Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic Seksualnost 0 1018 3939382 3937867 2026-11-06T20:56:00Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939382 wikitext text/x-wiki {{U začetku}} '''Seksualnost''' čini sve što obuhvata seksualni život i spolni nagon. Seksualnost je način na koji ljudi doživljavaju i izražavaju sebe kroz seksualne aktivnosti.<ref>{{Cite book|last=Corporation|first=Marshall Cavendish|url=https://books.google.com/books?id=YtsxeWE7VD0C&pg=PA384|title=Sex and Society|date=2010-09|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7905-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ferrante|first=Joan|url=https://books.google.com/books?id=Au4bCgAAQBAJ&pg=PA207|title=Sociology: A Global Perspective|date=1. 1. 2014|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-285-74646-3|language=en}}</ref> Ovo uključuje biološke, psihološke, fizičke, erotske, emocionalne, društvene i duhovne osjećaje i ponašanja.<ref>{{Cite book|last=Greenberg|url=https://books.google.com/books?id=8iarCwAAQBAJ&pg=PA4|title=Exploring the Dimensions of Human Sexuality|last2=Bruess|first2=Clint E.|last3=Oswalt|first3=Sara B.|date=19. 2. 2016|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-1-284-08154-1|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Bolin|first=Anne|url=https://books.google.com/books?id=qrPHYok19v8C&pg=PA32|title=Human Sexuality: Biological, Psychological, and Cultural Perspectives|last2=Whelehan|first2=Patricia|date=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-7890-2671-2|language=en}}</ref> Budući da je to širok pojam koji se mijenjao u različitim historijskim kontekstima, nedostaje mu precizna definicija.<ref name=":1" /> Biološki i fizički aspekti seksualnosti uveliko se odnose na ljudske reproduktivne funkcije, uključujući ciklus ljudskog seksualnog odgovora. [[Datoteka:Female reproductive system lateral 1.png|mini|Reproduktivni sistem žene]] == Fizički aspekti == Ljudska seksualnost može biti pod uticajem hormonalnih promjena u razvoju [[fetus]]a tokom [[trudnoća|trudnoće]]. Neki stručnjaci tvrde da manir seksualnog ispoljavanja ovisi u velikoj mjeri o genetskoj predispoziciji. Drugi opet kažu da izražavanje seksualnosti ovisi o ličnim eksperimentisanjima u ranom životu, kada se seksualna usmjerenost i stvorila. == Seksualne orijentacije == - '''[[Heteroseksualnost]]''': Seksualna sklonost ka osobama drugih spolova (koristi se i fraza "suprotnog spola", koja je neispravna u savremenoj gender teoriji). - '''[[Homoseksualnost]]''': Seksualna sklonost ka osobama istog spola. Prema nekim teorijama, procjenjuje se da je 10% stanovništva homoseksualne orijentacije. [http://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Incidence]. Dok je glavni uzrok homoseksualnosti još uvijek nepoznat, mnogi stručnjaci ukazuju na hormonske promjene fetusa tokom trudnoće [http://en.wikipedia.org/wiki/Fetal_hormones_and_sexual_orientation]. - '''Aseksualnost''': dezignacija ili samo-dezignacija stanovništva koji manjkaju seksualnu atrakciju ili želju prema istom ili drugim spolovima. [http://en.wikipedia.org/wiki/Asexual] - '''Autoseksualnost''': - '''Panseksualnost''': - '''Monoseksualnost''': - '''[[Biseksualnost]]''': Seksualna sklonost ka osobama istog i drugih spolova. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline|Sex in humans}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:U začetku, Medicina]] [[Kategorija:U začetku, Biologija]] k4l1exo5jrnwlq1j2e1ibqq3je6b7ie Argentina 0 1110 3939289 3937015 2026-11-06T20:20:41Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939289 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Argentina | izvorno_ime = República Argentina | ime_genitiv = Argentine | zastava = Flag of Argentina.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Argentina.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional Argentino]]"{{Center|[[Datoteka:Himno Nacional Argentino instrumental.ogg]]}} | karta = Argentina (including claimed territories, orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Buenos Aires]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|34|36|S|58|23|W|type:city}} | najveći_grad = [[Buenos Aires]] | službeni_jezik = [[španski jezik|Španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Argentine|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Javier Milei]] | vrsta_druge_vlasti = [[Podpredsjednik Argentine|Podpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Victoria Villarruel]] | vrsta_treće_vlasti = [[Šef Kabineta ministara Argentine|Šef Kabineta ministara]] | vladar_treća_vlast = [[Diego Santilli]] | vrsta_četvrte_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma Argentine|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_četvrte_vlast = [[Martín Menem]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres Argentine|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Argentine|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Argentine|Zastupnički dom]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 9. juli 1816. | površina = 2.780.085<ref name="Area.ARG">{{cite web |url=https://www.ign.gob.ar/descargas/geoespacial/Informe_supercies_de_Argentina.pdf |title=3.1. Datos Nacionales (2020): Total (3,669,710.7 km<sup>2</sup>); Argentina Continental (2,780,084.6 km<sup>2</sup>); Islas del Atlántico Sur (15,907.7 km<sup>2</sup>); Antártida Argentina (873,718.4 km<sup>2</sup>) [pg.23] |publisher=[[:es:Instituto Geográfico Nacional (Argentina)]] – IGN |website=www.ign.gob.ar |date=2022 |access-date=9. 2. 2025 |language=es |archive-date=6. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206060548/https://www.ign.gob.ar/descargas/geoespacial/Informe_supercies_de_Argentina.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Area1.ARG">{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/ftp/cuadros/territorio/010101_2022.xlsx |format=XLS |title=Superficie total del país: Total (3,669,710.9 km<sup>2</sup>); Parte continental americana (2,780,084.8 km<sup>2</sup>); Islas del Atlántico Sur (15,907.7 km<sup>2</sup>); Sector antártico argentino (873,718.4 km<sup>2</sup>) |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]] |website=www.indec.gob.ar |others=Census 2022 |date = 2024 |access-date=9. 2. 2025 |language=es}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 8 | procenat_vode = 1,57 | stanovnika = {{Povećanje}} 46,044,703<ref name="P12-CENSO">{{cite news |access-date=31. 1. 2023 |periodical=[[Página/12]] |quote=Stanovništvo Argentine trenutno broji 46.044.703 stanovnika – što je za 5.927.607 ljudi više nego što je zabilježeno na posljednjem popisu stanovništva 2010. U maju 2022, svega nekoliko dana nakon prikupljanja podataka, INDEC je objavio prve preliminarne rezultate prema kojima je Argentina imala 47.327.407 stanovnika. Međutim, ta brojka je danas poslijepodne korigovana.|title=El INDEC difundió los resultados provisionales Censo 2022: 4 datos claves sobre la población argentina |url=https://www.pagina12.com.ar/520102-censo-2022-4-datos-clave-sobre-la-poblacion-argentina |archive-date=31. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131222323/https://www.pagina12.com.ar/520102-censo-2022-4-datos-clave-sobre-la-poblacion-argentina |url-status=live }}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 32 | procjena = {{Povećanje}} 46.735.004<ref name=renaper1>{{cite news|url=https://estadisticas.renaper.gob.ar/app_poblacion/|title=Sistema Estadístico de Población: Estructura de la población identificada con residencia en Argentina|work=RENAPER - Dirección Nacional de Población|access-date=26. 5. 2025}}</ref> | procjena_godina = 2025 | gustoća = 16,8 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 214 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $1,577 biliona<ref name="IMFWEO.AR">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13. 10. 2026 |access-date=13. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 30 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $32.899<ref name="IMFWEO.AR" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 68 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $768,206 milijardi<ref name="IMFWEO.AR" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 26 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $16.021<ref name="IMFWEO.AR" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 66 | hdi = 0,865<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 47 | gini = 40,7 | gini_godina = 2022 | gini_nivo = smanjenje | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Argentinski peso]] | vremenska_zona = [[UTC−03:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Aconcagua]] | najviša_tačka_metara = 6.960 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +54 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ar]] | komentar = }} '''Argentina''', zvanično '''Republika Argentina''' ({{jez-es|República Argentina}}), federalna je republika smještena na jugu [[Južna Amerika|Južne Amerike]] između [[Andi|Anda]] i [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]]. Argentina zauzima veći dio [[Južna kupa|Južne kupe]], graničeći se s [[Čile]]om na zapadu, [[Bolivija|Bolivijom]] i [[Paragvaj]]em na sjeveru, [[Brazil]]om na sjeveroistoku, [[Urugvaj]]em i Južnim [[Atlantski okean|Atlantskim okeanom]] na istoku, te [[Drakeov prolaz|Drakeovim prolazom]] na jugu. Argentina je savezna država podijeljena na dvadeset tri provincije i jedan autonomni grad – [[Buenos Aires]], koji je ujedno glavni grad federacije i najveći grad u zemlji. Provincije i glavni grad imaju vlastite ustave, ali funkcionišu unutar saveznog sistema. Argentina polaže pravo na suverenitet nad [[Folklandska ostrva|Foklandskim ostrvima]], [[Južna Georgia i Južna Sendvička ostrva|Južnom]] [[Južna Georgia i Južna Sendvička ostrva|Georgiom i Južnim Sendvičkim ostrvima]], [[Južnopatagonijsko ledeno polje|Južnim patagonijskim ledenim poljem]], kao i nad dijelom [[Antarktik]]a. Ime je dobila po latinskoj riječi "argentum", što znači [[srebro]], plemenitoj kovini, koja je bila povod za evropsku kolonizaciju. S površinom 2.780.400&nbsp;km<sup>2</sup> Argentina je osma država svijeta po veličini i druga najveća u Južnoj Americi, poslije [[Brazil]]a, četvrtom najvećom državom na američkom kontinentu i osmom najvećom državom na svijetu. S više od 44 miliona stanovnika (prema procjeni iz 2019) predstavlja četvrtu najmnogoljudniju državu španskog govornog područja. Najraniji zabilježeni tragovi ljudskog prisustva na teritoriji današnje Argentine datiraju još iz perioda [[paleolit]]a.{{sfn|Abad de Santillán|1971|p=17}}<ref>{{Cite journal |last=Borrero |first=Luis |date=septembar 1999 |title=The Prehistoric Exploration and Colonization of Fuego-Patagonia |url=http://www.jstor.org/stable/25801146 |journal=Journal of World Prehistory |volume=13 |issue=3 |pages=321–355 |doi=10.1023/A:1022341730119 |jstor=25801146 |bibcode=1999JWPre..13..321B |via=JSTOR}}</ref> U predkolumbovsko doba, [[Carstvo Inka]] proširilo se na sjeverozapadni dio današnje Argentine. Korijeni savremene države sežu u period španske kolonizacije regije tokom 16. vijeka.{{sfn|Crow|1992|p=128}} Argentina je nastala kao država nasljednica Vicekraljevstva Río de la Plata,{{sfnm|1a1=Levene|1y=1948|1p=11|1ps=: "[After the Viceroyalty became] a new period that commenced with the revolution of 1810, whose plan consisted in declaring the independence of a nation, thus turning the legal bond of vassalage into one of citizenship as a component of sovereignty and, in addition, organizing the democratic republic."|2a1=Sánchez Viamonte|2y=1948|2pp=196–97|2ps=: "The Argentine nation was a unity in colonial times, during the Viceroyalty, and remained so after the revolution of May 1810. [...] The provinces never acted as independent sovereign states, but as entities created within the nation and as integral parts of it, incidentally affected by internal conflicts."|3a1=Vanossi|3y=1964|3p=11|3ps=: "[The Argentine nationality is a] unique national entity, successor to the Viceroyalty, which, after undergoing a long period of anarchy and disorganization, adopted a decentralized form in 1853–1860 under the Constitution."}} španskog prekomorskog vicekraljevstva osnovanog 1776. Nakon proglašenja nezavisnosti 9. jula 1816. i [[Rat za nezavisnost Argentine|Rata za nezavisnost]] (1810–1825), uslijedio je dugotrajan [[Građanski rat u Argentini|građanski rat]] koji je trajao sve do 1880, a okončan je reorganizacijom zemlje u federaciju. U periodu nakon toga, tada rijetko naseljena zemlja uživala je relativan mir i stabilnost, uz nekoliko velikih talasa doseljavanja miliona evropskih imigranata (prvenstveno Italijana i Španaca), što je značajno uticalo na kulturu i demografiju zemlje.<ref>{{cite book |title=Britain and the Making of Argentina |url=https://books.google.com/books?id=jXNgInLwwIoC&pg=PA101 |page=101 |author=Gordon A. Bridger |year=2013 |publisher=WIT Press |isbn=9781845646844 |quote=Some 86% identify themselves as being of European descent, of whom 60% would claim Italian links |access-date=19. 8. 2021 |archive-date=27. 10. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027022806/https://books.google.com/books?id=jXNgInLwwIoC&pg=PA101#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="LaMatanza">{{cite web |url=http://infouniversidades.siu.edu.ar/noticia.php?titulo=historias_de_inmigrantes_italianos_en_argentina&id=1432 |title=Historias de inmigrantes italianos en Argentina |date=14. 11. 2011 |author=Departamento de Derecho y Ciencias Políticas de la [[National University of La Matanza|Universidad Nacional de La Matanza]] |publisher=infouniversidades.siu.edu.ar |language=es |quote=Se estima que en la actualidad, el 90% de la población argentina tiene alguna ascendencia europea y que al menos 25 millones están relacionados con algún inmigrante de Italia. |access-date=9. 10. 2018 |archive-date=26. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226054106/http://infouniversidades.siu.edu.ar/noticia.php?titulo=historias_de_inmigrantes_italianos_en_argentina&id=1432 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.migranti.torino.it/Documenti%20%20PDF/italianial%20ster05.pdf|title=Italiani nel Mondo: diaspora italiana in cifre|trans-title=Italians in the World: Italian diaspora in figures|language=it|date=30. 4. 2004|publisher=Migranti Torino|access-date=22. 9. 2012|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227022729/http://www.migranti.torino.it/Documenti%20%20PDF/italianial%20ster05.pdf|archive-date=27. 2. 2008}}</ref><ref>[http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi98/BajarondelosBarcos/frames.htm O.N.I. – Department of Education of Argentina] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915043427/http://www.oni.escuelas.edu.ar/olimpi98/BajarondelosBarcos/frames.htm |date=15. 9. 2008}}</ref> Nacionalna autonomistička stranka dominirala je nacionalnom politikom u periodu poznatom kao Konzervativna republika, od 1880. do izbora 1916. [[Velika depresija]] dovela je do prvog [[Državni udar|državnog udara]] 1930, koji je predvodio [[José Félix Uriburu]], čime je započela takozvana "Neslavna decenija" (1930–1943). Nakon tog udara, uslijedila su još četiri – 1943, 1955, 1962. i 1966. Poslije smrti predsjednika [[Juan Perón|Juana Peróna]] 1974, njegova udovica i potpredsjednica, [[Isabel Martínez de Perón|Isabel Perón]], preuzela je dužnost predsjednice, sve dok nije svrgnuta u posljednjem državnom udaru 1976. Vojna hunta koja je potom preuzela vlast progonila je i ubila hiljade političkih kritičara, aktivista i ljevičara tokom "Prljavog rata" – perioda državnog terorizma i građanskih nemira koji je trajao sve do izbora [[Raúl Alfonsín|Raúla Alfonsína]] za predsjednika 1983. Argentina je regionalna sila i zadržava svoj historijski status srednje sile u međunarodnim odnosima.{{sfnm|1a1=Wood|1y=1988|1p=18|2a1=Solomon|2y=1997|2p=3}}{{sfnm|1a1=Huntington|1y=2000|1p=6|2a1=Nierop|2y=2001|2p=61|2ps=: "Secondary regional powers in Huntington's view (Huntington, 2000, p. 6) include Great Britain, Ukraine, Japan, South Korea, Pakistan, Saudi Arabia and Argentina."|3a1=Lake|3y=2009|3p=55|3ps=: "The US has created a foundation upon which the regional powers, especially Argentina and Brazil, can develop their own rules for further managing regional relations."|4a1=Papadopoulos|4y=2010|4p=283|4ps=: "The driving force behind the adoption of the MERCOSUR agreement was similar to that of the establishment of the EU: the hope of limiting the possibilities of traditional military hostility between the major regional powers, Brazil and Argentina."|5a1=Malamud|5y=2011|5p=9|5ps=: "Though not a surprise, the position of Argentina, Brazil's main regional partner, as the staunchest opponent of its main international ambition [to win a permanent seat on the UN Security Council] dealt a heavy blow to Brazil's image as a regional leader."|6a1=Boughton|6y=2012|6p=101|6ps=: "When the U.S. Treasury organized the next round of finance meetings, it included several non-APEC members, including all the European members of the G7, the Latin American powers Argentina and Brazil, and such other emerging markets as India, Poland, and South Africa."}}{{sfnm|1a1=Morris|1y=1988|1p=63|1ps=: "Argentina has been the leading military and economic power in the Southern Cone in the Twentieth Century."|2a1=Adler|2a2=Greve|2y=2009|2p=78|2ps=: "The southern cone of South America, including Argentina and Brazil, the two regional powers, has recently become a pluralistic security community."|3a1=Ruiz-Dana|3a2=Goldschag|3a3=Claro|3a4=Blanco|3y=2009|3p=18|3ps=: "[...] notably by linking the Southern Cone's rival regional powers, Brazil and Argentina."}} Kao značajan saveznik [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] izvan [[NATO|NATO-a]],<ref name="Major Non-NATO Ally Status">{{cite web | url=https://www.state.gov/major-non-nato-ally-status/ | title=Major Non-NATO Ally Status | access-date=21. 5. 2022 | archive-date=27. 2. 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220227062358/https://www.state.gov/major-non-nato-ally-status/ | url-status=live }}</ref> Argentina je zemlja u razvoju s drugim najvišim [[Indeks humanog razvoja|indeksom humanog razvoja]] (HDI) u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]], odmah iza Čilea.<ref>{{Cite web |title=Argentina – Human Development Index – HDI 2021 {{!}} countryeconomy.com |url=https://countryeconomy.com/hdi/argentina |access-date=28. 5. 2023 |website=countryeconomy.com |language=en |archive-date=28. 5. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528223912/https://countryeconomy.com/hdi/argentina |url-status=live }}</ref> Njena ekonomija je druga po veličini u Južnoj Americi, a zemlja je članica grupa [[G-15]] i [[G20]]. Argentina je također jedna od zemalja osnivačica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Svjetska banka|Svjetske banke]], [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]], [[Mercosur]]a, [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] te [[Organizacija iberoameričkih država|Organizacije iberoameričkih država]]. == Historija == {{Glavni|Historija Argentine}} Područje današnje Argentine bilo je rijetko naseljeno prije dolaska [[Evropa|evropskih]] kolonista. [[Indijanci|Indijanski]] narod [[Diaguita]] živio je na prostoru sjeverozapadne Argentine, uz rub [[Carstvo Inka|Carstva Inka]], a nešto istočnije narod [[Guaraní]]. Prvi Evropljani pod vodstvom [[Amerigo Vespucci|Ameriga Vespuccia]] dolaze 1502. [[Španija|Španci]] uspostavljaju stalnu koloniju na mjestu današnjeg [[Buenos Aires]]a 1580, kao dio [[Potkraljevstvo Peru|Potkraljevstva Peru]]. Nakon uspostavljanja [[Potkraljevstvo Río de la Plata|Potkraljevstva Río de la Plata]] 1776, koje je obuhvatalo današnje države Argentinu, Paragvaj, Urugvaj i veći dio Bolivije, Buenos Aires postaje važna luka. Zbog proizvodnje privrednih dobara i iz političkih razloga postupno se razvija u jedan od najvažnijih trgovačkih centara u regiji. Potkraljevstvo se nakon kratkog vremena raspalo zbog unutrašnjih neslaganja i manjka potpore iz Španije kada je [[Napoleon Bonaparte]] srušio Špansko kraljevstvo. Neuspjeli [[Britanski imperij|britanski]] pokušaj invazije 1806–1807. osnažio je samopouzdanje stanovništva. Buenos Aires 1810. formira vlastitu [[vojna hunta|huntu]] i poziva ostale pokrajine da se pridruže. Različiti politički pogledi odugovlače formalnu objavu nezavisnosti, a u međuvremenu Paragvaj proglašava vlastitu nezavisnost. Konačno, 9. jula 1816. Kongres proglašava nezavisnost od Španije. U drugoj polovini 19. stoljeća Argentina se razvija zahvaljujući modernijim poljoprivrednim tehnikama i izlasku na svjetsko tržište. U to vrijeme zajedno s Brazilom i Urugvajom vodi rat protiv Paragvaja (1865–1870). Većim dijelom kasnije historije izmjenjuju se vlasti i vojne diktature. Socijalne i političke prilike dovode do uspona [[Juan Domingo Perón|Juana Peróna]], koji dolazi na vlast 1946. i provodi agresivnu politiku osnaživanja države. Veliku podršku dobija od supruge [[Eva Duarte de Perón|Evite Perón]]. Perónov drugi mandat prekida vojna grupa predvođena Eduardom Lonardijem 1955. i Perón odlazi u egzil, ali ostaje popularan u Argentini. Tokom 1960-ih izmjenjuju se vojne i civilne vlasti, pokušavajući se nositi sa smanjenim ekonomskim rastom i socijalnim problemima. Cijelo desetljeće traju sukobi peronista i antiperonista. Uz potporu pristaša Perón se vraća iz progonstva i osvaja pobjedu na izborima 1973. Umire 1974, a vlast ubrzo preuzimaju militaristi. Država ostaje pod pritiskom ekonomskih problema i rastućeg terorizma. Ponovo slijedi razdoblje diktature u kojem vojska provodi oštre mjere protiv svih koji joj se protive. Proces je poznat pod nazivom "prljavi rat" i odnosi velik broj života uz kršenje ljudskih prava. Konzervativnije liste navode između 10.000 i 30.000 "nestalih" osoba – uhapšenih i potajno ubijenih bez suđenja u razdoblju 1976–1983. Militaristički režim osim protivljenja stanovništva dolazi u krizu i zbog nerješavanja ekonomskih problema, korupcije, te poraza od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] u [[Folklendski rat|ratu]] za [[Folklandska ostrva]] 1982. Pod pritiskom javnosti dozvoljava se osnivanje političkih stranaka, polahko vraćaju političke slobode te 1983. raspisuju demokratski izbori. == Geografija == {{Glavni|Geografija Argentine}} [[Datoteka:ViñedoCafayate.jpg|mini|lijevo|230px|Salta]] Argentina je smještena na jugu [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Dio je "južnog roga" (Corno Sur), koji čini zajedno sa [[Čile]]om, [[Urugvaj]]em, [[Paragvaj]]em i južnim [[Brazil]]om. Na sjeveru graniči sa [[Bolivija|Bolivijom]] i [[Paragvaj]]em. Granica s Paragvajem prostire se do rijeka [[Pilcomayo (rijeka)|Pilcomayo]], [[Paragvaj (rijeka)|Paragvaj]] i [[Paraná (rijeka)|Paraná]], dok je granica s Bolivijom obilježena rijekama [[Chocinoca]], [[Bermejo (rijeka)|Bermejo]], [[Grande de Tarija]], [[Itaú (rijeka)|Itaú]] i [[Plicomayo]]. Na sjeveroistoku graniči s [[Brazil]]om, [[Urugvaj]]em, rijekom [[La Plata (rijeka)|La Plata]] i [[Argentinsko more|Argentinskim morem]]. Granica s Brazilom obilježena je rijekama [[Iguazú]], [[San Antonio (rijeka)|San Antonio]], [[Pepiri Guazú]] i [[Urugvaj (rijeka)|Urugvaj]], dok se granica sa Urugvajem prostire do istoimene rijeke i [[La Plata (rijeka)|La Plate]]. Na zapadu graniči sa [[Čile]]om. Na jugu se teritorijalnim vodama prostire do [[Drakeov prolaz|Drakeovog prolaza]], koji povezuje [[Atlantski okean|Atlantski]] i [[Tihi okean]]. Prema podacima međunarodne hidrografske organizacije, Argentina posjeduje dva sektora u Južnom Pacifiku. === Reljef === Osnovne karakteristike topografije Argentine čine planine na zapadu, te ravnice na istoku. [[Andi|Andski Kordiljeri]] se poput bedema pružaju duž granicom sa [[Čile]]om. S obzirom na geografski položaj, morfološka obilježja i klimatske odlike, Andi se dijele na: sjeverne, ili ekvatorijalne, centralne i južne. Ova podjela u potpunosti odražava složenost njihove regionalno-geografske strukture. Najviši vrh Argentine, obje Amerike i južne hemisfere jest [[Aconcagua]] (6960,8 m). Ona je dio [[planinski lanac|planinskog lanca]] [[Andi|Anda]]. U Andima je i vulkan [[Monte Pissis]], koji pripada regiji [[La Rioja (pokrajina)|La Rioja]]. Osim njega, poznati su još [[stratovulkan]]i [[Tronador]], [[Llullaillaco]] i [[Domuyo]]. Na sjeveru, istočno od Anda, smješten je [[Sierras Subandinas]], niz terasastih brežuljaka. Južno od njih nalazi se [[Sierras Pampeanas]], razmaknute i odvojene ravnice. Na istoku su [[pampa]]si, ogromne i veoma plodne aluvijalne ravni. Na samom jugu zemlje između [[Magellanov prolaz|Magellanova prolaza]] i [[Río Negro|Río Negra]] se nalazi [[Patagonija]]. Ona sastoji se od visoravni, ispresijecane paralelnim tokovima rijeka, koja se stepeničasto spušta prema [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]]. Patagoniji se često pripisuje i [[Ognjena zemlja]], otočje na krajnjem jugu zemlje. === Hidrologija === <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=220px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text- align:left;clear:all; margin- left:10px; font- size:90%" |colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="green"|'''Najduže rijeke Argentine''' |- |colspan=4 align=center| |- ! style="background:#e8e8e8;" | '''Rijeka''' ! style="background:#e8e8e8;" | '''Dužina ([[Kilometar|km]])''' |- background:#efefef |[[Salado (rijeka)|Salado]] || align=right| 2.355 |- background:#e9e9e9; | |[[Paraná (rijeka)|Paraná]] || align=right|1.630 |- background:#e9e9e9 | [[Rijeka Colorado (Argentina)|Colorado]] || align=right| 1.140 |- background:#efefef |[[Uruguaj (rijeka)|Uruguaj]] || align=right| 1.170 |- background:#efefef |[[Bermejo (rijeka)|Bermejo]]-[[Teuco (rijeka)|Teuco]] || align=right| 1.000 |- background:#efefef |[[Pilcomajo (rijeka)|Pilcomajo]] || align=right| 850 |- background:#e9e9e9 | [[Chubut (rijeka)|Chubut]] || align=right| 810 |- background:#efefef |[[Rijeka Salado (Buenos Aires)|Salado (Buenos Aires)]] || align=right|640 |- background:#e9e9e9; | |[[Rijeka Negro (Argentina)|Negro]] || align=right| 635 |- background:#e9e9e9 |[[Deseado (rijeka)|Deseado]] || align=right| 615 |- background:#e9e9e9 |[[Chico de Santa Cruz (rijeka)|Chico de Santa Cruz]] || align=right| 600 |- background:#e9e9e9 |[[Rijeka San Juan (Argentina)|San Juan]] || align=right| 500 |- background:#efefef |[[Mendoza (rijeka)|Mendoza]] || align=right| 400 |- |} </div> S obzirom da je cijelo područje Argentine nagnuto prema [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]], većina rijeka otiče u tom smijeru. Mnoge rijeke završavaju u unutrašnjosti u močvarama ili jezerima. Najveću površinu odvodnjava sistem [[La Plata (rijeka)|La Plata]], zajedničko estuarijsko ušće rijeka [[Urugvaj (rijeka)|Uruguaja]] i [[Paraná (rijeka)|Paraná]], te ostale veće rijeke u tom sistemu: [[Iguaçu]], [[Paraguaj]], [[Bermejo]], [[Salado]] i [[Carcaraná]]. U južnom dijelu države najveće rijeke su [[Rijeka Colorado (Argentina)|Colorado]], [[Rijeka Negro (Argentina)|Negro]], [[Chubut (rijeka)|Chubut]] i [[Chico de Santa Cruz (rijeka)|Chico de Santa Cruz]]. U podnožju [[Andi|Anda]] nalaze se mnogobrojna velika jezera, od kojih se izdvajaju [[Argentino]], [[Nahuel]], [[Huapí]] i [[Viedma]]). Oko 600 malih, pretežno bočatnih jezera nalazi se u pokrajini [[Buenos Aires]]. U Pampi se nalazi Mar Chiquita (špansko malo more), najveće jezero u Argentini. Jezero je slano, te prima nekoliko pritoka. Osim oko La Plate i nekoliko velikih zaliva u [[Patagonija|Patagoniji]], obala je slabo razuđena. Na granici između brazilske države [[Paraná (federalna brazilska država)|Paraná]] i argentinske provincije [[Misiones (provincija)|Misiones]] nalaze se slapovi Iguazu, nazvani po istoimenoj rijeci. Zbog svoje izrazite ljepote i veličine, slapovi svrstavaju se među najljepše vodopade svijeta, te predstavljaju jedno od čuda svjetske prirodne baštine. Sistem slapova sastoji se od 275 slapova prosječne visine od oko 70 metara. Iako se dvije trećine slapova nalaze se u Argentini, čitav sistem vodopada je podijeljen između nacionalnog parka Iguazu u Argentini i nacionalnog parka u Iguacu u Brazilu, oboje proglašenima zaštićenim mjestom svjetske baštine od strane [[UNESCO]]-a. Također, slapovi dijele rijeku [[Iguazu (rijeka)|Iguazu]] na gornji i donji tok. <gallery mode=packed> Esteros del Iberá.jpg|Satalitski prikaz močvare [[Močvara Iberá|Iberá]], koja se prostire između 15.000 i 25.000&nbsp;km, druga je po veliči u svijetu. Lago Desierto 182.jpg|[[Pustinjsko jezero]] u podnožju planine [[Fitzroy]], [[Santa Cruz (provincija)|Santa Cruz]] Cabra corral.jpg|Cabra Corral, [[Salta (provnicija)|Salta]]. Upsala Glacier, Argentina.jpg|[[Glečer Upsala]], [[Santa Cruz (provincija)|Santa Cruz]]. </gallery> <gallery mode=packed> Bariloche-11-2003.jpg|Jezera [[Moreno (jezero)|Moreno]] i [[Nahuel Huapi (jezero)|Nahuel Huapi]], [[San Carlos de Bariloche]]. </gallery> == Državno uređenje == Prvi [[ustav]] kojim je Argentina proklamovana kao [[savezna republika]] donešen je [[1853]]. godine. [[Federacija|Federaciju]] sačinjavaju [[pokrajina|pokrajine]] koje imaju svoje ustave i autonomiju u onim oblastima koje nisu saveznim ustavom prenijele na državu. Posljednji ustav donešen je [[1994]]. === Savezna vlast === Državni organi smješteni su u [[Buenos Aires]]u. Zakonodavnu vlast vrši Narodni Kongres (Congreso Nacional) koji se sastoji iz dva doma: Predstavničkog doma i Doma senatora. Zastupnike u Predstavnički dom narod bira na četiri godine s time da se svake dvije godine obnavlja polovina doma. Dom senatora predstavlja 23 pokrajine i Autonomni grad Buenos Aires i broji 72 senatora koji se biraju direktnim izborom na mandat od šest godina a svake druge godine obnavlja se trećina doma. Kongres donosi osnovne državne zakone (građanski, krivični, trgovački, zakon o radu). Izvršna vlast pripada [[Predsjednik]]u čiji mandat traje četiri godine i može biti biran najviše dva puta. [[Vrhovni sud]] je najviša sudska instanca. Broji devet sudija koje imenuje Predsjednik uz odobrenje Doma senatora. Niži sudovi se djele na Savezne sudove (u pokrajinama) i Državne sudove (u Buenos Airesu). Sudije nadzire i razrješava dužnosti Sudsko vijeće. === Pokrajinska vlast === U skladu sa federalnim načelom pokrajine su autonomne. One ustavima uređuju svoje uređenje i podjelu vlasti. [[Izvršna vlast]] pripada guverneru koji svoju dužnost obavlja četiri godine i može biti ponovo biran. [[Zakonodavna vlast|Zakonodavnu vlast]] vrši jednodomna ili dvodomna skupština. Svaka pokrajina ima Vrhovni sud i pokrajinske sudove. Grad Buenos Aires ima slično uređenje ali nema policiju i posebnu sudsku vlast kao pokrajine. === Administrativna podjela === {{Glavni|Argentinske provincije}} Argentina je podijeljena na 23 provincije (španski.: provincias) i jedan autonomni grad, Buenos Aires, koji je i savezni glavni grad (Capital Federal). Prema odluci Kongresa provincije i glavni grad imaju svoje ustave, ali koji egzistiraju po federalnom sistemu. Provincije se dalje dijele na niže administrativne jedinice okruge (departamentos) izuzev glavnog grada Buenos Airesa koji se dijeli na partidose (dijelove). {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" | # [[Datoteka:Bandera_de_la_Ciudad_de_Buenos_Aires.svg|25px]] [[Buenos Aires|Autonomni grad Buenos Aires]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Buenos_Aires.svg|25px]] [[Buenos Aires (provincija)|Buenos Aires]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Catamarca.svg|25px]] [[Catamarca (provincija)|Catamarca]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_del_Chaco.svg|25px]] [[Chaco (provincija)|Chaco]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_del_Chubut.svg|25px]] [[Chubut (provincija)|Chubut]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_C%C3%B3rdoba.svg|25px]] [[Córdoba (argentinska provincija)|Córdoba]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Corrientes.svg|25px]] [[Corrientes]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Entre_R%C3%ADos.svg|25px]] [[Entre Ríos (provincija)|Entre Ríos]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Formosa.svg|25px]] [[Formosa (provincija)|Formosa]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Jujuy.svg|25px]] [[Jujuy (provincija)|Jujuy]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_La_Pampa.svg|25px]] [[La Pampa (provincija)|La Pampa]] # [[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_La_Rioja.svg|25px]] [[La Rioja (provincija)|La Rioja]] || <ol start=16> <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Mendoza.svg|20px]] [[Mendoza (provincija)|Mendoza]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Misiones.svg|25px]] [[Misiones (provincija)|Misiones]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Neuqu%C3%A9n.svg|25px]] [[Neuquén (provincija)|Neuquén]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Tierra_del_Fuego.svg|25px]] [[Ognjena Zemlja (argentinska provincija)|Ognjena Zemlja]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_del_R%C3%ADo_Negro.svg|25px]] [[Río Negro (provincija)|Río Negro]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Salta.svg|25px]] [[Salta (provincija)|Salta]] <li>[[Datoteka:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|25px]] [[San Juan (provincija)|San Juan]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_San_Luis.svg|25px]] [[San Luis (provincija)|San Luis]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Santa_Cruz.svg|25px]] [[Santa Cruz (provincija)|Santa Cruz]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Santa_Fe.svg|25px]] [[Santa Fe (provincija)|Santa Fe]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Santiago_del_Estero.svg|25px]] [[Santiago del Estero (provincija)|Santiago del Estero]] <li>[[Datoteka:Bandera_de_la_Provincia_de_Tucum%C3%A1n.svg|25px]] [[Tucumán (provincija)|Tucumán]] ||[[Datoteka:Map of Argentina with provinces names en.png|240px]] |} == Privreda == {{Glavni|Privreda Argentine}} Privreda Argentine oslanja se na bogate prirodne resurse, izvozno orijentiranu [[poljoprivreda|poljoprivredu]] i raznoliku industriju. Zbog političkih previranja u prošlosti je bilježila velike uspone i padove. Od kraja [[1970ih]] nagomilan je ogroman vanjski dug, a visoka [[inflacija]] je dostizala maksimum u razdoblju [[1989]].-[[1991]]. Zbog ekonomske krize vlada je pokrenula procese [[liberalizacija|liberalizacije]], [[deregulacija|deregulacije]] i [[privatizacija|privatizacije]]. Radikalnim monetarnim reformama [[1991]]. [[argentinski peso]] je vezan uz [[američki dolar]] i usvojena nova monetarna politika. Ekonomija se počela oporavljati [[2002]]. bolje nego su predviđali strani i domaći analitičari. Nakon desetljeća tržišnih reformi postižu se dobri rezultati, naročito u izvozu, no još uvijek ostaje pitanje velike zaduženosti. Od industrije razvijene su: prehrambena, automobilska i tekstilna. == Stanovništvo == Prema popisu iz 2001, Argentina je imala populaciju od 36.260.130 stanovnika, a prema preliminarni mrezultatima popisa stanovništva iz 2010. ima 40.091.359 stanovnika.<ref name="st">"Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001–2015" (PDF). Gustavo Pérez (in Spanish). INDEC. p. 16.</ref><ref>"Censo 2010: Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas" (in Spanish). Censo2010.indec.gov.ar. Archived from the original on 15 June 2011.</ref> Po broju stanovnika zauzima 3. mjesto u Južnoj Americi i 33. u svijetu. Gustoća naseljenosti iznosi 15 stanovnika po kvadratnom kilometru površine što je znatno ispod svjetskog prosjeka od 50 stanovnika po istoj površini. Stopa rasta stanovnika u 2010. bila je procijenjena na 1,03% na godišnjem nivou, sa stopom nataliteta od 17,7 živorođenih i stopom smrtnosti od 7,4 umrlih na 1.000 stanovnika. Kao i druga područjima [[Novi svijet|Novog svijeta]], kao što su [[SAD]], [[Kanada]], [[Australija]], [[Brazil]] i dr., i Argentina se smatra zemljom useljenika.<ref>"Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas 2004–2005". National Institute of Statistics and Census of Argentina</ref><ref>Cruz-Coke, R.; Moreno, R. S. (1994). "Genetic epidemiology of single gene defects in Chile". Journal of medical genetics 31 (9): 702–706.</ref><ref>"About Argentina". Government of Argentina. Archived from the original on 19 September 2009.</ref> Argentinsko stanovništvo je uglavnom mješavina različitih nacionalnih i etničkih grupa, dominantno potomaka [[italija]]nskih i španskih doseljenika koji zajedno čine oko 88% populacije. Valovi doseljavanja iz mnogih evropskih zemalja stigli su u Argentinu krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka: [[Vels|Velšani]], [[Njemačka|Nijemci]], [[Francuska|Francuzi]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanci]], [[Irska|Irci]], [[Poljska|Poljaci]], [[Rusija|Rusi]], [[Ukrajina|Ukrajinci]], [[Hrvati]], [[Srbi]] i drugi, te manji broj [[Azija|azijskih]] doseljenika. Izvorno indijansko stanovništvo broji oko 700 000 pripadnika koncentriranih uglavnom na sjeveroistoku, sjeverozapadu i jugu zemlje. No i u tim krajevima veći uticaj imaju [[mestici]] miješanog evropskog i indijanskog porijekla iako čine oko 40% stanovništva u domorodačkim područjima. Među religijama prevladava [[katoličanstvo]], koje država podupire iako nije službena religija. Osim katolika, postoji i veći broj pripadnika židovske religije i protestanata. == Obrazovanje == {{Glavni|Obrazovni sistem u Argentini}} Argentinski obrazovni sistem se sastoji od četiri nivoa:<ref>{{cite web|url=http://portal.educacion.gov.ar/sistema/la-estructura-del-sistema-educativo/|title=El Sistema Educativo – Acerca del Sistema Educativo Argentino|publisher=Ministerio de Educación – Presidencia de la Nación|place=Buenos Aires|year=2009|language=Spanish|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226041917/http://portal.educacion.gov.ar/sistema/la-estructura-del-sistema-educativo/|archive-date=26. 2. 2014|access-date=9. 5. 2014|df=dmy-all}}</ref> * Početni obavezni nivo obrazovanja za djecu starosti od 4 do 5 godina.<ref>{{cite web|url=http://www.infobae.com/2015/01/07/1619385-desde-hoy-es-obligatorio-que-todos-los-ninos-cuatro-anos-ingresen-al-sistema-educativo|title=Desde hoy, es obligatorio que todos los niños de cuatro años ingresen al sistema educativo – educación, Escuelas, Sociedad, Docentes bonaerenses |website=Infobae.com|access-date=28. 8. 2016}}</ref> * Osnovni ili niži nivo obaveznog obrazovanja u trajanju od 6 ili 7 godina. U 2010. stopa pismenosti je bila 98,07%.<ref name=educ1>{{cite web|url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/5/P7-P_Total_pais.xls|format=XLS|title=Población de 10 años y más por condición de alfabetismo y sexo, según provincia. Año 2010|work=Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010|publisher=INDEC – Instituto Nacional de Estadística y Censos|place=Buenos Aires|year=2010|language=Spanish|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226003634/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/5/P7-P_Total_pais.xls|archive-date=26. 2. 2014|url-status=dead|access-date=2. 4. 2019}}</ref> * Obavezni nivo srednjeg školskog obrazovanja u trajanju od 5 ili 6 godina. U 2010. godini 38,5% osoba starijih od 20 godina završilo je srednju školu.<ref name=educ2>{{cite web|url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/5/P29-Total_pais.xls|format=XLS|title=Total del país. Población de 5 años y más que asistió a un establecimiento educativo por nivel de educación alcanzado y completud del nivel, según sexo y grupo de edad. Año 2010|work=Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010|publisher=INDEC – Instituto Nacional de Estadística y Censos|place=Buenos Aires|year=2010|language=Spanish|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226003726/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/5/P29-Total_pais.xls|archive-date=26. 2. 2014|url-status=dead|access-date=2. 4. 2019}}</ref> * Viši nivo, podijeljen na tercijarne, univerzitetske i postdiplomske nivoe. u 2013. bilo je 47 nacionalnih javnih univerziteta širom zemlje, kao i 46 privatnih. U 2010. godini 7.1% ljudi starijih od 20 godina završilo je fakultet. [281] Javni [[Univerzitet u Buenos Airesu|univerziteti u Buenos Airesu]], Cordobi, La Plati, Rosariju i Nacionalnom tehnološkom univerzitetu su neki od najvažnijih. Argentinska država garantuje univerzalno, [[Sekularizam|sekularno]] i besplatno obrazovanje za sve nivoe. Odgovornost za obrazovni nadzor organizuje se u saveznim i pojedinačnim pokrajinskim državama. Posljednjih decenija uloga privatnog sektora rasla je u svim obrazovnim fazama. == Kultura == {{Glavni|Argentinska kultura}} * Pjesnik [[Juan Laurentino Ortiz]] == Također pogledajte == * [[Humaguaca]] == Reference == {{Refspisak}} == Izvori == === Pravni dokumenti === {{refbegin}} * {{citation|url=http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |title=Constitution of the Argentine Nation |author=National Constituent Convention |place=Santa Fe |publisher=[[Argentine Senate]] |date=22. 8. 1994 |ref={{harvid|Constitution of Argentina}} |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040509144959/http://www.senado.gov.ar/web/interes/constitucion/english.php |archive-date= 9. 5. 2004}} {{refend}} === Članci === {{refbegin|30em}} * {{cite journal |last1=Bolt |first1=Jutta |last2=Van Zanden |first2=Jan Luiten |title=The First Update of the Maddison Project; Re-estimating Growth Before 1820 |url=http://www.ggdc.net/maddison/maddison-project/data/mpd_2013-01.xlsx |format=XLS |journal=Maddison Project Working Paper 4 |year=2013 |access-date=1. 3. 2014 |archive-date=5. 1. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105044340/http://www.ggdc.net/maddison/maddison-project/data/mpd_2013-01.xlsx |url-status=live}} * {{cite journal |last1=Colantoni |first1=Laura |last2=Gurlekian |first2=Jorge |title=Convergence and intonation. Historical evidence from Buenos Aires Spanish |journal=Bilingualism: Language and Cognition |volume=7 |issue=2 |place=Cambridge, UK |date=august 2004 |pages=107–19 |doi=10.1017/S1366728904001488 |hdl=11336/118441 |s2cid=56111230 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/5602/592422ab3fa2442138ac0c00ecd0aa4374bb.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726085900/http://pdfs.semanticscholar.org/5602/592422ab3fa2442138ac0c00ecd0aa4374bb.pdf |url-status=dead |archive-date=26. 7. 2020}} * {{cite magazine |last1=Cruz |first1=Arturo Jr. |title=Glory Past but Not Forgotten |magazine=Insight on the News |volume=6 |issue=32 |publisher=News World Communications |place=New York |date=6. 8. 1990 |page=8}} * {{cite book <!-- no bot --> |last1=DellaPergola |first1=Sergio |author-link=Sergio DellaPergola |chapter=World Jewish Population, 2013 |chapter-url=http://www.jewishdatabank.org/Studies/downloadFile.cfm?FileID=3113 |volume=113 |editor1-last=Dashefsky |editor1-first=Arnold |editor1-link=Arnold Dashefsky |editor2-last=Sheskin |editor2-first=Ira |title=The American Jewish Year Book, 2013 |publisher=Springer |place=Dordrecht |year=2013 |pages=279–358 |isbn=978-3-319-01658-0 |doi=10.1007/978-3-319-01658-0_6 |series=American Jewish Year Book}} * {{cite journal |last1=Long |first1=Marshall |title=What is So Special About Shoebox Halls? Envelopment, Envelopment, Envelopment |url=http://mlacoustics.com/PDF/Shoebox.pdf |journal=Acoustics Today |volume=5 |issue=2 |date=april 2009 |pages=21–25 |doi=10.1121/1.3182843 |access-date=19. 4. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808081005/http://www.mlacoustics.com/PDF/Shoebox.pdf |archive-date=8. 8. 2017 |url-status=dead}} * {{cite journal |last=Malamud |first=Andrés |title=A Leader Without Followers? The Growing Divergence Between the Regional and Global Performance of Brazilian Foreign Policy |journal=Latin American Politics and Society |volume=53 |issue=3 |place=Lisbon |year=2011 |pages=1–24 |doi=10.1111/j.1548-2456.2011.00123.x |hdl=10451/15545 |s2cid=154469332 |hdl-access=free}} * {{cite web |last1=Mallimaci |first1=Fortunato |last2=Esquivel |first2=Juan Cruz |last3=Irrazábal |first3=Gabriela |date=26. 8. 2008 |title=Primera Encuesta Sobre Creencias y Actitudes Religiosas En Argentina |publisher=CONICET – Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas |place=Buenos Aires |language=Es |url=https://www.ceil-conicet.gov.ar/wp-content/uploads/2013/02/encuesta1.pdf |access-date=7. 5. 2014 |archive-date=10. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010051330/http://edant.clarin.com/diario/2008/08/27/um/encuesta1.pdf |url-status=live}} * {{cite web |last1=Solomon |first1=Hussein |year=1997 |title=South African Foreign Policy, Middle Power Leadership and Preventive Diplomacy |publisher=Centre for International Political Studies |place=Pretoria, South Africa |url=http://www.cips.up.ac.za/files/pdf/uafspublications/South%20African%20foreign%20policy%2C%20middle%20power%20leadership%20and%20preventive%20diplomacy.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419052314/http://www.cips.up.ac.za/files/pdf/uafspublications/South%20African%20foreign%20policy%2C%20middle%20power%20leadership%20and%20preventive%20diplomacy.pdf |archive-date=19. 4. 2014}} {{refend}} === Knjige === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Abad de Santillán |first=Diego |author-link=Diego Abad de Santillán |title=Historia Argentina |publisher=Tipográfica Editora Argentina |place=Buenos Aires |year=1971 |language=es}} * {{cite book |last1=Adler |first1=Emanuel |last2=Greve |first2=Patricia |title=Globalising the Regional, Regionalising the Global |series=Review of International Studies |volume=35 |contribution=When security community meets balance of power: overlapping regional mechanisms of security governance |editor-last=Fawn |editor-first=Rick |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |year=2009 |pages=59–84 |isbn=978-0-521-75988-5}} * {{cite book |last1=Aeberhard |first1=Danny |last2=Benson |first2=Andrew |last3=Phillips |first3=Lucy |title=The rough guide to Argentina |url=https://archive.org/details/roughguidetoarge0000aebe_z0y6 |url-access=registration |publisher=Rough Guides |place=London |year=2000 |isbn=978-1-85828-569-6}} * {{cite book |last=Akstinat |first=Björn |title=Handbuch der deutschsprachigen Presse im Ausland |publisher=IMH–Verlag |place=Berlin |year=2013 |language=de |isbn=978-3-9815158-1-7}} * {{cite book |last1=Anderson |first1=Sean K. |last2=Sloan |first2=Stephen |author-link2=Stephen Sloan |url=https://books.google.com/books?id=aVcG7EkuPgAC |title=Historical Dictionary of Terrorism |publisher=[[Rowman & Littlefield#Imprints|Scarecrow Press]] |date=3. 8. 2009 |access-date=19. 12. 2022 |isbn=9780810863118 |archive-date=29. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129143454/https://books.google.com/books?id=aVcG7EkuPgAC |url-status=live}} * {{cite book |last=Arbena |first=Joseph |title=Latin American sport: an annotated bibliography, 1988–1998 |series=Bibliographies and indexes on sports history |volume=3 |publisher=Greenwood Press |place=Westport, CT |year=1999 |isbn=978-0-3132-9611-6}} * {{harvc|last=Arbena|first=Joseph |c=In Search of the Latin American Female Athlete |in1=Arbena |in2=LaFrance |year=2002 |pp=219–232}} * {{cite book |editor-last1=Arbena |editor-first1=Joseph |editor-last2=LaFrance |editor-first2=David Gerald |title=Sport in Latin America and the Caribbean |publisher=Rowman & Littlefield |place=Lanham, MD |year=2002 |isbn=978-0-8420-2821-9}} * {{cite book |last=Barnes |first=John |title=Evita, First Lady: A Biography of Eva Perón |publisher=Grove Press |place=New York |year=1978 |isbn=978-0-8021-3479-0 |url=https://archive.org/details/evitafirstlady00john}} * {{cite book |last=Bidart Campos |first=Germán J. |title=Manual de la Constitución Reformada |volume=I |publisher=Ediar |place=Buenos Aires |year=2005 |language=es |isbn=978-950-574-121-2}} * {{cite book |last=Bloom |first=Harold |title=The Western Canon:la The Books and School of the Ages |publisher=Harcourt Brace & Company |place=New York |year=1994 |isbn=978-1-57322-514-4 |url=https://archive.org/details/westerncanonbook00bloo}} * {{cite book |last=Boughton |first=James M. |title=Tearing Down Walls. The International Monetary Fund 1990–1999 |publisher=International Monetary Fund |place=Washington, DC |year=2012 |isbn=978-1-61635-084-0}} * {{cite book |last=Crow |first=John A. |title=The Epic of Latin America |edition=4th |publisher=University of California Press |place=Berkeley |year=1992 |isbn=978-0-520-07723-2 |url=https://archive.org/details/epicoflatinameri00crow}} * {{cite book |last=Díaz Alejandro |first=Carlos F. |title=Essays on the Economic History of the Argentine Republic |url=https://archive.org/details/essaysoneconomic0000diaz |publisher=Yale University Press |place=New Haven, CT |year=1970 |isbn=978-0-300-01193-7}} * {{cite book |last=Dougall |first=Angus |title=The Greatest Racing Driver |publisher=Balboa Press |place=Bloomington, IN |year=2013 |isbn=978-1-4525-1096-5}} * {{cite book |last=Edwards |first=Todd L. |title=Argentina: A Global Studies Handbook |url=https://archive.org/details/argentinaglobals0000edwa |url-access=registration |publisher=ABC-CLIO |place=Santa Barbara, CA |year=2008 |isbn=978-1-85109-986-3}} * {{cite book |last1=Epstein |first1=Edward |last2=Pion-Berlin |first2=David |title=Broken Promises?: The Argentine Crisis and Argentine Democracy |contribution=The Crisis of 2001 and Argentine Democracy |editor-last1=Epstein |editor-first1=Edward |editor-last2=Pion-Berlin |editor-first2=David |publisher=Lexington Books |place=Lanham, MD |year=2006 |pages=3–26 |isbn=978-0-7391-0928-1}} * {{cite book |last=Fayt |first=Carlos S. |author-link=Carlos Fayt |title=Derecho Político |volume=I |edition=6th |publisher=Depalma |place=Buenos Aires |year=1985 |language=es |isbn=978-950-14-0276-6}} * {{cite book |last1=Fearns |first1=Les |last2=Fearns |first2=Daisy |title=Argentina |url=https://archive.org/details/argentina0000fear_l2j3 |publisher=Evans Brothers |place=London |year=2005 |isbn=978-0-237-52759-4}} * {{cite book |last1=Foster |first1=David W. |last2=Lockhart |first2=Melissa F. |last3=Lockhart |first3=Darrell B. |title=Culture and Customs of Argentina |publisher=Greenwood Publishing Group |place=Westport, CT |year=1998 |isbn=978-0-313-30319-7 |url=https://archive.org/details/culturecustomsof00fost}} * {{cite book |last=Friedman |first=Ian C. |title=Latino Athletes |url=https://archive.org/details/latinoathletesat00ianc |publisher=Infobase Publishing |place=New York |year=2007 |isbn=978-1-4381-0784-4}} * {{cite book |last=Galasso |first=Norberto |author-link=Norberto Galasso |title=Historia de la Argentina, vol. I&II |publisher=Colihue |place=Buenos Aires |year=2011 |language=es |isbn=978-950-563-478-1}} * {{cite book |last=Huntington |first=Samuel P. |author-link=Samuel P. Huntington |title=Globalization, Power, and Democracy |url=https://archive.org/details/globalizationpow0000unse |contribution=Culture, Power, and Democracy |editor-last=Plattner |editor-first=Marc |editor2-last=Smolar |editor2-first=Aleksander |publisher=The Johns Hopkins University Press |place=Baltimore, MD |year=2000 |pages=[https://archive.org/details/globalizationpow0000unse/page/3 3]–13 |isbn=978-0-8018-6568-8}} * {{cite book |last=King |first=John |title=Magical Reels: A History of Cinema in Latin America |url=https://archive.org/details/magicalreelshist0000king_l8g8 |series=Critical Studies in Latin American & Iberian Cultures |publisher=Verso |place=London |year=2000 |isbn=978-1-85984-233-1}} * {{cite book |last=Kopka |first=Deborah |title=Central & South America |url=https://archive.org/details/centralsouthamer0000kopk |publisher=Lorenz Educational Press |place=Dayton, OH |year=2011 |isbn=978-1-4291-2251-1}} * {{cite book |last=Lake |first=David |title=Globalising the Regional, Regionalising the Global |series=Review of International Studies |volume=35 |contribution=Regional Hierarchies: Authority and Local International Order |editor-last=Fawn |editor-first=Rick |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge, UK |year=2009 |pages=35–58 |isbn=978-0-521-75988-5}} * {{cite book |last=Levene |first=Ricardo |title=Desde la Revolución de Mayo a la Asamblea de 1813–15 |series=Historia del Derecho Argentino |volume=IV |publisher=Editorial G. Kraf |place=Buenos Aires |year=1948 |language=es}} * {{cite book |last=Lewis |first=Daniel K. |title=The History of Argentina |series=Palgrave Essential Histories Series |publisher=Palgrave Macmillan |place=New York |year=2003 |isbn=978-1-4039-6254-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/historyofargenti00lewi}} * {{cite book |editor-last1=Lewis |editor-first1=M. Paul |editor-last2=Simons |editor-first2=Gary F. |editor-last3=Fennig |editor-first3=Charles D. |title=Ethnologue: Languages of the World |edition=17th |publisher=Summer Institute of Linguistics International |place=Dallas, TX |year=2014}} * {{cite book |last=Lewis |first=Paul |title=The Crisis of Argentine Capitalism |url=https://archive.org/details/crisisofargentin0000lewi |publisher=University of North Carolina Press |place=Chapel Hill, NC |year=1990 |isbn=978-0-8078-4356-7}} * {{cite book |last1=Maldifassi |first1=José O. |last2=Abetti |first2=Pier A. |title=Defense industries in Latin American countries: Argentina, Brazil, and Chile |url=https://archive.org/details/defenseindustrie0000mald |publisher=Praeger |year=1994 |isbn=978-0-275-94729-3}} * {{cite book |last1=McCloskey |first1=Erin |last2=Burford |first2=Tim |title=Argentina |url=https://archive.org/details/argentina0000mccl |publisher=Bradt Travel Guides |place=Guilford, CT |year=2006 |isbn=978-1-84162-138-8}} * {{cite book |last=McKinney |first=Kevin |title=Everyday geography |publisher=GuildAmerica Books |place=New York |year=1993 |isbn=978-1-56865-032-6 |url=https://archive.org/details/everydaygeograph00mcki}} * {{cite book |last1=Menutti |first1=Adela |last2=Menutti |first2=María Mercedes |title=Geografía Argentina y Universal |publisher=Edil |place=Buenos Aires |year=1980 |language=es}} *{{cite book |last=Miller |first=Marilyn Grace |title=Rise and Fall of the Cosmic Race |year=2004 |publisher=University of Texas Press |isbn=0-292-70572-7 |pages=82–89 |url=https://books.google.com/books?id=fK1xia7EQjkC&pg=PA86 |access-date=22. 3. 2009 |archive-date=29. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129143447/https://books.google.com/books?id=fK1xia7EQjkC&pg=PA86#v=onepage&q&f=false |url-status=live}} * {{cite book |last=Morris |first=Michael |title=The Strait of Magellan |series=International Straits of the World |volume=11 |editor-last=Mangone |editor-first=Gerard |publisher=Martinus Nijhoff Publishes |place=Dordrecht |year=1988 |isbn=978-0-7923-0181-3}} * {{cite book |last=Mosk |first=Sanford A. |title=People and Issues in Latin American History |volume=II: From Independence to the Present |contribution=Latin America and the World Economy, 1850–1914 |editor-last1=Hanke |editor-first1=Lewis |editor-last2=Rausch |editor-first2=Jane M. |publisher=Markus Wiener Publishing |place=New York |year=1990 |pages=[https://archive.org/details/peopleissuesinla00hank/page/86 86–96] |isbn=978-1-55876-018-9 |url=https://archive.org/details/peopleissuesinla00hank/page/86}} * {{cite book |editor1-last=Nauright |editor1-first=John |editor2-last=Parrish |editor2-first=Charles |title=Sports around the World: History, Culture, and Practice |volume=3 |publisher=ABC-CLIO |place=Santa Barbara, CA |year=2012 |isbn=978-1-59884-301-9}} * {{cite book |last=Nierop |first=Tom |title=The Territorial Factor |contribution=The Clash of Civilisations |editor-last=Dijkink |editor-first=Gertjan |editor2-last=Knippenberg |editor2-first=Hans |publisher=Vossiuspers UvA – Amsterdam University Press |place=Amsterdam |year=2001 |pages=51–76 |isbn=978-90-5629-188-4}} * {{cite book |last=O'Donnell |first=Pacho |year=1998 |title=El Aguila Guerrera: La Historia Argentina Que No Nos Contaron |url=https://archive.org/details/elaguilaguerrera00odon |publisher=Editorial Sudamericana |edition=3rd |language=es |isbn=978-9500714617}} * {{cite book |last=Papadopoulos |first=Anestis |title=The International Dimension of EU Competition Law and Policy |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge |year=2010 |isbn=978-0-521-19646-8}} * {{cite book |last=Rey Balmaceda |first=Raúl |title=Mi país, la Argentina |publisher=Arte Gráfico Editorial Argentino |place=Buenos Aires |year=1995 |language=es |isbn=978-84-599-3442-8}} * {{cite book |last=Rivas |first=José Andrés |title=Santiago en sus letras: antología criticotemática de las letras santiagueñas |publisher=Universidad Nacional de Santiago del Estero |place=Santiago del Estero, SE, Argentina |year=1989 |language=es}} * {{cite book |last=Robben |first=Antonius C.G.M. |title=Political Violence and Trauma in Argentina |publisher=University of Pennsylvania Press |place=Philadelphia |year=2011 |isbn=978-0-8122-0331-8}} * {{cite book |last=Rock |first=David |author-link=David Rock (historian) |title=Argentina, 1516–1987: From Spanish Colonization to the Falklands War |url=https://archive.org/details/argentina15161980000rock_m1i9 |publisher=University of California Press |place=Berkeley, CA |year=1987 |isbn=978-0-520-06178-1}} * {{cite book |last=Rodríguez |first=Robert G. |title=The Regulation of Boxing: A History and Comparative Analysis of Policies Among American States |url=https://archive.org/details/regulationofboxi0000rodr |publisher=McFarland |place=Jefferson, NC |year=2009 |isbn=978-0-7864-5284-2}} * {{cite book |last=Rosenblat |first=Ángel |author-link=Ángel Rosenblat |title=El nombre de la Argentina |publisher=EUDEBA – Editorial Universitaria de Buenos Aires |place=Buenos Aires |year=1964 |language=es}} * {{cite book |last1=Ruiz-Dana |first1=Alejandra |last2=Goldschag |first2=Peter |last3=Claro |first3=Edmundo |last4=Blanco |first4=Hernán |title=Regional Trade Integration and Conflict Resolution |url=https://archive.org/details/regionaltradeint0000unse |contribution=Regional Integration, Trade and Conflicts in Latin America |editor-last=Khan |editor-first=Shaheen Rafi |publisher=Routledge |place=New York |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/regionaltradeint0000unse/page/15 15]–44 |isbn=978-0-415-47673-7}} * {{cite book |last=Sánchez Viamonte |first=Carlos |title=Historia Institucional Argentina |edition=2nd |publisher=Fondo de Cultura Económica |place=Mexico D. F. |year=1948 |language=es}} * {{cite book |last=Traba |first=Juan |title=Origen de la palabra "¿¡Argentina!?" |publisher=Escuela de Artes Gráficas del Colegio San José |place=Rosario, SF, Argentina |year=1985 |language=es}} * {{cite book |last=Vanossi |first=Jorge R. |series=Cuadernos de ciencia política de la Asociación Argentina de Ciencia Política |volume=2 |title=Situación actual del federalismo: aspectos institucionales y económicos, en particular sobre la realidad argentina |publisher=Ediciones Depalma |place=Buenos Aires |year=1964 |language=es}} * {{cite book |last=Wilson |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=NP7cCgAAQBAJ |title=Angels with Dirty Faces: How Argentine Soccer Defined a Nation and Changed the Game Forever |publisher=[[PublicAffairs]] |date=23. 8. 2016 |access-date=19. 12. 2022 |isbn=9781568585529 |archive-date=18. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418040522/https://books.google.com/books?id=NP7cCgAAQBAJ |url-status=live}} * {{cite book |last=Wood |first=Bernard |title=The middle powers and the general interest |url=https://archive.org/details/middlepowersgene0000wood |url-access=registration |publisher=North–South Institute |place=Ottawa |year=1988 |isbn=978-0-920494-81-3}} * {{cite book |last1=Young |first1=Richard |last2=Cisneros |first2=Odile |title=Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000youn |url-access=registration |publisher=Scarecrow Press |place=Lanham, MD |year=2010 |isbn=978-0-8108-7498-5}} * {{cite book |last=Young |first=Ronald |title=Encyclopedia of World Geography |volume=I |contribution=Argentina |editor-last=McColl |editor-first=Robert W. |publisher=Golson Books |place=New York |year=2005 |pages=51–53 |isbn=978-0-8160-7229-3}} {{refend}} == Dodatna literatura == * {{cite book|last=Calvo|first=Carlos|title=Anales históricos de la revolucion de la América latina, acompañados de los documentos en su apoyo. Desde el año 1808 hasta el reconocimiento de la independencia de ese extenso continente|volume=2|publisher=A. Durand|place=Paris|year=1864|language=es}} * {{cite book|last=Crooker|first=Richard A.|title=Argentina|publisher=Infobase Publishing|place=New York|year=2009|isbn=978-1-4381-0481-2}} * {{cite book|last=Ferro|first=Carlos A.|title=Historia de la Bandera Argentina|publisher=Ediciones Depalma|place=Buenos Aires|year=1991|language=es|isbn=978-950-14-0610-8}} * {{Cite EB1911|wstitle= Argentina | volume= 2 |last1= Lamoureux |first1= Andrew Jackson |author1-link= |last2= Edmundson |first2= George |author2-link= George Edmundson | pages = 460–475 |short= 1}} * {{cite book|last=Maddison|first=Angus|author-link=Angus Maddison|title=Monitoring the World Economy 1820–1992|url=https://archive.org/details/monitoringworlde0000madd|publisher=OECD Publishing|place=Paris|year=1995|isbn=978-92-64-14549-8}} * {{cite book|last=Maddison|first=Angus|author-link=Angus Maddison|title=The World Economy: A Millennial Perspective|url=https://archive.org/details/worldeconomymill0000madd|publisher=OECD Publishing|year=2001|isbn=978-92-64-18654-5}} * {{cite book|last=Margheritis|first=Ana|title=Argentina's foreign policy: domestic politics and democracy promotion in the Americas|publisher=FirstForumPress|place=Boulder, CO|year=2010|isbn=978-1-935049-19-7}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Argentina}} {{Commonscat|Argentina}} {{wikiatlas|Argentina}} * [http://www.argentina.gob.ar Zvanični sajt Vlade Argentine] * {{CIA World Factbook link|ar|Argentina}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{G20}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Argentina|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1816.]] 5f90v5jsvvwnfkx7lwgk2fzewimep3o Amerika 0 1510 3939286 3936990 2026-11-06T20:19:57Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939286 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kontinent | naziv = Amerike | slika = Americas (orthographic projection).svg | površina = 42.549.000 | stanovništvo = {{Increase}} 1,02 milijarde<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/en/global-issues/population |title=Population |publisher=United Nations |access-date=25. 7. 2021 |archive-date=9. 4. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409220454/https://www.un.org/en/global-issues/population |url-status=live }}</ref> | gustoća = 22,67/km<sup>2</sup> | nominalni_BDP = | BDP_PPP = | demonim = | spisak_država = | države = | zavisne_teritorije = | nisu_članice_UN_a = | jezici = [[Španski jezik|Španski]], [[Engleski jezik|engleski]], [[Portugalski jezik|portugalski]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Haićanski kreolski jezik]], [[Kečuanski jezik|kečuanski]], [[Guarani (jezik)|Guaraní]], [[Ajmarski jezik|ajmarski]], [[Nahuatlanski jezici|nahuatlanski]], i mnogi drugi | vremenske_zone = [[UTC±10:00|UTC−10]] do [[UTC±00:00|UTC+0]] | internet = | gradovi = {{collapsible list | list_style = text-align:left; <!--1-->|1. [[São Paulo]]<!--11,967,825--> <!--2-->|2. [[Lima]]<!--8,894,412--> <!--3-->|3. [[Ciudad de México]]<!--8,854,600--> <!--4-->|4. [[New York]]<!--8,550,405--> <!--5-->|5. [[Bogotá]]<!--7,862,277--> <!--6-->|6. [[Rio de Janeiro]]<!--6,476,631--> <!--7-->|7. [[Santiago de Chile]]<!--5,507,282--> <!--8-->|8. [[Los Angeles]]<!--3,971,883--> <!--9-->|9. [[Caracas]]<!--3,289,886--> <!--10-->|10. [[Buenos Aires]]<!--3,054,267--> }} }} '''Amerike,''' koje se ponekad zajedničkim imenom nazivaju '''Amerika,'''<ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/american_english/america?q=america|title=Definition of America noun from the Oxford Advanced American Dictionary}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Americas|title=Americas {{!}} Map, Regions, & Hemispheres {{!}} Britannica|date=19. 5. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=20. 5. 2024}}</ref><ref name="oxfordc">"America." ''"The Oxford Companion to the English Language" ({{ISBN|0-19-214183-X}}). McArthur, Tom (ur.), 1992. New York: Oxford University Press, str. 33: "[16. vijek: izvedeno iz ženskog oblika imena *Americus*, latiniziranog imena istraživača Ameriga Vespuccija (1454–1512). Ime *America* se prvi put pojavilo na karti njemačkog kartografa Martina Waldseemüllera iz 1507, označavajući područje koje se danas naziva Brazil]. Od 16. vijeka, naziv za zapadnu hemisferu, često u množini *Americas* i manje-više sinonim za *Novi svijet*. Od 18. vijeka, naziv za Sjedinjene Američke Države. Ovo drugo značenje danas je primarno u engleskom jeziku:&nbsp;... Međutim, taj termin je podložan nedoumicama:&nbsp;..."</ref><ref name="Burchfield">Burchfield, R. W. 2004. ''[[Fowler's Modern English Usage]].'' ({{ISBN|0-19-861021-1}}) Oxford, UK: Oxford University Press; str. 48.</ref> su zemlje [[Zapadna hemisfera|zapadne hemisfere]] ili [[Novi svijet|Novog svijeta]] koje se sastoje od [[kontinent|kontinenata]] [[Sjeverna Amerika]] i [[Južna Amerika]] sa svim pridruženim [[ostrvo|ostrvima]] i [[regija]]ma.<ref name=":0">''[[Webster's New World College Dictionary]]'', 2010 by Wiley Publishing, Inc., Cleveland, Ohio.</ref><ref>{{cite book|title=Merriam Webster dictionary|year=2013|publisher=Merriam-Webster, Incorporated|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/america|access-date=23. 3. 2016|archive-date=20. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320173809/http://www.merriam-webster.com/dictionary/America|url-status=live}}</ref><ref>"continent n. 5. a." (1989) ''[[Oxford English Dictionary]]'', 2nd edition. [[Oxford University Press]]; "continent<sup>1</sup> n." (2006) ''The [[Concise Oxford English Dictionary]]'', 11th edition revised. (Ed.) Catherine Soanes and Angus Stevenson. Oxford University Press; "continent<sup>1</sup> n." (2005) ''The [[New Oxford American Dictionary]]'', 2nd edition. (Ed.) [[Erin McKean]]. Oxford University Press; "continent [2, n] 4 a" (1996) ''[[Webster's Dictionary#WebsThird New International|Webster's Third New International Dictionary, Unabridged]]''. [[ProQuest]] Information and Learning; "continent" (2007) ''[[Encyclopædia Britannica]]''. Retrieved January 14, 2007, from Encyclopædia Britannica Online.</ref> Amerike pokrivaju 8.3% ukupne površine [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] (28.4% kopna) i sadrže 14% [[svjetsko stanovništvo|svjetskog stanovništva]]. Kada se posmatraju kao jedinstven kontinent, Amerike su drugi najveći kontinent po površini (nakon Azije) i treći po broju stanovnika. Amerike zauzimaju većinu kopna na zapadnoj hemisferi Zemlje i čine "Novi svijet", za razliku od "Starog svijeta" (Afro-Evroazije).<ref name="oxfordc"/> Izraz je relativno nov i predstavlja nešto jasniju zamjenu za izraz Amerika, koji može značiti i cijelu [[kopnena masa|kopnenu masu]] ili [[Sjedinjene Američke Države]]. Originalni izraz se koristio za ono što se ponekad smatra jednim kontinentom ili [[superkontinent]]om , pri čemu ''Amerike'' predstavljaju skupni izraz za kopnenu masu i pojedine regiju u njemu. Kada se koristi za kopnenu masu, izraz koji odgovara ''Americi'' ili ''Amerikama'' su ''[[Evroazija]]'', koja se sastoji od [[Evropa|Evrope]] i [[Azija|Azije]], odnosno ''[[Eurafrazija]]'', koja označava Euraziju i [[Afrika|Afriku]]. Zajedno sa pripadajućim ostrvima, Amerike pokrivaju 8% ukupne površine [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i 28,4% njene kopnene površine. Topografijom dominiraju [[Kordiljeri]], dugi planinski lanac koji se proteže duž zapadne obale. Ravnijim istočnim dijelom Amerika dominiraju veliki riječni slivovi, kao što su slivovi [[Amazon]]a, [[rijeka Svetog Lawrencea]] i [[Velika jezera|Velikih jezera]], [[Mississippi (rijeka)|Misisipija]] i sliv [[Río de la Plata|La Plate]]. Budući da se Amerike protežu 14.000&nbsp;km od sjevera ka jugu, klima i ekološki uslovi znatno variraju – od arktičke tundre sjeverne Kanade, Grenlanda i Aljaske do tropskih kišnih šuma u Srednjoj i Južnoj Americi. Granica između ova dva kontinenta se nalazi na granici država [[Kolumbija]] i [[Panama]]. * [[Južna Amerika]] (južno od Paname). * [[Sjeverna Amerika]] (sjeverno od Kolumbije). Kao zasebni dijelovi ponekad se također pominju i [[Srednja Amerika]] i [[Karibi]]. Ponekad se sa pojmom Amerika (američki, američka, američko) misli na [[Sjedinjene Američke Države]] ili nešto što dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država, a građani ove zemlje se nazivaju Amerikancima. Ljudi su prvi put naselili Amerike dolaskom iz Azije prije 20.000 do 16.000 godina. Kasnije je uslijedio drugi talas migracije iz Azije, koji su činili govornici [[Na-Dene jezici|Na-Dene jezika]]. Naknadna migracija [[Inuiti|Inuita]] u neoarktičko područje, oko 3500. godine p. n. e, zaokružila je proces koji se općenito smatra naseljavanjem autohtonih naroda Amerika. Tokom nordijske kolonizacije Sjeverne Amerike osnovano je nekoliko naselja na [[Grenland]]u, a možda i na samom kopnu, no ona su kasnije napuštena. Španske ekspedicije [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]], vođene između 1492. i 1504, rezultirale su trajnim kontaktom sa evropskim (a kasnije i drugim) silama Starog svijeta; to je naposljetku dovelo do tzv. [[Kolumbovska razmjena|Kolumbovske razmjene]] i označilo početak perioda istraživanja, osvajanja i kolonizacije, čiji se efekti i posljedice osjećaju i danas. Špansko prisustvo uključivalo je porobljavanje velikog broja pripadnika autohtonog stanovništva Amerika.<ref>{{cite book |last1=Kamen |first1=Henry |title=Spain's Road to Empire: The Making of a World Power, 1492–1763|year=2003 |url=https://archive.org/details/spainsroadtoempi0000kame }}</ref> Bolesti donesene iz Evrope i zapadne Afrike desetkovale su autohtono stanovništvo, a evropske sile su kolonizovale Ameriku.<ref name="Taylor 2001">{{cite book|last=Taylor|first=Alan|author-link=Alan Taylor (historian)|title=American Colonies|year=2001|publisher=Penguin Books|location=New York|isbn=9780142002100|url=https://archive.org/details/americancolonies00tayl}}</ref> Masovno iseljavanje iz Evrope – uključujući veliki broj radnika pod ugovornom obavezom – te dovođenje afričkih robova u velikoj mjeri su zamijenili autohtono stanovništvo u većem dijelu Amerike. Proces dekolonizacije Amerike započeo je [[Američka revolucija|Američkom revolucijom]] 1770-ih, a uglavnom je okončan [[Špansko-američki rat|Špansko-američkim ratom]] krajem 1890-ih. Danas gotovo cjelokupno stanovništvo Amerike živi u nezavisnim državama; međutim, naslijeđe evropske kolonizacije i naseljavanja ogleda se u tome što Amerika dijeli mnoge zajedničke kulturne odlike, prvenstveno [[kršćanstvo]] i upotrebu zapadnoevropskih jezika: prije svega [[Španski jezik|španskog]], [[Engleski jezik|engleskog]], [[Portugalski jezik|portugalskog]], [[Francuski jezik|francuskog]] i, u manjoj mjeri, [[Nizozemski jezik|nizozemskog]]. Amerika je dom za više od milijardu stanovnika, od kojih dvije trećine žive u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Brazil]]u i [[Meksiko|Meksiku]]. Na ovom prostoru nalazi se osam megagradova (metropolitanskih područja sa 10 ili više miliona stanovnika): šire područje [[Ciudad de México]] (21,2 miliona), [[São Paulo|Sao Paulo]] (21,2 miliona), [[New York]] (19,7 miliona), [[Los Angeles]] (18,8 miliona), [[Buenos Aires]] (15,6 miliona),<ref name="indecpop">{{cite web |url=http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp |title=Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y grá |access-date=25. 2. 2011 |language=es |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220143832/http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp |archive-date=20. 12. 2010 }}</ref> [[Rio de Janeiro|Rio de Žaneiro]] (13,0 miliona), [[Bogotá]] (10,4 miliona) i [[Lima]] (10,1 milion). == Također pogledajte == * [[Kolumbija (višeznačnica)]] * [[Konkvistador]] * [[Srednja Amerika]] * [[Nova Švedska]] * [[Južna kupa]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == {{refbegin}} * "Americas". ''[http://www.columbiagazetteer.org/ The Columbia Gazetteer of the World Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901152611/http://www.columbiagazetteer.org/ |date=1. 9. 2006 }}''. New York: Columbia University Press, 2006. * "Americas". ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 15th ed. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc., 1986. {{ISBN|0-85229-434-4}} * Burchfield, R. W. ''[[Fowler's Modern English Usage]]''. Oxford: Oxford University Press, 2004. {{ISBN|0-19-861021-1}} * Fee, Margery, and J. McAlpine. ''Oxford Guide to Canadian English Usage.'' Toronto: Oxford University Press, 1997. {{ISBN|0-19-541619-8}} * {{cite journal | last1 = Kane | first1 = Katie | year = 1999| title = Nits Make Lice: Drogheda, Sand Creek, and the Poetics of Colonial Extermination | url = https://archive.org/details/sim_cultural-critique_spring-1999_42/page/81 | journal = Cultural Critique | volume = 42 | issue = 42| pages = 81–103 | doi = 10.2307/1354592 | jstor = 1354592 }} * Pearsall, Judy, and Bill Trumble, ed. ''[[Oxford English Dictionary|Oxford English Reference Dictionary]]'', 2nd ed. (rev.). Oxford: Oxford University Press, 2002. {{ISBN|0-19-860652-4}} * Rosenberg, Matt (9 April 2018). "[https://www.thoughtco.com/define-north-south-latin-anglo-america-4068990 How to Define North, South, Latin, and Anglo America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809202344/https://www.thoughtco.com/define-north-south-latin-anglo-america-4068990 |date=9. 8. 2020 }}". ''ThoughtCo''. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Americas}} *[https://www.youtube.com/watch?v=QGvgs3DBN6A Amerika pre Kolumba (Centar za društvenu stabilnost - Zvanični kanal)] *[https://www.youtube.com/watch?v=gnT6gBLL81A Kako je Kolumbo otkrio Ameriku? (Centar za društvenu stabilnost - Zvanični kanal)] * [http://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html The Naming of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220422204007/https://www.uhmc.sunysb.edu/surgery/america.html |date=22. 4. 2022 }} * Organization of American States [http://www.oas.org] * [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-2422 America noviter delineata / M. Merian, fecit.] 1633 Map of North and South America, hosted by the Portal to Texas History. {{Regija}} [[Kategorija:Kontinenti]] 4710ttkmqi3ngpns2xzkgcpn6i64yje Peru 0 1628 3939367 3936928 2026-11-06T20:42:36Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939367 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Peru | izvorno_ime = República del Perú | ime_genitiv = Perua | zastava = Flag of Peru.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Escudo nacional del Perú.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional del Perú]]"{{Center|[[Datoteka:United States Navy Band - Marcha Nacional del Perú.ogg]]}} | karta = PER orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Lima]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|12|2.6|S|77|1.7|W|region:PE-LIM_type:city(9,500,000)}} | najveći_grad = [[Lima]] | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Polupredsjednički sistem|polupredsjednička]] [[republika]]<ref name="Draft">{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link= |date=septembar 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |journal=Graduate School of International Relations and Pacific Studies |location=United States |publisher=University of California, San Diego |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19. 8. 2008 |access-date=31. 8. 2017 |postscript=. |ref=harv }}</ref><ref name="Dual">{{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |author-link=Matthew Søberg Shugart |date=decembar 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf |journal=French Politics |publisher=[[Palgrave Macmillan]] UK |volume=3 |issue=3 |pages=323–351 |issn=1476-3427 |oclc=6895745903 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |access-date=31. 8. 2017 |quote=Only in Latin America have all new democracies retained a pure presidential form, except for Peru (president-parliamentary) and Bolivia (assembly-independent). |postscript=. |ref=harv }}</ref> | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Perua|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Keiko Fujimori]] | vrsta_druge_vlasti = [[Premijer Perua|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Luis Galarreta]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Senata Perua|Predsjednik Senata]] | vladar_treća_vlast = [[Miki Torres]] | zakonodavstvo = [[Kongres Perua|Kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Perua|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom (Peru)|Zastupnički dom]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 28. juli 1821. | površina = 1.285.216<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/#geography|title=Peru|date=27. 2. 2023|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=24. 2. 2023|archive-date=10. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru#geography|url-status=dead}}</ref><ref name="IfKRF">{{cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/un-population-projection-medium-variant?tab=table&time=2023|title=Population, including UN projections, 2023|author=United Nations|access-date=25. 2. 2023|archive-date=26. 2. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226040947/https://ourworldindata.org/grapher/un-population-projection-medium-variant?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 19 | procenat_vode = 0,41 | stanovnika = 34.157.732 | stanovnika_godina = 2025 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 34.352.720<ref name="IfKRF" /> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 23 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 198 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $703,327 milijardi<ref name="IMFWEO.Peru">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13. 10. 2026 |access-date=13. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 46 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $20.238<ref name="IMFWEO.Peru" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 99 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $399,593 milijardi<ref name="IMFWEO.Peru" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 44 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $11.498<ref name="IMFWEO.Peru" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = 0,794<ref name="UNDP2024">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/PER|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13. 3. 2024|access-date=13. 3. 2024|archive-date=13. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 79 | gini = 40,2<ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PE |title=Gini Index |publisher=[[World Bank]] |access-date=12. 3. 2024 |archive-date=3. 3. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303115916/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PE |url-status=live}}</ref> | gini_godina = 2022 | gini_nivo = smanjenje | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[peruanski sol]] | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +51 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.pe]] | komentar = }} '''Peru''' ([[Španski jezik|španski]] ''Perú''), službeno '''Republika Peru''' je [[suverena država]] u zapadnom dijelu [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Na sjeveru graniči sa [[Ekvador]]om i [[Kolumbija|Kolumbijom]], [[Brazil]]om na istoku, [[Bolivija|Bolivijom]] na jugoistoku, [[Čile]]om na jugu i sa [[Tihi okean|Tihim okeanom]] na zapadu. Peru je zemlja s izuzetno velikom [[Bioraznolikost|biološkom raznolikošću]]; njena staništa obuhvataju sve – od sušnih ravnica pacifičkog priobalja na zapadu, preko vrhova [[Andi|Anda]] koji se protežu od sjevera do jugoistoka zemlje, pa sve do tropskih kišnih šuma u slivu Amazona na istoku, gdje protiče rijeka [[Amazon]].<ref>{{cite web|url=http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf |title=Perú: País megadiverso |trans-title=Peru: Megadiverse country |publisher=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20140622152015/http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf |archive-date=22. 6. 2014}}</ref> Peru ima više od 32 miliona stanovnika, a glavni i najveći grad je [[Lima]]. S površinom od 1.285.216&nbsp;km², Peru je 19. najveća država na svijetu i treća najveća u Južnoj Americi. Teritorija Perua bila je dom brojnim kulturama tokom antičkog i srednjovjekovnog perioda. Ova zemlja ima jednu od najdužih civilizacijskih historija na svijetu, čije korijene možemo pratiti sve do civilizacije Caral–Supe iz 10. milenija p. n. e. – najstarije civilizacije na američkom kontinentu, koja se smatra jednom od kolijevki civilizacije. Među značajnim kulturama i civilizacijama koje su uslijedile spadaju kultura [[Nazca]], carstva Moche, Wari i Tiwanaku, Kraljevstvo Cusco, te Carstvo Inka – najveća poznata država u pretkolumbovskoj Americi. [[Špansko Carstvo]] osvojilo je ovo područje u 16. vijeku, a [[Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva|Karlo V]] uspostavio je potkraljevstvo pod službenim nazivom [[Kraljevstvo Peru]]. Ono je obuhvatalo većinu španskih teritorija u Južnoj Americi, sa sjedištem u Limi.<ref>{{cite journal |last1=Wilmer Angel |first1=Aguilar Pereda |title=Establecimiento y organización del virreinato del Perú |journal=[[Universidad Nacional de Trujillo]] |date=2019 |url=https://dspace.unitru.edu.pe/server/api/core/bitstreams/b4664398-8f69-4d88-b426-c04edaa8cc8d/content |access-date=19. 3. 2024 |archive-date=19. 3. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319041111/https://dspace.unitru.edu.pe/server/api/core/bitstreams/b4664398-8f69-4d88-b426-c04edaa8cc8d/content |url-status=live}}</ref> Visoko obrazovanje u Amerikama započelo je zvaničnim osnivanjem [[Nacionalni univerzitet San Marcos|Nacionalnog univerziteta San Marcos]] u Limi 1551. Peru je zvanično proglasio nezavisnost od Španije 1821, a nakon vojnih pohoda [[Bernardo O'Higgins|Bernarda O'Higginsa]], [[José de San Martín|Joséa de San Martína]] i [[Simón Bolívar|Simóna Bolívara]], kao i odlučujuće bitke kod Ayacucha, stekao je potpunu nezavisnost 1824. U narednim godinama, zemlja se suočavala s političkom nestabilnošću, sve dok eksploatacija guana nije dovela do perioda relativne ekonomske i političke stabilnosti, koji je okončan [[Pacifički rat|Pacifičkim ratom]] (1879–1884). Tokom 20. vijeka, Peru se borio s političkom i društvenom nestabilnošću, uključujući unutrašnji sukob između države i gerilskih grupa, uz povremene periode ekonomskog rasta. Implementacija "Plana Verdea"<ref>{{Cite book |last1=Back |first1=Michele |url=https://repositoriodigital.bnp.gob.pe/bnp/recursos/2/html/Racismo-y-lenguaje/286/ |title=Racialization and Language: Interdisciplinary Perspectives From Perú |last2=Zavala |first2=Virginia |publisher=[[Routledge]] |year=2018 |pages=286–291 |quote=At the end of the 1980s, a group of military elites secretly developed an analysis of Peruvian society called ''El cuaderno verde''. This analysis established the policies that the following government would have to carry out in order to defeat Shining Path and rescue the Peruvian economy from the deep crisis in which it found itself. ''El cuaderno verde'' was passed onto the national press in 1993, after some of these policies were enacted by President Fujimori. |access-date=4. 8. 2021 |archive-date=4. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804105110/https://repositoriodigital.bnp.gob.pe/bnp/recursos/2/html/Racismo-y-lenguaje/286/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |author=Alfredo Schulte-Bockholt |title=The politics of organized crime and the organized crime of politics: a study in criminal power |url=https://archive.org/details/politicsoforgani0000schu |publisher=Lexington Books |year=2006 |isbn=978-0-7391-1358-5 |pages=[https://archive.org/details/politicsoforgani0000schu/page/114 114]–118 |chapter=Chapter 5: Elites, Cocaine, and Power in Colombia and Peru |quote=important members of the officer corps, particularly within the army, had been contemplating a military coup and the establishment of an authoritarian regime, or a so-called directed democracy. The project was known as 'Plan Verde', the Green Plan. ... Fujimori essentially adopted the Green Plan and the military became a partner in the regime. ... The self-coup, of April 5, 1992, dissolved the Congress and the country's constitution and allowed for the implementation of the most important components of the Green Plan}}</ref> usmjerila je Peru ka neoliberalnoj ekonomiji pod autoritarnom vladavinom [[Alberto Fujimori|Alberta Fujimorija]] i [[Vladimir Montesinos|Vladimira Montesinosa]] tokom 1990-ih; Fujimorijeva politička ideologija, poznata kao "fujimorizam", ostavila je trajan pečat na način upravljanja zemljom koji je prisutan i danas.<ref name="Villalba-2022">{{cite journal |last1=Villalba |first1=Fernando Velásquez |date=2022 |title=A Totalidade Neoliberal-Fujimorista: Estigmatização e Colonialidade No Peru Contemporâneo |journal=Revista Brasileira de Ciências Sociais |volume=37 |issue=109 |article-number=e3710906 |doi=10.1590/3710906/2022 |quote=terruqueo, ou seja, a construção artificial, racista e conveniente de um inimigo sociopolítico para deslegitimar formas de protesto social|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=Asensio |first1=Raúl |url=https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continuacion-2/ |title=El Profe: Cómo Pedro Castillo se convirtió en presidente del Perú y qué pasará a continuación |last2=Camacho |first2=Gabriela |last3=González |first3=Natalia |last4=Grompone |first4=Romeo |last5=Pajuelo Teves |first5=Ramón |last6=Peña Jimenez |first6=Omayra |last7=Moscoso |first7=Macarena |last8=Vásquez |first8=Yerel |last9=Sosa Villagarcia |first9=Paolo |date=august 2021 |publisher=[[Institute of Peruvian Studies]] |isbn=978-612-326-084-2 |edition=1 |location=[[Lima, Peru]] |page=92 |language=es |access-date=17. 11. 2021 |archive-date=5. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105081352/https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continuacion-2/ |url-status=live}}</ref> Prva decenija 21. vijeka donijela je ekonomsku ekspanziju i smanjenje siromaštva, ali je naredna decenija otkrila dugotrajne društveno-političke ranjivosti. One su dodatno pogoršane političkom krizom koju je inicirao Kongres, kao i [[Pandemija COVID-a 19|pandemijom COVID-a 19]], što je dovelo do perioda nemira koji je započeo 2022.<ref name="Banda-2023">{{Cite web |last1=Banda |first1=Gonzalo |date=12. 1. 2023 |title=At Peru Protests' Epicenter, Rage—And a Sense of Betrayal |url=https://www.americasquarterly.org/article/at-peru-protests-epicenter-rage-and-a-sense-of-betrayal/ |access-date=15. 1. 2023 |website=[[Americas Quarterly]] |language=en-US |archive-date=12. 1. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112203739/https://www.americasquarterly.org/article/at-peru-protests-epicenter-rage-and-a-sense-of-betrayal/ |url-status=live}}</ref> Suverena država Peru je predstavnička demokratska republika, podijeljena na 25 regija. Glavne privredne aktivnosti uključuju rudarstvo, prerađivačku industriju, poljoprivredu i ribarstvo, uz druge sektore u razvoju, poput telekomunikacija i biotehnologije.<ref>{{cite web |url=http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf |title=Módulo de capacitación en recursos genéticos y bioseguridad |trans-title=Training module on genetic resources and biosafety |publisher=[[Ministry of Environment (Peru)|Ministerio de Ambiente de la República de Perú]] |author=David E. Castro Garro |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072625/http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf |archive-date=24. 4. 2018}}</ref> Ova zemlja je dio "Pacifičkih puma" – političko-ekonomske grupacije država duž pacifičke obale Latinske Amerike koje dijele zajedničke karakteristike: pozitivan rast, stabilne makroekonomske temelje, unaprijeđeno upravljanje i otvorenost ka globalnoj integraciji. Peru zauzima visoko mjesto po pitanju društvenih sloboda;<ref>[https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FIW_2017_Report_Final.pdf "Freedom in the World 2017 – Populists and Autocrats: The Dual Threat to Global Democracy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727054703/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FIW_2017_Report_Final.pdf |date=27. 7. 2017}} by [[Freedom House]], 31 January 2017</ref> aktivna je članica organizacija kao što su [[Azijsko-pacifička ekonomska saradnja]] (APEC), [[Pacifička alijansa]], [[Sveobuhvatni i progresivni sporazum o transpacifičkom partnerstvu]] (CPTPP) i [[Svjetska trgovinska organizacija]]. Smatra se srednjom silom.<ref>{{cite book|last1=McKercher|first1=B. J. C.|title=Routledge Handbook of Diplomacy and Statecraft|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-66436-6|url=https://books.google.com/books?id=EtCoAgAAQBAJ|language=en|quote=a Middle Power like Peru lack the diplomatic and other resources...|access-date=30. 5. 2020|archive-date=17. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417043716/https://books.google.com/books?id=EtCoAgAAQBAJ|url-status=live}}</ref> Stanovništvo Perua čine mestici, američki starosjedioci, bijelci, osobe afričkog porijekla i osobe azijskog porijekla. Glavni jezik koji se govori je [[španski]], iako značajan broj Peruanaca govori kečuanske jezike, ajmara jezik ili druge autohtone jezike. Ova mješavina kulturnih tradicija rezultirala je velikom raznolikošću izraza u oblastima kao što su umjetnost, kulinarstvo, književnost i muzika. Peru je nedavno stekao međunarodno priznanje zahvaljujući svojoj živopisnoj gastronomiji, koja spaja autohtone, španske, afričke i azijske uticaje. == Historija == [[Datoteka:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.jpg|mini|desno|Machu Picchu]] {{Glavni|Historija Perua}} Tokom srednjeg vijeka, Peru je bio centar staro Američkog [[Inka|Inka Carstva]]. Njihov glavni grad, [[Cuzco]], je i danas veliki grad, sa otprilke 300.000 stanovnika. O bogatstvu Inka je čuo i [[Španija|Španski]] istraživač [[Francisco Pizarro]], koji 1531. stigao na zemlju koja je danas dio Perua. Slabi poslje nedavnog građanskog rata, Inke su izgubili rat sa moćnijim Špancima, i Carstvo Inka pada 1541. Za sljedećih 300 godina, Peru je jedna od najvažnijih kolonija španskog carstva. Glavni grad [[Lima]], brzo postaje najvažniji grad u južnoj Americi. Staro domaće stanovnistvo, se drastično smanjilo u ovom periodu. Sa 12.000.000 stanovnika pri kraju vlade Inka, 45 godina kasnije Peru ima malo više od 1.000.000 ljudi. Ni politika Peru kolonije nije stabilna, pa je sam Pizzaro 1541. bio ubijen. Ipak [[zlato]] i [[srebro]] sa [[Andi|Anda]] bogati špansko carstvo, i Peru ostaje vrlo važna kolonija. Peru dobija nezavisnost od Španije godine 1821. Uz pomoć susjednih zemalja, i ljudi kao [[Simón Bolívar]], Španski zemljovlasnici su konačno protjerani pri kraju 1824. poslje bitke kod grada [[Ayacucho]]. Španija konačno prihvata nezavisnost Perua 1879. Poslje rata za nezavisnost slijedi rat sa Ekvadorom oko međusobnih granica, koje će se tek utvrditi 1999. Od 1945. do 1980, vojska vlada Peruom. Drugom polovinom dvadesetog vijeka u Peruu postoji značajan [[terorizam]] i veliki problemi sa drogom. Sadašnji [[predsjednik]] Perua je [[Alejandro Toledo]], čija vlada je imala nekoliko velikih kriza, poput terorističkih napada grupe ''Sendero Luminoso'' (Osvjetljeni Put) u 2003. == Geografija == [[Datoteka:Pe-map-bs.jpg|desno|Mapa Perua]] {{Glavni|Geografija Perua}} Peru se nalazi u Jugozapadnoj Americi, i graniči sa Tihim Okeanom, između Čilea i Ekvadora. Također graniči sa Kolumbijom, Brazilom, i Bolivijom. Najduža granica je s Brazilom (1560 kilometara), a najkraća je sa Čileom (160 kilometara). Peru se prostire na površini od 1.285.216&nbsp;km<sup>2</sup>, od čega je 1.28 milion km<sup>2</sup> kopno a 5,220&nbsp;km<sup>2</sup> voda. Zapadno primorska polja (Costa) su odvojena od istočne nizije blizu rijeke [[Amazon]] (Selva). Između njih su visoki [[Andi]] (sierra). Na granici s Bolivijom je jezero [[Titicaca]], visoko 3821 metara. == Vlada == Peru je republika. Svi stariji od 18 godina mogu da glasaju. Za predsjednika se glasa svakih 5 godina, i osoba ne može da bude predsjednik više od dva puta. Svaki predsjednik ima dva podpresjednika. Vijeće Ministara mora da provjeri svaki zakon koji predsjednik predloži parlamentu. Parlament (Ili Kongres) ima 120 članova. Glavni sud se drži u Limi, i ima 16 članova. Danas predsjednik Perua je [[Alejandro Toledo]], vođa stranke [[Peru Posible|Perú Posible]]. Sa 45 članova stranke u Peru parlamentu, Peru Posible je najveća i najmoćnija stranka u Peru. Druga i treća najveća stranka u Peru su [[Partido Aprista Peruano]] (Apra, 28 članova), i [[Unidad Nacional]] (17 članova). Danas predsjednik Perua je [[Pedro Pablo Kuczynski]], vođa stranke [[Peruanos por el Kambio]]. Sa 73 članova stranke u Peru parlamentu, Fuerza Popular je najveća i najmoćnija stranka u Peru. == Administrativne podjele == {{Glavni|Administrativna podjela Perua}} Peru je podijeljen na 24 područja (departmana) i jedno specijalno područje [[Callao]], glavna luka Perua blizu Lime. Područja su podijeljena na 195 provincija, a one su podijeljene na 1828 distrikta. Zajedno sa njihovim glavnim gradovima su: {{div col||15em}} * [[Amazonas (Peru)|Amazonas]] * [[Ancash]] * [[Apurimac]] * [[Arequipa (područje)|Arequipa]] * [[Ayacucho (područje)|Ayacucho]] * [[Cajamarca (područje)|Cajamarca]] * [[Callao područje|Callao]] * [[Cusco (područje)|Cusco]] * [[Huancavelica (područje)|Huancavelica]] * [[Huánuco (područje)|Huánuco]] * [[Ica (područje)|Ica]] * [[Junín (područje)|Junín]] * [[La Libertad]] * [[Lambayeque]] * [[Lima (područje)|Lima]] * [[Loreto (područje)|Loreto]] * [[Madre de Dios]] * [[Moquegua (područje)|Moquegua]] * [[Pasco]] * [[Piura (područje)|Piura]] * [[Puno (područje)|Puno]] * [[San Martín (Peru)|San Martín]] * [[Tacna (područje)|Tacna]] * [[Tumbes (područje)|Tumbes]] * [[Ucayali]] {{div col end}} == Privreda == Privatizacija ekonomije Perua desila se devedesetih godina, naročito u industriji telekomunikacije, rudarstva, i struje. Od 1994. do 1997. ekonomija Perua je napredovala od stanja iz ranih devedesetih godina, međutim od 1998. ekonomija Perua je značajno oslabila. Za ovo je krivo stanje ekonomije u Aziji, nestabilnost u Brazilu, i oluja [[El Nino|El Niño]]. Važne industrije u Peruu su ribarstvo, i produkcija automobila, željezo, i produkcija brodova. == Stanovništvo == Peru, po procjenama iz 2000, ima 27,012,899 stanovnika. Od njih, 35% su mlađi od 14 godina, 61% starih između 15 i 64 godina, a 4% su stariji od 65 godina. Stanovništvo Perua raste 1.75% godišnje. 45% stanovništva Perua su Indijanci, 37% mestizo (Mješoviti bijelci i Indijanci), 15% bijelci, a crnci, Japanci, Kinezi, i ostali 3%. Glavna grupa indijanaca su [[Quechua]], glavna etnička grupa starog Inka Carstva. Zvanični jezici su španski, i quechua. 90% stanovništva su katolici. 88,7% stanovništva je pismeno. == Kultura == [[Datoteka:Procesion del Señor de los Milagros.jpg|mini|desno|Señor de los Milagros [[Lima]]]] [[Datoteka:Urarina_shaman_B_Dean.jpg|mini|Urarina [[shaman]], 1988.]] Kultura Perua je kombinacija [[Španija|španske]] kulture, i kulture Indijanaca. Čak i prije Inka Carstva, Peru je bio center umjetnosti na Južno Američkom kontinentu. Kulture indijanaca poput Chavin, Paracas, Wari, Nazca, Chimu, and Tiahuanaco su davno pravili objekte umjetnosti poput kipova i nakita. U Inka Carstvu, ove tradicije su nastavile ali zajedno sa uspjehima u [[Arhitektura|Arhitekturi]], poput gradovima Maču Piču i Cuzco. U dvadesetom stoljeću pokret "indigenismo" je vratio interes u staru indijansku kulturu. Danas Peru umjetnici, pisci, i intelektualci učestvuju u raznim međunarodnim pokretima i stilovima. Državna [[Krilatica]]: Libertad y Orden ([[Španski jezik|Španski]]; "Sloboda i red") == Također pogledajte == * [[Alan Garcia]] * [[Alberto Fujimori]] * [[Acre (rijeka)]] * [[Apurimac (rijeka)]] * [[Urubamba (rijeka)]] * [[Zemljotres u Peruu 2007.]] * [[Nogomet u Peruu]] == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === {{refbegin|30em|indent=yes}} * Bailey, Gauvin Alexander. ''Art of colonial Latin America''. London: Phaidon, 2005. {{ISBN|0714841579}}. * [https://web.archive.org/web/20070324043856/http://www.tc.gob.pe/legconperu/constitucion.html ''Constitución Política del Perú'']. 29 December 1993. * Custer, Tony. ''The Art of Peruvian Cuisine''. Lima: Ediciones Ganesha, 2003. {{ISBN|9972920305}}. * [[Gonzalo Garland|Garland, Gonzalo]]. "Perú Siglo XXI", series of 11 working papers describing sectorial long-term forecasts, Grade, Lima, Peru, 1986–1987. * Garland, Gonzalo. Peru in the 21st Century: Challenges and Possibilities in ''Futures: the Journal of Forecasting, Planning, and Policy'', Volume 22, No. 4, Butterworth-Heinemann, London, England, May 1990. * Gootenberg, Paul. (1991) ''Between silver and guano: commercial policy and the state in postindependence Peru''. Princeton: Princeton University Press. {{ISBN|0691023425}}. * Gootenberg, Paul. (1993) ''Imagining development: economic ideas in Peru's "fictitious prosperity" of Guano, 1840–1880''. Berkeley: University of California Press. {{ISBN|0520082907}}. * Higgins, James (editor). ''The Emancipation of Peru: British Eyewitness Accounts'', 2014. Online at [https://sites.google.com/site/jhemanperu jhemanperu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200421153751/https://sites.google.com/site/jhemanperu |date=21. 4. 2020 }} * Instituto de Estudios Histórico–Marítimos del Perú. ''El Perú y sus recursos: Atlas geográfico y económico''. Lima: Auge, 1996. * Instituto Nacional de Estadística e Informática. {{cite web |url= http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0638/Libro.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20070307225725/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0638/Libro.pdf |archive-date= 7. 3. 2007 |title= ''Perú: Compendio Estadístico 2005'' }}&nbsp;{{small|(8.31&nbsp;MB)}}. Lima: INEI, 2005. * Instituto Nacional de Estadística e Informática. ''Perfil sociodemográfico del Perú''. Lima: INEI, 2008. * Instituto Nacional de Estadística e Informática. ''Perú: Estimaciones y Proyecciones de Población, 1950–2050''. Lima: INEI, 2001. * Ley N° 27867, [https://web.archive.org/web/20070702195833/http://www.pmde.gob.pe/taller/Compilacion%20normativa/DESCENTRALIZACI%C3%93N/LEY%20N%C2%BA%2027867_LEY%20ORG%C3%81NICA%20DE%20GOBIERNOS%20LOCALES.pdf ''Ley Orgánica de Gobiernos Regionales'']. 16 November 2002. * Martin, Gerald. "Literature, music and the visual arts, c. 1820–1870". In: Leslie Bethell (ed.), ''A cultural history of Latin America''. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;3–45. * Martin, Gerald. "Narrative since c. 1920". In: Leslie Bethell (ed.), ''A cultural history of Latin America''. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;133–225. * Porras Barrenechea, Raúl. ''El nombre del Perú''. Lima: Talleres Gráficos P.L. Villanueva, 1968. * {{citation | title = Latin America's Wars: The Age of the Caudillo, 1791–1899 | first = Robert | last = Scheina | publisher = Brassey's | year = 2003 | isbn = 978-1-57488-450-0 }} * Thorp, Rosemary, and Geoffrey Bertram. ''Peru 1890–1977: growth and policy in an open economy''. New York: Columbia University Press, 1978. {{ISBN|0231034334}} {{refend}} == Dodatna literatura == {{refbegin}} * {{Cite EB1911|wstitle= Peru |volume= 21 |last1= Akers |first1= Charles Edmond |author1-link= |last2= Edmundson |first2= George |author2-link= George Edmundson | pages = 264–278 |short= 1 }} ;Economy * Banco Central de Reserva. [http://www.bcrp.gob.pe/estadisticas/cuadros-anuales-historicos.html ''Cuadros Anuales Históricos''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501045724/http://www.bcrp.gob.pe/estadisticas/cuadros-anuales-historicos.html |date=1. 5. 2011 }}. * Instituto Nacional de Estadística e Informática. ''Perú: Perfil de la pobreza por departamentos, 2004–2008''. Lima: INEI, 2009. * Concha, Jaime. "Poetry, c. 1920–1950". In: Leslie Bethell (ed.), ''A cultural history of Latin America''. Cambridge: University of Cambridge, 1998, pp.&nbsp;227–260. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Peru}} {{wikiatlas}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html Peru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html |date=5. 11. 2016}} na ''CIA World Factbooku'' {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{APEC}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Peru|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1821.]] m4cj3urj6mp1h7wjh1v11d6cubr3im7 Bisera Alikadić 0 1632 3939296 3935678 2026-11-06T20:21:43Z PanaskoBot 180210 /* Biografija */ razne ispravke 3939296 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Bisera Alikadić | slika = Bisera Alikadić.jpeg | alt_slike = Bisera Alikadić | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1939|2|8}} | mjesto_rođenja = [[Livno]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|10|6|1939|2|8}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = pjesnikinja | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajni_radovi = "Larva", "Krug", "Pjesme", "Dok jesam Ciganka", "Kraljica iz dvorišta" | supružnik = | nagrade = | veb-sajt = | potpis = }} '''Bisera Alikadić''' ( 8. februar 1939 – 6. oktobar 2026) bila je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] spisateljica.<ref>{{Cite web|url=https://penbih.ba/clanovi/bisera-alikadic/|title=Bisera Alikadić|website=P.E.N.|language=bs-BA|access-date=16. 1. 2023}}</ref> == Biografija == Rođena je 8. februara 1939. u [[Podhum]]u kod [[Livno|Livna]]. Završila je školu u [[Sarajevo|Sarajevu]], nakon čega je duže vrijeme radila u [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine|Nacionalnoj i univerzitetskoj biblioteci]] kao bibliotekar. Njeni radovi su još od malena bili objavljivani u mnogim listovima za djecu. Prvu samostalnu knjigu objavila je 1972, a zove se "Noć i ćilibar". Nakon toga je objavila još dva romana za odrasle, poeziju u sedam knjiga, te dvije zbirke u dječijoj prozi. Zbirka pjesama "Grad hrabrost" nastala je u toku prve godine [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. Njena djela se ne smatraju isključivo štivom za djecu, već i za odrasle.<ref>{{Cite web|url=https://www.mojalektira.com/biografija/bisera-alikadic/|title=Bisera Alikadić biografija {{!}} Moja Lektira|website=www.mojalektira.com|access-date=2. 2. 2026}}</ref><ref>{{Cite book|last=Alikadić|first=Bisera|title=Pjesme: Larva|last2=Alikadić|first2=Bisera|date=2003|publisher=Preporod|isbn=978-9958-820-16-8|series=Bošnjačka književnost u 100 knjiga|location=Sarajevo}}</ref> U književnosti jugoistočne [[Evropa|Evrope]] Bisera Alikadić se javlja tokom 1970-ih. Njen književni izraz zasniva se na konceptima moderne [[poezija|poezije]] i ne robuje klasičnoj bosanskohercegovačkoj književnoj [[tradicija|tradiciji]]. [[Stih]] je uglavnom slobodan, a [[rima]] gotovo nezastupljena, tek u svrhu podešavanja cjelokupne [[melodija|melodije]] pjesme. [[tema|Teme]] o kojima Bisera Alikadić najčešće piše su [[žena]] i [[samoća]] u velikom [[grad]]u. Njena poezija obiluje posebnim urbanim ugođajem, u kojima se skriva i određena kriza identiteta modernog [[društvo|društva]] kod nas s kraja 1970-ih. Objavila je romane "Larva" i "Krug", te nekoliko zbirki poezije: "Pjesme" (1988), "Dok jesam Ciganka" (1991), "Kraljica iz dvorišta" (1983/1995), zbirke "Intoncija", "Noć i ćilibar", "Kapi i mahovina", "Drhtaj vučice" i druge. Njena djela prevođena su na niz svjetskih jezika" engleski, francuski, njemački, turski, poljski, makedonski, španski. Bisera Alikadić piše i radio drame. Pet priča snimljeno je i emitovano na [[Federalna televizija|Federalnoj televiziji]] u okviru Dječijeg programa. Na radiju su joj izvedene tri radio-drame: "Ljubavna priča", "Gniježđenje" i "Malo zvono". Pjesme su joj prevedene na engleski, njemački, francuski, makedonski, albanski, turski i italijanski. Bila je član [[Društvo pisaca Bosne i Hercegovine|Društva pisaca Bosne i Hercegovine]]. Preminula je u [[Sarajevo|Sarajevu]], 6. oktobra 2026.<ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminula-bisera-alikadic-pjesnikinja-sarajevo/655713|title=Preminula Bisera Alikadić, velika bosanskohercegovačka pjesnikinja|date=6. 10. 2026|website=radiosarajevo.ba|language=bs|access-date=6. 10. 2026}}</ref> == Bibliografija == === Poezija === *"Intonacije" (sa Simhom Kabiljo i Tomislavom Šipovcem cjelina pod naslovom "Minijature"), Džepna knjiga, Sarajevo, 1959 *"Noć i ćilibar", Svjetlost, Sarajevo, 1972. *"Kapi i Mahovina", Veselin Masleša, Sarajevo, 1975. *"Drhtaj vučice", Svjetlost, Sarajevo, 1981. *"Raspeće", Veselin Masleša, Sarajevo, 1986. *"Pjesme" (izbor), Veselin Masleša, Sarajevo, 1988. *"Dok jesam ciganka", Oslobođenje Public, Sarajevo, 1991. *"Ne predajem se", Biblioteka Egzil-abc, Ljubljana, 1994. *"Grad hrabrost", "City of courage", dvojezično, Međunarodni centar za mir, Sarajevo, 1995. *"Pjesme ljestvice", (pjesme za djecu), Međunarodni centar za mir, Sarajevo, 1996. *"Knjiga vremena", Sarajevo-Publishing, Sarajevo, 1999. *"Voz do neba", (pjesme za djecu), Bosanska riječ, Sarajevo, 2000. *"Ludi kamen", Vrijeme, Zenica, 2002. === Proza === *"Larva", roman, Prva književna komuna, Mostar, 1974. *"Krug", roman, Prva književna komuna, Mostar, 1983. *"Kraljica iz dvorišta", priče za djecu, Svjetlost, Sarajevo, 1983, 1995. *"Tačkasti padobran", priče za djecu, Oslobođenje Public, Sarajevo 1991. *"Sarajevska ljubavna priča", novela, Biblioteka Egzil-abc, Ljubljana, 1996. == Nagrade == *Odlikovana "Ordenom rada sa srebrnim vijencem" 1983. godine *Dobitnica "Zlatnog broša za umjetnost" 1999. časopisa ŽENA 21 *[[Nagrada Skender Kulenović|Nagrada "Skender Kulenović"]] za najbolja književna ostvarenja u 2003. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat|Bisera Alikadić}} *[https://web.archive.org/web/20060525165259/http://www.omnibus.ba/zurnal/int_alikadic.php ''Omnibus'', intervju] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Alikadić, Bisera}} [[Kategorija:Rođeni 1939.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Biografije, Livno]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Skender Kulenović"]] [[Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]] [[Kategorija:Dobitnici priznanja "Bosanski stećak"]] 4kzcmf0tpte10svtgtq53p5dpjqwddw Ekvador 0 1637 3939313 3936511 2026-11-06T20:24:57Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939313 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Ekvador | izvorno_ime = República del Ecuador | ime_genitiv = Ekvadora | zastava = Flag of Ecuador.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Ecuador.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Salve, Oh Patria]]"{{Center|[[Datoteka:Anthem of Ecuador.ogg]]}} | karta = ECU orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Quito]]<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/|title=Proyecciones Poblacionales|access-date=25. 4. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018060046/https://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/|archive-date=18. 10. 2013|publisher=National Institute of Statistics and Censuses (INEC)|url-status=live|version=(in Spanish)}}</ref> | glavni_grad_koordinate = {{Coord|00|13|12|S|78|30|43|W|type:city}} | najveći_grad = [[Guayaquil]] | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Ekvadora|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Daniel Noboa]] | vrsta_druge_vlasti = [[Podpredsjednik Ekvadora|Podpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[María José Pinto]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Narodne skupštine Ekvadora|Predsjednik Narodne skupštine]] | vladar_treća_vlast = [[Niels Olsen Peet]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 24. maja 1822. | površina = 283.561<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ecuador/#geography|title=Ecuador|date=27. 2. 2023|publisher=Central Intelligence Agency |access-date=24. 2. 2023|archive-date=10. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ecuador#geography|url-status=dead}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 73 | procenat_vode = | stanovnika = 16.938.986<ref>{{Cite web|url=https://www.ecuadorencifras.gob.ec/estadisticas/|title=Inicio|website=ecuadorencifras.gob.ec|access-date=5. 3. 2021|archive-date=13. 11. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113152528/https://www.ecuadorencifras.gob.ec/estadisticas/|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 17.483.326<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Ecuador|access-date=22. 6. 2023|year=2023}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 69 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 148 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $325,302 milijardi<ref name="IMFWEO.EC">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13. 10. 2026 |access-date=15. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 65 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $17.831<ref name="IMFWEO.EC" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 106 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $138.199 milijardi<ref name="IMFWEO.EC" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $7.575<ref name="IMFWEO.EC" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 102 | hdi = 0,777<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 88 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 45,9<ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=EC |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=15. 1. 2026 |archive-date=15. 1. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115211551/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=EC |url-status=live }}</ref> | gini_godina = 2025 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[američki dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Chimborazo]] | najviša_tačka_metara = 6.268 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +593 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ec]] | komentar = }} '''Ekvador''', službeno '''Republika Ekvador''', jest [[suverena država]] na sjeverozapadu [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Graniči s [[Kolumbija|Kolumbijom]] na sjeveru i [[Peru]]om na istoku i jugu, dok na zapadu izlazi na [[Tihi okean]]. Pripadaju mu i [[Galapagoska ostrva]], udaljena približno 1000&nbsp;km. [[Glavni grad]] je [[Quito]], dok je najveći grad [[Guayaquil]]. U Ekvadoru živi otprilike 17,5 miliona stanovnika. Teritorija koju danas zauzima Ekvador nekada je bila dom nekoliko grupa autohtonih naroda, koje su tokom 15. vijeka postepeno postale dio Carstva [[Inka]]. [[Špansko Carstvo|Špansko]] [[Špansko Carstvo|Carstvo]] je tokom 16. vijeka koloniziralo ovo područje, a nezavisnost je stečena 1820. u okviru Velike Kolumbije (Gran Colombia), iz koje je Ekvador 1830. goizdvojen kao suverena država. Nasljeđe oba carstva ogleda se u etnički raznolikom stanovništvu Ekvadora; većinu od 17,8 miliona stanovnika čine mestici, a prisutne su i brojne manjinske grupe evropskog, autohtonog, afričkog i azijskog porijekla. [[Španski jezik]] je službeni jezik kojim govori većina stanovništva, no priznato je i 13 autohtonih jezika, među kojima su kečuanski (Quechua) i šuar (Shuar). Kao jedna od 17 zemalja svijeta s megadiverzitetom (izuzetno velikom biološkom raznolikošću),<ref name="Conservation International Site">{{cite web|url=http://web.conservation.org/xp/news/press_releases/2003/091603_andean_eng.xml |title=South America Banks on Regional Strategy to Safeguard Quarter of Earth's Biodiversity |access-date=26. 7. 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011103200/http://web.conservation.org/xp/news/press_releases/2003/091603_andean_eng.xml |archive-date=11. 10. 2007 }}, Conservation.org (16 September 2003).</ref><ref>{{cite news |url=http://www.eltiempo.com.ec/noticias-cuenca/133971-oficialmente-ecuador-es-el-paa-s-de-las-orqua-deas/|title=Oficialmente Ecuador es el país de las orquídeas- Noticias de Cuenca – Azuay – Ecuador |website=Eltiempo de Cuenca|access-date=13. 9. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129015134/http://www.eltiempo.com.ec/noticias-cuenca/133971-oficialmente-ecuador-es-el-paa-s-de-las-orqua-deas/|archive-date=29. 11. 2014|url-status=dead}}</ref> Ekvador je dom mnogim [[Endemizam|endemskim]] vrstama biljaka i životinja, poput onih na ostrvima Galapagos. U znak priznanja za jedinstveno ekološko nasljeđe, novi ustav iz 2008. postao je prvi u svijetu koji pravno priznaje prava prirode kao zakonski provediva.<ref>{{cite web|url=http://www.celdf.org/Default.aspx?tabid=548 |title=Ecuador Adopts New Constitution – With CELDF Rights of Nature Language |access-date=30. 9. 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003211008/http://www.celdf.org/Default.aspx?tabid=548 |archive-date=3. 10. 2008 }}, Community Environmental Legal Defense Fund. Retrieved 7 September 2009.</ref> Ekvador je plurinacionalna, [[Predstavnička demokratija|predstavnička demokratska]] [[Predsjednički sistem|predsjednička]] republika i [[zemlja u razvoju]],<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=29. 9. 2019 |archive-date=10. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010203013/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2F+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live }}</ref> čija ekonomija uveliko zavisi od izvoza sirovina, prvenstveno [[nafte]] i poljoprivrednih proizvoda. Ova država je jedna od zemalja osnivačica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], [[Mercosur]]a, [[Forum za napredak i integraciju Južne Amerike|PROSUR]]-a i [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]]. Prema podacima Centra za ekonomska i politička istraživanja, između 2006. i 2016. siromaštvo je smanjeno sa 36,7&nbsp;% na 22,5&nbsp;%, a godišnji rast BDP-a po glavi stanovnika iznosio je 1,5&nbsp;%(u poređenju sa 0,6&nbsp;% tokom prethodne dvije decenije). Istovremeno, Gini [[indeks ekonomske nejednakosti]] u zemlji poboljšao se sa 0,55 na 0,47.<ref>{{Cite web|url=http://cepr.net/images/stories/reports/ecuador-2017-02.pdf|title=Decade of Reform: Ecuador's Macroeconomic Policies, Institutional Changes, and Results|access-date=17. 1. 2020|archive-date=20. 12. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220195259/http://cepr.net/images/stories/reports/ecuador-2017-02.pdf|url-status=live}}</ref> U [[Globalni indeks gladi|Globalnom indeksu gladi]] (GHI) za 2024, Ekvador zauzima 58. mjesto od 127 zemalja, s rezultatom 11,6, što ukazuje na umjeren nivo gladi. U 2026. Ujedinjene nacije su izvijestile da se 2,6 miliona ljudi u Ekvadoru suočava s akutnom glađu uslijed krize bez presedana. == Historija == {{Glavni|Historija Ekvadora}} Na području današnjeg Ekvadora od davnih vremena živjele su razne staroameričke kulture. Međutim, njih su pokorile Inke u 15. stoljeću i tako je do dolaska Evropljana Ekvador bio dio carstva [[Inka]]. [[Španija]] je osvojila to područje 1534. i tako se moderni Ekvador prvo pojavio u historiji kao španska kolonija. Godine 1822. Ekvador stječe nezavisnost od Španije i postaje dio [[Velika Kolumbija|Velike Kolumbije]]. Ipak, ta "superdržava" uskoro se raspada na tri države (1830), a jedna je od njih Ekvador. Devetnaesto stoljeće u historiji Ekvadora poznato je po slabosti i nestabilnosti države. Krajem stoljeća Ekvadorom vladaju strogo [[Katoličanstvo|katolički]] predsjednici sve do liberalne pobune Eloya Alfara 1895. Između 1904. i 1942. Ekvador gubi dosta teritorije u raznim ratovima sa susjedima. Najveći i najvažniji jest rat s [[Peru]]om 1941, koji nije riješen do 1999. Godinu kasnije nastala je kriza u vladi Ekvadora i tadašnji potpredsjednik Gustavo Noboa postaje novi predsjednik nakon pobune ekvadorskih Indijanaca. == Vlada == Predsjednik, potpredsjednik i članovi Kongresa nakon izbora rade četiri godine. U Ekvadoru postoji 15 ministarstva. Vođe regija i gradonačelnici direktno se biraju po volji stanovništva. Sudije u Narodnom sudu biraju se u Kongresu i rade doživotno. Od 1996. i tadašnjih izbora ekvadorski Indijanci sve više učestvuju u politici (prije 1996. Indijanci namjerno nisu učestvovali). == Političke podjele == {{Glavni|Pokrajine u Ekvadoru}} Ekvador je podijeljen na 24 pokrajine (u zagradama su njihovi glavni gradovi): [[Azuay]] ([[Cuenca]]) | [[Bolívar (ekvadorska pokrajina)|Bolívar]] ([[Guaranda]]) | [[Cañar (pokrajina)|Cañar]] ([[Azogues]]) | [[Carchi]] ([[Tulcan|Tulcán]]) | [[Chimborazo (pokrajina)|Chimborazo]] ([[Riobamba]]) | [[Cotopaxi (pokrajina)|Cotopaxi]] ([[Latacunga]]) | [[El Oro (pokrajina)|El Oro]] ([[Machala]]) | [[Esmeraldas (pokrajina)|Esmeraldas]] ([[Esmeraldas (Ekvador)|Esmeraldas]]) | [[Galápagos (pokrajina)|Galápagos]] ([[Puerto Baquerizo Moreno]]) | [[Guayas (pokrajina)|Guayas]] ([[Guayaquil]]) | [[Imbabura (pokrajina)|Imbabura]] ([[Ibarra]]) | [[Loja (pokrajina)|Loja]] ([[Loja (Ekvador)|Loja]]) | [[Los Ríos (pokrajina)|Los Ríos]] ([[Babahoyo]]) | [[Manabí]] ([[Portoviejo]]) | [[Morona-Santiago]] ([[Macas (grad)|Macas]]) | [[Napo (pokrajina)|Napo]] ([[Tena (Ekvador)|Tena]]) | [[Orellana (pokrajina)|Orellana]] ([[Puerto Francisco de Orellana]]) | [[Pastaza (pokrajina)|Pastaza]] ([[Puyo]]) | [[Pichincha (pokrajina)|Pichincha]] ([[Quito]]) | [[Santa Elena (pokrajina)|Santa Elena]] ([[Santa Elena (Ekvador)|Santa Elena]]) | [[Santo Domingo de los Tsáchilas]] ([[Santo Domingo de los Colorados]]) | [[Sucumbíos]] ([[Nueva Loja]]) | [[Tungurahua (pokrajina)|Tungurahua]] ([[Ambato]]) | [[Zamora-Chinchipe]] ([[Zamora (Ekvador)|Zamora]]) == Geografija == {{Glavni|Geografija Ekvadora}} Ekvador je smješten na sjeverozapadu Južne Amerike, između [[Peru]]a i [[Kolumbija|Kolumbije]]. Površina Ekvadora je 283.560&nbsp;km<sup>2</sup>, od čega je 276.840&nbsp;km<sup>2</sup> kopno, a 6.720&nbsp;km<sup>2</sup> voda. [[Galapagoska ostrva]] također su dio Ekvadora. Ekvador ima [[obala|obalu]] na [[Tihi okean|Tihom okeanu]], koja je duga 2.237&nbsp;km. S Kolumbijom graniči 590&nbsp;km, a s Peruom 1.420&nbsp;km. Neaktivni [[vulkan]] [[Chimborazo]] najviša je [[planina]] u Ekvadoru s visinom 6.267 m, a dio je [[Andi|Anda]]. [[Cotopaxi]], najviši aktivni [[vulkan]] na svijetu, također je u Ekvadoru. Ekvador se dijeli na četiri područja: Galapagoska ostrva, ''La Costa'', ''La Sierra'' i ''El Oriente''. ''La Costa'' na španskom jeziku znači "obala" i na zapadu je države. ''La Sierra'' je centralni dio zemlje, poznat po planinama, dok je ''El Oriente'' istočni dio, gdje je [[Amazonija|amazonska prašuma]]. == Privreda == {{Glavni|Privreda Ekvadora}} [[Nafta]], koje ima dosta u Ekvadoru, bila je centar ekvadorske ekonomije u 20. stoljeću. Proizvodi kao [[banana|banane]] i [[šećer]] također su važni. Godine 2000. valuta Ekvadora postaje [[američki dolar]] s nadom da bi se smanjila tadašnja ekonomska kriza. Otad ekvadorska ekonomija napreduje, ali sporo. Problemi s ekonomijom uveliko su utjecali na ekvadorsku politiku u prethodnih nekoliko godina. == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Ekvadora}} U Ekvadoru živi približno 17,5 miliona stanovnika (prema popisu iz 2020). Najveća su etnička grupa [[mestici]] (mješanci [[Evropeidna rasa|bijelaca]] i [[Indijanci|Indijanaca]]), koji čine 65% od stanovništva. Slijede Indijanci s 25%, a poslije njih su bijelci sa 7%. Godine 2003. čak 35% stanovništva bilo je mlađe od 14 godina. 92,5% Ekvadoraca zna čitati i pisati. == Kultura == {{Glavni|Kultura Ekvadora}} Kao i u mnogim drugim južnoameričkim zemljama, kultura Ekvadora je kombinacija španske i kulture starosjedilaca. Na kulturu Ekvadora utjecala je i kultura afričkih robova. 67% stanovnika su [[Katoličanstvo|katolici]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sek.net/Biblioteca/DecrecimientoCreyentes.pdf |title=Arhivirana kopija |access-date=4. 6. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527194532/http://www.sek.net/Biblioteca/DecrecimientoCreyentes.pdf |archive-date=27. 5. 2008 |url-status=dead }}</ref> Najpoznatiji dio ekvadorske kulture jest [[Muzika u Ekvadoru|ekvadorska muzika]], ali Ekvador je imao i nekoliko čuvenih [[pisac]]a i [[umjetnik]]a. == Reference == {{refspisak}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Ades, H. and Graham, M. (2010) ''The Rough Guide to Ecuador'', Rough Guides * Becker, M. (2008) ''Indians and Leftists in the Making of Ecuador's Modern Indigenous Movements'', Duke University Press Books * Becker, M. and Clark, A. K. (2007) ''Highland Indians and the State in Modern Ecuador'', University of Pittsburgh Press * Blakenship, J. (2005) ''Cañar: A Year in the Highlands of Ecuador'', University of Texas Press * Brown, J. and Smith, J. (2009) ''Moon Guidebook: Ecuador and the Galápagos Islands'', Avalon Travel Publishing * Crowder, N. (2009) ''Culture Shock! Ecuador: A Survival Guide to Customs and Etiquette'', Marshall Cavendish Corporation * Gerlach, A. (2003) ''Indians, Oil, and Politics: A Recent History of Ecuador'', SR Books * Handelsman, M. H. (2008) ''Culture and Customs of Ecuador'', Greenwood * Hurtado, O. (2010) ''Portrait of a Nation: Culture and Progress in Ecuador'', Madison Books * O'Connor, E. (2007) ''Gender, Indian, Nation: The Contradictions of Making Ecuador, 1830–1925'', University of Arizona Press * Pineo, R. (2007) ''Ecuador and the United States: Useful Strangers'', University of Georgia Press * Roos, W. and Van Renterghem, O. (2000) ''Ecuador in Focus: A Guide to the People, Politics, and Culture'', Latin America Bureau * Sawyer, S. (2004) ''Crude Chronicles: Indigenous Politics, Multinational Oil, and Neoliberalism in Ecuador'', Duke University Press Books * Striffler, S. (2001) ''In the Shadows of State and Capital: The United Fruit Company, Popular Struggle, and Agrarian Restructuring in Ecuador – 1900–1995'', Duke University Press Books * Torre, C. de la and Striffler, S. (2008) ''The Ecuador Reader: History, Culture, Politics'', Duke University Press Books * Various (2010) ''Insight Guidebook: Ecuador & Galápagos'', Insight Guides * Various (2009) ''Lonely Planet Guide: Ecuador & the Galápagos Islands'', Lonely Planet * Whitten, N. E. (2011) ''Histories of the Present: People and Power in Ecuador'', University of Illinois Press * Whitten, N. E. (2003) ''Millennial Ecuador: Critical Essays on Cultural Transformations and Social Dynamics'', University Of Iowa Press {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Ecuador}} {{wikiatlas|Ecuador}} * [https://web.archive.org/web/20080306161647/http://www.asambleaconstituyente.gov.ec/ Stranice vlade Ekvadora] * [https://web.archive.org/web/20080506095458/http://www.presidencia.gov.ec/ Stranice predsjednika Ekvadora] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html Ekvador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |date=12. 6. 2007 }} na CIA World Factbook {{Države Južne Amerike}} {{OPEC}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Ekvador|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1830.]] agk50wa7kcsl3fv7vetke17faintfxn Alija Isaković 0 1795 3939283 3937564 2026-11-06T20:19:35Z PanaskoBot 180210 /* Rat u Bosni */ razne ispravke 3939283 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Alija Isaković | slika = Alija_Isaković.jpg | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1932.|1|15}} | mjesto_rođenja = [[Stolac]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1997.|3|14|1932.|1|15}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = [[Bošnjaci|Bošnjak]] | druga_imena = | zanimanje = pisac, historičar | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajni_radovi = ''Pravopis bosanskoga jezika'' }} '''Alija Isaković''' (Bitunja kod Stoca, 15. januar 1932 – [[Sarajevo]], 14. mart 1997)<ref>{{Cite web|url=https://data.bnf.fr/12044344/alija_isakovic/|title=Alija Isaković (1932-1997) - Auteur - Ressources de la Bibliothèque nationale de France|website=data.bnf.fr|language=fr|access-date=27. 11. 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magazinplus.eu/alija-isakovic-knjizevnik-i-mislilac/|title=Alija Isaković, književnik i mislilac {{!}} Magazin Plus|website=magazinplus.eu|language=bs-BA|access-date=27. 11. 2018}}</ref> bio je [[Bošnjaci|bošnjački]] romansijer, pripovjedač, radio-dramski, televizijski i dramski pisac, putopisac, aforist, leksikograf i historičar jezika i književnosti.<ref>{{Cite news|url=https://www.oslobodjenje.ba/o2/kultura/knjizevnost/knjizevna-vecer-posvecena-djelu-alije-isakovica|title= Književna večer posvećena djelu Alije Isakovića |last=Šimić |first=Angelina |work= [[Oslobođenje]] |access-date=27. 11. 2018}}</ref> Jedna je od najznačajnijih ličnosti u procesima afirmiranja i etabliranja kako bosanskohercegovačke ideje tako i bošnjačke književnosti.<ref>{{Cite book|last=Kodrić|first=Sanjin|url=https://www.worldcat.org/oclc/1154352104|title=Bošnjačka i bosanskohercegovačka književnost: književnoteorijski i književnohistorijski aspekti određenja književne prakse u Bosni i Hercegovini|date=2018|isbn=978-9958-27-463-3|location=Sarajevo|oclc=1154352104}}</ref> == Biografija == Osnovnu i srednju školu pohađao je u Bitunji, [[Stolac|Stocu]], [[Zagreb]]u, [[Crikvenica|Crikvenici]], [[Pančevo|Pančevu]] i [[Beograd]]u, a Filozofski fakultet, Odsjek za jugoslavensku književnost i srpskohrvatski jezik, u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Bio je geološki tehničar, prospektor uranija, TV-scenarist, urednik časopisa ''Život'', urednik edicije "Kulturno naslijeđe Bosne i Hercegovine" u sarajevskoj "Svjetlosti". Priredio je više djela Muslimanskih pisaca i posebno prvu antologiju Muslimanske književnosti ''Biserje'' 1972, prvi izbor bosanskohercegovačkih putopisaca ''Hodoljublje'' 1973, zbornik radova ''Hasanaginica, 1774-1974'', [[anegdota|anegdote]] Nasrudina-hodže 1984, te sa Hadžemom Hajdarevićem izbor iz časopisa ''Behar'' 1900-1911. Nagrađivan je za prozno i dramsko stvaralaštvo. Isaković je djelaovao na dva područja: *kao antologičar i publicist, Alija Isaković je doprinio reafirmaciji mnogih bošnjačkih pisaca i marginaliziranoj i potiskivanoj bošnjačkoj tradiciji pisane riječi. Pisao i publicirao u antologije i studije poput ''Biserja (izbor iz muslimanske književnosti)'' i ''O "nacionaliziranju" Muslimana – 101 godina afirmiranja i negiranja nacionalnog identiteta Muslimana'', u čemu je utro putove buđenju i osvješćivanju nacionalnoga bića Bošnjaka. *kao leksikograf, Isaković je nezaobilazan u oblikovanju [[bosanski jezik|bosanskog jezika]]. Njegovi rječnici, ''Rječnik karakteristične leksike u bosanskome jeziku'',<ref>{{Cite web|url=http://worldcat.org/identities/lccn-n82211268/|title=Alija Isaković|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=27. 10. 2026}}</ref> (Sarajevo, 1993) i ''Rječnik bosanskoga jezika'' (Sarajevo, 1995), prekretnice su u bošnjačkoj leksikografiji. === Rat u Bosni === Tokom rata u Bosni 1990-ih, Isaković je bio jedan od govornika na [[Prvi bošnjački sabor|Prvom bošnjačkom saboru]] – jednom od najvažnijih događaja u modernoj političkoj historiji Bošnjaka – održanom u opkoljenom Sarajevu od 27. do 28. septembra 1993.<ref>{{cite web|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/ovozemaljski-obraz-alije-isakovica|title=Ovozemaljski obraz Alije Isakovića|date=24. 3. 2012|publisher=Balkans.AlJazeera|accessdate=16. 8. 2013}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bougarel|first1=Xavier|url=https://books.google.com/books?id=M8MXvQmuCAEC&q=alija+isakovic+1997&pg=PA177|title=The New Bosnian Mosaic; Page 177|last2=Helms|first2=Elissa|last3=Duijzings|first3=Gerlachlus|year=2007|isbn=9780754645634|accessdate=16. 8. 2013}}</ref> == Djela == * ''Sunce o desno rame'', roman, Matica srpska, Novi Sad, 1963. * ''Semafor'', pripovijetke, "Veselin Masleša", Sarajevo, 1966. * ''Prednost imaju koji ulaze, "Svjetlost", Sarajevo, 1971. * ''Građa za bibliografiju muslimanske književnosti 1883–1971'',<ref>{{Cite book |url=https://books.google.ba/books/about/Gra%C4%91a_za_bibliografiju_muslimanske_knji.html?id=lSMyuQEACAAJ&redir_esc=y |title= Građa za bibliografiju muslimanske književnosti 1883–1971 |last=Isaković |first= Alija|date=1972|language=en}}</ref> <!-- * ''Život'', XXI/1972, 4, 437-467; 5-6, 571-605; --> * ''Biserje'' (izbor iz muslimanske književnosti), "Stvarnost", Zagreb, 1972, str. 453-518. * ''Hodoljublje (izbor bosanskohercegovačkog putopisa i građa za bibliografiju 1842–1970'') , "Svjetlost", Sarajevo, 1973, str. 516-538. * ''Bibliografija radova o Hasanaginici 1774–1974, Hasanaginica 1774–1974'', "Svjetlost", Sarajevo, 1975. * ''Taj čovjek'', pripovijetke, "Prva književna komuna", Mostar, 1975. * ''Krajnosti'', drame, (To, Generalijum, Kraljevski sudbeni stol), Drame, "Svjetlost", Sarajevo, 1981. * ''Hasanaginica'', drama, Sarajevo, 1982.<ref>{{Cite journal|last=Kozlica|first=Amra|title=Hasanaginica, oral ballad in the dramatic creation as the example of dramatic texts of Alija Isakovic and Nijaz Alispahic (Hasanaginica usmena balada u dramskom stvaralastvu na primjeru dramskih tekstova Alije Isakovica i Nijaza Alispahica)|url=http://www.academia.edu/30106706/Hasanaginica_oral_ballad_in_the_dramatic_creation_as_the_example_of_dramatic_texts_of_Alija_Isakovic_and_Nijaz_Alispahic_Hasanaginica_usmena_balada_u_dramskom_stvaralastvu_na_primjeru_dramskih_tekstova_Alije_Isakovica_i_Nijaza_Alispahica_|language=en}}</ref> * ''Jednom'', putopisi, Prva književna komuna, Mostar, 1987. * ''Sunce o desno rame'', roman, pripovjetke, "Svjetlost", Sarajevo, 1984/85. (Savremena književnost naroda i narodnosti Bosne i Hercegovine, knj. 35) * ''Pobuna materije'', roman, "Svjetlost", Sarajevo, 1985. * ''Neminovnosti. Baština. Kritika.'' "Univerzal", Tuzla, 1987. * ''Lijeve priče'', "Svjetlost", Sarajevo, 1990. (priređena djela) * ''Avdo Karabegović Hasanbegov: Izabrane pjesme'', "Zora", Zagreb, 1967. * ''Biserje, Izbor iz muslimanske književnosti,'' "Stvarnost", Zagreb, 1972.<ref>{{Cite book|url=https://trove.nla.gov.au/version/25436020|title=Biserje: izbor iz muslimanske književnosti|last=Isaković|first=Alija|last2=Isaković|first2=Alija|date=1972|publisher= Stvarnost|language=Croatian}}</ref> * ''Hodoljublje, Izbor iz bosansko-hercegovačkog putopisa (1842–1970)'', Svjetlost, Sarajevo, 1973. * ''Edhem Mulabdić: Izabrana djela. Knjiga I-II,'' "Svjetlost", Sarajevo, 1974. * ''Hasanaginica'', 1774–1974, prepjevi, varijante, studije, bibliografija, "Svjetlost", Sarajevo, 1975. * ''Hasanaginica'' (Hasanagaino) 1774–1974, Esperanto ligo Bosnio Hercegovino, Sarajevo, 1975. * ''Osman - Aziz (Osman Nuri Hadžić i Ivan Milićević): Izabrana djela, Knjiga I-II'', Svjetlost, Sarajevo, 1980. * ''Nasrudin Hodža, Anegdote'', "Svjetlost", Sarajevo, 1984; drugo izdanje 1986.<ref>{{Cite web|url=http://library.foi.hr/m3/kd1.php?B=20&sqlx=26353&ser=&sqlid=20&sqlnivo=&css=&H=&U=N|title=Metelgrad - Skupni katalog OPAC|website=library.foi.hr|access-date=27. 11. 2018}}</ref> * ''Ahmed Muradbegović: Izabrana djela, Knjiga I-III'', "Svjetlost", Sarajevo, 1987. * ''O "nacionaliziranju" muslimana. 101 godina afirmiranje i negiranja nacionalnog identiteta Muslimana'', "Globus", Zagreb, 1990. * ''Biserje, Izbor iz muslimanske književnosti'', drugo, prošireno izdanje, "Otokar Keršovani", Opatija, 1990. *''Rječnik karakteristične leksike u bosanskome jeziku''<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/1993/12/26/world/balkan-conflicts-are-uncoupling-serbo-croatian.html?pagewanted=3 |title=Balkan Conflicts Are Uncoupling Serbo-Croatian |publisher=NYTimes |date=26. 12. 1993 |accessdate=16. 8. 2013}}</ref> (1993) * ''Rječnik bosankog jezika'' (Sarajevo, 1995) ==Nagrade== * '''1976''' - [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]]; == Reference == {{Refspisak|}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat|Alija Isaković}} * http://www.bhrt.ba/bhr1-emisije/knjiga-sedmice/alija-isakovic-biserje/{{Mrtav link|datum=oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot}} {{DEFAULTSORT:Isaković, Alija}} [[Kategorija:Rođeni 1932.]] [[Kategorija:Umrli 1997.]] [[Kategorija:Biografije, Stolac]] [[Kategorija:Jugoslavenski pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bošnjački književnici]] [[Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade Društva pisaca Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] 02ckcd0b18h0zkr4l8wl4z8faf1wmgz Husein Hasković 0 2450 3939512 3797567 2026-11-07T03:49:16Z Bosancica by MK 173186 Revidiran članak 3939512 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Husein Hasković | slika = | alt_slike = | opis = Bosanskohercegovački pjesnik | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1955}} | mjesto_rođenja = [[Šadići]], [[Foča]], [[Bosna i Hercegovina]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = [[Bošnjaci|Bošnjak]] | druga_imena = | zanimanje = [[Pjesnik]] | godine_aktivnosti = Od 1999. | poznat_po = Pjesničkom stvaralaštvu | značajna_djela = {{Plainlist| * ''Kuća na vodi'' * ''Matična knjiga mrtvih'' * ''Na jeziku zemlje'' * ''Korice i okorci'' }} }} '''Husein Hasković''' (rođen 1955) je [[bosanskohercegovački]] [[pjesnik]]. Književno se afirmirao zbirkom pjesama ''Kuća na vodi'', objavljenom 1999. Njegovo pjesništvo tematski je povezano sa zavičajem, ratnim stradanjem, sjećanjem i sudbinama pojedinaca i zajednice, dok su jezičko bogatstvo i upotreba arhaizama i [[neologizam]]a među prepoznatljivim obilježjima njegovog izraza.<ref name="Dizdarević">{{Cite web |title=Pogled na poeziju Huseina Haskovića |url=https://avlija.me/faruk-dizdarevic-pogled-na-poeziju-huseina-haskovica/ |website=Avlija |last=Dizdarević |first=Faruk |date=16. 6. 2013 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Ridžal">{{Cite web |title=Rame uz rame s našim najvećim pjesnicima |url=https://arhiv.stav.ba/rame-uz-rame-s-nasim-najvecim-pjesnicima/ |website=Stav |last=Ridžal |first=Hamza |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> == Književno stvaralaštvo == Hasković je prvu zbirku pjesama, ''Kuća na vodi'', objavio 1999. u izdanju izdavačke kuće [[Bosnia ars]] iz [[Tuzla|Tuzle]]. Zbirka se tematski oslanja na motive izgubljenog zavičaja i doma, a književni kritičar [[Faruk Dizdarević]] istakao je da se Hasković njome predstavio kao oblikovana pjesnička individualnost.<ref name="Dizdarević" /><ref>{{Cite web |title=Kuća na vodi |url=https://www.knjiga.ba/kuca-na-vodji-m0379.html |website=Knjiga.ba |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Drugu zbirku, ''Matična knjiga mrtvih'', objavio je 2004. U njoj se nastavljaju tematske i stilske preokupacije iz prve knjige, uz izraženije bavljenje ratnim nasiljem, gubitkom i sudbinama ljudi pogođenih ratom. Dizdarević je ove dvije zbirke posmatrao kao međusobno povezane cjeline, odnosno dijelove šire pjesničke kompozicije.<ref name="Dizdarević" /><ref>{{Cite web |title=Matična knjiga mrtvih |url=https://www.knjiga.ba/maticna-knjiga-mrtvih-k3049.html |website=Knjiga.ba |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Treća zbirka, ''Na jeziku zemlje'', objavljena je 2005. u izdanju izdavačke kuće Bosnia ars u Tuzli.<ref>{{Cite web |title=Bibliografski pregled |url=https://gracanickiglasnik.ba/wp-content/uploads/2013/01/Pages-from-gg20-26.pdf |work=Gračanički glasnik |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Četvrtu zbirku, ''Korice i okorci'', objavio je 2016. sarajevski izdavač [[Dobra knjiga]]. U osvrtu na ovu zbirku [[Hamza Ridžal]] ukazao je na Haskovićev specifičan odnos prema jeziku, naročito na upotrebu arhaizama i [[neologizam]]a, te na povezivanje jezičkog izraza s temama zavičaja i kolektivnog pamćenja.<ref name="Ridžal" /> Godine 2022. objavljena je knjiga ''Kuća koja teče'', u izdanju izdavačke kuće [[Connectum]], u kojoj su objedinjene četiri Haskovićeve zbirke: ''Kuća na vodi'', ''Matična knjiga mrtvih'', ''Na jeziku zemlje'' i ''Korice i okorci''.<ref>{{Cite web |title=Promovisana zbirka pjesama "Kuća koja teče" Huseina Haskovića |url=https://zenicainfo.ba/2022/10/26/promovisana-zbirka-pjesama-kuca-koja-tece-huseina-haskovica/ |website=Zenicainfo.ba |date=26. 10. 2022 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> == Bibliografija == * ''Kuća na vodi'' (1999) * ''Matična knjiga mrtvih'' (2004) * ''Na jeziku zemlje'' (2005) * ''Korice i okorci'' (2016) * ''Kuća koja teče'' (2022, sabrana poezija) == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rođeni 1955.]] [[Kategorija:Biografije, Foča]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 4fi87c4dwzh3j97fflx2tdem8tz31k4 Kostarika 0 2942 3939334 3935044 2026-11-06T20:33:02Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939334 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Kostarika | izvorno_ime = República de Costa Rica | ime_genitiv = Kostarike | zastava = Flag of Costa Rica.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Costa Rica.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Noble patria, tu hermosa bandera]]"{{Center|[[Datoteka:Costa Rica National Anthem.ogg]]}} | karta = CRI orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[San José (Kostarika)|San Jose]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|9|56|N|84|5|W|type:city}} | najveći_grad = [[San José (Kostarika)|San Jose]] | službeni_jezik = [[španski jezik]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Kostarike|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Laura Fernández]] | vrsta_druge_vlasti = [[Potpredsjednik Kostarike|Prvi potpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Francisco Gamboa]] | vrsta_treće_vlasti = [[Potpredsjednik Kostarike|Drugi potpredsjednik]] | vladar_treća_vlast = [[Douglas Soto]] | zakonodavstvo = [[Zakonodavna skupština Kostarike|Skupština]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = (od [[Ujedinjene države Centralne Amerike|UDCA]]) | nezavisnost_priznato = 31. maj 1838. | površina = 51.179,92 | po_površini_na_svijetu = 126 | procenat_vode = 1,05<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11. 10. 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24. 3. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 5.160.700<ref>{{cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/costa-rica |title=Population of Costa Rica|website=worldpopulationreview |access-date=17. 1. 2026}}</ref> | procjena_godina = 2022 | gustoća = 84,9 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 107 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $169,034 milijardi<ref name="IMFWEO.CR">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=238,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Costa Rica) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=26. 4. 2025 }}</ref> | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = 90 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $31.462<ref name="IMFWEO.CR" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 66 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $102,591 milijarde<ref name="IMFWEO.CR" /> | bdp_nominalni_godina = 2025 | bdp_nominalni_na_svijetu = 85 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $19.095<ref name="IMFWEO.CR" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 64 | hdi = 0,833<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 62 | gini = 45,5<ref name="wb-gini">{{cite web |url = https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title = Gini Index |publisher = World Bank |access-date = 7. 9. 2026 |archive-date = 6. 9. 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260906221426/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |url-status = live }}</ref> | gini_godina = 2025 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Kostarikanski kolon]] (CRC) | vremenska_zona = [[UTC−06:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +506 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cr]] | komentar = }} '''Kostarika,''' službeno '''Republika Kostarika''', država je u [[Srednja Amerika|Srednjoj Americi]]. Na sjeveru graniči s [[Nikaragva|Nikaragvom]], na sjeveroistoku s [[Karipsko more|Karipskim morem]], na jugoistoku s [[Panama|Panamom]], a na jugozapadu s [[Tihi okean|Tihim okeanom]], dok morsku granicu dijeli s [[Ekvador]]om južno od ostrva [[Cocos]]. Ima oko pet miliona stanovnika<ref name="ignlandarea">{{Cite web |author=Instituto Geográfico Nacional del Registro Nacional |date=2. 7. 2021 |title=Actualización en el Cálculo de las Áreas Continental e Insular de Costa Rica |trans-title=Update on the Calculation of the Continental and Insular Areas of Costa Rica |url=https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf |website=Sistema Nacional de Información Territorial |language=es |access-date=23. 4. 2024 |archive-date=30. 7. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730131629/https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf |url-status=live }}</ref> na teritoriji površine skoro 51.180&nbsp;km<sup>2</sup>; glavni i najveći grad je [[San José (Kostarika)|San José]], u kojem živi oko 350.000 stanovnika, dok šire gradsko područje broji dva miliona ljudi.<ref name="worldscapitalcities.com">{{cite web|url=https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|title=Capital Facts for San José, Costa Rica|date=18. 10. 2017 |website=World's Capital Cities |access-date=6. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413020706/https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|archive-date=13. 4. 2020}}</ref> Ljudi su prisutni na području Kostarike još od perioda između 7.000. i 10.000. p. n. e. Razni autohtoni narodi naseljavali su ovu teritoriju prije nego što ju je u 16. vijeku kolonizirala Španija. Kostarika je bila periferna kolonija [[Špansko Carstvo|Španskog]] [[Špansko Carstvo|Carstva]] sve do sticanja nezavisnosti 1821. u okviru [[Prvo Meksičko Carstvo|Prvo Meksičko Carstva]], nakon čega je 1823. postala članica [[Savezna Republika Srednje Amerike|Savezne Republike Srednje Amerike]], od koje je formalno proglasila nezavisnost 1847. Zemlja je prolazila kroz postepenu modernizaciju pod relativno stabilnom autoritarnom vlašću sve do kraja 19. vijeka, kada je usvojila liberalni ustav i održala prve slobodne i poštene nacionalne izbore u Srednjoj Americi.<ref>{{Cite web |date=27. 8. 2025 |title=Costa Rica - Independence, Democracy, Nature |url=https://www.britannica.com/place/Costa-Rica/Independence |access-date=28. 8. 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> Nakon kratkotrajnog [[Kostarikanski građanski rat|građanskog rata]] 1948, Kostarika je 1949. usvojila svoj trenutni ustav, kojim je uvedeno opće pravo glasa, osigurane razne socijalne, ekonomske i obrazovne garancije za sve građane te trajno ukinuta vojska, čime je postala jedna od rijetkih suverenih država bez stalnih oružanih snaga.<ref>{{cite web |url=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm |website=El Espíritu del 48|title=Abolición del Ejército|access-date=9. 3. 2008 |language=es|archive-date=9. 9. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909091956/http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |access-date=9. 6. 2009 |url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html |title=Costa Rica |publisher=World Desk Reference |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185659/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html |archive-date=11. 2. 2008}}</ref><ref>{{cite web|access-date=9. 6. 2009|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|title=Costa Rica|publisher=Uppsala University|archive-date=10. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510015146/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas}}</ref> Kostarika je predsjednička republika sa snažnom i stabilnom [[Demokratija|demokratijom]].<ref name="seattletimes.com">{{cite web |date=11. 3. 2017 |title=Amazon invests in Costa Rica as tiny nation carves out profitable niche in world economy |url=http://www.seattletimes.com/business/amazon/amazon-invests-in-costa-rica-as-it-carves-itself-a-profitable-niche-in-the-world-economy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907070223/https://www.seattletimes.com/business/amazon/amazon-invests-in-costa-rica-as-it-carves-itself-a-profitable-niche-in-the-world-economy/ |archive-date=7. 9. 2019 |access-date=4. 8. 2017}}</ref> Oko četvrtine državnog budžeta troši se na obrazovanje – koje je besplatno i obavezno još od 1886. – što iznosi približno 6,2&nbsp;% BDP-a zemlje, u poređenju sa svjetskim prosjekom od 3,8&nbsp;%;<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/ |access-date=28. 8. 2025 |website=World Bank Open Data}}</ref> privreda, koja je nekada uveliko zavisila od [[Poljoprivreda|poljoprivrede]], diversifikovana je i sada obuhvata [[finansije]], korporativne usluge za strane kompanije, [[Farmaceutska industrija|farmaceutsku industriju]] i ekoturizam.<ref name="cinde.org">{{cite web |title=The Investment Promotion Agency of Costa Rica |url=http://www.cinde.org/en/why/incentives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807232641/http://www.cinde.org/en/why/incentives |archive-date=7. 8. 2017 |access-date=7. 8. 2017 |website=www.cinde.org}}</ref><ref>{{Cite web |last=Brierley |first=Tor |date=29. 9. 2023 |title=Why This Popular Central American Country Is Breaking All Tourism Records Right Now |url=https://www.traveloffpath.com/why-this-popular-central-american-country-is-breaking-all-tourism-records-right-now/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117122221/https://www.traveloffpath.com/why-this-popular-central-american-country-is-breaking-all-tourism-records-right-now/ |archive-date=17. 1. 2024 |access-date=17. 1. 2024 |website=Travel Off Path |language=en-US}}</ref> Kostarika bilježi konstantno dobre rezultate prema [[Indeks humanog razvoja|Indeksu humanog razvoja]] (HDI), zauzimajući 62. mjesto u svijetu, odnosno peto mjesto u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]], u 2023. [[Svjetska banka]] svrstava Kostariku u kategoriju ekonomija sa visokim dohotkom<ref>{{Cite web |title=Understanding country income: World Bank Group income classifications for FY26 |url=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/understanding-country-income--world-bank-group-income-classifica |access-date=16. 9. 2025 |website=World Bank Blogs |language=en}}</ref> i ona je jedina zemlja [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|OECD-a]] u Srednjoj Americi i na Karibima.<ref>{{Cite web |title=Members and partners |url=https://www.oecd.org/en/about/members-partners.html |access-date=16. 9. 2025 |website=OECD |language=en}}</ref> [[Program Ujedinjenih nacija za razvoj]] (UNDP) istakao je da je ova zemlja postigla znatno viši nivo humanog razvoja u odnosu na druge zemlje sa sličnim nivoom dohotka, uz bolje pokazatelje humanog razvoja i nejednakosti od regionalne medijane.<ref name="HDI10">{{cite book|chapter=Table 1: Human development index 2010 and its components |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf |publisher=Human Development Reports |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108160356/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf|archive-date=8. 11. 2010|access-date=6. 11. 2010|title=UNDP Human Development Report 2010|date=januar 2010 |pages= 5, 49, 144}}</ref> Kostarika ostvaruje dobre rezultate u pogledu pokazatelja demokratskog upravljanja, [[Sloboda medija|slobode medija]], subjektivnog osjećaja sreće i održivog blagostanja;<ref>{{Cite book |date=20. 3. 2023 |chapter=World Happiness, Trust and Social Connections in Times of Crisis |chapter-url=https://worldhappiness.report/ed/2023/world-happiness-trust-and-social-connections-in-times-of-crisis/ |title=World Happiness Report 2023 |access-date=24. 3. 2023 |publisher=World Happiness Report |last1=Helliwell|first1=J. F.|last2=Huang|first2=H.|last3=Norton|first3=M.|last4=Goff|first4=L.|last5=Wang |first5=S. |language=en |archive-date=24. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324035221/https://worldhappiness.report/ed/2023/world-happiness-trust-and-social-connections-in-times-of-crisis/ |url-status=live }}</ref> ima jednu od najviših stopa [[pismenost]]i na američkom kontinentu<ref name="britannica">{{Cite web |date=27. 8. 2025 |title=Costa Rica {{!}} History, Map, Flag, Climate, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Costa-Rica |access-date=28. 8. 2025 |website= Britannica |language=en}}</ref> i smatra se regionalnim liderom u oblasti ljudskih prava i zaštite životne sredine.<ref name="britannica"/> == Historija == Prvi [[Evropljani]]n koji je kročio na tlo Kostarike je [[Kristofor Kolumbo]] 1502. Do tada je Kostarika bila područje koje se nalazilo između velikih [[civilizacija]] [[Južna Amerika|Južne Amerike]] i [[Meksiko|meksičkog područja]]. Kostariku je osvojila [[Španija]] tokom 17. vijeka i tako je postala najjužnija provincija [[Nova Španija|Nove Španije]]. Zemlja je tada bila izuzetno siromašna, a i sam guverner je bio primoran da se bavi [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] kako bi preživio. Kostarika je 1821. zajedno sa drugim srednjoameričkim zemljama proglasila svoju nezavisnost od Španije. Nakon kraćeg perioda pod meksičkim carstvom, Kostarika je 1823. postala dio ujedinjenih centralnoameričkih država, da bi konačno postala nezavisna 1838. Od tada je Kostarika bila relativno stabilna zemlja sa samo dva perioda unutrašjih nemira. Prvi put 1917-19 kada je [[diktator]] [[Federico Tinoco Granados]] došao na vlast. Drugi put je bilo 1948 kada je vojna hunta sa [[José Figueres Ferrer]] na čelu uzela vlast nakon kontraverznih izbora. Vojna hunta je ipak napravila slobodan Ustav, koji je garantirao pravo glasa za sve, a 1949 je ukinuta vojska. Figueres je izabran za prvog predsjednika pod novim ustavom. Danas je Kostarika još uvijek uglavnom poljoprivredna zemlja, ali ima i razvijen [[turizam]]. == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == Geografija Kostarike obuhvata gotovo 1.300&nbsp;km (800 milja) [[Tropske šume|tropske]] obale. Pacifička obala je pretežno planinska i čini oko 80% obalnog kopna. Karipska obala je veličine četvrtine Pacifika i odlikuje se dugim pojasevima pješčanih [[plaža]]. Karibi su veoma vlažni s nižim [[plima]]ma, te [[močvara]]ma i [[Mangrove|mangrovama]]. Pacifička obala ima dva velika [[Poluostrvo|poluostrva]] koja se protežu u okean. Poluostrvo [[Nicoya (poluostrvo)|Nicoya]] je na sjeveru, a poluostrvo [[Osa (poluostrvo)|Osa]] na jugu. Kostarika posjeduje mnoge planinske lance koji okružuju Valle Central. Najsjeverniji se zove [[Cordillera de Guanacaste]] i sastoji se od nekoliko [[vulkan]]a, od kojih su neki još uvijek aktivni. Jugoistočno se nalaze planinski lanci nazvani ''Cordillera de Tilaran''. Posjetioci uglavnom idu na popularne destinacije poput rezervata oblačne šume Monteverde i Nacionalnog parka [[Arenal (vulkan)|vulkana Arenal]]. Cordillera de Tilaran nalazi se u planinskoj centralnoj dolini, Cordillera Central, i uključuje vulkane [[Poas]], [[Iraza|Irazu]], [[Turrialba]] i [[Barva]]. Preko polovine stanovništva živi u centralnoj dolini. Planine u Cordillera de Talamanca na jugu su veće nadmorske visine i teže ih je savladati zbog strmog terena.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://costarica.org/facts/geography/|title=Costa Rican Geography|last=Bateman|first=Jason|date=24. 5. 2017|website=CostaRica.Org|language=en-US|access-date=30. 9. 2025}}</ref> === Klima === Kostarika je tropska zemlja. Zahvaljujući razlikama u nadmorskoj visini, zastupljeno je nekoliko različitih mikroklima širom zemlje. U suštini postoje dva godišnja doba, sušna i kišna sezona. Ljeto (sušna sezona) traje od decembra do aprila. Temperature mogu doseći i do 34 stepeni Celzijusa na obali. U Centralnoj dolini temperature ostaju blage, između 22 i 29 stepeni.<ref name=":0" /> == Provincije, kantoni i distrikti == [[Datoteka:Provinces Costa Rica.png|desno|250px|mini|Provinces of Costa Rica.]] {{glavni|Provincije Kostarike|Kantoni Kostarike|Distrikti Kostarike}} Kostarika se sastoji od sedam provincija, koje su podijeljene na 81 kanton ("cantón" na španskom, množina "cantones"), kojim upravlja načelnik. Načelnici se biraju demokratskim potem svake četiri godine od strane ljudi iz svakog koantona. Provincijalne [[zakonodavna vlast|legislature]] ne posotije. Kantoni se opet dijela na distrikte (''distritos''). Provnicije su: # [[Provincija Alajuela|Alajuela]] # [[Provincija Cartago|Cartago]] # [[Provincija Guanacaste|Guanacaste]] # [[Provincija Heredia|Heredia]] # [[Provincija Limón|Limón]] # [[Provincija Puntarenas|Puntarenas]] # [[Provincija San José|San José]] == Privreda == {{Proširiti sekciju}} == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Costa Rica}} {{Wikiatlas|Costa Rica}} *{{CIA_World_Factbook link|cs|Costa Rica}} *[https://web.archive.org/web/20081025074854/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/costarica.htm Costa Rica] u ''UCB Libraries GovPubs'' *{{dmoz|Regional/Central_America/Costa_Rica}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1166587.stm Profil Kostarike] u [[BBC News]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CR Key Development Forecasts for Costa Rica] u [[International Futures]] ; Uprava i administracija * [http://www.casapres.go.cr Casa Presidencial Official presidential website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020153038/http://www.casapres.go.cr/ |date=20. 10. 2021 }} {{simboli jezika|es|španski}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} == Reference == {{refspisak}} == Dodatna literatura == * Blake, Beatrice. ''The New Key to Costa Rica'' (Berkeley: Ulysses Press, 2009). * Chase, Cida S. "Costa Rican Americans". ''Gale Encyclopedia of Multicultural America,'' edited by Thomas Riggs, (3rd ed., vol. 1, Gale, 2014), pp.&nbsp;543–551. [https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300053/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=be35522c online] * Edelman, Marc. ''Peasants Against Globalization: Rural Social Movements in Costa Rica''. Stanford: Stanford University Press, 1999. * {{cite news |last=Eisenberg |first=Daniel |title=In Costa Rica |magazine=Journal of Hispanic Philology |volume=10 |year=1985 |pages=1–6 |url=https://www.academia.edu/31761991}} * Huhn, Sebastian: ''[https://web.archive.org/web/20110514041457/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fpublikationen%2Fpdf%2Fwp101_huhn.pdf Contested Cornerstones of Nonviolent National Self-Perception in Costa Rica: A Historical Approach]'', 2009. * Keller, Marius; Niestroy, Ingeborg; García Schmidt, Armando; Esche, Andreas. "[https://www.bertelsmann-stiftung.de/en/publications/publication/did/winning-strategies-for-a-sustainable-future-1 Costa Rica: Pioneering Sustainability]". Excerpt (pp.&nbsp;81–102) from Bertelsmann Stiftung (ed.). ''Winning Strategies for a Sustainable Future''. Gütersloh, Germany: Verlag Bertelsmann Stiftung, 2013. * Lara, Sylvia Lara, Tom Barry, and Peter Simonson. ''Inside Costa Rica: The Essential Guide to Its Politics, Economy, Society and Environment''. London: Latin America Bureau, 1995. * Lehoucq, Fabrice E. and Ivan Molina. ''Stuffing the Ballot Box: Fraud, Electoral Reform, and Democratization in Costa Rica''. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. * Lehoucq, Fabrice E. ''[https://web.archive.org/web/20110302194925/http://www.iadb.org/res/publications/pubfiles/pubS-306.pdf Policymaking, Parties, and Institutions in Democratic Costa Rica]'', 2006. * Longley, Kyle. ''Sparrow and the Hawk: Costa Rica and the United States during the Rise of José Figueres''. (University of Alabama Press, 1997). * Mount, Graeme S. "Costa Rica and the Cold War, 1948–1990". ''Canadian Journal of History'' 50.2 (2015): 290–316. * Palmer, Steven and Iván Molina. ''The Costa Rica Reader: History, Culture, Politics''. Durham and London: Duke University Press, 2004. * Sandoval, Carlos. ''Threatening Others: Nicaraguans and the Formation of National Identities in Costa Rica''. Athens: Ohio University Press, 2004. * Wilson, Bruce M. ''Costa Rica: Politics, Economics, and Democracy: Politics, Economics, and Democracy.'' Boulder, London: Lynne Rienner Publishers, 1998. [[Kategorija:Kostarika|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1821.]] [[Kategorija:Države u Sjevernoj Americi]] amyas7ngkfixrf4oifylo05szxmf3rv Antigva i Barbuda 0 3007 3939288 3935660 2026-11-06T20:20:26Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939288 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Antigva i Barbuda | izvorno_ime = Antigua and Barbuda | ime_genitiv = Antigve i Barbude | zastava = Flag of Antigua and Barbuda.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Fair Antigua, We Salute Thee]]"<br />("Lijepa Antiguo, pozdravljamo te") | karta = ATG orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[St. John's (Antigva i Barbuda)|Saint John's]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|17|7|N|61|51|W|type:city}} | najveći_grad = [[St. John's (Antigva i Barbuda)|Saint John's]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = Monarh | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak guvernera Antigve i Barbude|Guverner]] | vladar_druga_vlast = [[Rodney Williams]] | vrsta_treće_vlasti = [[Spisak premijera Antigve i Barbude|Premijer]] | vladar_treća_vlast = [[Gaston Browne]] | zakonodavstvo = [[Parlament Antigve i Barbude|Parlament]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Antigve i Barbude|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Antigve i Barbude|Zastupnički dom]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = 1. novembar 1981. | površina = 4401 | po_površini_na_svijetu = 182 | procenat_vode = zanemarivo | stanovnika = {{Povećanje}} 84.816 | stanovnika_godina = 2011 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 106.365<ref>{{cite web |url=https://statistics.gov.ag/subjects/population-and-demography/population-projections-by-age-group-annual-1991-2026/ |title=Population projections by age group, annual 1991 to 2026 |publisher=Statistics Division, [[Ministry of Finance and Corporate Governance of Antigua and Barbuda]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627133401/https://statistics.gov.ag/subjects/population-and-demography/population-projections-by-age-group-annual-1991-2026/ |archive-date=27. 6. 2022 }}</ref> | procjena_godina = 2026 | gustoća = 241 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $3,3&nbsp;milijarde | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = 180 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $31.781<ref name=IMF>{{Cite web |title=Antigua and Barbuda |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ATG |access-date=31. 5. 2025 |website=www.imf.org}}</ref> | bdp_per_capita_na_svijetu = 66 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $2,37&nbsp;milijarde | bdp_nominalni_godina = 2025 | bdp_nominalni_na_svijetu = 171 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $22.630<ref name=IMF /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 51 | hdi = 0,851 | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = 53 | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Istočno karibski dolar]] (XCD) | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−03:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +268 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ag]] | komentar = }} '''Antigva i Barbuda''' je arhipelaška zemlja<ref>{{Cite book|url=https://books.google.ba/books?id=ZAv6-0rGsW8C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Antigua%20and%20Barbuda&f=false|title=The World Factbook|date=2012|publisher=Central Intelligence Agency|isbn=978-0-16-091142-2|language=en}}</ref> na [[Karibi]]ma koju čine [[Antigva]], [[Barbuda]] i desetine drugih malih ostrva. Dio je arhipelaga [[Mali Antili]]. Antigva i Barbuda ima ukupnu površinu od 440&nbsp;km², što je čini jednom od najmanjih država na Karibima. Teren je uglavnom ravan; najviše tačke na Antigvi nalaze se u planinama [[Shekerley]], a na Barbudi u području [[Highlands]]. [[Klima]] je [[Tropska savanska klima|tropska savanska]], s džepovima [[Tropska monsunska klima|tropske monsunske]] klime na jugozapadu Antigve. Najnaseljeniji grad je [[St. John's (Antigva i Barbuda)|Saint John's]], a slijede ga [[All Saints]] i [[Bolans]]. Jedino naselje na Barbudi je [[Codrington]]. Veći dio zemlje nalazi se u Centralnoj ravnici, koja se proteže od St. John'sa do English Harboura. Nadimak države je "Zemlja 365 plaža" zbog brojnih plaža na ostrvima. Vlada, jezik i kultura ove države su bili pod velikim uticajem [[Britansko Carstvo|Britanskog Carstva]], čiji je dio bila Antigva i Barbuda. Omeđena je [[Atlantski okean|Atlantskim okeanom]] na istoku i [[Karipsko more|Karipskim morem]] na zapadu, Antigva i Barbuda se nalazi unutar ekoregija vlažnih šuma i kseričnog (sušnog) šipražja ostrva Leeward. Država dijeli pomorske granice s [[Angvila|Angvilom]], [[Sveti Bartolomej|Svetim Bartolomejom]] i [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetim Kitsom i Nevisom]] na zapadu, [[Montserrat]]om na jugozapadu, te [[Guadeloupe|Gvadalupom]] na jugu. Antigva i Barbuda ima brojne prirodne parkove, uključujući lagunu [[Codrington]], jednu od najvećih unutrašnjih vodenih površina na Malim Antilima. Uprkos gustoj naseljenosti, zemlja posjeduje prostrana područja neizgrađenog zemljišta; međutim, Antigva i Barbuda se suočava s brojnim ekološkim problemima uzrokovanim klimatskim promjenama. Lovci-sakupljači naselili su ostrva oko 3700. godine p. n. e, vjerovatno stigavši ​​kanuima iz [[Srednja Amerika|Srednje]] i [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Nakon njih, tokom keramičkog perioda, došli su Aravaci iz [[Venecuela|Venecuele]]. Godine 1493. [[Kristofor Kolumbo]] je istražio ostrvo Antigvu, što je 1520. dovelo do pokušaja španskog naseljavanja. Antigva je ostala nekolonizirana sve do 1632, kada su [[Edward Warner]] i njegova mala grupa osnovali prvu uspješnu britansku koloniju. Barbuda je bila pod kontrolom porodice Codrington sve do 1860-ih. Nezavisnost Antigve prvi je predložio princ Klaas 1728, koji je pokušao pretvoriti ostrvo u nezavisno kraljevstvo. Nakon ukidanja ropstva 1834, autonomija Antigve postepeno je rasla, dok je Barbuda polako integrisana u sastav Antigve. Prvi demokratski izbori održani su 1951, a do 1981. Antigva i Barbuda postale su nezavisne. Od 1960. do 2004, porodicu Bird dominirala je politikom arhipelaga, uz samo jedan prekid koji je okončan izborom [[Baldwin Spencer|Baldwina Spencera]] za premijera. Od 2014, Laburistička partija dominira nacionalnom politikom. Antigva i Barbuda je članica [[Commonwealth nacija|Commonwealtha]] i jedna je od [[Krunske zemlje Commonwealtha|krunskih zemalje Komonvelta]]; riječ je o [[Ustavna monarhija|ustavnoj monarhiji]] u kojoj je [[Charles III]] šef države. Zemlja je unitarna država, pri čemu Barbudom od 1976. upravlja [[Vijeće Barbude]]. Antigva je podijeljena na šest parohija (administrativnih jedinica). Centralna vlast sastoji se od tri glavne grane: zakonodavne, izvršne i sudske. Država ima dvodomno zakonodavno tijelo koje čine direktno izabrani [[Zastupnički dom Antigve i Barbude|Zastupnički dom]] i [[Senat Antigve i Barbude|Senat]], čije članove imenuje generalni guverner – predstavnik monarha. Laburistička partija i Ujedinjena progresivna partija dominiraju politikom zemlje još od 1994. Zemlja ima razmjerno visok udio stanovništva rođenog u inostranstvu; većina stanovnika je afričkog porijekla, uz značajne zajednice Evropljana, Hispanoamerikanaca i Indijaca. Većinu stanovništva čine [[kršćani]], među kojima prevladavaju [[protestanti]]. Najčešći jezik koji se govori u domovima je antigvansko-barbudski kreolski jezik. U poređenju sa susjednim zemljama, Antigva i Barbuda zauzima visoko mjesto prema većini ekonomskih pokazatelja, dok je po pitanju političkih sloboda na prosječnom nivou. Antigva i Barbuda je zemlja s visokim dohotkom i, prema [[Indeks humanog razvoja|Indeksu humanog razvoja]], najrazvijenija država na Karibima. Članica je [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija istočnokaripskih država|Organizacije istočnokaripskih država]] (OECS), [[Regionalni sistem sigurnosti|Regionalnog sistema sigurnosti]], [[CARICOM]]-a i [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]]. Antigva i Barbuda jedna je od rijetkih karipskih zemalja koje posjeduju zračne snage, a njena ekonomija se uglavnom zasniva na uslužnom sektoru. Antigva i Barbuda zadržava značajan uticaj na području nekadašnjih britanskih [[Ostrva zavjetrine]] i istočnih Kariba, s obzirom na to da ima najveću ekonomiju i najbrojnije stanovništvo među nekadašnjim kolonijama u tom dijelu svijeta. Ipak, ova zemlja se i dalje suočava s problemima u oblasti [[ljudska prava|ljudskih prava]] i političkom polarizacijom; sloboda štampe je u opadanju, a zbog tenzija između ostrva ponovo jača pokret za nezavisnost Barbude. == Historija == Do 1200. na ovim prostorima su se naseljavali [[Arawak]] Indijanci iz područja rijeke [[Orinoco]]. Arawak Indijanci su se bavili poljoprivredom, te su uzgajali poznati crni ananas s Antigve, kukuruz, slatki krompir, čili papriku, duhan i pamuk. Bili su jako dobri u brodogradnji, te su stoga plovili Karipskim morem i dijelom Atlantikom. Godine 1493. na ove prostore je došao čuveni [[Kristofor Kolumbo|Kolumbo.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Antigua-and-Barbuda|title=Antigua and Barbuda {{!}} History, Geography, & Facts {{!}} Britannica|date=21. 5. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=22. 5. 2024}}</ref> On je ostrvo nazvao Santa Maria la Antigua, prema ikoni u katedrali u Sevilji. Španci nisu kolonizirali ovo ostrvlje zbog nedostatka pitke vode. Godine 1632. [[Engleska|Englezi]] se naseljavaju na Antigvu, a sir Christopher Codrington je došao na Barbudu 1684.g. Englezi su uspostavili robovlasnički poredak otvarajući brojne plantaže na kojima se u prvom redu uzagajao [[duhan]], a kasnije i [[šećerna trska]]. U [[19. vijek]]u dolazi do ukidanja [[ropstvo|ropstva]] i privredne stagnacije, a 1870. Antigva i Barbuda se ujedinjuju u jednu zajedničku državu. 1956. Antigva i Barbuda postaju samostalne kolonije koje su imale određeni vid samouprave, a od 1958. do 1962. bile su uključene u okvir provincije [[Zapadnoindijska federacija|Zapadnoindijske federacije]]. Antigva i Barbuda su se 1967. uspjele izboriti za potpunu unutrašnjopolitičku autonomiju, čije samo vanjske poslove vodi [[Velika Britanija]]. Dana 1. novembar 1981. zvanično je stečena i nezavisnost od Ujedinjenog Kraljevstva. proglašena je za prvu kraljicu Antigve i Barbude.<ref>{{Cite web|url=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/western-hemisphere-region/24-antigua-barbuda-1981-present/|title=33. Antigua & Barbuda (1981-present)|website=uca.edu|language=en-US|access-date=22. 5. 2024|archive-date=22. 5. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522092405/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/western-hemisphere-region/24-antigua-barbuda-1981-present/|url-status=dead}}</ref> == Vlada == Antigva i Barbuda je članica [[Commonwealth]]a i [[Elizabeta II|Kraljica Elizabeta II]] je vođa države. Kraljicu Elizabetu II u Antigvi i Barbudi predstavlja [[Vrhovni Guverner]]. Izvršna vlast i predjsedavanje vlade je u rukama premijera. Premijer je obično vođa političke stranke koja dobija najveći broj glasova na izborima za Dom Zastupnika (17 članova). Izbori sa Dom Zastupnika se održavaju svakih pet godina. Drugo tijelo parlamenta, Senat, broji 17 članova i njih imenuje Vrhovni Guverner. == Administracija == Ostrvo Antigva je podijeljeno u 6 oblasti: {| | * <small>1</small> Sejnt Džordž (''Saint George'') * <small>2</small> Sejnt Džon (''Saint John'') * <small>3</small> Sejnt Meri (''Saint Mary'') | * <small>4</small> Sejnt Pol (''Saint Paul'') * <small>5</small> Sejnt Piter (''Saint Peter'') * <small>6</small> Sejnt Filip (''Saint Philip'') |} Ostrvo Barbuda i Redonda su sopstvene oblasti. Ali to im je samo u imenu, naime polažaj Barbude i Redonde je isto kao i ostalih šest oblasti na Antigvi. === Međunarodni odnosi === Antigva i Barbuda je član [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], ALBE, Komonvelta nacija, Karipske zajednice, Organizacije zemalja istočnih Kariba, Organizacije američkih država, Svjetske trgovačke organizacije (WTO) i Istočnokaripskog regionalnog sigurnosnog sistema. Antigva i Barbuda je član Međunarodnog krivičnog suda (ICC) čije je sjedište u Hagu. === Vojska === Kraljevske odbrambene snage Antigve i Barbude imaju oko 260 članova. Provođenju mira pomažei Kadetski korpus Antigve i Barbude sačinjen od 200 tinejdžera između 12 i 18 godina. == Geografija == Antigva i Barbuda se sastoji iz većeg broja ostrva od kojih je ostrvo Antigva površinski najveće i najnaseljenije. Ostrvo Barbuda se nalazi sjeverno od ostrva Antigva i ujedno je drugo najveće ostrvo. Antigva se nalazi 650&nbsp;km jugoistočno od [[Portoriko|Portorika]]; Barbuda leži 48&nbsp;km sjeverno od Antigve; Redonda je pak 56&nbsp;km jugozapadno od Antigve. Antigva ima površinu oko 281&nbsp;km<sup>2</sup>, a to je površina od dvije trećine [[New York]]a. Barbuda ima površinu od 161&nbsp;km², dok Redonda zahvata svega 2.6&nbsp;km². Reljef ostrva je pretežno nizak. Ostrva obiluju plažama, lagunama i prirodnim lukama. Najveći vrh je Vrh Bogi (''Boggy Peak'') sa 402 m nadmorske visine, koji je nastao magmatskim procesom. Glavni grad ove male države je Sveti Džons (''Saint John's'') koji se nalazi na Antigvi, dok je najveći grad na Barbudi Kodrington (''Codrington''). Sva ostrva imaju tropsku [[klima|klimu]] sa toplim i relativno ujednačenim temperaturama tokom cijele godine. Klima je modifikovana stalnim vjetrovima koji pušu sa sjeveroistoka brzinom između 30 i 48&nbsp;km/h. Prosječna količina padavina iznosi 990&nbsp;mm, iako varira od sezone do sezone, dakle padavine nisu raspoređene ravnomjerno tokom cijele godine. Tako je najkišniji period od septembra do novembra. Najsušnije razdoblje je zimi, od decembra do februara. Prosječne temperature se kreću između 27&nbsp;°C i 23&nbsp;°C. Vegetacija i nije tako bujna. Samo 11% teritorije je pokriveno šumom, uglavnom akcijom, mahagonijem, te crvenim i bijelim cedrom. == Privreda == Turizam ostvaruje više od polovine ukupnog bruto društvenog proizvoda i dominantna je djelatnost. Antigva je poznata po mnogobrojnim luksuznim odmaralištima. Jedna trećina turista dolazi iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]]. Bankarstvo i finansijske usluge, također čine važan dio privrede ove zemlje. Poljoprivreda nije dovoljno razvijena, s obzirom na nedostatak vode za navodnjavanje. == Stanovništvo == U Antigvi i Barbudi živi nešto više od 80.000 stanovnika, uglavnom zapadnoafričkog, britanskog i portugalskog porijekla. U rasnom smislu, 91% stanovnika pripada crnoj rasi; 4.4% je mješanaca; 1.7% bijelaca; 2.9% ostalih. Većina bijelaca je britanskog ili irskog porijekla. Na ostrvima živi i nekolicina [[Arapi|Arapa]] i [[Jevreji|Jevreja]]. === Religija === 74% stanovnika su [[Hrišćanin|kršćani]], s anglikanskom denominacijom (oko 44%). Među ostalim kršćanima se ubrajaju baptisti, katolici i prezbiterijanci. Pored kršćanstva, raširena je i karipska ideologija - rastafarijanstvo, islam, judaizam i [[Baha'i]] religija. === Jezici === Engleski je zvanični jezik Antigve i Barbude, ali se upotrebljava i lokalni antigvanski kreolski. Barbudanski akcenat se nešto razlikuje od antigvanskog. U obrazovnom procesu je odbačen kreolski jezik, već se nastava izvodi na književnom, britanskom engleskom. Velika je upotreba i španskog jezika, tačnije oko 10,000 stanovnika priča španski. U medijima se koristi isklučivo engleski jezik. U državi izlaze i dva lista: ''Daily Observer ''i'' Antigua Sun.'' Postoji i nekoliko radio stanica, te lokalna televizijska kuća ''ABS TV 10.'' == Kultura == Kultura ovog ostrvlja je spoj zapadnoafričkog i britanskog uticaja. [[Kriket]] je nacionalni sport i upravo nekoliko svjetski poznatih igrača kriketa dolaze s Antigve i Barbude, kao što su Sir Vivian Richards, Anderson Roberts i Richard Richardson. Među ostalim poznatim sportovima se ubrajaju nogomet, jedrenje i surfanje (Sedmica jedrenja u Antigvi je događaj koji privlači lokalne i strane posjetioce iz cijelog svijeta). Antigva i Barbuda je učestvovala i na Olimpijskim igrama sa nekoliko svojih atletičara u različitim disciplinama. Popularna američka kultura i moda su ostavili traga i na kulturu ove male države. Porodica i religija igraju veliku ulogu u životu Antigvana. Većina odlaze na nedjeljnu misu, ali je sve veći broj pripadnika Adventista sedmog dana. Nacionalni karneval se održava svakog augusta. Veliki uticaj sa Trinidada i Tobaga je ostvarila i soca i calypso muzika. === Kuhinja === Kukuruz i slatki krompir igraju važnu ulogu u kuhinji Antigve i Barbude. Tako naprimjer, popularno antigvansko jelo ''Dukuna'' je slatko, napravljeno od slatkih krompira, brašna i začina. Kada je riječ o pićima, dominiraju raznorazni sokovi od manga, hibiskusa, kokosovo mlijeko, pivo od đumbira === Obrazovanje === Pismenost Antigve i Barbude je nešto viši od 90%. U državi postoje dvije najjače medicinske škole. Jedna je u sklopu Američkog univerziteta Antigve, a druga je Univerzitet za zdravstvo Antigve. Postoji i državni koledž, te Institut za informacione tehnologije Antigve i Barbude (ABIIT). Privatne škole se moraju voditi istim programom kao i dvije državne škole. == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == * Nicholson, Desmond V., ''Antigua, Barbuda, and Redonda: A Historical Sketch,'' St. Johns, Antigua: Antigua and Barbuda Museum, 1991. * Dyde, Brian, ''A History of Antigua: The Unsuspected Isle,'' London: Macmillan Caribbean, 2000. * Gaspar, David Barry – ''Bondmen & Rebels: A Study of Master-Slave Relations in Antigua, with Implications for Colonial America.'' * Harris, David R. – ''Plants, Animals, and Man in the Outer Leeward Islands, West Indies. An Ecological Study of Antigua, Barbuda, and Anguilla.'' * Henry, Paget – ''Peripheral Capitalism and Underdevelopment in Antigua.'' * Lazarus-Black, Mindie – ''Legitimate Acts and Illegal Encounters: Law and Society in Antigua and Barbuda.'' * Riley, J. H. – ''Catalogue of a Collection of Birds from Barbuda and Antigua, British West Indies.'' * Rouse, Irving and Birgit Faber Morse – ''Excavations at the Indian Creek Site, Antigua, West Indies.'' * Thomas Hearne. ''Southampton.'' == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Antigua and Barbuda}} {{wikiatlas|Antigua and Barbuda}} * [https://web.archive.org/web/20171012224033/http://www.antiguagov.com/ Antiguagov] - Službena vladina stranica {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [https://web.archive.org/web/20150505091944/http://www.antigua-barbuda.org/index.html Službena stranica turističog sektora] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [https://web.archive.org/web/20041027033124/http://www.caribline.com/islands/ab/abm.shtml Geografske karte Antigve i Barbude] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [http://www.loc.gov/rr/international/hispanic/antigua/antigua.html Library of Congress Portal Svijeta - Antigva i Barbuda] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ac.html CIA - The World Factbook -- Antigva i Barbuda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920072228/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ac.html |date=20. 9. 2017 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [https://web.archive.org/web/20041113091759/http://www.gksoft.com/govt/en/ag.html Vlade na WWW: Antigva i Barbuda] {{Simboli jezika|en|Engleski}} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Antigva i Barbuda|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1981.]] [[Kategorija:Ostrvske države]] f532s4l6su148vgbbyzvhjtf6g6pdx5 Barbados 0 4542 3939292 3935827 2026-11-06T20:21:12Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939292 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Barbados | izvorno_ime = | ime_genitiv = Barbadosa | zastava = Flag of Barbados.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Barbados (3).svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[In Plenty and In Time of Need]]" | karta = BRB orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Bridgetown]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|13|05|52|N|59|37|06|W|type:city|display=inline}} | najveći_grad = [[Bridgetown]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak predsjednika Barbadosa|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Jeffrey Bostic]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak premijera Barbadosa|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Mia Mottley]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = 30. novembar 1966. (od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]]) | nezavisnost_priznato = | površina = 439 | po_površini_na_svijetu = 183 | procenat_vode = | stanovnika = 269.090<ref>{{Cite report |url=https://stats.gov.bb/wp-content/uploads/2024/02/2021-Population-and-Housing-Census.pdf |title=2021 Population and Housing Census Report – August 1, 2021 |date=juni 2023 |publisher=Barbados Statistical Service |page=21}}</ref> | stanovnika_godina = 2021 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 174 | procjena = 281.998<ref>{{Cite web |title=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023 |archive-date=12. 1. 2024 |access-date=11. 1. 2024}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 660 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = {{increase}} $5,436 milijardi<ref name="IMFWEO.BB">{{cite web |date=10. 10. 2023 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Barbados) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=316,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105113603/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=316,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |archive-date=5. 11. 2023 |access-date=20. 10. 2023 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> | bdp_godina = 2023. | po_broju_bdp_na_svijetu = 175 | bdp_per_capita = {{increase}} $18.738<ref name="IMFWEO.BB" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 90 | bdp_nominalni_ukupno = {{increase}} $6,220 milijardi<ref name="IMFWEO.BB" /> | bdp_nominalni_godina = 2023 | bdp_nominalni_na_svijetu = 165 | bdp_nominalni_per_capita = {{increase}} $21.442<ref name="IMFWEO.BB" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 50 | hdi = | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = 0,811<ref>{{Cite web |date=26. 5. 2025 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/BRB |access-date=25. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | po_broju_hdi_na_svijetu = 69 | gini = 34,1<ref>{{Cite web |title=Gini index - Barbados |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BB |access-date=25. 11. 2025 |website=World Bank Open Data}}</ref> | gini_godina = 2016 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Barbadoški dolar]] (BBD) | vremenska_zona = [[AST]] ([[UTC]]-4)<br /> - ljeti [[AST]] (UTC-3) | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1-246 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.bb]] | komentar = }} [[Datoteka:Bridgetown_barbados_parliament_building.jpg|mini|desno|200px|Zgrada parlamenta]] '''Barbados''' je ostrvska država u [[Karipsko more|Karipskom moru]] i [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Barbados|title=Britannica Barbados}}</ref> Dio je [[Mali Antili|Malih Antila]] i predstavlja najjužnije i najistočnije ostrvo [[Karibi|karipske regije]], a najbliže zemlje su mu [[Sveta Lucija]] i [[Sveti Vincent i Grenadini]]. Nalazi se na granici [[Južnoamerička ploča|južnoameričke]] i [[Karipska ploča|karipske tektonske ploče]]. Glavni i najveći grad je [[Bridgetown]].Ostrvo je površine 430&nbsp;km<sup>2</sup>, uglavnom je ravno, sa nekolicinom brda u unutrašnjosti otoka. Nalazi se na 13ºN, 59ºW. Ostrvo, koje je od 13. vijeka naseljavao narod Kalinago, a prije njih i drugi autohtoni narodi, prvobitno se zvalo Ichirouganaim.<ref name="ABC News">{{Cite news |date=29. 11. 2025 |title=Why tiny Barbados said goodbye to the royal family |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-30/barbados-history-republic-commonwealth-monarchy/105958372 |access-date=30. 11. 2025 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> Krajem 15. vijeka španski moreplovci proglasili su ga posjedom kastiljske krune i nazvali Barbudos; na španskoj karti prvi put se pojavilo 1511.<ref name="Spanish Main">{{cite book |last1=Sauer |first1=Carl Ortwin |url={{GBurl|ayCi1EAaIWQC |pg=PA193}} |title=Early Spanish Main, The |publisher=University of California Press |year=1969 |isbn=0-520-01415-4 |pages=192–197 |orig-year=1966}}</ref> [[Portugalsko Carstvo]] polagalo je pravo na ostrvo između 1532. i 1536, ali ga je 1620. napustilo; jedini trag njihovog boravka bilo je dovođenje divljih svinja, koje su služile kao izvor mesa prilikom posjeta ostrvu. Do tog vremena, autohtono stanovništvo je većim dijelom prodato u roblje, pobijeno ili je stradalo od bolesti.<ref name="ABC News"/> Engleski brod "Olive Blossom" stigao je na Barbados 14. maja 1625. godine; posada je preuzela ostrvo u ime kralja Džejmsa I. Godine 1627. stigli su prvi stalni doseljenici iz Engleske, a Barbados je postao engleska, a kasnije i britanska kolonija.<ref>{{cite web |author=Secretariat |title=Barbados – History |url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/barbados/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820080026/http://thecommonwealth.org/our-member-countries/barbados/history |archive-date=20. 8. 2014 |work=[[Commonwealth of Nations]]}}</ref> Tokom tog perioda, kolonija je funkcionisala na principu plantažne privrede, oslanjajući se isprva na rad irskih ugovornih radnika,<ref>{{cite web |date=4. 7. 2019 |title=The story of Irish indentured servants sent from here to the Caribbean |url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-30934805.html}}</ref> a kasnije na afričke robove koji su radili na plantažama. Ropstvo je potrajalo sve dok nije postepeno ukinuto širom većeg dijela Britanskog Carstva donošenjem Zakona o ukidanju ropstva iz 1833. Potomci porobljenih Afrikanaca danas čine više od 90% stanovništva ostrva.<ref>{{cite web |last1=Omondi |first1=Sharon |title=What Is The Ethnic Composition Of The Population Of Barbados? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-ethnic-composition-of-the-population-of-barbados.html |website=WorldAtlas |access-date=30. 6. 2026 |date=8. 7. 2019}}</ref> Dana 30. novembra 1966, Barbados je krenuo putem političke nezavisnosti i stekao status kraljevstva u okviru [[Krunske zemlje Commonwealtha|Commonwealtha]], postavši suverena država s [[Elizabeta II|Elizabetom II]] kao kraljicom Barbadosa. Barbados je 30. novembra 2021. postao republika u okviru Commonwealtha, zamijenivši monarhiju ceremonijalnim predsjednikom.<ref>{{cite web |last1=Said-Moorhouse |first1=Lauren |last2=Foster |first2=Max |date=30. 11. 2021 |title=Barbadians celebrate the birth of a republic and bid farewell to the Queen |url=https://edition.cnn.com/2021/11/29/americas/barbados-bids-farewell-to-queen-intl-cmd/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130080358/https://edition.cnn.com/2021/11/29/americas/barbados-bids-farewell-to-queen-intl-cmd/index.html |archive-date=30. 11. 2021 |access-date=29. 1. 2022 |work=CNN}}</ref><ref>{{cite news |last=Safi |first=Michael |date=30. 11. 2021 |title=Barbados parts way with Queen and becomes world's newest republic |url=https://www.theguardian.com/world/2021/nov/30/at-the-stroke-of-midnight-barbados-becomes-the-worlds-newest-republic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130054632/https://www.theguardian.com/world/2021/nov/30/at-the-stroke-of-midnight-barbados-becomes-the-worlds-newest-republic |archive-date=30. 11. 2021 |access-date=30. 11. 2021 |work=The Guardian}}</ref> Barbados se ubraja među vodeće turističke destinacije na Karibima.<ref>{{cite journal |last1=Belle |first1=Nicole |last2=Bramwell |first2=Bill |date=1. 8. 2005 |title=Climate Change and Small Island Tourism: Policy Maker and Industry Perspectives in Barbados |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-travel-research_2005-08_44_1/page/34 |journal=Journal of Travel Research |volume=44 |pages=34–38 |doi=10.1177/0047287505276589 |issn=0047-2875 |s2cid=154912745}}</ref> == Historija == {{Proširiti sekciju}} == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == [[Image:Barbados-2022 englisch.png|thumb|upright=1.1|Karta Barbadosa]] Barbados se nalazi u [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]], istočno od Zapadnoindijskih ostrva. Barbados je najistočnije ostrvo u lancu [[Mali Antili|Malih Antila]], u južnom dijelu [[Karibi|Kariba]]. Dug je 34&nbsp;km, a širok do 23&nbsp;km, te pokriva površinu od 439&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref>{{Cite news |date=2. 8. 2012 |title=Barbados country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18723928 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002085534/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18723928 |archive-date=2. 10. 2023 |access-date=2. 10. 2023 |work=BBC News}}</ref> Smješten je oko 168&nbsp;km istočno od [[Sveta Lucija|Svete Lucije]] i [[Sveti Vincent i Grenadini|Svetog Vincenta i Grenadina]], 180&nbsp;km jugoistočno od [[Martinique]]a i 400&nbsp;km sjeveroistočno od [[Trinidad i Tobago|Trinidada i Tobaga]]. Relativno je ravan u poređenju sa susjednim ostrvima na zapadu, [[Ostrva privjetrine|Ostrvima privjetrine]]. Teren se blago uzdiže prema centralnom visoravni poznatom kao okrug Scotland, a najviša tačka je [[Mount Hillaby]], visoka 340&nbsp;m iznad nivoa mora.<ref name="Encylopedia Britannica- Barbados">{{cite web |title=Barbados |url=https://www.britannica.com/place/Barbados |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008193237/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/52655/Barbados/54603/History |archive-date=8. 10. 2014 |access-date=9. 7. 2019 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Šumski pokrivač na Barbadosu zauzima oko 15% ukupne kopnene površine, što je 2020. iznosilo 6.300&nbsp;ha šume – podatak koji je ostao nepromijenjen u odnosu na 1990. Godine 2020. prirodno obnovljena šuma pokrivala je 6.300&nbsp;ha, dok su vještački zasađene šume zauzimale 0&nbsp;ha. Od prirodno obnovljenih šuma, 0&nbsp;% je klasifikovano kao primarna šuma (koju čine autohtone vrste drveća bez jasno vidljivih tragova ljudske aktivnosti), a oko 5&nbsp;% šumske površine nalazilo se unutar zaštićenih područja. Za 2015. zabilježeno je da je 1% šumske površine u javnom vlasništvu, 0&nbsp;% u privatnom vlasništvu, dok je za 99&nbsp;% vlasništvo zavedeno kao "ostalo" ili "nepoznato".<ref>{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |year=2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, Barbados |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/BRB/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> U parohiji Saint Michael nalazi se glavni grad Barbadosa, [[Bridgetown]], u kojem živi trećina stanovništva zemlje.<ref name="Encylopedia Britannica- Barbados"/> Ostali značajni gradovi raspoređeni širom ostrva uključuju [[Holetown]] u parohiji Saint James i Oistins u parohiji Christ Church. i [[Speightstown]], u parohiji Saint Peter. Barbados se nalazi na 13&nbsp;° sjeverne geografske širine i 59&nbsp;° zapadne geografske dužine. Stanovništvo je uglavnom koncentrisano duž jugozapadne obale, dok je unutrašnjost rjeđe naseljena; to je posljedica socioekonomskog modela usmjerenog na poljoprivredu tokom kolonijalnog perioda, koji se vezuje za uzgoj šećerne trske i sistem plantaža što je dominirao na ostrvu.<ref name="CIA World Factbook – Barbados">{{Cite web |title=Barbados |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123091149/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ |archive-date=23. 1. 2021 |website=CIA World Factbook |language=en}}</ref><ref name= "Encyclopedia Britannica – Barbados">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Barbados |title=Encyclopædia Britannica – Barbados |access-date=19. 6. 2026 |archive-date=20. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120150159/https://www.britannica.com/place/Barbados |url-status=live }}</ref> === Geologija === Barbados se nalazi na granici [[Južnoamerička ploča|Južnoameričke]] i [[Karipska ploče|Karipske ploče]].<ref>{{cite news |last=Logan |first=Gabi |title=Geologic History of Barbados Beaches |url=http://traveltips.usatoday.com/geologic-history-barbados-beaches-57660.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322063852/http://traveltips.usatoday.com/geologic-history-barbados-beaches-57660.html |archive-date=22. 3. 2012 |access-date=2. 7. 2011 |newspaper=[[USA Today]] |quote=Barbados lies directly over the intersection of the Caribbean Plate and the South American Plate in a region known as a subduction zone. Beneath the ocean floor, the South American Plate slowly slides below the Caribbean Plate.}}</ref> [[Subdukcija]] Južnoameričke ploče ispod Karipske ploče uzrokuje struganje sedimenta sa Južnoameričke ploče i njegovo taloženje iznad zone subdukcije, čime se formira [[akreciona prizma]]. Brzina ovog taloženja materijala omogućava Barbadosu da se uzdiže brzinom od oko 25&nbsp;mm na 1.000 godina.<ref>{{cite web |year=2010 |title=Barbados Sightseeing – Animal Flower Cave |url=http://www.barbadosbeachhouse.com/barbados_sightseeing_animal_flower_cave.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212233710/http://www.barbadosbeachhouse.com/barbados_sightseeing_animal_flower_cave.php |archive-date=12. 12. 2011 |access-date=10. 7. 2011 |work=Leigh Designs |publisher=Little Bay House |quote=The Animal flower Cave is the island's lone accessible sea-cave and was discovered from the sea in 1780 by two English explorers. The cave's coral floor is estimated to be 400,000 to 500,000 years old and the "younger" coral section above the floor is about 126,000 years old. The dating was carried out by the German Geographical Institute, and visitors can see a "map" of the dating work in the bar and restaurant. The cave now stands some six feet above the high tide mark even though it was formed at sea level. This is because Barbados is rising about one inch per 1,000 years, which is yet another indication of the cave's age.}}</ref> Zbog ove subdukcije, ostrvo je geološki sastavljeno od koralnih naslaga debljine približno 90&nbsp;m, pri čemu su se grebeni formirali iznad sedimenta. Teren se na zapadu spušta u nizu "terasa", dok na istoku prelazi u uzvišenje. Veliki dio ostrva okružen je [[Koralni greben|koralnim grebenima]].<ref name="Encylopedia Britannica- Barbados"/> Erozija [[krečnjak]]a na sjeveroistoku ostrva, u oblasti Scotland District, dovela je do stvaranja raznih [[pećina]] i [[jaruga]]. Na istočnoj obali ostrva, okrenutoj ka [[Atlantski okean|Atlantiku]], formirali su se obalni oblici reljefa, uključujući morske stupove, uslijed krečnjačkog sastava tog područja. Također je značajan stjenoviti rt poznat kao Pico Teneriffe<ref>{{cite web |last=Gloria |title=Pico Teneriffe – Barbados Pocket Guide |url=http://www.barbadospocketguide.com/barbados-attractions/beaches-and-bays/north-coast-beaches/pico-teneriffe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127022828/http://www.barbadospocketguide.com/barbados-attractions/beaches-and-bays/north-coast-beaches/pico-teneriffe.html |archive-date=27. 11. 2016 |access-date=3. 4. 2017 |website=barbadospocketguide.com}}</ref> ili Pico de Tenerife; ime je dobio po vjerovanju lokalnog stanovništva da je ostrvo Tenerife u Španiji prvo kopno istočno od Barbadosa. === Klima === [[File:Bathsheba, Barbados 08.jpg|thumb|[[Bathsheba]], [[Saint Joseph]]]] Zemlja uglavnom ima dva godišnja doba, od kojih jedno karakterišu znatno obilnije padavine. Taj period, poznat kao "[[kišna sezona]]", traje od juna do decembra. Nasuprot tome, "[[sušna sezona]]" traje od decembra do maja. Godišnja količina padavina kreće se između 1.000 i 2.300&nbsp;mm. Od decembra do maja prosječne temperature se kreću od 21 do 31&nbsp;°C, dok se u periodu od juna do novembra kreću od 23 do 31&nbsp;°C.<ref>{{cite web |title=Average and Record Conditions at Bridgetown, Barbados |url=https://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT003280 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070220165443/http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT003280 |archive-date=20. 2. 2007 |access-date=10. 9. 2009 |work=BBC Weather}}</ref> Prema [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]], veći dio Barbadosa ima tropsku monsunsku klimu (Am). Ipak, tokom cijele godine prisutni su vjetrovi brzine od 12 do 16&nbsp;km/h, što Barbadosu osigurava umjereno tropsku klimu. Rijetke prirodne opasnosti uključuju [[zemljotres]]e, [[Klizište|klizišta]] i [[Tropski ciklon|uragane]]. Barbados se nalazi izvan glavnog područja nastanka tropskih ciklona u Atlantiku, te je često pošteđen najtežih posljedica oluja karakterističnih za tu regiju tokom kišne sezone. U prosjeku, snažan uragan pogodi kopno Barbadosa otprilike jednom u 26 godina. Posljednji značajan udar uragana koji je prouzrokovao veliku štetu na Barbadosu bio je udar uragana Janet 1955; ostrvo je 2010. pogodio uragan Tomas, ali je on izazvao samo manju štetu širom zemlje jer je u trenutku udara imao snagu tropske oluje.<ref>{{Cite news |date=30. 10. 2010 |title=Hurricane Tomas lashes Caribbean islands |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11660080 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105151112/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11660080 |archive-date=5. 11. 2015 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Privreda == {{Proširiti sekciju}} == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == {{refbegin}} * {{cite book |last=Burns |first=Sir Alan |title=History of the British West Indies |publisher=George Allen and Unwin |year=1965 |location=London}} * {{cite book |last=Davis |first=David Brion |author-link=David Brion Davis |title=[[Inhuman Bondage: The Rise and Fall of Slavery in the New World]] |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=0-19-514073-7 |location=New York}} * {{cite book |last=De Ledesma |first=Charles |title=Rough Guide to World Music, Vol. 2 |author2=Georgia Popplewell |publisher=[[Rough Guides]] |year=2000 |isbn=1-85828-636-0 |editor1=Broughton, Simon |pages=507–526 |chapter=Put Water in the Brandy? |editor2=Ellingham, Mark |editor3=McConnachie, James |editor4=Duane, Orla}} * {{cite book |last=Frere |first=Samuel |url=https://archive.org/download/shorthistoryofba00john/shorthistoryofba00john.pdf |title=A Short History of Barbados |publisher=J. Dodsley |year=1768 |location=London}} * {{cite book |last=Gragg |first=Larry Dale |title=Englishmen transplanted: The English Colonization of Barbados, 1627–1660 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0199253890}} * {{cite book |last=Hamshere |first=Cyril |title=The British in the Caribbean |url=https://archive.org/details/britishincaribbe0000hams |publisher=Harvard University Press |year=1972 |location=Cambridge, MA}} * {{cite book |last=Newman, Simon P |title=A New World of Labor: The Development of Slavery in the British Atlantic |url=https://archive.org/details/newworldoflabord0000newm |publisher=University of Pennsylvania Press |year=2013 |isbn=978-0812245196 |location=Philadelphia, PA}} * {{cite book |title=The Atlantic Slave Trade |publisher=Houghton Mifflin Company, 2002 |isbn=0-618-11624-9 |editor-last=Northrup |editor-first=David |edition=Second |location=Boston, MA}} * {{cite book |last=O'Shaughnessy |first=Andrew Jackson |title=An Empire Divided: The American Revolution and the British Caribbean |url=https://archive.org/details/empiredividedame0000osha_g5d1 |publisher=University of Pennsylvania Press |year=2000 |isbn=978-0812217322 |location=Philadelphia, PA}} * {{Cite book |last=Rogoziński |first=Jan |title=A brief history of the Caribbean: from the Arawak and the Carib to the present |url=https://archive.org/details/briefhistoryofca00rogo_0 |date=januar 1999 |publisher=Facts On File |isbn=978-0-8160-3811-4 |edition=Revised |location=New York}} * {{cite book |last=Scott |first=Caroline |title=Insight Guide Barbados |url=https://archive.org/details/insightguidebarb0000caro |publisher=Discovery Channel and Insight Guides |year=1999 |isbn=0-88729-033-7 |edition=fourth |location=Singapore}} * {{CIA World Factbook |article=Barbados}} {{refend}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Barbados}} {{wikiatlas|Barbados}} * [http://www.gov.bb/ Zvanični sajt Vlade Barbadosa] * [https://www.barbadosparliament.com/ Zvanični sajt Parlamenta Barbadosa] * [http://www.barbados.org/ Barbados.org] * [http://www.centralbank.org.bb/ Zvanični sajt Centralne banke Barbadosa] *{{CIA_World_Factbook link|bb|Barbados}} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Barbados|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1966.]] 1vyqqv77mp9xnvvnu3sl1j0zxgwwvv0 Meksiko 0 5124 3939343 3936291 2026-11-06T20:35:14Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939343 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Sjedinjene Države Meksika | izvorno_ime = Estados Unidos Mexicanos | ime_genitiv = Meksika | zastava = Flag of Mexico.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Mexico.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Mexicanos, al grito de guerra]]"<br />[[Datoteka:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]] | karta = Mexico (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Ciudad de México]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|19|26|N|99|8|W|type:city}} | najveći_grad = [[Ciudad de México]] | službeni_jezik = [[Španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Meksika]] | vladar_prva_vlast = [[Claudia Sheinbaum]] | vrsta_druge_vlasti = [[Predsjednik Senata (Meksiko)|Predsjednik Senata]] | vladar_druga_vlast = [[Higinio Martínez]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma (Meksiko)|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_treća_vlast = [[Raúl Bolaños Cacho Cué]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 16. septembar 1810. | površina = 1.972.550 | po_površini_na_svijetu = 13 | procenat_vode = 1,58<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11. 10. 2020|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24. 3. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | stanovnika = 126.014.024<ref>{{cite web |title=Census of Population and Housing 2020 |url=https://en.www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/ |website=[[National Institute of Statistics and Geography|INEGI]] |access-date=1. 1. 2025}}</ref> | stanovnika_godina = 2020 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 130,911,314<ref name="official population">{{cite web |title=Población |url=https://www.inegi.org.mx/temas/estructura/ |website=[[National Institute of Statistics and Geography|INEGI]] |access-date=3. 10. 2026}}</ref> | procjena_godina = 2025 | gustoća = 61 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 142 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $3,594 [[bilion]]a<ref name="IMFWEO.MX">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13. 10. 2026 |access-date=13. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 13 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $26.743<ref name="IMFWEO.MX" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 77 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $2,176 bilion<ref name="IMFWEO.MX" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 13 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $16.191<ref name="IMFWEO.MX" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 75 | hdi = 0,789<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 81 | gini = 39,1<ref>{{cite web|url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2025/enigh/ENIGH2024_RR.pdf|title=Encuesta Nacional de Ingresos y Gastos de los Hogares (ENIGH) 2024|date=30. 7. 2025|access-date=13. 8. 2025|page=10}}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Meksički peso]] | vremenska_zona = [[UTC−08:00]] do [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−07:00]] do [[UTC−05:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +52 | iso_kod = | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.mx]] | komentar = }} '''Meksiko''', zvanično '''Sjedinjene Države Meksika''' ({{jez-es|Estados Unidos Mexicanos}}),<ref>{{cite web |title=Updated world country names: short and formal names |url=https://unstats.un.org/unsd/ungegn/sessions/4th_session_2025/documents/GEGN.2_2025_122_CRP122_item5e_rev.pdf |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |access-date=28. 8. 2026}}</ref> jest [[suverena država]] koja se nalazi na jugu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]].<ref>{{Cite web |last=Facts |first=Nigel Amaya in World |date=13. 8. 2019 |title=What Continent Is Mexico In? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-continent-is-mexico-in.html |access-date=3. 4. 2026 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Najsjevernija je država [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]]; na sjeveru graniči sa [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], a na jugoistoku s [[Gvatemala|Gvatemalom]] i [[Beliz]]eom, dok na zapadu izlazi na [[Tihi okean]], na jugoistoku na [[Karipsko more]], a na istoku na [[Meksički zaliv]]. Meksiko zauzima površinu od 1.972.550&nbsp;km<sup>2</sup><ref name="cia.gov">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ |title=Mexico |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |archive-date=26. 1. 2021 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]|url-status=dead}}</ref> i trinaesta je najveća država na svijetu po površini kopna. S populacijom od oko 131 milion stanovnika (prema procjenama za 2025),<ref name="official population"/> Meksiko je deseta najmnogoljudnija država na svijetu i dom najvećeg broja izvornih govornika [[Španski jezik|španskog jezika]].<ref name="2020 Census">{{cite web |title=Censo Población y Vivienda 2020 |url=https://www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214192634/https://www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/ |archive-date=14. 2. 2022 |access-date=26. 1. 2021 |website=inegi.org.mx |publisher=INEGI}}</ref> [[Ciudad de México]] je glavni i najveći grad Meksika, a njegovo metropolitansko područje ubraja se među najnaseljenija na svijetu. Po državnom uređenju je savezna republika. Sa teritorijom od skoro 2 miliona kvadratnih kilometara, Meksiko je šesta najveća država [[Amerika|Amerike]] i 13. najveća država na svijetu. S procijenjenim brojem stanovništvom od preko 120 miliona (2013),<ref>{{Cite web |url=http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones |title=Arhivirana kopija |access-date=28. 6. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807091233/http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones |archive-date=7. 8. 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name="INEGI 2010 Census Statistics">{{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/rpcpyv10.asp |title=INEGI 2010 Census Statistics |publisher=www.inegi.org.mx |access-date=25. 11. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108101543/http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/rpcpyv10.asp |archive-date=8. 1. 2011 |url-status=dead}}</ref> Meksiko je jedanaesta najmnogoljudnija država svijeta, najmnogoljudnija zemlja španskog govornog područja u svijetu i druga najmnogoljudnija zemlja [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]]. Meksiko je savezna država koji se sastoji od trideset jedne države i saveznog distrikta koji je ujedno i glavni grad. Meksička privreda je jedna od najvećih svjetskih privreda, a između ostalog su deseti najveći proizvođač nafte na svijetu, najveći proizvođač srebra na svijetu, te se općenito smatra regionalnom privrednom silom.<ref>{{cite web|author=James Scott; Matthias vom Hau; David Hulme|title=Beyond the BICs: Strategies of influence|url=https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:105725&datastreamId=SUPPLEMENTARY-1.DOC&ei=fMKFT7SMKIye8gS71NHACA&usg=AFQjCNHKPFxJk5bu6Qs5R2SKSUs8IwidWw&sig2=_lt4YNVT-1ECYQBh61EWgA|publisher=The University of Manchester|access-date=11. 4. 2012|archive-date=25. 5. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525012832/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:105725&datastreamId=SUPPLEMENTARY-1.DOC&ei=fMKFT7SMKIye8gS71NHACA&usg=AFQjCNHKPFxJk5bu6Qs5R2SKSUs8IwidWw&sig2=_lt4YNVT-1ECYQBh61EWgA|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |title=Ministry of Foreign Affairs of Japan |format=PDF |access-date=7. 5. 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098|archive-url=https://web.archive.org/web/20070424211219/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098|archive-date=24. 4. 2007|title=Oxford Analytica|publisher=Wayback.archive.org|access-date=17. 7. 2013|url-status=dead}}</ref> Usljed raznovrsne kulturne zaostavštine i bogate historije, Meksiko je rangiran kao prva američka i 7. država svijeta po broju mjesta upisanih u [[Svjetska baština|svjetsku baštinu]] [[UNESCO]]-a. U 2015. je bio deveta najposjećenija turistička destinacija na svijetu, sa 32,1 milion stranih turista.<ref>{{cite web|url=http://geo-mexico.com/?p=13712&cpage=1#comment-916331|title=Mexico welcomed a record 32.1 million tourists in 2015|author=Geo-Mexico|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theyucatantimes.com/2016/02/mexico-set-a-record-in-2015-with-32-1-million-international-tourists-arriving-by-air/|title=Mexico set a record in 2015 with 32.1 million international tourists arriving by air|work=The Yucatan Times}}</ref> Članica je mnogih svjetskih organizacija između ostalih [[Ujedinjene nacije|UN]]-a, [[Svjetska trgovinska organizacija|WTO]]-a, [[G8+5]], [[G20]] i dr. Prisustvo ljudi na području Meksika datira još od najmanje 11.500. godine p. n. e, iako se za neka nalazišta, čija starost nije sa sigurnošću utvrđena, spominju datumi čak iz 28.000. godine p. n. e.<ref>{{cite web |last1 =Panko |first1=Ben |title=Skeleton Stolen From Underwater Cave in Mexico Was One of Americas’ Oldest |url= https://www.smithsonianmag.com/smart-news/stolen-skeleton-was-one-americas-oldest-180964682/ |access-date=24. 6. 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Handwerk |first1=Brian |title=Discovery in Mexican Cave May Drastically Change the Known Timeline of Humans' Arrival to the Americas |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/when-did-humans-reach-america-mexican-mountain-cave-artifacts-raise-new-questions-180975385/ | website=SmithsonianMag.com | access-date=24. 6. 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Ra |first1=Sean |title=Artifacts show humans in Mexico 30,000 years ago, far earlier than thought |url=https://ancient.com/artifacts-show-humans-in-mexico-30000-years-ago-far-earlier-than-thought/ |website=Ancient.com |access-date=15. 6. 2026}}</ref> [[Srednja Amerika|Mezoamerika]], koja se smatra kolijevkom civilizacije, bila je dom brojnim naprednim društvima, uključujući [[Olmeci|Olmeke]], [[Maje]], [[Zapoteci|Zapoteke]], civilizaciju [[Teotihuacan]]a i narod [[Purépecha]]. Španska kolonizacija započela je 1521, kada je savez s lokalnim domorodačkim narodima porazio [[Astečko Carstvo]], što je dovelo do uspostavljanja kolonije Nova Španija sa sjedištem u Tenochtitlanu – današnjem [[Ciudad de México]]. Tokom Doba otkrića, Nova Španija postala je važno središte transokeanske ekonomije, zahvaljujući eksploataciji srebra i svom položaju kao ključne tačke između [[Evropa|Evrope]] i [[Azija|Azije]]. To je dovelo do formiranja jedne od najvećih multirasnih populacija na svijetu. Rat na Iberijskom poluostrvu (tzv. Poluostrvski rat) potaknuo je Meksički rat za nezavisnost (1810–1821), kojim je okončana španska vlast i stvoreno [[Prvo Meksičko Carstvo]]; ono je ubrzo propalo, a na njegovom mjestu nastala je kratkotrajna [[Prva Meksička Republika]]. Godine 1848. Meksiko je izgubio gotovo polovinu svoje teritorije u [[Meksičko-američki rat|Meksičko-američkom ratu]]. Liberalne reforme uvedene Ustavom iz 1857. dovele su do građanskog rata i francuske intervencije, što je kulminiralo uspostavljanjem [[Drugo Meksičkog Carstvo|Drugog]] [[Drugo Meksičkog Carstvo|Meksičkog Carstva]] pod carem [[Maksimilijan I, car Svetog Rimskog Carstva|Maksimilijanom I]] Habsburškim, kojeg su svrgnule republikanske snage predvođene [[Benito Juárez|Benitom Juárezom]]. Krajem 19. vijeka uslijedila je dugotrajna diktatura [[Porfirio Díaz|Porfirija Díaza]], čije su politike modernizacije dovele do ozbiljnih društvenih nemira. [[Meksička revolucija]] (1910–1920) rezultirala je svrgavanjem Díaza i usvajanjem Ustava iz 1917. U periodu od 1940-ih do 1970-ih, Meksiko je prošao kroz brzu industrijalizaciju i ekonomski rast, uz prisustvo izbornih prevara, masakra u Tlatelolcu i ekonomskih kriza. Krajem 20. vijeka došlo je do zaokreta ka neoliberalizmu, što je obilježeno potpisivanjem Sjevernoameričkog sporazuma o slobodnoj trgovini (NAFTA) 1994, u vrijeme nemira u saveznoj državi Chiapas. Meksiko je [[savezna republika]] s [[Predsjednik Meksika|predsjedničkim sistemom vlasti]], koju karakteriše demokratski okvir i podjela vlasti na tri grane: [[Izvršna vlast|izvršnu]], [[Zakonodavna vlast|zakonodavnu]] i [[Sudska vlast|sudsku]]. Savezno zakonodavno tijelo čini dvodomni Kongres Unije, koji se sastoji od Zastupničkog doma (koji predstavlja stanovništvo) i Senata (koji osigurava jednaku zastupljenost svake savezne države). Ustav utvrđuje tri nivoa vlasti: saveznu vlast (Uniju), vlasti saveznih država i općinske vlasti. Federalna struktura Meksika daje autonomiju njegovim 32 saveznim državama, a na politički sistem duboko utiču autohtone tradicije i ideali evropskog prosvjetiteljstva. Meksiko je novoindustrijalizirana zemlja u razvoju,<ref name="Globalization2">{{Cite book |author=Paweł Bożyk |title=Globalization and the Transformation of Foreign Economic Policy |publisher=Ashgate Publishing |year=2006 |isbn=978-0-7546-4638-9 |page=164 |chapter=Newly Industrialized Countries |access-date=23. 7. 2018 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=iuHsIuez5qoC |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104053417/https://books.google.com/books?id=iuHsIuez5qoC |archive-date=4. 11. 2023 |url-status=live}}</ref> s 13. najvećom ekonomijom na svijetu prema nominalnom [[Bruto domaći proizvod|BDP-u]], kao i prema [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]] (PKM). Po broju lokaliteta koji se nalaze na [[UNESCO|UNESCO-ovoj]] listi svjetske baštine, Meksiko zauzima prvo mjesto u Americi i sedmo mjesto u svijetu.<ref>[https://whc.unesco.org/en.list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240204185708/https://whc.unesco.org/en.list|date=4. 2. 2024}} UNESCO World Heritage sites, accessed 9 May 2022</ref> Također, jedna je od 17 zemalja svijeta s najvećim [[Bioraznolikost|biodiverzitetom]], zauzimajući peto mjesto po prirodnoj biološkoj raznolikosti.<ref>{{cite web|url=https://www.biodiversidad.gob.mx/v_ingles/country/whatismegcountry.html|website=Mexican biodiversity|title=What is a mega-diverse country?|access-date=13. 7. 2019|archive-date=7. 9. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907204954/https://www.biodiversidad.gob.mx/v_ingles/country/whatismegcountry.html}}</ref> Riječ je o značajnoj turističkoj destinaciji: prema podacima iz 2022, to je šesta najposjećenija zemlja na svijetu, sa 42,2 miliona međunarodnih dolazaka.<ref>{{cite web|url=https://expansion.mx/economia/2018/08/27/mexico-ocupa-el-sexto-lugar-en-turismo-a-nivel-mundial|title=México ocupa el sexto lugar en turismo a nivel mundial|website=www.expansion.mx|publisher=CNN Expansión|access-date=8. 1. 2019|date=28. 8. 2018|archive-date=23. 12. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223165346/https://expansion.mx/economia/2018/08/27/mexico-ocupa-el-sexto-lugar-en-turismo-a-nivel-mundial|url-status=live}}</ref> Zahvaljujući svojoj velikoj ekonomiji i broju stanovnika, globalnom kulturnom uticaju i kontinuiranoj demokratizaciji, Meksiko predstavlja regionalnu silu i silu srednje veličine,<ref>{{cite web |author1=James Scott |author2=Matthias vom Hau |author3=David Hulme |title=Beyond the BICs: Strategies of influence |url=https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:105725&datastreamId=SUPPLEMENTARY-1.DOC&ei=fMKFT7SMKIye8gS71NHACA&usg=AFQjCNHKPFxJk5bu6Qs5R2SKSUs8IwidWw&sig2=_lt4YNVT-1ECYQBh61EWgA |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525012832/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:105725&datastreamId=SUPPLEMENTARY-1.DOC&ei=fMKFT7SMKIye8gS71NHACA&usg=AFQjCNHKPFxJk5bu6Qs5R2SKSUs8IwidWw&sig2=_lt4YNVT-1ECYQBh61EWgA |archive-date=25. 5. 2017 |access-date=11. 4. 2012 |publisher=The University of Manchester}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nolte |first1=Detlef |date=oktobar 2010 |title=How to compare regional powers: analytical concepts and research topics |url=http://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/38289 |url-status=live |journal=Review of International Studies |volume=36 |issue=4 |pages=881–901 |doi=10.1017/S026021051000135X |jstor=40961959 |s2cid=13809794 |id={{ProQuest|873500719}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302015428/https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/38289 |archive-date=2. 3. 2021 |access-date=17. 11. 2020| issn = 0260-2105 }}</ref><ref>{{cite web |title=Oxford Analytica |url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070424211219/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-date=24. 4. 2007 |access-date=17. 7. 2013}}</ref> a sve češće se definiše i kao sila u usponu.<ref>{{cite web |date=5. 6. 2007 |title=G8: Despite Differences, Mexico Comfortable as Emerging Power |url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=38056 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080816044329/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=38056 |archive-date=16. 8. 2008 |access-date=30. 5. 2010 |publisher=ipsnews.net}}</ref><ref name="Limits2">{{Cite book |author=Mauro F. Guillén |author-link=Mauro F. Guillén |title=The Limits of Convergence |publisher=Princeton University Press |year=2003 |isbn=978-0-691-11633-4 |page=126 (table 5.1) |chapter=Multinationals, Ideology, and Organized Labor |access-date=23. 7. 2018 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CweHgfPIceYC |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221140236/https://books.google.com/books?id=CweHgfPIceYC |archive-date=21. 2. 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="AIA2">{{Cite book |author=David Waugh |title=Geography, An Integrated Approach |publisher=Nelson Thornes |year=2000 |isbn=978-0-17-444706-1 |edition=3rd |pages=563, 576–579, 633, and 640 |chapter=Manufacturing industries (chapter 19), World development (chapter 22) |access-date=23. 7. 2018 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7GH0KZZthGoC |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204185659/https://books.google.com/books?id=7GH0KZZthGoC |archive-date=4. 2. 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="Principles2">{{Cite book |author=N. Gregory Mankiw |url=https://books.google.com/books?id=3ojsWuqmorEC |title=Principles of Economics |publisher=Thomson/South-Western |year=2007 |isbn=978-0-324-22472-6 |edition=4th |location=Mason, Ohio |access-date=23. 7. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204185536/https://books.google.com/books?id=3ojsWuqmorEC |archive-date=4. 2. 2024 |url-status=live}}</ref> Kao i u većem dijelu [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], siromaštvo, sistemska korupcija i kriminal i dalje su široko rasprostranjeni.<ref>{{cite web |title=Global Peace Index 2019: Measuring Peace in a Complex World |url=http://visionofhumanity.org/app/uploads/2019/06/GPI-2019-web003.pdf |website=Vision of Humanity |publisher=Institute for Economics & Peace |access-date=4. 6. 2020 |location=Sydney |date=juni 2019 |archive-date=27. 8. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827155045/http://visionofhumanity.org/app/uploads/2019/06/GPI-2019-web003.pdf }}</ref> Od 2006, sukobi između kartela za trgovinu drogom odnijeli su približno 127.000 života.<ref>{{Cite web |date=31. 5. 2024 |title=UCDP – Uppsala Conflict Data Program 2023 |url=https://ucdp.uu.se/year/2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531212552/https://ucdp.uu.se/year/2023 |archive-date=31. 5. 2024 |access-date=18. 6. 2024 |website=ucdp.uu.se}}</ref><ref>{{cite web |title=Mexico |url=https://ucdp.uu.se/country/70 |access-date=16. 6. 2021 |publisher=UCDP – Uppsala Conflict Data Program |website=ucdp.uu.se |archive-date=27. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327051423/https://ucdp.uu.se/country/70 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Opinión: Una guerra inventada y 350,000 muertos en México|date=14. 6. 2021|url=https://www.washingtonpost.com/es/post-opinion/2021/06/14/mexico-guerra-narcotrafico-calderon-homicidios-desaparecidos/|newspaper=Washington Post|access-date=15. 12. 2023|archive-date=9. 5. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509091109/https://www.washingtonpost.com/es/post-opinion/2021/06/14/mexico-guerra-narcotrafico-calderon-homicidios-desaparecidos/|url-status=live}}</ref> Meksiko je član [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], grupe [[G20]], [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (OECD), „Coffee Cluba”, [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]] (WTO), [[Forum Azijsko-pacifičke ekonomske saradnje|foruma Azijsko-pacifičke ekonomske saradnje]] (APEC), [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]] (OAS), [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC) i [[Organizacije iberoameričkih država]] (OEI), a u [[Vijeće Evrope|Vijeću Evrope]] ima status posmatrača.<ref name="gob.mx">{{cite web | title=Mexico and the Council of Europe establish a Strategic Partnership | url=https://www.gob.mx/sre/prensa/mexico-and-the-council-of-europe-establish-a-strategic-partnership }}</ref> == Historija == [[Hernán Cortés]] 1519. započinje sa osvajanjem Meksika. Od 1521. aztečka država je pokorena i započinje kolonijalno razdoblje Meksika, koji je dio [[Nova Španija|Nove Španije]]. Domoroci su pretvoreni u [[Robovlasništvo|robove]] i kmetove. Meksikom su vladali španski potkraljevi, a najveću su moć imali crkva i krupni veleposjednici ([[latifundija]]). Kada je [[Španija]] u 18. vijeku počela gubiti svjetsku moć u korist [[Velika Britanija|Velike Britanije]] postupno jača pokret za nezavisnost od Španske. Nezavisnost je proglašena 1810, ali je španska vlast ukinuta nakon dugog ratovanja tek 1821. [[Agustin de Iturbide]] se proglasio carem Meksika kao Augustin I, ali je već 1823. morao abdicirati. Nakon nezavisnosti, Meksiko je postupno gubio dijelove teritorija. Godine 1836. [[Teksas]] je proglasio nezavisnost, koju je Meksiko priznao nakon ratnog poraza. Nakon [[Američko-meksički rat|Američko-meksičkog rata]] 1846–1848, Meksiko je ostao bez sjevernog dijela [[Kalifornija|Kalifornije]] i [[Novi Meksiko|Novog Meksika]]. Godine 1863. [[Francuzi]] su zauzeli glavni grad Mexico, i uslijedio je gerilski rat protiv njih. [[Francuzi]] su se 1866. morali povući zbog pritiska [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a. Porfirio Díaz vladao je od 1877. do 1911, uz mali prekid, što je dovelo do novog osiromašenja seljaka i povećanja broja bezemljaša. Godine 1910. počela je [[Meksička revolucija]]. Vođa meksičkog seljačkog pokreta za agrarnu reformu u Meksičkoj revoluciji (1910–1917) bio je [[Emiliano Zapata]]. == Geografija == {{Glavni|Geografija Meksika}} Smješten na jugozapadnom dijelu Sjeverne Amerike, u obliku nepravilnog trougla, Meksiko se proteže više od 3.000&nbsp;km u pravcu sjeverozapad-jugoistok. Različite je širine, od otprilike 2.000&nbsp;km na sjeveru do najmanje 200&nbsp;km na prevlaci [[Tehuantepec (prevlaka)|Tehuantepec]] na jugu. Graniči sa Sjedinjenim Američkim Državama na sjeveru i [[Beliz]]om i Gvatemalom na jugoistoku. [[Donja Kalifornija (poluostrvo)|Donja Kalifornija]], [[poluostrvo]] na zapadu države, dužine približno 1.250&nbsp;km, zajedno s ostatkom države formira [[Kalifornijski zaliv]]. Na istoku je [[Meksički zaliv]], a na jugoistoku poluostrvo [[Yucatán]]. Centralnim dijelom Meksika dominira visoki plato, otvoren na sjeveru, s planinskim lancima na istoku, zapadu i jugu (između ostalih, [[Istočna Sierra Madre|Istočna]], [[Zapadna Sierra Madre|Zapadna]] i [[Južna Sierra Madre]]) i okružen niskom obalom. Meksiko je otprilike pet puta manji od SAD-a. Reljef i klima variraju, od pješčanih pustinja na sjeveru do tropskih šuma na jugu. Najveće meksičke rijeke su [[Rio Grande]] (Río Bravo) na sjeveru i [[Usumacinta]] na sjevernim i južnim granicama, zajedno s [[Grijalva (rijeka)|Grijalvom]], [[Balsas (rijeka)|Balsasom]], [[Pánuco (rijeka)|Pánucom]] i [[Yaqui (rijeka)|Yaquijem]] u unutrašnjosti države. === Bioraznolikost === Meksiko je jedna od prirodno najraznolikijih država na svijetu. Nastanjuje ga približno 10–12% svih svjetskih vrsta. Prvi je na svijetu po broju vrsta gmizavaca (707), drugi po broju vrsta sisara (438), četvrti po broju vrsta vodozemaca (290) i četvrti u flori s 26.000 biljnih vrsta. Također se smatra drugom zemljom u svijetu po ekosistemima i četvrtom zemljom što se tiče svih vrsta živih organizama. Otprilike 2500 vrsta pod zaštitom je zakona. == Vlada == Ustroj vlasti je višestranačka federalna republika s dva zakonodavna doma. == Administrativna podjela== {{Glavni|Administrativna podjela Meksika}} Meksiko je savezna država tj. federacija koja se sastoji od 31 suverene države (špan. estado) i federalnog distrikta. Federalni distrikt (špan. distrito federal) ne pripada niti jednoj saveznoj državi a ujedno je i glavni grad i sjedište savezne vlade. Svaka država ima svoj ustav, kongres, i sudstvo, a njegovi građani na izborima biraju guvernera na razdoblje od šest godina, kao i svoje predstavnike u jednodomni državni parlament na period od tri godine. Savezne države su dalje podijeljene na općine, najmanje upravno-političke jedinice u državi, kojima upravlja gradonačelnik ili predsjednik općine, a koji je izabran od strane stanovnika općine. == Privreda == Planinski karakter otežava privredni razvoj zemlje, kao i unutrašnji saobraćaj. [[Kukuruz]] je glavna poljoprivredna kultura Meksika. Osim kukaruza uzgaju se i druge kulture kao što su je [[pšenica]], [[grah]], [[soja]], [[pamuk]], [[kahva]], [[povrće]] itd. Jednu od osnova meksičke privrede predstavlja eksploatacija i prerada [[nafta|nafte]] kao i prirodnog gasa. Krupni naftnoprerađivački kompleks formiran je uz obalu Meksičkog zaliva. Po proizvodji nafte Meksiko zauzima 5. mjesto u svijetu (5 posto ukupne svjetske proizvodnje). Ova zemlja se također nalazi u vrhu među proizvođačima obojenih metala. Dvije trećine prerađivačkih kapaciteta nalazi se u gradovima [[Ciudad de México]], [[Monterej]]. == Stanovništvo == Prema zadnjem popisu stanovništva iz 2010. godine u Meksiku je živjelo 112.336.538 stanovnika,<ref>{{Cite web |url=http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095 |title=Arhivirana kopija |access-date=17. 4. 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050417234656/http://www.todaytranslations.com/index.asp-Q-Page-E-Spanish-Language-History--13053095 |archive-date=17. 4. 2005 |url-status=dead }}</ref> što ga čini najmnogoljudnijom zemljom španskog govornog području u svijetu. U periodu između 2005. i 2010. godine povećanje broja stanovnika je iznosilo 1,70% godišnje. Mekskiko je zemlja mladih ljudi, jer 37% stanovnistva mladje je od 14 godina, a samo 4% starije je od 65 godina. Danasnja meksicka nacija nastala je stoljetnim mijesanjem domicilnih Indiosa i doseljenih Spanaca. Govorni jezik je spanski. == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Huastecos]] ==Reference== {{Refspisak}} == Dodatna literatura == {{Refbegin|30em}} * Anna, Timothy. ''Forging Mexico, 1821–1835''. Lincoln: University of Nebraska Press 1998. * Adams, Richard E.W. ''Prehispanic Mesoamerica''. 3rd. ed. Norman: University of Oklahoma Press 2005. * Beezley, William H., ed. ''A Companion to Mexican History and Culture''. Blackwell 2011. {{ISBN|978-1-4051-9057-2}} * Bulmer-Thomas, Victor, [[John H. Coatsworth]], and Roberto Cortés Conde, eds. ''The Cambridge Economic History of Latin America. Vol. 1, The Colonial Era and the Short Nineteenth Century''. Cambridge: Cambridge University Press 2006. * [[Roderic Ai Camp|Camp, Roderic Ai]]. ''Politics in Mexico: Democratic Consolidation or Decline?'' (Oxford University Press, 2014) * Coerver, Don M., Suzanne B. Pasztor, and Robert M. Buffington. ''Mexico: An Encyclopedia of Contemporary Culture and History''. Santa Barbara: ABCClio 2004. {{ISBN|1-57607-132-4}} * Davis, Diane. ''Urban Leviathan: Mexico City in the Twentieth Century'' (Temple University Press, 2010) * [[Charles A. Hale|Hale, Charles A.]] ''The Transformation of Mexican Liberalism in Late Nineteenth-Century Mexico''. Princeton: Princeton University Press 1989. * Hamnett, Brian R. ''Roots of Insurgency: Mexican Regions 1750–1824''. Cambridge: Cambridge University Press 1985. * Kirkwood, Burton. ''The History of Mexico'' (Greenwood, 2000) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=15456726 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224124206/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=15456726 |date=24. 12. 2009 }} * [[Alan Knight (historian)|Knight, Alan]]. ''The Mexican Revolution''. 2 vols. Cambridge: Cambridge University Press 1986. * {{cite book|first=Enrique|last=Krauze|author-link=Enrique Krauze|title=Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996|publisher=Harper Perennial|location=New York|year=1998|isbn=978-0-06-092917-6|page=896|url=https://books.google.com/books?id=ZuuPAAZcKtYC}} * Levy, Santiago. ''Good intentions, bad outcomes: Social policy, informality, and economic growth in Mexico'' (Brookings Institution Press, 2010). * Merrill, Tim and Ramón Miró. ''Mexico: a country study'' (Library of Congress. Federal Research Division, 1996) US government document; not copyright [https://archive.org/details/mexicocountrystu00merr_0 online free] * {{cite book|editor1-first=Michael C.|editor1-last=Meyer|editor2-first=William H.|editor2-last=Beezley|title=The Oxford History of Mexico|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-511228-3|page=[https://archive.org/details/isbn_9780195112283/page/n149 736]|url=https://archive.org/details/isbn_9780195112283|url-access=registration}} * Meyer, Michael C., William L. Sherman, and Susan M. Deeds. ''The Course of Mexican History'' (7th ed.) (Oxford University Press, 2002) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=113260662 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202103530/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=113260662 |date=2. 2. 2011 }} * Rugeley, Terry. ''Epic Mexico: A History from Earliest Times''. Norman: University of Oklahoma Press 2020. {{ISBN|978-0-8061-6707-7}} * [[Eric Van Young|Van Young, Eric]]. ''Stormy Passage: Mexico from Colony to Republic, 1750–1850''. Lanham MD: Rowman and Littlefield 2022. {{ISBN|978-1-4422-0901-5}} * Vinson, Ben, III. ''Before Mestizaje: The Frontiers of Race and Caste in Colonial Mexico''. New York: Cambridge University Press 2018. * Werner, Michael S. ed. ''Encyclopedia of Mexico: History, Society & Culture'' (2 vol 1997) 1440pp [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98882479 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124111608/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98882479 |date=24. 1. 2010 }} * {{cite book |last=Werner |first=Michael S. |title=Concise Encyclopedia of Mexico |url=https://books.google.com/books?id=Qxp-GWiDPioC&pg=PA386 |date=januar 2001 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-57958-337-8 }} {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Mexico}} {{wikiatlas|Mexico}} * {{službeni website|http://en.presidencia.gob.mx}} Predsjednika * {{CIA World Factbook link|mx|Meksiko}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} {{Vijeće Evrope}} {{G20}} {{G8}} {{APEC}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Meksiko|*]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1810.]] [[Kategorija:Države svijeta]] rp89x6hgsa7dk5uelnafdxn77jp00g5 Kuba 0 5416 3939336 3937027 2026-11-06T20:33:22Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939336 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Kuba | izvorno_ime = ''República de Cuba'' {{Simboli jezika|es|španski}} | ime_genitiv = Kube | zastava = Flag of Cuba.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Cuba.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = Patria o Muerte <br />([[bosanski|bs]]: za državu ili smrt)<ref>{{cite web |url=http://www.bc.gob.cu/english/cuban_bills.asp |title=Cuban Peso Bills |publisher=Central Bank of Cuba |year=2015 |access-date=14. 2. 2017 |archive-date=26. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926193856/http://www.bc.gob.cu/English/cuban_bills.asp}}</ref> | himna = [[La Bayamesa]] {{Center|[[Datoteka:Cuban national anthem (abridged version), performed by the U.S. Navy Band.oga]]}} | karta = CUB orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Havana]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|23|6|N|82|23|W|type:city|title=Havana}} | najveći_grad = | službeni_jezik = [[Španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna [[Marksizam|marksističko]]-[[Lenjinizam|lenjinistička]] jednostranačka [[Socijalistička država (komunizam)|socijalistička republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Prvi sekretar Komunističke partije Kube|Prvi sekretar]] i [[Predsjednik Kube|predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Miguel Díaz-Canel]] | vrsta_druge_vlasti = | vladar_druga_vlast = | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = Od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 20. maj 1902. | površina = 110.860<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/#geography|title=Cuba|date=20. 2. 2023|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=20. 11. 2023|archive-date=12. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/#geography|url-status=dead}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 104 | procenat_vode = 0,94 | stanovnika = {{Smanjenje}} 11.089.511<ref>{{cite web |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |publisher=Oficina Nacional de Estadística e Information República de Cuba |access-date=8. 6. 2023 |language=es |archive-date=14. 3. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314034430/http://www.onei.gob.cu/}}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Smanjenje}} 9.434.593<ref>{{citeweb|url=https://www.onei.gob.cu/sites/default/files/publicaciones/2026-07/indicadores-demograficos-2025.pdf|title=INDICADORES DEMOGRÁFICOS DE CUBA Y SUS TERRITORIOS 2025|date=juli 2026|author=Oficina Nacional de Estadística e Información|p=3|lang=es}}</ref> | procjena_godina = 2025 | gustoća = 89,8 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 125 | bdp_ukupno = $254,865 milijarde<ref name="auto">{{cite web|title=World Bank GDP PPP 2015, 28 April 2017 PDF |url=https://archive.org/details/GDPPPP1|access-date=18. 1. 2018}}</ref> | bdp_godina = 2015 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = $22.237<ref name="auto"/><ref>{{cite web|title=World Bank total population of Cuba in 2015 (GDP PPP divided by Population data)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2015&locations=CU&start=1960|access-date=18. 1. 2018|archive-date=11. 11. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111235251/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2015&locations=CU&start=1960|url-status=live}}</ref> | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno ={{Povećanje}} $252,063 billion<ref name=C>{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic |title=Basic Data Selection |publisher=United Nations |access-date=14. 2. 2026|archive-date=9. 3. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250309165120/https://unstats.un.org/unsd/snaama/Basic |url-status=live }}</ref> | bdp_nominalni_godina = 2024 | bdp_nominalni_na_svijetu = 59 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $22.957<ref name=C/> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 60 | hdi = {{Smanjenje}} 0,762 | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 97 | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Kubanski peso]] (CUP)<br />[[Kubanski konvertibilni peso]] (CUC) | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−04:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Pico Real del Turquino]] | najviša_tačka_metara = 1.974 | najveće_jezero_ime = [[Zaza Reservoir]] | najveće_jezero_površina = 113,5 | najveća_rijeka_ime = [[Rio Cauto]] | najveća_rijeka_dužina = 330 | nacionalni_dan = 26. juli | vozacka_strana = | pozivni_broj = +53 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cu]] | komentar = }} '''Kuba''' je [[Ostrvo|ostrvska]] [[država]] u [[Karibi]]ma. Obuhvata istoimeno glavno ostrvo, kao i 4.195 ostrva, otočića i koraljnih grebena. Smještena na mjestu gdje se susreću [[Karipsko more]], [[Meksički zaliv]] i [[Atlantski okean]], Kuba se nalazi istočno od poluostrva [[Yucatán]], južno od [[Florida|Floride]] i [[Bahami|Bahama]], zapadno od [[Hispaniola|Hispaniole]] te sjeverno od [[Jamajka|Jamajke]] i [[Kajmanska ostrva|Kajmanskih ostrva]]. Kuba je najveća država na Karibima po površini i treća po broju stanovnika, nakon [[Haiti]]ja i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]]. Kulturološki se smatra dijelom [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]]. Glavni i najveći grad je [[Havana]].<ref>{{cite book |last=Rangel |first=Carlos |author-link=Carlos Rangel |title=The Latin Americans: Their Love-Hate Relationship with the United States |url=https://archive.org/details/latinamericans0000carl |publisher=[[Harcourt Brace Jovanovich]] |year=1977 |isbn=978-0-15-148795-0 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/latinamericans0000carl/page/3 3]–5}} {{cite book |last=Skidmore |first=Thomas E. |author-link=Thomas E. Skidmore|url=https://archive.org/details/modernlatinameri0006skid/page/1 |title=Modern Latin America |author2-first=Peter H. |author2-last=Smith |author2-link=Peter H. Smith|publisher=[[Oxford University Press]] |year=2005 |isbn=978-0-19-517013-9 |edition=6 |location=Oxford and New York |pages=[https://archive.org/details/modernlatinameri0006skid/page/1 1–10] |url-access=registration}}</ref> Drugi po veličini grad je [[Santiago de Cuba]]. Na sjeveru se nalaze [[Sjedinjene Američke Države]] (udaljene oko 150&nbsp;km), [[Bahami]] i [[Turks i Caicos|Ostrva Turks i Caicos]] na sjeveroistoku, [[Meksiko]] na zapadu (oko 210&nbsp;km). Najveće je ostrvo u Karibima a s preko 11 miliona stanovnika i drugo najmnogoljudnije ostrvo nakon Hispaniole. Danas je jedina preostala izvorno komunistička država u svijetu s visokim indeksom humanog razvoja i dobro rangirana u oblastima zdravstva i obrazovanja.<ref>http://apps.who.int/gho/data/node.main.688?lang=en</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 |title=Arhivirana kopija |access-date=29. 4. 2015 |archive-date=24. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.thenation.com/article/193273/why-us-cuba-deal-really-victory-cuban-revolution</ref> Kuba je bila naseljena još u 4. mileniju p. n. e, a narodi [[Guanahatabey]] i [[Taíno]] bili su prisutni u vrijeme španske kolonizacije u 15. vijeku. Stanovništvo Kube prvenstveno potječe iz tri grupe: pretkolumbovskih autohtonih naroda (uglavnom Taíno i Ciboney),<ref>{{cite journal |last1=Lalueza-Fox |first1=Carles |last2=Gilbert |first2=M. Thomas P. |last3=Martínez-Fuentes |first3=Antonio J. |last4=Calafell |first4=Francesc |last5=Bertranpetit |first5=Jaume |year=2003 |title=Mitochondrial DNA from Pre-Columbian Ciboneys from Cuba and the Prehistoric Colonization of the Caribbean |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2003-06_121_2/page/97 |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=121 |issue=2 |pages=97–108 |doi=10.1002/ajpa.10236 |pmid=12740952 |bibcode=2003AJPA..121...97L }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mendizabal |first1=Isabel |last2=Sandoval |first2=Karla |last3=Berniell-Lee |first3=Gemma |last4=Calafell |first4=Francesc |last5=Salas |first5=Antonio |last6=Martínez-Fuentes |first6=Antonio |last7=Comas |first7=David |year=2008 |title=Genetic origin, admixture, and asymmetry in maternal and paternal human lineages in Cuba |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=8 |issue=1 |pages=213 |doi=10.1186/1471-2148-8-213 |doi-access=free |pmc=2492877 |pmid=18644108 |bibcode=2008BMCEE...8..213M }}</ref> španskih doseljenika i imigranata (uglavnom iz Andaluzije, s Kanarskih ostrva, iz Galicije i Asturije)<ref>{{cite book |last=Pérez Jr. |first=Louis A. |year=2006 |title=Cuba: Between Reform and Revolution |edition=3rd |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-517911-8}}</ref> te Afrikanaca iz područja južno od [[Sahara|Sahare]], dovedenih putem transatlantske trgovine robljem.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Herbert S. |year=2010 |title=The Atlantic Slave Trade |url=https://archive.org/details/atlanticslavetra0000klei_b0k9 |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-18250-8}}</ref> Teritorija je ostala dio Španskog Carstva sve do Špansko-američkog rata 1898, nakon čega su je okupirale [[Sjedinjene Američke Države]], a nezavisnost je stekla 1902. Državni udar 1933. srušio je demokratski izabranu vladu [[Carlos Manuel de Céspedesa y Quesade|Carlosa Manuela de Céspedesa y Quesade]] i označio početak dugog perioda vojnog uticaja, posebno pod vodstvom [[Fulgencio Batista|Fulgencija Batiste]]. Kuba je 1940. usvojila novi ustav, ali su rastući politički nemiri kulminirali državnim udarom 1952. Batistina autokratska vlast konačno je srušena u januaru 1959. od strane Pokreta 26. juli, tokom [[Kubanska revolucija|Kubanske revolucije]]. Revolucija je uspostavila komunističku vlast pod vodstvom [[Fidel Castro|Fidela Castra]], koja opstaje do danas. Castrova vlada postala je značajan izvor sukoba između [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] i Sjedinjenih Američkih Država tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]]; [[Kubanska raketna kriza]] iz 1962. općenito se smatra trenutkom kada je svijet bio najbliže [[Nuklearni rat|nuklearnom ratu]]. Od 1970-ih pa sve do kraja 1980-ih, Kuba je intervenisala u brojnim sukobima pružajući podršku antikolonijalnim i marksističkim vladama ili pokretima širom [[Afrika|Afrike]], Latinske Amerike i [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. Prema deklasificiranom izvještaju [[Centralna obavještajna agencija|CIA-e]], Kuba je do 1984. primila sovjetsku pomoć u vrijednosti od 33 milijarde dolara. Nakon raspada Sovjetskog Saveza, Kuba se tokom 1990-ih suočila s teškim ekonomskim padom, poznatim kao "Posebni period". Castro se povukao 2008. nakon 49 godina na vlasti, a za njegovog nasljednika izabran je [[Raúl Castro]]. Raúl se povukao s dužnosti predsjednika Državnog vijeća 2018, a [[Miguel Díaz-Canel]] je nakon parlamentarnih izbora izabran za predsjednika od Nacionalne skupštine. Raúl se 2021. povukao s mjesta prvog sekretara Komunističke partije, nakon čega je na tu dužnost izabran Díaz-Canel, postavši tako prvi kubanski lider rođen nakon Kubanske revolucije. Kuba je socijalistička država u kojoj je uloga [[Savez komunista Kube|Komunističke partije]] utvrđena Ustavom. Kuba je trenutno jedina komunistička zemlja na svijetu izvan [[Azija|Azije]]. Ima autoritarnu vlast u kojoj je politička opozicija zabranjena.<ref>{{cite book |last1=Levitsky |first1=Steven |author1-link=Steven Levitsky|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC&pg=PA361 |title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War |last2=Way |first2=Lucan A. |date=16. 8. 2010 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-139-49148-8 |pages=361–363 |access-date=19. 3. 2023 |archive-date=9. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409052842/https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC&pg=PA361 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lachapelle |first1=Jean |last2=Levitsky |first2=Steven |last3=Way |first3=Lucan A. |last4=Casey |first4=Adam E. |title=Social Revolution and Authoritarian Durability |journal=World Politics |date=oktobar 2020 |volume=72 |issue=4 |pages=557–600 |doi=10.1017/S0043887120000106 }}</ref> [[Cenzura]] je opsežna, a nezavisno novinarstvo se guši;<ref>{{cite encyclopedia |last1=Stein |first1=Elizabeth Ann |title=Information and Civil Unrest in Dictatorships |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Politics |date=2016 |doi=10.1093/acrefore/9780190228637.013.35 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Six facts about censorship in Cuba |url=https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2016/03/six-facts-about-censorship-in-cuba/ |access-date=17. 12. 2020 |publisher=Amnesty International |date=11. 3. 2016 |language=en |archive-date=11. 10. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011094221/https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2016/03/six-facts-about-censorship-in-cuba/ |url-status=live }}</ref><ref name="Press Freedom Index 2015">{{Cite web |title=2015 World Press Freedom Index |url=http://index.rsf.org/#!/index-details/CUB |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827202105/http://index.rsf.org/#!/index-details/CUB |archive-date=27. 8. 2015 |access-date=23. 4. 2026 |website=Reporters Without Borders}}</ref> organizacija [[Reporteri bez granica]] ocijenila je Kubu kao jednu od najgorih zemalja po pitanju slobode medija.<ref name="Press Freedom Index 2015" /><ref>{{cite web|year=2008|title=Press Freedom Index 2008 |url=http://www.rsf.org/IMG/pdf/cl_en_2008.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303221403/http://www.rsf.org/IMG/pdf/cl_en_2008.pdf|archive-date=3. 3. 2009|publisher=Reporters Without Borders}}</ref> Kuba je zemlja osnivačica [[Ujedinjene nacije|UN-a]], [[G77]], [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]] (NAM), [[Organizacija afričkih, karipskih i pacifičkih država|OACPS-a]], [[Bolivarska alternativa za Ameriku|ALBA-e]] i [[Organizacija američkih država|OAS-a]]. Od 1959. Kuba smatra američku vojnu bazu u zaljevu [[Guantánamo]] ilegalnom, a od 1961. održava minska polja duž svoje strane granice.<ref name="auto1">{{Cite news |date=30. 1. 2015 |title=US rejects Cuba demand to hand back Guantanamo Bay base |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-31059030 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207183342/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-31059030 |archive-date=7. 12. 2016 |access-date=23. 4. 2026 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref name=hrw>{{cite web |title=Landmine Monitor Report 2000: Cuba |url=https://www.hrw.org/reports/2000/landmines/LMWeb-14.htm |publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> Kuba ima jednu od rijetkih svjetskih komandnih ekonomija, a u njoj dominiraju [[turizam]] te izvoz kvalificirane radne snage, [[šećer]]a, [[duhan]]a i [[kafe]]. Kuba je historijski gledano – kako prije, tako i tokom komunističke vladavine – postizala bolje rezultate od drugih zemalja Latinske Amerike i Kariba kada je riječ o [[pismenost]]i.<ref>{{cite web |title=Pre-Castro Cuba {{!}} American Experience |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/comandante-pre-castro-cuba/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722110826/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/comandante-pre-castro-cuba/ |archive-date=22. 7. 2021 |access-date=20. 7. 2021 |publisher=PBS}}</ref><ref name=":15">{{cite web |last1=Greenberg |first1=Jon |date=24. 2. 2020 |title=Fact-checking Bernie Sanders' claim on Cuba literacy under Castro |url=https://www.politifact.com/factchecks/2020/feb/24/bernie-sanders/sanders-correct-cuba-literacy-campaign-skimps-prop/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720000408/https://www.politifact.com/factchecks/2020/feb/24/bernie-sanders/sanders-correct-cuba-literacy-campaign-skimps-prop/ |archive-date=20. 7. 2021 |access-date=20. 7. 2021 |website=[[PolitiFact]]}}</ref> Nakon revolucije 1959, Kuba je bilježila bolje pokazatelje od drugih latinoameričkih zemalja u pogledu smrtnosti dojenčadi i majki, kao i očekivanog životnog vijeka. Prema studiji iz 2012, Kuba je jedina zemlja na svijetu koja ispunjava kriterije održivog razvoja koje je utvrdio WWF.<ref>{{cite journal |last1=Cabello |first1=Juan José |display-authors=etal. |year=2012 |title=An approach to sustainable development: the case of Cuba |journal=Environment, Development and Sustainability |volume=14 |issue=4 |pages=573–591 |doi=10.1007/s10668-012-9338-8 |bibcode=2012EDSus..14..573C }}</ref> Kuba ima sistem [[Univerzalna zdravstvena zaštita|univerzalne zdravstvene zaštite]] koji svim kubanskim građanima osigurava besplatno liječenje,<ref>{{cite journal |last1=Geloso |first1=Vincent |last2=Pavlik |first2=Jamie Bologna |title=The Cuban revolution and infant mortality: A synthetic control approach |journal=Explorations in Economic History |date=april 2021 |volume=80 |article-number=101376 |doi=10.1016/j.eeh.2020.101376 }}</ref><ref name=":1">{{cite news |last=Kessler |first=Glenn |author-link=Glenn Kessler (journalist)|date=1. 12. 2016 |title=Justin Trudeau's claim that Castro made 'significant improvements' to Cuban health care and education |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/news/fact-checker/wp/2016/12/01/justin-trudeaus-claim-that-castro-made-significant-improvements-to-cuban-health-care-and-education/ |url-access=registration |access-date=19. 8. 2017 |archive-date=17. 4. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417102506/https://www.washingtonpost.com/news/fact-checker/wp/2016/12/01/justin-trudeaus-claim-that-castro-made-significant-improvements-to-cuban-health-care-and-education/ |url-status=live }}</ref> iako postoje izazovi poput niskih plata ljekara, lošeg stanja objekata, nedostatne opremljenosti i čestih nestašica osnovnih lijekova.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> Studija iz 2023, koju je provela organizacija [[Kubanska opservatorija za ljudska prava]] (uz finansijsku podršku SAD-a), procijenila je da 88% stanovništva živi u ekstremnom siromaštvu.<ref>{{Cite web |year=2023 |title=The State of Social Rights in Cuba: VI Report 2023 |url=https://derechossocialescuba.com/wp-content/uploads/2023/09/ODS6_EN.pdf |publisher=Observatorio Cubano de Derechos Humanos (OCDH) |access-date=2. 10. 2023 |archive-date=5. 10. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005132152/https://derechossocialescuba.com/wp-content/uploads/2023/09/ODS6_EN.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=3. 4. 2026 |title=Cuba begins releasing prisoners under scrutiny of rights groups, US government |url=https://www.jpost.com/international/article-892006 |access-date=9. 8. 2026 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |quote="The process should be agile, transparent, and should include the totality of political prisoners," said the Cuban Observatory for Human Rights, a Madrid-based group that has received US funding.}}</ref> Prema podacima [[Svjetski program za hranu|Svjetskog programa za hranu]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], hrana koja se distribuira putem sistema racioniranja zadovoljava tek mali dio dnevnih nutritivnih potreba mnogih Kubanaca, što dovodi do zdravstvenih problema.<ref name=":10">{{Cite web |date=5. 4. 2023 |title=Un informe de la ONU señala que los cubanos de 14 a 60 años sufren de malnutrición |url=https://www.14ymedio.com/cuba/informe-ONU-senala-cubanos-malnutricion_0_3508449125.html |access-date=8. 10. 2023 |website=14ymedio |language=es}}</ref> Embargo Sjedinjenih Američkih Država prema Kubi, na snazi ​​još od 1960, predstavlja jednu od najdugotrajnijih trgovinskih i ekonomskih mjera u historiji bilateralnih odnosa.<ref name=":6">{{Cite web |last=Padinger |first=Germán |date=9. 11. 2021 |title=En qué consiste el embargo comercial de Estados Unidos sobre Cuba |url=https://cnnespanol.cnn.com/2021/11/09/embargo-eeuu-cuba-afectado-economia-isla-orix/ |access-date=7. 10. 2023 |publisher=CNN |language=es |archive-date=23. 9. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923191445/https://cnnespanol.cnn.com/2021/11/09/embargo-eeuu-cuba-afectado-economia-isla-orix/ |url-status=live }}</ref> == Historija == {{Glavni|Historija Kube}} Otkrivena je tokom ekspedicije [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] 1492.<ref>Cuba Oficina Del Censo (2009). Cuba: Population, History and Resources 1907. BiblioBazaar, LLC. p. 28. {{ISBN|978-1-110-28818-2}}. (gives the landing date in Cuba as October 28)</ref> i pokušaja da se pronađe zapadni prolaz do [[Indija|Indije]]. Godine 1511. Španci započinju [[kolonizacija|kolonizaciju]] njene teritorije čime počinje i istrebljenje autohtonih [[Domorodački narodi Amerike|indijanaca]]. Od 1523. počinje dovođenje crnaca -robova iz [[Afrika|Afrike]]. Tek 1898, nakon [[Američko-španski rat|Američko-španskog rata]], Kuba se oslobađa [[Španija|španskog]], ali istovremeno pada pod uticaj [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]]. Amerikanci su priznali Kubi nezavisnost 1902., ali su zadržali uticaj ([[Plattovi amandmani]], ukinuti 1934). Diktator [[Fulgencio Batista Y Zaldivar]], 1952-1958 vladao je uz pomoć američkih imperijalističkih krugova. Srušen revolucijom 1959, na vlast dolazi [[Fidel Castro]], neprihvatljiv vlastima SAD-a, koje ubrzo uvode trgovinski [[embargo]] prema Kubi. Castro je nakon toga 1961. revoluciju proglasio [[socijalizam|socijalističkom]], i uspostavio [[komunizam|komunističku]] državu. Castro se održao na vlasti i nakon što je njegov najveći saveznik, [[Sovjetski Savez]], prestao postojati 1991. == Geografija == {{Glavni|Geografija Kube}} Kuba je najveće ostrvo u Karipskom moru. Na sjeveru graniči sa [[Floridski prolaz|Floridskim prolazom]] i Atlanskim okeanom, na sjeverozapadu s Meksičkim zaljevom, na jugu s Karipskim morem i na istoku [[Windwarski prolaz|Windwardskim prolazom]]. Prema površini, Kuba je po veličini [[Popis ostrva|16. ostrvo na svijetu]]. Klima na ostrvu je tropska, iako pušu i jaki vjetrovi. Postoji sušni dio godine i kišni dio godine. [[Havana]] (Habana) je glavni i najveći grad, ostali veći gradovi su [[Santiago de Cuba]] i [[Camaguey]]. == Politika == {{Glavni|Politički ustroj Kube}} Kuba je [[Socijalizam|socijalistička]] država. Na njenom čelu dugo je bio [[Fidel Castro]], tačnije, od 1959, prvo kao [[premijer]], a od 1976. kao [[predsjednik]]. Na toj je funkciji zvanično ostao do 2008, kada se povukao zbog narušenog zdravlja (iako je već od 2006. bio na medicinskom odsustvu). Bio je šef države, šef vlade, [[Prvi sekretar Komunističke partije Kube|prvi sekretar]] [[Komunistička partija Kube|Komunističke partije Kube]], te vrhovni zapovjednik Kubanskih oružanih snaga. Naslijedio ga je njegov brat [[Raúl Castro|Raúl]], koji je ostao predsjednik do 19. aprila 2018, također se povukavši zbog poodmakle dobi. Novi predsjednik postao je [[Miguel Díaz-Canel]], dotadašnji potpredsjednik. Kubanski [[parlament]], [[Nacionalna skupština narodne vlasti (Kuba)|Nacionalna skupština narodne vlasti]] (''Asamblea Nacional del Poder Popular''), ima 609 članova, a biraju se na rok od 5 godina. Komunistička stranka je jedina politička stranka na Kubi koja je legalna. Ona drži vodeće funkcije u upravi zemlje, uključujući i [[sudstvo]]. Ostala politička pitanja uključuju ilegalnu emigraciju kubanaca u SAD, ekonomski [[embargo]] koji je SAD nametnuo Kubi i zatvaranje političkih disidenata koji su u opoziciji prema vlasti. == Administrativna podjela == {{Glavni|Administrativna podjela Kube}} [[Datoteka:CubaSubdivisions.png|desno|350px|Administrativna podjela Kube]] Kuba je podijeljena na 15 pokrajina i jednu općinu sa specijalnim statusom (Isla de la Juventud). * [[Pinar del Rio]] * [[Artemisa]] * [[La Habana]] * [[Mayabeque]] * [[Matanzas]] * [[Cienfuegos]] * [[Villa Clara]] * [[Sancti Spíritus]] * [[Ciego de Ávila]] * [[Camagüey]] * [[Las Tunas]] * [[Granma]] * [[Holguín]] * [[Santiago de Cuba]] * [[Guantánamo]] * [[Isla de la Juventud]] (općina sa specijalnim statusom) == Privreda == {{Glavni|Privreda Kube}} Kubanska država većim dijelom kontroliše i planira ekonomske aktivnosti, na osnovu socijalističkih principa. Većina sredstava za proizvodnju je u vlasništvu vlade i ona njima upravlja, a većina radne snage je zaposlena u državnom sektoru. Posljednjih godina uočen je trend ka porastu broja zaposlenih u privatnom sektoru. Do 2006. godine zaposlenost u javnom sektoru iznosila je 78%, a u privatnom sektoru 22%, u poređenju sa 91,8% do 8,2% u 1981. godini. Državna potrošnja iznosi 78,1% BDP-a. Od ranih 2010-ih, nakon početnih tržišnih reformi, postalo je popularno navođenje kubanske ekonomije kao tržišnog socijalizma ili kretanja ka tržišnom socijalizmu.<ref>Feinberg, Richard (14 June 2016). Open for Business: Building the New Cuban Economy. Publisher: Brookings Institution Press. pp. 214–215. ISBN 9780815727699.</ref> Svaka firma koja angažuje radnika Kubanca, njegovu platu daje kubanskoj vladi, koja ga dalje isplaćuje u [[Kubanski pezos|kubanskim pezosima]]. Prosječna mjesečna plata od jula 2013. iznosila je 466 kubanskih pezosa—oko 19 [[Američki dolar|američkih dolara]]. Međutim, nakon ekonomske reforme u januaru 2021., minimalna plata je oko 2100 CUP (17,50 USD), a srednja plata je oko 4000 CUP (33 USD). Svako kubansko domaćinstvo ima knjigu obroka (poznatu kao libreta) koja mu daje pravo na mjesečnu zalihu hrane i drugih osnovnih namirnica, koje se obezbjeđuju po nominalnoj cijeni. Prema Havana Consulting Group, u 2014. godini, novčane doznake iz inostranstva upućene na Kubu iznosile su 3.129 miliona dolara, što je čini sedmom zemljom u Latinskoj Americi po iznosu ovih sredstava.<ref>"CUBA: The Fastest Growing Remittances Market in Latin America". The Havana Consulting Group & Tech. 23 June 2016. Retrieved 29 May 2022.</ref> U 2019. doznake su porasle na 6.616 miliona dolara, ali su pale na 1.967 miliona dolara u 2020., zbog pandemije COVID-19. Pandemija je teško pogodila i kubansku turističku industriju, što je, uz pooštravanje američkih sankcija, dovelo do velikog porasta emigracije među mlađim radno sposobnim Kubancima. Ovo je opisano kao kriza koja "prijeti stabilnosti" Kube, koja "već ima jednu od najstarijih populacija na hemisferi". {{sekcija}} == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite journal |last= Albornoz |first= Sara Carrillo de |year= 2006 |title= On a mission: how Cuba uses its doctors abroad |journal= [[The BMJ]] |volume= 333 |issue= 7566 |page= 464 |jstor= 40700096 |doi=10.1136/bmj.333.7566.464 |pmid=16946334 |pmc=1557950}} * {{cite book |last=Allaire |first=Louis |editor=Frank Salomon |others=Stuart B. Schwartz |title=South America |edition=third |series=The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas |volume=III |year=2000 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-63075-4 |chapter=Archaeology of the Caribbean Region}} * {{Cite book |last= Alvarez |first= José |year= 2001 |chapter= Rationed Products and Something Else: Food Availability and Distribution in 2000 |chapter-url= http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v11-alvarez.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;11 |url= http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-11/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= [[Association for the Study of the Cuban Economy|ASCE]] |pages= 305–322 |isbn= 978-0-9649082-0-8 |access-date= 25. 3. 2013 |archive-date= 24. 12. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211224093911/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-11/ |url-status= dead }} * {{Cite book |last= Alvarez |first= José |year= 2004 |title= Cuban Agriculture Before 1959: The Social Situation |url= http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/FE/FE48000.pdf |location= Gainesville,&nbsp;FL |publisher= Department of Food and Resource Economics, [[University of Florida]] |access-date= 25. 3. 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180508181213/http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/FE/FE48000.pdf |archive-date= 8. 5. 2018 |url-status= dead }} * {{Cite book |last= Baklanoff |first= Eric N. |year= 1998 |chapter= Cuba on the Eve of the Socialist Transition: A Reassessment of the Backwardness-Stagnation Thesis |chapter-url= http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-31baklanoff.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |url= http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= ASCE |pages= 260–272 |isbn= 978-0-9649082-7-7 |access-date= 25. 3. 2013 |archive-date= 6. 4. 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |url-status= dead }} * {{Cite book |last1=Breier |first1=Mignonne |last2=Wildschut |first2=Angelique |year=2007 |title=Doctors in a Divided Society: The Profession and Education of Medical Practitioners in South Africa |publisher=[[HSRC|HSRC Press]] |isbn=978-0-7969-2153-6 |url=https://books.google.com/books?id=WtuiTYThR7sC&pg=PP1 }} * {{Cite book |editor1-last=Chomsky |editor1-first=Aviva |editor1-link=Aviva Chomsky |editor2-last=Carr |editor2-first=Barry |editor3-last=Smorkaloff |editor3-first=Pamela Maria |year=2004 |title=The Cuba Reader: History, Culture, Politics |location=Durham,&nbsp;NC |publisher=[[Duke University Press]] |isbn=978-0-8223-3197-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/cubareaderhistor0000unse}} * {{cite book |last1=Clodfelter |first1=Micheal |date=2017 |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |edition=4th |publisher=McFarland |isbn=978-0786474707}} * {{Cite book |last=Corbett |first=Ben |year=2002 |title=This Is Cuba: An Outlaw Culture Survives |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-3826-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/thisiscubaoutlaw00benc}} * {{Cite book |last= Domínguez |first= Jorge I. |author-link= Jorge I. Dominguez |year= 1978 |title= Cuba: Order and Revolution |url= https://archive.org/details/cubaorderrevolut0000domn |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= [[Belknap Press]] |isbn= 978-0-674-17925-7}} * {{Cite book |last= Domínguez |first= Jorge I. |year= 1989 |title= To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy |url= https://archive.org/details/tomakeworldsafef0000domi |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= [[Harvard University Press]] |isbn= 978-0-674-89325-2}} * {{Cite book |last= Domínguez |first= Jorge I. |year= 2003 |title= A Constitution for Cuba's Political Transition: The Utility of Retaining (and Amending) the 1992 Constitution |url= http://www.people.fas.harvard.edu/~jidoming/images/jid_constitution.PDF |location= Coral Gables,&nbsp;FL |publisher= Institute for Cuban and Cuban-American Studies, [[University of Miami]] |isbn= 978-1-932385-04-5 |access-date= 19. 8. 2012 }} * {{Cite book |last= Espino |first= María Dolores |year= 2000 |chapter= Cuban Tourism During the Special Period |chapter-url= http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v10-espino.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;10 |url= http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-10/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= ASCE |isbn= 978-0-9649082-8-4 |access-date= 25. 3. 2013 |archive-date= 24. 12. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211224093915/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-10/ }} * {{Cite journal |last= Falk |first= Pamela S. |year= 1988 |title= Washing and Havana |url= https://archive.org/details/sim_wilson-quarterly_winter-1988_12_5/page/64 |journal= [[The Wilson Quarterly]] |volume= 12 |issue= 5 |pages= 64–74 |jstor= 40257732}} * {{Cite journal |last= Feinsilver |first= Julie M. |year= 1989 |title= Cuba as a 'World Medical Power': The Politics of Symbolism |journal= Latin American Research Review |volume= 24 |issue= 2 |pages= 1–34 |doi= 10.1017/S0023879100022810 |jstor= 2503679 |doi-access= free }} * {{Cite book |author= Gebru Tareke <!-- Ethiopian names, remember! --> |year= 2009 |title= The Ethiopian Revolution: War in the Horn of Africa |url= https://archive.org/details/ethiopianrevolut0000gebr|location= New Haven,&nbsp;CT |publisher= [[Yale University Press]] |isbn= 978-0-300-14163-4}} * {{cite journal |last1=Gershman |first1=Carl |last2=Gutierrez |first2=Orlando |title=Can Cuba Change? Ferment in Civil Society |url=https://archive.org/details/journal-of-democracy_2009-01_20_1/page/36 |journal=Journal of Democracy |date=januar 2009 |volume=20 |issue=1 |pages=36–53 |doi=10.1353/jod.0.0051 }} * {{Cite journal |last= Gleijeses |first= Piero |year= 1996 |title= Cuba's First Venture in Africa: Algeria, 1961–1965 |journal= [[Journal of Latin American Studies]] |volume= 28 |issue= 1 |pages= 159–195 |jstor= 157991 |doi=10.1017/s0022216x00012670 }} * {{Cite journal |last= Gleijeses |first= Piero |year= 1997 |title= The First Ambassadors: Cuba's Contribution to Guinea-Bissau's War of Independence |journal= Journal of Latin American Studies |volume= 29 |issue= 1 |pages= 45–88 |jstor= 158071 |doi=10.1017/s0022216x96004646 }} * {{Cite book |last= Gleijeses |first= Piero |year= 2002 |title= Conflicting Missions: Havana, Washington, and Africa, 1959–1976 |url= https://archive.org/details/conflictingmissi0000pier |location= Chapel Hill, NC |publisher= [[University of North Carolina Press]] |isbn= 978-0-8078-2647-8}} * {{Cite book |last= Gleijeses |first= Piero |year= 2010 |chapter= Cuba and the Cold War, 1959–1980 |title= ''In Melvyn P. Leffler & Odd Arne Westad, eds.,'' The Cambridge History of the Cold War, Volume&nbsp;II: Crises and Détente |location= Cambridge |publisher= [[Cambridge University Press]] |pages= 327–348 |isbn= 978-0-521-83720-0}} * {{Cite book |last= Gott |first= Richard |author-link= Richard Gott |year= 2004 |title= Cuba: A New History |location= New Haven, CT |publisher= [[Yale University Press]] |isbn= 978-0-300-10411-0 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott }} * {{Cite book |last= Horowitz |first= Irving Louis |author-link= Irving Louis Horowitz |year= 1988 |title= Cuban Communism |url= https://archive.org/details/cubancommunism0000unse_b5h3 |location= New Brunswick,&nbsp;NJ |publisher= Transaction Books |isbn= 978-0-88738-672-5}} <!-- :{{Cite book |last= Horowitz |first= Irving Louis |year= 2000 |title= ''In [[Irving Louis Horowitz]] and Jaime Suchlicki,&nbsp;eds.,'' Cuban Communism |edition= 10th |location= New Brunswick,&nbsp;NJ |publisher= [[Transaction Publishers]] |isbn= 978-0-7658-0765-6}} Using the 10th edition, since that's that one that Google Books has and so that is used for convenience links. --> * {{Cite book |last= McAlister |first= Lyle N. |year= 1984 |title= Spain and Portugal in the New World, 1492–1700 |location= Minneapolis,&nbsp;MN |publisher= [[University of Minnesota Press]] |isbn= 978-0-8166-1216-1 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/spainportugalinn0000mcal }} * {{Cite book |last= Pedraza |first= Silvia |year= 2007 |title= Political Disaffection in Cuba's Revolution and Exodus |url= https://archive.org/details/politicaldisaffe0000pedr |location= New York,&nbsp;NY |publisher= [[Cambridge University Press]] |isbn= 978-0-521-86787-0}} * {{Cite book |last= Ramazani |first= Rouhollah K. |year= 1975 |title= The Persian Gulf and the Strait of Hormuz |url= https://archive.org/details/persiangulfstrai0000rama |location= Alphen aan den Rijn |publisher= Sijthoff & Noordhoff |isbn= 978-90-286-0069-0}} * {{Cite book |last= Roy |first= Joaquín |year= 2000 |title= Cuba, the United States, and the Helms-Burton Doctrine: International Reactions |url= https://archive.org/details/cubaunitedstates0000royj |location= Gainesville,&nbsp;FL |publisher= [[University of Florida Press]] |isbn= 978-0-8130-1760-0}} * {{Cite book |last= Scheina |first= Robert L. |year= 2003 |title= Latin America's Wars, Volume I: The Age of the Caudillo, 1791–1899 |location= Dulles,&nbsp;VA |publisher= Brassey's |isbn= 978-1-57488-449-4}} * {{cite book |last1=Scheina |first1=Robert L. |year=2003b |title=Latin America's Wars Volume II: The Age of the Professional Soldier, 1900-2001|url=https://archive.org/details/latinamericaswar0000robe }} * {{Cite book |last= Scott |first= Rebecca J. |author-link= Rebecca J. Scott |year= 2000 |orig-year= 1985 |title= Slave Emancipation in Cuba: The Transition to Free Labor, 1860–1899 |url= https://archive.org/details/slaveemancipatio0000scot_y7e3 |location= Pittsburgh,&nbsp;PA |publisher= [[University of Pittsburgh Press]] |isbn= 978-0-8229-5735-5}} * {{Cite journal |last= Smith |first= Wayne S. |author-link= Wayne Smith (diplomat) |year= 1996 |title= Cuba's Long Reform |url= https://archive.org/details/sim_foreign-affairs_march-april-1996_75_2/page/n144 |journal= [[Foreign Affairs]] |volume= 75 |issue= 2 |pages= 99–112 |jstor= 20047491 |doi= 10.2307/20047491 }} * {{Cite book |last1= Smith |first1= Kirby |last2= Llorens |first2= Hugo |year= 1998 |chapter= Renaissance and Decay: A Comparison of Socioeconomic Indicators in Pre-Castro and Current-Day Cuba |chapter-url= http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-30smith.pdf |title= Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |url= http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |location= Silver Spring,&nbsp;MD |publisher= ASCE |pages= 247–259 |isbn= 978-0-9649082-7-7 |access-date= 25. 3. 2013 |archive-date= 6. 4. 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |url-status= dead }} * {{Cite book |last= Sweig |first= Julia E. |author-link= Julia E. Sweig |year= 2004 |orig-year= 2002 |title= Inside the Cuban Revolution: Fidel Castro and the Urban Underground |edition= New |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= [[Harvard University Press]] |isbn= 978-0-674-01612-5 |url= https://archive.org/details/insidecubanrevol00juli }} * {{Cite book |last= Thomas |first= Hugh |author-link=Hugh Thomas, Baron Thomas of Swynnerton |year= 1998 |title= Cuba; or, The Pursuit of Freedom |url= https://archive.org/details/cubaorpursuitoff0000thom |edition= updated |location= Cambridge,&nbsp;MA |publisher= [[Da Capo Press]] |isbn= 978-0-306-80827-2}} * {{Cite book |last= Westad |first= Odd Arne |author-link= Odd Arne Westad |year= 2012 |title= Restless Empire: China and the World Since 1750 |url= https://archive.org/details/isbn_9781847921987 |location= London |publisher= [[The Bodley Head]] |isbn= 978-1-84792-197-0}} * {{Cite book |last1= Whiteford |first1= Linda M. |last2= Branch |first2=Laurence G. |year=2008 |title=Primary Health Care in Cuba: The Other Revolution |url= https://archive.org/details/primaryhealthcar00lind |location= Lanham, MD |publisher= [[Rowman & Littlefield]] |isbn= 978-0-7425-5994-3}} * {{Cite book |last= Wright |first= Irene Aloha |year= 1916 |title= The Early History of Cuba, 1492–1586 |url= https://openlibrary.org/works/OL143127W/The_early_history_of_Cuba_1492-1586 |location= New York,&nbsp;NY |publisher= [[Macmillan Publishers|The Macmillan Company]] }} {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Kuba}} {{Commonscat|Cuba}} {{wikiatlas|Cuba}} * {{službeni website|http://www.cubagob.cu/}} Vlade Kube * {{CIA World Factbook link|cu|Kuba}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Najveća ostrva na svijetu}} [[Kategorija:Kuba|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Komunističke države]] [[Kategorija:Meksički zaliv]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1902.]] gp1zvy71xu0sscxnj9q2enzpxsod305 Bahami 0 5752 3939290 3935221 2026-11-06T20:21:03Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939290 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Bahami | izvorno_ime = Commonwealth of The Bahamas | ime_genitiv = Bahama | zastava = Flag of the Bahamas.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of the Bahamas.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[March On, Bahamaland]]"<center>[[Datoteka:March On Bahamaland instrumental.ogg]]</center> | karta = The Bahamas on the globe (Americas centered).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Nassau]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|25|04|41|N|77|20|19|W|type:city_region:BS-NP}} | najveći_grad = [[Nassau]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna parlamentarna [[ustavna monarhija]]<ref name="A12">{{cite web|title=•General situation and trends|work=[[Pan American Health Organization]]|url=http://www.paho.org/english/dd/ais/cp_044.htm|access-date=1. 8. 2011|archive-date=27. 4. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427030536/http://www1.paho.org/english/dd/ais/cp_044.htm|url-status=live}}</ref><ref name="A13">{{cite news|title=Mission to Long Island in the Bahamas |publisher=Evangelical Association of the Caribbean |url=http://www.caribbeanevangelical.org/newsevents/oldarticles.htm|access-date=1. 8. 2011|archive-date=4. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083539/http://www.caribbeanevangelical.org/newsevents/oldarticles.htm?id=82|url-status=live}}</ref> | vrsta_prve_vlasti = [[Monarh (titula)|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = [[Generalni guverner Bahama|Generalni guverner]] | vladar_druga_vlast = Dame Cynthia A. Pratt | vrsta_treće_vlasti = [[Premijer Bahama]] | vladar_treća_vlast = [[Philip Davis]] | zakonodavstvo = [[Parlament Bahama|Parlament]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Parlament Bahama|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Bahama|Zastupnički dom]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = 10. juli 1973. | površina = 13.880 | po_površini_na_svijetu = 156 | procenat_vode = 28 | stanovnika = {{Povećanje}} 398.165<ref name="census2022">{{Cite book|url=https://cdn.bahamas.gov.bs/tenant/tenantbnsi/documents/2022-Census-2nd-ReleaseHousehold-and-Dwelling-Characteristics--20251020132803.pdf|title=2022 Census of Population and Housing Report 2nd Release|publisher=Bahamas National Statistical Institute|archive-date=20. 6. 2026|access-date=28. 6. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620200327/https://cdn.bahamas.gov.bs/tenant/tenantbnsi/documents/2022-Census-2nd-ReleaseHousehold-and-Dwelling-Characteristics--20251020132803.pdf|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 171 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 39,8 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 181 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $18,989 milijardi<ref name="IMFWEO.BS">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=313,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, April 2024 Edition. (The Bahamas)|publisher=[[International Monetary Fund]]|date=10. 4. 2024|access-date=15. 7. 2024|archive-date=14. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214135801/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=313%2C&ds=.&ssd=1&sic=0&br=1&ey=2025&sort=country&ssc=0&ssm=0&scsm=1&scc=0&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&sy=2023|url-status=live}}</ref> | bdp_godina = 2024 | po_broju_bdp_na_svijetu = 153 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $46.524<ref name="IMFWEO.BS" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 46 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $14,390 milijardi<ref name="IMFWEO.BS" /> | bdp_nominalni_godina = 2024 | bdp_nominalni_na_svijetu = 146 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $35.257<ref name="IMFWEO.BS" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 29 | hdi = 0,820<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = sabilno | po_broju_hdi_na_svijetu = 66 | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Bahamski dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−04:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1-242 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.bs]] | komentar = }} '''Bahami,''' zvanično '''Commonwealth Bahami'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/The-Bahamas|title=The Bahamas {{!}} Map, Flag, Population, Islands, Weather, & History {{!}} Britannica|date=28. 9. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=29. 9. 2025}}</ref> su [[ostrvska država]] na [[Karibi]]ma, smještena unutar [[Lukajski arhipelag|Lukajskog arhipelaga]] u [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]]. Obuhvata [[arhipelag]] od 700 ostrva i više od 2.500 manjih ostrvaca (grebena) u Atlantskom okeanu, a nalazi se sjeverno od [[Kuba|Kube]], sjeverozapadno od ostrva [[Hispaniola]] (podijeljenog između [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i [[Haiti]]ja) i ostrva [[Turks i Caicos|Turks i]] [[Turks i Caicos|Caikos]], jugoistočno od američke savezne države [[Florida|Floride]] i istočno od ostrvskog lanca Florida Keys. Glavni i najveći grad je [[Nassau]], smješten na ostrvu [[New Providence]]. Kraljevske odbrambene snage Bahama (Royal Bahamas Defence Force) navode da teritorija Bahama obuhvata 470,000&nbsp;km<sup>2</sup> okeanskog prostora. Bahamska ostrva su vijekovima bila naseljena narodima Aravak i Lucayan– ogrankom naroda Taíno koji je govorio aravakanskim jezicima.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas">{{Cite CIA World Factbook|country=Bahamas, The|access-date=21. 7. 2019|year=2019}}</ref> [[Kristofor Kolumbo]] bio je prvi Evropljanin koji je ugledao ova ostrva; on je 1492, stupivši na ostrvo [[San Salvador (ostrvo)|San Salvador]] (koje su Lukajci nazivali Guanahaní), po prvi put kročio na tlo [[Novi svijet|Novog svijeta]]. Kasnije je [[Španija|Kraljevina Španija]] odvela autohtone Lukajce na Hispaniolu i tamo ih porobila, zbog čega su Bahamska ostrva, u periodu od 1513. do 1648, bila uglavnom nenaseljena. Godine 1649. engleski kolonisti s Bermuda, poznati kao "Eleuteranski avanturisti" (Eleutheran Adventurers), naselili su se na ostrvu Eleuthera.<ref name="History of The Bahamas">{{cite web |title=History of The Bahamas |url=https://www.bahamas.com/our-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611182518/https://www.bahamas.com/our-history |archive-date=11. 6. 2022 |access-date=4. 6. 2022}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bethell |first=A. Talbot |url=https://books.google.com/books?id=hxKHOopEeqwC |title=The Early Settlers of the Bahamas and Colonists of North America |publisher=Genealogical Publishing Com |year=2009 |isbn=9780806350509 |page=83 |archive-date=5. 10. 2025 |access-date=28. 6. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005232437/https://books.google.com/books?id=hxKHOopEeqwC |url-status=live }}</ref> Bahami su 1718. postali [[krunska kolonija]] Kraljevine Velike Britanije, nakon što su Britanci odlučno suzbili piratstvo. Nakon [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]], britanska kruna je na Bahame preselila hiljade američkih lojalista; oni su sa sobom doveli robove i na dodijeljenom zemljištu osnovali plantaže. Od tog perioda pa nadalje, afrički robovi i njihovi potomci činili su većinu stanovništva. Britanci su ukinuli trgovinu robljem 1807. Ropstvo na Bahamima ukinuto je tek 1834, ali su Bahami još 1818. postali utočište u kojem su afrički robovi, pristigli izvan Britanske Zapadne Indije, sticali slobodu.<ref name=1818opinion>[https://archive.org/details/bub_gb_Z70-AAAAYAAJ/page/n556 <!-- pg=259 --> Appendix: "Brigs Encomium and Enterprise"], ''Register of Debates in Congress'', Gales & Seaton, 1837, pp. 251–253. Note: Kada je u februaru 1834. američki konzul pokušao od kolonijalnih zvaničnika (koji su ih oslobodili) ishoditi povratak sjevernoameričkih robova koji su se nalazili na brodu "Encomium", zamjenik guvernera mu je odgovorio da "u pogledu robova postupa na osnovu mišljenja koje su 1818. britanskom državnom sekretaru dali ser Christopher Robinson i lord Gifford".".</ref> Kraljevska ratna mornarica naseljavala je na ostrva Afrikance oslobođene s ilegalnih brodova za prevoz robova, dok su neki robovi iz Sjeverne Amerike, kao i pripadnici plemena Seminole, bježali na Bahame s Floride. U tom periodu, Bahamci su priznavali slobodu robovima koji su se nalazili na brodovima drugih nacija što bi pristali u njihovu zemlju. Danas crni Bahamci čine 90 posto stanovništva, koje broji 400.516 ljudi.<ref name="CIA World Factbook – The Bahamas"/> Bahami su 1973. postali nezavisna kraljevina u okviru Komonvelta, odvojena od Ujedinjenog Kraljevstva. Prvi premijer bio je Lynden Pindling. Na čelu Bahama nalazi se kralj [[Charles III]], a njega zastupa [[Generalni guverner Bahama|Generalni guverner]]. Bahami zauzimaju četrnaesto mjesto u Amerikama po visini bruto domaćeg proizvoda po glavi stanovnika. Ekonomija se zasniva na turizmu i offshore finansijskim uslugama.<ref name="ReferenceA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-per-capita/country-comparison|title=Country Comparisons: Real GDP per capita|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=9. 7. 2022|archive-date=5. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405152309/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-per-capita/country-comparison/|url-status=dead}}</ref> Iako se Bahami nalaze u arhipelagu Lukajan, a ne u Karipskom moru, ipak se smatraju dijelom šire karipske regije.<ref>{{Cite book|last=Boswell|first=Thomas D.|title=Understanding the Contemporary Caribbean |chapter=2 The Caribbean: A Geographic Preface|date=1. 7. 2009|pages=19–50 (19)|chapter-url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9781685856816-004/html|access-date=19. 9. 2024|publisher=Lynne Rienner Publishers|doi=10.1515/9781685856816-004|isbn=978-1-68585-681-6}}</ref> Bahami su punopravna članica [[Karipska zajednica|Karipske zajednice]] (CARICOM), ali nisu dio Jedinstvenog tržišta i ekonomije CARICOM-a.<ref>{{Cite web|title=Communique issued at the conclusion of the Fourth Meeting of the Conference of Heads of Government of the Caribbean Community, 4–8 July 1983, Port-of-Spain, Trinidad and Tobago|url=http://www.caricom.org/jsp/communications/communiques/4hgc_1983_communique.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806141305/http://www.caricom.org/jsp/communications/communiques/4hgc_1983_communique.jsp|archive-date=6. 8. 2015|access-date=19. 9. 2024|publisher=CARICOM}}</ref> == Etimologija == Naziv Bahami je preuzet iz španskog jezika, ''baja mar'' (prev. plitko more, oseka).<ref>{{Cite web|url=https://kids.britannica.com/students/article/The-Bahamas/273060|title=kids.britannica The Bahamas}}</ref> Ime se često povezuje i sa lokalnim nazivom ''Guanahani, ''čije značenje još uvijek nije objašnjeno. == Historija == Taino narod se doselio na južne dijelove Bahama sa [[Kuba|Kube]] i Hispaniole još u 11. vijeku.<ref>{{Cite web|url=https://www.blackhistorymonth.org.uk/article/section/pre-colonial-history/taino-indigenous-caribbeans/|title=Taíno: Indigenous Caribbeans}}</ref> Oni su na Bahamaima poznati kao Lucayani. Smatra se da je prilikom prvog dolaska Kolumba na Bahame 1492. na otocima živjelo oko 30.000 Lucayana. Veliki broj starosjedilaca je umro, nakon dolaska Španaca, ali ne od njihove surovosti prema domorocima, već od slabog imuniteta i različitih bolesti, u prvom redu [[Boginje|boginja]]. Tokom 18. i 19. stoljeća Bahami su bili raj za pirate, uključujući i okrutnog Crnobradog ( Edward Teach). Kako bi uništila "Piratsku republiku", Velika Britanija je Bahame proglasila kraljevskom kolonijom 1718. Tokom Rata za nezavisnost SAD-a i poznate bitke kod Yorktowna u kojoj je Britanija poražena, španska flota je ušla u glavni grad Nassau i okupirala ga 1722. godine. Prema odredbama Pariskog dogovora iz 1783. Španija se morala povući s Bahama. Britansko carstvo je 1. augusta 1834. ukinulo ropstvo, a na Bahamima je taj proces završio i ranije, 1807. Tokom 20. vijeka najpoznatija ličnost Bahama je bio Edward VIII, guverner Bahama od 1940-1945. (poznat kao Duke of Windsor).<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/lessons-from-history/how-wallis-simpson-got-king-edward-to-abdicate-without-ever-wanting-to-1a1f4a7a729d|title=How Wallis Simpson Got King Edward to Abdicate without Ever Wanting to|last=MA|first=Maria Milojković|date=16. 9. 2021|website=Lessons from History|language=en|access-date=11. 1. 2026}}</ref> Poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] počelo je i osamostaljivanje Bahama od britanske krune. Već pedesetih godina 20. stoljeća formiraju se prve političke stranke. Britanski parlament je otočje proglasio 1964. kao samoupravljajuće, sa sirom Rolandom Symonetteom kao svojim prvim premijerom. Velikoj pažnji ovog otoka doprinijet će i film, s obzirom na to da su na Bahamima snimana dva poznata filma, treći film Jamesa Bonda, "Thunderball" i film Beatelsa, "Help". Godine 1973. Bahami su postali zvanično nezavisna država, ali kao član Commonwaealtha nacija. == Vlada i politika == Bahami su parlamentarna konstitucionalna monarhija kojom upravlja [[kralj Bahama]], [[Charles III]]. Politička i pravna tradicija je jako slična onoj u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]]. Politička moć je u rukama dvodomnog parlamenta, koji se sastoji od 38 članova donjeg doma i 16 članova [[Senat]]a. Glava vlade je predsjednik, koji je lider partije, koja ima najviše članova u donjem domu. Bahami imaju dvopartijski sistem u kojem dominira lijevičarska i desničarska stranka, s obzirom na to da ostale mnogobrojne stranke nisu u mogućnosti osvojiti glasove na izborima za parlamentarnu skupštinu. Ljudska prava koja su zaštićena Ustavom su: pravo na slobodu govora, štampe, vjere, udruženja i pokreta. Iako se Bahami ne nalaze u regiji Kariba, član su Karipske zajednice. == Administracija == [[Okrug (teritorijalna jedinica)|Okruzi]], tj. distrikti Bahama imaju sistem lokalne samouprave svugdje, osim u Nju Providensu (u kojem živi oko 70% populacije Bahama) kojim upravlja direktno centralna vlada. Ukupno postoji 38 distrikta u kojima se izbori održavaju svakih pet godina. === Vojska === Bahami nemaju svoju vojsku niti zračne snage. Vojska ove države je uključena u okvir Kraljevskih odbrambenih snaga Bahama (engl. RBDF- ''Royal Bahamas Defence Force''). RBDF ima zadatak da brani Bahame, čuva njihov integritet, zaustavi trafiku drogom, ilegalna useljavanja, očuva resurse itd. u skladu sa zakonom. RBDF je nastao 31. marta 1980. === Zastava === [[Datoteka:Flag of the Bahamas.svg|thumb|184x184px|Nacionalna zastava Bahama]] [[Datoteka:Coat of arms of the Bahamas.svg|thumb|230x230px|Grb Bahama]] ''Glavna stranica: ''[[Zastava Bahama]] Boje i dizajn zastave Bahama simboliziraju sliku i ljude ove države; dizajn označava prirodno okruženje (sunce, pijesak i more) te ekonomski i društveni razvitak. zastava se sastoji iz crnog jednakostraničnog trougla na pozadini koja se sastoji iz tri jednake pruge. Srednja je zlatne boje, a dvije vanjske su submarinsko-plave. Jaka crna boja predstavlja snagu ujedinjenih ljudi. trokut okrenut prema tijelu zastave simbolizira odlučnost bahamskog naroda u njegovom procesu nezavisnosti. Boje pozadine simboliziraju more i pijesak. === Grb === ''Glavna stranica: ''[[Grb Bahama]] Grb Bahama opisuje ljude ovog otočja. Bahamski grb sadrži štit sa nacionalnim simbolima u sredini. Štit drže marlin i flamingo, s obzirom na to da su oni nacionalne životinje Bahama. Flamingo stoji na zemlji, dok je marlin na moru. To ukazuje na geografiju države. Na vrhu štita je školjka, što predstavlja različiti morski svijet bahamskih otoka. Školjka se nalazi na kacigi. U samom centru štita je brod [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]]-Santa Maria, koja pliva ispod sunca. Na dnu štita je na transparentu ispisan i moto Bahama ''"Forward, Upward, Onward Together." (prev. Zajedno, naprijed, više i dalje)'' == Geografija == Država leži između  20° i 28° sjeverne geografske širine, i 72° i 80° zapadne geografske dužine. 1864. godine, guverner Bahama je izjavio da se u sklopu kolonije nalazi 29 ostrva, 661 koraljni greben i 2,387 stijena. Bimini je najbliže ostrvo SAD-u. Ovo ostrvo je poznato i kao kapija Bahama. Inagua je najjugoistočnije ostrvo. Androsovo ostrvo je najveće površinom. Među ostalim poznatim ostrvima ubrajaju se: Eleuthera, Cat Island (Mačije ostrvo), Long Island (Dugo ostrvo), San Salvador Island (Ostrvo svetog spasa), Exuma, Mayaguana... Glavni grad, Nassau se nalazi na ostrvu New Providence. Sva ostrva su niska i ravna, sa nadmorskom visinom koja rijetko prelazi 20 m. Najviša tačka države je Mt. Alvernia (raniji naziv- Como Hill) na Cat Islandu, s visinom od 63 m. === Klima i vegetacija === Bahami pripadaju tropskom savanskom klimatu prema Kepenovoj klasifikaciji klima, ili međunarodono poznato kao skupina Aw. Nikada nije zabilježena neka hladnoća niti smrzavanje od niskih temperatura. Razlog ove klime leži u geografskom položaju države. Karipska regija i isturenost prema Atlantiku. Jedan od najznačajnijih faktora klime Bahama je topla Golfksa morska struja koja zapljuskuje obale otoka. Kao u većem dijelu tropskih klimata, pa tako i na Bahamima, sezonske kiše uvijek prati sunčano vrijeme, a ljeto je najsušnije godišnje doba. Bahami su najduži period sušni i sunčani i u prosijeku imaju oko 3000 sati sunčanog vremena godišnje. Razlika između najtoplijeg i najhladnijeg mjeseca je svega 5&nbsp;°C. Bahami su česta meta brojnih tropskih oluja i uragana. 1992. god. uragan Andrew prešao je preko sjevernih otoka, a uragan Floyd je 1999. prešao preko istočnih otoka Bahama. {| class="wikitable" |+Prosječne mjesečne temperature !Januar 23&nbsp;°C !Februar 23&nbsp;°C !Mart 24&nbsp;°C !April 26&nbsp;°C !Maj 27&nbsp;°C !Juni 28&nbsp;°C !Juli 28&nbsp;°C !Avgust 28&nbsp;°C !Septembar 28&nbsp;°C !Oktobar 27&nbsp;°C !Novembar 26&nbsp;°C !Decembar 24&nbsp;°C |} == Privreda == Bahami zavise od turizma, kao glavne privredne aktivnosti. Usluge u turizmu zapošljavaju oko polovinu radno aktivnog stanovništva. Turizam ostvaruje i oko 60% BDP-a. 2012. godine Bahame je posjetilo oko 5.8 miliona posjetitelja. Druga najznačajnija djelatnost je bankarstvo, odnosno financijske usluge, koje ostvaruju oko 15% [[Bruto domaći proizvod|BDP-a]]. Bahami imaju jedan od najviših brutosruštvenih proizvoda po glavi stanovnika u Americi. BDP iznosi preko $23.000. == Stanovništvo== Na Bahamima živi 391.232 stanovnika (stanje: 2016), od čega je 25,9% mlađe od 14 godina. 67,2% stanovništva je zrelo, tj. između 15-64 godine, a samo 6,9% je starog stanovništva koje ima preko 65 godina. Prema podacima iz 2010. stopa rasta stanovništva je 0,925%. Natalitet je iznosio 17,81‰, a mortalitet 9,35‰. Bahami su migracijama gubili stanovništvo. Tako da je stepen migracije iznosio -2,13‰. Prosječna dužina života je bila 69,87 godina, i to za žene 73.49, a za muškarce 66.32. Stepen fertilnosti je 2.0 djeteta po jednoj ženi. === Etničke skupine === Na Bahamima živi više etničkih skupina. Afrobahamsko stanovništvo svoje korijene vuče iz Zapadne Afrike. Prvo crnačko stanovništvo na otočju su bili robovi koji su se oslobodili ropstva i došli s bermudskog otoka. Danas je afrobahamsko stanovništvo dominantno na otoku i čini 85% ukupne populacije. Prema popisu stanovništva iz 2010. na Bahamima je živjelo ukupno 16,598 pripadnika bijele rase. Evrobahamskog stanovništva je bilo 38,000. Evrobahamsko stanovništvo vodi porijeklo od engleskih puritana i američkih lojalista koji su se doselili u periodu tokom Rata za nezavisnost. Danas evropeidi čine 12% populacije. Na samom početku 20. stoljeća nekoliko Grka se doselilo kako bi doprinijeli razvoju industrije. Oni su razvili svoju malobrojnu ali razvijenu grčko-bahamsku kulturu. Danas na Bahamima živi manje od 1% [[Grci|Grka]]. U etničkom smislu ovdje živi 85% afrikanaca, 12% evropeida, 3% azijata i latinoamerikanaca. U religijskom smislu, otok je homogen , jer dominiraju hrišćani. Baptista je oko 35,4%, anglikanaca 15,1%, rimokatolika 13.5%. Zvanični jezik otočja je engleski, koji pričaju bahamskim dijalektom. 98,2% stanovništva je pismeno, prema podacima iz 1995. === Najveći gradovi Bahama === {| class="wikitable" |1 |Nassau |New Providence |238 132 |- |2 |Freeport |Grand Bahama |47 085 |- |3 |West End |Grand Bahama |13 004 |- |4 |Coopers Town |Abaco |9 069 |- |5 |Marsh Harbour |Abaco |5 728 |- |6 |Freetown |Eleuthera |4 222 |- |7 |High Rock |Grand Bahama |3 827 |- |8 |Andros Town |Andros Island |2 318 |- |9 |Spanish Wells |Eleuthera |1 805 |- |10 |Clarence Town |Long Island |1 705 |} == Sport == Sport je prepoznatljiv znak bahamske kulture. Nacionalni sport je jedrenje. Bahamski == Kultura == Kultura Bahama je mješavina afričke, britanske i američke kulture. U manje razvijenim "vanjskim" otocima, popularne rukotvorine uključuju košare spravljene od palminih listova. Isti materijal se koristi za izradnju šešira i torbi koji su omiljeni kod turista. U popularne predmete spadaju i tzv. "voodo lutke", čija proizvodnja je, međutim, više produkt stranih utjecaja nego domaće kulture.<ref>{{Cite book|last=Hurbon|first=Laennec|title=Sacred Art of Haitian Vodou|publisher=UCLA Fowler Museum of Cultural History|year=1995|editor-last=Cosentino|editor-first=Donald J.|location=Los Angeles|pages=181–97|chapter=American Fantasy and Haitian Vodou}}</ref> Poseban vid zabave na Bahamima predstavlja junkanoo, šarolika ulična parada s muzikom i plesom koja se održava uglavnom u Nassauu na Dan darova i za Novu godinu. Junkanoo se proslavlja i za druge praznike, kao što je Dan emancipacije. Mnoga naselja na Bahamima održavaju tradiciju regata, kada Bahamljani koriste tradicionalne drvene brodove da se otisnu na pučinu i plove jedan ili više dana. Što se tiče bahamske kuhinje, ona je mješavina karipske, evropske i afričke. Neka naselja na otočju održavaju festivale koji su povezani s određenim tradicionalnim kulturama hrane te regije, kao što su "Festival ananasa" u Gregory Townu. Bahamska kultura je bogata pričama, legendama, tradicionalnim vjerovanjima i folklorom. Neka od najpoznatijih legendi na Bahamima uključuju i Luscu, morsko čudovište za koje se kaže da živi u impozantnim "plavim rupama" kod Androsa, te čikčarni, sovoliko legendarno biće koje se krije u šumi. Prema legendi, putnik koji sretne čikčarniju i prema njoj se ophodi lijepo, bit će nagrađen srećom, a u suprotnom, nesrećom i teškim vremenima. Neki od najpoznatijih pisaca Bahama jesu: Susan Wallace, Percival Miller, Robert Johnson, Raymond Brown, O.M. Smith, William Johnson, Eddie Minnis i Winston Saunders. == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatna literatura == '''Opća historija''' {{refbegin}} * Boultbee, Paul G. ''The Bahamas''. Oxford: ABC-Clio Press, 1990. * Cash, Philip; Don Maples, Alison Packer. ''The Making of The Bahamas: A History for Schools''. London: Collins, 1978. * Craton, Michael. ''A History of The Bahamas''. London: Collins, 1962. * Craton, Michael and Saunders, Gail. ''Islanders in the Stream: A History of the Bahamian People''. Athens: [[University of Georgia Press]], 1992 * Collinwood, Dean. "Columbus and the Discovery of Self", ''Weber Studies'', Vol. 9 No. 3 (Fall) 1992: 29–44. * Dodge, Steve. ''Abaco: The History of an Out Island and Its Cays'', Tropic Isle Publications, 1983. * Dodge, Steve. ''The Compleat Guide to Nassau'', White Sound Press, 1987. * Miller, Hubert W. "The Colonization of The Bahamas, 1647–1670". ''The William and Mary Quarterly'' 2 no. 1 (January 1945): 33–46. {{doi|10.2307/1920686}}. {{JSTOR|1920686}}. * Wood, David E., comp., ''A Guide to Selected Sources to the History of the Seminole Settlements of Red Bays, Andros, 1817–1980'', Nassau: Department of Archives {{refend}} '''Ekonomska historija''' {{refbegin}} * Block, Alan A. ''Masters of Paradise'', New Brunswick and London, Transaction Publishers, 1998. * Johnson, Howard. ''The Bahamas in Slavery and Freedom''. Kingston: Ian Randle Publishing, 1991. * Johnson, Howard. ''The Bahamas from Slavery to Servitude, 1783–1933''. Gainesville: [[University of Florida Press]], 1996. * Storr, Virgil H. ''Enterprising Slaves and Master Pirates: Understanding Economic Life in the Bahamas''. New York: [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2004. {{refend}} '''Društvena historija''' {{refbegin}} * Collinwood, Dean. "Terra Incognita: Research on the Modern Bahamian Society", ''Journal of Caribbean Studies'', Vol. 1, Nos. 2–3 (Winter) 1981: 284–297. * Collinwood, Dean. "Problems of Research and Training in Small Islands with a Social Science Faculty", in ''Social Science in Latin America and the Caribbean'', UNESCO, No. 48, 1982. * Collinwood, Dean. "The Bahamas", chapters in Jack W. Hopkins, ed., ''Latin American and Caribbean Contemporary Record'', Vols. 1,2,3,4, Holmes and Meier Publishers, 1983, 1984, 1985, 1986. * Collinwood, Dean. "Writers, Social Scientists and Sexual Norms in the Caribbean", ''Tsuda Review'', No. 31 (November 1986): 45–57. * Collinwood, Dean and Steve Dodge. "Political Leadership in the Bahamas", The Bahamas Research Institute, No.1, May 1987. * Collinwood, Dean and Steve Dodge. ''Modern Bahamian Society'', Caribbean Books, 1989. * Collinwood, Dean. ''The Bahamas Between Worlds'', White Sound Press, 1989. * Collinwood, Dean and Rick Phillips, "The National Literature of the New Bahamas", ''Weber Studies'', Vol. 7, No. 1 (Spring 1990): 43–62. * Collinwood, Dean. "The Bahamas", in ''The Whole World Handbook 1992–1995'', 12th ed., New York: St. Martin's Press, 1994. * Curry, Jimmy. ''To the Rescue/First Bahamian Rap/Hip Hop Song''. Royal Crown Records, 1985. * Curry, Jimmy. ''Filthy Rich Gangster/First Bahamian Movie''. Movie Mogul Pictures: 1996. * Dodge, Steve, Robert McIntire and Dean Collinwood. ''The Bahamas Index'', White Sound Press, 1989. * Johnson, Wittington B. ''Race Relations in the Bahamas, 1784–1834: The Nonviolent Transformation from a Slave to a Free Society'', Fayetteville: [[University of Arkansas]], 2000. * Saunders, Gail. ''Bahamas Society After Emancipation''. Kingston: Ian Randle Publishing, 1990. * Saunders, Gail. ''The Social Life in the Bahamas 1880s–1920s''. Nassau: Media Publishing, 1996. * Shirley, Paul. "Tek Force Wid Force", ''History Today'' 54, no. 41 (April 2004): 30–35. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Bahamas}} {{wikiatlas|the Bahamas}} * {{Službeni website|http://www.bahamas.gov.bs}} * {{CIA World Factbook link|bf|Bahami}} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bahami|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1973.]] fb3098sda8fdc77r2gxd3ne6hkm63ce Beliz 0 5758 3939293 3935224 2026-11-06T20:21:20Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939293 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Beliz | izvorno_ime = Belize | ime_genitiv = Beliza | zastava = Flag of Belize.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Belize.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Land of the Free]]"<br />("Zemlja slobodnih")<br /><center>[[Datoteka:Land of the Free instrumental.ogg]]</center> | karta = BLZ orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Belmopan]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|17|15|N|88|46|W|type:city_region:BZ}} | najveći_grad = [[Belize (grad)|Belize]]<br />{{coord|17|29|N|88|11|W|type:city_region:BZ|display=inline}} | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]], [[Španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna parlamentarna [[ustavna monarhija]] | vrsta_prve_vlasti = [[Monarh (titula)|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak guvernera Beliza|Guverner]] | vladar_druga_vlast = [[Froyla Tzalam]] | vrsta_treće_vlasti = [[Spisak premijera Beliza|Premijer]] | vladar_treća_vlast = [[Johnny Briceño]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = 21. septembar 1981. | površina = 22.966<ref name=CIAFactbookGeography2019>{{Cite CIA World Factbook|country=Belize|section=Geography|date=14. 8. 2019|year=2019}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 147 | procenat_vode = 0,8 | stanovnika = 397.483<ref name="sib2024">{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Findings of the 2022 Population and Housing Census |url=https://sib.org.bz/wp-content/uploads/PressRelease_2024-04-08_CensusLaunch.pdf |publisher=Statistical Institute of Belize |access-date=12. 4. 2024 |date=8. 4. 2024 |archive-date=10. 4. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410122550/https://sib.org.bz/wp-content/uploads/PressRelease_2024-04-08_CensusLaunch.pdf |url-status=live }}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 17,31 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $6,414 milijardi<ref name="IMFWEO.BZ">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=258,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Belize) |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=10. 10. 2024 |access-date=2. 1. 2025 |archive-date=18. 8. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250818170100/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?sort=country&br=1&sy=1980&ey=2029&ssm=0&ssd=1&sic=0&scsm=1&ds=.&c=258%2C&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&scc=0&ssc=0 |url-status=live }}</ref> | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = 180 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $15.363<ref name="IMFWEO.BZ" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 123 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $3,488 milijardi<ref name="IMFWEO.BZ" /> | bdp_nominalni_godina = 2025 | bdp_nominalni_na_svijetu = 179 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $8.355<ref name="IMFWEO.BZ" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 98 | hdi = 0,721<ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|title=Human Development Report 2025|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=3. 5. 2025|access-date=10. 5. 2025|archive-date=6. 5. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 115 | gini = 53,1<ref>{{cite news |title=Income Gini coefficient |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |access-date=7. 7. 2019 |publisher=United Nations Development Programme |archive-date=2. 7. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702161000/http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |url-status=dead}}</ref> | gini_godina = 2013 | gini_nivo = visoka nejednakost | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Beližanski dolar]] (BZD) | vremenska_zona = [[UTC−06:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = [[.bz]] | iso_kod = | internetski_nastavak = +501 | komentar = }} '''Beliz''' je [[suverena država]] na sjeveroistočnoj obali [[Srednja Amerika|Srednje Amerike]].<ref>{{Cite web|url=https://help.unhcr.org/belize/about-belize/?lang=en|title=About Belize|website=UNHCR Belize|language=en-US|access-date=10. 10. 2025}}</ref> Na sjeveru graniči s [[Meksiko]]m, na istoku s [[Karipsko more|Karipskim morem]], a na zapadu i jugu s [[Gvatemala|Gvatemalom]]. Također dijeli pomorsku granicu s [[Honduras]]om na jugoistoku. Kao dio karipske regije, Belize je član [[Karipska zajednica|Karipske zajednice]] (CARICOM) i [[Karipski Commonwealth|Karipskog Commonwealtha]], odnosno historijske Britanske Zapadne Indije. Civilizacija [[Maje|Maja]] proširila se na područje Belizea između 1500. p. n. e. i 300. n. e, a cvjetala je sve do oko 1200.<ref name=cs> {{cite book |last= Bolland|first= Nigel |date= 1993|chapter= Belize: Historical Setting |chapter-url= https://cdn.loc.gov/master/frd/frdcstdy/gu/guyanabelizecoun00merr_0/guyanabelizecoun00merr_0.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.loc.gov/master/frd/frdcstdy/gu/guyanabelizecoun00merr_0/guyanabelizecoun00merr_0.pdf |archive-date=9. 10. 2022 |url-status=live |title= Guyana and Belize: Country Studies|editor= Tim Merrill |publisher= [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] }} </ref> Prvi kontakt s Evropljanima ostvaren je između 1502. i 1504, kada je [[Kristofor Kolumbo]] plovio duž [[Honduraski zaliv|Honduraskog zaljeva]].<ref>{{cite book |last=Byrd Downey |first=Cristopher |url=https://books.google.com/books?id=uib9tgEACAAJ |title=Stede Bonnet: Charleston's Gentleman Pirate |date=22. 5. 2012 |publisher=The History Press |isbn=978-1609495404 |page=44 |access-date=25. 3. 2016}}</ref> Evropsko istraživanje započeli su engleski doseljenici 1638. I [[Španija]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] polagale su pravo na ovu teritoriju sve do britanske pobjede nad Špancima u bici kod St. George's Cayea (1798).<ref>{{cite web|last=Woodard|first=Colin|title=A Blackbeard mystery solved|url=http://republicofpirates.net/blog/2008/05/a_blackbeard_mystery_solved.html|website=Republic of Pirates Blog|access-date=25. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407103340/http://republicofpirates.net/blog/2008/05/a_blackbeard_mystery_solved.html|archive-date=7. 4. 2016|url-status=usurped}}</ref> Godine 1840. postao je britanska kolonija, a 1862. [[krunska kolonija]]. Od tada pa sve do 1973. bio je poznat kao [[Britanski Honduras]]. Belize je stekao nezavisnost od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] 21. septembra 1981.<ref>{{cite encyclopedia |title=Belize {{!}} History, Capital, Language, Map, Flag, & Facts |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Belize |access-date=25. 10. 2022 |archive-date=20. 9. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920012833/https://www.britannica.com/place/Belize |url-status=live }}</ref> To je jedina kopnena država Srednje Amerike koja je kraljevstvo u okviru Commonwealtha, s kraljem [[Charles III|Charlesom III]] kao monarhom i šefom države, kojeg zastupa guverner.<ref>{{cite web |title=Belize – British Honduras – Central America |website=Nations Online Project |url=https://www.nationsonline.org/oneworld/belize.htm |access-date=25. 10. 2022 |archive-date=25. 10. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025191713/https://www.nationsonline.org/oneworld/belize.htm |url-status=live }}</ref> Zahvaljujući obilju kopnenih i morskih biljaka i životinja, kao i raznolikosti ekosistema – uključujući prostrane koraljne grebene – Belize zauzima ključno mjesto u Mezoameričkom biološkom koridoru, koji je od globalnog značaja.<ref>{{cite web |title=Ecosystem Mapping.zip |url=http://biological-diversity.info/Downloads/Ecosystem%20Mapping.zip |access-date=3. 7. 2012 |archive-date=12. 5. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512014016/http://biological-diversity.info/Downloads/Ecosystem%20Mapping.zip |url-status=usurped }}</ref> Smatra se dijelom i [[Srednja Amerika|Srednje Amerike]] i [[Karibi|Kariba]].<ref>{{cite web |title=Member Country Profile – Belize |url=http://www.caricom.org/jsp/community/belize.jsp?menu=community |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218025626/http://www.caricom.org/jsp/community/belize.jsp?menu=community |archive-date=18. 2. 2015 |access-date=17. 2. 2015 |publisher=CARICOM}}</ref> Zauzima površinu od 22.970&nbsp;km<sup>2</sup>, a broj stanovnika iznosi 397.483 (prema podacima iz 2022).<ref name=est>{{cite web |url=https://sib.org.bz/wp-content/uploads/PostcensalEstimates_2010-2022_AgeGroup.xlsx |title=Postcensal estimates by age group and sex, 2010–2022 |publisher=Statistical Institute of Belize |access-date=13. 12. 2022 |format=Microsoft Excel |archive-date=13. 12. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213174058/https://sib.org.bz/wp-content/uploads/PostcensalEstimates_2010-2022_AgeGroup.xlsx |url-status=live }}</ref> Njegov kopneni dio dug je oko 290&nbsp;km i širok 110&nbsp;km. To je zemlja s najmanjim brojem stanovnika i najmanjom gustinom naseljenosti u Srednjoj Americi. Stopa rasta stanovništva od 1,87&nbsp;% godišnje (procjena iz 2018) druga je najviša u regiji i jedna od najviših na zapadnoj hemisferi. Glavni grad je [[Belmopan]], a najveći grad je [[Belize (grad)|Belize]]. Zemlja ima raznoliko društvo koje čine različite kulture i jezici. To je jedina zemlja u Srednjoj Americi u kojoj je [[Engleski jezik|engleski]] [[službeni jezik]], dok su belizejski kreolski, španski i jezici Maja također široko zastupljeni. Više od polovine stanovništva govori više jezika, što je posljedica raznolikog jezičnog porijekla stanovništva. Zemlja je poznata po svojim septembarskim proslavama i muzičkom žanru "punta".<ref>{{cite news|date=27. 1. 2012|title=Reid between the lines|url=http://www.belizetimes.bz/2012/01/27/reid-between-the-lines-43/|newspaper=Belize Times|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510141513/http://www.belizetimes.bz/2012/01/27/reid-between-the-lines-43/|archive-date=10. 5. 2013}}</ref><ref name="ryan">{{cite book|last= Ryan|first=Jennifer|year=1995|chapter=The Garifuna and Creole culture of Belize explosion of punta rock|title= Popular Music: Style and Identity|editor1-first=Will |editor1-last=Straw |editor2-first=Stacey |editor2-last=Johnson |editor3-first=Rebecca |editor3-last=Sullivan |editor4-first=Paul |editor4-last=Friedlander |editor5-first=Gary |editor5-last=Kennedy|pages=243–248|publisher=Centre for Research on Canadian Cultural Industries and Institutions |isbn=978-0771704598}}</ref> == Historija == Prvi narod koji je osnovao državu Beliz bili su Maje oko 1500. godine prije nove ere. Na osnovu arheoloških analiza, oni su razvili i niz uređenih naselja unutar zemlje. To uključuje ''Caracol'', ''Xunantunich'', ''Lamanai'', ''Lubaantun'' i mnoga druga. Prvi [[Evropa|evropski]] kontakt s Belizom dogodio se 1502. godine kada je [[Kristofor Kolumbo]] ekspedicijom stigao do obale ovog područja. Godine 1638. [[Engleska]] je osnovala prvo evropsko naselje, a tu narednih 150 godina osnovana su i mnoga druga engleska naselja. Godine 1840. Beliz je postao "''[[Kolonija (politika)|Kolonija]] Britanskog Hondurasa''",<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.bz/our-history/|title=Our History|website=Ministry of Foreign Affairs|language=en-US|access-date=4. 12. 2025}}</ref> a 1862. godine postao je krunska kolonija. Stotinu godina nakon što je postao krunska kolonija, Belize je bio predstavnička vlada Engleske, međutim, u januaru 1964. godine dodijeljena mu je puna samouprava. Godine 1973. ime nacije promijenjeno je iz Britanski Honduras u Beliz, a 21. septembra 1981. godine postignuta je potpuna nezavisnost.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.belizeembassyusa.mfa.gov.bz/copy-of-about-belize|title=Facts About Belize|website=bze-dc|language=en|access-date=4. 12. 2025}}</ref>[[Datoteka:Mayamap.png|lijevo|mini|155x155piksel|Obim civilizacije Maja]] == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} [[Datoteka:Belize,_administrative_divisions_-_en_-_monochrome.svg|lijevo|mini|163x163piksel|Okruzi Belizea]] == Geografija == Beliz je smješten u Srednjoj Americi i graniči se sa [[Meksiko]]m na sjeveru, [[Gvatemala|Gvatemalom]] na jugu i zapadu, a [[Karipsko more|Karipskim morem]] na istoku. Država je prepoznatljiva po najnižoj gustini naseljenosti u Srednjoj Americi sa 14 st/km<sup>2</sup>. ističe se i ekstremnoj biološkoj raznolikosti i prepoznatljivim [[Ekosistemska raznolikost|ekosistemima]]. Na obali se nalazi [[Močvara|močvarna]] obalna ravnica s mangrovskim močvarama. Na jugu i u unutrašnjosti zemlje nalaze se brda i niske planine. Većina zemljišta je nerazvijena i pošumljena listopadnim drvećem. Dio je [[Mezoamerika|mezoameričke]] žarišne tačke biološke raznolikosti i ima mnogo [[Džungla|džungli]], rezervata divljih životinja, različitih vrsta [[Flora|flore]] i [[Fauna|faune]], te posjeduje najveći pećinski sistem u ovom dijelu Americi. Neke vrste flore i faune karakteristične za Beliz uključuje crnu orhideju, drvo [[Mahagoniji|mahagonija]] i [[tapir]]e.<ref name=":0" /> == Privreda == Beliz ima malu, uglavnom privatnu preduzetničku [[Ekonomija|ekonomiju]] koja se prvenstveno zasniva na [[Poljoprivreda|poljoprivredi]], agroindustriji i [[Trgovina|trgovini]], dok turizam i građevinarstvo u posljednje vrijeme dobijaju na značaju.<ref name="Maya Homeland">{{Cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6248500|title=Large Oil Field Is Found in Belize; the Angling Begins|last=Burnett|first=John|date=11. 10. 2006|website=NPR|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412132817/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6248500|archive-date=12. 4. 2023|url-status=live|access-date=5. 4. 2018}}</ref> == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == [[Engleski jezik|Engleski]] je službeni jezik Beliza, što je naslijeđe njegovog bivšeg statusa britanske kolonije. Beliz je jedina zemlja u Centralnoj Americi u kojoj je engleski službeni jezik. Brojni vrtići, srednje i visokoškolske ustanove u Belizeu pružaju obrazovanje učenicima, uglavnom finansirano od strane vlade. Zemlja ima oko desetak [[List of universities in Belize|institucija visokog obrazovanja]], od kojih je najistaknutija Univerzitet u Belizu, koji je nastao iz Univerzitetskog koledža Beliza osnovanog 1986. godine. == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Belize}} {{wikiatlas|Belize}} * [https://web.archive.org/web/20110208193548/http://www.belize.gov.bz/ Službeni sajt Vlade Beliz] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bh.html Beliz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513185850/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bh.html |date=13. 5. 2013 }} na CIA World Factbook {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Beliz|*]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1981.]] [[Kategorija:Države po kontinentima]] [[Kategorija:Države svijeta]] p3ntcayw7qjl6urcu8v0zxo3p9iceke Dominika 0 5794 3939309 3936281 2026-11-06T20:24:10Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939309 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Dominika | izvorno_ime = Commonwealth of Dominica | ime_genitiv = Dominike | zastava = Flag of Dominica.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of Arms of the Commonwealth of Dominica.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Isle of Beauty, Isle of Splendour]]"<center>[[Datoteka:National Anthem of Dominica by US Navy Band.ogg]]</center> | karta = Caribbean location map highlighting Dominica.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Roseau]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|15|18|N|61|23|W|type:city(17,000)_region:DM}} | najveći_grad = [[Roseau]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak predsjednika Dominike|Presjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Sylvanie Burton]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak premijera Dominike|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Roosevelt Skerrit]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = 3. novembar 1978. | površina = 750 | po_površini_na_svijetu = 174 | procenat_vode = 1,6 | stanovnika = 71.293<ref name="2011 census">{{cite web|url=http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf|title=2011 Population and Housing Census | website= dominica.gov.dm |publisher= Government of the State of Dominica| access-date=29. 8. 2017|archive-date=8. 6. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf|url-status=dead}}</ref> | stanovnika_godina = 2011 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 186 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 105 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 95 | bdp_ukupno = $688 miliona<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=35&pr1.y=10&c=311%2C343%2C361%2C321%2C362%2C364%2C328&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Dominica |publisher=International Monetary Fund |access-date=1. 11. 2018 |archive-date=27. 1. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127094332/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=35&pr1.y=10&c=311%2C343%2C361%2C321%2C362%2C364%2C328&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> | bdp_godina = 2018 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = $9.726<ref name=imf2/> | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = $485 miliona<ref name=imf2/> | bdp_nominalni_godina = 2018 | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = $7.860<ref name=imf2/> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = 0,761<ref>{{Cite web |date= 26. 5. 2025 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/DMA|access-date=25. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 98 | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Istočno karibijski dolar]] (XCD) | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1-767 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.dm]] | komentar = }} '''Dominika''' je [[ostrvska država]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]],<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dominica|title=www.britannica.com Dominica}}</ref><ref name="English_constitution">{{cite web |url= https://www.constituteproject.org/constitution/Dominica_1984?lang=en |title= Dominica's Constitution of 1978 with Amendments through 1984 |publisher= Constitute |access-date= 20. 7. 2016 |archive-date= 16. 4. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160416071131/https://www.constituteproject.org/constitution/Dominica_1984?lang=en |url-status= live }}</ref> smještena južno od [[Guadeloupe]]a a sjeverno od [[Martinique|Martinika]]. Dio je lanca [[Ostrva privjetrine]] u arhipelagu [[Mali Antili|Malih Antila]] u Karipskom moru. Glavni grad, [[Roseau]], nalazi se na zapadnoj strani ostrva. Najbliži susjedi Dominike su dvije teritorije [[Evropska unija|Evropske unije]], odnosno prekomorski departmani Francuske: Guadeloupe na sjeverozapadu i [[Martinique]] na jugu-jugoistoku. Dominika zauzima površinu od 750&nbsp;km<sup>2</sup>, a najviša tačka je [[Morne Diablotins]], s nadmorskom visinom od 1.448&nbsp;m. Prema popisu stanovništva iz 2011, na ostrvu je živjelo 71.293 stanovnika.<ref name="2011 census"/> Ostrvo su u petom vijeku naselili [[Aravaki]], koji su došli iz [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Do 15. vijeka, narod [[Kalinago]] potisnuo je Aravake. Vjeruje se da je [[Kristofor Kolumbo]] prošao pored ostrva u nedjelju, 3. novembra 1493. Kasnije su ga kolonizirali Evropljani, prvenstveno Francuzi u periodu od 1690. do 1763. Francuzi su porobili stanovnike [[Zapadna Afrika|zapadne Afrike]] i doveli ih na Dominiku da rade na plantažama [[Kahva|kafe]]. [[Velika Britanija]] je preuzela vlast 1763, nakon [[Sedmogodišnji rat|Sedmogodišnjeg rata]], te nastavila praksu prisilnog rada radi sticanja bogatstva, a [[engleski jezik]] postepeno je uspostavljen kao službeni. Ostrvo je steklo nezavisnost kao republika 1978. Zbog svog prirodnog okruženja, Dominika nosi nadimak "Ostrvo prirode na Karibima".<ref>{{cite book |url= https://www.amazon.co.uk/Dominica-Nature-Island-Caribbean-Hansib/dp/1870518179 |title= Dominica: Nature Island of the Caribbean |last1= Evans |first1= P. C. |first2= L.| last2= Honychurch| authorlink2=Lennox Honychurch |year= 1989 |publisher= Hansib |archive-url= https://web.archive.org/web/20210424132805/https://www.amazon.co.uk/Dominica-Nature-Island-Caribbean-Hansib/dp/1870518179 |archive-date= 24. 4. 2021 |url-status= dead |access-date= }}</ref> To je najmlađe ostrvo u arhipelagu Malih Antila, koje se i dalje oblikuje uslijed geotermalne i vulkanske aktivnosti; dokaz tome je i drugo po veličini [[termalno vrelo]] na svijetu, poznat kao "[[Ključajuće jezero]]". Ostrvo obiluje bujnim planinskim kišnim šumama i dom je mnogim rijetkim vrstama biljaka, životinja i ptica. Dok u pojedinim zapadnim priobalnim područjima postoje sušni predjeli obrasli grmljem, u unutrašnjosti ostrva padaju obilne kiše. Papagaj [[siserou]], poznat i kao carska amazona, kritično je [[ugrožena vrsta]] koja se može pronaći samo na Dominici. To je nacionalna ptica ovog ostrva i nalazi se na državnoj zastavi, čineći Dominiku jednom od dvije suverene države na čijoj se zvaničnoj zastavi pojavljuje ljubičasta boja.<ref>{{cite web |title=Country Flags With Purple |url= https://www.worldatlas.com/articles/country-flags-with-purple.html |website=World Atlas |date=18. 12. 2018 |access-date=3. 4. 2019 |archive-date=31. 5. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531012907/https://www.worldatlas.com/articles/country-flags-with-purple.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=20. 11. 2017|title=The Real Reason Purple Isn't Used on Many National Flags|url=https://tiphero.com/purple-flags|access-date=29. 11. 2021|website=TipHero|language=en-US|archive-date=7. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407235559/https://tiphero.com/purple-flags|url-status=live}}</ref> Ova zemlja je članica [[Commonwealth nacija|Commonwealtha nacija]], [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], [[Međunarodna organizacija frankofonije|Međunarodne organizacije frankofonije]], [[Organizacija istočnokaripskih država|Organizacije istočnokaripskih država]] i [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]]. == Historija == [[Kristofor Kolumbo]] se iskrcao na Dominiku 3. decembra 1493.<ref>{{Cite web|url=https://www.dominicahighcommission.co.uk/history.html|title=History|website=www.dominicahighcommission.co.uk|language=en|access-date=11. 1. 2026}}</ref> Dominika je bio posljednji od otoka u Karipskom moru koji je koloniziran od Evropljana, jer su domoroci pružali velik otpor. [[Francuska]] se 1763. godine odrekla otoka u korist [[Velika Britanija|Velike Britanije]]. Britanci su 1805. otok proglasili svojom kolonijom. Godine1978 Dominika je stekla nezavisnost.Veliki ekonomski napredak Dominika je imala u vrijeme premijerke [[Mary Eugenia Charles]], 1980-1995. == Vlada == Dominika je zemlja sa [[parlament]]arnom [[demokratija|demokratijom]]. Nalazi se u sklopu [[Commonwealth]]a. Predsjednik se bira na pet godina, a premijer je obično iz stranke sa najviše mjesta u parlamentu. == Geografija == Dominika se nalazi na pola puta između [[Trinidad i Tobago|Trinidada i Tobaga]], i [[Portoriko|Portorika]]. == Privreda == [[Poljoprivreda]], posebno [[banana|banane]], su glavni proizvod Dominike. == Stanovništvo == Gotovo svi stanovnici Dominike su potomci [[rob]]ova iz [[Afrika|Afrike]].<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/dominica/34673.htm|title=Dominica (11/03)|website=U.S. Department of State|access-date=11. 1. 2026}}</ref> Dobna struktura: * 0-14 godina: 29% (muški 10,556; žene 10,254) * 15-64 godina: 63% (muški 23,151; žene 21,984) * 65 godina i više: 8% (muški 2,294; žene 3,301) (2000, procjena) * Prirodni prirast: -1.14% (2000, procjena) == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Dominica}} {{Commonscat|Dominica}} {{wikiatlas|Dominica}} * {{Službeni website|http://www.dominica.gov.dm/}} Vlade Dominike * {{CIA World Factbook link|do|Dominica}} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Dominika|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1978.]] fy51u60v1nl6gjgmvbzl06z8ilyot16 Dominikanska Republika 0 5813 3939310 3937034 2026-11-06T20:24:13Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939310 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Dominikanska Republika | izvorno_ime = República Dominicana | ime_genitiv = Dominikanske Republike | zastava = Flag of the Dominican Republic.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of the Dominican Republic.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Quisqueyanos valientes]]"<br />("Hrabri sinovi Quisqueya")<center>[[Datoteka:Dominican Republic National Anthem.ogg]]</center> | karta = Dominican Republic (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Santo Domingo]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|18|27|N|69|56|W|type:city}} | najveći_grad = [[Santo Domingo]] | službeni_jezik = [[Španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna [[Predsjednik|predsjednička republika]]<ref name="CIADemo"/> | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak predsjednika Dominikanske Republike|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Luis Abinader]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak potpredsjednika Dominikanske Republike|Potpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Raquel Peña]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = (od [[Haiti]]ja) | nezavisnost_priznato = 27. februar 1844. | površina = 48.671 | po_površini_na_svijetu = 128 | procenat_vode = 0,7<ref name="CIADemo"/> | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 11.532.151<ref name="Dominican Republic Macrotrends">{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/DOM/dominican-republic/population/ |title=Macrotrends Historical Population Database, 2025. (DO) |website=macrotrends.net |date=1. 1. 2025 |access-date=7. 1. 2025 |archive-date=20. 1. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120092428/https://macrotrends.net/global-metrics/countries/DOM/dominican-republic/population |url-status=dead }}</ref> | procjena_godina = 2025 | gustoća = 220 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 64 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $353,732 milijarde<ref name="IMFWEO.DO">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database, October 2025 Edition. (DO) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=14. 10. 2025 |access-date=25. 3. 2026 }}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 64 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $32.232<ref name="IMFWEO.DO" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 67 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $138,340 milijarde<ref name="IMFWEO.DO" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $12.605<ref name="IMFWEO.DO" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 74 | hdi = 0,776<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = 89 | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 39 | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Dominikanski peso]] (DOP) | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1-809 i +1-829 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.do]] | komentar = }} '''Dominikanska Republika''' je ostrvska [[država]]<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Dominican-Republic|title=Dominican Republic {{!}} History, People, Map, Flag, Population, Capital, & Facts {{!}} Britannica|date=23. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=25. 8. 2025}}</ref> smještena na istočnom dijelu karipskog otoka [[Hispaniola]], unutar arhipelaga [[Veliki Antili]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]]. Zauzima dvije trećine istočnog dijela ostrva [[Hispaniola]] i graniči sa [[Haiti]]jem. Dijeli pomorsku granicu s [[Portoriko]]m na istoku i kopnenu granicu s Haitijem na zapadu, zauzimajući istočnih pet osmina otoka Hispaniola; taj otok je, uz [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]], jedan od samo dva otoka na Karibima koja dijele dvije suverene države.<ref>{{cite book |last1=Vanderpool |first1=David M. |last2=Bush |first2=Ruth L. |title=Vascular Surgery |chapter=Surgical Care in Haiti |date=2017 |pages=341–345 |doi=10.1007/978-3-319-33745-6_53 |isbn=978-3-319-33743-2 |chapter-url={{GBurl|de9NDQAAQBAJ|p=341}} }}</ref><ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=5wBsDQAAQBAJ |title=Current Affairs November 2016 eBook |editor=Josh, Jagran |page=93 |year=2016}}</ref> Među državama na Antilima, ova zemlja je druga po površini (nakon [[Kuba|Kube]]) sa 48.671&nbsp;km<sup>2</sup> i druga po broju stanovnika (nakon Haitija) sa približno 11,4 miliona stanovnika u 2024, od kojih 3,6 miliona živi u metropolitanskom području glavnog grada [[Santo Domingo|Santo Dominga]].<ref name="CIADemo"/> Dominikansku Republiku često miješaju sa [[Dominika|Dominikom]], također državom u Karipskom moru. Domorodačko stanovništvo, uključujući narod [[Taíno]] koji je ostrvo podijelio na pet poglavarstava, naseljavalo je Hispaniolu prije dolaska Evropljana. [[Kristofor Kolumbo]] je proglasio otok posjedom Kastilje nakon što se na njega iskrcao tokom svog prvog putovanja 1492. Kolonija Santo Domingo postala je mjesto prvog stalnog evropskog naselja u Americi. Španija je 1697. priznala francusku vlast nad zapadnom trećinom otoka, koja je 1804. postala nezavisno [[Prvo Haićansko Carstvo]]. Grupa Dominikanca svrgnula je španskog guvernera i proglasila nezavisnost od Španije u novembru 1821, ali je Haiti aneksirao tu teritoriju u februaru 1822. Nezavisnost je konačno stečena 22 godine kasnije, 1844, nakon pobjede u Dominikanskom ratu za nezavisnost. Tokom naredne 72 godine zemlja je prošla kroz nekoliko građanskih ratova, korumpiranih diktatura, neuspjelih invazija Haitija i kratkotrajnog povratka pod špansku kolonijalnu vlast, prije nego što su Španci trajno protjerani tokom Dominikanskog rata za obnovu (1863–1865). [[Sjedinjene Američke Države]] okupirale su Dominikansku Republiku u periodu od 1916. do 1924, nakon čega je uslijedila diktatura [[Rafael Trujillo|Rafaela Trujilla]], koji je vladao od 1930. do ubistva 1961. [[Juan Bosch]] je izabran za predsjednika 1962, ali je svrgnut u vojnom udaru 1963. Dominikanski građanski rat iz 1965. prethodio je drugoj američkoj okupaciji i autoritarnoj vladavini Joaquína Balaguera (1966–1978. i 1986–1996). Od 1996, Dominikanska Republika se kreće ka predstavničkoj demokratiji. Dominikanska Republika ima najveću ekonomiju na Karibima i sedmu po veličini u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]].<ref name="gdp rank">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |title=CIA&nbsp;– The World Factbook&nbsp;– Rank Order&nbsp;– GDP (purchasing power parity) |access-date=27. 2. 2009 |archive-date=4. 6. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |url-status=dead }}</ref><ref name="worldbank.org">{{cite news|url=http://www.worldbank.org/en/country/dominicanrepublic|title=Dominican Republic|newspaper=World Bank|access-date=28. 4. 2016|archive-date=7. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507043743/http://www.worldbank.org/en/country/dominicanrepublic|url-status=live}}</ref> Zemlja je imala ekonomiju s najbržim rastom na zapadnoj hemisferi – uz prosječnu stopu rasta realnog BDP-a od 5,3&nbsp;% u periodu između 1992. i 2018.<ref name=":0"/> Rast BDP-a u 2014. i 2015. dostigao je 7,3&nbsp;%, odnosno 7,0&nbsp;%, što su bile najviše stope rasta na zapadnoj hemisferi.<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/country/dominicanrepublic/overview |title=Dominican Republic Overview |publisher=[[World Bank]] |access-date=29. 4. 2016 |archive-date=2. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502175746/http://www.worldbank.org/en/country/dominicanrepublic/overview |url-status=live }}</ref> Nedavni rast potaknut je [[građevinarstvo]]m, proizvodnjom, [[Turizam|turizmom]] i [[rudarstvo]]m. U zemlji se nalazi treći najveći rudnik zlata na svijetu po obimu proizvodnje – rudnik Pueblo Viejo.<ref name="investingnews.com">{{Cite web|url=https://investingnews.com/daily/resource-investing/precious-metals-investing/gold-investing/largest-gold-mines/|title=World's 10 Largest Gold Mines by Production &#124; INN|date=31. 7. 2019|access-date=27. 9. 2017|archive-date=26. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926144158/https://investingnews.com/daily/resource-investing/precious-metals-investing/gold-investing/largest-gold-mines/|url-status=live}}</ref><ref name="lawrieongold.com">{{cite web|title=World Top 20 Gold: Countries, Companies and Mines|url=https://lawrieongold.com/2017/04/02/world-top-20-gold-countries-companies-and-mines/|access-date=27. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926190819/https://lawrieongold.com/2017/04/02/world-top-20-gold-countries-companies-and-mines/|archive-date=26. 9. 2017|url-status=dead}}</ref> Proizvodnja zlata u zemlji iznosila je 31 metričku tonu 2015.<ref>{{Cite web |title=Gold production |url=https://ourworldindata.org/grapher/gold-production?tab=table |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129233804/https://ourworldindata.org/grapher/gold-production?tab=table |archive-date=29. 11. 2023 |access-date=18. 12. 2024 |website=Our World in Data |url-status=live }}</ref> Dominikanska Republika je najposjećenija destinacija na Karibima.<ref name="WTO Tourism Highlights 2018 Edition">{{cite book |title=UNWTO Tourism Highlights: 2018 Edition |date=2018 |doi=10.18111/9789284419876 |isbn=978-92-844-1987-6 }}{{page needed|date=februar 2026}}</ref> Kao geografski raznolika zemlja, ona je dom najvišem planinskom vrhu na Karibima ([[Pico Duarte]]), kao i najvećem jezeru i najnižoj tački na Karibima (jezero [[Enriquillo]]).<ref name="Baker 2008 190">{{cite book |last=Baker |first=Christopher P. |author2=Mingasson, Gilles |title=Dominican Republic |publisher=National Geographic Books |year=2008 |page=190 |url=https://books.google.com/books?id=toEFe48MD1IC&pg=PA190 |isbn=978-1-4262-0232-2 |access-date=11. 1. 2024 |archive-date=11. 1. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111005803/https://books.google.com/books?id=toEFe48MD1IC&pg=PA190#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Ostrvo ima prosječnu temperaturu od 26&nbsp;°C te veliku klimatsku i biološku raznolikost.<ref name=consulate>{{cite web |url=http://www.dominicanconsulate.org/gralinfo.htm |title=Consulate-General of the Dominican Republic Bangkok Thailand |access-date=27. 2. 2009 |archive-date=9. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909021203/http://www.dominicanconsulate.org/gralinfo.htm |url-status=live }}</ref> U zemlji se također nalaze prva katedrala, palata, manastir i tvrđava izgrađeni na američkom kontinentu; smješteni su u Kolonijalnoj zoni Santo Dominga, koja je uvrštena na listu svjetske baštine.<ref name="Colonial City of Santo Domingo">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/526|title=Colonial City of Santo Domingo|work=UNESCO World Heritage Centre|access-date=24. 8. 2016|archive-date=4. 1. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104142249/http://whc.unesco.org/en/list/526|url-status=live}}</ref><ref name="unesco.org">[http://www.unesco.org/nac/geoportal.php?country=DO&language=S UNESCO around the World | República Dominicana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208195531/http://www.unesco.org/nac/geoportal.php?country=DO&language=S |date=8. 12. 2013 }}. Unesco.org (November 14, 1957). Retrieved on April 2, 2014.</ref> == Historija == Ostrvo Hispaniola otkrio je [[Kristofor Kolumbo]] 1492. Narod [[Arawak]], koji je naseljavao ostrvo, je ubrzo istrijebljen. Od 1503. Španci dovoze na ostrvo crnce-[[robovlasništvo|robove]]. [[Francuska|Francuzi]] i [[Španija|Španci]] su 1697. podijelili ostrvo. 1795. Španija se odrekla svog dijela ostrva. 1822-1844. cijelo je ostrvo Hispaniola ujedinio pod svojom vlašću [[Jean Pierre Boyer]]. 1844. godine Dominikanska Republika, gdje su u većini bili [[mulati]], se ponovno odvojio. U periodu 1930-1961, diktatorski je vladao [[Rafael Leonidas Trujillo]], sve dok nije ubijen u atentatu 1965. SAD su vojnom intervencijom spriječili da izabrani predsjednik [[Juan Bosch Gavino]] zavlada. Rezultat američkog upletanja bila je diktatura [[Joaquin Vidella Balaguera|Joaquina Vidella Balaguere]], 1966-1978. == Vlada == Predsjednik republike je i šef države i predsjednik vlade. Predsjednik i potpredsjednik se biraju svake 4 godine. == Političke podjele == Dominikanska Republika se dijeli na 29 provincija i jedan distrikt. == Geografija == Glavni i najveći grad je [[Santo Domingo]]. Dominikanska Republika ima kopnenu granicu samo sa Haitijem. == Privreda == Ekonomija se uglavnom oslanja na [[turizam]]. [[Nezaposlenost]] je 1999. bila 13,8%. == Stanovništvo == Od ranih 1960-ih velik broj stanovnika emigrirao je u [[Sjedinjene Američke Države]]. Dominikanci su danas u SAD-u, od svih nacionalnih [[manjina]], najveća [[latino]] grupa. Dobna struktura: * 0-14 godina: 34% (muški 1,486,902; žene 1,422,977) * 15-64 godina: 61% (muški 2,609,934; žene 2,518,330) * 65 godina i više: 5% (muški 192,254; žene 212,136) (2000, približno.) * Prirodni prirast:1.64% (2000, približno) == Kultura == U Dominikanskoj Republici glavna vjera je [[katoličanstvo]]. Vjerska tolerancija je velika. == Također pogledajte == * [[Rafael Leónidas Trujillo]] == Reference == {{refspisak|2}} === Izvori === * {{cite book |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4th}}{{isbn?}} * {{cite book |last=Scheina |first=Robert L. |title=Latin America's Wars Volume I: The Age of the Caudillo, 1791–1899 |publisher=Potomac Books |year=2003}}{{isbn?}} * {{cite book |last=Scheina |first=Robert L. |title=Latin America's Wars Volume II: The Age of the Professional Soldier, 1900–2001 |url=https://archive.org/details/latinamericaswar0000robe |publisher=Potomac Books |year=2003b}}{{isbn?}} * {{cite book |last=Musicant |first=Ivan |title=The Banana Wars: A History of United States Military Intervention in Latin America from the Spanish-American War to the Invasion of Panama |url=https://archive.org/details/bananawarshistor00musi |publisher=Macmillan Publishing Company |year=1990}}{{isbn?}} * {{cite book |last=Gleijeses |first=Piero |title=The Dominican Crisis: The 1965 Constitutional Revolt and American Intervention |publisher=The Johns Hopkins University Press |year=1978}}{{isbn?}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last1=Goff |first1=Fred |last2=Locker |first2=Michael |title=The Violence of Domination: U.S. Power and the Dominican Republic |date=1967 |publisher=North American Congress on Latin America |oclc=5337272 }} * {{cite book |last1=Wiarda |first1=Howard J. |last2=Kryzanek |first2=Michael J. |title=The Dominican Republic |date=2019 |doi=10.4324/9780429310119 |isbn=978-0-429-31011-9 }} * {{cite book |last1=Diamond |first1=Jared |authorlink1=Jared Diamond |chapter=One Island, Two People, Two Histories: The Dominican Republic and Haiti |pages=329–357 |chapter-url={{GBurl|mYPXUHZCp3gC|p=329}} |title=[[Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed]] |date=2011 |publisher=Penguin |isbn=978-1-101-50200-6 }} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Dominican Republic}} {{wikiatlas|the Dominican Republic}} * {{službeni website|http://www.presidencia.gob.do}} Predsjednika Dominikanske Republike * {{službeni website|http://www.dominicanrepublic.com}} * {{CIA World Factbook link|dr|Dominikanska Republika}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Dominikanska Republika|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1844.]] i14lzjfq9gumt2hmx08md7igl27x01z Bolivija 0 5884 3939297 3937019 2026-11-06T20:22:11Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939297 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Bolivija | izvorno_ime = Estado Plurinacional de Bolivia {{simboli jezika|es|španski}}<br />Buliwya Mamallaqta {{simboli jezika|qu|kečuanski}}<br />Wuliwya Suyu {{simboli jezika|ay|ajmarski}}<br />Tetã Volívia {{simboli jezika|gn|gvarani}} | ime_genitiv = Bolivije | zastava = Flag of Bolivia.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Escudo de Bolivia.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Bolivianos, el Hado Propicio]]"<center>[[Datoteka:Himno Nacional de Bolivia instrumental.ogg]]</center> | karta = BOL orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Sucre]] <small>(po Ustavu)</small><br />[[La Paz]] <small>(sjedište vlade)</small> | glavni_grad_koordinate = | najveći_grad = [[Santa Cruz de la Sierra|Santa Cruz]]{{coord|17|48|S|63|10|W}} | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]], [[Kečuanski jezik|Kečuanski]], [[Aymara]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = | vladar_prva_vlast = | vrsta_druge_vlasti = | vladar_druga_vlast = | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 6. august 1825. | površina = 1.098.581 | po_površini_na_svijetu = 27 | procenat_vode = 1,29 | stanovnika = {{Povećanje}} 12,749,291<ref name="ine2024">{{cite web |title=Principales resultados - Censo 2024 |url=https://cpv2024.ine.gob.bo/index.php/principal/principales-resultados-v3/ |publisher=Instituto Nacional de Estadística |access-date=31. 8. 2025 |language=Spanish |date=2025 }}</ref> | stanovnika_godina = 2026 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 79 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 10,4 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 224 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $162,373&nbsp;milijardi<ref name="IMFWEO.BO">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13. 10. 2026 |access-date=19. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 89 | bdp_per_capita = {{Smanjenje}} $12.736<ref name="IMFWEO.BO" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 122 | bdp_nominalni_ukupno = {{Smanjenje}} $53,843&nbsp;milijardi<ref name="IMFWEO.BO" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 86 | bdp_nominalni_per_capita = {{Smanjenje}} $4.223<ref name="IMFWEO.BO" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 115 | hdi = 0,733<ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|title=Human Development Report 2025|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=30. 4. 2025|access-date=30. 4. 2025|archive-date=6. 5. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = povećanje | po_broju_hdi_na_svijetu = 108 | gini = 40,9<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/|title=World Bank Open Data|website=World Bank Open Data|access-date=3. 1. 2026|archive-date=26. 5. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/|url-status=live}}</ref> | gini_godina = 2021 | gini_nivo = smanjenje | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Bolivijski boliviano]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +591 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.bo]] | komentar = }} [[Datoteka:Salar_de_Uyuni,_Bolivia2.jpg|thumb|Uyuni]] '''Republika Bolivija,''' zvanično '''Višenacionalna Država Bolivija''' je kopnena [[država]] u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Bolivia|title=Bolivia {{!}} History, Language, Capital, Flag, Population, Map, & Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=15. 5. 2023}}</ref><ref>{{Citation|title=Bolivia|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bolivia/|publisher=Central Intelligence Agency|date=9. 5. 2023|access-date=15. 5. 2023|language=en|archive-date=27. 9. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041747/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bolivia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bolivia country profile|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18727507|newspaper=BBC News|date=21. 8. 2012|access-date=15. 5. 2023|language=en-GB}}</ref> Njena geografija se uglavnom sastoji od andske regije na zapadu te tropskih nizina na istoku i sjeveru. Zemlja se odlikuje raznolikim okruženjem koje obuhvata prostranu [[Amazonija|amazonsku]] nizinu, [[Gran Chaco]], doline s umjerenom klimom, visoku visoravan [[Altiplano]], snijegom prekrivene vrhove i planine, što rezultira širokim spektrom klima i bioma širom njenih regija i gradova. Uz istočnu granicu nalazi se dio [[Pantanal]]a, najvećeg tropskog močvarnog područja na svijetu. Graniči sa [[Brazil]]om na sjeveru i istoku, [[Paragvaj]]em na jugoistoku, [[Argentina|Argentinom]] na jugu, [[Čile]]om na jugozapadu i [[Peru]]om na sjeverozapadu. Zapadni dio zemlje je planinsko područje [[Andi|Anda]] i obuhvata oko jedne trećine površine zemlje, a istočni nizijski dio pripada [[amazon]]skom slivu pokrivenom [[prašuma]]ma. Sjedište vlade je [[La Paz]], gdje su smještene izvršna, zakonodavna i izborna grana vlasti, dok je ustavni glavni grad [[Sucre]], sjedište pravosuđa. Iako se većina stanovništva i urbanih centara nalazi u andskoj regiji, najveći grad i glavni industrijski centar je [[Santa Cruz de la Sierra]], smješten u istočnim tropskim nizinama. Bolivija je prema ustavu [[unitarna država]], podijeljena na [[Departmani u Boliviji|devet departmana]]. Geografska podjela na andski dio i nizine prati ekonomske i kulturne razlike, poput onih koje se vezuju za nazive "camba" i "colla". Jedna trećina teritorije zemlje nalazi se unutar planinskog lanca [[Andi|Anda]]. Najveća je i pri tome jedna od dvije kopnene države (druga je Paragvaj) koje leže izvan [[Afroevroazija|Afroevroazije]]. S površinom od 1.098.581&nbsp;km<sup>2</sup>, Bolivija je peta najveća država u Južnoj Americi i, uz Paragvaj, jedna od dvije države na američkom kontinentu koje nemaju izlaz na more. To je najveća država bez izlaza na more na južnoj hemisferi; posjeduje riječne luke koje omogućavaju pristup [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]] putem dva riječna sistema: Acre-Purus-Amazon i Paragvaj-Parana. Prema posljednjem popisu stanovništva iz 2024, Bolivija ima 11,4 miliona stanovnika.<ref name="ine2024"/> Stanovništvo je multietničko i uključuje autohtone narode (Amerindijance), mestike, te potomke Evropljana i Afrikanaca. Španski je službeni i dominantni jezik, iako 36 autohtonih jezika također ima službeni status, od kojih su najrasprostranjeniji gvarani, ajmara i kečua. Vjekovima prije španske kolonizacije, ova regija je bila dio države Tiwanaku, koja je propala oko 1000. godine nove ere. Rat između naroda Colla i Inka 1440-ih označio je početak vladavine Inka u zapadnoj Boliviji. Istočne i sjeverne nizije bile su nastanjene nezavisnim amazonskim i gvarani plemenima, koja nisu pripadala andskoj kulturi. Španski [[konkvistador]]i, pristižući iz Kuska (Peru) i Asunsiona (Paragvaj), silom su preuzeli kontrolu nad regijom u 16. vijeku. Tokom kasnijeg španskog kolonijalnog perioda, Bolivijom je upravljala Kraljevska audijencija Charcas (Real Audiencia de Charcas). Španija je izgradila veliki dio svog globalnog carstva zahvaljujući ogromnim zalihama srebra iz planine [[Cerro Rico]] u [[Potosí]]ju. Nakon neuspjele pobune u Sukreu 25. maja 1809, uslijedilo je šesnaest godina borbi prije uspostavljanja republike, koja je dobila ime po [[Simón Bolívar|Simónu Bolívaru]].<ref>{{Cite web|date=25. 8. 2013|title=Salem Press|url=https://salempress.com/store/samples/great_lives_from_history_19th/great_lives_from_history_19th_bolivar.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825121538/https://salempress.com/store/samples/great_lives_from_history_19th/great_lives_from_history_19th_bolivar.htm|archive-date=25. 8. 2013|access-date=23. 11. 2020}}</ref> Tokom 19. i početkom 20. vijeka, Bolivija je izgubila kontrolu nad nekoliko perifernih teritorija u korist susjednih zemalja; primjeri za to su teritorija Acre, koju je Brazil preuzeo u periodu 1899–1903, te obalno područje uz Tihi okean koje je Čile zauzeo 1879. Bolivijom je vladala oligarhija koju su činili vlasnici zemljišta i rudarski magnati – među kojima su bili Simón Iturri Patiño, Moritz Hochschild i Carlos Víctor Aramayo – sve dok Bolivijska nacionalna revolucija 1952. nije uvela opće pravo glasa, nacionalizirala profitabilne rudnike kalaja i provela ograničenu zemljišnu reformu. Smijenjivale su se vojne i civilne vlade, a posljednji neizabrani vojni vladar napustio je vlast 1982. Rasna i socijalna [[segregacija]], nastala još za vrijeme španske kolonizacije ovog prostora, se u velikoj mjeri zadržala i danas. [[Španski jezik]] je službeni jezik i prema tome i dominantni jezik u upotrebi iako se u Boliviji koristi još 36 jezika urođenika, od kojih su najčešće u upotrebi jezici Guarani, Aymara i Quechua. Moderna Bolivija je ustavna, demokratska republika, administrativno podijeljena na 9 departmana. U geografskom smislu je raznolika, od visokih vrhova Anda na zapadu do istočne nizije unutar Amazonskog bazena. Država je u razvoja sa srednjom vrijednošću [[Indeks ljudskog razvoja|indeksa ljudskog razvoja]]. Glavne privredne aktivnosti uključuju poljoprivredu, šumarstvo, ribolov, rudarstvo, drvnu i tekstilnu industriju. Članica je [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]],<ref>{{Cite news |url=https://www.nti.org/education-center/treaties-and-regimes/non-aligned-movement-nam |title=Non-Aligned Movement (NAM) – The Nuclear Threat Initiative |newspaper=The Nuclear Threat Initiative |access-date=19. 10. 2021 |archive-date=19. 10. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019023811/https://www.nti.org/education-center/treaties-and-regimes/non-aligned-movement-nam/ |url-status=live}}</ref> [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]] (OAS), [[Organizacije Ugovora o saradnji u Amazoniji]] (ACTO), [[Banke juga]], [[Unija južnoameričkih nacija|Unije južnoameričkih nacija]] (USAN) i [[Mercosur|Južnog zajedničkog tržišta]].<ref>{{Cite magazine |url=https://foreignpolicy.com/2024/07/26/bolivia-mercosur-gas-lithium-arce-coup-economy-politics/ |title=Bolivia's Busy Month |magazine=Foreign Policy |access-date=25. 1. 2025 |archive-date=5. 1. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105112744/https://foreignpolicy.com/2024/07/26/bolivia-mercosur-gas-lithium-arce-coup-economy-politics/ |url-status=live }}</ref> Bolivija je i dalje zemlja u razvoju i druga najsiromašnija država u Južnoj Americi, iako je značajno smanjila stope siromaštva. Njeni glavni ekonomski resursi uključuju [[Poljoprivreda|poljoprivredu]], [[šumarstvo]], [[Ribolov|ribarstvo]], [[rudarstvo]], te proizvode kao što su [[tekstil]] i [[odjeća]], prerađeni metali i naftni derivati. Bolivija je geološki veoma bogata, a njeni rudnici proizvode [[kalaj]], [[litij]], [[srebro]] i [[bakar]]. Poznata je po uzgoju biljke koke i proizvodnji prerađenog kokaina. Prema procjenama iz 2021. godine, površina pod usjevima koke iznosila je 39.700 hektara, dok je proizvodnja kokaina procijenjena na 317 metričkih tona.<ref>{{Cite web |date=14. 7. 2022 |title=ONDCP Releases Data on Coca Cultivation and Production in the Andean Region {{!}} ONDCP |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/ondcp/briefing-room/2022/07/14/ondcp-releases-data-on-coca-cultivation-and-production-in-the-andean-region/ |access-date=21. 9. 2023 |website=The White House |archive-date=2. 10. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002050917/https://www.whitehouse.gov/ondcp/briefing-room/2022/07/14/ondcp-releases-data-on-coca-cultivation-and-production-in-the-andean-region/ |url-status=live}}</ref> == Historija == Bolivija je u 7. vijeku bila središte indijanske civilizacije [[Ajmari|Ajmara]], pa potom [[Inka]]. U 16. vijeku dolaze [[Španci]]. 19. vijek obilježile su borbe za [[nezavisnost]] i ratovi s [[Čile]]om, pa potom [[Paragvaj]]om. Nakon niza vojnih režima uspostavljena je 1982. građanska vlast. == Vlada == === Vlada Luisa Arcea: 2020 – danas === Luis Arce je 8. novembra 2020. položio zakletvu kao predsjednik Bolivije zajedno sa svojim potpredsjednikom [[David Choquehuanca|Davidom Choquehuancom]].<ref>{{Cite news|title=Bolivia's Arce sworn in as socialists return to power after turbulent year|url=https://www.france24.com/en/americas/20201109-bolivia-s-arce-sworn-in-as-socialists-return-to-power-after-turbulent-year|work=France 24|date=9. 11. 2020|language=en}}</ref> U februaru 2021. vlada Arcea vratila je MMF-u iznos od oko 351 milion dolara. To se sastojalo od zajma od 327 miliona dolara koji je privremena vlada podigla u aprilu 2020. i kamate od oko 24 miliona dolara. Vlada je saopštila da je vratila zajam kako bi zaštitila ekonomski suverenitet Bolivije i zato što su uslovi vezani za zajam bili neprihvatljivi.<ref name="sopitas1802212">{{Cite news|last=Ponce|first=Erick|date=18. 2. 2021|title=¿Por qué Bolivia regresó crédito para enfrentar la pandemia de COVID al FMI?|language=es|work=Sopitas.com|url=https://www.sopitas.com/noticias/bolivia-regreso-credito-enfrentar-pandemia-covid-fmi/|access-date=19. 2. 2021}}</ref> Prema Bolivijskom institutu za vanjsku trgovinu, Bolivija je imala najnižu akumuliranu inflaciju u Latinskoj Americi do oktobra 2021.<ref>{{Cite web|url=https://kawsachunnews.com/bolivia-has-the-lowest-inflation-in-latin-america|title=Bolivia Has The Lowest Inflation in Latin America|date=2. 12. 2021|website=Kawsachun News|language=en-US|access-date=27. 6. 2022|archive-date=27. 5. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527222536/https://kawsachunnews.com/bolivia-has-the-lowest-inflation-in-latin-america|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.plenglish.com/news/2022/05/26/imf-recognizes-bolivias-strength-in-the-face-of-inflation/,%20https://www.plenglish.com/news/2022/05/26/imf-recognizes-bolivias-strength-in-the-face-of-inflation/|title=IMF recognizes Bolivia's strength in the face of Inflation - Prensa Latina|date=26. 5. 2022|language=en-US|access-date=27. 9. 2022}}{{Mrtav link}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ibce.org.bo/publicaciones-ibcecifras-pdf.php?id=994|title=Boletín IBCE Cifras: Inflación en Bolivia|website=ibce.org.bo|access-date=26. 10. 2022}}</ref> == Političke podjele == Bolivija je podijeljena je na 9 departmana. == Geografija == Bolivija se nalazi u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]]. Nalazi se u njenom zapadnom dijelu, ali bez izlaza na okean. Glavni grad je [[Sucre]], a površina države je 1.098.581&nbsp;km<sup>2</sup>, a ima oko 8 miliona stanovnika. Na zapadnom dijelu su planine [[Andi]]. Najveći vrh je [[Illimani]] (6 885 mnv) dok je drugi najveći vrh [[Illampu]] (6 555 mnv). Također se u Boliviji nalazi jezero na najvećoj nadorskoj visini. To je jezero [[Titicaca]] na 3.810 mnv. Klima je različita. U nizijama je tropska i suptropska dak na planinama umjerena, te hladna. == Privreda == Slabo razijena zemlja. Najviše je razvijena [[poljoprivreda]] i [[rudarstvo]]. Do skoro je Bolivija bila feudalna zemlja mada se ono iskorijenilo. Najviše se poljoprivrednih proizvoda uzgaja na planinama gdje vlada umjerena klima. Rude: prirodni gas, nafta, kalaj, cink, olovo, zlato, volfram, srebro, sumpor, antimon, bakar, azbest, kalaj.. . Glavni poljoprivredni proizvodi: kakao, kafa, agrumi, banane, voće, pamuk, kaučuk, pšenica, krompir, riža. Industrija: Rafinerija nafte (put vodi od Arika Čile do Santa Krus de la Sijera), te do samog juga zemlja i gasovod od [[Buenos Aires]]a do istog grada, proizvodnja obojenih metala, kožna, tekstilna... == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatna literatura == * Crabtree, John, and Laurence Whitehead, eds. ''Unresolved tensions: Bolivia past and present'' (2008) [https://www.amazon.com/Unresolved-Tensions-Bolivia-Present-American/dp/0822943557/ excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220425044439/https://www.amazon.com/Unresolved-Tensions-Bolivia-Present-American/dp/0822943557 |date=25. 4. 2022}} * Klein, Herbert S. ''A Concise History of Bolivia'' (Cambridge UP, 2021) [https://www.amazon.com/Concise-History-Bolivia-Cambridge-Histories-dp-1108844820/dp/1108844820/ excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709173311/https://www.amazon.com/Concise-History-Bolivia-Cambridge-Histories-dp-1108844820/dp/1108844820/ |date=9. 7. 2023}} * Morales, Waltraud Q. ''A brief history of Bolivia'' (Infobase Publishing, 2010). * Rohan, Rebecca. ''Bolivia'' (Cavendish Square, 2021) 32pp; for middle schools. * Thomson, Sinclair, et al., eds. ''The Bolivia Reader: History, Culture, Politics'' (Duke University Press, 2018). * Young, Kevin A. ''Blood of the earth: resource nationalism, revolution, and empire in Bolivia'' (University of Texas Press, 2017). * {{cite web | author=Constitute Assembly of Bolivia | year=2007 | publisher=[[Government of Bolivia]] | url=http://www.presidencia.gob.bo/asamblea/nueva_cpe_aprobada_en_grande_en_detalle_y_en_revision.pdf | title=Nueva Constitucion Politica del Estatdo | trans-title=New State Constitution | language=es | archive-url=https://web.archive.org/web/20090303221158/http://www.presidencia.gob.bo/asamblea/nueva_cpe_aprobada_en_grande_en_detalle_y_en_revision.pdf | archive-date=3. 3. 2009 | access-date=28. 1. 2014}} * {{Cite book | last=Fagan | first=Brian | year=2001 | title=The Seventy Great Mysteries of the Ancient World: Unlocking the Secrets of Past Civilizations | publisher=Thames & Hudson | isbn=978-0-500-51050-6 | url=https://archive.org/details/seventygreatmyst00faga}} * {{Cite book | last=Kolata | first=Alan | year=1993 | title=The Tiwanaku: Portrait of an Andean Civilization | url=https://archive.org/details/tiwanakuportrait00unse | publisher=Wiley | isbn=978-1-55786-183-2}} * {{Cite book | last=Kolata | first=Alan | year=1996 | title=Valley of the Spirits: A Journey into the Lost Realm of the Aymara | url=https://archive.org/details/valleyofspiritsj0000kola | publisher=Wiley | isbn=978-0-47157-507-8}} * {{cite journal |title=Bolivia |first=Daniel |last=Eisenberg |journal=Journal of Hispanic Philology |volume=11 |date=1987 |pages=193–198 |url=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/52136358/The_Editors_Column_Bolivia__by_Daniel_Eisenberg-libre.pdf?1489417284=&response-content-disposition=attachment%3B+filename%3D1_Bolivia.pdf&Expires=1710720392&Signature=VV0HKvhoXExc-dK3qkQakWDer9sUj9URCF4Sn6Kcfb7ubL0S8cPWJhpPk7cM-JCbSwci-lIi5HkGiCEW3xlJHPZhXIT0MLG518N7APw975lslzjCa-q8qwll4uX701-BVvpcYL~x0j8DQ2Q5Y0Xpp6U5ijz0nEKEvp8rXBEa0iAAiSUZQ0MKQaRoH0nU30eVasPXxwsyOdTqg5EbPgGTWMlYpk1ZexgcEKHC0zfosVxFjQ65w~eqwfPpV0tQLfKYo79a7uJq9rX4Yu73P4lQw0jqhBXr2OUTm3cLCropgByuh7PQXbjjO8pxx1CzVSlRlj1LfJjmRqOYQZ6GMonOzQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |access-date=17. 3. 2024 |archive-date=17. 3. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317233125/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/52136358/The_Editors_Column_Bolivia__by_Daniel_Eisenberg-libre.pdf?1489417284=&response-content-disposition=attachment%3B+filename%3D1_Bolivia.pdf&Expires=1710720392&Signature=VV0HKvhoXExc-dK3qkQakWDer9sUj9URCF4Sn6Kcfb7ubL0S8cPWJhpPk7cM-JCbSwci-lIi5HkGiCEW3xlJHPZhXIT0MLG518N7APw975lslzjCa-q8qwll4uX701-BVvpcYL~x0j8DQ2Q5Y0Xpp6U5ijz0nEKEvp8rXBEa0iAAiSUZQ0MKQaRoH0nU30eVasPXxwsyOdTqg5EbPgGTWMlYpk1ZexgcEKHC0zfosVxFjQ65w~eqwfPpV0tQLfKYo79a7uJq9rX4Yu73P4lQw0jqhBXr2OUTm3cLCropgByuh7PQXbjjO8pxx1CzVSlRlj1LfJjmRqOYQZ6GMonOzQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA }} {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Bolivia}} {{wikiatlas|Bolivia}} * [https://web.archive.org/web/20130410181559/http://www.presidencia.gob.bo/ Stranica predsjednika Bolivije] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html Bolivija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225154232/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html%20 |date=25. 12. 2018 }} na CIA World Factbook {{Departmani u Boliviji}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Bolivija|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Kontinentalne države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1825.]] i6268rlamxf2twn8arnibreuf5r62fy Čile 0 6742 3939421 3936988 2026-11-06T21:02:04Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939421 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Čile | izvorno_ime = República de Chile | ime_genitiv = Čilea | zastava = Flag of Chile.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Chile.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional de Chile]]"{{Center|[[Datoteka:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]}} | karta = CHL orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Santiago de Chile]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|33|26|S|70|40|W|type:city}} | najveći_grad = [[Santiago de Chile]] | službeni_jezik = [[španski jezik|Španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Čilea|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[José Antonio Kast]] | vrsta_druge_vlasti = [[Predsjednik Senata Čilea|Predsjednik Senata]] | vladar_druga_vlast = [[Paulina Núñez]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma Čilea|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_treća_vlast = [[Jorge Alessandri]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres Čilea|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Čilea]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Čilea]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 12. februar 1818. | površina = 756.101,96<ref name="ce2006">{{Cite web |url=http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-date=9. 10. 2022 |url-status=live |title=Compendio estadístico 2006 |access-date=29. 11. 2007 |publisher=Instituto Nacional de Estadísticas |date=oktobar 2006 }}</ref><ref name="Chile country profile">{{cite web |title=Chile country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |website=BBC News |access-date=17. 10. 2023 |date=17. 10. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411095040/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |url-status=live }}</ref> | po_površini_na_svijetu = 37 | procenat_vode = 2,1 | stanovnika = 18.480.432<ref>{{Cite web|url=https://www.censo2024.ine.gob.cl|title=Censo 2024|access-date=26. 9. 2026|publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]]|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 19.629.588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11. 1. 2024|archive-date=12. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 24 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 198 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $745,751 milijardi<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13. 10. 2026 |access-date=13. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 43 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $37.008<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $402,243 milijardi<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 43 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $19.961<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 64 | hdi = 0,878<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 45 | gini = 43,0<ref name="WorldBank_Gini_Chile">{{cite web |last=World Bank |title=Gini index - Chile |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |access-date=14. 4. 2026 |language=en}}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Čileanski peso]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Ojos del Salado]] | najviša_tačka_metara = 6.893 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +56 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cl]] | komentar = }} '''Čile''' ({{jez-es|Chile}}), službeno '''Republika Čile''' ({{jez-es|República de Chile|linkovi=ne}} {{malo|/{{audio|pomoć=ne|Es-República de Chile.oga|izgovor}}/}}), jest [[suverena država]] u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]], smještena na zapadu kontinenta. Najjužnija je zemlja na svijetu i najbliža [[Antarktik]]u. Zauzima uski pojas između [[Tihi okean|Tihog okeana]] na zapadu i [[Andi|Anda]] na istoku. Prema popisu stanovništva iz 2024, Čile je imao 18,5 miliona stanovnika. Država obuhvata teritoriju od 756.102&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="Chile country profile"/><ref name="2024 census">{{cite web |title=The first results of the 2024 Census: 18,480,432 people enumerated in Chile and an increasing trend in population aging |url=https://www.ine.gob.cl/press-room/news/2025/03/28/the-first-results-of-the-2024-census-18-480-432-people-enumerated-in-chile-and-an-increasing-trend-in-population-aging |website=ine.gob.cl |access-date=5. 11. 2025 |date=28. 3. 2025}}</ref> Zemlja je izdužena 4.630&nbsp;km u smjeru sjever-jug, s najvećom širinom 350&nbsp;km. Na sjeveru graniči s [[Peru]]om, na sjeveroistoku s [[Bolivija|Bolivijom]] te na istoku s [[Argentina|Argentinom]], dok na krajnjem jugu izlazi na [[Drakeov prolaz]]. Čile također upravlja s nekoliko ostrva u Tihom okeanu, uključujući [[Juan Fernández (arhipelag)|arhipelag Juan Fernández]], ostrvo [[Salas y Gómez (ostrvo)|Salas y Gómez]], ostrva [[Desventuradas]] i [[Uskršnje ostrvo]], a polaže pravo i na oko 1.250.000&nbsp;km<sup>2</sup> Antarktika, što naziva [[Čileanska antarktička teritorija|Čileanskom antarktičkom teritorijom]].{{refn|group=nb|Od 1961, svi zahtjevi za polaganje prava na teritoriju na Antarktiku su, ''[[de jure]]'', suspendovani u okviru [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]].}} Glavni i najveći grad je [[Santiago de Chile]], a službeni i nacionalni jezik je [[Španski jezik|španski]]. [[Španija]] je osvojila i kolonizirala ovo područje sredinom 16. vijeka, zamijenivši vlast [[Inka]]; međutim, nisu uspjeli pokoriti autonomno pleme Mapuče, koje je nastanjivalo prostor današnjeg južno-centralnog Čilea. Nakon proglašenja nezavisnosti od Španije 1818, Čile se 1830-ih razvio u relativno stabilnu autoritarnu republiku. Tokom 19. vijeka, Čile je doživio značajan ekonomski i teritorijalni rast; 1880-ih okončan je otpor naroda Mapuče, a tokom [[Pacifički rat|Pacifičkog rata]] (1879–1883), pobjedom nad Peruom i Bolivijom, Čile je stekao svoje današnje sjeverne teritorije. U 20. vijeku, sve do 1970-ih, Čile je prošao kroz proces demokratizacije,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|title=Elecciones, sufragio y democracia en Chile (1810–2012)|access-date=20. 6. 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=6. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606211346/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|title=Sufragio femenino universal|access-date=20. 6. 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=27. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203312/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|url-status=live}}</ref> uz brz rast stanovništva i urbanizaciju,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|title=Desarrollo y dinámica de la población en el siglo XX|access-date=20. 6. 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=11. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711012135/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|url-status=live}}</ref> pri čemu se njegova ekonomija sve više oslanjala na izvoz [[Bakar|bakra]] dobijenog rudarenjem.<ref>[[Gabriel Salazar|Salazar, Gabriel]]; [[Julio Pinto|Pinto, Julio]] (2002). ''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores.'' [[LOM Ediciones]]. {{ISBN?}}. Pages 124–125.</ref><ref>[[Sergio Villalobos|Villalobos, Sergio]]; [[Osvaldo Silva|Silva, Osvaldo]]; Silva, Fernando; Estelle, Patricio (1974). ''Historia De Chile'' (14th ed.). [[Editorial Universitaria]]. {{ISBN|956-11-1163-2}}. Pages 773–775.</ref> Tokom 1960-ih i 1970-ih, zemlju su obilježile snažna politička polarizacija između ljevice i desnice te previranja, što je kulminiralo državnim udarom 11. septembra 1973. Taj udar, izveden uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], srušio je demokratski izabranu ljevičarsku vladu [[Salvador Allende|Salvadora Allendea]]. Nakon toga uslijedila je šesnaestipolgodišnja desničarska vojna diktatura pod vodstvom [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. U tom periodu donesen je Ustav iz 1980.<ref>{{cite web |title=History of our constitutions |url=https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724024551/https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |archive-date=24. 7. 2024 |access-date=12. 1. 2025 |publisher=Government of Chile}}</ref> i provedene su brojne političke i ekonomske reforme,<ref>{{cite book |last1=Ffrench-Davis |first1=Ricardo |title=Economic reforms in Chile: from dictatorship to democracy |url=https://archive.org/details/economicreformsi0000ffre |date=2002 |publisher=Univ. of Michigan Press |isbn=9780472112326 |location=Ann Arbor, Mich}}</ref> ali je taj režim također obilježilo masovno kršenje [[Ljudska prava|ljudskih prava]], uključujući više od 3.000 smrtnih slučajeva i nestanaka ljudi.<ref name="BBC-Chile">{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm |title=Country profile: Chile |work=BBC News |date=16. 12. 2009 |access-date=31. 12. 2009 |archive-date=14. 1. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114035710/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm |url-status=live }}</ref> Režim je okončan 1990, nakon referenduma održanog 1988, a zamijenila ga je koalicija lijevog centra koja je vladala do 2010. Čile je danas jedna od najstabilnijih i najnaprednijih država Južne Amerike, s ekonomijom visokog dohotka i visokim životnim standardom.<ref>{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|format=PDF|title=SOCIAL PROGRESS INDEX 2015: EXECUTIVE SUMMARY|website=2.deloitte.com|access-date=2. 8. 2017|archive-date=23. 7. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723035217/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12. 2. 2009 }}</ref> Ova država predvodi latinoameričke nacije po rangiranju [[Indeks ljudskog razvoja|indeksa ljudskog razvoja]], konkurentnosti, prihoda po glavi stanovnika, globalizacije, stanja mira, ekonomskih sloboda i niske percepcije korupcije.<ref name="hdrstats.undp.org"/> Također, u regionalnom pogledu Čile je visokorangiran po pitanju održivosti države i demokratskog razvoja.<ref name="wdi">{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=World Development Indicators |publisher=World Bank |date=17. 4. 2012 |access-date=12. 5. 2012}}</ref> Čile je jedini južnoamerički član [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (OECD), kojoj se pridružio 2010. Trenutno ima i najnižu stopu ubistava u Južnoj Americi. Čile je jedan od osnivača [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Unija južnoameričkih država|Unije južnoameričkih država]] (UNASUR) i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC). == Geografija == {{Glavni|Geografija Čilea}} [[Datoteka:Mapa administrativo de Chile.png|mini|lijevo]] [[Datoteka:San Pedro de Atacama (street view).jpg|mini|lijevo|[[Atacama]]]] Pustinja [[Atacama]] na sjeveru zemlje sadrži velika mineralna bogatstva, prvenstveno [[bakar]] i [[nitrat]]e. Najveći dio stanovništva i poljoprivrednog zemljišta koncentrirani su u relativno maloj središnoj dolini u kojoj se nalazi i glavni grad Santiago. Ova je regija i historijsko središte Čilea iz koje se zemlja širila prema sjeveru i jugu. Južni Čile bogat je šumama i pašnjacima, a reljefom dominira niz [[vulkan]]a i [[jezero|jezera]]. Južna je obala labirint [[fjord]]ova, [[zaliv]]a, prolaza, te zavojitih poluostrva i ostrva. Istočnu granicu zemlje čine [[Andi|Ande]] u kojima se nalazi najviši vrh Nevado Ojos del Salado (6.880 m). Čile kontrolira i [[Uskršnje ostrvo]], najistočnije ostrvo [[Polinezija|Polinezije]], te [[Ostrvo Robinsona Crusoea]] u arhipelagu [[Juan Fernández]]. Polaže pravo i na velik dio [[Antarktik]]e. == Historija == {{Glavni|Historija Čilea}} Prije oko 10.000 godina na područje današnjeg Čilea doselili su se preci [[Američki Indijanci|Američkih Indijanaca]]. Kratko su vrijeme sjevernim Čileom gospodarili [[Inka|Inke]], ali u znatnijem naseljavanju spriječio ih je otpor domorodaca i udaljenost od središta njihove države. [[Datoteka:Pedro de Valdivia.jpg|mini|lijevo|Pedro de Valdivia]] Godine 1520. Portugalac [[Ferdinand Magellan]], oplovljavajući po prvi put [[Zemlja (planeta)|Zemljinu]] kuglu, otkrio je južni prolaz koji se danas po njemu zove [[Magellanov prolaz]]. Sljedeći kontakt Evropljana s Čileom zbio se kad je Španac [[Diego de Almagro]] sa grupom konkvistadora stigao ovamo iz [[Peru]]a 1535. u potrazi za [[zlato]]m, ali se ubrzo vratio praznih ruku. Prvo stalno evropsko naselje, [[Santiago de Chile|Santiago]], osnovao je 1541. [[Pedro de Valdivia]], jedan od časnika [[Francisco Pizzaro|Francisca Pizzara]]. Umjesto željenih nalazišta zlata i [[srebro|srebra]] Španci su se okrenuli [[poljoprivreda|poljoprivredi]] u središnoj dolini Čilea. Područje je postalo dijelom [[Potkraljevstvo Peru|Potkraljevstva Peru]]. Kolonizatori su se ubrzo suočili s otporom domorodaca, najviše naroda [[Mapuche]] u čijoj je pobuni 1553. ubijen Valdivia i uništeno nekoliko većih naselja. Ukidanje ropstva u koloniji 1683. smanjilo je napetosti između dviju grupa. Dolazak [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovog]] brata Josepha na špansko prijestolje 1808. potakao je koloniju na pobunu. Dana [[18. septembar|18. septembra]] 1808. stvoreno vijeće koje je trebalo predstavljati Ferdinanda, nasljednika svrgnutog kralja, proglasilo je Čile autonomnom republikom unutar španlske monarhije. Uskoro su postali sve glasniji zahtjevi za punom neovisnošću. Pokušaji Španije da obnovi svoju vlast doveli su do oružanih borbi. [[Datoteka:Ohiggins.jpg|mini|Bernardo O'Higgins]] Povremeni sukobi trajali su do 1817, kada je vojska pod vodstvom [[Bernardo O'Higgins|Bernarda O'Higginsa]], najpoznatijeg čileanskog domoljuba, i [[José de San Martín|Joséa de San Martína]], heroja [[Argentina|argentinske]] borbe za nezavisnost, prešla Ande i u Čileu pobijedila rojaliste. Dana 12. februara 1818. Čile je proglašen nezavisnom republikom s O'Higginsom kao [[predsjednik]]om. Političke promjene nisu bile popraćene društvenima, tako da je čileansko društvo 19. vijeka očuvalo raslojenu kolonijalnu strukturu s velikim uticajem moćnih obitelji i [[Katolička crkva|Katoličke crkve]]. Nakon političkih borbi oko uređenja države, postignut je kompromis prema kojem je stvoreno jako predsjedništvo, ali pod kontrolom velikih zemljoposjednika. Prema kraju 19. vijeka središnja je vlast dovršila kolonizaciju čileanskog juga i pobijedila ostatke naroda [[Mapuche]]. Godine 1881. ugovorom s Argentinom potvrđen je čileanski suverenitet nad Magelanovim prolazom. U [[Pacifički rat|Pacifičkom ratu]] vođenom od 1879. do 1883. protiv [[Peru]]a i [[Bolivija|Bolivije]] Čile se proširio za gotovo jednu trećinu dotadašnjeg teritorija na sjever i oduzeo Boliviji izlaz na more, dobivši vrijedna ležišta nitrata koja su zemlji donijela značajno bogatstvo. Poslije kratkog Čileanskog građanskog rata 1891. došlo je do preraspodjele političke moći između predsjednika i kongresa (parlamenta) i Čile je postao parlamentarna demokratije. U ratu je ojačala i pozicija čileanske financijske oligarhije, osobito bankarske kuće Edwards povezane sa stranim investitorima. Ipak, srednja i radnička klasa ojačale su do 1920-ih dovoljno da bi mogle izabrati reformski orijentiranog predsjednika, Artura Alessandija Palmu, čiji je program djelomično blokirao konzervativni kongres. Palmine reformske težnje bile su pomiješane s divljenjem prema nekim elementima [[Benito Mussolini|Mussolinijeve]] korporativne države. U dvadesetima su se pojavile i prve [[marksizam|marksističke]] grupe sa značajnom podrškom. Vojnim udarom generala [[Luis Altamirano|Luisa Altamirana]] 1924. započelo je razdoblje političke nestabilnosti koje je potrajalo do 1932. Najduže se na vlasti zadržao general [[Carlos Ibáñez]] koji je i prepustio 1931. vlast demokratski izabranom nasljedniku. Uslijedila je dvadesetogodišnja dominacija [[Radikalna stranka (Čile)|Radikalne stranke]], bliske srednjoj klasi, tokom koje je država povećala svoju ulogu u privrednom životu. Jačanje srednje klase dovelo je do političke aktivacije nižih slojeva stanovništva pa je na izborima 1964. pobijedila [[Kršćansko-demokratska stranka Čilea]] na čelu s [[Eduardo Frei Montalva|Eduardom Freijem Montalvom]] koja je obećala reforme u korist siromašnijih seljaka i provođenje [[agrarna reforma|agrarne reforme]] te nacionalizaciju najvećih rudnika [[bakar|bakra]]. Ipak, Frei se u ostvarivanju svojih obećanja susreo s otporom na oba kraja političkog spektra, tako da je u radikaliziranoj političkoj klimi na izborima 1970. za predsjednika izabran [[marksizam|marksistički]] senator [[Salvador Allende]], vođa koalicije "Narodno jedinstvo" koja je uključivala socijaliste, komuniste, radikale i socijaldemokrate te disidente Kršćansko-demokratske stranke. Allendeov je program predviđao nastavak i jačanje procesa agrarne reforme i uvođenje društvenog vlasništva nad najvećim privrednim subjektima. Snažno su mu se usprotivili strani investitori i započeli s povlačenjem svojih uloga iz čileanske privrede, a zbog približavanja zemljama [[Istočni blok|Istočnog bloka]] Allendeu su se suprotstavile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] koje su iskoristile svoj uticaj u međunarodnim financijskim institucijama za otežavanje privrednog položaja Čilea. U prvoj godini mandata Allendeove su mjere dovele do izvjesnog poboljšanja ekonomskog stanja, ali već 1972. ekonomija je počela posrtati, a politička se situacija zaoštrila s čestim sukobima Allendeovih pristaša i protivnika. Tokom 1973. [[inflacija]] se otela kontroli i zaredali su [[štrajk]]ovi u mnogim djelatnostima. Dana 11. septembra 1973. Allende je zbačen u vojnom udaru izvedenom uz podršku [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]-e. Umro je istog dana pod nerazjašnjenim okolnostima u predsjedničkoj palači, a vlast je preuzela vojna hunta pod vodstvom generala [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. Prve godine vojne vladavine bile su obilježene brojnim kršenjima ljudskih prava i pogubljenjima političkih protivnika. Novi je ustav potvrđen na referendumu sumnjive demokratičnosti 1980. i prema njemu je Pinochet izabran za predsjednika uz osmogodišnji mandat. Krajem 1980-ih režim je postupno dopustio veću slobodu govora, javnog okupljanja i političke aktivnosti. Ekonomska je politika vojne vlade bila gotovo potpuno liberalna, nasuprot dotadašnjem uplitanju države u ekonomiju, što je pogodovalo domaćim i stranim ulaganjima, premda industrija bakra i drugi veliki rudnici nisu vraćeni prijašnjim vlasnicima. Na referendumu 5. oktobra 1988. general Pinochet nije uspio dobiti drugi osmogodišnji mandat. Godinu dana kasnije za predjsjednika je izabran kršćanski demokrat [[Patricio Aylwin]] na čelu široke koalicije 16 stranaka. Godine 1993. predsjednikom je postao [[Eduardo Frei Ruiz-Tagle]], sin bivšeg predsjednika Freija Montalve, a 1999. u drugom je krugu pobijedio kandidat Socijalističke stranke [[Ricardo Lagos]]. == Stanovništvo == [[Datoteka:Bachelet y campeones de polo.jpg|mini|lijevo|250px|Čileanska reprezentacija]] Čile su mješavina različitih etničkih grupa, dominantno potomaka [[Evropa|evropskih doseljenika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |title=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |access-date=25. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |title=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |title=Latinoamerica. |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |archive-date=18. 3. 2009 |url-status=dead }}</ref> Čine oko 52,7% i 90% populacije.<ref name="Lizcano">{{cite web |url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1 |title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI |format=PDF}}</ref><ref name="Garcia">{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |title=Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225143052/http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |archive-date=25. 12. 2009 |url-status=dead }}</ref> Valovi doseljenika iz evropskih zemalja stigli su u Čile krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka: [[Nijemci]], [[Francuzi]], [[Engleska|Britanci]], [[Irska|Irci]], [[Poljaci]], [[Italijani]], [[Španija|Španci]], [[Rusi]], [[Hrvati]], [[Srbi]] i drugi, kao i manji broj doseljenika s [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. [[Hrvatska]] zajednica u Čileu broji oko 380.000 ljudi i naročito je brojna na sjeveru, u [[Antofagasta]], u području oko glavnog grada Santiaga, te na jugu zemlje (''Ognjena zemlja, Porvenir, Punta Arenas''). Najviše iseljenika je s [[Brač]]a koji su u Čile došli zbog zlatne groznice krajem 19. stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |title=Splitski osnovnoškolci rođeni u Čileu. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917024605/http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |archive-date=17. 9. 2011 |url-status=dead }}</ref> Izvorno indijansko stanovništvo sačinjava oko 3,2% ukupnog stanovništva. Među religijama prevladava [[katoličanstvo]], koje država podupire iako nije službena religija. <br /> Osim katolika, postoji i veći [[broj]] pripadnika židovske religije i protestanata. [[Katoličanstvo|Katolika]] je 70%, [[Protestantizam|protestanata]] 15,1%<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=Arhivirana kopija |access-date=15. 3. 2008 |archive-date=6. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |url-status=dead }}</ref>. == Ekonomija == Čile spada u srednje razvijene zemlje. Nakon kratke ekonomske krize krajem 1990-ih ekonomija ponovno bilježi visoke stope rasta. Najvažniji izvozni proizvodi su [[bakar]], [[voće]], [[Ribe|riba]], [[vino]], [[papir]] i dr. [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je za 2004. procijenjen na 10.400 [[američki dolar|USD]] po stanovniku, mjereno po PPP-u. == Također pogledajte == * [[Čileanska ratna mornarica]] * [[Michelle Bachelet]] * [[Castro (Čile)]] == Bilješke == {{Reflist|group=nb}}<references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Christian Balteum: ''The Strip. A Marxist critique of a semicomparador economy'', University of Vermont Press, 2018 * Simon Collier and William F. Sater, ''A History of Chile, 1808–1894'', Cambridge University Press, 1996 * Paul W. Drake, and others., ''Chile: A Country Study'', Library of Congress, 1994 * Luis Galdames, ''A History of Chile'', University of North Carolina Press, 1941 * {{Cite EB1911|wstitle= Chile | volume= 6 |last1= Lamoureux |first1= Andrew Jackson |author1-link= |last2= and three others |first2= |author2-link= | pages = 142&ndash;160 |short= 1}} * Brian Lovemen, ''Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism'', 3rd ed., Oxford University Press, 2001 * John L. Rector, ''The History of Chile'', Greenwood Press, 2003 {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Chile}} {{Commonscat|Chile}} {{wikiatlas|Chile}} * {{službeni website|https://www.thisischile.cl/}} * [http://www.gobiernodechile.cl/ Zvanična stranica vlade Čilea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ |date=13. 1. 2011 }} * {{CIA World Factbook link|ci|Čile}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{APEC}} [[Kategorija:Čile|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1818.]] 352xnyq5gtmwy741c8da2ghb7b3n0h7 Gvajana 0 6787 3939321 3936961 2026-11-06T20:28:58Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939321 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Gvajana | izvorno_ime = Co-operative Republic of Guyana | ime_genitiv = Gvajane | zastava = Flag_of_Guyana.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of Arms of Guyana.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]" | karta = Guyana (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Georgetown (Gvajana)|Georgetown]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|6|48|04|N|58|09|18|W|type:city}} | najveći_grad = [[Georgetown (Gvajana)|Georgetown]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna parlamentarna republika s izvršnom predsjedničkom vlašću{{efn |Predsjednik je ustavno obavezan raspustiti parlament nakon uspješnog izglasavanja nepovjerenja vladi (član 106. stav 6), a novi izbori se raspisuju u roku od tri mjeseca (član 61).<ref>{{cite web|url=http://parliament.gov.gy/constitution.pdf|title=CONSTITUTION OF THE CO-OPERATIVE REPUBLIC OF GUYANA ACT|last1=Constitution|year=2012|website=Parliament of Guyana|access-date=21. 3. 2024|archive-date=11. 12. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211164535/https://parliament.gov.gy/constitution.pdf|url-status=live}}</ref>}} | vrsta_prve_vlasti = Predsjednik | vladar_prva_vlast = [[Irfaan Ali]] | vrsta_druge_vlasti = Predsjednik vlade | vladar_druga_vlast = [[Mark Phillips]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = [[Narodna skupština (Gvajana)|Narodna skupština]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = 26. maj 1966. od Velike Britanije | nezavisnost_priznato = | površina = 214.970<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|title=Guyana|date=17. 2. 2024|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=23. 1. 2021|archive-date=7. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|url-status=dead}}</ref><ref name="AH">{{cite web|url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana|title=Guyana – Dictionary definition and pronunciation – Yahoo! Education|publisher=Education.yahoo.com|access-date=30. 3. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190609/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana|archive-date=29. 10. 2013}})</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19546909|title=Guyana country profile|work=BBC News|date=oktobar 2012|access-date=30. 3. 2024|archive-date=21. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621013530/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19546909|url-status=live}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 81. | procenat_vode = 8,40 | stanovnika = 772.298 | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 160. | procjena = {{Increase}} 1.025.200<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/guyana-population/|title=Guyana Population (2026) – Worldometer|website=www.worldometers.info|access-date=25. 10. 2022|archive-date=5. 2. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205134615/https://www.worldometers.info/world-population/guyana-population/|url-status=live}}</ref> | procjena_godina = 2026 | gustoća = 3,2 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = {{increase}} $97,76 milijarde<ref name="IMFWEO.GY">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=336,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=Report for Selected Countries and Subjects: April 2025|publisher=[[International Monetary Fund]]|website=imf.org}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 110 | bdp_per_capita = {{increase}} $95.480<ref name="IMFWEO.GY" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 8 | bdp_nominalni_ukupno = {{increase}} $33,960 milijarde<ref name="IMFWEO.GY" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 119 | bdp_nominalni_per_capita = {{increase}} $33.176<ref name="IMFWEO.GY" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 37 | hdi = 0,776<ref name="UNHDR">{{cite web|url= https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/GUY|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 44,6<ref name="wb-gini">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|title=Gini Index coefficient|publisher=CIA World Factbook|access-date=4. 8. 2021|archive-date=17. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|url-status=dead}}</ref> | gini_godina = 2007 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Gvajanski dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +592 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.gy]] | komentar = }} [[Datoteka:GuyanaKaieteurFalls2004.jpg|mini|desno|260px|Vodopad [[Kaieteur Falls]], nalazi se u centralnoj Gvajani, na rijeci Potaro. Ovaj vodopad je pet puta viši od vodopada Nijagara.]] '''Gvajana''' (engleski izgovor /ɡaɪˈænə/ ({{pron-en|ɡaɪˈænə|en-us-Guyana-2.ogg}}) gye-AN-ə), službenog naziva "Co-operative Republic of Guyana" i prethodno poznata kao Britanska Gvajana, je država na sjevernoj obali [[Južna Amerika|Južne Amerike]] i kulturno pripada anglofonim Karibima. Na sjeveru graniči s [[Atlantski okean|Atlantskim okeanom]], na istoku sa [[Surinam]]OM, na jugu i jugozapadu s [[Brazil]]OM, a na zapadu s [[Venecuela|Venecuelom]]. Dio je regije [[Gvajane]]. Glavni i najveći grad je [[Georgetown (Gvajana)|Georgetown]]. S površinom od 214.969&nbsp;km<sup>2</sup>, Gvajana je treća najmanja suverena država po površini na kopnenom dijelu Južne Amerike, nakon [[Urugvaj]]a i Surinama, te druga država s najmanjim brojem stanovnika u Južnoj Americi, nakon Surinama; također je jedna od najrjeđe naseljenih zemalja na svijetu.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|title=Guyana|date=13. 2. 2024|access-date=23. 1. 2021|archive-date=7. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|url-status=dead}}</ref> Službeni jezik zemlje je [[Engleski jezik|engleski]], iako je veliki dio stanovništva dvojezičan, govoreći engleski i jezike autohtonih naroda. Gvajana je jedina država na kopnenom dijelu Južne Amerike u kojoj je engleski službeni jezik. Većina stanovništva govori i gvajanski kreolski jezik, koji se temelji na engleskom. Gvajana je dio Karipskog Commonwealtha. Dio je karipske regije na kopnu, održavajući snažne kulturne, historijske i političke veze s drugim karipskim zemljama, a služi i kao sjedište Karipske zajednice (CARICOM). Godine 2008. zemlja se pridružila [[Unija južnoameričkih nacija|Uniji južnoameričkih nacija]] kao zemlja osnivač. Odlikuje se velikom raznolikošću prirodnih staništa i izuzetno bogatim [[Bioraznolikost|biodiverzitetom]]. Zemlja također obuhvata dio [[Amazonija|amazonske prašume]], najveće tropske prašume na svijetu s najvećim biodiverzitetom. Regija poznata kao "Gvajane" sastoji se od velike kopnene mase (štita) sjeverno od rijeke Amazone i istočno od rijeke Orinoco, poznate kao "zemlja mnogih voda". U Gvajani živi devet autohtonih plemena: Wai Wai, Macushi, Patamona, Lokono, Kalina, Wapishana, Pemon, Akawaio i Warao. Područjem kojim su historijski dominirala plemena Lokono i Kalina zavladali su Nizozemci, prije nego što je Gvajana krajem 18. stoljeća prešla pod britansku vlast. Do 1950-ih teritorija je bila pod upravom kao Britanska Gvajana, s privredom zasnovanom pretežno na plantažnom sistemu, te je činila dio Britanskih Zapadnih Indija. Nezavisnost je stekla 1966, a 1970. zvanično postala republika u okviru Commonwealtha. Naslijeđe britanskog kolonijalizma ogleda se u političkoj upravi zemlje, jeziku koji služi za međusobnu komunikaciju (lingua franca) i raznolikom stanovništvu, koje uključuje indijske, afričke, indijanske (starosjedilačke), kineske, portugalske i druge evropske grupe, kao i razne multirasne zajednice. Godine 2017. 41% stanovništva Gvajane živjelo je ispod granice siromaštva.<ref>{{Cite web |url=https://mondiplo.com/guyana-no-recuerda-a-walter-rodney |title=" Guyana no recuerda a Walter Rodney " – Le Monde diplomatique en español |website=mondiplo.com |access-date=10. 10. 2020 |archive-date=25. 9. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925220844/https://mondiplo.com/guyana-no-recuerda-a-walter-rodney |url-status=live}}</ref> Privreda Gvajane prolazi kroz transformaciju od otkrića sirove nafte 2015. i početka komercijalnog bušenja 2019; privredni rast od 49% zabilježen 2020. učinio je ovu zemlju, prema nekim procjenama, ekonomijom s najbržim rastom na svijetu. Godine 2025. Gvajana je bila najveći svjetski proizvođač nafte po glavi stanovnika.<ref>“Data Page: Oil production per capita”, part of the following publication: Hannah Ritchie, Pablo Rosado, and Max Roser (2023) - “Energy”. Data adapted from Energy Institute, Etemad & Luciani, U.S. Energy Information Administration, Various sources. Retrieved from <nowiki>https://archive.ourworldindata.org/20260929-140429/grapher/fossil-fuels.html</nowiki> [online resource] (archived on September 29, 2026).</ref> Od 2017, uz obalu zemlje otkrivene su rezerve nafte veće od 11 milijardi barela<ref name=":5" /> – što predstavlja najveće povećanje globalnih rezervi nafte još od 1970-ih.<ref>{{Cite news |last=Blackmon |first=David |title=Why The Oil Bonanza Offshore Guyana Has Global Implications |url=https://www.forbes.com/sites/davidblackmon/2022/06/07/why-oil-developments-offshore-guyana-have-global-implications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102022946/https://www.forbes.com/sites/davidblackmon/2022/06/07/why-oil-developments-offshore-guyana-have-global-implications/ |archive-date=2. 11. 2022 |access-date=2. 11. 2022 |website=Forbes}}</ref> Zahvaljujući proizvodnji sirove nafte, Gvajana je početkom 2020-ih postala značajan učesnik u međunarodnoj trgovini energentima.<ref>{{Cite web |last=Bakx |first=Kyle |date=18. 5. 2025 |title=Guyana's oil revolution |url=https://www.cbc.ca/newsinteractives/features/guyana-oil-net-zero |access-date=22. 9. 2025 |website=CBC News}}</ref> Gvajana sada zauzima četvrto mjesto po visini BDP-a po glavi stanovnika u Americi, odmah iza [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], [[Kanada|Kanade]] i [[Bahami|Bahama]]. Prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz 2023, ekstremno siromaštvo i dalje postoji, a zemlja se suočava sa značajnim rizicima u pogledu strukturnog upravljanja svojim rastom.<ref name=":5">{{Cite web|title=Macro Poverty Outlook for Guyana : April 2023|url=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099857004112325933/IDU0b505bcfa01b27043f009eb009ad04e67422d|access-date=27. 11. 2023|website=World Bank|language=en|archive-date=2. 12. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202100312/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099857004112325933/idu0b505bcfa01b27043f009eb009ad04e67422d|url-status=live}}</ref> == Historija == {{Proširiti sekciju}} == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == {{Glavni|Gvajanske regije}} {{Proširiti sekciju}} == Geografija == Teritorija pod kontrolom Gvajane prostire se između 1° i 9° sjeverne geografske širine i 56° i 62° zapadne geografske dužine; to je jedna od najrjeđe naseljenih zemalja na svijetu. Zemlja se može podijeliti na pet prirodnih regija: uska i plodna močvarna ravnica duž obale Atlantika (niska obalna ravnica), gdje živi većina stanovništva; pojas bijelog pijeska dalje u unutrašnjosti (brdovita regija pijeska i gline), koji sadrži većinu gvajanskih nalazišta minerala; guste kišne šume (šumovita visoravan) u južnom dijelu zemlje; sušna područja savane na jugozapadu; te najmanja regija nizina u unutrašnjosti (savana unutrašnjosti), koju uglavnom čine planine koje se postepeno uzdižu prema granici s Brazilom. Neke od najviših planina Gvajane su [[Mount Ayanganna|Ayanganna]] (2.042 m), [[Monte Caburaí]] (1.465 m) i [[Mount Roraima|Roraima]] (2.772 m – najviša planina u Gvajani), smještena na tromeđi Brazila, Gvajane i Venecuele, a koja je dio planinskog lanca [[Pacaraima (masiv)|Pakaraima]]. Smatra se da su planina Roraima i gvajanske stolaste planine (tepui) poslužile kao inspiracija za roman *Izgubljeni svijet* (The Lost World) [[Arthur Conan Doyle|Sir Arthura Conana Doylea]] iz 1912. Također postoji mnogo vulkanskih strmina i vodopada, uključujući vodopad Kaieteur, koji je jedan od najmoćnijih vodopada na svijetu. Sjeverno od [[Rupununi (rijeka)|rijeke Rupununi]] prostire se [[Rupununi (savana)|savana Rupununi]], a južno od nje nalaze se planine Kanuku. Četiri najduže rijeke su Essequibo (duga 1.010&nbsp;km), [[Courantyne|Courentyne]] (724&nbsp;km), [[Berbice (rijeka)|Berbice]] (595&nbsp;km) i [[Demerare (rijeka)|Demerara]] (346&nbsp;km). Rijeka Courentyne čini granicu sa Surinamom. Na ušću rijeke Essequibo nalazi se nekoliko velikih ostrva, uključujući Shell Beach – obalu široku 145&nbsp;km (90 milja) duž sjeverozapadnog dijela – koja je ujedno i važno područje za razmnožavanje morskih kornjača (prvenstveno sedmopruga usminjača) i drugih divljih životinja. Klima je [[Tropska klima|tropska]], uglavnom vruća i vlažna, mada je ublažena sjeveroistočnim pasatima duž obale. Postoje dvije kišne sezone: prva traje od maja do sredine augusta, a druga od sredine novembra do sredine januara. Gvajana posjeduje jednu od najvećih očuvanih prašuma u Južnoj Americi, čiji su pojedini dijelovi gotovo nepristupačni ljudima.[39] Bogatu prirodnu baštinu Gvajane opisali su rani istraživači poput [[Walter Raleigh|Sir Waltera Raleigha]] i [[Charles Waterton|Charlesa Watertona]], a kasnije i prirodnjaci [[David Attenborough|Sir David Attenborough]] i [[Gerald Durrell]]. Godine 2008. [[BBC]] je emitovao trodijelni serijal pod nazivom *Lost Land of the Jaguar* (Izgubljena zemlja jaguara), koji je istakao ogromnu raznolikost divljeg svijeta, uključujući još neotkrivene vrste, kao i rijetke vrste poput džinovske vidre i harpija orla. == Privreda == {{Proširiti sekciju}} == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Napomene == {{Spisaknapomena|2}} == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{refbegin}} * {{cite book|last=Brock|first=Stanley E.|author-link=Stan Brock (philanthropist)|title=All the Cowboys Were Indians|edition=Commemorative, illustrated (reprint of ''Jungle Cowboy'')|year=1999|publisher=Synergy South, Inc|location=Lenoir City, TN|isbn=978-1-892329-00-4|oclc=51089880|url=https://books.google.com/books?id=dtUcPQAACAAJ|access-date=7. 1. 2010|archive-date=29. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829183042/https://books.google.com/books?id=dtUcPQAACAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Brock|first=Stanley E.|author-link=Stan Brock (philanthropist)|title=Jungle Cowboy|edition=illustrated|year=1972|publisher=Robert Hale Ltd|location=London|isbn=978-0-7091-2972-1|oclc=650259|url=https://books.google.com/books?id=awK7PAAACAAJ|access-date=7. 1. 2010|archive-date=25. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825000731/https://books.google.com/books?id=awK7PAAACAAJ|url-status=live}} * {{Cite book|last=Haack|first=Donald|title=Bush Pilot in Diamond Country|date=2004|publisher=Pure Heart Press|isbn=978-1-930907-49-2|location=Charlotte, N.C}} * {{Cite book|last=MacInnes|first=Hamish|author-link=Hamish MacInnes|url=https://books.google.com/books?id=CAtEDwAAQBAJ|title=Climb to the Lost World|date=1976|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-14-003444-8|location=Middlesex}} * {{Cite book|last=Salkey|first=Andrew|title=Georgetown Journal: A Caribbean Writer's Journey from London Via Port of Spain to Georgetown, Guyana, 1970|date=1972|publisher=[[New Beacon Books]]|isbn=978-0-901241-13-9|location=London}} * {{Cite book|last=McConnell|first=Ro|title=Land of Waters: Explorations in the Natural History of Guyana, South America|url=https://archive.org/details/landofwatersexpl0000mcco|date=2000|publisher=The Book Guild Ltd.|isbn=978-1-857-76458-1|location=Lewes}} * {{Cite book|last=Morrison|first=Marion|title=Guyana|url=https://archive.org/details/guyana00morr|date=2003|publisher=Children's Press|isbn=978-0-516-22377-3|series=Enchantment of the world|location=New York}} * {{Cite book|last=Temple|first=Bob|title=Guyana|url=https://archive.org/details/guyana0000temp|date=2016|publisher=Mason Crest|isbn=978-1-4222-3300-9|series=Discovering South America. History, politics, and culture|location=Philadelphia}} * {{Cite book|last=Bacchus|first=Noël Compton|title=Guyana Farewell: A Recollection of Childhood in a Faraway Place|publisher=N. Bacchus|year=1995|isbn=978-0-962-41921-8|location=New York|lccn=96102460}} * {{Cite book|last=Colchester|first=Marcus|title=Guyana: Fragile Frontier|date=1997|publisher=Latin American Bureau|isbn=978-0-85345-971-2|location=London}} * {{Cite book|last=Young|first=Matthew French|title=Guyana, The Lost El Dorado: a Report on My Work and Life Experiences in Guyana, 1925-1980|date=1998|publisher=[[Peepal Tree Press]]|isbn=978-1-900715-25-6|location=Leeds, England}} * {{Cite book|last=Bacon|first=Margaret|title=Journey to Guyana|date=1988|publisher=Hill House|isbn=978-0-9513565-0-0|location=Highworth}} * {{Cite book|last=Morrison|first=Andrew|title=Justice: The Struggle for Democracy in Guyana, 1952-1992|url=https://archive.org/details/justicestrugglef0000morr|date=1998|publisher=s.n|isbn=978-976-8157-52-2|location=Guyana}} * {{cite book|last=Daly|first=Vere T.|title=The Making of Guyana|year=1974|publisher=Macmillan|isbn=978-0-333-14482-4|oclc=1257829|url=https://books.google.com/books?id=UOFrAAAAMAAJ|access-date=7. 1. 2010|archive-date=11. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511112421/http://books.google.com/books?id=UOFrAAAAMAAJ|url-status=live}} * {{Cite book|last=Burnett|first=D. Graham|author-link=D. Graham Burnett|url=https://books.google.com/books?id=CLNJkVbYMP8C|title=Masters of All They Surveyed: Exploration, Geography, and a British El Dorado|date=2000|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-08120-5|location=Chicago}} * {{Cite book|last=Abrams|first=Ovid|title=Metegee: The History and Culture of Guyana|date=1998|publisher=Ashanti Books|isbn=978-0-966-07074-3|location=Queens Village, NY}} * {{cite book|last=Waugh|first=Evelyn|author-link=Evelyn Waugh|title=Ninety-two days: The account of a tropical journey through British Guiana and part of Brazil|year=1934|publisher=Farrar & Rinehart|location=New York|oclc=3000330|url=https://books.google.com/books?id=Ed4YAAAAYAAJ|access-date=7. 1. 2010|archive-date=11. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511112449/http://books.google.com/books?id=Ed4YAAAAYAAJ|url-status=live}} * {{Cite book|last1=Durrell|first1=Gerald|title=Three Singles to Adventure|title-link=Three Singles to Adventure|last2=Thompson|first2=Ralph|publisher=[[Penguin Books]]|year=1969|isbn=978-0-14-002082-3|location=Harmondsworth|ol=7345923M|orig-date=1954}} * {{Cite book|last=Jagan|first=Cheddi|title=The West on Trial: My Fight for Guyana's Freedom|publisher=[[International Publishers]]|year=1967|location=New York|lccn=67003122}} * {{Cite book|last1=Jagan|first1=Cheddi|title=My Fight For Guyana's Freedom|url=https://archive.org/details/myfightforguyana0000jaga|last2=Jagan-Brancier|first2=Nadira|last3=Ishmael|first3=M. A. Odeen|last4=Jagan|first4=Cheddi|date=1998|publisher=Harpy|isbn=978-0-9684059-0-1|location=Milton, Ont., Canada}} * {{Cite book|last=Henfrey|first=Colin|url=https://archive.org/details/throughindianeye00henf|title=Through Indian Eyes: A Journey Among the Indian Tribes of Guiana|publisher=[[Holt, Rinehart and Winston]]|year=1965|location=New York|oclc=410666}} * {{Cite book|last=Rabe|first=Stephen G.|url=https://books.google.com/books?id=-f30eVom_bkC|title=U.S. Intervention in British Guiana: A Cold War Story|date=2005|publisher=[[University of North Carolina Press]]|isbn=978-0-8078-2979-0|series=The new Cold war history|location=Chapil Hill (N. C.)}} * {{Cite book|last=Waterton|first=Charles|author-link=Charles Waterton|url=https://archive.org/details/wanderingsinso00wate|title=Wanderings in South America|publisher=[[Cassell & Company]]|year=1887|location=London|ol=24225529M}} * {{Cite book|last=Attenborough|first=David|author-link=David Attenborough|url=https://archive.org/details/zooquesttoguiana0000unse|title=Zoo Quest to Guiana|date=1958|publisher=[[The Reprint Society]]|location=London|oclc=28039101}} * {{Cite book|last=Gimlette|first=John|url=https://books.google.com/books?id=1l69UM5GoEkC|title=Wild Coast: Travels on South America's Untamed Edge|date=2011|publisher=[[Profile Books]]|isbn=978-1-84668-252-0|location=London}} * {{cite book|last=Clementi|first=Cecil|author-link=Cecil Clementi|title=The Chinese in British Guiana|year=1915|publisher=The Argosy Company Limited|location=Georgetown, British Guiana|url=http://caribbeanpress.org/wp-content/uploads/2013/09/Cecil-Clementi-The-Chinese-In-British-Guiana-Complete-Text.pdf|access-date=27. 10. 2015|archive-date=4. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084621/http://caribbeanpress.org/wp-content/uploads/2013/09/Cecil-Clementi-The-Chinese-In-British-Guiana-Complete-Text.pdf|url-status=live}} {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Guyana}} {{wikiatlas|Guyana}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html Gvajana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226054920/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |date=26. 12. 2018 }} na CIA World Factbook {{Commonwealth}} {{Države Južne Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} {{OIS}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gvajana|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1966.]] a0ytpm5zcnmwovoki6bhfss03g059s9 Panama 0 6802 3939365 3935051 2026-11-06T20:41:53Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939365 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Panama | izvorno_ime = República de Panamá | ime_genitiv = Paname | zastava = Flag of Panama.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Panama.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Istmeño]]"<center>[[Datoteka:Panama National Anthem.ogg]]</center> | karta = PAN orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Panama City]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|8|58|N|79|32|W|type:city}} | najveći_grad = [[Panama City]] | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Paname|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[José Raúl Mulino]] | vrsta_druge_vlasti = [[Potpredsjednik Paname|Potpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = upražnjeno | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Kolumbija|Kolumbije]] | nezavisnost_priznato = 3. novembar 1903. | površina = 75.417<ref name="unstats08">{{Cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|date=2012|access-date=4. 9. 2017|archive-date=26. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200826065042/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm|title=United Nations Statistics Division - Demographic and Social Statistics|website=unstats.un.org|access-date=21. 5. 2021|archive-date=15. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm|url-status=live}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 116 | procenat_vode = 2,9 | stanovnika = 4.064.780 | stanovnika_godina = 2025 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 127 | procjena = {{Povećanje}} 4.571.189<ref>{{citeweb|url=https://rimap.unhcr.org/countries/panama|title=Panama {{!}} Rights Mapping and Analysis Platform|website=unhcr.org|publisher=[[United Nations High Commissioner for Refugees]] }}</ref> | procjena_godina = 2026 | gustoća = 56 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 122 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $195,279 milijardi<ref name="IMFWEO.PA">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=283,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Panama) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10. 10. 2024 |access-date=2. 1. 2025 |archive-date=9. 11. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109203651/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=283,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = 80 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $42.772<ref name="IMFWEO.PA" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 50 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $91,731 milijardi<ref name="IMFWEO.PA" /> | bdp_nominalni_godina = 2025 | bdp_nominalni_na_svijetu = 77 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $20.092<ref name="IMFWEO.PA" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 55 | hdi = 0,839<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 59 | gini = 48,9<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|title=Gini Index coefficient|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=24. 9. 2024|archive-date=17. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|url-status=dead}}</ref> | gini_godina = 2023 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[panamska balboa]] | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +507 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.pa]] | komentar = }} '''Panama,''' službeno '''Republika Panama''', jest najjužnija [[država]] [[Srednja Amerika|Srednje Amerike]], na granici sa [[Južna Amerika|Južnom Amerikom]]. Na zapadu graniči sa [[Kostarika|Kostarikom]], na jugoistoku sa [[Kolumbija|Kolumbijom]], na sjeveru sa [[Karipsko more|Karipskim morem]], a na jugu sa [[Tihi okean|Tihim okeanom]]. Glavni i najveći grad je [[Panama City]], čije metropolitansko područje obuhvata gotovo polovinu od više od 4 miliona stanovnika zemlje. Obuhvata dio [[Panamska prevlaka|Panamske prevlake]] koja spaja kontinente [[Sjeverna Amerika|Sjevernu]] i [[Južna Amerika|Južnu Ameriku]]. Strateški položaj Paname ogleda se u kontroli važnog pomorskog i trgovačkog prolaza [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. Prije dolaska španskih kolonizatora u 16. vijeku, Panamu su naseljavali različiti autohtoni narodi. Zemlja se odvojila od Španije 1821. i pridružila Republici [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]], uniji koju su činile [[Vicekraljevina Nova Granada|Nova Granada]], [[Ekvador]] i [[Venecuela]]. Nakon raspada Velike Kolumbije 1831, Panama i Nova Granada su na kraju postale Republika Kolumbija. Uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], Panama se 1903. otcijepila od Kolumbije, što je omogućilo da Inžinjerski korpus vojske SAD-a završi izgradnju Panamskog kanala u periodu od 1904. do 1914. [[Sporazumi Torrijos–Carter|Sporazumima Torrijos–Carter]] iz 1977. dogovoren je prijenos kanala sa SAD-a na Panamu 31. decembra 1999.<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/ |title=Panama |work=CIA – [[The World Factbook]] |access-date=23. 12. 2010 |archive-date=23. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123023447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/panama/ |url-status=dead }}</ref> Okolna teritorija vraćena je ranije, 1979.<ref name="19770907_usdos_panamacanaltreaty">{{cite book|title=United States Treaties and Other International Agreements|chapter=Panama Canal Treaty|volume=33|page=55|publisher=United States Department of State|chapter-url=https://books.google.com/books?id=n559BTeMBIsC&pg=PA39|author=Department of State, United States of America|date=1987|quote=Upon entry into force of this Treaty, the United States Government agencies known as the Panama Canal Company and the Canal Zone Government shall cease to operate within the territory of the Republic of Panama that formerly constituted the Canal Zone.|orig-date=Signed at Washington on September 7, 1977. Entered into force October 1, 1979.|id=33 UST 39; TIAS 10030|access-date=13. 9. 2020|archive-date=24. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124105627/https://books.google.com/books?id=n559BTeMBIsC&pg=PA39#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Prihodi od putarina za kanal i dalje čine značajan dio panamskog BDP-a, posebno nakon što je projekt proširenja Panamskog kanala (završen 2016) udvostručio njegov kapacitet.<ref>{{Cite web |date=24. 12. 2024 |title=25 Years since the Transfer of the Panama Canal {{!}} AS/COA |url=https://www.as-coa.org/articles/25-years-transfer-panama-canal |access-date=17. 1. 2026 |website=www.as-coa.org |language=en}}</ref> Godine 2019. Panama je zauzela 57. mjesto u svijetu prema [[Indeks humanog razvoja|Indeksu humanog razvoja]].<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=29. 9. 2019 |archive-date=22. 12. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222001529/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live }}</ref> [[Trgovina]], [[bankarstvo]] i [[turizam]] su ključni sektori. Panama se smatra ekonomijom sa visokim dohotkom.<ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15. 12. 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16. 12. 2020|archive-date=15. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}</ref> Prema Indeksu globalne konkurentnosti [[Svjetski ekonomski foruma|Svjetskog ekonomskog foruma]], Panama je 2018. bila sedma najkonkurentnija ekonomija u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]].<ref>{{Cite web|url=https://wef.ch/2OX9YUm|title=Competitiveness Rankings|website=The Global Competitiveness Report 2018|language=en-US|access-date=18. 3. 2019}}</ref> Na Globalnom indeksu inovacija za 2025, Panama je zauzela 82. mjesto.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/panama |access-date=16. 10. 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17. 10. 2025}}</ref> Panamske džungle, koje pokrivaju oko 40 posto njene kopnene površine, dom su mnoštvu tropskih biljaka i životinja – od kojih se neke ne mogu naći nigdje drugo na Zemlji.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm |work=BBC News |title=Country profile: Panama |date=30. 6. 2010 |access-date=25. 7. 2010 |archive-date=2. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702022612/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm |url-status=live }}</ref> Panama je članica osnivačica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] i drugih međunarodnih organizacija, kao što su [[Organizacija američkih država]], [[Udruženje za integraciju Latinske Amerike]], [[G77|Grupa 77]], [[Svjetska zdravstvena organizacija]] i [[Pokret nesvrstanih]]. == Historija == Prvi tragovi ljudskih populacija na području Paname sežu 12.000 godina u prošlost. Prije dolaska Evropljana na području Paname žive [[Domorodački narodi Amerike|indijanski]] narodi [[Chibchan]] i [[Chocoan]]. Prvi Evropljanin koji dolazi na ovaj prostor je [[Rodrigo de Bastidas]] ploveći 1501. zapadno od [[Venecuela|Venecuele]] u potrazi za [[zlato]]m. Godinu dana kasnije [[Kristofor Kolumbo]] posjećuje ovo područje i osniva kratkotrajnu naseobinu. Nakon što je [[Vasco Núnez de Balboa]] 1513. dokazao da je Panamska prevlaka kopneni put između dva mora, Panama postaje stjecište putova i trgovine [[Španska|Španskog carstva]] u [[Novi svijet|Novom svijetu]]. Uspjeh Španaca imao je i ovdje tamnu stranu - stradanje i pljačku domorodačkog stanovništva. Panama je ostala španskom kolonijom 300 godina, od 1538. do 1821. kada postaje pokrajinom Kolumbije. U decembru 1903. [[Sjedinjene Američke Države]] pomažu panamski ustanak, otcjepljenje i osamostaljenje od Kolumbije. Tokom 20. vijeka panamska vlast često prolazi kroz periode političke nestabilnosti i korupcije. Godine 1989. za vrijeme vlasti generala [[Manuel Noriega|Manuela Noriege]] vojska SAD-a započinje napad na Panamu, nekoliko dana prije nego što je Panamski kanal trebao preći u panamsku nadležnost. Sjedinjene Države su predale Panamski kanal, infrastrukturu i administraciju Panami tek 31. decembra 1999. == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == Podijeljena je na 9 pokrajina. == Geografija == Nalazi se u Srednjoj Americi u južnom dijelu. Izlazi na [[Tihi okean|Tihi]] i [[Atlantski okean]]. Površine 76 000&nbsp;km<sup>2</sup> te oko 3,5 miliona stanovnika. Glavni grad je Panama. Najveći dio zemlje je planinski. Najviši vrh je 3 470 mnv. Klima je tropska i vlažna. == Privreda == Zbog svog ključnog geografskog položaja, ekonomija Paname je orijentirana na pružanje usluga: [[bankarstvo|bankarskih]], [[trgovina|trgovačkih]] i [[turizam|turističkih]]. Nakon dobijanja kontrole nad Panamskim kanalom 1999, otvaraju se mogućnosti za nove projekte. == Stanovništvo == Većinu stanovništva čine [[mestici]], te miješano indijansko, špansko i kinesko stanovništvo. Dominira [[katoličanstvo|katolička]] vjera: oko 80% populacije. Katoličanstvo je i službena vjera u Panami. Od ostalih vjeroispovijesti ima najviše [[protestantizam|protestanata]], nešto [[muslimani|muslimana]], pripadnika [[Bahai]] vjere, [[židovstvo|židova]] i [[hinduizam|hindusa]]. == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{refbegin}} * Buckley, Kevin, ''Panama'', Touchstone, 1992. {{ISBN|0-671-77876-5}} * Diaz Espino, Ovidio, ''How Wall Street Created a Nation'', Four Walls Eight Windows, 2001. {{ISBN|1-56858-196-3}} * Gropp, Arthur E. ''Libraries and Archives of Panama: with Information on Private Libraries, Bookbinding, Bookselling, and Printing.'' New Orleans: Middle American Research Institute, Tulane University of Louisiana, 1941. * Harding, Robert C., ''The History of Panama'', Greenwood Publishing, 2006. * Harding, Robert C., ''Military Foundations of Panamanian Politics'', Transaction Publishers, 2001. {{ISBN|0-393-02696-5}} * Joster, R.M. and Sanchez, Guillermo, ''In the Time of the Tyrants, Panama: 1968–1990'', W.W. Norton & Company, 1990. * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * Porras, Ana Elena, ''Cultura de la Interoceanidad: Narrativas de Identidad Nacional de Panama (1990–2002)'', Editorial Carlos Manuel Gasteazoro, 2005. {{ISBN|9962-53-131-4}} * Serrano, Damaris, ''La Nación Panamena en sus Espacios: Cultura Popular, Resistencia y Globalización'', Editorial Mariano Arosemena, 2005. {{ISBN|9962-659-01-9}} * Villarreal, Melquiades, ''Esperanza o Realidad: Fronteras de la Identidad Panamena'', Editorial Mariano Arosemena, 2004. {{ISBN|9962-601-80-0}} * Weeks, John and Gunson, Phil, ''Panama. Made in the USA'', 1992. {{ISBN|978-0-906156-55-1}} {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{wikiatlas}} * {{službeni website|http://www.presidencia.gob.pa}} Vlade Paname * {{CIA World Factbook link|pm|Panama}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1229332.stm Panama] na [[BBC|BBC News]] {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Panama|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1903.]] 8z3r3ik36n0qhp0ep6dvyz9xeynno33 Paragvaj 0 6862 3939366 3937010 2026-11-06T20:42:03Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939366 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Paragvaj | izvorno_ime = República del Paraguay | ime_genitiv = Paragvaja | zastava = Flag of Paraguay.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Paraguay.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Paraguayos, República o Muerte]]"{{Center|[[Datoteka:Paraguay National Anthem.ogg]]}} | karta = PRY orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Asunción]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|25|16|S|57|40|W|type:city}} | najveći_grad = [[Asunción]] | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]], [[guarani jezik|guarani]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Paragvaja|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Santiago Peña]] | vrsta_druge_vlasti = [[Podpredsjednik Paragvaja|Podpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Pedro Alliana]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Senata Paragvaja|Predsjednik Senata]] | vladar_treća_vlast = [[Basilio Núñez]] | zakonodavstvo = [[Kongres Paragvaja|Kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Paragvaja|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Paragvaja|Zastupnički dom]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 14. maj 1811. | površina = 406.752 | po_površini_na_svijetu = 59 | procenat_vode = 2,6 | stanovnika = {{Povećanje}} 6.460.159<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|title=Departmental Estimates and Projections, 2000-2035. Revision 2025|date=31. 5. 2025|website=INE Paraguay|language=ES|access-date=31. 5. 2025|archive-date=1. 9. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901220330/https://www.ine.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/documento/293/Estimaciones_y%20proyecciones%20_Departamental.%20Revisi%C3%B3n%202025.xlsx|url-status=dead}}</ref> | stanovnika_godina = 2026 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 113 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 15,1 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 223 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $152,860 milijardi<ref name="IMFWEO.PY">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PRY|title=World Economic Outlook Database: Paraguay |date=oktobar 2026 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=13. 10. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 92 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $23.662<ref name="IMFWEO.PY" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 86 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $64,001 milijardi<ref name="IMFWEO.PY" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 92 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $9.907<ref name="IMFWEO.PY" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 92 | hdi = 0,756<ref>{{cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = 99 | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 44,4<ref>{{Cite web |title=Gini index - Paraguay |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |access-date=7. 6. 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=5. 12. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205203227/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |url-status=live }}</ref> | gini_godina = 2023 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[paragvajski guarani]] | vremenska_zona = [[UTC−03:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +595 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.py]] | komentar = }} '''Paragvaj''' ([[Španski jezik|španski]]: ''República del Paraguay''), službeno '''Republika Paragvaj''', jest država u centralnom dijelu [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. [[Kontinentalna država|Kontinentalna je država]], bez izlaza na more i uz Boliviju je jedina takva južnoamerička država i općenito jedna od dvije takve države izvan [[Afroevroazija|Afroevroazije]]. Najmanja je kontinentalna država [[Amerika|Amerike]].<ref>{{cite journal|author=Schenoni, Luis |year=2017|title=Subsystemic Unipolarities?|journal=Strategic Analysis|volume= 41|issue=1|pages=74–86 |doi=10.1080/09700161.2016.1249179|url=https://www.academia.edu/30528886/_Subsystemic_Unipolarities_Power_Distribution_and_State_Behaviour_in_South_America_and_Southern_Africa_in_Strategic_Analysis_41_1_74-86}}</ref> Graniči sa [[Argentina|Argentinom]] na jugu i jugozapadu, [[Brazil]]om na istoku i sjeveroistoku i s [[Bolivija|Bolivijom]] na sjeverozapadu. Paragvaj ima pristup Atlantskom okeanu putem [[Vodeni put Paraná–Paragvaj|vodenog puta Paraná–Paragvaj]], sistema plovnih kanala koje dijeli pet država.<ref>{{cite web|url=https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|title=Paraná-Paraguay Waterway|language=es|access-date=20. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085649/https://www.agroindustria.gob.ar/sitio/areas/ss_mercados_agropecuarios/infraestructura/_archivos/000070_Hidrov%C3%ADas/000010_Hidrov%C3%ADa%20Paran%C3%A1%20Paraguay.pdf|archive-date=27. 3. 2019|url-status=dead}}</ref> Leži na obje obale rijeke [[Paragvaj (rijeka)|Paragvaj]], koja teče centralnim dijelom države, od sjevera ka jugu. S obzirom na to da leži u centralnom dijelu Južne Amerike, često se naziva ''Srce Južne Amerike'' (''Corazón de Sudamérica'').<ref>{{cite web|url=http://www.abc.com.py/edicion-impresa/locales/en-el-corazon-de-sudamerica-1220500.html |title=En el corazón de Sudamérica |publisher=ABC|access-date=17. 3. 2017}}</ref> Država je uređena kao [[Unitarna država|unitarna]] [[Predsjednički sistem|predsjednička republika]], a sastoji se od glavnog grada (distrikta) i sedamnaest departmana. Glavni i najveći grad je [[Asunción]]. Nezavisnost od [[Španija|Španije]] stekao je 1811. Autohtoni narod [[Gvarani]] živio je u istočnom Paragvaju najmanje milenij prije dolaska španskih konkvistadora 1524. Grad Asunción osnovan je 1537. kao prva prijestolnica Guvernorata Río de la Plata u okviru [[Špansko Carstvo|Španskog]] [[Špansko Carstvo|Carstva]].<ref>{{cite news |title=Paraguay: Cómo Asunción se convirtió en 'madre' de más de 70 ciudades de Sudamérica hace 480 años |series=BBC News Mundo |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918202538/https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-40920828|archive-date=18. 9. 2018}}</ref> Tokom 17. vijeka, Paragvaj je bio središte jezuitskih misija, gdje su domoroci preobraćani na kršćanstvo i upoznavani s evropskom kulturom.<ref>{{cite book |last=Caraman |first=Philip |title=The Lost Paradise: The Jesuit republic in South America |url=https://archive.org/details/lostparadisej00cara |publisher=Seabury Press |location=New York City |year=1976}}</ref> Nakon protjerivanja jezuita sa španskih teritorija 1767, Paragvaj je sve više postajao periferna kolonija. Nakon sticanja nezavisnosti od Španije početkom 19. vijeka, Paragvajem je vladao niz autoritarnih režima. Taj period okončan je katastrofalnim [[Rat trojnog saveza|Ratom trojnog saveza]] (1864–1870), tokom kojeg je zemlja izgubila polovinu predratnog stanovništva i oko 25–33 % svoje teritorije. Paragvaj je izašao kao pobjednik iz još jednog velikog sukoba u 20. vijeku – [[Rat za Chaco|Rata za Chaco]] protiv [[Bolivija|Bolivije]] (1932–1935). Nakon toga, zemljom je upravljao niz vojnih diktatora, a taj period kulminirao je 35-godišnjom vladavinom [[Alfred Stroessner|Alfreda Stroessnera]]. On je svrgnut 1989. u vojnom udaru, čime je započela trenutna demokratska era Paragvaja. Paragvaj je [[zemlja u razvoju]], koja zauzima 99. mjesto prema [[Indeks humanog razvoja|Indeksu humanog razvoja]],<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database |date=april 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live |access-date=29. 9. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010203013/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2F+Emerging+market+and+developing+economies |archive-date=10. 10. 2020}}</ref> a po visini [[Bruto domaći proizvod|BDP-a]] (prema paritetu kupovne moći) po glavi stanovnika nalazi se na sedmom mjestu u Južnoj Americi. Od 2024, zemlja je imala jednu od ekonomija s najbržim rastom na zapadnoj hemisferi, potaknutu izvozom govedine i soje, prerađivačkom industrijom i građevinarstvom.<ref>{{Cite web |last=Blair |first=Laurence |title=Paraguay's Boom Has Yet to Fully Deliver |url=https://americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |access-date=4. 10. 2025 |website=Americas Quarterly |language=en-US |archive-date=5. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005153021/https://www.americasquarterly.org/article/paraguays-boom/ |url-status=live }}</ref> Paragvaj je jedan od vodećih svjetskih izvoznika hidroelektrične energije; brana Itaipu na rijeci [[Paraná (rijeka)|Parani]], na granici s [[Brazil]]om, treća je najveća hidroelektrana na svijetu prema količini proizvedene energije. Paragvaj je zemlja osnivač Mercosura, Ujedinjenih nacija, Organizacije američkih država i Grupe iz Lime. Osim toga, grad [[Luque]], koji se nalazi u širem području Asuncióna, sjedište je Južnoameričke fudbalske konfederacije. [[Ciudad del Este]] je drugi po veličini grad u Paragvaju i u njemu se nalazi mnogo generalnih konzulata ove zemlje. Većinu od 6 miliona stanovnika Paragvaja čine mestici, a kultura naroda Gvarani i dalje ima snažan utjecaj; više od 90 % stanovništva govori različite dijalekte jezika gvarani uz španski jezik, što predstavlja najveći udio govornika nekog autohtonog jezika u Latinskoj Americi.<ref>{{Cite web |date=3. 10. 2025 |title=Paraguay {{!}} History, Geography, Maps, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Paraguay |access-date=4. 10. 2025 |website=Britannica.com |language=en |archive-date=25. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225183757/https://www.britannica.com/place/Paraguay |url-status=live }}</ref> Prema "Indeksu pozitivnih iskustava" iz 2014, zasnovanom na podacima globalnih anketa, Paragvaj je proglašen "najsretnijim mjestom na svijetu",<ref>{{cite news |title=World's happiest country? Would you believe Paraguay? |website=[[NBC News]] (nbcnews.com) |date=21. 5. 2014 |url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |url-status=live |access-date=19. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914163313/https://www.nbcnews.com/health/health-news/worlds-happiest-country-would-you-believe-paraguay-n110981 |archive-date=14. 9. 2018}}</ref> a 2024. zauzeo je 24. mjesto na rang-listi napretka u okviru "Svjetskog izvještaja o sreći".<ref>{{Cite web |title=World Happiness Report by Country |url=https://worldscorecard.com/country-rankings/world-happiness-report-by-country/ |access-date=4. 10. 2025 |website=World Scorecard |language=en-US}}</ref> == Historija == {{Glavni|Historija Paragvaja}} Prije dolaska Španaca Paragvaj je bio naseljen raznim indijanskim plemenima. Postao je nezavisan od 1811 godine. Od 1864-1870 ratovali su protiv Brazila, Argentine, Urugvaja. Poslije početnih pobjeda rat su izgubili, te je nastalo katastrofalno stanje u državi. Oko 2/3 muškog stanovništva je izgubljeno, nastala je teška socijalna i finansijska situacija. Tadašnji diktator [[Francisco Solano]] je mislio ovim ratom stvoriti svjetsku velesilu. I sam je izgubio život u džungli. 1932. Paragvaj je ratovao protiv Bolivije, te je dobio gornju granicu. U unutrašnju situaciju često su se miješale [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-e. == Geografija == {{Glavni|Geografija Paragvaja}} [[Rijeka]] Paragvaj dijeli zemlju na dva dijela: na sjeverozapadu je ravni i rijetko naseljeni [[Gran Chaco]], dok je istok reljefno raznolikiji (na jugoistoku se nalazi najviši vrh, Cerro Pero, visok 842 m) i naseljeniji (u njemu živi 95% paragvajskog stanovništva). == Vlada == 2012. je Fernando Lugo impičmentom uklonjen sa mjesta predsjednika. Naslijedio ga je Federico Franco. == Političke podjele == {{Glavni|Paragvajski departmani}} Paragvaj se administrativno dijeli na 17 departmana i Distrikt glavnog grada, što predstavlja prvi nivo administrativne podjele. Departmani se dalje dijele na distrikte kojih je ukupno 261. == Privreda == Paragvaj ima tržišnu privredu s velikim sektorom sive ekonomije zbog tradicionalno nižih cijena nego u susjednom [[Brazil]]u i [[Argentina|Argentini]]. Značajan je izvoz [[poljoprivreda|poljoprivrednih]] dobara te električne energije koja se proizvodi u golemoj hidroelektrani [[Itaipu]], najvećoj na svijetu po instaliranoj snazi, koja se nalazi na rijeci [[Paraná|Parani]] na granici s Brazilom, i također velikoj elektrani Yaciretá na granici s Argentinom. == Stanovništvo == {{Proširiti sekciju}} == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Guayakí]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Paraguay}} {{wikiatlas|Paraguay}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html Paragvaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104205444/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |date=4. 11. 2015 }} na CIA World Factbook {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Paragvaj|*]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1811.]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Kontinentalne države]] ixwq2qylxgvuo6aix98lyfnpz2r3syg Trinidad i Tobago 0 6869 3939410 3937029 2026-11-06T20:59:26Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939410 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Trinidad i Tobago | izvorno_ime = Republic of Trinidad and Tobago | ime_genitiv = Trinidada i Tobaga | zastava = Flag of Trinidad and Tobago.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Trinidad and Tobago (2025).svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Forged From The Love of Liberty]]" | karta = Trinidad and Tobago (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Port of Spain]] | glavni_grad_koordinate = | najveći_grad = [[Chaguanas]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = {{tree list}} * 35,4% [[Indotrinidađani]] * 34,2% [[Afrotrinidađani]] * 23,0% [[Melezi]] * 1,3% drugi {{efn|uklj. 0,59% [[Bjelačkitrinidađani]]}} * 6,2% neodređeno {{tree list/end}}<ref name=2011Census>{{cite report|title=Trinidad and Tobago 2011 Population and Housing Census Demographic Report|publisher=Trinidad and Tobago Central Statistical Office|url=http://www.tt.undp.org/content/dam/trinidad_tobago/docs/DemocraticGovernance/Publications/TandT_Demographic_Report_2011.pdf|access-date=20. 8. 2019|url-status=dead|archive-date=5. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151408/http://www.tt.undp.org/content/dam/trinidad_tobago/docs/DemocraticGovernance/Publications/TandT_Demographic_Report_2011.pdf}}</ref> | religija = {{unbulleted list| | 55.2% [[Kršćanstvo]] | 18.2% [[Hinduizam]] | 13.3% [[Ireligija]]/nije navedeno | 8.3% druge | 5.0% [[Islam]]}} | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna parlamentarna republika]] | vrsta_prve_vlasti = Predsjednik | vladar_prva_vlast = [[Christine Kangaloo]] | vrsta_druge_vlasti = Premijer | vladar_druga_vlast = [[Kamla Persad-Bissessar]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Parlament Trinidada i Tobaga]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat (Trinidad i Tobago)|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Predstavnički dom (Trinidad i Tobago)|Predstavnički dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = 31. august 1962. od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = | površina = 5.131 | po_površini_na_svijetu = 164 | procenat_vode = zanemarljivo | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = 1.512.779 | procjena_godina = 2025 | gustoća = 294 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 34 | bdp_ukupno = {{increase}} $43,658 milijarde<ref name="IMFWEO.TT">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=369,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (TT) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10. 10. 2023 |access-date=15. 10. 2023 |url-status=live }}</ref> | bdp_godina = 2023 | po_broju_bdp_na_svijetu = 126 | bdp_per_capita = {{increase}} $30.718<ref name="IMFWEO.TT" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 58 | bdp_nominalni_ukupno = {{decrease}} $27,887 milijardi<ref name="IMFWEO.TT" /> | bdp_nominalni_godina = 2023 | bdp_nominalni_na_svijetu = 107 | bdp_nominalni_per_capita = {{decrease}} $19.621<ref name="IMFWEO.TT" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 47 | hdi = 0,807<ref>{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/TTO |access-date=25. 5. 2025 |publisher=[[Program Ujedinjenih nacija za razvoj]] |language=en |url-status=live }}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 39,0<ref>{{cite news|first=Carla|last=Bridglal|date=12. 3. 2013|url=http://www.trinidadexpress.com/business-magazine/Allowing__govt_to_manage_better-197710671.html|title=Allowing govt to manage better|newspaper=Trinidad Express|url-status=dead|access-date=23. 12. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314181759/http://www.trinidadexpress.com/business-magazine/Allowing__govt_to_manage_better-197710671.html|archive-date=14. 3. 2013}}</ref> | gini_godina = 2012 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Dolar trinidada i tobaga]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +868 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.tt]] | komentar = }} '''Trinidad i Tobago''' zvanično Republika Trinidad i Tobago, najjužnija je ostrvska [[država]] u južnom dijelu [[Karipsko more|Karipskog mora]], uz obalu [[Venecuela|Venecuele]]. Sastoji se od dva [[ostrvo|ostrva]], [[Trinidad]] (4828&nbsp;km<sup>2</sup>) i [[Tobago]] (300&nbsp;km<sup>2</sup>), te nekoliko manjih ostrvaca. Glavni grad je [[Port of Spain]], dok je najveća i najnaseljenija općina [[Chaguanas]]. Trinidad i Tobago čine najjužnija ostrva u lancu istočnih karipskih ostrva<ref name=":14">{{Cite news |title=Trinidad and Tobago {{!}} People, Culture, Language, Map, Population, & Flag {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Trinidad-and-Tobago |access-date=2. 1. 2026 |work=Encyclopedia Britannica |language=en |url-status=live }}</ref> i nalaze se u blizini [[Južna Amerika|južnoameričkog kontinenta]], sjeverno do sjeveroistočno od Venecuele i sjeverozapadno od [[Gvajana|Gvajane]].<ref name=":14" /> Trinidad i Tobago se nalazi 11&nbsp;km sjeverno do sjeveroistočno od obale Venecuele, 130&nbsp;km južno od [[Grenada|Grenade]] i 287&nbsp;km jugozapadno od [[Barbados]]a.<ref name=EBTT>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Trinidad-and-Tobago |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Trinidad and Tobago |access-date=17. 8. 2019 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title = Treaty between the Republic of Trinidad and Tobago and the Republic of Venezuela on the delimitation of marine and submarine areas, 18 April 1990|publisher = The United Nations|url = https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/TTO-VEN1990SA.PDF|access-date = 13. 4. 2009|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|title = The 1990 Accord Replaces the 1942 Paris Treaty|publisher = Trinidad and Tobago News|url = http://www.trinidadandtobagonews.com/selfnews/viewnews.cgi?newsid1083159999,34015,.shtml|access-date = 13. 4. 2009|url-status = live}}</ref> Autohtoni narodi naseljavali su Trinidad vijekovima prije španske kolonizacije, koja je uslijedila nakon dolaska Kristofora Kolumba 1498. Španski guverner [[José María Chacón]] predao je ostrvo britanskoj floti pod komandom [[Ralph Abercromby|Sir Ralpha Abercrombyja]] 1797.{{sfnp|Carmichael|1961|pp=40–42}} Trinidad i Tobago su ustupljeni Britaniji 1802. prema [[Amijenski sporazum|Amijenskom sporazumu]] kao zasebne teritorije, a ujedinjeni su 1889.{{sfnp|Carmichael|1961|p=52}} Trinidad i Tobago stekli su nezavisnost 1962, a republičko uređenje uspostavljeno je 1976.<ref name=EBTT/><ref name="CIA World Factbook - Trinidad and Tobago">{{cite web |title=Trinidad and Tobago |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago/ |url-status=dead |access-date=16. 8. 2019 |work=CIA World Factbook |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109063840/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/trinidad-and-tobago |archive-date=9. 1. 2021}}</ref> Za razliku od većine karipskih zemalja i teritorija koje se uveliko oslanjaju na turizam, privreda ove zemlje je prvenstveno industrijska i zasniva se na velikim rezervama [[Nafta|nafte]] i [[plin]]a.<ref>{{cite web| title = Trinidad and Tobago Country brief|publisher = The World Bank|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/LACEXT/TRINIDADANDTOBAGOEXTN/0,,contentMDK:21045974~menuPK:331460~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:331452,00.html}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-20072231|title=Trinidad and Tobago profile – Overview|work=BBC News|date=24. 10. 2012 |access-date=13. 9. 2014|url-status=live}}</ref> Zemlja je izložena manjem broju [[Tropski ciklon|uragana]] nego većina karipskog područja jer se nalazi južnije. Trinidad i Tobago je poznat po svojim afričkim i indijsko-karipskim kulturama, što se ogleda u velikom i čuvenom karnevalu Trinidada i Tobaga, proslavama Hosay i Diwali, kao i po tome što je domovina instrumenta *steelpan*, plesa limbo i muzičkih pravaca kao što su kalipso, soka, rapso, *chutney* muzika i *chutney soca*. == Historija == Ostrvo Trinidad otkrio je [[Kristofor Kolumbo]] 31. jula 1498. Tobago je također otkrio Kolumbo 1498. Isprva se zvao ''Bella Forma'', a kasnije je preimenovan u Tobago. Za razliku od Trinidada, Tobago je konstantno mijenjao vlasnika u ratovima između Francuske, [[Nizozemska|Nizozemske]] i [[Engleska|Engleske]]. [[Pariski mir|Pariskim mirom]] 1763, Tobago je Francuska ustupila Velikoj Britaniji. Od 1814. (Pariski mir) Tobago je u stalnom britanskom posjedu. Nakon pobjede [[Velika Britanija|Britanaca]] nad udruženom [[Francuska|francusko]]-španskom flotom, u [[bitka kod Sao Vicentea|bitki kod Sao Vicentea]], [[14. februar]]a 1797, Britanci su okupirali Trinidad. Francuzi su se odrekli Trinidada 1802. ([[Amienski mir]]). Od 1889. ''Trinidad i Tobago'' je zajedničko ime kolonije u vlasništvu Velike Britanije. Godine 1958. Trinidad i Tobago postaje član [[Zapadnoindijska Federacija|Zapadnoindijske Federacije]], a 1962. je proglasio samostalnost. Stranka [[People's National Movement]], PNM, je pobijedila na izborima a njen čelnik [[Eric Eustace Williams]], postao prvi [[Predsjednik vlade|premijer]] 1962-1981. Trinidad i Tobago je 1962 pristupio [[Commonwealth]]u. == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == [[File:td-map.gif|thumb|upright=1.25|left|Karta Trinidada i Tobaga]] Trinidad i Tobago se nalazi između 10° 2' i 11° 12' sjeverne [[Geografska širina|geografske širine]] i 60° 30' i 61° 56' zapadne [[Geografska dužina|geografske dužine]]; [[Karipsko more]] ga okružuje sa sjevera, [[Atlantski okean]] s istoka i juga, a [[Zaljev Paria]] sa zapada. Smješten je na krajnjem jugoistoku karipske regije, pri čemu je ostrvo Trinidad udaljeno samo 11&nbsp;km od obale Venecuele (kopneni dio [[Južna Amerika|Južne Amerike]]), preko kanala Columbus.<ref name=EBTT/> Ostrva predstavljaju fiziografski nastavak Južne Amerike.<ref name="britannica"/> Zemlja zauzima površinu od 5.128 kvadratnih kilometara<ref name=back>{{cite web|date = 16. 12. 2011|title = Background note Trinidad and Tobago|publisher = US Department of State|url = https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/35638.htm|access-date = 21. 5. 2019|url-status = live}}</ref> i sastoji se od dva glavna ostrva, [[Trinidad (ostrvo)|Trinidada]] i [[Tobago (ostrvo)|Tobaga]], razdvojena moreuzom širine 37&nbsp;km, te niza znatno manjih ostrva, uključujući Chacachacare, Monos, Huevos, Gaspar Grande (ili Gasparee), Little Tobago i ostrvo Saint Giles.<ref name=EBTT/> [[File:Trinidad Topography.png|thumb|upright=1.25|Topografija Trinidada i Tobaga]] [[File:Trinidad and Tobago OnEarth WMS.png|thumb|Trinidad and Tobago iz svemira]] Trinidad ima površinu od 4.768 kvadratnih kilometara (što čini 93,0% ukupne površine zemlje), uz prosječnu dužinu od 80 kmi prosječnu širinu od 59&nbsp;km. Tobago ima površinu od oko 300 kvadratnih kilometara (odnosno 5,8% površine zemlje), dužinu od 41 kilometar i najveću širinu od 12 kilometara. Trinidad leži na kontinentalnom šelfu Južne Amerike, te se stoga geološki smatra dijelom Južne Amerike.<ref name=EBTT/> Reljef ostrva čini mješavina [[planina]] i [[ravnica]].<ref name="CIA World Factbook - Trinidad and Tobago"/> Na Trinidadu se [[Sjeverni lanac (Trinidad i Tobago)|Sjeverni lanac]] proteže paralelno sa sjevernom obalom i obuhvata najviši vrh zemlje ([[El Cerro del Aripo]]), visok 940 m,<ref name="CIA World Factbook - Trinidad and Tobago"/> te drugi najviši vrh ([[El Tucuche]], 936 m.<ref name=EBTT/> Ostatak ostrva je uglavnom ravniji, izuzev [[Centralni lanac (Trinidad i Tobago)|Centralnog lanca]] i brda Montserrat u središnjem dijelu ostrva, te [[Južni lanac (Trinidad i Tobago)|Južnog lanca]] i brda Trinity na jugu. Ova tri planinska lanca određuju hidrografsku mrežu Trinidada.<ref name="britannica">{{cite web|title=Trinidad and Tobago|author1=Bridget M. Brereton|author2=Arthur Napoleon Raymond Robinson|author3=David Watts|url=https://www.britannica.com/place/Trinidad-and-Tobago/additional-info#contributors|publisher=[[Britannica]]|access-date=31. 3. 2021|url-status=live}}</ref> Istočna obala poznata je po svojim plažama, među kojima se posebno ističe plaža Manzanilla. Na ostrvu se nalazi nekoliko velikih močvarnih područja, kao što su močvare [[Caroni]] i [[Nariva]].<ref name=EBTT/> Značajne vodene površine na Trinidadu uključuju akumulacije Hollis, Navet i Caroni. Tlo na Trinidadu je raznolikog sastava, pri čemu dominiraju fini pijesak i teške gline. Najplodnija tla nalaze se u aluvijalnim dolinama Sjevernog lanca i na području koridora istok-zapad.<ref>{{cite web |url=https://u.osu.edu/ockerman.2/files/2014/03/Trinidad-and-Tobago-2hi6bwy.pdf |title=Data |publisher=u.osu.edu |access-date=13. 11. 2019 |url-status=live }}</ref> Trinidad je također poznat po tome što se na njemu nalazi [[Pitch Lake]], najveće prirodno nalazište [[bitumen]]a na svijetu.<ref name=EBTT/><ref name="CIA World Factbook - Trinidad and Tobago"/> Jugozapadni dio Tobaga čini ravničarsko područje, dok je istočna polovina ostrva brdovitija, s najvišim vrhom [[Pigeon Peak]], koji doseže visinu od 550 metara.<ref name=Anthony>{{cite book|author=Anthony, Michael|title=Historical Dictionary of Trinidad and Tobago|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000anth|publisher=Scarecrow Press, Inc. Lanham, Maryland, and London, UK|year=2001|isbn=0-8108-3173-2|author-link=Michael Anthony (author)}}</ref> Uz obalu Tobaga nalazi se i nekoliko koraljnih grebena.<ref name=EBTT/> == Privreda == Na ostrvu Trinidad razvile su se velike [[plantaža|plantaže]] [[šećerna trska|šećerne trske]]. == Stanovništvo == Dobna struktura: * 0-14 godina: 25% (muški 151,736; žene 146,135) * 15-64 godina: 68% (muški 410,668; žene 389,303) * 65 godina i više: 7% (muški 34,559; žene 43,122) (2000, procjena) * Prirodni prirast: -0.49% (2000, procjena) * Etničke skupine: [[Istočni indijci]] (emigranti iz istočne [[Indija|Indije]]) 40,3%, potomci afričkih crnaca-robova 39,5%, mješanci 18,5%, bijelci 0,6%, ostali 1,2% ( to su Kinezi i potomci starosjedioca (Karibi)) * Religije: [[Katolička crkva]] 29,4%, [[hinduizam]] 23,8%, [[Anglikanska crkva]] 10,9%, [[muslimani]] 5,8%, [[prezbiterijanci]] 3,4%, ostali 26,7% Uz službeni [[engleski jezik]], govori se i [[hindski jezik]], [[španski jezik]], [[francuski jezik]] i [[kineski jezik]]. '''Historijsko stanovništvo''' Starosjedioci na ostrvu su bila [[Domorodački narodi Amerike|indijanska]] plemena [[Arawak]] i [[Karibi]]. Od 1532. [[Španija|Španci]] su počeli indijance zarobljavati, pretvarati u [[Robovlasništvo|robove]] i odvoditi na rad na druga ostrva u Karipskom moru. Od 1592. Španci su trajno prisutni na ostrvu. [[Antonio de Berrio]] je iste godine ostrvo Trinidad službeno proglasio posjedom Španije. Većinu stanovnika ostrva su činili uglavnom domaći robovi i crnci iz [[Afrika|Afrike]]. Nakon ukidanja ropstva na ostrvu 1843, došlo je do uvoza jeftine radne snage iz [[Indija|Indije]]. == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{refspisak|2}} === Izvori === * {{cite book|last=Carmichael|first=Gertrude |year=1961|title=The History of the West Indian Islands of Trinidad and Tobago, 1498–1900|publisher=Alvin Redman|place= London}} * {{cite book|last=Kiely|first=Ray |title=The Politics of Labour and Development in Trinidad|url=https://archive.org/details/politicsoflabour0000kiel|year=1996| publisher=Press University of the West Indies| isbn=9789766400170}} * {{cite book|last=Williams|first=Eric|year=1964|title=History of the People of Trinidad and Tobago |url=https://archive.org/details/historyofpeopleo0000will|location=New York|publisher=Frederick A. Praeger|lccn=64-13390}} * {{Cite book|chapter-url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|chapter=Caricom |title=UNESCO Science Report: towards 2030|last1=Ramkissoon|first1=Harold|last2=Kahwa|first2=Ishenkumba A. |publisher=UNESCO |year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|location=Paris|pages=156–173}} * {{cite book|author=Rough Guides|year=2018|title=The Rough Guide to Trinidad and Tobago}} == Dodatna literatura == * [[Gérard Besson|Besson, Gérard]], & [[Bridget Brereton|Brereton, Bridget]]. ''The Book of Trinidad'' (2nd edition), [[Port of Spain]]: Paria Publishing Co. Ltd, 1992. {{ISBN|976-8054-36-0}}. * Brereton, Bridget. ''An Introduction to the History of Trinidad and Tobago'' (Heinemann, 1996). * [[Julian Kenny]]. [http://www.meppublishers.com/books/index.php?pid=1001&isbn=976-95057-0-6 ''Views from the Ridge''], Port of Spain: Prospect Press, [[Media and Editorial Projects Limited]], 2000/2007. {{ISBN|976-95057-0-6}}. * Lans, Cheryl. ''Creole Remedies of Trinidad and Tobago''. C. Lans, 2001. * Mendes, John. ''Côté ci Côté là: Trinidad & Tobago Dictionary''. [[Arima]], [[Trinidad]], 1986. * [[Selwyn Ryan|Ryan, Selwyn D.]] ''Race and Nationalism in Trinidad and Tobago'' (University of Toronto Press, 2020). * Saith, Radhica, and Lyndersay, Mark. ''Why Not a Woman?'' Port of Spain: Paria Publishing Co. Ltd, 1993. {{ISBN|976-8054-42-5}} * Stuempfle, Stephen. ''The Steelband Movement: The forging of a national art in Trinidad and Tobago'' (University of Pennsylvania Press, 1995). * [[Jeremy Taylor (writer)|Taylor, Jeremy]]. [https://www.amazon.com/dp/0333419855 ''Visitor's Guide to Trinidad & Tobago''], London: Macmillan, 1986, {{ISBN|978-0-333-41985-4}}. 2nd edition as ''Trinidad and Tobago: An Introduction and Guide'', London: Macmillan, 1991. {{ISBN|978-0-333-55607-8}}. == Vanjski linkovi == {{Commons|Trinidad and Tobago}} {{Commonscat|Trinidad and Tobago}} {{wikiatlas|Trinidad and Tobago}} * {{Službeni website|http://www.ttconnect.gov.tt}} Vlade Trinidada i Tobaga * {{CIA World Factbook link|td|Trinidad i Tobago}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1209827.stm Trinidad i Tobago] na [[BBC|BBC News]] {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Trinidad i Tobago|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1962.]] 395js682hs9lio50rca7hv0le742747 Dnevni avaz 0 8179 3939307 3936120 2026-11-06T20:24:01Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939307 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = Dnevni avaz | logo = Dnevni avaz logo.png | logo_veličina = | logo_okvir = | logo_alt = | slika = | veličina_slike = | okvir_slike = | slika_alt = | tekst = Naslovnica Dnevnog avaza | moto = | vrsta = | format = [[Berliner (format)|Berliner]] | vlasnici = | osnivači = [[Fahrudin Radončić]] | izdavač = avaz-roto press | predsjednik = | urednik = | glavni_urednik = Fadil Mandal | zamjenik_urednika = | pomoćnik_urednika = | generalni_urednik = | generalni_direktor = | urednik_novosti = | generalni_urednik_dizajna = | kampusni_urednik = | šef_kampusa = | metor_urednik = | metro_šef = | urednik_kolumne = | sportski_urednik = | urednik_fotografije = | zaposleni = | osnovane = {{Početni datum i godine|1993|09|15}}<ref>{{Cite web |url=https://avaz.ba/impressum |title=Impressum |access-date=18. 3. 2020|language=bs|archive-date=22. 3. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322042110/https://avaz.ba/impressum |url-status=live }}</ref> | političko = | jezik = [[Bosanski jezik|bosanski]] | prestale_se_objavljivati = | ponovo_pokrenute = | sjedište = [[Avaz Twist Tower]] | tiraž = | datum_tiraža = | čitalaštvo = | sestrinske_novine = Azra, Bebe i mame, Express, Vaša kuharica, Zdravlje u kući | ISSN = 1840-3522 | oclc = | RNI = | web-sajt = {{URL|avaz.ba}} | besplatne_internetske_arhive = | interaktivni_direktor = | država_objave = | grad_objave = }} '''''Dnevni avaz''''' jest dnevna novina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Prvi broj ''Dnevnog avaza'' odštampan je 15. septembra 1993. u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref>{{cite web |url=http://avaz.ba/impressum |title=Impressum |work=avaz.ba |access-date=9. 1. 2018}}</ref> Tiraž novine 2005. iznosio je oko 90.000. Njegov informativni portal Avaz.ba bio je 2001. treća<ref name="alexa /BA"/><ref name="alexa"/> najposjećenija internetska stranica u Bosni i Hercegovini,<ref name="alexa /BA"/><ref name="alexa">{{cite web |url= https://www.alexa.com/siteinfo/avaz.ba#section_traffic |title=avaz.ba Traffic Statistics|website= [[Alexa Internet]]|publisher=Amazon|access-date= 13. 1. 2021 |archive-date= 28. 12. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201228122551/https://www.alexa.com/siteinfo/avaz.ba#section_traffic |url-status= live }}</ref> nakon [[Google]]a i [[YouTube]]a.<ref name="alexa /BA">{{Cite web|title=Top Sites in Bosnia and Herzegovina|url=https://www.alexa.com/topsites/countries/BA|url-status=dead|website=Alexa Internet|access-date=13. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106102112/https://www.alexa.com/topsites/countries/BA |archive-date=6. 1. 2021}}</ref> ''Dnevni avaz'' dio je izdavačke kuće "avaz-roto press", najveće medijske kuće u Bosni i Hercegovini. == Historija == ''Dnevni avaz'' nastao je iz sedmične novine ''Bošnjački avaz'' koja je prvi put objavljena u septembru 1993. Godine 1994. postala je poznata kao ''Avaz'' i izlazio je kao sedmično izdanje u Bosni i Hercegovini i [[Njemačka|Njemačkoj]]. Godine 1995. uspostavljena je kao dnevna novina.<ref name="Kol2012">{{cite book|first=Pål|last=Kolstø|title=Media Discourse and the Yugoslav Conflicts: Representations of Self and Other|url=https://books.google.com/books?id=jGNWORa2QccC&pg=PA260|access-date=21. 11. 2014|date=28. 12. 2012|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9164-4|page=259|archive-date=13. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813214149/https://books.google.com/books?id=jGNWORa2QccC&pg=PA260|url-status=live}}</ref> ''Dnevni avaz'' dio je izdavačke kuće ''[[Avaz-roto press]]'', koja se ubraja među najveće medijske kuće u Bosni i Hercegovini.<ref name=Kol2012/><ref name=kadri>{{cite book|first=Kadri|last=Ackarbasic|title=International Journal of Rule of Law, Transitional Justice And Human Rights|url=https://books.google.com/books?id=_hp7nOXOBuIC&pg=PA90|access-date=25. 1. 2014|publisher=Association Pravnik Sarajevo|pages=89, 90|id=GGKEY:B0XLC3UWS4H|archive-date=31. 3. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331175104/https://books.google.com/books?id=_hp7nOXOBuIC&pg=PA90|url-status=live}}</ref> Sjedište novina nalazi se u Sarajevu. U političkom smislu, list se uglavnom opisuje kao naklonjen bošnjačkim nacionalnim interesima i Bosni i Hercegovini, uz ideološko opredjeljenje koje se svrstava u desni centar.<ref name=Kol2012/><ref name=kadri/><ref>{{cite web|author=Davor Marko|title=Citizenship in Media Discourse in Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro, and Serbia|url=http://www.citsee.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0007/108916/380_citizenshipinmediadiscourseinbosniaandherzegovinacroatiamontenegroandserbia.pdf|publisher=European Research Council|format=Working papers|year=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924044959/http://www.citsee.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0007/108916/380_citizenshipinmediadiscourseinbosniaandherzegovinacroatiamontenegroandserbia.pdf|archive-date=24. 9. 2014|access-date=18. 3. 2020|pages=5, 6, 12}}</ref> Godine 2006. izdavačka kuća ''Avaz'' proširila je svoje poslovanje pokretanjem izgradnje nebodera [[Avaz Twist Tower]] u sarajevskom naselju [[Marijin Dvor]]. Zgrada je visoka 175 metara i predstavlja jedan od najprepoznatljivijih objekata savremene arhitekture u Sarajevu. Prema podacima iz 2016, bila je najviši neboder u Bosni i Hercegovini.<ref>{{Cite journal|title=Tall Buildings in Numbers: Twisting Tall Buildings|url=https://global.ctbuh.org/resources/papers/2848-Journal2016_IssueIII_TBIN.pdf|journal=Council on Tall Buildings and Urban Habitat|access-date=14. 5. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123172735/https://global.ctbuh.org/resources/papers/2848-Journal2016_IssueIII_TBIN.pdf|archive-date=23. 1. 2025|url-status=dead}}</ref> == Također pogledajte == * [[Avaz - roto press]] * [[Avaz Twist Tower]] * [[Azra (avaz)|Azra]] * [[Bebe i mame]] * [[Express (avaz)|Express]] * [[Sport (avaz)|Sport]] * [[Vaša kuharica]] * [[Zdravlje u kući]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{službeni sajt|http://www.avaz.ba}} {{Novine u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Novine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Novine u Sarajevu]] [[Kategorija:Novine osnovane 1993.]] [[Kategorija:Novine na bosanskom jeziku]] aw5ttrrfrre8wab3hfgei7p99smicck Grenada 0 9829 3939320 3936286 2026-11-06T20:28:41Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939320 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Grenada | izvorno_ime = | ime_genitiv = Grenade | zastava = Flag of Grenada.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Grenada.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Hail Grenada]]"<br />("Živjela Granada")<center>[[Datoteka:HailGrenada.ogg]]</center> | karta = Grenada on the globe (Americas centered).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[St. George's]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|12|3|14|N|61|44|43|W|type:landmark|name=Grenada House of Parliament}} | najveći_grad = [[St. George's]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna [[ustavna monarhija]] | vrsta_prve_vlasti = [[Monarh (titula)|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak guvernera Grenade|Guverner]] | vladar_druga_vlast = [[Cécile La Grenade]]<ref>[http://www.caribjournal.com/2013/04/10/grenada-names-first-female-governor-general-cecile-la-grenade/ "Grenada Names First Female Governor General, Cecile La Grenade", ''Caribbean Journal'', 10/04/2013]</ref> | vrsta_treće_vlasti = [[Spisak premijera Grenade|Premijer]] | vladar_treća_vlast = [[Dickon Mitchell]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = 7. februar 1974. | površina = 344<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> | po_površini_na_svijetu = 185 | procenat_vode = 1,6 | stanovnika = 114.621<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 181 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 333 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 38 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $2,3&nbsp;milijarde<ref name="imf2">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=328,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook October 2023 (Grenada) |publisher=International Monetary Fund |date=oktobar 2023 |access-date=13. 12. 2023 |archive-date=13. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213200610/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=328,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | bdp_godina = 2023 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $20.195<ref name="imf2"/> | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $1,3&nbsp;milijarde<ref name="imf2"/> | bdp_nominalni_godina = 2023 | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $11.437<ref name="imf2"/> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = | hdi_godina = | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 43,8<ref>{{Cite web|title=Grenada – Data Commons|url=https://datacommons.org/place/country/GRD#:~:text=The%20Gini%20index%20in%20Grenada,was%20732.89kgoe%20in%202007.|access-date=29. 8. 2025|archive-date=11. 8. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811080550/https://datacommons.org/place/country/GRD#:~:text=The%20Gini%20index%20in%20Grenada,was%20732.89kgoe%20in%202007.|url-status=live}}</ref> | gini_godina = 2018 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Istočno karibijski dolar]] (XCD) | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1 473 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.gd]] | komentar = }} '''Grenada''' je [[ostrvska država]]<ref>{{Cite web|url=https://dlab.epfl.ch/wikispeedia/wpcd/wp/g/Grenada.htm|title=Grenada|website=dlab.epfl.ch|access-date=11. 1. 2026}}</ref> na jugoistoku [[Karipsko more|Karipskog mora]]. Kao najjužnije od [[Ostrva privjetrine]], Grenada se nalazi neposredno južno od [[Sveti Vincent i Grenadini|Svetog Vincenta i Grenadina]], te oko 160&nbsp;km sjeverno od [[Trinidad i Tobago|Trinidada i Tobaga]] i južnoameričkog kopna. Grenada obuhvata samo ostrvo Grenada, dva manja ostrva – [[Carriacou]] i [[Petite Martinique]] – te nekoliko manjih ostrva koja se nalaze sjeverno od glavnog ostrva i čine dio Grenadina. Površina zemlje iznosi 344&nbsp;km<sup>2</sup>, a prema procjenama iz 2026, broj stanovnika iznosi 117.362.<ref name="CIA World Factbook - Grenada">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title=CIA World Factbook – Grenada |access-date=7. 7. 2024 |archive-date=11. 8. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811231159/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |url-status=dead }}</ref> Glavni grad je [[St. George's]].<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> Grenada je poznata i kao "Ostrvo začina", zbog proizvodnje [[Muskatni oraščić|muskatnog oraščića]] i njegovog omotača.<ref name="britannica.com">{{cite web |title=Grenada {{!}} History, Geography, & Points of Interest |url=https://www.britannica.com/place/Grenada |access-date=12. 6. 2020 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=3. 8. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803155402/https://www.britannica.com/place/Grenada |url-status=live }}</ref> Prije dolaska Evropljana u Ameriku, Grenadu su nastanjivali autohtoni narodi iz Južne Amerike, poznati kao [[Kalinago]].<ref name="Hanna Camerhogne">{{Cite journal |last1=Hanna |first1=Jonathan A. |date=2019 |title=Camáhogne's Chronology: The Radiocarbon Settlement Sequence on Grenada |journal=The Journal of Anthropological Archaeology |volume=55 |article-number=101075 |doi=10.1016/j.jaa.2019.101075 |doi-access=free |s2cid=198785950 }}</ref> [[Kristofor Kolumbo]] ugledao je Grenadu 1498, tokom svog trećeg putovanja u Ameriku.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> Nakon nekoliko neuspjelih pokušaja Evropljana da kolonizuju ostrvo – uslijed otpora lokalnog stanovništva Kalinago – francusko naseljavanje i kolonizacija započeli su 1649. i nastavili se tokom narednog vijeka.<ref name="grenada-french">{{cite book |year=2013 |last1=Martin |first1=John Angus |title=Island Caribs and French Settlers in Grenada: 1498-1763 |location=St George's, Grenada |publisher=Grenada National Museum Press |isbn=978-1-4904-7200-3 }}</ref> Prema bazi podataka "Voyages", između 1669. i 1808. Britanci i Francuzi doveli su na Grenadu približno 127.600 afričkih robova. [[Pariski sporazum (1763)|Pariškim]] [[Pariski sporazum (1763)|sporazumom]], potpisanim 10. februara 1763, Grenada je prepuštena Britancima. Britanska vlast trajala je sve do 1974. (uz kratkotrajno francusko preuzimanje vlasti između 1779. i 1783). Od 1958. do 1962, Grenada je bila dio [[Zapadnoindijska federacija|Zapadnoindijske federacije]] – kratkotrajne federacije britanskih kolonija u tom području.{{sfn|Steele|2003|pp=35–36}} Dana 3. marta 1967, kao "pridružena država", dobila je potpunu autonomiju u upravljanju svojim unutrašnjim poslovima. Nezavisnost je stečena 7. februara 1974. pod vodstvom [[Eric Gairy|Erica Gairyja]], koji je postao prvi premijer Grenade kao suverene države. Nova zemlja postala je članica [[Commonwealth nacija]], a kraljica [[Elizabeta II]] postala je šefica države.<ref name="CIA World Factbook - Grenada" /> U martu 1979, [[Novi zajednički poduhvat za blagostanje, obrazovanje i oslobođenje|marksističko-lenjinistički pokret]] [[Novi zajednički poduhvat za blagostanje, obrazovanje i oslobođenje|"New JEWEL"]] svrgnuo je Gairyjevu vladu u državnom udaru i uspostavio Narodnu revolucionarnu vladu (PRG) – "de facto" diktaturu na čelu s [[Maurice Bishop|Mauriceom Bishopom]] kao premijerom.<ref>{{Citation |last=Jacobs |first=Curtis |chapter=Grenada, 1949–1979: Precursor to Revolution |date=1. 1. 2015 |title=The Grenada Revolution |publisher=University Press of Mississippi |doi=10.14325/mississippi/9781628461510.003.0002 |isbn=978-1-62846-151-0 }}</ref> Bishopa su kasnije uhapsili i pogubili pripadnici [[Narodna revolucionarna armija|Narodne revolucionarne armije]] (PRA), nakon čega je u oktobru 1983. uslijedila invazija predvođena [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Trenutni šef države je kralj [[Charles III]], kralj Grenade, kojeg zastupa [[Spisak guvernera Grenade|guverner Grenade]]. == Historija == Prvi stanovnici Grenade su bili pripadnici karipskih naroda. Nakon [[Kristofor Kolumbo|Kolumbova]] otkrića počinje naseljavanje [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanaca]] te nešto kasnije [[Francuska|Francuza]] koji od domorodaca kupuju otok 1650. Ponovno je prepušten Britancima 1783. i ostaje njihovom kolonijom do 1974. kada stiče punu nezavisnost. Tadašnja vlada uvela je [[Socijalizam|socijalističko]] društveno uređenje i povezala se s istokom, a ostale su karipske države zbog straha da će Grenada postati baza za potporu [[ljevičari]]ma zatražile pomoć [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a. SAD su 1983. izvele invaziju na otok, a američke trupe su se povukle tek 1995. Grenada i danas pripada zajednici [[Commonwealth]]. == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == Samo ostrvo Grenada je najveće ostrvo; manji Grenadini su: Carriacou, Petit Martinique, Ronde Island, Caille Island, Diamond Island, Large Island, Saline Island, i Frigate Island. == Privreda == Raširena je proizvodnja [[začin]]a: [[cimet]]a, [[klinčić]]a, [[đumbir]]a i [[Muskatni oraščić|muskatnog oraščića]]. Turizam je glavna pokretačka snaga privrede Grenade. Uobičajeni turizam na plažama i vodeni sportovi su najviše fokusirani u jugozapadnom regionu oko St George-a, aerodroma i obalnog pojasa; ekoturizam dobija na značaju. == Stanovništvo == Oko 80% stanovništva su potomci [[afrika|afričkih]] robova koje su doveli [[Evropljani]]. Ostatak čini autohtono karipsko stanovništvo. Gotovo cijelo stanovništvo govori engleskim jezikom. Najraširenija vjera je [[kršćanstvo]]: polovicu čine [[katolici]], a od [[protestanti|protestanata]] najbrojnici su [[anglikanci]]. == Kultura == Iako je Francuski utjecaj na kulturu Grenade mnogo manje vidljiv nego na drugim Karipskim ostrvima, ostala su prezimena i imena mjesta, u svakodnevnom jeziku su prisutne francuske riječi i lokalni dijalekt, ili Patois. Jači utjecaj se primijeti u jako začinjenoj hrani. Ostrvska kultura je je pod utjecajem Afričkih korijena kod većine Grenadinaca, ali Indijski karipski-Ameroindijski utjecaj vidljiv sa '''dhal puri''', '''rotis''', indijskim slatkišima, kao i kaasavom i currijem u kuhinji. == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Adkin, Mark. 1989. ''Urgent Fury: The Battle for Grenada: The Truth Behind the Largest US Military Operation Since Vietnam''. Trans-Atlantic Publications. {{ISBN|0-85052-023-1}} * [[Robert J. Beck|Beck, Robert J.]] 1993. ''The Grenada Invasion: Politics, Law, and Foreign Policy Decisionmaking''. Boulder: Westview Press. {{ISBN|0-8133-8709-4}} * Brizan, George 1984. ''Grenada Island of Conflict: From Amerindians to People's Revolution 1498–1979''. London, Zed Books Ltd., publisher; Copyright, George Brizan, 1984. * Martin, John Angus. 2007. ''A–Z of Grenada Heritage''. Macmillan Caribbean. * {{cite web |url=http://grenadaheritage.com/default.aspx |title=Grenada Heritage |publisher=Grenadaheritage.com |access-date=28. 6. 2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510072846/http://grenadaheritage.com/default.aspx |archive-date=10. 5. 2011}} * Sinclair, Norma. 2003. ''Grenada: Isle of Spice (Caribbean Guides)''. Interlink Publishing Group; 3rd edition. {{ISBN|0-333-96806-9}} * Stark, James H. 1897. ''Stark's Guide-Book and History of Trinidad including Tobago, Grenada, and St. Vincent; also a trip up the Orinoco and a description of the great Venezuelan Pitch Lake''. Boston, James H. Stark, publisher; London, Sampson Low, Marston & Company. * {{cite book |last=Steele |first=Beverley A. |year=2003 |title=Grenada: A History of Its People (Island Histories) |location=Oxford |publisher=MacMillan Caribbean |isbn=978-0-333-93053-3 |url=https://books.google.com/books?id=Ofp6AAAAMAAJ}} {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons}} {{Commonscat}}{{Wikiatlas|Grenada}}{{Wikivoyage|Grenada}} * [http://www.gov.gd. Službeni sajt Vlade Grenade] * {{CIA World Factbook link|gj|Grenada}} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Grenada|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1974.]] [[Kategorija:Države engleskog govornog područja]] 87o7ak1yrz1lp61xml6d77d6z19rzsq Gvatemala 0 10307 3939322 3936949 2026-11-06T20:29:03Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939322 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | izvorno_ime = República de Guatemala | zvanično_ime = Gvatemala | ime_genitiv = Gvatemale | zastava = Flag of Guatemala.svg | grb = Coat of arms of Guatemala.svg | mapa = LocationGuatemala.svg | himna = "[[Himno Nacional de Guatemala]]"<br />"(Nacionalna himna Gvatemale)"<br /> | uzrečica = "Libre Crezca Fecundo" | glavni_grad = [[Guatemala City]] | glavni_grad_kordinati = {{coord|14|38|N|90|30|W|region:GUA_type:city|title=Guatemala_City}} | najveći_grad = [[Guatemala City]] | službeni_jezik = [[Španski jezik|španski]] | državno_uređenje = Predsjednička republika | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak Predsjednika Gvatemale|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Bernardo Arévalo]] | vrsta_druge_vlasti = Potpredsjednica | vladar_druga_vlast = [[Karin Herrera]] | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 15. septembar 1821. | po_površini_na_svijetu = 105. na svijetu | površina = 108.889 | procenat_vode = 0,4% | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 70. na svijetu | stanovnika = 18.636.532 | stanovnika_godina = 2025 | gustoća = 166 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 76. na svijetu | bdp_ukupno = {{increase}} $278.508 milijardi<ref name="IMFWEO.GT">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=258,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Guatemala) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10. 10. 2024 |access-date=2. 1. 2025 }}</ref> | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = 77. na svijetu | bdp_per_capita = {{increase}} $15.386<ref name="IMFWEO.GT" /> | hdi = 0,662 | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = srednji | po_broju_hdi_na_svijetu = 131. na svijetu | gini = 45,2 | gini_godina = 2023 | po_broju_gini_na_svijetu = - | najveća_tačka_ime = vulkan [[Tajumulco]] | najveća_tačka_metara = 4220 | najveće_jezero_ime = jezero Izabal | najveće_jezero_površina = 589,6 | najveća_rijeka_ime = rijeka Motagua | najveća_rijeka_dužina = 486 | nacionalni_dan = [[15. septembar]] | komentar = | valuta = [[Gvatemalski quetzal]] (GTQ) | vremenska_zona = [[UTC−06:00]] | internetski_nastavak = [[.gt]] | pozivni_broj = +502 |}} '''Gvatemala''' ({{es|República de Guatemala}}) država je u [[Srednja Amerika|Srednjoj Americi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.australialatam.com/country-spotlight/guatemala-country-spotlight|title=Guatemala|website=Australia Latam Emerging Leaders Dialogue|language=en-AU|access-date=11. 1. 2026}}</ref> Na sjeveru i zapadu graniči s [[Meksiko]]m, na jugozapadu izlazi na [[Tihi okean]], dok su joj na sjeveroistoku [[Beliz]], a na jugoistoku [[Honduras]] i [[El Salvador]]. Glavni grad je [[Guatemala City]]. Na teritoriji današnje Gvatemale nalazilo se središte civilizacije [[Maje|Maja]], koja se prostirala širom [[Mezoamerika|Mezoamerike]]; u 16. vijeku većinu tog područja osvojili su Španci i proglasili ga dijelom Vicekraljevstva Nova Španija. Gvatemala je stekla nezavisnost od Španije i Meksika 1821. Od 1823. do 1841. bila je dio Savezne Republike Srednje Amerike. Tokom druge polovine 19. vijeka, Gvatemala je bila pogođena nestabilnošću i unutrašnjim sukobima. Od početka 20. vijeka njome je vladao niz diktatora uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Godine 1944. autoritarni vođa [[Jorge Ubico]] svrgnut je u vojnom udaru koji je zagovarao demokratiju, čime je započela revolucija koja je trajala desetljeće i dovela do društvenih i ekonomskih reformi. Godine 1954. vojni udar, podržan od strane SAD-a, okončao je revoluciju i uspostavio diktaturu.{{sfn|Blakeley|2009|p=[https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&pg=PA92 92]}}<ref>{{cite book |last1=Bevins |first1=Vincent|authorlink=Vincent Bevins |title= [[The Jakarta Method|The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World]]|date=2020 |publisher= [[PublicAffairs]]|pages=225–228|isbn= 978-1541742406}}</ref> Od 1960. do 1996. Gvatemala je proživljavala krvavi građanski rat između vlade koju su podržavale SAD i ljevičarskih komunističkih pobunjenika koje su podržavali [[Sovjetski Savez]] i [[Kuba]]; sukob je uključivao i genocidne masakre nad stanovništvom Maja koje je počinila gvatemalska vojska.{{sfn|Cooper|2008|p=171}}{{sfn|Solano|2012|pp=3–15}}{{sfn|Navarro|1999}} [[Ujedinjene nacije]] su posredovale u postizanju mirovnog sporazuma, što je rezultiralo ekonomskim rastom i uzastopnim demokratskim izborima. Gvatemala obiluje biološki značajnim i jedinstvenim ekosistemima koji uključuju mnoge endemske vrste, što doprinosi tome da se Mezoamerika smatra žarištem biodiverziteta.<ref>{{Cite web |title=Biodiversity Hotspots |url=https://www.conservation.org/learning/biodiversity-hotspots |website=Conservation International |access-date=18. 8. 2026}}</ref> Iako je bogata izvoznim dobrima, oko četvrtine stanovništva (4,6 miliona) suočava se s nedostatkom sigurnosti u snabdijevanju hranom; ostali veliki problemi uključuju siromaštvo, kriminal, korupciju, trgovinu drogom i društvenu nestabilnost. Sa procijenjenim brojem stanovnika od oko 17,6 miliona, Gvatemala je najmnogoljudnija zemlja Srednje Amerike, četvrta najmnogoljudnija zemlja Sjeverne Amerike i jedanaesta najmnogoljudnija zemlja na američkom kontinentu. Njen glavni i najveći grad, [[Guatemala City]], drugi je po broju stanovnika u Srednjoj Americi, a njegovo metropolitansko područje je najmnogoljudnije u Srednjoj Americi. == Historija == [[Datoteka:Tikal.jpg|mini|lijevo|Tikal, ruševine hrama Maja]] === Prije otkrića Amerike === Prvi dokazi ljudskih nastambi u Gvatemali sežu unazad gotovo 12.000 p. n. e. Po nekim pronalascima, prilikom kojih su pronađeni prastari vrhovi strijela koje su koristili stanovnici ovog područja, smatra se da je ovo područje bilo naseljeno čak i ranije, do 18.000 p. n. e.<ref>[http://www.authenticmaya.com/ancient_guatemala.htm Ancient Guatemala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523103423/http://www.authenticmaya.com/ancient_guatemala.htm |date=23. 5. 2007 }} Authentic Maya, Mary Esquivel de Villalobos</ref> Postoje arheološki dokazi da su rani naseljenici u današnjoj Gvatemali bili sakupljači i lovci, međutim, nedavno otkriveni [[polen]] pronađen u uzorcima u bazenu Petén i na obali Pacifika, ukazuje da se ovdje uzgajao i [[kukuruz]] u periodu oko 3500. p. n. e.<ref>[http://ess.geology.ufl.edu/hodell/ICDP/Leyden.pdf Pollen Evidence for Climatic Variability and Cultural Disturbance in the Maya Lowlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206082017/http://ess.geology.ufl.edu/hodell/ICDP/Leyden.pdf |date=6. 2. 2009}} University of Florida, Barbara Leyden</ref> Poznata su brojna arheološka nalazišta u departmanu Quiché u gorju, te [[Sipacate]] i [[Escuintla]] u području srednjeg priobalnog dijela (iz perioda oko 6500. p. n. e.) Arheolozi dijele prahistoriju latinske Amerike u tri razdoblja: predklasično od 2000. p. n. e. do 250, klasično od 250 do 900. i postklasično od 900 do 1500.<ref>[http://weber.ucsd.edu/~dkjordan/arch/mexchron.html Chronological Table of Mesoamerican Archaeology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406020436/http://weber.ucsd.edu/~dkjordan/arch/mexchron.html |date=6. 4. 2007 }} Regents of the University of California: Division of Social Sciences</ref> Donedavno, pretklasični period smatran je periodom u kojem su tek formirana naselja s poljoprivrednicima koji su živjeli u malim kolibama, sa veoma malo stalnih građevina. Međutim, nedavna otkrića monumentalnih građevina iz tog perioda poput oltara u blizini [[La Blanca]] koji potječe iz 1000. p. n. e, zatim mjesta gdje su se održavale svečanosti kod današnjeg Miraflores i El Naranjo a datiraju iz 801. p. n. e. Postoje još mnoge drevne građevine u gradovima [[Nakbé]], Xulnal, [[El Tintal]], Wakná i [[El Mirador]]. El Mirador je bio najnaseljeniji grad u Srednjoj Americi do dolaska Evropljana. Postojale su dvije ogromne piramide, El Tigre i Monos, koje su bile zapremine veće od 250 hiljada m<sup>3</sup>.<ref>Trigger, Bruce G., Washburn, Wilcomb E. i Adams, Richard E. W.: ''The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas'', 2000, str. 212.</ref> Smatra se da je Mirador bila prva politički moderno uređena država u Americi, u drevnim zapisima nazvana ''Kraljevina Kan''. Postojalo je 26 gradova, svi povezani, tada naprednim, putevima (''Sacbeob''), koji su bili dugi i do nekoliko kilometara, široki do 40 metara, a izdizali su se 2 do 4 metra iznad okolnog terena. Ti putevi su bili posuti šljunkom, što je veoma lako vidjeti pogledom iz zraka, gdje ih je moguće primijetiti nasuprot gustom tropskom zelenilu. [[Datoteka:Nakbe str.JPG|mini|Nakbé, ostaci palače iz srednjeg predklasičnog perioda, u departmanu [[Petén (departman)|Petén]]]] Klasični period srednjoameričke civilizacije se poklapa sa vrhuncem civilizacije [[Maje|Maja]] a predstavljen je bezbrojnim nalazištima po cijeloj Gvatemali, iako se najveći broj nalazišta nalazi u bazenu Petén. Ovaj period je karakterističan po snažnom razvoju i izgradnji [[grad]]ova, osnivanjima nezavisnih gradova-država i čestim kontaktima sa drugim srednjoameričkim kulturama. Ovaj period je trajao sve do 900, kada se polahko raspada klasična civilizacija Maja. Oni napuštaju brojne gradove u nizinama ili su pomrli od dugotrajne nestašice hrane uzrokovane sušom.<ref name="gill">Dr. Richardson Gill: ''The Great Maya Droughts'', University of New Mexico Press, 2000</ref> Danas mnogi naučnici raspravljaju o uzrocima nestanka klasičnih Maja, ali se sve više priklanjaju teoriji velike suše, koju su dokazali naučnici proučavajući korita rijeka i jezera, tragove polena i druge slične dokaze.<ref name="gill"/> Niz dugotrajnih sušnih sezona u krajevima gdje je samo povremeno bilo suho područje smanjio je broj Maja, čiji su život i proizvodnja hrane zavisili od stalnih padavina. Postklasični period karakteriziraju manje [[kralj]]evine poput Itzá i Ko'woj u područjima jezera u bazenu Petén, te kraljevine Mam, Ki'ch'es, Kack'chiquel, Tz'utuh'il, Pokom'chí, Kek'chi i Chortí u gorju. Ovi gradovi su uglavnom zadržali mnoge tekovine civilizacije Maja, ali nikad nisu ni izbliza došli do moći i napretka iz klasičnog perioda. === Kolonijalni period === [[Datoteka:Capuchinas.jpg|mini|lijevo|Samostan ''Capuchinas'' u Gvatemali]] Nakon dolaska u takozvani "''Novi svijet"'', [[Španci]] su pokrenuli nekoliko ekspedicija u današnjoj Gvatemali počevši od 1518. Mnogo prije toga, u kontaktu sa Špancima, mnogobrojni stanovnici ovog područja su oboljeli od do tada nepoznatih [[bolest]]i, koje su Španci donijeli sa sobom. Veliki broj stanovništva je umro, a [[epidemija]] se širila po ogromnom području uzrokujući relativno brzo smanjenje broja stanovnika. [[Hernán Cortés]], kao vođa španskog osvajanja Meksika, dopušta kapetanima Gonzalu de Alvarado i njegovom bratu Pedru de Alvarado da osvoje Gvatemalu. Braća Alvarado najprije sklapaju savez s plemenom Cakchiquel protiv njihovih rivala plemena Quiché. Nakon pobjede nad njima, Alvarado se okreće protiv saveznika plemena Cakchiquel te zatim osvaja cijelo područje u ime španske krune. Tokom perioda kolonijalizma, Gvatemala je bila dio ''nove Španije'' zajedno sa Meksikom i okolnim zemljama (špan. ''Capitanía General de Guatemala''). Prostirala se i na današnje meksičke savezne pokrajine [[Tabasco]] i [[Chiapas]] (uključujući tada odvojenu administrativnu oblast Soconusco) pa sve do Kostarike. Ovo područje nije bilo toliko bogato sa [[mineral]]ima (naročito [[zlato]]m i [[srebro]]m) kao što su bili Meksiko i [[Peru]], te mu Španci nisu pridavali veliki značaj. Glavni proizvodi koje su Španci crpili iz Gvatemale bili su [[šećerna trska]], [[kakao]], indigo i kvalitetno drvo koje su Španci koristili pri gradnji crkava i dvoraca u [[Španija|Španiji]]. Prvi glavni grad zemlje bio je Tecpan Guatemala, osnovan 25. jula 1524. a nosio je ime ''Villa de Santiago de Guatemala'' u blizini [[Iximché]]a, glavnog grada pokrajine Cakchiquel. Kasnije je prijestolnica prebačena u Ciudad Vieja 22. novembra 1527, kada je grad napalo pleme Cakchiquel. Grad je teško oštećen u poplavama 11. septembra 1541. nakon što se izlilo jezero usred obilnih kiša i zemljotresa u krateru [[vulkan]]a [[Agua (vulkan)|Agua]]. Grad je kasnije izgrađen 4&nbsp;km dalje u dolini Panchoy, koja je danas na spisku svjetske baštine UNESCO-a. Uništen je u seriji zemljotresa 1773 i 1774, te španski kralj daje dozvolu da se prijestolnica premjesti u dolinu Ermita, nazvana po katoličkoj crkvi Djevice El Carmen, na današnjem mjestu, a proglašena je glavnim gradom 27. septembra 1775. === Nezavisnost i početak 20. stoljeća === [[Datoteka:José_Rafael_Carrera_y_Turcios.jpg|desno|mini|José Rafael Carrera]] Dana 15. septembra 1821. Vlada kolonijalne Gvatemale (koja je obuhvatala i okolne zemlje: Salvador, [[Nikaragva|Nikaragvu]], [[Kostarika|Kostariku]] i [[Honduras]]) zvanično je proglasila nezavisnost od Španije i otcijepila se od Meksičkog carstva, koje se dvije godine kasnije raspalo. Iako je ovo područje formalno bilo dio takozvane ''Nove Španije'', iz praktičnih razloga, u njemu je bila zasebna administracija. Sve pokrajine koje su do tada bile u sastavu Meksika, osim [[Chiapas]]a, odvojile su se od njega, nakon što je Agustin I bio prisiljen da abdicira. Provincije Gvatemale su zatim stvorile jedinstvenu državu nazvanu ''Ujedinjene provincije srednje Amerike'' također poznate i kao Centralnoamerička federacija (''Federacion de Estados Centroamericanos''). Nedugo poslije, Federacija se raspala nakon [[građanski rat|građanskog rata]] koji je trajao od 1838. do 1840. Vođa pobune u Gvatemali bio je Rafael Carrera, koji je predvodio pobunu protiv federalne vlade, što je naposljetku dovelo do raspada zajednice. Za vrijeme ovog perioda, područje gorja, Los Altosa, proglasilo je nezavisnost od Gvatemale, ali ga je Carrera osvojio i anektirao. Carrera je bio dominantna figura u politici Gvatemale sve do 1865, a snažno su ga podržavali konzervativci, veliki zemljoposjednici i Crkva. Takozvana ''liberalna revolucija'' u Gvatemali započela je 1871. pod vodstvom [[Justo Rufino Barrios]]a koji se zalagao za moderniziranje države, poboljšanja trgovine i uvođenje novih poljoprivrednih kulura i proizvodnje. U ovom vrijeme, [[kahva]] postaje veoma važna u privredi Gvatemale. Barrios je imao želje i ambicije za ponovno ujedinjenje Srednje Amerike i poveo je zemlju u [[rat]] koji je završio neuspjehom. Poginuo je 1885, a pobjedu u tom ratu odnio je susjedni Salvador. === Od 1944 do danas === Zbog vala protesta i štrajkova, dotadašnji diktator [[Jorge Ubico Castañeda]] je prisiljen da podnese ostavku 4. jula 1944, a na njegovo mjesto dolazi general [[Juan Federico Ponce Vaides]]. Ni Vaides ne ostaje dugo na tom mjestu, nakon što je izvršen vojni udar 20. oktobra 1944. na čelu sa majorom [[Francisco Javier Arana]]om i kapetanom [[Jacobo Arbenz Guzmán]]om. U vojnom udaru poginulo je oko 100 ljudi. Nakon udara vlast preuzima vojna hunta koju čine Arana, Guzmán i [[Jorge Toriello Garrido]]. Nedugo zatim hunta organizuje i prve slobodne izbore. Njih ubjedljivo osvaja poznati pisac i učitelj [[Juan José Arévalo Bermejo]], sa preko 85% osvojenih glasova, postavši tako prvi demokratski izbrani predsjednik Gvatemale.<ref>[http://rulers.org/indexa4.html rulers.org]</ref> Bermejo je do tada živio u progonstvu u [[Argentina|Argentini]] gotovo 14 godina. Njegova kršćansko-socijalistička politika, vidno inspirisana po uzoru na američki ''New Deal'', dosta je kritikovana od strane zemljoposjednika i gornjih slojeva društva kao ''komunistička''. Ovaj period je bio i vrijeme početka [[Hladni rat|Hladnog rata]] između [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] i [[Sjedinjene Američke Države|SADa]], koji je imao veoma snažan uticaj i na historiju Gvatemale. Do 1950-ih pa sve do 1990-ih američka vlada je direktno podržavala vojsku Gvatemale, obučavala je, dopremala oružje i novac. Nasljednik Bermejoa, demokratski izabrani [[Jacobo Arbenz Guzmán]] je zbačen s vlasti u vojnom udaru 1954. kojeg je organizirala američka [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]. Na vlast je postavljen general [[Carlos Castillo Armas]], a vladao je samo do 1957. kada ga je ubio član njegove lične straže. Ponovo su se organizirali izbori, a na vlast dolazi general [[Miguel Ydígoras Fuentes]]. Fuenetes je postao poznat po izazovu koji je uputio meksičkom predsjedniku na mostu na granici između dvije zemlje, zbog spora u vezi meksičkih ribarskih brodova koji su lovili u vodama Gvatemale. Pored toga Fuentes je dozvolio obuku 5.000 Kubanaca koji su se trebali suprotstaviti [[Fidel Castro|Fidelu Castru]]. Također je odobrio upotrebu [[aerodrom]]a u departmanu Petén, koje su SAD koristile u neuspješnoj invaziji na Kubu 1961. Kao i njegov prethodnik, i Fuentes odlazi s vlasti nakon vojnog udara kojeg je poveo njegov ministar odbrane, pukovnik [[Enrique Peralta Azurdia]]. Na izborima 1966. pobjeđuje [[Julio César Méndez Montenegro]], koji je nastojao sprovesti demokratske reforme u zemlji. Montenegro je bio kandidat Revolucionarne stranke, stranke lijevog centra koja je imala svoje korjene još iz ere nakon Castañeda. Za vrijeme njegove vlasti, formiraju se paravojne organizacije poput desničarske ''Bijele ruke'' (''Mano Blanca'') i Protivkomunističke tajne armije (''Ejército Secreto Anticomunista''). Ove organizacije su bile prethodnice poznatih ''Odreda smrti''. Američka tajna služba šalje u Gvatemalu vojne stručnjake koji su imali za cilj obučiti vojne snage Gvatemale i od njih načiniti moderne snage, što je bilo u interesu SAD-a. Godine 1970. na izborima za predsjednika zemlje pobjeđuje pukovnik [[Carlos Manuel Arana Osorio]]. Dvije godine kasnije, 1972. na zapadu zemlje javlja se gerilski pokret koji zauzima gorje na zapadu Gvatemale. Na sljedećim izborima 1974, koji su u mnogo čemu bili kontroverzni, general [[Kjell Lauguerud García]] pobjeđuje kadidata Kršćansko-demokratske stranke generala Efraín Ríosa Montta, koji je tvrdio da je García varao na izborima i lažirao izborne rezultate. 4. februara 1976. Gvatemalu pogađa snažan potres odnijevši preko 25 hiljada žrtava a mnogi gradovi su bili teško oštećeni i uništeni. Na izborima održanim 1978, koji su ponovno okarakterisani kao sumnjivi, general [[Romeo Lucas García]] dolazi na vlast. Taj period 1970-ih je bilo vrijeme osnivanja dvije nove gerilske grupe: Gerilska armija siromašnih (EGP) i Organizacija naroda pod oružjem (ORPA), koje su krajem 1970-ih pojačale gerilske napade na gradove i sela u cijeloj zemlji, posebno protiv vladine vojske i civila koji su podržavali zvaničnu vlast. Američki predsjednik [[Jimmy Carter]] naređuje obustavljanje svih vrsta vojne pomoći vojsci Gvatemale zbog sistematskog i upornog kršenja ljudskih prava. Godine 1980. grupa ljudi iz indijanskog plemena Quiché zauzima špansku ambasadu u znak protesta zbog brojih zločina koji su počinile vladine snage u ruralnim područjima zemlje. Vlada Gvatemale naređuje vojsci da zauzme zgradu ambasade, koju su zatim spalili do temelja, likvidirajući gotovo sve koji su se nalazili u ambasadi. Gvatemalska vlada se pravdala da su požar izazvali pobunjenici<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950248,00.html |title=Magazin ''Time'': Outright Murder |access-date=3. 1. 2009 |archive-date=11. 8. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100811194151/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950248,00.html |url-status=dead }}</ref>, međutim španski ambasador, koji je preživio napad, posvjedočio je da vlada odgovorna za napad i ubistva, te je namjerno izazvala požar da uništi sve tragove zločina. Kao rezultat ovog incidenta, Španija prekida diplomatske odnose sa Gvatemalom. Ubrzo poslije, 1982. ponovno se izvršava vojni udar i general [[Efraín Ríos Montt]] postaje predsjednik vojne hunte, nastavljajući krvavu kampanju, državni teror i politiku ''spržene zemlje''. Ponovno se dešava vojni udar a za predsjednika dolazi general [[Óscar Humberto Mejía Victores]], koji je nastojao da održi demokratske izbore i donese novi ustav zemlje kako bi stabilizirao zemlju. Slobodni izbori se održavaju 1986. a pobjedu odnosi kandidat Kršćansko-demokratske stranke [[Vinicio Cerezo Arévalo]]. U periodu 1982-1986 zbog stalnog nasilja u zemlji i građanskog rata, preko 45 hiljada Gvatemalaca je izbjeglo u [[Meksiko]], gdje je meksička vlada organizovala izbjegličke centre u [[Chiapas]]u i [[Tabasco]]u. Nasuprot vladine vojske, borile su se četiri gerilske grupe: EGP, ORPA, FAR i PGT, a njih su podržavale slične gerilske organizacije iz Salvadora (FMLN) i Nikaragve (FSLN), dok im je pomoć slala i [[kuba]]nska Vlada. [[Građanski rat u Gvatemali]] završava 1996. sklapanjem mirovnog sporazuma između gerilaca i vlade, posredstvom [[Ujedinjene nacije|UN-a]], posebno zalaganjem zemalja poput [[Norveška|Norveške]] i Španije. Obje zaračene strane su prihvatile određene ustupke, gerilski borci su razoružani a dodijeljena im je zemlja. Prema podacima Komisije UN-a koja je bila zadužena za istragu o zločinima počinjenim za vrijeme građanskog rata (''Komisija za historijsku istinu''), smatra se da su vladine snage i paravojne jedinice koje je vlada podržavala, odgovorne za preko 93% zločina i kršenja ljudskih prava i sloboda.<ref name="shr">{{Cite web |url=http://shr.aaas.org/guatemala/ceh/report/english/conc2.html |title=Conclusions: Human rights violations, acts of violence and assignment of responsibility, Guatemalan Commission for Historical Clarification |access-date=3. 1. 2009 |archive-date=29. 12. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061229191511/http://shr.aaas.org/guatemala/ceh/report/english/conc2.html |url-status=dead }}</ref> U prvih deset godina rata, žrtve državnog terora su bili najvećim dijelom studenti, radnici, intelektualci i istaknuti ljudi koji su podržavali opoziciju. Međutim, u kasnijoj fazi rata, žrtve su bili i hiljade poljoprivrednika u seoskim područjima, naročito potomci Maja i civili. Smatra se da je preko 450 majanskih sela uništeno, a preko milion ljudi raseljeno i izbjeglo. U nekim područjima, poput [[Baja Verapaz]], Komisija je došla do zaključka da je vlada sprovodila plansku politiku [[genocid]]a prema određenim etničkim grupama.<ref name="shr"/> Američki predsjednik [[Bill Clinton|Clinton]] izjavio je 1999. da je politika SAD-a prema Gvatemali bila pogrešna i da nije trebala podržavati vladinu vojsku, koja je brutalno činila zločine nad stanovništvom.<ref>Babington, Charles: ''Clinton: Support for Guatemala Was Wrong'', Washington Post, 11. mart 1999</ref> Nakon zaključenja mirovnog sporazuma, u Gvatemali su se održalo nekoliko uspješnih demokratskih izbora, posljednji 2007. Sklopila je trgovinske sporazum o slobodnoj trgovini sa SAD-om, Meksikom i drugim zemljama regiona, a uključena je i u [[CAFTA]]. Na posljednjim izborima 2007, stranka ''El Partido Nacional de la Esperanza'' je osvojila najveći broj mandata, a njen kandidat Álvaro Colom je postao predsjednik. == Vlada == Gvatemala je, po uređenju, predsjednička parlamentarna demokratija, na čelu sa predsjednikom države, koji je ujedno i premijer Vlade. Uređen je višestranački sistem. Izvršnu vlast ima Vlada. Zakonodavnu vlast dijele Vlada i Kongres Republike kao parlament. Postoji i nezavisna sudska vlast. Od 14. januara 2008, na mjestu predsjednika Gvatemale nalazi se [[Álvaro Colom]]. U međunarodnim odnosima, Gvatemala ima stalnog predstavnika pri Ujedinjenim narodima, u vidu stalne misije, a predsjedava i Karipskom i srednjeameričkom grupom.<ref>{{Cite web |url=http://www.un.int/guatemala/ |title=''Mision Permanente de Guatemala ante las Naciones Unidas'' |access-date=3. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081225054908/http://www.un.int/guatemala/ |archive-date=25. 12. 2008 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.unelections.org/files/IGP_PGASelectionLetter_18Jan07.pdf |title=unelections.org |access-date=3. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216230536/http://www.unelections.org/files/IGP_PGASelectionLetter_18Jan07.pdf |archive-date=16. 12. 2008 |url-status=dead }}</ref> == Političke podjele == [[Datoteka:GuatemalaProvs.PNG|mini|350px|Departmani u Gvatemali]] Gvatemala je podijeljena na 22 [[departman]]a (''departamentos'') i na ukupno 332 općine (''municipios''). [[Departmani u Gvatemali]] su: <table><td><ol> <li>[[Alta Verapaz]] <li>[[Baja Verapaz]] <li>[[Chimaltenango (departman)|Chimaltenango]] <li>[[Chiquimula (departman)|Chiquimula]] <li>[[Petén (departman)|Petén]] <li>[[El Progreso (departman)|El Progreso]] <li>[[Quiché (departman)|El Quiché]] <li>[[Escuintla (departman)|Escuintla]] <li>[[Guatemala (departman)|Guatemala]] <li>[[Huehuetenango (departman)|Huehuetenango]] <li>[[Izabal (departman)|Izabal]] </td></ol><td><ol start=12> <li>[[Jalapa (departman)|Jalapa]] <li>[[Jutiapa (departman)|Jutiapa]] <li>[[Quetzaltenango (departman)|Quetzaltenango]] <li>[[Retalhuleu (departman)|Retalhuleu]] <li>[[Sacatepéquez (departman)|Sacatepéquez]] <li>[[San Marcos (departman)|San Marcos]] <li>[[Santa Rosa (departman)|Santa Rosa]] <li>[[Sololá (departman)|Sololá]] <li>[[Suchitepéquez (departman)|Suchitepéquez]] <li>[[Totonicapán (departman)|Totonicapán]] <li>[[Zacapa (departman)|Zacapa]] </td></ol></table> Državna vlast u Gvatemali je veoma centralizovana. Većina saobraćaja, komunikacija, privrede, politike i mnogih kulturnih aktivnosti koncentrisana je u glavnom gradu [[Guatemala City]]ju. Postoji samo jedan autoput koji povezuje veće gradove u zemlji. Neka naselja na obali su povezana samo morskim putem s ostatkom zemlje. == Geografija == [[Datoteka:Guatemala-CIA WFB Map.png|mini|Karta Gvatemale]] [[Datoteka:Guatamala Highlands 2006 08.JPG|lijevo|200px|mini|Gorje Gvatemale]] [[Datoteka:Usumacinta.jpg|desno|200px|mini|Rijeka Usumacinta, granica između Meksika i Gvatemale]] Ukupna površina zemlje je 108.890&nbsp;km<sup>2</sup>. Gvatemala je pretežno planinska zemlja, osim u južnom priobalnom području i krajnjem sjeveru zemlje gdje se nalazi ravničarski departman Petén. Dva planinska lanca koji se pružaju od zapada ka istoku dijele zemlju na tri glavna područja: gorje, priobalno područje Tihog okeana južno od gorja i područje Peténa sjeverno od planina. Najveći gradovi u Gvatemali se nalaze pretežno u priobalnim krajevima i u gorju, dok je Petén relativno slabo naseljen. Ova tri područja imaju dosta različitu klimu, nadmorsku visinu i pejsaž, s velikim kontrastima između toplih i vlažnih nizija i hladnijih i sušnijih planina. Najviša tačka u zemlji je 4.211 metara visok ''Volcán Tajumulco''. Sve rijeke pacifičkog sliva su dosta kratke i plitke, dok su rijeka koje pripadaju karipskom slivu i slivu Meksičkog zaljeva dosta duže i dublje, ukljujući rijeke Polochic i Dulce, koje se ulijevaju u jezero Izabal. Osim njih, rijeke Monagua i Sarstún čine granicu prema Belizu, dok rijeka Usumacinta čini granicu između Peténa i meksičke pokrajine Chiapas. Dugo vremena Gvatemala je imala pretenzije na dio teritorije susjednog [[Beliz]]a, ranije kao španske kolonije, danas kao nezavisne države u sastavu [[Krunske zemlje Commonwealtha|Commonwealtha]], koji priznaje kraljicu [[Elizabeta II|Elizabetu II]] kao poglavara države. Gvatemala je priznala nezavisnost Beliza tek 1990. međutim do danas nisu precizno usaglašene granice između ovih zemalja, a trenutno se vode pregovori uz posredovanje Commonwealtha i Organizacije američkih država (''Organization of American States'').<ref>http://www.asil.org/insights/insigh59.htm OAS Mediates in Belize-Guatemala Border Dispute, American Society of International Law, ASIL Insights</ref><ref>''Historia General de Guatemala'', {{ISBN|84-88622-07-4}}</ref> === Klima === Klima u departmanu Petén je vlažna tropska klima bez sušnih perioda, sa prosječnom godišnjom temperaturom od 28&nbsp;°C. U visokom području dolazi do sušnih perioda koji mogu trajati do šest mjeseci. Sa porastom nadmorske visine, temperatura pada, tako da na nadmorskoj visini od 1.500 m prosječna tempetarura je samo 13&nbsp;°C. {|class=wikitable |-align="center" bgcolor="#FF6A6A" !colspan="13"| Podaci o klimi u Guatemala Cityju <ref name="Harenberg">'''Harenberg Länderlexikon''', ''Harenberg Lexikon Verlag Dortmund 1998.'', {{ISBN|3-611-00681-5}} {{Simboli jezika|de|Njemački}}</ref> |- align=center !width=190px| !!width=40px| Jan. !!width=40px|Feb. !!width=40px| Mar. !!width=40px| Apr. !!width=40px| Maj !!width=40px| Jun.!!width=40px| Jul. !!width=40px|Aug. !!width=40px| Sep. !!width=40px| Okt. !!width=40px| Nov. !!width=40px| Dec. |- bgcolor=#FFD39B align=center | align=left| Prosječna temperatura '''°C''' || 17,3 ||18,5 ||20,5 || 21,3|| 22,3 ||21,5|| 20,5 ||20,8 ||20,8 ||20,0|| 18,5||17,5 |- bgcolor=#FFD39B align=center | align=left| Količina padavina '''mm''' || 8 ||3||13||31||152||274||203||198||231||173||23||8 |- bgcolor=#FFD39B align=center | align=left| Broj sunčanih sati '''h/danu''' ||5,1||5,2||4,9||3,5||2,7||1,4||1,5||1,4||1,8||1,8||3,0 ||4,9 |} === Prirodne katastrofe === [[Datoteka:GuateQuake1976Ciudad50.jpg|desno|mini|Ruševine u Gvatemala Cityju nakon potresa 4. februara 1976]] Položaj Gvatemale između [[Karipsko more|Karipskog mora]] i [[Tihi okean|Tihog okeana]] je česta meta [[Tropski ciklon|uragana]] poput uragana Mitch 1998 i uragana Stan u oktobru 2005, koji su odnijeli više od 1500 žrtava. Pri uraganu, mnogo veća šteta nastaje od poplava i odrona, nego od samog vjetra. Uzduž planinskog lanca koji prolazi kroz Gvatemalu, nalazi se granica između Karipske i Sjevernoameričke tektonske ploče. Ovaj rasjed između ploča je odgovoran za mnoge razorne potrese u historiji Gvatemale, uključujući i potres od 7,5 stepeni koji se desio 4. februara 1976. sa više od 25 hiljada poginulih. Pored toga, nedaleko od obale Tihog okeana, nalazi se srednjoamerička brazda, gdje takozvana ''Kokosova ploča'' (''Cocos Plate'') tone ispod Karipske ploče, proizvodeći snažnu [[vulkan]]sku aktivnost. Na području Gvatemale nalazi se ukupno 37 vulkana, od kojih su četiri aktivna: [[Pacaya]], [[Santiaguito]], [[Fuego]] i [[Tacaná]]. === Biološka raznolikost === Zemlja ima 14 ekoregije, počev od šuma [[Mangrove|mangrova]], do različitih okeanskih ekosistema. Po procjenama, Gvatemala ima 252 močvare, uključujući pet jezera, 61 lagunu i 100 rijeka.<ref>{{Cite web |url=http://www.iucn.org/en/news/archive/2001_2005/press/guatemalahumedales.pdf |title=www.iucn.org |access-date=5. 1. 2009 |archive-date=6. 4. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060406233434/http://www.iucn.org/en/news/archive/2001_2005/press/guatemalahumedales.pdf |url-status=dead }}</ref> Nacionalni park [[Tikal]] je prvi takve vrste na [[UNESCO]]-ovom [[Spisak mjesta Svjetske baštine u Americi|spisku svjetske baštine]]. Također, Gvatemala ima izrazito boganu faunu. Poznato je 1246 različitih vrsta u zemlji, od kojih su 6,7% endemske vrste dok ih se 8.1% smatra ugorženim. Od biljnih vrsta, nađena je 8681 različita vrsta biljaka, od kojih su 13,5% endemske. Velike površine Gvatemale spadaju u zaštićena područja od prve do pete kategorije po IUCN klasifikaciji. == Stanovništvo == [[Datoteka:Chichicastenango-004.jpg|170px|mini|desno|Djevojčice iz Gvatemale u Chichicastenango-u]] Po procjenama [[Centralna obavještajna agencija|CIA]], Gvatemala ima 13.002.206 stanovnika (juli 2008). Većina stanovništa su mestici (lokalni španski naziv ''Ladino''), mješavina španskih doseljenika i ameroindijanaca. Mestici i bijeli doseljenici iz Evrope (uglavnom Španci, ali i Nijemci, Englezi, Italijani) čine 59,4% ukupnog stanovništva. Ameroindijansku populaciju čine brojna starosjedilačka plemena [[K'iche]] 9.1%, [[Kaqchikel]] 8.4%, [[Mam]] 7.9% i [[Q'eqchi]] 6.3%. Ostalih plemena, od kojih su mnogi potomci Maja, ima 8,6% stanovništva, dok je 0,3% ostalih.<ref name="cia">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html |title=Guatemala, World Factbook, CIA |access-date=5. 1. 2009 |archive-date=2. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html |url-status=dead }}</ref> Postoje i mnogobrojne male zajednice, poput Garífuna, potomaka afričkih robova koji žive u Livingstonu i Puerto Barriosu, kao i drugih crnaca i mulata. Ovdje žive i potomci Arapa, uglavnom porijeklom iz [[Liban]]a i [[Sirija|Sirije]], te brojni [[Kinezi]]. U glavnom gradu, živi i značajna [[Koreja|korejska]] zajednica od oko 50.000 Korejanaca.<ref>[http://www.prensalibre.com/pl/2004/agosto/29/96392.html prensalibre.com]</ref> Po podacima iz 1900, Gvatemala je imala samo 885.000 stanovnika.<ref>{{Cite web |url=http://www.populstat.info/Americas/guatemac.htm |title=Statistike stanovništva |access-date=5. 1. 2009 |archive-date=22. 5. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101502/http://www.populstat.info/Americas/guatemac.htm |url-status=dead }}</ref> Tokom 20. vijeka, broj stanovništva je brzo rastao, najbrže od svih zemalja Novog svijeta. Stalna emigracija stanovništva, naročito u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], dovela je do brojne dijaspore naročito u Kaliforniji, Floridi, Illiniosu, Teksasu i drugim državama, pogotovo od 1970tih i izbijanja građanskog rata.<ref>[http://www.migrationinformation.org/USfocus/display.cfm?ID=385 Statistički podaci o imigraciji]</ref> === Dijaspora === Građanski rat je prisilio mnoge Gvatemalce da napuste svoju zemlju. Najveća dijaspora se nalazi u SAD-u, a procjene se kreću od 480.000<ref>Popis stanovništva 2000, (''2000 U.S. Census'')</ref> do 1 miliona.<ref>{{Cite web |url=http://www.migrationdrc.org/research/typesofmigration/global_migrant_origin_database.html |title=Smith, James: ''DRC Migration, Globalisation and Poverty'', Global Labour Mobility, 2006 |access-date=5. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227000102/http://www.migrationdrc.org/research/typesofmigration/global_migrant_origin_database.html |archive-date=27. 12. 2016 |url-status=dead }}</ref> Teškoće pri procjeni gvatemalske dijaspore su zbog činjenice da je veliki broj izbjeglica uzeo državljanstva zemalja u kojima žive ili očekuju svoj status u zemlji domaćinu.<ref>{{Cite web |url=http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/guatemalans.html |title=Multicultural Canada |access-date=5. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420083039/http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/guatemalans.html |archive-date=20. 4. 2008 |url-status=dead }}</ref> Procjene broja izbjeglih Gvatemalaca po zemljama prikazane su u tabeli: {| class="wikitable sortable" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; width: auto; line-height: 1.4em;" |- !Država !Broj |- |border = "1"|{{ZID|SAD}} |align="desno"|od 489.426 do 1.102.090 |- |border = "1"|{{ZID|Meksiko}} |align="desno"|od 23.529 do 190.000 |- |border = "1"|{{ZID|Beliz}} |align="desno"|14.693 |- |border = "1"|{{ZID|Kanada}} |align="desno"|34.665<ref>[http://www.yorku.ca/cohesion/LARG/PDF/Guatemala-WWD-2002.pdf www.yorku.ca]</ref> |- |border = "1"|{{ZID|Njemačka}} |align="desno"|5.989 |- |border = "1"|{{ZID|Holandija}} |align="desno"|5.172 |- |border = "1"|{{ZID|El Salvador}} |align="desno"|4.209 |- |border = "1"|{{ZID|Španija}} |align="desno"|5.000<ref>{{Cite web |url=http://www.embajadaguatemala.es/ |title=Gvatemalska ambasada u Španiji |access-date=5. 1. 2009 |archive-date=25. 4. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425195418/https://embajadaguatemala.es/ |url-status=dead }}</ref> |} == Privreda == [[Datoteka:Guatemala market.jpg|mini|Tržnica u Gvatemali]] Prema podacima CIA, Gvatemala ima BDP po glavi stanovnika od 5.000 [[američki dolar|američkih dolara]]. Međutim, ova zemlja u razvoju još uvijek ima mnoge socijalne probleme i smatra se jednom od deset najsiromašnijih zemalja Latinske Amerike.<ref name="cia"/> Raspodjela [[prihod]]a je veoma neujednačena sa oko 29% ukupnog stanovništva ispod granice siromaštva<ref>{{Cite web |url=http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=%2Fpublicaciones%2Fxml%2F1%2F21981%2FP21981.xml&xsl=%2Fdds%2Ftpl-i%2Fp9f.xsl&base=%2Ftpl%2Ftop-bottom.xslt |title=Poverty, hunger and food security in Central America and Panama |access-date=15. 12. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728184732/http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=%2Fpublicaciones%2Fxml%2F1%2F21981%2FP21981.xml&xsl=%2Fdds%2Ftpl-i%2Fp9f.xsl&base=%2Ftpl%2Ftop-bottom.xslt |archive-date=28. 7. 2013 |url-status=dead }}</ref> sa oko 400.000 nezaposlenih odnosno 3,2%. Donacije iz dijaspore naročito Gvatemalaca koji žive u SAD, čine najveći izvor stranih prihoda, čak više nego prihodi od izvoza i turizma zajedno.<ref name="cia"/> U posljednjih nekoliko godina veoma mnogo je porastao izvoz netradicionalnih proizvoda, na ukupno 53% cjelokupnog izvoza. Međutim, glavni izvozni proizvodi je [[kahva]] čiji je Gvatemala najveći izvoznik Centralne Amerike <ref name="Harenberg"/> . Osim toga izvosi se tropsko [[voće]], [[pamuk]], [[šećerna trska]], [[kakao]]vac [[povrće]], cvijeće, odjeća i slično. [[Bruto domaći proizvod]] (BDP) usklađen po kupovnoj moći u 2006. se procjenjuje na oko 61,38 milijardi US$. Najviše BDP se odnosi na sektor usluga (58,7%), dok [[poljoprivreda]] učestvuje sa 22,1%. Industija učestvuje u ukupnom BDP Gvatemale sa samo 19,1%. Najviše zaposlenih je u poljoprivredi, oko 50%,<ref name="cia"/> a sektor poljoprivrede učestvuje u ukupnom izvozu oko 40%. U 2006 godini [[inflacija|stopa inflacije]] je bila 5,7%. Nakon završetka građanskog rata, ponovno su počele strane investicije u privredu Gvatemale, a turizam je počeo donositi sve više prihoda. U martu 2005. Kongres Gvatemale je prihvatio članstvo zemlje u CAFTA (Centralno američka zona slobodne trgovine).<ref>[https://web.archive.org/web/20070208022731/http://web.amnesty.org/report2006/gtm-summary-eng "Guatemala Report 2006: Summary Review"] ''Amnesty International'', 2006.</ref> Pored toga, Gvatemala ima sporazume o slobodnoj trgovini sa [[Tajvan]]om i [[Kolumbija|Kolumbijom]]. == Saobraćaj == Gvatemala ima oko 17.000&nbsp;km izgrađenih puteva, od kojih su oko 3.000 asfaltirani. Najvažnija saobraćajnica ide od granice sa Meksikom, preko glavnog grada i u pravcu Salvadora. Željenički saobraćaj odvija se u južnom dijelu zemlje sa trasom od ukupno 953&nbsp;km. Najvažnije luke su Puerto Barios na obali Karipskog mora i San José na obali Tihog okeana. U blizini glavnog grada nalazi se aerodrom La Aurora.<ref name="Harenberg"/> == Kultura == [[Datoteka:GuatemalaWeavings79.jpg|mini|250p|Tradicionalni tkani tepisi]] U Guatemala Cityju nalaze se brojne nacionalne biblioteke i [[muzej]]i, kao što su Državna arhiva Gvatemale, Nacionalna biblioteka i Muzej arheologije i etnologije, koji sadrži brojne eksponate iz doba Maja. Također, postoje brojni privatni muzeji, poput Ixchela, koji se orjentisao na tekstil i Popol Vuh, koji čuva mnoge majanske pronalaske. Oba ova muzeja smještena su u kampusu [[univerzitet]]a ''Universidad Francisco Marroquín''. Gotovo svaka od 329 općine u zemlji ima neki manji muzej. === Književnost === Književnost Gvatemale postaje poznata već početkom 19-og stoljeća. Osnivač se smatra pjesnik i [[lirika|liričar]] [[José Batres Montúfar]]. Historijskim romanima postaje poznat Enrique Gómez Carillo, pripadnik [[modernizam|modernizma]] sa kraja 19-og stoljeća. Magični i fantazijski elementi u naraciji tipični za književnost Južne Amerike, predstavljani su u romanima [[Rafaelo Arévalo Maritenaz|Rafaela Arévalo Maritenaza]], sa početka 20-og stoljeća.. Gvatemalska nacionalna nagrada za književnost je jedna od najviših nagrada koje se dodjeljuju nekom piscu. Dodjeljuje je Ministarstvo za kulturu i sport svake godine počev od 1988. Gvatemalski pisac [[Miguel Ángel Asturias]] je dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] 1967. Između ostalih, napisao je čuvenu knjigu ''El Señor Presidente'' (bosanski: ''Gospodin Predsjednik''), novelu koja je zasnovana na vladavini Manuela Estrada Cabrera. === Muzika === [[Datoteka:AntiguaGuatemala.jpg|mini|desno|200px|Muzičari u [[Antigua Guatemala|Antigua Guatemali]].]] Muzika Gvatemale je spoj mnogih muzičkih stilova i izraza. U [[ikonografija|ikonografiji]] je mnogo dokumentovano da je Majanska civilizacija imala dosta bogatu muzičku tradiciju. Gvatemala je bilo jedno od prvih područja Novog Svijeta u koji je prodrla evropska muzika, počev od 1524. Nacionalni instrument, [[marimba]], utkan je u bogati repertoar mnogih izvođača a popularan je već više od jednog vijeka. Aktivne su mnoge muzičke grupe koje sviraju razne žanrove muzike, od karipske muzike, [[salsa|salse]], punte, latino-popa do mariačija. Postoji i pravac [[Rok-muzika|rok]] muzike poznat kao ''rock en Español'' (Španski rock) === Jezik === Iako je španski jezik zvanični jezik zemlje, njim ne govori svo starosjedilačko stanovništvo, niti je najčešće u upotrebi kao drugi jezik. Postoji priznati 21 različiti majanski jezik, naročito u seoskim područjima kao i nekoliko nemajanskih ameroindijanskih jezika, poput starosjedilačkih Xincal i Garifuna jezika, jezika iz porodice Arawakan jezika, kojima se govori u području karipske obale. Dekretom 19-2003, zvaničnim zakonskim aktom, 23 jezika su priznata kao državni jezici.<ref>{{Cite web |url=http://www.oj.gob.gt/es/QueEsOJ/EstructuraOJ/UnidadesAdministrativas/CentroAnalisisDocumentacionJudicial/cds/CDs%20leyes/2003/Leyes%20en%20PDF/Decretos%202003/Decreto%2019-2003.pdf |title=Zakon o državnim jezicima, dekret 19-2003, Kongres Republike Gvatemale, 2003 |access-date=6. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927235237/http://www.oj.gob.gt/es/QueEsOJ/EstructuraOJ/UnidadesAdministrativas/CentroAnalisisDocumentacionJudicial/cds/CDs%20leyes/2003/Leyes%20en%20PDF/Decretos%202003/Decreto%2019-2003.pdf |archive-date=27. 9. 2007 |url-status=dead }}</ref> {| class="prettytable sortable" |- ! Jezik ! Ime ! Porodica jezika ! align="right"| Broj govornika <br /> u Gvatemali ! Govorno područje |- | [[Acateco]] | &nbsp; | Maya:&nbsp;Kanjobal-Chuj | align="right"| 39.826 | San Miguel Acatán |- | [[Aguacateco]] | Awakateko | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 34.476 | Zapadni Huehuetenango |- | [[Cakchiquel]] | Kaqchikel | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 1.002.790 | Lago de Atitlán i Sololá |- | [[Chortí]] | Ch'orti' | Maya: Chol-Tzeltal | align="right"| 74.600 | u južnom ravničarskom dijelu Gvatemale (Copán) |- | [[Chuj]] | Chuj | Maya: Kanjobal-Chuj | align="right"| 85.002 | Huehuetenango |- | [[Itzá]] | Itzá | Maya: Yucatán | align="right"| 1.783 | oko jezera Petén |- | [[Ixil]] | Ixil | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 130.773 | El Quiché |- | [[Jacalteco]] | Popti' (Abxubal) | Maya: Kanjobal-Chuj | align="right"| 83.814 | Jacaltenango |- | [[Kanjobal]] | Q'anjob'al | Maya: Kanjobal-Chuj | align="right"| 205.670 | Huehuetenango |- | [[Kekchí]] | Q'eqchi' | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 711.523 | Alta Verapaz do Lago Izabal |- | [[Mam]] | Mam (Qyool) | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 1.094.926 | Huehuetenango |- | [[Mopan]] | Mopan | Maya: Yucatán | align="right"| 13.077 | južni Petén |- | [[Pocomam]] | Poqomam | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 127.206 | oko Guatemala-Cityja i Jalapa |- | [[Pocomchí]] | Poqomchi' | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 259.168 | oko Guatemala-Cityja i Jalapa |- | [[Quiché-Sprache|Quiché]] | K'iche' | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 1.842.115 | El Quiché, Totonicapán, Sololá i Quetzaltenango |- | [[Sacapulteco]] | &nbsp; | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 42.204 | El Quiché |- | [[Sipacapense]] | &nbsp; | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 5.944 | San Marcos |- | [[Tacaneco]] | &nbsp; | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 20.000 | Tacaná (San Marcos) |- | [[Tectiteco]] | &nbsp; | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 4.755 | Tectitán |- | [[Tzutuhil]] | Tz'utujil | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 156.333 | Santiago Atitlán |- | [[Uspanteco]] | &nbsp; | Maya: Quiché-Mam | align="right"| 21.399 | El Quiché |- | [[Garífuna]] | &nbsp; | Arawak | align="right"| 6.539 | Izabal |- | [[Xinca]] | &nbsp; | Xinca | align="right"| 297 | Jutiapa |- | [[Quinco]] | &nbsp; | Quinco | align="right"| 123 | Izabal |} (Podaci iz: Tzian, Leopoldo (1994.): ''Mayas y ladinos en cifras. El caso de Guatemala''<ref>[http://siris-libraries.si.edu/ipac20/ipac.jsp?uri=full=3100001~!483925!0 Tzian, Leopoldo (1994.): ''Mayas y ladinos en cifras. El caso de Guatemala''] {{ISBN|84-89451-02-8}}</ref>) [[Datoteka:Idiomasmap Guatemala.svg|desno|mini|400px|Jezična karta Gvatemale]] Mirovni sporazum potpisan u decembru 1996. omogućio je prevođenje nekih zvaničnih dokumenata i glasačkog materijala na nekoliko starosjedilačkih jezika i omogućio da se u sudskim i administrativnim poslovima pruži mogućnosti nešpanskim govornicima prijevod na maternje jezike. Danas je zastupljeno obrazovanje na dva do čak pet jezika za svo starosjedilačko stanovništvo koje to želi, uključujući i španski jezik. === Vjera === Po vjerskoj pripadnosti, 50-60% stanovništva su [[Katoličanstvo|katolici]]. Oko 40% su protestanti, a 1% stanovništva slijedi drevna majanska vjerovanja.<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71462.htm www.state.gov, 2006]</ref> U vrijeme kolonijalizma, jedina zvanična religija bilo je katoličanstvo. Međutim, u proteklim desetljećima sve više se širi protestantizam, većinom evangelizam i pentekostalizam. Često se tradicionalna majanska vjerovanja i običaji miješaju sa katoličkim, što je fenomen poznat kao [[sinkretizam]]. Običaji i praktikovanje tradicionalne majanske religije je u porastu, što je rezultat kulturološke i vjerske zaštite koja je postignuta potpisivanjem mirovnog sporazuma. Vlada je pokrenula politiku omogućavanja izgradnje oltara na svim ruševinama majanskih hramova u zemlji, tako da se tamo održavati tradicionalne ceremonije. Postoji i mala [[Judaizam|jevrejska]] zajednica, koja broji između 1.200 i 2.000 jevreja.<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90255.htm www.state.gov, 2007]</ref> Također, ima i manji broj [[Islam|muslimana]] (1.200) i [[Budizam|budista]] (9.000-12.000)<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=64 |title=www.religiousintelligence.co.uk |access-date=6. 1. 2009 |archive-date=23. 10. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091023130901/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=64 |url-status=dead }}</ref>, te pripadnika drugih religija i ateista. === Obrazovanje === Država finansira brojne javne osnovne i srednje [[škola|škole]], koje su besplatne, iako određene troškove odjeće, [[knjiga]], obrazovnog materijala i prijevoza učenika snose učenici, što smanjuje dostupnost školovanja siromašnijim slojevima stanovništva. Mnoga djeca sa srednjem i višim životnim standardom pohađaju privatne škole. Zemlja ima jedan javni univerzitet (''Universidad de San Carlos de Guatemala'' ili ''USAC'') te devet privatnih. USAC je jedan od prvih univerziteta u Americi. Zvanično je proglašen univerzitetom 31. januara 1676. kraljevskim dekretom španskog kralja [[Karlo II, kralj Kastilje|Karla II]]. Samo 69,1% stanovništva starijeg od 15 godina je pismeno, što je najniža [[stopa pismenosti]] u Srednjoj Americi, ali se smatra da će se ovo značajno poboljšati u narednih deset godina.<ref>{{Cite web |url=http://www.uis.unesco.org/ev.php?ID=6705_201&ID2=DO_TOPIC |title=LA Literacy Rates, septembar 2006, UNESCO Institut za statistiku |access-date=6. 1. 2009 |archive-date=6. 5. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506060812/http://www.uis.unesco.org/ev.php?ID=6705_201&ID2=DO_TOPIC |url-status=dead }}</ref> == Filatelija == [[Datoteka:Gvatemala postanska marka.jpg|mini|desno|Marka Gvatemale iz 1990. izdata povodom Centralnoameričkih studentskih sportskih igara]] Prva poštanska marka Gvatemale izašla je 1. marta 1871. Serija od četiri marke prikazuje stari grb Gvatemale. [[Nominalna vrijednost|Nominalne vrijednosti]] su 1, 5, 10 i 20 centavosa. Prva marka je žutosmeđe boje i štampana je u [[Pariz]]u. Gvatemala je od 1. augusta 1881. članica Svjetskog poštanskog saveza.<ref>'''MICHEL''' Übersee-katalog, Nord- und Mittelamerika 2000, ''Schwanberger Verlag GmbH, München'' {{ISBN|3-87858-753-8}} {{Simboli jezika|de|Njemački}}</ref> == Novac == Valuta u Gvatemali je od 1927. [[quetzal]] GTQ koje se sastoji od 100 centavosa. * od 1927. 1 quetzal '''GTQ''' = 100 centavosa * do 1927. 1 peso = 8 reales = 100 centavosa == Sport == === Nogomet === Nogometna reprezentacija Gvatemale učestvuje od 1958. u [[Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 1958.|Kvalifikacijama]] za svjetsko prvenstvo u nogometu. Do sada se nisu uspjeli kvalificirati na završni turnir. U [[Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2010 - Sjeverna i Srednja Amerika|kvalifikacijama za Svjetsko prvenstvo 2010.]] u [[Južnoafrička Republika|Južnoafričkaoj Republici]], reprezentacija Gvatemale ispala je u trećoj rundi. Najznačajniji uspjeh je osvojeno četvrto mjesto 1996. na Nogometnom prvenstvu Srednje i Sjeverne Amerike (CONCACAF) === Olimpijske igre === Gvatemala je učestvovala, sa prekidima na [[Ljetne olimpijske igre|ljetnim olimpijskim igrama]] 12 puta od 1956. Do 2008, sportisti iz Gvatemale nisu osvojili ni jednu medalju na olimpijskim takmičenjima. Na [[Zimske olimpijske igre|zimskim olimpijskim igrama]] Gvatemala je nastupila samo jedanput i to [[Zimske olimpijske igre 1988.|1988]]. Skraćenica medunarodnog olimpijskog komiteta za Gvatemalu je '''GUA'''. == Praznici u Gvatemali == * [[Nova godina]] – 1. januar * [[Sveta tri kralja]] – 6. januar * [[Veliki petak]] * [[Uskrs]] * [[Međunarodni praznik rada|Praznik rada]] – 1. maj * Praznik revolucije – 30. juni * [[Velika Gospa]] – 15. august * Dan nezavisnosti – 15. septembar * Dan revolucije – 20. oktobar * [[Svi Sveti]] – 1. novembar * [[Božić]] – 24. i 25. decembar * [[Silvestar]] – 31 decembar == Također pogledajte == * [[Srednja Amerika]] * [[Latinska Amerika]] == Reference == {{refspisak|2}} == Bibliografija == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Aguirre |first=Lily |title=The land of eternal spring: Guatemala, my beautiful country |year=1949 |publisher=Patio Press |page=253 |url=https://books.google.com/books?id=LodnAAAAMAAJ }} * {{cite book|first=Rafael|last=Arévalo Martinez|title=¡Ecce Pericles!|publisher=Tipografía Nacional|location=Guatemala|year=1945|language=es|url=https://www.scribd.com/doc/190285559/Arevalo-Martinez-Ecce-Pericles#scribd|access-date=9. 9. 2017|archive-date=21. 11. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121083736/https://www.scribd.com/doc/190285559/Arevalo-Martinez-Ecce-Pericles#scribd|url-status=live}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/concordatoen00unseguat|last=Aycinena|first=Pedro de|author-link=Pedro de Aycinena|title=Concordato entre la Santa Sede y el presidente de la República de Guatemala|publisher=Imprenta La Paz|year=1854|location=Guatemala|language=la, es}} * {{cite web |author=Banco de Guatemala |url=http://www.banguat.gob.gt/inc/ver.asp?id=/en/currency%20and%20bills/Monedas%20y%20Billetes%20Translation.htm&e=18108 |title=Ilustraciones de Cada una de las 11 Denominaciones. Anverso y Reverso |website=Banguat.gob.gt |language=es |date=29. 12. 1996 |access-date=22. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607011018/http://www.banguat.gob.gt/inc/ver.asp?id=%2Fen%2Fcurrency+and+bills%2FMonedas+y+Billetes+Translation.htm&e=18108 |archive-date=7. 6. 2007 |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Barrientos |first=Alfonso Enrique |title=Ramón Rosa y Guatemala |journal=Revista del archivo y biblioteca nacionales |volume=27 |issue=3–4 |date=1948 |location=Honduras |url=http://descargascdihh.ihah.hn/pdf/biblioteca/658/tomo_27/n03_04/rabv27p105a108.pdf |access-date=18. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219022739/http://descargascdihh.ihah.hn/pdf/biblioteca/658/tomo_27/n03_04/rabv27p105a108.pdf |archive-date=19. 12. 2014 }} * {{Cite book|title=Guatemalan Journey|url=https://archive.org/details/guatemalanjourne0000benz|last=Benz|first=Stephen Connely|publisher=University of Texas Press|year=1996|isbn=978-0-292-70840-2}} *{{cite book|last=Blakeley|first=Ruth|date=2009|title=State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415462402/|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415686174|access-date=8. 9. 2020|archive-date=14. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614055306/http://www.routledge.com/books/details/9780415462402/|url-status=live}} * {{cite book|last=Calvert|first=Peter|title=Guatemala: A Nation in Turmoil|location=Boulder, CO|publisher=Westview Press|year=1985|isbn=978-0-86531-572-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/guatemalanationi0000calv}} * {{cite book|last=Campbell|first=Lyle|year=1997|title=American Indian languages: The historical linguistics of Native America|url=https://archive.org/details/americanindianla0000camp|location=New York, NY|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-509427-1}} * {{cite book|last=Chapman|first=Peter|title=Bananas: How the United Fruit Company Shaped the World|url=https://archive.org/details/bananashowunited0000chap|publisher =Canongate|location=NY|year= 2007}} * {{cite book|title=Colonisation du district de Santo-Thomas de Guatemala par la Communauté de l'Union|author=Compagnie Belge de Colonisation|series=Collection de renseignements publiés ou recueillis par la Compagnie|publisher=Original held and digitised by the British Library|year=1844|language=fr|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Baie_et_Port_de_Santo_Thomas.jpg|access-date=10. 2. 2015|archive-date=1. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201135623/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Baie_et_Port_de_Santo_Thomas.jpg|url-status=live}} *{{cite web|ref={{harvid|Conservation International|2007}}|title=Biodiversity Hotspots-Mesoamerica-Overview|website=Conservation International|url=http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots/mesoamerica/|access-date=1. 2. 2007|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704190529/http://www.biodiversityhotspots.org/xp/hotspots/Mesoamerica|archive-date=4. 7. 2008}} * {{cite book|first=Allan|last=Cooper|year=2008|title=The Geography of Genocide|publisher=[[University Press of America]]|isbn=978-0-7618-4097-8|url=https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA171|page=171|access-date=17. 10. 2020|archive-date=22. 1. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160245/https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA171|url-status=live}} * {{Cite book|last=Cullather|first=Nicholas|title=Secret History: The CIA's Classified Account of its Operations in Guatemala 1952–54|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5468-2|edition=2nd|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=sp3IGB4csCQC|access-date=6. 11. 2015|archive-date=22. 1. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160246/https://books.google.com/books?id=sp3IGB4csCQC|url-status=live}} * {{Cite report|last=Cullather|first=Nicholas|date=23. 5. 1997|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB4|title=CIA and Assassinations: The Guatemala 1954 Documents|series=National Security Archive Electronic|volume=Briefing Book No. 4|publisher=[[National Security Archive]]|access-date=14. 2. 2015|archive-date=10. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210090152/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB4/|url-status=live}} * {{cite book|last=de Aerenlund|first=C.|title=Voyage to an Unknown Land: The saga of an Italian Family from Lombardy to Guatemala |year= 2006|publisher=Xlibris Corporation |isbn= 1-4257-0187-6}} * {{Cite book|title=Ombres contra Hombres|last=De los Ríos|first=Efraín|publisher=Fondo para Cultura de la Universidad de México, México|year=1948|language=es}} * {{cite book|last=Dosal|first=Paul J.|title=Doing Business with the Dictators: A Political History of United Fruit in Guatemala|location= Wilmington, Delaware|publisher=Scholarly Resources Inc.|year=1993}} * {{Cite book|last=Forster|first=Cindy|title=The time of freedom: campesino workers in Guatemala's October Revolution|publisher=University of Pittsburgh Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=5937zVXHZV8C|isbn=978-0-8229-4162-0|access-date=6. 11. 2015|archive-date=21. 10. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021223800/https://books.google.com/books?id=5937zVXHZV8C|url-status=live}} * {{cite book|last=Foster|first=Lynn V.|year=2000|title=A Brief History of Central America|url=https://archive.org/details/briefhistoryofce0000fost_p8b3|location=New York, NY|publisher=Facts on File, Inc.|isbn=0-8160-3962-3}} * {{cite book|last=Gleijeses|first=Piero|author-link=Piero Gleijeses|title=Shattered hope: the Guatemalan revolution and the United States, 1944–1954|publisher=Princeton University Press|location=United States|year=1991|isbn=978-0-691-02556-8|url=https://books.google.com/books?id=mS7ZVKa6i3AC&pg=PA134}} * {{cite book|last=González Davison|first=Fernando|year=2008|title=La montaña infinita; Carrera, caudillo de Guatemala|publisher=Artemis y Edinter|location=Guatemala|isbn=978-84-89452-81-7|language=es}} * {{Cite book|last=Grandin|first=Greg|title=The blood of Guatemala: a history of race and nation|url=https://archive.org/details/bloodofguatemala0000gran|url-access=registration|publisher=Duke University Press|year=2000|isbn=978-0-8223-2495-9}} * {{cite news|last=Hernández de León|first=Federico|author-link=Federico Hernández de León|title=El capítulo de las efemérides: José Milla y Rafael Carrera|newspaper= Diario La Hora|year=1959|location=Guatemala|language=es}} * {{cite book|last=Hernández de León|first=Federico|title=El libro de las efemérides|volume=Tomo III|publisher=Tipografía Sánchez y de Guise|location=Guatemala|year=1930|language=es}} * {{Cite book|last=Immerman|first=Richard H.|url=https://archive.org/details/ciainguatemalafo0000imme|url-access=registration|title=The CIA in Guatemala: The Foreign Policy of Intervention|publisher=University of Texas Press|year=1982|isbn=978-0-292-71083-2}} * {{cite web|author=Instituto Nacional de Estadística|url=http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|title=Poblacion de Guatemala (Demografía)|website=Instituto Nacional de Estadística (INE)|location=Guatemala|year=2014|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314175005/http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|archive-date=14. 3. 2014}} * {{Cite book|last=LaFeber|first=Walter|title=Inevitable revolutions: the United States in Central America|publisher=W. W. Norton & Company|year=1993|isbn=978-0-393-30964-5|url=https://archive.org/details/inevitablerevolu00laferich|url-access=registration}} * {{Cite book|last1=Loveman|first1=Brian|last2=Davies|first2=Thomas M.|title=The Politics of antipolitics: the military in Latin America|publisher=Rowman & Littlefield|year=1997|url=https://books.google.com/books?id=U8MAN2Epwh0C|edition=3rd, revised|isbn=978-0-8420-2611-6}} * {{cite book|last=McCleary|first=Rachel|title=Dictating Democracy: Guatemala and the End of Violent Revolution|url=https://books.google.com/books?id=zEocngEACAAJ|edition=Illustrated|year=1999|publisher=University Press of Florida|isbn=978-0-8130-1726-6}} * {{cite journal|last=Miceli|first=Keith|title=Rafael Carrera: Defender and Promoter of Peasant Interests in Guatemala, 1837–1848|journal=The Americas|publisher=Academy of American Franciscan History|volume=31|issue=1|pages=72–95|year=1974|jstor=980382|doi=10.1017/S000316150008843X|s2cid=197669388 }} *{{cite news |last=Navarro |first=Mireya |date=26. 2. 1999 |title=Guatemalan Army Waged 'Genocide,' New Report Finds |url=https://www.nytimes.com/1999/02/26/world/guatemalan-army-waged-genocide-new-report-finds.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=20. 11. 2016 |archive-date=27. 2. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227215408/http://www.nytimes.com/1999/02/26/world/guatemalan-army-waged-genocide-new-report-finds.html |url-status=live }} *{{cite book|last=Paterson|first=Thomas G.|year=2009|title=American Foreign Relations: A History, Volume 2: Since 1895|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-547-22569-2}} * {{cite web|author=Rain Forest Wordpress|url=http://rainforestcentralamerica.wordpress.com/2013/04/04/guatemala-rainforest-fact/|title=Guatemala Rainforest Interesting fact {{pipe}} rainforest facts|website=Rainforestcentralamerica.wordpress.com|date=4. 4. 2013|access-date=22. 9. 2013|archive-date=6. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106183740/https://rainforestcentralamerica.wordpress.com/2013/04/04/guatemala-rainforest-fact/|url-status=live}} *{{cite book|last1=Schlesinger|first1=Stephen|last2=Kinzer|first2=Stephen|title=Bitter Fruit: The Story of the American Coup in Guatemala|url=https://archive.org/details/bitterfruitstory0000schl_u8y1|year=1999|publisher=David Rockefeller Center series on Latin American studies, Harvard University|isbn=978-0-674-01930-0}} * {{Cite book|title=Grappling with atrocity: Guatemalan theater in the 1990s|last=Shillington|first=John|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2002|isbn=9780838639306|pages=38–39|url=https://books.google.com/books?id=KJyWMjI4pfgC&pg=PA38|access-date=6. 11. 2015|archive-date=21. 10. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021223800/https://books.google.com/books?id=KJyWMjI4pfgC&pg=PA38#v=onepage&q&f=false|url-status=live}} * {{cite book|url=http://www.albedrio.org/htm/documentos/EstudioFranjaTransversalNorteCEDFOG.pdf|last=Solano|first=Luis|title=Contextualización histórica de la Franja Transversal del Norte (FTN)|publisher=Centro de Estudios y Documentación de la Frontera Occidental de Guatemala, CEDFOG|year=2012|access-date=31. 10. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113172058/http://www.albedrio.org/htm/documentos/EstudioFranjaTransversalNorteCEDFOG.pdf|archive-date=13. 11. 2014}} * {{Cite book|last=Streeter|first=Stephen M.|title=Managing the counterrevolution: the United States and Guatemala, 1954–1961|publisher=Ohio University Press|year=2000|isbn=978-0-89680-215-5}} * {{cite book|last=Torres Espinoza|first=Enrique|title = Enrique Gómez Carrillo, el cronista errante|edition=2nd|publisher = Artemis-Edinter|location=Guatemala|year = 2007|language=es}} * {{cite book|last1=Trigger|first1=Bruce G.|last2=Washburn|first2=Wilcomb E.|last3=Adams|first3=Richard E. W.|title=The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas|year=2000}} * {{cite web|author=Troika study abroad programs|url=http://ccidinc.org/programs/countries.php?country_id_number=3|title=Guatemala|website=Community colleges for international development|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918111113/http://ccidinc.org/programs/countries.php?country_id_number=3|archive-date=18. 9. 2010|access-date=12. 6. 2012}} * {{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf|title=Human Development Report 2011; Statistical annex|year=2011|website=United Nations|access-date=22. 12. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111110322/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf|archive-date=11. 1. 2012}} * {{cite journal|first=Frederic S.|last=Weaver|title=Reform and (Counter) Revolution in Post-Independence Guatemala: Liberalism, Conservatism, and Postmodern Controversies|url=https://archive.org/details/sim_latin-american-perspectives_1999-03_26_2/page/129|journal=Latin American Perspectives|volume=26|issue= 2|jstor=2634298|date=mart 1999 |pages=129–158|doi=10.1177/0094582x9902600207|s2cid=143757705}} * {{cite book|first=Douglas R.|last=White|url=http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/pub/core11Casasola.pdf|title=The Marriage Core of the Elite Network of Colonial Guatemala|year=2002|publisher=University of California, Irvine, School of Social Sciences|location=Irvine, CA|archive-url=https://web.archive.org/web/20041210031143/http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/pub/core11Casasola.pdf|url-status=live|archive-date=10. 12. 2004}} * {{cite book|last1=Woodward|first1=Ralph Lee|title=Rafael Carrera and the Emergence of the Republic of Guatemala, 1821–1871|location=Athens, GA|publisher=University of Georgia Press|year=1993|url=http://muse.jhu.edu/books/9780820343600|isbn=978-0-8203-1448-8|access-date=10. 2. 2015|archive-date=4. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105831/http://muse.jhu.edu/books/9780820343600|url-status=live}} {{refend}} == Dodatna literatura == {{refbegin|30em}} * {{cite news |newspaper=[[Diario de Centro América]] |title=Interview from Enrique Gómez Carrillo with His Excellency, President Manuel Estrada Cabrera |year=1898 |location=Guatemala |last=Gómez Carrillo |first=Enrique |author-link=Enrique Gómez Carrillo |language=es}} * {{cite journal |url=https://www.academia.edu/3681333 |title=The CIA and Jacobo Arbenz: The story of a disinformation campaign |last=Garcia Ferreira |first=Roberto |journal=Journal of Third World Studies |year=2008 |volume=XXV |issue=2 |page=59 |location=United States |access-date=3. 12. 2017 |archive-date=19. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211219102725/https://www.academia.edu/3681333 |url-status=live}} * {{cite book |last=Koeppel |first=Dan |title=Banana: The Fate of the Fruit That Changed the World |url=https://archive.org/details/bananafateoffrui00koep |url-access=registration |year=2008 |publisher=Hudson Street Press |location=New York |page=[https://archive.org/details/bananafateoffrui00koep/page/153 153] |isbn=9781101213919}} * {{Cite book |last=Krehm |first=William |title=Democracies and Tyrannies of the Caribbean in the 1940s |publisher=COMER Publications |year=1999 |isbn=978-1-896266-81-7 |url=https://books.google.com/books?id=dAUd1NHWGhIC}} * {{cite book |last=Marroquín Rojas |first=Clemente |title=Francisco Morazán y Rafael Carrera |publisher=Piedrasanta |location=Guatemala |year=1971 |language=es}} * {{cite book |last=Martínez Peláez |first=Severo |title=Racismo y Análisis Histórico de la Definición del Indio Guatemalteco |publisher=Universitaria |location=Guatemala |year=1988 |language=es}} * {{cite book |last=Martínez Peláez |first=Severo |title=La patria del criollo; ensayo de interpretación de la realidad colonial guatemalteca |year=1990 |location=México |publisher=Ediciones en Marcha |language=es}} * {{Cite book |last=McCreery |first=David |url=https://books.google.com/books?id=0mpsg65LOMcC |title=Rural Guatemala, 1760–1940 |publisher=Stanford University Press |year=1994 |isbn=978-0-8047-2318-3}} * Medina, José Toribio. ''La imprenta en Guatemala (1660-1821)'' por José Toribio Medina. Chile: Impreso en casa del autor, 1910, 1910. * {{cite book |last=Mendoza |first=Juan Manuel |title=Biografía de Enrique Gómez Carrillo: su vida, su obra y su época |edition=2nd |publisher=Tipografía Nacional |location=Guatemala |year=1946 |language=es}} * {{cite news |url=http://servicios.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/noviembre05/201105/dfondo.shtml |title=Yo, el Supremo |last=Montenegro |first=Gustavo Adolfo |newspaper=Revista Domigo de Prensa Libre |year=2005 |access-date=20. 7. 2014 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081159/http://servicios.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/noviembre05/201105/dfondo.shtml |archive-date=6. 10. 2014}} * {{cite book |last1=Montúfar |first1=Lorenzo |first2=Ramón A. |last2=Salazar |publisher=Tipografía Nacional |title=El centenario del general Francisco Morazán |year=1892 |location=Guatemala |language=es}} * {{Cite book |last=Rabe |first=Stephen G. |title=Eisenhower and Latin America: The Foreign Policy of Anticommunism |publisher=University of North Carolina Press |year=1988 |isbn=978-0-8078-4204-1 |url=https://archive.org/details/eisenhowerlatina0000rabe |url-access=registration |location=Chapel Hill}} * {{cite book |last=Rosa |first=Ramón |author-link=Ramón Rosa |title=Historia del Benemérito Gral. Don Francisco Morazán, ex Presidente de la República de Centroamérica |publisher=Ministerio de Educación Pública, Ediciones Técnicas Centroamericana |location=Tegucigalpa |year=1974 |url=http://www.cervantesvirtual.com/obra/historia-del-benemerito-gral-don-francisco-morazan-ex-presidente-de-la-republica-de-centroamerica/ |language=es |access-date=10. 2. 2015 |archive-date=6. 11. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106193209/http://www.cervantesvirtual.com/obra/historia-del-benemerito-gral-don-francisco-morazan-ex-presidente-de-la-republica-de-centroamerica/ |url-status=live}} * {{cite book |first=Terry |last=Rugeley |title=Yucatan's Maya Peasantry and the Origins of the Caste War |location=San Antonio, TX |publisher=University of Texas |year=1996 |isbn=978-0-292-77078-2}} * {{cite book |first=Terry |last=Rugeley |title=Maya Wars: Ethnographic Accounts from Nineteenth Century Yucatan |publisher=University of Oklahoma Press |location=Norman |year=2001 |isbn=978-0-8061-3355-3 |url=https://books.google.com/books?id=dildxZvRwxQC}} * {{Cite book |title=Guatemala, la historia silenciada (1944–1989) |volume=Tomo 1: Revolución y Liberación |publisher=Fondo Nacional para la Cultura Económica |location=Guatemala |year=2007 |last=Sabino |first=Carlos |language=es}} * {{cite book |last1=Stephens |first1=John Lloyd |last2=Catherwood |first2=Frederick |url=https://archive.org/details/incidentstravel00cathgoog |title=Incidents of travel in Central America, Chiapas, and Yucatan |publisher=Arthur Hall, Virtue and Co. |year=1854 |location=London, England}} * {{Cite book |last1=Striffler |first1=Steve |last2=Moberg |first2=Mark |title=Banana wars: power, production, and history in the Americas |publisher=Duke University Press |year=2003 |isbn=978-0-8223-3196-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/bananawars01unse}} * {{cite book |first=Arturo |last=Taracena |title=Invención criolla, sueño ladino, pesadilla indigena, Los Altos de Guatemala: de región a Estado, 1740–1871 |location=Guatemala |publisher=Biblioteca básica de historia de Guatemala |year=2011 |edition=3rd |isbn=978-9929-587-42-7 |url=http://www.afehc-historia-centroamericana.org/index.php?action=fi_aff&id=244 |language=es |access-date=10. 2. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109073146/http://www.afehc-historia-centroamericana.org/index.php?action=fi_aff&id=244 |archive-date=9. 1. 2016 |url-status=dead}} * {{cite book |title=Politics of Latin America: The Power Game |url=https://archive.org/details/politicsoflatina0000vand_z4w6 |editor-first=Harry E. |editor-last=Vanden |editor-first2=Gary |editor-last2=Prevost |publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=0-19-512317-4 |chapter=Chapter Ten: Guatemala}} {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Guatemala}} {{wikiatlas|Guatemala}} * {{službeni website|http://www.guatemala.gob.gt}} Vlade Gvatemale {{Simboli jezika|es|španski}} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/guatemala.html Predsjednik i članovi vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210073759/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/guatemala.html |date=10. 12. 2008 }} * [http://www.hbw.com/lynx/en/lynx-edicions/novedades/CHK0005-lista-comentada-aves-guatemala-annotated-checklist-birds.html Eisermann, Knut and Avendaño, Claudia, ''Annotated Checklist of the Birds of Guatemala''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308094011/https://birdsoftheworld.org/bow/home |date=8. 3. 2023 }} {{Simboli jezika|en|engleski}} * [https://web.archive.org/web/20081202155955/http://www.guate4travel.com/index.html Karte Gvatemale] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html Gvatemala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html |date=2. 10. 2015 }} na CIA World Factbook {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} {{Istaknuti članak}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gvatemala|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1821.]] l6vwq80po333jqga7lw1ynnnarxzl26 Haiti 0 10308 3939324 3935462 2026-11-06T20:29:12Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939324 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Haiti | izvorno_ime = République d'Haïti<br />Repiblik Dayiti | ime_genitiv = Haitija | zastava = Flag of Haiti.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat_of_arms_of_Haiti.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[La Dessalinienne]]" ("[[Jean-Jacques Dessalines|Dessalinesova]] pjesma")<center>[[Datoteka:Haiti National Anthem.ogg]]</center> | karta = Haiti (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Port-au-Prince]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|18|32|10|N|72|20|47|W|type:city}} | najveći_grad = [[Port-au-Prince]] | službeni_jezik = [[Francuski jezik|francuski]] i [[Kreolski jezik|kreolski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak Predsjednika Haitija|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = upražnjeno mjesto | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak Premijera Haitija|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Alix Didier Fils-Aimé]](v.d) | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Francuska|Francuske]] | nezavisnost_priznato = 1. januar 1804. | površina = | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = | bdp_godina = | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = | bdp_nominalni_godina = | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = | hdi_godina = | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Gourde]] (HTG) | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−06:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +509 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ht]] | komentar = }} '''Haiti'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haiti|title=www.britannica.com Haiti}}</ref> ([[Francuski jezik|francuski]]: Haïti; [[Haićanski kreolski jezik|kreolski]]: Ajiti), službeno '''Republika Haiti''' ([[Francuski jezik|francuski]]: République d'Haïti; [[Haićanski kreolski jezik|kreolski]]: repiblik D Ayiti), je država smještena na ostrvu [[Hispaniola]] na arhipelagu [[Veliki Antili|Velikih Antila]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]], istočno od [[Kuba|Kube]] i [[Jamajka|Jamajke]] i južno od [[Bahami|Bahama]] i ostrva [[Turks i Caicos]]. Zauzima zapadne tri osmine ostrva koje dijeli s [[Dominikanska Republika|Dominikanskom republikom]]. Na jugozapadu se nalazi malo ostrvo [[Navassa]] koje je sporno kao teritorija SAD-a pod saveznom upravom. Haiti ima površinu od 27.750&nbsp;km<sup>2</sup> i procenjuje se da ima oko 11,47 milion stanovnika što ga čini najmnogoljudnijom državom u [[Karipska zajednica|Karipskoj zajednici]] (CARICOM) i drugom najmnogoljudnijom državom na Karibima poslije Kube. Ostrvo je bilo naseljeno autohtonim narodom [[Taíno]] koji je migrirao iz Južne Amerike.<ref>{{Cite journal|title=History of Haiti: An Overview - Haiti Support Group|url=https://haitisupportgroup.org/learn-about-haiti/history/|journal=The Haiti Support Group Briefing|language=en-GB}}</ref> Prvi Europljani stigli su 5. decembra 1492. tokom prvog putovanja [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] koji je u početku vjerovao da je pronašao [[Indija|Indiju]] ili [[Kina|Kinu]]. Kolumbo je nakon toga osnovao prvo europsko naselje u Americi, [[La Navidad]], na sjeveroistočnoj obali Haitija. Ostrvo je zauzela Španija i nazvala ga ''La Española'' do početka 17. stoljeća. Međutim, nagodba s Francuzima je dovela do toga da se zapadni dio ostrva [[Mir u Rijsviku|ustupi Francuskoj]] 1697. koja ga je preimenovala u ''Saint-Domingue''. Francuski kolonisti osnovali su unosne plantaže [[Šećerna trska|šećerne trske]], na kojima je radio ogroman broj robova dovedenih iz Afrike, što je koloniju učinilo jednom od najbogatijih na svijetu. Tokom [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] (1789 - 1799), robovi i slobodni ljudi su pokrenuli [[Haićanska revolucija|Haićansku revoluciju]] (1791 - 1804)<ref>{{Cite web|url=https://blackpast.org/global-african-history/haitian-revolution-1791-1804/|title=Haitian Revolution (1791-1804)|last=Sutherland|first=Claudia|date=16. 7. 2007|website=BlackPast.org|language=en-US|access-date=11. 1. 2026}}</ref> koju je predvodio bivši rob i prvi crni general francuske vojske [[Francois-dominique Toussaint-Louverture|Toussaint-Louverture]]. Nakon 12 godina sukoba, snage [[Napoléon Bonaparte|Napoleona Bonaparte]] su poražene od [[Jean-Jacques Dessalines]]a (kasnije cara Jacquesa I) koji je 1. januara 1804. proglasio suverenitet nad Haitijem - prvom nezavisnom državom [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] i [[Karibi|Kariba]], prvom državom koja je ukinula ropstvo i jedinom državom u historiji koju je uspostavila uspješna [[pobuna robova]]. Nakon kratkog perioda u kojem je država bila podijeljena na dva dijela, predsjednik [[Jean-Pierre Boyer]] je ujedinio zemlju, a zatim pokušao cijelu Hispaniolu staviti pod Haićansku kontrolu prouzrokujući dugi niz ratova koji su završili 1870-ih, kada je Haiti službeno priznao nezavisnost Dominikanske republike. Prvo stoljeće nezavisnosti Haitija obilježila je politička nestabilnost, ostracizam od strane međunarodne zajednice i plaćanje osakaćenog duga Francuskoj. Politička volatilnost i vanjskoekonomski utjecaj u zemlji naveli su SAD da okupiraju zemlju od 1915. do 1934. Nakon toga je [[François Duvalier|François 'Papa Doc' Duvalier]] preuzeo vlast 1956,<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Haiti|title=www.britannica.com History-of-Haiti}}</ref> pokrenuvši dugotrajnu autokratsku vladavinu koju je nastavio njegov sin [[Jean-Claude Duvalier|Jean-Claude 'Baby Doc' Duvalier]] do 1986; ovaj period je obilježio nasilno sankcionirano nasilje protiv opozicije i civila, korupciju i ekonomsku stagnaciju. Haiti od 1986. pokušava uspostaviti demokratski politički sistem. Haiti je članica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], [[Asocijacija karipskih država|Asocijacije karipskih država]] i [[Međunarodna organizacija za frankofoniju|Međunarodne organizacije za frankofoniju]]. Pored CARICOM-a, članica je [[Međunarodni monetarni fond|Međunarodnog monetarnog fonda]], [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]] i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]]. Historijski siromašan i politički nestabilan, Haiti ima najniži indeks ljudskog razvoja u Americi. Od početka 21. stoljeća, zemlja je preživjela državni udar što je potaknulo američku intervenciju, kao i [[Zemljotres na Haitiju 2010|smrtonosni zemljotres]] u kojem je poginulo preko 250.000 ljudi. == Historija == [[Datoteka:Columbus landing on Hispaniola adj.jpg|mini|desno|250px|Iskrcavanje Kolumba na ostrvo]] [[Datoteka:Palacio presidencial de Haiti.jpg|mini|desno|250px|Predsjednička palata]] Ovo ostrvo koje pripada grupi [[Veliki Antili|Velikih Antila]] je otkrio [[Kristofor Kolumbo]] u decembru 1492. On mu je dao ime [[Hispaniola]]. Prije dolaska [[Španci|Španaca]], ostrvo su naseljavali narodi kultura [[Arawak]], [[Karibi|Kariba]] i [[Tainos]]. Pretpostavlja se da je krajem 15. vijeka broj prvobitnih stanovnika ostrva iznosio oko 300.000. [[Španci]] su iskorištavali ostrvo zbog nalazišta zlata. [[Domorodački narodi Amerike|Indijanci]] koji su odbijali rad u rudnicima su ubrzo doživjeli masakre i pretvaranje u robove. Rijetki stanovnici ostrva koji su uspjeli izbjeći ropstvo su se morali sakrivati u planinama. Zarazne bolesti koje su donijeli [[Evropljani]] , uz lošu prehranu i smanjenje nataliteta kod prvobitnih stanovnika su vrlo brzo desetkovale broj indijanaca. Španci su odlučili da na plantažama zamijene indijance crnim robovima koje su deportirali iz [[Afrika|Afrike]]. Trgovinu robovima je zvanično dozvolio [[Charles Quint]] 1517. Pošto [[Španci]] nisu bili zainteresirani za zapadni dio ostrva, na tom području su se vremenom nastanili francuski lovci koji su vremenom počeli gradnju vlastitih plantaža i gradova. Ugovorom iz [[Ryswick]]a iz 1697, ostrvo je podijeljeno između [[Španija|Španije]] i [[Francuska|Francuske]]. Zapadni dio ostrva po imenu [[Saint-Domingue]] je u 18. vijeku postao najbogatija francuska [[kolonija]] u cijeloj [[Amerika|Americi]] zahvaljujući ogromnim zaradama od proizvodnje šećera. Stotine hiljada [[Afrikanci|Afrikanaca]] su dovedene u [[Saint-Domingue]] kao robovi kako bi proizvodnja šećera mogla neometano funkcionirati. [[Francuska revolucija]] je dovela do velikih socijalnih promjena koje su na kraju rezultirale u ustanku robova. Civilni komesari Sontonax i Polverel su na kraju ustanka 1793. i zvanično ukinuli ropstvo (ova odluka je potvrđena šest mjeseci kasnije). Crnac [[Toussaint Louverture]] koje je imenovan za guvernera od strane [[Francuska|Francuske]] je ponovo uspio uspostaviti prosperitet na ostrvu, nakon što je ponovo uspostavio mir i uspio protjerati [[Španci|Špance]] i [[Englezi|Engleze]] koji su ugrožavali koloniju. Ipak, otišao je predaleko proglašavanjem autonomnog ustava. [[Napoléon Bonaparte]] je pod uticajem [[Kreolci|Kreolaca]] poslao ekspediciju od 30.000 ljudi pod komandom svog šurjaka, generala Leclerca kako bi smijenili [[Toussaint Louverture|Louverturea]] i ponovo zaveli ropstvo. Unatoč tome, francuske snage je nakon nekoliko početnih pobjeda porazio [[Jean-Jacques Dessalines]] u bici iz Vertièresa. Ubrzo nakon toga, 1. januara 1804, proglašena je nezavisnost zemlje pod imenom Haiti. [[Dessalines]] je proglašen za doživotnog guvernera. Odlučio je da pogubi sve bijelce koji su ostali na ostrvu i vladao je despotski. Zbog ovakve vladavine je na njega izvršen atentat u kojem je izgubio život. Nakon njegove smrti je došlo do podjele zemlje u sjeverno kraljevstvo pod vodstvom [[Henri Christophe|Henrija Christopha]] i južnu republiku koju je vodio [[Alexandre Pétion]]. Predsjednik [[Jean Pierre Boyer]] je uspio ponovo ujediniti oba dijela. Osim toga mu je pošlo za rukom da pokori i istočni dio ostrva. 11. jula 1825, francuski kralj [[Karlo X, kralj Francuske|Karlo X]] je pokušao ponovo osvojiti ostrvo i u tu svrhu je poslao flotu od 14 brodova. [[Boyer]] je bio primoran da potpiše ugovor po kojem [[Francuska]] priznaje nezavisnost samo u zamjenu za plaćanje odštete u iznosu od 150 miliona zlatnih franaka (iznos je 1838. promijenjen na 90 miliona franaka). (Narod Haitija danas zahtijeva od [[Francuska|Francuske]] povrat ovog novca jer smatraju da je plaćanje ove sume u velikoj mjeri krivo za trenutnu lošu ekonomsku situaciju). Nakon odlaska [[Boyer]]a, došlo je do nekoliko uzastopnih državnih udara. Vlast su za sebe tražile različite interesne grupe: vojska, gornji socijalni slojevi [[mulati|mulata]] ili crnaca ili trgovačka klasa (u kojoj su glavnu ulogu igrali uglavnom stranci – [[Nijemci]], [[Amerikanci]], [[Francuzi]], [[Englezi]] itd). Unatoč tome je došlo do naglog siromašenja zemlje jer se skoro nijedan šef države nije zaista interesirao za njen razvoj. Početkom [[20.stoljeće|20. vijeka]], zemlja se nalazila manje-više stalno u vanrednom stanju. [[Sjedinjene Američke Države]] su držale ostrvo pod okupacijom između 1915. i 1934. Nakon američke okupacije, od 1957. do 1986, u zemlji je vladala diktatura [[Duvalier]]a, za vrijeme koje su uvedeni doušnički sistem i eskadroni smrti po imenu [[Tonton Macoute]]. Mnogo [[Haićani|Haićana]] je pobjeglo u egzil, prije svega u SAD i Kanadu. Bivši svećenik [[Jean-Bertrand Aristide]] je izašao kao pobjednik izbora u decembru 1990. Njegov mandat je počeo 7. februara 1991. ali je zbačen s vlasti državnim udarom koji je izvela vojska uz podršku bogatog građanstva u septembru iste godine. Godine 1994. se vratio na vlast zahvaljujući američkoj vojnoj intervenciji pod uslovom da mu se godine koje je izgubio zbog vojne vlasti uračunaju u trajanje mandata. Stoga je 1995. napustio mjesto predsjednika ali je na tu funkciju ponovo izabran 2000. Nakon nekoliko mjeseci protesta naroda i pritiska međunarodne zajednice (prije svega [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Francuska|Francuske]], [[Aristide]] je smijenjen s vlasti od strane američkih vojnika 29. februara 2004. kada su vojne snage opozicije i bivših vojnika bili na ulazu u glavni grad [[Port-au-Prince]]. [[Aristide]] je nakon toga izjavljivao da je otet bez vlastitog pristanka dok je po izjavama zvaničnika [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] dobrovoljno odlučio da napusti zemlju. [[Boniface Alexandre]], predsjednik [[Vrhovni sud|Vrhovnog suda]] je po dužnosti preuzeo upravljanje zemljom. U februaru 2006, nakon izbora koji su propraćeni nesigurnostima oko ispravnosti brojanja glasačkih listića i zahvaljujući protestima naroda, za predsjednika Haitija je izabran [[René Préval]], saradnik [[Aristide|Aristida]] i već jednom predsjednik između 1995. i 2000. == Geografija == [[File:Haiti topographic map-fr.svg|thumb|upright=1.6|Topografska karta Haitija]] [[Datoteka:Haiti departments numbered.png|mini|desno|200px|Departmani na Haitiju]] Haiti zauzima zapadne tri osmine ostrva [[Hispaniola]], drugog po veličini ostrva u arhipelagu [[Veliki Antili]]. Sa površinom od 27.750&nbsp;km<sup>2</sup>, Haiti je treća najveća zemlja na [[Karibi]]ma, iza [[Kuba|Kube]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], s kojom dijeli granicu dugu 360&nbsp;km. Zemlja ima oblik koji podsjeća na potkovicu, zbog čega ima nesrazmjerno dugu obalu – drugu po dužini (1.771&nbsp;km) u regiji Velikih Antila, odmah iza Kube.<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|title=Geography: Haiti|website=[[Library of Congress]]|access-date=29. 9. 2014|archive-date=9. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809172231/https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/haiti/htland.htm|title=Geography: Haiti|access-date=29. 9. 2014|archive-date=29. 9. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929181413/https://www.worldatlas.com/maps/haiti|url-status=live}}</ref> Haiti je najplaninskija zemlja na Karibima. Reljef čine planine ispresijecane malim obalnim [[ravnica]]ma i riječnim dolinama.<ref name="CIA World Factbook – Haiti">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|title=CIA World Factbook – Haiti|access-date=3. 9. 2019|archive-date=9. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|url-status=dead}}</ref> Ravnice zauzimaju samo 22&nbsp;% teritorije.{{sfn|Metz|2001|page=315}} Klima je [[Tropska klima|tropska]], uz određene varijacije zavisno od nadmorske visine. Najviša tačka je [[Pic la Selle]], sa visinom od 2.680&nbsp;m.<ref name="CIA World Factbook – Haiti"/><ref name="NgCheong-Lum, Roseline 19">{{cite book |last=NgCheong-Lum |first=Roseline |url=https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C |title=Haiti (Cultures of the World) |publisher=Times Editions |year=2005 |isbn=978-0-7614-1968-6 |location=New York |page=19 |access-date=29. 9. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217144429/https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C |archive-date=17. 2. 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haiti|title="Haiti"|access-date=5. 9. 2019|archive-date=15. 9. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915192813/https://www.britannica.com/place/Haiti|url-status=live}}</ref> Sjeverni region, poznat i kao regija Marien, čine planinski masiv [[Massif du Nord]] (Sjeverni masiv) i ravnica [[Plaine du Nord]] (Sjeverna ravnica). Massif du Nord predstavlja nastavak planinskog lanca [[Cordillera Central]] iz Dominikanske Republike.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Počinje na istočnoj granici Haitija, sjeverno od rijeke [[Guayamouc]], i proteže se prema sjeverozapadu kroz sjeverno poluostrvo. Nizije ravnice ''Plaine du Nord'' prostiru se duž sjeverne granice s Dominikanskom Republikom, između masiva ''Massif du Nord'' i sjevernog [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]]. Centralna regija, odnosno regija [[Artibonite]], sastoji se od dvije ravnice i dva planinska lanca. Centralna visoravan (Plateau Central) proteže se duž obje strane rijeke Guayamouc, južno od masiva ''Massif du Nord''. Pruža se u pravcu od jugoistoka ka sjeverozapadu. Jugozapadno od visoravni ''Plateau Central'' nalaze se planine [[Montagnes Noires]], čiji se krajnji sjeverozapadni dio spaja sa masivom ''Massif du Nord''. Najvažnija dolina za poljoprivredne kulture je [[Plaine de l'Artibonite]], smještena između planina [[Montagnes Noires]] i [[Chaîne des Matheux]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Kroz ovu regiju protiče najduža rijeka u zemlji, [[Artibonite (rijeka)|Artibonite]]; ona izvire u zapadnom dijelu Dominikanske Republike, većim dijelom toka prolazi kroz centralni Haiti, a zatim se ulijeva u [[Zaliv Gonâve]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> U ovoj dolini nalazi se i drugo najveće jezero na Haitiju, [[Lac de Péligre]], nastalo izgradnjom brane Péligre sredinom pedesetih godina prošlog vijeka.<ref name=Wells>Jennifer Wells, [https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html "A dam for the people, and A people damned"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903191441/https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html |date=3. 9. 2019 }}, ''Toronto Star'', 21 November 2010</ref> Južna regija, odnosno regija [[Xaragua]], obuhvata ravnicu [[Plaine du Cul-de-Sac]] (na jugoistoku) i planinsko južno poluostrvo (poluostrvo Tiburon). [[Plaine du Cul-de-Sac]] je prirodna depresija u kojoj se nalaze slana jezera, poput jezera [[Trou Caïman]] i najvećeg haićanskog jezera, [[Étang Saumatre]]. Planinski lanac [[Chaîne de la Selle]] – koji predstavlja nastavak južnog planinskog lanca Dominikanske Republike (Sierra de Baoruco) – proteže se od masiva Massif de la Selle na istoku do masiva [[Massif de la Hotte]] na zapadu.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Haiti obuhvata i nekoliko ostrva. Ostrvo [[Tortuga]] nalazi se uz sjevernu obalu Haitija. [[Arondisman La Gonâve]] smješten je na istoimenom ostrvu u zaljevu Golfe de la Gonâve; Gonâve je najveće haićansko ostrvo i umjereno je naseljeno seoskim stanovništvom. Ostrvo [[Île à Vache]] nalazi se uz jugozapadnu obalu, a dio Haitija su i ostrva [[Cayemites]], smještena u zaljevu Gonâve, sjeverno od mjesta Pestel. Ostrvo [[Navassa]], smješteno 74&nbsp;km zapadno od [[Jérémieja]] na jugozapadnom poluostrvu,<ref>{{cite web|url=http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|title=Whose Rock Is It? Yes, the Haitians Care|author=Larry Rohter|date=19. 10. 1998|work=Port-au-Prince Journal (reprinted in New York Times)|access-date=28. 1. 2012|archive-date=8. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408000212/http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|url-status=live}}</ref> predmet je dugotrajnog teritorijalnog spora sa [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]], koje trenutno upravljaju ovim ostrvom.<ref name="USGS">{{cite web|author=<!--staff writer-->|date=august 2000|publisher=US Geological Survey|title=Navassa Island: A Photographic Tour (1998–1999)|access-date=18. 11. 2012|url=http://coastal.er.usgs.gov/navassa|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119101317/http://coastal.er.usgs.gov/navassa/|archive-date=19. 11. 2012}}</ref> == Također pogledajte == * [[Veliki Antili]] == Reference == {{refspisak|2}} === Izvori === * {{Cite web |publisher=Constitute Project |translator-last1=Carmen Gress |translator-first1=Maria del |translator-last2=Ruchti |translator-first2=Jefri J. |title=Haiti 1987 (rev. 2012) |ref={{Harvid|Constitution of Haiti}} |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Haiti_2012 }} * {{cite book|last=Heinl|first=Robert|title=Written in Blood: The History of the Haitian People|url=https://archive.org/details/isbn_9780761802303|url-access=registration|publisher=University Press of America|location=Lantham, Md.|year=1996}} * {{cite book|last=Kinzie|first=Juliette|title=Wau-Bun, the "Early Day" in the North-West|year=1856|publisher=Derby and Jackson|author-link=Juliette Augusta Magill Kinzie|url=https://archive.org/details/waubunearlydayin00kinz|access-date=25. 8. 2010}} * {{cite journal|last=Meehan|first=Thomas A.|title=Jean Baptiste Point du Sable, the First Chicagoan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-illinois-state-historical-society_autumn-1963_56_3/page/439|journal=Journal of the Illinois State Historical Society|year=1963|volume=56|issue=3|pages=439–453|jstor=40190620}} *{{Cite book |last=Metz |first=Helen Chapin |title=Dominican Republic and Haiti: Country Studies |series=Area handbook series |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |location=Washington, D.C. |year=2001 |isbn=978-0-8444-1044-9 |url=https://www.loc.gov/item/2001023524/ }} == Dalje čitanje == {{EB1911 poster|Haiti}} * Arthur, Charles. ''Haiti in Focus: A Guide to the People, Politics, and Culture''. Interlink Publishing Group (2002). {{ISBN|1-56656-359-3}}. * Dayan, Colin. ''Haiti, History, and the Gods''. University of California Press (1998). * Ferrer, Ada. ''Freedom's Mirror: Cuba and Haiti in the Age of Revolution.'' New York: Cambridge University Press, 2014. * {{Cite journal|last=Geggus|first=David|date=1997|title=The Naming of Haiti|journal=NWIG: New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids|volume=71|issue=1/2|pages=43–68|doi=10.1163/13822373-90002615|issn=1382-2373|jstor=41849817|ref=none|doi-access=free}} * Girard, Philippe. ''Haiti: The Tumultuous History'' (New York: Palgrave, September 2010). * Hadden, Robert Lee and Steven G. Minson. 2010. [http://handle.dtic.mil/100.2/ADA528274 The Geology of Haiti: An Annotated Bibliography of Haiti's Geology, Geography and Earth Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111034200/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a528274.pdf|date=11. 1. 2020}}. US Army Corps of Engineers, Army Geospatial Center. July 2010. * {{cite book|last=Heinl|first=Robert|url=https://archive.org/details/isbn_9780761802303|title=Written in Blood: The History of the Haitian People|publisher=University Press of America|year=1996|location=Lantham, Md.|url-access=registration}} * {{cite book|last=Kinzie|first=Juliette|url=https://archive.org/details/waubunearlydayin00kinz|title=Wau-Bun, the "Early Day" in the North-West|publisher=Derby and Jackson|year=1856|author-link=Juliette Augusta Magill Kinzie|access-date=25. 8. 2010}} * [[Kovats-Bernat, J. Christopher]]. ''Sleeping Rough in Port-au-Prince: An Ethnography of Street Children and Violence in Haiti''. University Press of Florida (2008). {{ISBN|978-0-8130-3302-0}}. * {{cite journal|last=Meehan|first=Thomas A.|year=1963|title=Jean Baptiste Point du Sable, the First Chicagoan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-illinois-state-historical-society_autumn-1963_56_3/page/438|journal=Journal of the Illinois State Historical Society|volume=56|issue=3|pages=439–453|jstor=40190620}} * Prichard, Hesketh. ''Where Black Rules White: A Journey Across and About Hayti''. These are exact reproductions of a book published before 1923: (Nabu Press, {{ISBN|978-1-146-67652-6}}, 5 March 2010); (Wermod and Wermod Publishing Group, {{ISBN|978-0-9561835-8-3}}, 15 October 2012). * Robinson, Randall. ''[[An Unbroken Agony: Haiti, From Revolution to the Kidnapping of a President]]''. Basic Civitas (2007). {{ISBN|0-465-07050-7}}. * Wilentz, Amy. ''The Rainy Season: Haiti Since Duvalier''. Simon & Schuster (1990). {{ISBN|0-671-70628-4}}. * Marquis, John. ''Papa Doc: Portrait of a Haitian Tyrant'' (LMH Publishing, 2007) * {{Cite book|last=Robert James|first=Cyril Lionel|title=The Black Jacobins: Toussaint l'Ouverture and the San Domingo Revolution|title-link=The Black Jacobins|publisher=[[Secker & Warburg]]|year=1938|author-link=C. L. R. James}} == Vanjski linkovi == {{WProjekti|voy=Haiti}} '''Government''' * {{fr simbol}} [http://primature.gouv.ht/ Prime Minister of Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417051738/http://primature.gouv.ht/|date=17. 4. 2015}} * {{fr simbol}} [https://web.archive.org/web/20180808161437/http://parlementhaitien.ht/ Haitian Parliament] (archived 8 August 2018) * {{fr simbol}} [https://www.mspp.gouv.ht/ Ministère de la Santé Publique et de la Population] '''Opće informacije''' * [https://visithaiti.com/ Visit Haiti] Official Tourism Website * {{cite EB9|wstitle=Hayti|volume=XI|last=Champlin|first=John Denison|author-link=John Denison Champlin Jr.|pages=543–546|short=1}} * {{Cite EB1911|wstitle=Haiti|volume=12|last=|first=|author-link=|pages=824–827|short=1}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |date=9. 2. 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080607084933/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/haiti.htm Haiti] at ''UCB Libraries GovPubs'' (archived 7 June 2008) * [https://www.loc.gov/item/2001023524/ A Country Study: Haiti] from the US [[Library of Congress]] (December 1989). * {{Wikiatlas}} * [https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1202772.stm Haiti profile] from the [[BBC News]]. * [https://newint.org/columns/country/2011/06/01/haiti/ Country Profile] at ''[[New Internationalist]]''. * [http://www.gvsu.edu/haitiwater Web Site about Safe and Sustainable Water Solutions for Haiti] {{Commons}} {{Commonscat}} {{wikiatlas}} ; Vlada * {{službeni website|http://www.presidence.ht}} Predsjednika Haitija * {{službeni website|http://primature.gouv.ht}} Ministra Haitija * {{službeni website|http://www.parlementhaitien.ht}} Parlamenta Haitija ;Ostale informacije * {{CIA World Factbook link|ha|Haiti}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Haiti|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države francuskog govornog područja]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1804.]] ghldhln0b605hwj9rzzqmqzaaorxdmk Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine 0 12290 3939394 3938596 2026-11-06T20:57:10Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939394 wikitext text/x-wiki {{Druga upotreba|bivšu socijaldemokratsku političku stranku|Socijaldemokratska stranka Bosne i Hercegovine}} {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Socijaldemokratska partija | izvorno_ime = Bosne i Hercegovine | logo = Logo of the SDP BiH.svg | skraćenica = SDP BiH | predsjednik = [[Nermin Nikšić]] | predsjednik_osnivač = <!--Ako je predsjednik i osnivač ista osoba--> | potpredsjednik = {{Složiv spisak|title=''Vidi spisak''|[[Adnan Šteta]]<br>[[Zukan Helez]]<br>[[Vojin Mijatović]]}} | predsjedavajući = | generalni_sekretar = [[Edis Dervišagić]] | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = [[Nijaz Duraković]] | osnovana = 27. decembar 1992. | raspuštena = | prethodnik = [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Savez komunista BiH]] | nastala_iz = <!--U slučaju da se odvojila iz neke stranke--> | nasljednik = | spojena_u = <!--U slučaju da se spojila u novu stranku--> | slogan = Jedna država. Jedan tim. | himna = Internacionala | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | adresa = Alipašina 41 | novine = Glas slobode | mladi_ogranak = Forum mladih (FOM) | ženski_ogranak = Forum žena (FOŽ) | seniorski_ogranak = Forum seniora (FOS) | broj članova = >50.000<ref>{{Cite web|url=https://euronews.ba/bosna-i-hercegovina/bosna-i-hercegovina/28517/u-toku-9-kongres-sdp-a-bih-ocekuje-se-odluka-o-izborima-za-predsjednika|title=U toku 9. kongres SDP-a BiH, očekuje se odluka o izborima za predsjednika {{!}} Euronews|date=7. 5. 2025|website=euronews.ba|language=en|access-date=3. 11. 2026}}</ref> | politička_pozicija = [[Lijevi centar]]<ref>{{Cite news|title=Bosnia and Herzegovina: the world's most complicated system of government?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/oct/08/bosnia-herzegovina-elections-the-worlds-most-complicated-system-of-government|newspaper=The Guardian|date=8. 10. 2014|access-date=18. 9. 2023|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Alberto|last=Nardelli|first2=Denis|last2=Dzidic}}</ref> | ideologija = [[Socijaldemokratija]]<ref>{{Cite web|url=https://parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina.html|title=Parties and Elections in Europe|website=parties-and-elections.eu|access-date=26. 6. 2023|archive-date=20. 11. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120014934/http://www.parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina.html|url-status=dead}}</ref><br>[[Proevropejstvo]] | religija = nema | nacionalno_članstvo = [[Trojka (koalicija)|Trojka]] {{Malo|(od 2020)}} | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = [[Partija evropskih socijalista]] {{Malo|(pridruženi član)}} | međunarodno_članstvo = [[Socijalistička internacionala]]<br>[[Progresivna alijansa]] | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | boje = {{colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} Crvena | sestrinske_stranke = SDP Hrvatske | skupština1 = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|5|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština2 = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom FBiH]] | broj_mandata2 = {{Infokutija stranka/mandati|14|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština3 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|11|80|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština4 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata4 = {{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština5 = [[Skupština Brčko distrikta]] | broj_mandata5 = {{Infokutija stranka/mandati|1|31|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština6 = [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|Skupštine kantona FBiH]] | broj_mandata6 = {{Infokutija stranka/mandati|34|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština7 = [[Spisak gradonačelnika i načelnika općina u Bosni i Hercegovini|(Grado)načelnici]] | broj_mandata7 = {{Infokutija stranka/mandati|9|145|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|sdp.ba}} }} '''Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine''' ('''SDP BiH'''), jednostavnije '''Socijaldemokratska partija''' ('''SDP'''), jeste [[Socijaldemokratija|socijaldemokratska]] [[politička stranka]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Nastala je transformacijom bivšeg [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]] i u svom programu je preuzela moderniju [[Lijevi centar|lijevu]] [[Proevropejstvo|proevropsku]] orijentaciju. Prvi predsjednik (po raspadu [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]]) bio je [[Nijaz Duraković]]. Trenutni predsjednik je [[Nermin Nikšić]]. == Historija == === Nastanak === SDP BiH vuče korijene iz [[Socijaldemokratska stranka Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske stranke Bosne i Hercegovine]], osnovane 1909. Neposredno nakon [[Aneksijska kriza|aneksije]] [[Bosna (regija)|Bosne]] i [[Hercegovina|Hercegovine]] od strane [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], u oktobru 1908, vodeći ljudi radničkog pokreta započeli su rad na osnivanju [[Socijaldemokratska stranka Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske stranke Bosne i Hercegovine]]. Pripremljen je i program na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] i [[Njemački jezik|njemačkom]] jeziku koji je sarajevska radnička skupština podržala krajem godine, dok je u januaru naredne godine organizovan privremeni stranački odbor. U aprilu 1909. počinje sa objavljivanjem lista "Glas slobode" kao glasilo stranke koja zvanično još nije bila oformljena iako je već bila prisutna u društvenom i političkom životu radnika. Sredinom godine bili su ustanovljeni gotovo svi uslovi za djelovanje socijaldemokratske stranke, te je osnivački kongres konačno održan u [[Sarajevo|Sarajevu]] 28. i 29. juna 1909.<ref>{{Cite book|last=Anđelić|first=Neven|url=https://sdp.ba/upload/documents/publikacije/Crvena_Knjiga_Web_izdanje.pdf|title=SDP - Prvih 100 godina|publisher=[[Forum lijeve incijative]]|year=2009|location=[[Sarajevo]]}}</ref> Dana 20. aprila 1919. Socijaldemokratska stranka postala je dio [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sdp.ba/historija/|title=Historija SDP BiH|website=SDP BiH|language=bs-BA|access-date=18. 9. 2023}}</ref> === Prijeratni period === Na [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|prvim višestranačkim izborima u BiH]], održanim 18. novembra 1990, [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Savez Komunista BiH]] nastupila je pod nazivom Savez komunista BiH – Stranka demokratskih promjena (SK BiH - SDP). Nakon pada [[Komunizam|komunizma]] u [[Istočna Evropa|Istočnoj Evropi]] i promjenama koje su nakon toga nastupile 90-ih godina 20. vijeka, SK BiH je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]<ref>[http://www.nezavisne.com/forum/index.php?topic=4323.0;wap2 Nezavisne novine]{{Mrtav link}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vidiportal.ba/drugi-piu/69-politika/808-sdp-duguje-vladi-fbih-milione-km|title=Arhivirana kopija|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903003854/http://www.vidiportal.ba/drugi-piu/69-politika/808-sdp-duguje-vladi-fbih-milione-km|archive-date=3. 9. 2011|url-status=dead|access-date=9. 5. 2012}}</ref> transformirana u današnji SDP BiH koji je pravni nasljednik SK BiH. Na izborima za [[Skupština Socijalističke republike Bosne i Hercegovine|Skupštinu SR BiH]] SK BiH - SDP osvojila je 19 mandata, od čega su 15 u [[Vijeće građana Socijalističke republike Bosne i Hercegovine|Vijeću građana]], a 4 u [[Vijeću općina Socijalističke republike Bosne i Hercegovine|Vijeću općina]]. Također su na izborima osvojili mjesto gradonačelnika [[Tuzla|Tuzle]], te načelnika općine [[Vareš]] i [[Novo Sarajevo]]. To su jedina tri mjesta gdje nisu tzv. ''nacionalne stranke'': [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Srpska demokratska stranka]] (SDS) i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] (HDZ BiH) osvojile najviše glasova. SDP BiH je službeno ponovno uspostavljen 27. decembra 1992.<ref name=":0" /> === Poslijeratni period === Na prvim [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|poslijeratnim izborima u Bosni i Hercegovini]] 1996. godine, SDP BiH je nastupio u koaliciji sa još pet stranaka u [[Združena lista|Združenoj listi]]. Kandidati za [[Bošnjaci|bošnjačkog]] i [[Hrvati|hrvatskog]] člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]] [[Sead Avdić]] i [[Ivo Komšić]] nisu pobijedili. [[Zlatko Lagumdžija]] je 6. aprila 1997. izabran za novog predsjednika SDP-a BiH. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000.|općim vanrednim izborima 2000.]] SDP BiH je osvojio najviše mandata u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamentarne skupštine BiH]]. [[Božidar Matić]] je 22. februara 2001. imenovan za [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|predsjedavajućeg]] [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara]]. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006.|općim izborima 2006.]] [[Željko Komšić]] izabran je za hrvatskog člana Predsjedništva BiH. Ponovo je izabran četiri godine kasnije, na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010.|općim izborima 2010]]. Za predsjednika stranke 7. decembra 2014. izabran je [[Nermin Nikšić]] koji je naslijedio Lagumdžiju.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/nermin-niksic-je-novi-predsjednik-sdp-a/141205141|title=Nermin Nikšić je novi predsjednik SDP-a|website=www.klix.ba|language=hr|access-date=18. 9. 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2014/12/6/niksic-novi-predsjednik-sdp-bih|title=Nikšić novi predsjednik SDP-a BiH|website=Al Jazeera Balkans|language=bs|access-date=29. 2. 2024}}</ref> Uoči [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2020.|lokalnih izbora 2020.]] SDP BiH je ušao u trostranačku liberalnu koaliciju sa strankama: [[Narod i pravda]] (NiP) i [[Naša stranka]] (NS), takozvana "Trojka". Koalicija, koju su podržavale stranke [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|Savez za bolju budućnost]] i [[Narodni evropski savez]], najavila je kandidaturu [[Denis Bećirović|Denisa Bećirovića]] za bošnjačkog člana Predsjedništva uoči prestojećih izbora.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/denis-becirovic-zvanicno-kandidat-opozicije-za-clana-predsjednistva-bih/220521012|title=Denis Bećirović zvanično kandidat opozicije za člana Predsjedništva BiH|website=www.klix.ba|language=hr|access-date=18. 9. 2023}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima]] održanim 2. oktobra 2022, Bećirović je izabran u Predsjedništvo BiH sa 57,37% glasova.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/becirovic-dobio-116-hiljada-glasova-vise-od-izetbegovica-a-cvijanovic-sama-vise-od-svojih-protukandidata-skupa/221023007|title=Bećirović dobio 116 hiljada glasova više od Izetbegovića, a Cvijanović sama više od svojih protukandidata skupa|website=www.klix.ba|language=hr|access-date=18. 9. 2023}}</ref> Nakon izbora, SDP BiH je postigao dogovor o formiranju nove vlasti uz podršku koalicije [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] (SNSD), [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice BiH]], Naroda i pravde, Naše stranke i [[Demokratski narodni savez|Demokratskog narodnog saveza]] (DNS).<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bih-dobila-novo-vijece-ministara-drzavnu-vlast-sada-cine-snsd-hdz-sdp-nip-ns-dns/230125037|title=BiH dobila novo Vijeće ministara, državnu vlast sada čine SNSD, HDZ, SDP, NiP, NS, DNS...|website=www.klix.ba|language=bs|access-date=18. 9. 2023}}</ref> == Ideologija == Socijaldemokratska partija BiH smatra se [[Ljevica|ljevičarskom]] [[Demokratija|demokratskom strankom]]. Programska vizija odgovara vrijednostima i idejama [[Socijaldemokratija|socijaldemokratije]] u [[Evropa|Evropi]] i svijetu. SDP BiH se također smatra i građanskom strankom, koja je posebno zainteresirana za poboljšanje socijalnog statusa radnika, seoskog stanovništva, studenata, omladine, boraca, žena, penzionera i građana Bosne i Hercegovine, kako u državi, tako i u [[Dijaspora|dijaspori]]. == Spisak predsjednika == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |# ! colspan="2" rowspan="2" |Predsjednik ! colspan="3" |Mandat |- !Od !Do !Trajanje |- !1. |[[Datoteka:Nijaz Duraković.jpg|bez okvira|100px]] |[[Nijaz Duraković]]<br>{{Malo|(1949–2012)}} |27. decembar 1992. |6. april 1997. |4 godine, 3 mjeseca i 11 dana |- !2. |[[Datoteka:Zlatko Lagumdžija (2013-02-15) (cropped).jpg|bez okvira|100px]] |[[Zlatko Lagumdžija]]<br>{{Malo|(r. 1955)}} |6. april 1997. |7. decembar 2014. |17 godina, 8 mjeseci i 2 dana |- !3. |[[Datoteka:Nermin Nikšić 2018 (cropped).jpg|bez okvira|100px]] |[[Nermin Nikšić]]<br>{{Malo|(r. 1960)}} |7. decembar 2014. |''trenutno'' |{{ayd|2014|12|7}} |} == Izbori == === Opći izbori === ==== Predsjedništvo ==== {| class="wikitable" |+[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Konstitutivni narod !Izabran? |- ! rowspan="2" |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|1996.]]{{Efn|SDP BiH je na općim izborima 1996. nastupila u političkom savezu "[[Združena lista]]" sa, [[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]], [[Muslimanska bošnjačka organizacija|MBO]] i [[Republikanska stranka Bosne i Hercegovine|RS BiH]].|naziv=Napomena 1|grupa=Napomene}} |''2.'' |''[[Ivo Komšić]]{{Efn|Član [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|Hrvatske seljačke stranke BiH]].|naziv=Napomena 4|grupa=Napomene}}'' | style="text-align:center;" |''37.684'' |''10,1'' |''[[Hrvati]]'' | rowspan="5" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |- |4. |[[Sead Avdić]] | style="text-align:center;" |21.254 |2,3 |[[Bošnjaci]] |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|1998.]] |2. |[[Gradimir Gojer]] | style="text-align:center;" |113.961 |31,8 |[[Hrvati]] |- ! rowspan="2" |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2002.]] |3. |[[Alija Behmen]] | style="text-align:center;" |90.434 |17,5 |[[Bošnjaci]] |- |7. |[[Mladen Grahovac]] | style="text-align:center;" |22.852 |4,5 |[[Srbi]] |- ! rowspan="2" |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2006.]] |1. |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;" |116.062 |40,0 |[[Hrvati]] | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Da |- |4. |[[Jugoslav Jovičić]] | style="text-align:center;" |22.245 |4,1 |[[Srbi]] | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2010.]] |1. |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;" |337.065 |60,6 |[[Hrvati]] | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Da |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2014.]] |4 |[[Bakir Hadžiomerović]] | style="text-align:center;" |75.369 |10,0 | rowspan="3" |[[Bošnjaci]] | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2018.]] |2. | rowspan="2" |[[Denis Bećirović]] | style="text-align:center;" |194.688 |33,5 |- ! rowspan="2" |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2022.]] |1. | style="text-align:center;" |330.238 |57,37 | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Da |- |3. |[[Vojin Mijatović]] | style="text-align:center;" |38.655 |6,1 |[[Srbi]] | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} ==== Državni nivo ==== {| class="wikitable" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] !Godina !# !Broj glasova !% ![[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ![[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Status |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Parlament Bosne i Hercegovine|1996.]]{{Efn|SDP BiH je na općim izborima 1996. nastupila u političkom savezu "[[Združena lista]]" sa, [[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]], [[Muslimanska bošnjačka organizacija|MBO]] i [[Republikanska stranka Bosne i Hercegovine|RS BiH]].|naziv=Napomena 1|grupa=Napomene}} |4. | style="text-align:center;" |136.203 |5,68 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Parlament Bosne i Hercegovine|1998.]] |5. | style="text-align:center;" |159.876 |9,26 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - Parlament Bosne i Hercegovine|2000.]] |1. | style="text-align:center;" |268.270 |18,00 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|9|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - Parlament Bosne i Hercegovine|2002.]] | rowspan="2" |4. | style="text-align:center;" |128.212 |10,43 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006 - Parlament Bosne i Hercegovine|2006.]] | style="text-align:center;" |143.272 |10,15 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010 - Parlament Bosne i Hercegovine|2010.]] |1. | style="text-align:center;" |284.435 |17,33 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|8|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014 - Parlament Bosne i Hercegovine|2014.]] |7. | style="text-align:center;" |108.501 |6,65 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018 - Parlament Bosne i Hercegovine|2018.]] | rowspan="2" |4. | style="text-align:center;" |150.453 |9,08 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Parlament Bosne i Hercegovine|2022.]] | style="text-align:center;" |129,499 |8,15 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |} <timeline> ImageSize = width:900 height:70 PlotArea = width:800 height:50 left:20 bottom:20 DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1996 till:01/01/2024 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:1 start:01/01/1996 Legend = columns:3 left:40 top:75 columnwidth:90 # there is no automatic collision detection, # so shift texts up or down manually to avoid overlap Colors= id:Vlast value:green legend:Vlast id:Opozicija value:red legend:Opozicija Define $dx = 25 # shift text to right side of bar Define $dy = -1 # adjust height PlotData= bar:Govern. color:blue width:25 mark:(line,black) align:center fontsize:10 from:01/01/1996 till:22/02/2001 shift:($dx,$dy) color:Opozicija from:22/02/2001 till:23/12/2002 shift:($dx,$dy) color:Vlast from:23/12/2002 till:12/01/2012 shift:($dx,$dy) color:Opozicija from:12/01/2012 till:31/03/2015 shift:($dx,$dy) color:Vlast from:31/03/2015 till:25/01/2023 shift:($dx,$dy) color:Opozicija from:25/01/2023 till:end shift:($dx,$dy) color:Vlast </timeline> ==== Entitetski nivo ==== ===== Federacija Bosne i Hercegovine ===== {| class="wikitable" |+[[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] !Godina !# !Broj glasova !% ![[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ![[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Status |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|1996.]]{{Efn|SDP BiH je na općim izborima 1996. nastupila u političkom savezu "[[Združena lista]]" sa, [[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]], [[Muslimanska bošnjačka organizacija|MBO]] i [[Republikanska stranka Bosne i Hercegovine|RS BiH]].|naziv=Napomena 1|grupa=Napomene}} | rowspan="2" |3. | style="text-align:center;" |105.897 |7,93 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|11|140|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|65|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|1998.]] | style="text-align:center;" |126.635 |13,65 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|19|140|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|72|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2000.]] |2. | style="text-align:center;" |226.440 |26,09 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|37|140|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|37|81|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2002.]] | rowspan="2" |3. | style="text-align:center;" |111.668 |15,96 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|15|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|9|53|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2006.]] | style="text-align:center;" |130.204 |15,17 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|17|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|12|58|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2010.]] |1. | style="text-align:center;" |251.053 |24,53 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|28|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|21|58|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2014.]] |5. | style="text-align:center;" |100.626 |10,14 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|12|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|58|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2018.]] | rowspan="2" |2. | style="text-align:center;" |145.458 |14,53 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|16|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|12|58|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|2022.]] | style="text-align:center;" |131.323 |13,46 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|15|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|15|80|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |} <timeline> ImageSize = width:900 height:70 PlotArea = width:800 height:50 left:20 bottom:20 DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1996 till:01/01/2024 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:1 start:01/01/1996 Legend = columns:3 left:40 top:75 columnwidth:90 # there is no automatic collision detection, # so shift texts up or down manually to avoid overlap Colors= id:Vlast value:green legend:Vlast id:Opozicija value:red legend:Opozicija Define $dx = 25 # shift text to right side of bar Define $dy = -1 # adjust height PlotData= bar:Govern. color:blue width:25 mark:(line,black) align:center fontsize:10 from:01/01/1996 till:12/03/2001 shift:($dx,$dy) color:Opozicija from:12/03/2001 till:14/02/2003 shift:($dx,$dy) color:Vlast from:14/02/2003 till:17/03/2011 shift:($dx,$dy) color:Opozicija from:17/03/2011 till:31/03/2015 shift:($dx,$dy) color:Vlast from:31/03/2015 till:28/04/2023 shift:($dx,$dy) color:Opozicija from:28/04/2023 till:end shift:($dx,$dy) color:Vlast </timeline> ===== Republika Srpska ===== {| class="wikitable" |+[[Narodna skupština Republike Srpske]] !Godina !# !Broj glasova !% !Broj mandata !Status |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Narodna skupština Republike Srpske|1996.]]{{Efn|SDP BiH je na općim izborima 1996. nastupila u političkom savezu "[[Združena lista]]" sa, [[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]], [[Muslimanska bošnjačka organizacija|MBO]] i [[Republikanska stranka Bosne i Hercegovine|RS BiH]].|naziv=Napomena 1|grupa=Napomene}} | rowspan="2" |7. | style="text-align:center;" |22.329 |2,10 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | rowspan="7" style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Opozicija |- ![[Prijevremeni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|1997.]] | style="text-align:center;" |14.954 |2,67 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Narodna skupština Republike Srpske|1998.]] |8. | style="text-align:center;" |19.892 |2,7 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - Narodna skupština Republike Srpske|2000.]] |6. | style="text-align:center;" |31.176 |5,00 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - Narodna skupština Republike Srpske|2002.]] | rowspan="2" |9. | style="text-align:center;" |17.227 |3,4 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006 - Narodna skupština Republike Srpske|2006.]] | style="text-align:center;" |14.079 |2,50 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010 - Narodna skupština Republike Srpske|2010.]] |7. | style="text-align:center;" |19.297 |3,05 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014 - Narodna skupština Republike Srpske|2014.]] |9. | style="text-align:center;" |12.471 |1,88 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:#F99;" |Vanparlamentarna |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018 - Narodna skupština Republike Srpske|2018.]] | colspan="5" style="text-align:center;background-color:#ddd;" |''Nije učestvovala'' |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Narodna skupština Republike Srpske|2022.]]''{{Efn|SDP BiH je na izbore 2022. za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupio u koaliciji "[[Pokret za državu]]" sa strankama: [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBIH]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]], [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|SBB]], [[Demokratska fronta|DF]], [[Građanski savez Bosne i Hercegovine|GS]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SD BiH]], [[Narodni evropski savez|NES]] i [[Bosanskohercegovački zeleni|BHZ]]. Mandate su osvojili: SDP (3), SDA (1) i BHZ (1).|naziv=Napomena 3|grupa=Napomene}}'' |5. | style="text-align:center;" |36.652 |5.73 | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:yellow;" |Podrška vlasti |} ==== Kantonalni nivo ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:72%; line-height:126%; margin-bottom:0" ! rowspan="2" |Godina ! colspan="11" |[[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] |- ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Una-Sana.svg|28x28piksel]] [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Posavina.svg|28x28piksel]] [[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Tuzla_Canton.svg|31x31piksel]] [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Zenica-Doboj_Canton.svg|31x31piksel]] [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Bosnian_Podrinje.svg|33x33piksel]] [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Central_Bosnia.svg|33x33piksel]] [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]] [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No_coats_of_arms.svg|28x28piksel]] [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Sarajevo_Canton.svg|28x28piksel]] [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No_coats_of_arms.svg|28x28piksel]] [[Skupština Kantona 10|K10]] !'''Ukupno''' |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|1996.]]{{Efn|SDP BiH je na općim izborima 1996. nastupila u političkom savezu "[[Združena lista]]" sa, [[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]], [[Muslimanska bošnjačka organizacija|MBO]] i [[Republikanska stranka Bosne i Hercegovine|RS BiH]].|naziv=Napomena 1|grupa=Napomene}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|20|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|9|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|59|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|31|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|55|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|31|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|8|45|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|26|406|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|1998.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|11|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|31|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|50|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|31|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|11|45|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|50|417|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2000.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|19|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|16|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|11|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|8|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|28|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|28|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|14|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|70|279|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2002.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|11|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|46|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2006.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|11|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|7|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|43|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2010.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|8|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|13|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|7|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|61|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2014.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|29|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2018.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|10|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|36|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|2022.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|21|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|8|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|30|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|23|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|6|35|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|25|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|34|289|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |} === Lokalni izbori === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:72%; margin-bottom:0" !Godina !Predsjednik !(Grado)načelnici !Gradovi/Općine ! style="width:5%;"|+/- |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|1997.]] | colspan="4" rowspan="2" style="text-align:center;background-color:#ddd;" |''U ovom periodu načelnici i gradonačelnici birani su preko općinskih i gradskih vijeća'' |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2000.|2000.]] |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2004.|2004.]] | rowspan="3" |[[Zlatko Lagumdžija]] |{{Infokutija stranka/mandati|13|144|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |[[Bihać]], [[Bosansko Grahovo]], [[Centar (Sarajevo)]], [[Gračanica]], [[Gradačac]], [[Kakanj]], [[Novi Grad (Sarajevo)]], [[Novo Sarajevo]], [[Tuzla]], [[Vareš]], [[Živinice]], [[Vukosavlje]], [[Brčko]] |{{Nema promjena}} |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2008.|2008.]] |{{Infokutija stranka/mandati|10|144|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |[[Bihać]], [[Centar (Sarajevo)]], [[Gračanica]], [[Kakanj]], [[Novi Grad (Sarajevo)]], [[Sarajevo]], [[Tuzla]], [[Vareš]], [[Živinice]], [[Vukosavlje]] |{{Gubitak}} 3 |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2012.|2012.]] |{{Infokutija stranka/mandati|10|143|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |[[Bosanska Krupa]], [[Centar (Sarajevo)]], [[Doboj Jug]], [[Gračanica]], [[Gradačac]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Srebrenik]], [[Trnovo (Federacija Bosne i Hercegovine)|Trnovo (FBiH)]], [[Tuzla]], [[Živinice]] |{{Nema promjena}} |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2016.|2016.]] | rowspan="3" |[[Nermin Nikšić]] |{{Infokutija stranka/mandati|8|144|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |[[Bosanska Krupa]], [[Gračanica]], [[Gradačac]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Lukavac]], [[Maglaj]], [[Tuzla]], [[Živinice]] |{{Gubitak}} 2 |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2020.|2020.]] |{{Infokutija stranka/mandati|11|145|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |[[Bosanska Krupa]], [[Goražde]], [[Gračanica]], [[Gradačac]], [[Jablanica]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Maglaj]], [[Novo Sarajevo]], [[Sarajevo]], *''[[Stari Grad (Sarajevo)]]'', [[Tuzla]] |{{Povećanje}} 3 |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|2024.]] |{{Infokutija stranka/mandati|8|145|#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}}} |[[Bosanska Krupa]], [[Bugojno]], [[Donji Vakuf]], [[Goražde]], [[Novo Sarajevo]], [[Stari Grad (Sarajevo)]], [[Tuzla]], [[Vukosavlje]] |{{Gubitak}} 3 |} <sub>* - Gradovi/Općine koje su na prijevremenim izborima dobile novog (grado)načelnika.</sub> == Također pogledajte == * [[Savez komunista Jugoslavije]] * [[Savez komunista Bosne i Hercegovine]] * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] == Napomene == {{Napomene}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.sdp.ba/ Službena stranica] [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1992.]] [[Kategorija:Socijaldemokratija]] [[Kategorija:Lijevi centar]] [[Kategorija:Punopravne članice Socijalističke internacionale]] [[Kategorija:Progresivna alijansa]] [[Kategorija:Stranke povezane s Partijom evropskih socijalista]] [[Kategorija:Proevropske političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sekularizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Socijaldemokratske partije u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Socijaldemokratske partije u Evropi|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Socijaldemokratske partije]] [[Kategorija:Združena lista]] [[Kategorija:Trojka (koalicija)]] iws5kdpwlqqb03yxfuztwyz6zmjbtph Honduras 0 13095 3939326 3934916 2026-11-06T20:30:03Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939326 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Honduras | izvorno_ime = Repúblika de Honduras | ime_genitiv = Hondurasa | zastava = Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Honduras.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = ''[[Tu bandera es un lampo de cielo]]''<center>[[Datoteka:Honduras National Anthem.ogg]]</center> | karta = HND orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Tegucigalpa]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|14|6|N|87|13|W|type:city}} | najveći_grad = [[Tegucigalpa]] | službeni_jezik = [[Španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna [[Predsjednički sistem|predsjednička republika]] | vrsta_prve_vlasti = Predsjednik Hondurasa | vladar_prva_vlast = [[Nasry Asfura]] | vrsta_druge_vlasti = Potpredsjednik Hondurasa | vladar_druga_vlast = {{Plainlist| * [[María Antonieta Mejía]] * [[Carlos Flores Guifarro]] * [[Diana Herrera]] }} | vrsta_treće_vlasti = [[Nacionalni kongres (Honduras)|Nacionalni kongres]] | vladar_treća_vlast = [[Tomás Zambrano]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres (Honduras)|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 15. septembar 1821. | površina = 112.492 | po_površini_na_svijetu = 101 | procenat_vode = | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 10.186.738<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: Honduras: Proyecciones de Población 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2. 7. 2024 |archive-date=5. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> | procjena_godina = 2026 | gustoća = 85 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 128 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $86,290 milijarde<ref name="IMFWEO.HN">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/HND |title=World Economic Outlook Database, October 2025 Edition. - Data Mapper - Honduras |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10. 10. 2025 |access-date=17. 12. 2025}}</ref> | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $7.960<ref name="IMFWEO.HN" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $39,450 milijarde<ref name="IMFWEO.HN" /> | bdp_nominalni_godina = 2025 | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $3.640<ref name="IMFWEO.HN" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = | hdi_godina = | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 52,1 | gini_godina = 2018 | gini_nivo = povećanje | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Lempira]] (HNL) | vremenska_zona = [[UTC−06:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +504 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.hn]] | komentar = }} '''Honduras''' je [[država]] u [[Srednja Amerika|srednjoj Americi]],<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Honduras|title=Honduras {{!}} Map, Population, History, Geography, & Culture {{!}} Britannica}}</ref> površine 112 777&nbsp;km<sup>2</sup>, sa oko 11 milion stanovnika. Na zapadu graniči s [[Gvatemala|Gvatemalom]], na jugozapadu sa [[El Salvador]]om, na jugoistoku s [[Nikaragva|Nikaragvom]], na jugu s [[Tihi okean|Tihim okeanom]] (kod zaljeva Fonseca), a na sjeveru s [[Honduraški zaliv|Honduraškim zaljevom]], velikim zaljevom [[Karipsko more|Karipskog mora]]. Glavni i najveći grad je [[Tegucigalpa]]. [[Reljef]] je planinski, sa povremenim nizijama. Zbog promjena nadmorske visine moguća su odstupanja u klimi, koja je u Hondurasu tipično [[tropska klima|tropska]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Honduras#:~:text=Honduras%20is%20part%20of%20Mesoamerica,Fonseca%20located%20to%20the%20south.|title=Honduras - New World Encyclopedia|website=www.newworldencyclopedia.org|access-date=27. 2. 2025}}</ref><ref name=":1">{{Citation|title=Honduras|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|publisher=Central Intelligence Agency|date=12. 2. 2025|access-date=27. 2. 2025|language=en|archive-date=11. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411181209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|url-status=dead}}</ref> Prije španske kolonizacije u 16. vijeku, Honduras je bio dom nekoliko važnih mezoameričkih kultura, među kojima se posebno ističu [[Maje]]. Španci su donijeli [[katoličanstvo]] i [[španski jezik]], kao i brojne običaje koji su se stopili s autohtonom kulturom. Honduras je stekao nezavisnost 1821. i od tada je republika, iako se kontinuirano suočava s velikim društvenim previranjima i političkom nestabilnošću, te i dalje spada među najsiromašnije zemlje zapadne hemisfere. Međunarodni sud pravde je 1960. odlučio da se sjeverni dio nekadašnje Obale komaraca (Mosquito Coast) prenese iz nadležnosti Nikaragve u nadležnost Hondurasa.<ref name="auto">{{cite news |title=Mosquito Coast |publisher=Britannica Concise Encyclopedia |url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9372678/Mosquito-Coast |work=Encyclopædia Britannica |access-date=3. 8. 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929141401/http://concise.britannica.com/ebc/article-9372678/Mosquito-Coast |archive-date=29. 9. 2007 }}</ref> Privreda se prvenstveno zasniva na [[Poljoprivreda|poljoprivredi]], što zemlju čini ranjivom na [[Prirodna katastrofa|prirodne katastrofe]] poput [[Uragan Mitch|uragana Mitch]] iz 1998.<ref name=":9">{{cite journal|vauthors=McSweeney, Kendra, et al |title=Climate-Related Disaster Opens a Window of Opportunity for Rural Poor in Northeastern Honduras |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=108 |number=13 |date=2011 |pages=5203–5208 |doi=10.1073/pnas.1014123108 |jstor=41125677 |pmid=21402909 |pmc=3069189 |bibcode=2011PNAS..108.5203M |doi-access=free }}</ref> Honduras ima indeks humanog razvoja od 0,624, čime zauzima 138. mjesto u svijetu.<ref name=":1" /> Prema podacima Nacionalnog instituta za statistiku Hondurasa, 2022. 73&nbsp;% stanovništva živjelo je u siromaštvu, a 53% u ekstremnom siromaštvu.<ref>{{Cite web |date=13. 7. 2022 |title=Honduras: El 73% de los habitantes del país son pobres, según el Instituto Nacional de Estadísticas • Semanario Universidad |url=https://semanariouniversidad.com/mundo/honduras-el-73-de-los-habitantes-del-pais-son-pobres-segun-el-instituto-nacional-de-estadisticas-2/ |access-date= |website=semanariouniversidad.com |language=es}}</ref> Niži sloj društva uglavnom se bavi poljoprivredom, dok je bogatstvo koncentrisano u urbanim centrima.<ref name="LOC">{{cite book |url=http://countrystudies.us/honduras/22.htm |title=Honduras |chapter=War with El Salvador |editor-last=Merrill |editor-first=Tim |publisher=Library of Congress Country Studies |year=1995 |access-date=9. 2. 2016 |archive-date=5. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001807/http://countrystudies.us/honduras/22.htm |url-status=live }}</ref> Ova zemlja spada među one s najvećom ekonomskom nejednakošću u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]].<ref>{{Cite web |last=Redacción |title=Honduras, el país con mayor desigualdad de América Latina |url=https://www.laprensa.hn/honduras/honduras-el-pais-con-mayor-desigualdad-de-america-latina-DWLP937958 |access-date= |website=www.laprensa.hn |language=es-HN}}</ref> Stanovništvo Hondurasa pretežno čine mestici, ali postoje i značajne zajednice autohtonog stanovništva, crnaca i bijelaca.<ref name="cia.gov">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=26. 11. 2017|archive-date=11. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411181209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|url-status=dead}}</ref> Početkom 20. vijeka Hondurasom su dominirale transnacionalne poljoprivredne kompanije, čije su interese vojno štitile [[Sjedinjene Američke Države]]. Izraz "banana republika" prvobitno je skovan kako bi se opisala politički nestabilna demokratija Hondurasa, kojom su dominirale korporacije. Civilna vlast je svrgnuta u vojnom udaru 1963, a zemlja se vratila pod civilnu upravu 1979. Sjedinjene Američke Države su tokom 1980-ih ponovo uspostavile vojno prisustvo u Hondurasu, koristeći ga kao operativnu bazu za suprotstavljanje nikaragvanskoj vladi u ratu protiv [[Nikaragvanska revolucija|Kontraša]]. Vojni udar 2009. svrgnuo je vladu [[Manuel Zelaya|Manuela Zelaye]], a kontroverze su izazvale tvrdnje o izbornoj krađi na narednim predsjedničkim izborima 2013. i 2017.<ref name=":7">{{cite journal |last=Ruhl |first=J. Mark |title=Agrarian Structure and Political Stability in Honduras |journal=Journal of Interamerican Studies and World Affairs |volume=26 |number=1 |date=1984 |pages=33–68 |doi=10.2307/165506 |jstor=165506 |url=https://www.jstor.org/stable/165506 |access-date=24. 8. 2019 |archive-date=24. 8. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824164528/https://www.jstor.org/stable/165506 |url-status=live | issn=0022-1937 |url-access=subscription }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Lemoine |first=Maurice |date=1. 11. 2025 |title=Honduras: the left tests its limits in power |url=https://mondediplo.com/2025/11/07honduras |access-date=10. 12. 2025 |website=Le Monde diplomatique |language=en}}</ref> [[Xiomara Castro]] je 2021. izabrana za predsjednicu, čime se ljevica vratila na vlast prvi put nakon udara iz 2009. [[Nasry Asfura]] je pobijedio na izborima 2025. usred tvrdnji o prevarama i miješanju Sjedinjenih Američkih Država u izborni proces.<ref name=":19">{{Cite news |last=Rogero |first=Tiago |date=9. 12. 2025 |title=Honduras president alleges 'electoral coup' under way amid Trump 'interference' |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/09/honduras-president-alleges-electoral-coup-under-way-amid-trump-interference |access-date=10. 12. 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Honduras se prostire na površini od oko 112.492&nbsp;km<sup>2</sup> i ima više od 10 miliona stanovnika. Njegovi sjeverni dijelovi pripadaju zoni zapadnih Kariba, što se odražava na demografiju i kulturu tog područja. Honduras je poznat po bogatim prirodnim resursima, uključujući minerale, kafu, tropsko voće i šećernu trsku, kao i po rastućoj tekstilnoj industriji koja opslužuje međunarodno tržište. == Historija == Najstariji stanovnici Hondurasa su [[Maje]]. [[Kristofor Kolumbo]] se iskrcao u [[Trujillo]] 1502. Nazvao je ovu regiju Honduras, što znači dubina na španskom. Honduras je 1823. proglasio nezavisnost, a već 1893. ulazi u sastav Meksičkog carstva. Nakon meksičke vladavine Honduras ulazi u sastav Ujedinjenih provincija Centralne Amerike. Nakon što je fudbalska utakmica između Hondurasa i [[Salvador]]a izazvala tenzije između ove dvije zemlje, [[El Salvador]] je napao Honduras u julu 1969. što je dovelo do takozvanog ''"fudbalskog rata"''. Između 1972. i 1983, na vlasti u Hondurasu je bila vojna hunta. Trenutni predsjednik je Porfirio Lobos Sosa.<ref name=":1" /> == Geografija == Honduras je dio [[Mezoamerika|Mezoamerike]], omeđen [[Karipsko more|Karipskim morem]] na sjeveru i graniči s [[Gvatemala|Gvatemalom]], El Salvadorom i [[Nikaragva|Nikaragvom]]. Pristup Tihom okeanu je kroz [[zaliv Fonseca]] koji se nalazi na jugu. Tlo Hondurasa sastoji se uglavnom od planina (oko 81&nbsp;%), ali postoje uske ravnice duž obala i velika nerazvijena nizinska [[džungla]] (regija ''[[La Mosquitia]]'') na sjeveroistoku. U sjeveroistočnom dijelu La Mosquitia nalazi se Rezervat biosfere Río Platano, ravničarska prašuma koja je dom raznolike flore i faune. Ponekad se naziva i ''"Posljednja pluća'' ''Srednje Amerike"'', a ovaj rezervat je dodan na [[UNESCO]]-ov popis mjesta svjetske baštine 1982.<ref name=":0" /> == Privreda == [[Datoteka:SanPedroSula.jpg|mini|desno|180px|Hotel Gran Sula]] Ekonomija nastavlja da sporo raste, ali je raspodjela bogatstva i dalje veoma polarizovana, a prosječna primanja mala. Prosječni privredni rast, zadnjih godina je 7%, što je jedan od najuspješnijih porasta u Latinskoj Americi, ali oko 50% stanovništva, oko 3,7 miliona, je i dalje ispod granice siromaštva. Država je veoma zadužena. Honduras je poznat po proizvodnji i izvozu poljoprivrednih proizvoda. Glavne poljoprivredne kulture su: tropsko voće, [[Banana|banane]], [[kahva]], [[duhan]], [[šećerna trska]]. Tu je i rudno bogatstvo, a najzastupljeniji su: [[zlato]], [[srebro]], [[olovo]], gvožđe. Zlato, srebro, olovo i cink se proizvode u rudnicima koji su vlasništvo stranih kompanija.<ref>{{Cite web|url= https://international-partnerships.ec.europa.eu/countries/honduras_en|title= ''Honduras''|website= international-partnerships.ec.europa.eu|access-date= 27. 2. 2025}}</ref> == Stanovništvo == Stanovništvo je uglavnom koncentrirano na sjeverozapadu, u okolini [[Tegucigalpa|Tegucigalpe]] i pacifičku obalu na jugu. Za razliku od susjednih zemalja, npr. [[Gvatemala|Gvatemale]], najveći dio stanovnika Hondurasa su [[mestici]], potomci evropskih useljenika i prastanovnika zemlje. Oni predstavljaju oko 90&nbsp;% stanovništva. Ostalih 10&nbsp;% otpada na [[indijanci|indijance]] (7&nbsp;%), [[Afrikanci|Afrikance]] (2&nbsp;%) i [[Evropljani|Evropljane]] (1&nbsp;%). Na sjevernoj obali živi poseban narod, koji je uspio zadržati potpuno samostalnu kulturu i jezik: [[Garifuna]]. Ovi potomci indijanskih i afričkih predaka žive uglavnom u obalnim naseljima duž cijele karipske obale Hondurasa, [[Beliz]]a, a manji broj živi i u [[Nicaragua|Nikaragvi]] i [[Gvatemala|Gvatemali]]. Brz rast broja stanovnika u posljednjim godinama je doveo do pojačanog priliva ljudi iz provincije u gradove. Više od polovine stanovnika živi ispod granice siromaštva. U gradovima je oko petine stanovnika nepismeno, dok je na selu svaki drugi stanovnik nepismen. Nedovoljna ishrana djece je jako raširena. Medicinska zaštita na selu je katastrofalna. Procjenjuje se da u Hondurasu danas živi '''10.825,703''' stanovnika.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/demographics/honduras-demographics/#google_vignette|title=Honduras Demographics 2024 (Population, Age, Sex, Trends) - Worldometer|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=27. 2. 2025}}</ref> Govori se [[španski jezik]]. == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{wikiatlas}} * {{CIA_World_Factbook_link|ho|Honduras}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1225416.stm Honduras] na BBC News-u == Reference == {{Refspisak}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Honduras|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1821.]] bo5awk77j0z97r3pxymbhp36kqkghm1 El Salvador 0 13097 3939314 3935040 2026-11-06T20:25:00Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939314 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika El Salvador | izvorno_ime = República de El Salvador | ime_genitiv = El Salvadora | zastava = Flag of El Salvador.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of El Salvador.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional de El Salvador]]"<center>[[Datoteka:El Salvador National Anthem.ogg]]</center> | karta = Orthographic Map of El Salvador.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[San Salvador]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|13|42|N|89|12|W|type:city_region:SV-SS}} | najveći_grad = [[San Salvador]] | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna [[Predsjednički sistem|predsjednička republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik El Salvadora|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Nayib Bukele]] | vrsta_druge_vlasti = [[Potpredsjednik El Salvadora|Potpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Félix Ulloa]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = [[Zakonodavna skupština El Salvadora|Skupština]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = 15. septembar 1821. | površina = 21.041 | po_površini_na_svijetu = 149 | procenat_vode = 1,5 | stanovnika = {{Povećanje}} 6.029.976<ref name="census">{{cite web|url=https://censo2024.bcr.gob.sv/wp-content/uploads/tablas-geoportal/presentacion-de-resultados-censo-de-poblacion-y-vivienda-el-salvador-2024-segunda-entrega.pdf |title= Presentación Nacional de Resultados Censo de Población y Vivienda El Salvador 2024 (Segunda Entrega) |trans-title= National Presentation of Results of the Population and Housing Census of El Salvador 2024 (2nd Edition)|language=es|date=30. 1. 2025 |access-date=22. 2. 2025|work=[[Central Reserve Bank of El Salvador]] |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20250222101906/https://censo2024.bcr.gob.sv/wp-content/uploads/tablas-geoportal/presentacion-de-resultados-censo-de-poblacion-y-vivienda-el-salvador-2024-segunda-entrega.pdf |archive-date= 22. 2. 2025}}</ref> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 114 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 286,6 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 46 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $88,323 milijarde<ref name="IMFWEO.SV">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=253,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (El Salvador) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10. 10. 2024 |access-date=2. 1. 2025 |archive-date=9. 11. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109201821/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=253,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=1980&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | bdp_godina = 2025 | po_broju_bdp_na_svijetu = 107 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $13.753<ref name="IMFWEO.SV" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 114 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $37,843 milijardi<ref name="IMFWEO.SV" /> | bdp_nominalni_godina = 2025 | bdp_nominalni_na_svijetu = 104 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $5.893<ref name="IMFWEO.SV" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 108 | hdi = 0,678<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 38,8<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=4. 2. 2021 |title=Gini Index coefficient|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=24. 9. 2024}}</ref> | gini_godina = 2022 | gini_nivo = stabilan | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[američki dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−06:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = desna | pozivni_broj = +503 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.sv]] | komentar = }} [[Datoteka:LocationElSalvador.svg|mini|Položaj Nikaragve u regiji]] '''El Salvador,''' službeno '''Republika El Salvador''' ([[španski jezik|špan.]] ''El Salvador'' = spasitelj) suverena je [[država]] u [[Srednja Amerika|Srednjoj Americi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/El-Salvador|title=Britannica.com El-Salvador}}</ref> Smještena je uz obalu [[Tihi okean|Tihog okeana]], a graniči s [[Gvatemala|Gvatemalom]] na sjeverozapadu i [[Honduras]]om na sjeveroistoku. Političko, ekonomsko i kulturno središte zemlje je njen glavni grad i najveća općina, [[San Salvador]]. Prema procjenama iz 2024, El Salvador je imao približno 6 miliona stanovnika.<ref name="census" /> Historijski gledano, teritoriju današnjeg El Salvadora naseljavale su različite mezoameričke civilizacije, prvenstveno [[Olmeci]] – čije je prisustvo oko prvog milenija p. n. e. potvrđeno arheološkim spomenicima<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ej1Ya6YDvpoC&q=olmec+stone+tazumal|title=An Archaeological Guide to Northern Central America: Belize, Guatemala, Honduras, and El Salvador|last=Kelly|first=Joyce|year=1996|page=288|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-2861-0|access-date=4. 4. 2020|archive-date=10. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110142627/https://books.google.com/books?id=Ej1Ya6YDvpoC&q=olmec+stone+tazumal#v=snippet&q=olmec%20stone%20tazumal&f=false|url-status=live}}</ref> – a nakon njih [[Maje]]<ref>{{Cite web|url=http://www.fundar.org.sv/e_joyadeceren.html|title=Joya De Ceren Archaeological Park|website=FUNDAR|access-date=4. 4. 2020|archive-date=14. 9. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914063837/http://www.fundar.org.sv/e_joyadeceren.html}}</ref> te kasnije [[Kuskatleci]].<ref name="Campbell1985">{{cite book |last=Campbell |first=Lyle |url=https://books.google.com/books?id=NUKKQacUsPwC |title=The Pipil Language of El Salvador |publisher=Walter de Gruyter |year=1985 |isbn=978-0-89925-040-3|access-date=6. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110213911/https://books.google.com/books?id=NUKKQacUsPwC |archive-date=10. 1. 2024 |url-status=live}}</ref>{{rp|9}}  [[Špansko Carstvo]] osvojilo je ovu regiju 1524. i potom je uključilo u sastav Vicekraljevstva Nova Španija. Budući da je centralna uprava u [[Ciudad de México]] imala ograničen direktan nadzor nad srednjoameričkom prevlakom, Španija je 1609. osnovala Generalnu kapetaniju Gvatemala, administrativnu jedinicu koja je tokom cijelog kolonijalnog perioda obuhvatala i teritoriju El Salvadora. Nakon sticanja nezavisnosti od Španije 1821, El Salvador je nakratko anektisalo [[Prvo Meksičko Carstvo]], prije nego što se izdvojio i pridružio [[Savezna Republika Srednje Amerike|Saveznoj Republici Srednje Amerike]] 1823. Raspadom te federacije 1841, El Salvador je uspostavio puni suverenitet kao nezavisna republika. Krajem 19. stoljeća, zemlja se privremeno ponovo ujedinila s Hondurasom i [[Nikaragva|Nikaragvom]] u Veliku Republiku Srednje Amerike, političku uniju koja je postojala od 1896. do 1898.<ref name="Boland2001">{{cite book|first=Roy|last=Boland|title=Culture and Customs of El Salvador|url=https://archive.org/details/culturecustomsof00bola|url-access=registration|date=1. 1. 2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30620-4}}</ref>{{rp|2}}<ref name="IhrieOropesa2011">{{cite book|first1=Maureen|last1=Ihrie|first2=Salvador|last2=Oropesa|title=World Literature in Spanish: An Encyclopedia &#91;3 volumes&#93;: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=zPDFHE_5besC&pg=PA332|date=20. 10. 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-08083-8|page=332|access-date=6. 11. 2015|archive-date=10. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110142632/https://books.google.com/books?id=zPDFHE_5besC&pg=PA332|url-status=live}}</ref><ref name="Haskin2012">{{cite book|first=Jeanne M.|last=Haskin|title=From Conflict to Crisis: The Danger of U.S. Actions|url=https://books.google.com/books?id=O9hr0Ze14H0C&pg=PA152|year=2012|publisher=Algora Publishing|isbn=978-0-87586-961-2|page=152|access-date=6. 11. 2015|archive-date=10. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110142623/https://books.google.com/books?id=O9hr0Ze14H0C&pg=PA152#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Od kraja 19. do sredine 20. stoljeća, El Salvador je prolazio kroz dugotrajnu političku i ekonomsku nestabilnost, obilježenu čestim vojnim udarima, građanskim nemirima i nizom autoritarnih režima. Duboko ukorijenjene socioekonomske nejednakosti i eskalacija sukoba na kraju su doveli do [[Građanski rat u El Salvadoru|građanskog rata u Salvadoru]] (1979–1992), vođenog između vlade pod vojnom upravom i Nacionalnog oslobodilačkog fronta Farabundo Martí (FMLN), koalicije gerilskih grupa ljevičarske orijentacije. Rat je okončan potpisivanjem Mirovnog sporazuma iz Chapultepeca 1992. Ovim dogovorom izvršena je demilitarizacija opozicije, reforma sigurnosnih snaga i uspostavljanje višestranačke ustavne republike. Sukob i njegove ekonomske posljedice pokrenuli su masovno iseljavanje, prvenstveno u [[Sjedinjene Američke Države]]. Između 1980. i 2008, gotovo milion građana odselilo se u SAD, čime su Salvadorci do 2008. postali šesta po veličini imigrantska populacija u toj zemlji.<ref name="migrationPolicy2010">{{cite web|last=Terrazas|first=Aaron Terrazas Aaron|date=5. 1. 2010|title=Salvadoran Immigrants in the United States in 2008|url=https://www.migrationpolicy.org/article/salvadoran-immigrants-united-states-2008|access-date=25. 10. 2020|website=migrationpolicy.org|archive-date=10. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110142624/https://www.migrationpolicy.org/article/salvadoran-immigrants-united-states-2008|url-status=live}}</ref> Historijski gledano, privreda Salvadora prvenstveno se oslanjala na izvoz poljoprivrednih proizvoda. Tokom 16. vijeka, španske kolonijalne vlasti komercijalizovale su proizvodnju [[kakao]]a kod autohtonog stanovništva – s centrom u području Izalca – te sakupljanje balzama na obalnim planinskim lancima [[La Libertad]] i [[Ahuachapán]]. Do 19. vijeka, indigo je postao glavni izvozni proizvod uslijed globalne potražnje za prirodnim bojilima,<ref name="Montgomery1995">{{cite book|author=Tommie Sue Montgomery|title=Revolution in El Salvador: From Civil Strife to Civil Peace|url=https://books.google.com/books?id=6xTklQxPGe8C|year=1995|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-0071-9}}</ref>{{rp|27}}<ref name="Murray1997">{{cite book|first=Kevin|last=Murray|title=El Salvador: Peace on Trial|url=https://archive.org/details/elsalvadorpeaceo0000murr|url-access=registration|date=1. 1. 1997|publisher=Oxfam|isbn=978-0-85598-361-1|pages=[https://archive.org/details/elsalvadorpeaceo0000murr/page/8 8]–}}</ref> da bi ga početkom 20. vijeka zamijenila [[kahva]], koja je u svom vrhuncu donosila oko 90% prihoda od nacionalnog izvoza.<ref name="Boland2001" />{{rp|8}}<ref name="Pearcy2006">{{cite book|first=Thomas L.|last=Pearcy|title=The History of Central America|url=https://books.google.com/books?id=BJRoO1VWCSYC&pg=PA43|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32293-8|page=43|access-date=6. 11. 2015|archive-date=10. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110142732/https://books.google.com/books?id=BJRoO1VWCSYC&pg=PA43|url-status=live}}</ref> U narednim decenijama, zemlja je sistematski diverzifikovala svoju ekonomsku osnovu širenjem proizvodnje, proširivanjem trgovinskih partnerstava i razvojem finansijskih veza,<ref name="FoleyHapipi2005">{{cite book|first1=Erin|last1=Foley|first2=Rafiz|last2=Hapipi|title=El Salvador|url=https://books.google.com/books?id=PPwwabJIEdkC&pg=PA43|year=2005|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-1967-9|page=43|access-date=6. 11. 2015|archive-date=10. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110142730/https://books.google.com/books?id=PPwwabJIEdkC&pg=PA43#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> čime je smanjila svoju historijsku zavisnost od kahve. Salvador je 2001. zamijenio svoju nacionalnu valutu, [[kolon]] (u opticaju od 1892), [[Američki dolar|američkim dolarom]].<ref name="integracion/ley" /> Socioekonomski pokazatelji s kraja 2010-ih ukazivali su na to da je El Salvador zadržao jedan od najnižih nivoa nejednakosti u prihodima u Srednjoj Americi. Istovremeno, međunarodne studije koje procjenjuju ekonomsku složenost svrstale su ovu zemlju među tržišne sisteme s nižim stepenom složenosti za komercijalno poslovanje na globalnom nivou.<ref>{{cite web |last1=Barrera |first1=Jose |title=El Salvador está entre las 10 economías menos complejas para hacer negocios |date=15. 9. 2021 |url=https://diario.elmundo.sv/el-salvador-esta-entre-las-10-economias-menos-complejas-para-hacer-negocios/ |publisher=Diario El Mundo |access-date=19. 9. 2021 |archive-date=16. 9. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916040429/https://diario.elmundo.sv/el-salvador-esta-entre-las-10-economias-menos-complejas-para-hacer-negocios/ |url-status=live }}</ref> == Historija == Prije [[Španska|španskog]] osvajanja, prostor današnjeg Salvadora naseljavali su [[Domorodački narodi Amerike|Indijanci]] organizirani u dvije veće države i nekoliko manjih.<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/elsalvador/9352.htm|title=El Salvador (04/01)|website=U.S. Department of State|access-date=11. 1. 2026}}</ref> Domoroci su pripadali plemenu [[Pipil]], dijelu nomadskog naroda [[Nahua]], jednom od rijetkih srednjoameričkih plemena koja su rano prekinula obredno prinošenje ljudskih žrtava. U drugim detaljima je njihova kultura bila slična susjedima: [[Asteci]]ma i [[Maje|Majama]]. Prvi pokušaj Španaca pod vodstvom [[Pedro de Alvarado|Pedra de Alvarada]] da osvoje ovo područje završio je 1524. neuspjehom. Godine 1525. vraćaju se i uspijevaju nametnuti svoju vlast koja traje sve do 1821. Alvarado daje području ime Salvador ("spasitelj"). Do 1842. Salvador je dio [[Ujedinjene pokrajine Srednje Amerike|Ujedinjenih pokrajina Srednje Amerike]], a nakon toga stiče potpunu samostalnost. Godsine 1980. počinje dvanaestogodišnji [[građanski rat]] koji odnosi 75.000 života. Rat završava 1992. kada vlada i ljevičarski pobunjenici potpisuju sporazum o političkim reformama. == Vlada == Glavne političke partije su hrišćansko-demokratska stranka i široki nacionalni front. == Političke podjele == Na 14 oblast (departmana) == Geografija == {{Proširiti sekciju}} == Privreda == Zbog unutrašnjih nemira, dugotrajnog građanskog rata, ali i prirodnih nepogoda, ekonomija Salvadora je slaba i polahko se oporavlja. Zahvaljujući vanjskoj pomoći i pomoći iseljenika koji su za vrijeme rata napustili državu, stanje se popravlja, izvoz je u porastu, a inflacija u zadnjih nekoliko godina smanjena. == Privreda == Veliki uticaj ima [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-ov kapital, kao i [[Kanada|kanadski]] i [[japan]]ski. Bilježi se smanjivanje udijela poljuprivrede. Najviše zaposleno u poljuprivredi ali vremenom opada. Zbog sadnja kafe opao udiodrugih biljaka te je postala monukulturna poljuprivredu. Sve se više bazira na drugim kulturama. Poljoprivreda:<ref>{{Cite web|url=https://worldcrops.org/country/el-salvador/index.html|title=El Salvador {{!}} WorldCrops|website=worldcrops.org|access-date=11. 1. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> * [[kahva]], * [[Banana|banane]] * [[kukuruz]], * proso * sogrum, * maniok, * krompir ali uznatno manjoj mjeri od kafe. Rude: zlato, srebro, živa, olovo, cink. Industrija; prehrambena, kožna, drvna, [[crna metalurgija]], hemijska đubriva,tekstilna,,- == Stanovništvo == Veliku većinu stanovništva, oko 90%, čine miješani potomci američkih Indijanaca i Španaca. Vrlo malo Indijanaca je zadržalo običaje i tradiciju. Prema vjeroispovijesti, većinu čine [[Katoličanstvo|katolici]], a broj [[Protestantizam|protestanata]] je u porastu. == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatna literatura == * [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2033.htm "Background Notes"], ''Background Notes: El Salvador'', January 2008. Retrieved 6 March 2008. * Bonner, Raymond. ''Weakness and Deceit: U.S. Policy and El Salvador''. New York: Times Books, 1984. * [https://web.archive.org/web/20260114021956/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/el-salvador/ ''CIA World Factbook''], "El Salvador", 28 February 2008. Retrieved 6 March 2008. * [https://web.archive.org/web/20100510070619/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1109.html "Country Specific Information"], ''U.S. State Department'', 3 October 2007. Retrieved 6 March 2008. * Danner, Mark. ''The Massacre at El Mozote: A Parable of the Cold War''. New York: Vintage Books, 1994. * Foley, Erin. 'Cultures of the world, El Salvador. 1995 * Montgomery, Tommie Sue. ''Revolution in El Salvador: From Civil Strife to Civil Peace''. Boulder, Colorado: Westview Press, 1995. * {{cite thesis|degree=M.A.|first=Audrey Celeste| last=Rosa| title=The courage to change: Salvadoran stories of personal and social transformation (El Salvador) |url=http://scholars.wlu.ca/etd/661/ | publisher=Wilfrid Laurier University|year=1998}} * Stadler, Sidney. ''It Started with an Oyster: The Memoirs of Sidney M. Stadler, CBE''. Penna Press 1975. Autobiography of a British businessman and diplomat in El Salvador, with much on Salvadoran society and politics from the 1920s to 1950s. * Vilas, Carlos. ''Between Earthquakes and Volcanoes: Market, State, and the Revolution America''. New York: Monthly Review Press. 1995. == Vanjski linkovi == {{Commonscat|El Salvador}} * https://www.ebsco.com/research-starters/geography-and-cartography/el-salvador * https://rusticpathways.com/blog/fun-facts-about-el-salvador {{Wikiatlas|El Salvador}} * {{CIA World Factbook link|es|El Salvador}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1220684.stm El Salvador] na [[BBC|BBC News]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=SV El Salvador] na "International Futures" {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:El Salvador|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1821.]] hujf2oulrhzp6jtv3smt9tfqtflodwo Jamajka 0 13168 3939330 3935053 2026-11-06T20:31:15Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939330 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Jamajka | izvorno_ime = Jamaica | ime_genitiv = Jamajke | zastava = Flag of Jamaica.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of Arms of Jamaica.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "''[[Jamaica, Land We Love]]''"{{Center|[[Datoteka:"Jamaica, Land We Love", performed by the United States Navy Band.oga]]}} | karta = Jamaica (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Kingston]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|17|58|17|N|76|47|35|W|type:city}} | najveći_grad = [[Kingston]] | službeni_jezik = [[engleski jezik]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = {{Tree list}} * 68.9% [[Kršćanstvo]] **64.8% [[Protestantizam]] **4.1% drugi kršćani *21.3% [[Ireligija|bez religije]] *1.1% [[Rastafarijanstvo]] * 6.5% druge * 2.3% nisu se izjasnili<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ |title=The World Factbook – Central Intelligence Agency |publisher=Cia.gov |access-date=25. 9. 2017 |archive-date=24. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124190707/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ |url-status=dead }}</ref> {{Tree list/end}} | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Monarh (titula)|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = Guverner | vladar_druga_vlast = [[Patrick Allen]] | vrsta_treće_vlasti = premijer | vladar_treća_vlast = [[Andrew Holness]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] 6. augusta, 1962. | nezavisnost_priznato = | površina = 10.991 | po_površini_na_svijetu = 160 | procenat_vode = 1,5 | stanovnika = 2.774.538<ref>{{Cite web |url=https://jis.gov.jm/jamaicas-population-rises-by-2-8-per-cent-to-2-77-million/ |title=Jamaica's Population Rises by 2.8 Per Cent to 2.77 Million |publisher=Jamaica Information Service |access-date=12. 7. 2026 }}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Increase}} 2.824.913<ref name="uwi.edu">{{Cite web | url=https://www.uwi.edu/jamaica.php#:~:text=Population%3A2%2C824%2C913%20(2024%20est.,%25%20Chinese%20and%200.8%25%20Other.&text=History%3A%20When%20Christopher%20Columbus%20first,by%20Arawak%20(Taino)%20Indians | title=Jamaica &#124; the University of the West Indies }}</ref> | procjena_godina = 2024 | gustoća = 266 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 54 | bdp_ukupno = {{Increase}} $33,775 milijardi<ref name="IMFWEO.JM">{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=343,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Jamaica) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10. 10. 2024 |access-date=16. 10. 2024 }}</ref> | bdp_godina = 2024 | po_broju_bdp_na_svijetu = 143 | bdp_per_capita = {{Increase}} $12.283<ref name="IMFWEO.JM" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 134 | bdp_nominalni_ukupno = {{Increase}} $20.586 billion<ref name="IMFWEO.JM" /> | bdp_nominalni_godina = 2024 | bdp_nominalni_na_svijetu = 119 | bdp_nominalni_per_capita = {{Increase}} $7.487<ref name="IMFWEO.JM" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 95 | hdi = 0,72<ref>{{Cite web |date= 26. 5. 2025 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/JAM|access-date=25. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 40,2 | gini_godina = 2021 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = 117 | valuta = [[Jamajčanski dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1 876 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.jm]] | komentar = }} '''Jamajka''' je [[ostrvska država]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]], površine 10.991&nbsp;km<sup>2</sup>. Treće je najveće ostrvo u arhipelagu [[Veliki Antili]] i na [[Karibi]]ma, nakon Kube i ostrva Hispaniola.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ |title=CIA World Factbook – Jamaica |access-date=29. 7. 2019 |archive-date=11. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111023238/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica |url-status=dead }}</ref> Jamajka se nalazi oko 145&nbsp;km južno od [[Kuba|Kube]], 191&nbsp;km zapadno od [[Hispaniola|Hispaniole]] (ostrva na kojem se nalaze [[Haiti]] i [[Dominikanska Republika]]) i 215&nbsp;km jugoistočno od [[Kajmanska ostrva|Kajmanskih ostrva]] (britanske prekomorske teritorije).<ref name="CIA World Factbook – Jamaica" /> Sa 2,8 miliona stanovnika, Jamajka je treća najmnogoljudnija zemlja engleskog govornog područja u Americi i četvrta najmnogoljudnija zemlja na Karibima. [[Kingston]] je glavni i najveći grad. Autohtoni narod Sibonej (Ciboney) postepeno je potpao pod špansku vlast nakon dolaska [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] 1494. Mnogi pripadnici autohtonog stanovništva su ubijeni ili su umrli od bolesti, nakon čega su Španci doveli veliki broj Afrikanaca na Jamajku kao robove.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica"/> Ostrvo je pripadalo Španiji pod imenom Santiago sve do 1655, kada ga je osvojila Engleska – dio onoga što će kasnije postati Kraljevina Velika Britanija – i dala mu ime Jamajka. Postala je važan dio britanskih kolonija na Karibima (Britanska Zapadna Indija). Pod britanskom kolonijalnom vlašću, Jamajka je postala vodeći izvoznik [[šećer]]a, uz ekonomiju zasnovanu na plantažama koja je zavisila od stalnog uvoza afričkih robova i njihovih potomaka. Britanci su oslobodili sve robove 1838, a mnogi oslobođeni ljudi odlučili su se za poljoprivredu radi vlastitih potreba (samoopskrbu) umjesto rada na plantažama. Od 1840-ih, Britanci su za rad na plantažama počeli angažovati kineske i indijske radnike pod ugovorom (tzv. *indentured labourers*). Jamajka je stekla nezavisnost od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] 6. augusta 1962.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica"/> Jamajka je parlamentarna [[ustavna monarhija]], u kojoj je vlast povjerena dvodomnom Parlamentu Jamajke, koji čine imenovani Senat i direktno birani Predstavnički dom.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica"/> [[Andrew Holness]] obavlja dužnost premijera Jamajke od marta 2016. Jamajka je kraljevstvo u okviru [[Krunske zemlje Commonwealtha|Commonwealtha]], sa [[Charles III|Charlsom III]] kao kraljem; imenovani predstavnik Krune je generalni guverner Jamajke, a tu funkciju od 2009. obavlja [[Patrick Allen]]. Zbog visoke stope iseljavanja radi zaposlenja još od 1960-ih, postoji velika jamajčanska dijaspora, naročito u [[Kanada|Kanadi]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Većina Jamajčanaca je afričkog porijekla (iz regije južno od Sahare), uz značajne manjine evropskog, istočnoazijskog (prvenstveno kineskog), indijskog i libanskog porijekla, kao i stanovništvo mješovite rase.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica"/> Jamajka je zemlja s dohotkom iznad prosjeka<ref name="Jamaica country">{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/jamaica/overview |title=Jamaica (country) |publisher=World Bank |access-date=21. 2. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222041845/https://www.worldbank.org/en/country/jamaica/overview |archive-date=22. 2. 2019 |url-status=live }}</ref> i ekonomijom koja uveliko zavisi od turizma, uključujući popularna odmarališta. Godišnje je posjeti u prosjeku 4,3 miliona turista.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=https://jis.gov.jm/record-4-3-million-tourist-arrivals-2017/ |title=Record 4.3 Million Tourist Arrivals in 2017 |publisher=[[Jamaica Information Service]] (Government of Jamaica) |access-date=21. 2. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190221112339/https://jis.gov.jm/record-4-3-million-tourist-arrivals-2017/ |archive-date=21. 2. 2019 |url-status=live }}</ref> Jamajka ima globalni uticaj koji nadmašuje njenu malu veličinu; ona je kolijevka [[Rastafarijanstvo|rastafarijanskog]] pokreta i [[reggae]] muzike, kao i srodnih muzičkih žanrova poput duba, skaa i dancehalla, te uživa međunarodni ugled u sportu, uključujući [[kriket]], sprint i [[Atletski sport|atletiku]].<ref>"Reggae." ''Encyclopedia of Popular Music'', 4th ed. Ed. Colin Larkin. ''Oxford Music Online''. [[Oxford University Press]]. Web. 16 February 2016.</ref><ref>{{Cite web |last=Manfred |first=Tony |date=14. 8. 2016 |title=A convincing theory for why Jamaica is so good at track |url=https://www.businessinsider.com/jamaica-olympic-track-explanation-2016-8 |access-date=18. 6. 2016 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Boswell |first=Rachel |date=9. 4. 2024 |title=An inside look at Jamaica – the fastest country in the world |url=https://www.runnersworld.com/uk/news/a60333064/jamaica-fastest-country-in-the-world/ |access-date=18. 6. 2026 |website=Runner's World |language=en-GB}}</ref> Jamajka se ponekad smatra kulturnom supersilom s najmanjim brojem stanovnika na svijetu.<ref>{{Cite news |last=Horan |first=Tom |date=5. 8. 2012 |title=How Jamaica conquered the world |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2012/aug/05/how-jamaica-conquered-the-world |access-date=3. 2. 2023 |issn=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Davis |first=Garwin |date=20. 2. 2016 |title=Jamaica A Global Cultural Power – Hanna – Jamaica Information Service |url=https://jis.gov.jm/jamaica-a-global-cultural-power-hanna/ |access-date=3. 2. 2023 |website=jis.gov.jm |archive-date=3. 2. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203135918/https://jis.gov.jm/jamaica-a-global-cultural-power-hanna/ |url-status=live }}</ref> == Historija == Ime države potiče od imena Xamayca ("zemlja šume i vode")<ref>{{Cite web|url=https://theworldofinfo.com/jamaica/geography/|title=JAMAICA Geography and Landscape - The World of Info|website=theworldofinfo.com|access-date=12. 1. 2026}}</ref> koje su joj dali pripadnici prvobitnog stanovništva. Narodi Arawak i Taino doselili su na Jamajku iz Južne Amerike između 1000. p. n. e. i 400. p. n. e. Kolumbovim iskrcavanjem 1494., Jamajku zauzimaju Španci, a 1655. Britanci. Tokom britanske vladavine Jamajka postaje najveći svjetski izvoznik šećera, što je postignuto masovnim dovoženjem robovske radne snage iz Afrike. Nakon niza pobuna ropstvo je ukinuto 1838. Jamajka je pomalo dobijala nezavisnost od Ujedinjenog kraljevstva: 1958. je postala provincija u sklopu Federacije Zapadnih Indija, a punu samostalnost nakon napuštanja Federacije, 1962. == Geografija == [[File:Doctors-Cave-Beach.jpg|thumb|Doctor's Cave Beach Club je popularna destinacija u Montego Bayu.]] [[File:Start of the Blue Mountains just north of Kingston, Jamaica.jpg|thumb| [[Blue Mountains (Jamajka)]]]] Nalazi se na istoimenom ostrvu, u skupu Velikih Antila. Površina 10.991&nbsp;km<sup>2</sup>, oko 2,6 miliona stanovnika. Ostrvo ima planinski reljef, osim nizije na jugu. Najviši vrh 2.257&nbsp;m. Glavni i najveći grad je Kingston sa 585.300 stanovnika. Jamajka je treće po veličini ostrvo na Karibima.<ref name="jamaica background">{{cite web|title=County Background – Jamaica|url=http://www.bvsde.paho.org/bvsana/e/fulltext/perfiles/jamaica.pdf|publisher=Pan American Health Organization|access-date=11. 10. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130153040/http://www.bvsde.paho.org/bvsana/e/fulltext/perfiles/jamaica.pdf|archive-date=30. 11. 2016|url-status=dead}}</ref> Prostire se između 17. i 19. paralele sjeverne geografske širine te između [[76. meridijan (zapad)|76.]] i [[76. meridijan (zapad)|79.]] meridijana zapadne geografske dužine. Unutrašnjost ostrva karakterišu planinski predjeli: planine Don Figuerero, Santa Cruz i May Day na zapadu, [[Dry Harbour Mountains|Dry Harbour]] na središnjem dijelu, te [[John Crow Mountains|John Crow]] i [[Blue Mountains (Jamajka)|Blue Mountains]] na istoku; na potonjem se nalazi vrh [[Blue Mountain Peak]], najviši vrh Jamajke sa nadmorskom visinom od 2.256&nbsp;m.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica"/><ref name="EBJH">[https://www.britannica.com/place/Jamaica/History "Jamaica"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420082314/https://www.britannica.com/place/Jamaica/History |date=20. 4. 2019 }}, ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Planine okružuje uska obalna ravnica.<ref name="CIA World Factbook – Jamaica"/><ref name="Geogofjam">{{cite web|title=Geography of Jamaica|url=http://www.discoverjamaica.com/gleaner/discover/geography/geography.htm|publisher=Jamaica Gleaner|access-date=11. 10. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518020038/http://www.discoverjamaica.com/gleaner/discover/geography/geography.htm|archive-date=18. 5. 2018|url-status=dead}}</ref> Jamajka ima dva glavna grada: [[Kingston]], koji je glavni grad i poslovni centar smješten na južnoj obali, te [[Montego Bay]], smješten na sjevernoj obali, koji je jedan od najpoznatijih karipskih gradova po turizmu. Luka Kingston je sedma po veličini prirodna luka na svijetu,<ref name="portauthority">{{cite web|title=Port Authority History|url=http://www.portjam.com/nmCMS.php?p=history|publisher=Port Authority of Jamaica|access-date=11. 10. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509235846/http://www.portjam.com/nmCMS.php?p=history|archive-date=9. 5. 2011|url-status=dead}}</ref> što je doprinijelo tome da grad 1872. postane glavni grad. Plava laguna (Blue Lagoon) u parohiji Portland zapravo je krater uspavanog vulkana,<ref>{{Cite web |date=13. 1. 2023 |title=Blue Lagoon |url=https://portlandmc.gov.jm/attractions/blue-lagoon |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617151241/https://portlandmc.gov.jm/attractions/blue-lagoon |archive-date=17. 6. 2022 |access-date=13. 1. 2023 |website=[[Portland Parish|Portland]] Municipal Corporation}}</ref> Među raznovrsnim kopnenim, slatkovodnim i morskim ekosistemima nalaze se suhe i vlažne krečnjačke šume, kišne šume, priobalne šume, močvarna područja, pećine, rijeke, livade morske trave i koralni grebeni. Nadležni organi prepoznali su ogroman značaj i potencijal okoliša te su neka od "najbogatijih" područja proglasili zaštićenim. Među zaštićenim područjima na ostrvu su [[Cockpit Country]], [[Hellshire Hills]] i šumski rezervati Litchfield. Godine 1992. u Montego Bayu osnovan je prvi morski park na Jamajci, koji obuhvata površinu od skoro 15&nbsp;km<sup>2</sup>. Zaštićeno područje Portland Bight proglašeno je 1999.<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/csi/act/jamaica/jamai2.htm |title=CSI Activities (Portland Bight, Jamaica) |publisher=Unesco.org |access-date=20. 10. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309111105/http://www.unesco.org/csi/act/jamaica/jamai2.htm |archive-date=9. 3. 2013 |url-status=live }}</ref> Nacionalni park Blue and John Crow Mountains osnovan je 1993. i obuhvata oko 780&nbsp;km<sup>2</sup> divljine koja je stanište za hiljade vrsta drveća i paprati, kao i za rijetke životinje. Uz obalu Jamajke nalazi se nekoliko malih ostrva, među kojima se posebno ističu ona u zalivu [[Portland Bight]] – poput [[Pigeon Island]]a, [[Salt Island]]a, [[Dolphin Island]]a, [[Long Island]]a, [[Great Goat Island]]a i [[Little Goat Island]]a – kao i [[Lime Cay]], smješten nešto istočnije. Daleko na otvorenom moru – na udaljenosti od oko 50 do 80&nbsp;km od južne obale – nalaze se veoma mala ostrvca Morant Cays i Pedro Cays. == Privreda == Razvijeno rudarstvo. Veliki uticaj stranog kapitala, uglavnom američkog. Rudarstvo: boksit, azbest, bakar, so, olovo, kobalt. Poljoprivreda: šećerna trska, banane, kahva, kakao. Industrija: rafinerija nafte, metalna, elektrotehnička, prehrambena, tekstilna. == Kultura == Kultura Jamajke je najvećim dijelom mješavina afričkih kultura i anglo-irske kulture, sa španskim i izvornim indijanskim uticajima. Velika većina stanovništva je miješanog crnačkog, indijanskog, engleskog, irskog i drugih evropskih porijekla. Čistog rasnog stanovništva ima manje od 1%. Oko tri četvrtine stanovništva je kršćanske vjere, dok ostatak čine različite religije, uključujući rastafarijanstvo. Muzički žanrovi kao što su reggae, ska, rocksteady, dancehall, ragga i ragga jungle, su svi nastali na Jamajci. [[Bob Marley]], možda najpoznatiji reggae muzičar, rođen je na Jamajci. == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Ahmed |first=Faiz |title=The Development Path Taken by Jamaica: A brief account of the islands natural-history, economic policies, and social conditions |url=http://www.islandvulnerability.org/m/ahmedm.pdf |year=2008 |access-date=2. 4. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003211109/http://www.islandvulnerability.org/m/ahmedm.pdf |archive-date=3. 10. 2012 |url-status=dead }} (pp.&nbsp;45–83) * {{cite book |last=Arbell |first=Mordehay |title=The Portuguese Jews of Jamaica |url={{Google books|-35vXOgop6QC|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Canoe Press |year=2000 |isbn=978-976-8125-69-9}} * Ammar, N. "From Whence they came". ''Jamaica Journal''. * Bahadur, Gaiutra. ''Coolie Woman: The Odyssey of Indenture''. The University of Chicago (2014), {{ISBN|978-0-226-21138-1}} * {{cite journal |last=Bernstein |first=Antje |date=2006 |title=English in Jamaica: The Coexistence of Standard Jamaican English and the English-based Jamaican Creole |url=http://www.grin.com/en/e-book/71333/english-in-jamaica-the-coexistence-of-standard-jamaican-english-and-the |journal=English Language and Literature Studies |volume=seminar paper |access-date=31. 8. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024032/http://www.grin.com/en/e-book/71333/english-in-jamaica-the-coexistence-of-standard-jamaican-english-and-the |url-status=live }} * {{cite book |last=Chapman |first=Valentine Jackson |title=The marine algae of Jamaica: Myxophyceae and Chlorophyceae |url={{Google books|uSyxbwAACAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1961}} * {{cite book |last=Chapman |first=Valentine Jackson |title=The marine Algae of Jamaica: Part II: Phaeophyceae and Rhodophyceae |url={{Google books|UyHEQQAACAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1963}} * Hall, D. "Bounties European Immigration with Special Reference of the German Settlement at Seaford Town, Parts 1 and 2". ''Jamaica Journal'', 8, (4), 48–54 and 9 (1), 2–9. * {{cite book |last=Issa |first=Suzanne |title=Mr Jamaica, Abe Issa: a pictorial biography |url={{Google books|L1cQAAAACAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1994 |publisher=S. Issa |isbn=978-976-8091-69-7}} * Jacobs, H. P. (2003). Germany in Jamaica. Indian heritage in Jamaica. ''Jamaica Journal'', 10, (2,3,4), 10–19, * {{cite journal |last1=Mullally |first1=R. |year=2003 |title='One Love' The Black Irish of Jamaica |journal=Jamaica Journal |volume=42 |pages=104–116}} * {{cite journal |last1=Parboosingh |first1=I.S. |title=An Indo-Jamaica beginning |journal=Jamaica Journal |volume=18 |issue=3 |pages=2–10, 12}} * {{cite book |last=Senior |first=Olive |title=Encyclopedia of Jamaican Heritage |url={{Google books|URx7AAAAMAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2003 |publisher=Twin Guinep Publishers |isbn=978-976-8007-14-8}} * {{cite book |last1=Sherlock |first1=Philip Manderson |last2=Bennett |first2=Hazel |title=The Story of the Jamaican People |url={{Google books|Weh6AAAAMAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1998 |publisher=Ian Randle Publishers |isbn=978-1-55876-145-2}} * {{cite book |first=Ian |last=Thomson |title=The Dead Yard: Tales of Modern Jamaica |url={{Google books|hJliXDXchE8C|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2009 |publisher=Nation Books |isbn=978-0-571-22761-7}} * {{cite book |last=Williams |first=Joseph John |title=Whence the "Black Irish" of Jamaica? |url={{Google books|gyJ7AAAAMAAJ|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1932 |publisher=L. MacVeagh, Dial Press, Inc.}} * ''The Gleaner''. Seaford Town Advertising Feature. 14 August 2003, [https://newspaperarchive.com/kingston-gleaner-aug-14-2003-p-35/ D7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818013550/https://newspaperarchive.com/kingston-gleaner-aug-14-2003-p-35/ |date=18. 8. 2019 }}-[https://newspaperarchive.com/kingston-gleaner-aug-14-2003-p-36/ D8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818013552/https://newspaperarchive.com/kingston-gleaner-aug-14-2003-p-36/ |date=18. 8. 2019 }}. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Jamaica}} * https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100016652 {{Commonscat|Jamaica}} {{wikiatlas|Jamaica}} * {{službeni website|http://www.jamaica.gov.jm}} Vlade Jamajke * {{CIA World Factbook link|jm|Jamajka}} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Jamajka|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1962.]] [[Kategorija:Države engleskog govornog područja]] jlu5zudilns0co16d7cskskyn4k0j10 Predsjednik 0 13488 3939371 3936510 2026-11-06T20:43:35Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939371 wikitext text/x-wiki {{Oblici vladavine}} '''Predsjednik''' je uobičajena [[titula]] za [[Šef države|šefa države]] u većini republika. Uloga predsjednika može varirati ovisno o državi; on može obnašati dužnost [[Šef vlade|šefa vlade]], biti ceremonijalni predstavnik države ili imati neku drugu specifičnu ulogu. Funkcije koje predsjednik obavlja razlikuju se ovisno o obliku [[vlada]]vine. U [[Parlamentarna republika|parlamentarnim republikama]], te su funkcije obično – mada ne i uvijek – ograničene na ulogu šefa države i uglavnom su ceremonijalnog karaktera. Izuzetak su predsjedničko-parlamentarne republike (npr. [[Bocvana]]<ref>{{cite web |last1=Allard |first1=P |title=Government social advertising and ethno-politics in a small, ethnically diverse nation |url=https://www.researchgate.net/publication/324005565 |website=ResearchGate |access-date=17. 4. 2019 |date=2016|page=67}}</ref> i [[Južnoafrička Republika]]<ref>{{cite web|title=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 5: The President and National Executive|website=Gov.za|url=https://www.gov.za/documents/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national-executive|date=2012|access-date=17. 4. 2019}}</ref>), u kojima je uloga predsjednika istaknutija i obuhvata veći dio ovlasti šefa vlade.<ref name="Comparative-Exec-Leg-relat">{{cite book |author1=Shugart, MS |editor1-last=Binder |editor1-first=SA |editor2-last=Rhodes |editor2-first=RAW |editor3-last=Rockman |editor3-first=BA |title=The Oxford handbook of political institutions |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199548460 |url=https://calgara.github.io/Pol1_Fall2017/Shugart%202016.pdf |access-date=17. 4. 2019 |chapter=Comparative Executive–Legislative Relations|year=2008 |pages=344–365 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199548460.003.0018}}</ref> Predsjednik u [[Polupredsjednički sistem|polupredsjedničkoj republici]] raspolaže određenim diskrecionim ovlastima, poput učešća u [[Vanjski poslovi|vanjskim poslovima]] ili imenovanja čelnika vladinih agencija, ali on sam nije šef vlade.<ref name="Comparative-Exec-Leg-relat"/> Čelnik [[Jednostranački sistem|jednostranačke države]] također može obnašati funkciju predsjednika, bilo u ceremonijalne svrhe ili radi zadržavanja zvaničnog državnog položaja.<ref>{{cite web |title=The President, Our Government |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/#:~:text=The%20President%20is%20both%20the,the%20laws%20created%20by%20Congress. |publisher=The White House |access-date=26. 4. 2021}}</ref> Etimološki riječ predsjednik znači "onaj koji predsjedava" i stoji kao lider (od [[latinski|latinskog]] ''prae'' - prije i ''sedete'' - sjediti. Također i kao ''Praeses''). U prošlosti riječ se koristila da opiše predsjedavajućeg ceremonije ili sastanka ([[direktor]] ili [[moderator]]) ali danas se najčepće koristi za označavanje službenika sa izvršnom vlasti. Pored ostalih značenja riječ predsjednik je danas načešće titula u kontekstu predsjednika [[država|države]] ili [[republika|republike]] bilo da je direktno izabran, odabran od strane vlade ili na neki drugi način izglasan. == Također pogledajte == * [[Monarh (titula)]] * [[Predsjednik vlade]] == Reference == {{Refspisak}} {{stub-polit}} {{Commonscat|Presidents}} [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Titule]] hdwftztz5fazg3qw4tdffbygwjfa3eo Edhem Bičakčić 0 15163 3939206 3673780 2026-11-06T13:13:52Z Panasko 146730 3939206 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Edhem Bičakčić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 12. decembar 1996 - 12. mart 2001. | prethodnik = [[Izudin Kapetanović]] | nasljednik = [[Dragan Čović]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] do 2002.<br/>[[Bosanskohercegovačka narodna stranka|BNS]] od 2012. | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Edhem Bičakčić''' (rođen 17. januara 1952. u [[Sarajevo|Sarajevu]]) jest bosanskohercegovački privrednik i političar. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]]<ref name="cv">{{cite web |url=https://bhkcigre.ba/Documents/2022/CV_Edhem_Bicakcic.pdf |title=Edhem Bičakčić - CV|publisher=BH K CIGRE|access-date=2025-11-04}}</ref> i radio kao istraživač u sektoru za studije i razvoj u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je obavljao i dužnost generalnog direktora.<ref name="cv"/> Danas je predsjednik Bosanskohercegovačke narodne stranke (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn">{{cite web |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/edhem-bicakcic-predsjednik-bh-narodne-stranke/78420 |title=Edhem Bičakčić predsjednik BH. narodne stranke|date=2012-04-07|publisher=Radiosarajevo.ba|access-date=2025-11-04}}</ref> Obavljao je dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001, kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA).<ref name="fbihvlada_1998_2000">{{cite web |url=https://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/sastav%20vlade/vlada%201998-2000.php |title=Vlada Federacije BiH u mandatnom periodu/razdoblju 1998-2000.|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> Izabran je za predsjednika [[Bosanskohercegovačka podrinjska narodna stranka|Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] na njenom trećem redovnom kongresu.<ref name="radiosarajevo_bpsn">{{cite web |naslov=Edhem Bičakčić predsjednik Bh. narodne stranke |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/edhem-bicakcic-predsjednik-bh-narodne-stranke/78420 |izdavač=Radiosarajevo.ba |datum=2012-04-07 |pristupljeno=2025-11-04 |jezik=bs}}</ref> Trenutno je predsjednik Sabora [[Islamske zajednice BiH]]. == Rani život i obrazovanje == Edhem Bičakčić rođen je 17. januara 1952. u Sarajevu, gdje je završio [[Prva gimnazija (Sarajevo)|Prvu gimnaziju]] i [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehnički fakultet]].<ref name="diwan_intervju">{{cite web |url=https://diwan-magazine.com/video-interviju-edhem-bicicic-povodom-30-godina-sarajevskog-procesa/ |url-status=dead |title=VIDEO INTERVJU / Edhem Bičakčić povodom 30 godina “Sarajevskog procesa”|publisher=Diwan Magazine|access-date=2025-11-04}}</ref><ref name="cv"/> Kao mladić, bio je jedan od optuženih u "[[Sarajevski proces|Sarajevskom procesu]]" 1983, gdje je osuđen na 7 godina zatvora zbog povezanosti s [[Alija Izetbegović|Alijom Izetbegovićem]] i čitanja "[[Islamska deklaracija|Islamske deklaracije]]".<ref name="diwan_intervju"/> == Poslovna karijera == === Rana karijera i Elektroprivreda (1976 – 1996) === Nakon diplomiranja, Bičakčić je radio kao operativni inženjer u GP "Bosna", uključujući i rukovodeći položaj na gradilištu u [[Libija|Libiji]].<ref name="diwan_intervju"/> Kasnije se zaposlio u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je počeo kao istraživač u sektoru za studije i razvoj.<ref name="cv"/> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] i u ranom poslijeratnom periodu obavljao je dužnost generalnog direktora Elektroprivrede BiH.<ref name="cv"/> Njegov mandat obilježili su napori na održavanju i hitnoj obnovi elektroenergetskog sistema, uključujući projekte alternativnog snabdijevanja Sarajeva putem 35 kV i 110 kV kablova (1994. i 1995), kao i projekat hitne obnove "POWER I" (revitalizacija [[Hidroelektrana Salakovac|hidroelektrana Salakovac]] i [[Hidroelektrana Grabovica|Grabovica]], te dijelova [[Termoelektrana Tuzla|termoelektrana Tuzla]] i [[Termoelektrana Kakanj|Kakanj]]).<ref name="cv"/> === Premijer i povratak u Elektroprivredu (1996–2003) === Nakon četiri godine na funkciji [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] (FBiH), Bičakčić je 10. januara 2001. podnio ostavku kako bi ponovo preuzeo dužnost generalnog direktora JP Elektroprivreda BiH.<ref name="fbihvlada_ostavka">{{cite web |url=https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/aktuelno/2001%20bos/arhiva%20januar/bic%20odgov%20joh%20prih%20duz.htm |title=BIČAKČIĆ ODGOVORIO JOHNSONU: PRIHVATAM DUŽNOST GENERALNOG DIREKTORA ELEKTROPRIVREDE BiH|date=2001-01-05|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref><ref name="fbihvlada_1998_2000"/> === Privatni sektor (2003–danas) === Godine 2003. osnovao je "Bičakčić d.o.o.", privatnu porodičnu kompaniju usmjerenu na projektovanje, inženjering i konsalting, sa specijalizacijom u sektoru [[Obnovljiva energija|obnovljivih izvora energije]] (male hidroelektrane, vjetroelektrane i solarne elektrane).<ref name="cv"/> == Politička karijera == Bičakčić je bio jedan od osnivača Stranke demokratske akcije (SDA). Bio je zastupnik u [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentu BiH]] (1990–2000) i potpredsjednik SDA (1994–2002).<ref name="diwan_intervju"/> === Premijer Vlade FBiH (1996 – 2001. === Bičakčić je obnašao dužnost Premijera Vlade Federacije Bosne i Hercegovine od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001.<ref name="fbihvlada_1998_2000"/>Njegov mandat bio je fokusiran na poslijeratnu obnovu, posebno u energetskom sektoru, te na početak procesa privatizacije. Također je bio vod<ref name="diwan_intervju"/> === Kasnija aktivnost === Nakon razlaza sa SDA, Bičakčić se vratio politici 2012, kada je na 3. kongresu izabran za predsjednika "Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke". Na istom kongresu, stranka je na njegovu inicijativu promijenila naziv u "[[Bosanskohercegovačka narodna stranka]]" (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> == Kontroverze == Tokom svoje karijere, Bičakčić je bio predmet nekoliko istraga u vezi sa zloupotrebom položaja. Godine 2010. Edhem Bičakčić i Dragan Čović (tadašnji zamjenik premijera i ministar finansija) optuženi su za krivično djelo zloupotrebe položaja ili ovlasti. U optužnici se navodilo da su donijeli odluke o prebacivanju sredstava iz budžetskih rezervi Federacije BiH na račune Službe za zajedničke poslove radi rješavanja stambenih pitanja, a sve to bez formalnih odluka Vlade.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/17631-edhem-bicakcic-i-dragan-covic-oslobodjeni-optuzbe |title=Edhem Bičakčić i Dragan Čović oslobođeni optužbe|date=2010-04-08|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> Prvostepenom presudom Suda BiH, izrečenom 8. aprila 2010, obojica su oslobođeni optužbi. Sud je utvrdio da, iako su odluke donesene na način opisan u optužnici, nije dokazana uzročna veza između tih odluka i samog prenosa sredstava.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje"/> Tužilaštvo BiH uložilo je žalbu; međutim, drugostepenom presudom od 15. marta 2011. žalba je odbijena kao neosnovana, čime je potvrđena prvobitna oslobađajuća presuda.<ref name="sudbih_2011_potvrda">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/18019-potvrdjena-prvostepena-presuda-u-predmetu-edhem-bicakcic-i-drugi |title=Potvrđena prvostepena presuda u predmetu Edhem Bičakčić i drugi|date=2011-03-15|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/edhem-bicakcic-na-celu-stranke Edhem Bičakčić na čelu stranke] članak na [[Oslobođenje|oslobođenja.ba]] {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bičakčić, Edhem}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1952.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] czt38rmjtj2ju7ypx2u3wlip9m9tvmi 3939207 3939206 2026-11-06T13:14:22Z Panasko 146730 3939207 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Edhem Bičakčić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 12. decembar 1996 - 12. mart 2001. | prethodnik = [[Izudin Kapetanović]] | nasljednik = [[Dragan Čović]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] do 2002.<br/>[[Bosanskohercegovačka narodna stranka|BNS]] od 2012. | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Edhem Bičakčić''' (rođen 17. januara 1952. u [[Sarajevo|Sarajevu]]) jest bosanskohercegovački privrednik i političar. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]]<ref name="cv">{{cite web |url=https://bhkcigre.ba/Documents/2022/CV_Edhem_Bicakcic.pdf |title=Edhem Bičakčić - CV|publisher=BH K CIGRE|access-date=2025-11-04}}</ref> i radio kao istraživač u sektoru za studije i razvoj u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je obavljao i dužnost generalnog direktora.<ref name="cv"/> Danas je predsjednik Bosanskohercegovačke narodne stranke (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn">{{cite web |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/edhem-bicakcic-predsjednik-bh-narodne-stranke/78420 |title=Edhem Bičakčić predsjednik BH. narodne stranke|date=2012-04-07|publisher=Radiosarajevo.ba|access-date=2025-11-04}}</ref> Obavljao je dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001, kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA).<ref name="fbihvlada_1998_2000">{{cite web |url=https://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/sastav%20vlade/vlada%201998-2000.php |title=Vlada Federacije BiH u mandatnom periodu/razdoblju 1998-2000.|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> Izabran je za predsjednika [[Bosanskohercegovačka podrinjska narodna stranka|Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] na njenom trećem redovnom kongresu.<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> Trenutno je predsjednik Sabora [[Islamske zajednice BiH]]. == Rani život i obrazovanje == Edhem Bičakčić rođen je 17. januara 1952. u Sarajevu, gdje je završio [[Prva gimnazija (Sarajevo)|Prvu gimnaziju]] i [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehnički fakultet]].<ref name="diwan_intervju">{{cite web |url=https://diwan-magazine.com/video-interviju-edhem-bicicic-povodom-30-godina-sarajevskog-procesa/ |url-status=dead |title=VIDEO INTERVJU / Edhem Bičakčić povodom 30 godina “Sarajevskog procesa”|publisher=Diwan Magazine|access-date=2025-11-04}}</ref><ref name="cv"/> Kao mladić, bio je jedan od optuženih u "[[Sarajevski proces|Sarajevskom procesu]]" 1983, gdje je osuđen na 7 godina zatvora zbog povezanosti s [[Alija Izetbegović|Alijom Izetbegovićem]] i čitanja "[[Islamska deklaracija|Islamske deklaracije]]".<ref name="diwan_intervju"/> == Poslovna karijera == === Rana karijera i Elektroprivreda (1976 – 1996) === Nakon diplomiranja, Bičakčić je radio kao operativni inženjer u GP "Bosna", uključujući i rukovodeći položaj na gradilištu u [[Libija|Libiji]].<ref name="diwan_intervju"/> Kasnije se zaposlio u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je počeo kao istraživač u sektoru za studije i razvoj.<ref name="cv"/> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] i u ranom poslijeratnom periodu obavljao je dužnost generalnog direktora Elektroprivrede BiH.<ref name="cv"/> Njegov mandat obilježili su napori na održavanju i hitnoj obnovi elektroenergetskog sistema, uključujući projekte alternativnog snabdijevanja Sarajeva putem 35 kV i 110 kV kablova (1994. i 1995), kao i projekat hitne obnove "POWER I" (revitalizacija [[Hidroelektrana Salakovac|hidroelektrana Salakovac]] i [[Hidroelektrana Grabovica|Grabovica]], te dijelova [[Termoelektrana Tuzla|termoelektrana Tuzla]] i [[Termoelektrana Kakanj|Kakanj]]).<ref name="cv"/> === Premijer i povratak u Elektroprivredu (1996–2003) === Nakon četiri godine na funkciji [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] (FBiH), Bičakčić je 10. januara 2001. podnio ostavku kako bi ponovo preuzeo dužnost generalnog direktora JP Elektroprivreda BiH.<ref name="fbihvlada_ostavka">{{cite web |url=https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/aktuelno/2001%20bos/arhiva%20januar/bic%20odgov%20joh%20prih%20duz.htm |title=BIČAKČIĆ ODGOVORIO JOHNSONU: PRIHVATAM DUŽNOST GENERALNOG DIREKTORA ELEKTROPRIVREDE BiH|date=2001-01-05|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref><ref name="fbihvlada_1998_2000"/> === Privatni sektor (2003–danas) === Godine 2003. osnovao je "Bičakčić d.o.o.", privatnu porodičnu kompaniju usmjerenu na projektovanje, inženjering i konsalting, sa specijalizacijom u sektoru [[Obnovljiva energija|obnovljivih izvora energije]] (male hidroelektrane, vjetroelektrane i solarne elektrane).<ref name="cv"/> == Politička karijera == Bičakčić je bio jedan od osnivača Stranke demokratske akcije (SDA). Bio je zastupnik u [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentu BiH]] (1990–2000) i potpredsjednik SDA (1994–2002).<ref name="diwan_intervju"/> === Premijer Vlade FBiH (1996 – 2001. === Bičakčić je obnašao dužnost Premijera Vlade Federacije Bosne i Hercegovine od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001.<ref name="fbihvlada_1998_2000"/>Njegov mandat bio je fokusiran na poslijeratnu obnovu, posebno u energetskom sektoru, te na početak procesa privatizacije. Također je bio vod<ref name="diwan_intervju"/> === Kasnija aktivnost === Nakon razlaza sa SDA, Bičakčić se vratio politici 2012, kada je na 3. kongresu izabran za predsjednika "Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke". Na istom kongresu, stranka je na njegovu inicijativu promijenila naziv u "[[Bosanskohercegovačka narodna stranka]]" (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> == Kontroverze == Tokom svoje karijere, Bičakčić je bio predmet nekoliko istraga u vezi sa zloupotrebom položaja. Godine 2010. Edhem Bičakčić i Dragan Čović (tadašnji zamjenik premijera i ministar finansija) optuženi su za krivično djelo zloupotrebe položaja ili ovlasti. U optužnici se navodilo da su donijeli odluke o prebacivanju sredstava iz budžetskih rezervi Federacije BiH na račune Službe za zajedničke poslove radi rješavanja stambenih pitanja, a sve to bez formalnih odluka Vlade.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/17631-edhem-bicakcic-i-dragan-covic-oslobodjeni-optuzbe |title=Edhem Bičakčić i Dragan Čović oslobođeni optužbe|date=2010-04-08|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> Prvostepenom presudom Suda BiH, izrečenom 8. aprila 2010, obojica su oslobođeni optužbi. Sud je utvrdio da, iako su odluke donesene na način opisan u optužnici, nije dokazana uzročna veza između tih odluka i samog prenosa sredstava.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje"/> Tužilaštvo BiH uložilo je žalbu; međutim, drugostepenom presudom od 15. marta 2011. žalba je odbijena kao neosnovana, čime je potvrđena prvobitna oslobađajuća presuda.<ref name="sudbih_2011_potvrda">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/18019-potvrdjena-prvostepena-presuda-u-predmetu-edhem-bicakcic-i-drugi |title=Potvrđena prvostepena presuda u predmetu Edhem Bičakčić i drugi|date=2011-03-15|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/edhem-bicakcic-na-celu-stranke Edhem Bičakčić na čelu stranke] članak na [[Oslobođenje|oslobođenja.ba]] {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bičakčić, Edhem}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1952.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] 2faxhyu2qrxznesex9yx6i93my3w92x 3939210 3939207 2026-11-06T13:45:03Z Panasko 146730 [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3939210 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Edhem Bičakčić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 12. decembar 1996 - 12. mart 2001. | prethodnik = [[Izudin Kapetanović]] | nasljednik = [[Dragan Čović]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] do 2002.<br/>[[Bosanskohercegovačka narodna stranka|BNS]] od 2012. | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Edhem Bičakčić''' (rođen 17. januara 1952. u [[Sarajevo|Sarajevu]]) jest bosanskohercegovački privrednik i političar. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]]<ref name="cv">{{cite web |url=https://bhkcigre.ba/Documents/2022/CV_Edhem_Bicakcic.pdf |title=Edhem Bičakčić - CV|publisher=BH K CIGRE|access-date=2025-11-04}}</ref> i radio kao istraživač u sektoru za studije i razvoj u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je obavljao i dužnost generalnog direktora.<ref name="cv"/> Danas je predsjednik Bosanskohercegovačke narodne stranke (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn">{{cite web |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/edhem-bicakcic-predsjednik-bh-narodne-stranke/78420 |title=Edhem Bičakčić predsjednik BH. narodne stranke|date=2012-04-07|publisher=Radiosarajevo.ba|access-date=2025-11-04}}</ref> Obavljao je dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001, kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA).<ref name="fbihvlada_1998_2000">{{cite web |url=https://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/sastav%20vlade/vlada%201998-2000.php |title=Vlada Federacije BiH u mandatnom periodu/razdoblju 1998-2000.|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> Izabran je za predsjednika [[Bosanskohercegovačka podrinjska narodna stranka|Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] na njenom trećem redovnom kongresu.<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> Trenutno je predsjednik Sabora [[Islamske zajednice BiH]]. == Rani život i obrazovanje == Edhem Bičakčić rođen je 17. januara 1952. u Sarajevu, gdje je završio [[Prva gimnazija (Sarajevo)|Prvu gimnaziju]] i [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehnički fakultet]].<ref name="diwan_intervju">{{cite web |url=https://diwan-magazine.com/video-interviju-edhem-bicicic-povodom-30-godina-sarajevskog-procesa/ |url-status=dead |title=VIDEO INTERVJU / Edhem Bičakčić povodom 30 godina “Sarajevskog procesa”|publisher=Diwan Magazine|access-date=2025-11-04}}</ref><ref name="cv"/> Kao mladić, bio je jedan od optuženih u "[[Sarajevski proces|Sarajevskom procesu]]" 1983, gdje je osuđen na 7 godina zatvora zbog povezanosti s [[Alija Izetbegović|Alijom Izetbegovićem]] i čitanja "[[Islamska deklaracija|Islamske deklaracije]]".<ref name="diwan_intervju"/> == Poslovna karijera == === Rana karijera i Elektroprivreda (1976 – 1996) === Nakon diplomiranja, Bičakčić je radio kao operativni inženjer u GP "Bosna", uključujući i rukovodeći položaj na gradilištu u [[Libija|Libiji]].<ref name="diwan_intervju"/> Kasnije se zaposlio u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je počeo kao istraživač u sektoru za studije i razvoj.<ref name="cv"/> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] i u ranom poslijeratnom periodu obavljao je dužnost generalnog direktora Elektroprivrede BiH.<ref name="cv"/> Njegov mandat obilježili su napori na održavanju i hitnoj obnovi elektroenergetskog sistema, uključujući projekte alternativnog snabdijevanja Sarajeva putem 35 kV i 110 kV kablova (1994. i 1995), kao i projekat hitne obnove "POWER I" (revitalizacija [[Hidroelektrana Salakovac|hidroelektrana Salakovac]] i [[Hidroelektrana Grabovica|Grabovica]], te dijelova [[Termoelektrana Tuzla|termoelektrana Tuzla]] i [[Termoelektrana Kakanj|Kakanj]]).<ref name="cv"/> === Premijer i povratak u Elektroprivredu (1996–2003) === Nakon četiri godine na funkciji [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] (FBiH), Bičakčić je 10. januara 2001. podnio ostavku kako bi ponovo preuzeo dužnost generalnog direktora JP Elektroprivreda BiH.<ref name="fbihvlada_ostavka">{{cite web |url=https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/aktuelno/2001%20bos/arhiva%20januar/bic%20odgov%20joh%20prih%20duz.htm |title=BIČAKČIĆ ODGOVORIO JOHNSONU: PRIHVATAM DUŽNOST GENERALNOG DIREKTORA ELEKTROPRIVREDE BiH|date=2001-01-05|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref><ref name="fbihvlada_1998_2000"/> === Privatni sektor (2003–danas) === Godine 2003. osnovao je "Bičakčić d.o.o.", privatnu porodičnu kompaniju usmjerenu na projektovanje, inženjering i konsalting, sa specijalizacijom u sektoru [[Obnovljiva energija|obnovljivih izvora energije]] (male hidroelektrane, vjetroelektrane i solarne elektrane).<ref name="cv"/> == Politička karijera == Bičakčić je bio jedan od osnivača Stranke demokratske akcije (SDA). Bio je zastupnik u [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentu BiH]] (1990–2000) i potpredsjednik SDA (1994–2002).<ref name="diwan_intervju"/> === Premijer Vlade FBiH (1996 – 2001. === Bičakčić je obnašao dužnost Premijera Vlade Federacije Bosne i Hercegovine od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001.<ref name="fbihvlada_1998_2000"/>Njegov mandat bio je fokusiran na poslijeratnu obnovu, posebno u energetskom sektoru, te na početak procesa privatizacije. Također je bio vod<ref name="diwan_intervju"/> === Kasnija aktivnost === Nakon razlaza sa SDA, Bičakčić se vratio politici 2012, kada je na 3. kongresu izabran za predsjednika "Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke". Na istom kongresu, stranka je na njegovu inicijativu promijenila naziv u "[[Bosanskohercegovačka narodna stranka]]" (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> == Kontroverze == Tokom svoje karijere, Bičakčić je bio predmet nekoliko istraga u vezi sa zloupotrebom položaja. Godine 2010. Edhem Bičakčić i Dragan Čović (tadašnji zamjenik premijera i ministar finansija) optuženi su za krivično djelo zloupotrebe položaja ili ovlasti. U optužnici se navodilo da su donijeli odluke o prebacivanju sredstava iz budžetskih rezervi Federacije BiH na račune Službe za zajedničke poslove radi rješavanja stambenih pitanja, a sve to bez formalnih odluka Vlade.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/17631-edhem-bicakcic-i-dragan-covic-oslobodjeni-optuzbe |title=Edhem Bičakčić i Dragan Čović oslobođeni optužbe|date=2010-04-08|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> Prvostepenom presudom Suda BiH, izrečenom 8. aprila 2010, obojica su oslobođeni optužbi. Sud je utvrdio da, iako su odluke donesene na način opisan u optužnici, nije dokazana uzročna veza između tih odluka i samog prenosa sredstava.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje"/> Tužilaštvo BiH uložilo je žalbu; međutim, drugostepenom presudom od 15. marta 2011. žalba je odbijena kao neosnovana, čime je potvrđena prvobitna oslobađajuća presuda.<ref name="sudbih_2011_potvrda">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/18019-potvrdjena-prvostepena-presuda-u-predmetu-edhem-bicakcic-i-drugi |title=Potvrđena prvostepena presuda u predmetu Edhem Bičakčić i drugi|date=2011-03-15|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=2025-11-04}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/edhem-bicakcic-na-celu-stranke Edhem Bičakčić na čelu stranke] članak na [[Oslobođenje|oslobođenja.ba]] {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bičakčić, Edhem}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1952.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] 1sjfueeso2n9yo8w5p770g6v78ykrh6 3939311 3939210 2026-11-06T20:24:38Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939311 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Edhem Bičakčić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 12. decembar 1996 - 12. mart 2001. | prethodnik = [[Izudin Kapetanović]] | nasljednik = [[Dragan Čović]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] do 2002.<br/>[[Bosanskohercegovačka narodna stranka|BNS]] od 2012. | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Edhem Bičakčić''' (rođen 17. januara 1952. u [[Sarajevo|Sarajevu]]) jest bosanskohercegovački privrednik i političar. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]]<ref name="cv">{{cite web |url=https://bhkcigre.ba/Documents/2022/CV_Edhem_Bicakcic.pdf |title=Edhem Bičakčić - CV|publisher=BH K CIGRE|access-date=4. 11. 2025}}</ref> i radio kao istraživač u sektoru za studije i razvoj u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je obavljao i dužnost generalnog direktora.<ref name="cv"/> Danas je predsjednik Bosanskohercegovačke narodne stranke (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn">{{cite web |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/edhem-bicakcic-predsjednik-bh-narodne-stranke/78420 |title=Edhem Bičakčić predsjednik BH. narodne stranke|date=7. 4. 2012|publisher=Radiosarajevo.ba|access-date=4. 11. 2025}}</ref> Obavljao je dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001, kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA).<ref name="fbihvlada_1998_2000">{{cite web |url=https://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/sastav%20vlade/vlada%201998-2000.php |title=Vlada Federacije BiH u mandatnom periodu/razdoblju 1998-2000.|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=4. 11. 2025}}</ref> Izabran je za predsjednika [[Bosanskohercegovačka podrinjska narodna stranka|Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] na njenom trećem redovnom kongresu.<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> Trenutno je predsjednik Sabora [[Islamske zajednice BiH]]. == Rani život i obrazovanje == Edhem Bičakčić rođen je 17. januara 1952. u Sarajevu, gdje je završio [[Prva gimnazija (Sarajevo)|Prvu gimnaziju]] i [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehnički fakultet]].<ref name="cv"/><ref name="diwan_intervju">{{cite web |url=https://diwan-magazine.com/video-interviju-edhem-bicicic-povodom-30-godina-sarajevskog-procesa/ |url-status=dead |title=VIDEO INTERVJU / Edhem Bičakčić povodom 30 godina “Sarajevskog procesa”|publisher=Diwan Magazine|access-date=4. 11. 2025}}</ref> Kao mladić, bio je jedan od optuženih u "[[Sarajevski proces|Sarajevskom procesu]]" 1983, gdje je osuđen na 7 godina zatvora zbog povezanosti s [[Alija Izetbegović|Alijom Izetbegovićem]] i čitanja "[[Islamska deklaracija|Islamske deklaracije]]".<ref name="diwan_intervju"/> == Poslovna karijera == === Rana karijera i Elektroprivreda (1976 – 1996) === Nakon diplomiranja, Bičakčić je radio kao operativni inženjer u GP "Bosna", uključujući i rukovodeći položaj na gradilištu u [[Libija|Libiji]].<ref name="diwan_intervju"/> Kasnije se zaposlio u [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivredi BiH]], gdje je počeo kao istraživač u sektoru za studije i razvoj.<ref name="cv"/> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] i u ranom poslijeratnom periodu obavljao je dužnost generalnog direktora Elektroprivrede BiH.<ref name="cv"/> Njegov mandat obilježili su napori na održavanju i hitnoj obnovi elektroenergetskog sistema, uključujući projekte alternativnog snabdijevanja Sarajeva putem 35 kV i 110 kV kablova (1994. i 1995), kao i projekat hitne obnove "POWER I" (revitalizacija [[hidroelektrana Salakovac]] i [[Hidroelektrana Grabovica|Grabovica]], te dijelova [[termoelektrana Tuzla]] i [[Termoelektrana Kakanj|Kakanj]]).<ref name="cv"/> === Premijer i povratak u Elektroprivredu (1996–2003) === Nakon četiri godine na funkciji [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] (FBiH), Bičakčić je 10. januara 2001. podnio ostavku kako bi ponovo preuzeo dužnost generalnog direktora JP Elektroprivreda BiH.<ref name="fbihvlada_1998_2000"/><ref name="fbihvlada_ostavka">{{cite web |url=https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/aktuelno/2001%20bos/arhiva%20januar/bic%20odgov%20joh%20prih%20duz.htm |title=BIČAKČIĆ ODGOVORIO JOHNSONU: PRIHVATAM DUŽNOST GENERALNOG DIREKTORA ELEKTROPRIVREDE BiH|date=5. 1. 2001|publisher=Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=4. 11. 2025}}</ref> === Privatni sektor (2003–danas) === Godine 2003. osnovao je "Bičakčić d.o.o.", privatnu porodičnu kompaniju usmjerenu na projektovanje, inženjering i konsalting, sa specijalizacijom u sektoru [[Obnovljiva energija|obnovljivih izvora energije]] (male hidroelektrane, vjetroelektrane i solarne elektrane).<ref name="cv"/> == Politička karijera == Bičakčić je bio jedan od osnivača Stranke demokratske akcije (SDA). Bio je zastupnik u [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentu BiH]] (1990–2000) i potpredsjednik SDA (1994–2002).<ref name="diwan_intervju"/> === Premijer Vlade FBiH (1996 – 2001. === Bičakčić je obnašao dužnost Premijera Vlade Federacije Bosne i Hercegovine od 18. decembra 1996. do 10. januara 2001.<ref name="fbihvlada_1998_2000"/> Njegov mandat bio je fokusiran na poslijeratnu obnovu, posebno u energetskom sektoru, te na početak procesa privatizacije. Također je bio vod<ref name="diwan_intervju"/> === Kasnija aktivnost === Nakon razlaza sa SDA, Bičakčić se vratio politici 2012, kada je na 3. kongresu izabran za predsjednika "Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke". Na istom kongresu, stranka je na njegovu inicijativu promijenila naziv u "[[Bosanskohercegovačka narodna stranka]]" (BNS).<ref name="radiosarajevo_bpsn"/> == Kontroverze == Tokom svoje karijere, Bičakčić je bio predmet nekoliko istraga u vezi sa zloupotrebom položaja. Godine 2010. Edhem Bičakčić i Dragan Čović (tadašnji zamjenik premijera i ministar finansija) optuženi su za krivično djelo zloupotrebe položaja ili ovlasti. U optužnici se navodilo da su donijeli odluke o prebacivanju sredstava iz budžetskih rezervi Federacije BiH na račune Službe za zajedničke poslove radi rješavanja stambenih pitanja, a sve to bez formalnih odluka Vlade.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/17631-edhem-bicakcic-i-dragan-covic-oslobodjeni-optuzbe |title=Edhem Bičakčić i Dragan Čović oslobođeni optužbe|date=8. 4. 2010|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=4. 11. 2025}}</ref> Prvostepenom presudom Suda BiH, izrečenom 8. aprila 2010, obojica su oslobođeni optužbi. Sud je utvrdio da, iako su odluke donesene na način opisan u optužnici, nije dokazana uzročna veza između tih odluka i samog prenosa sredstava.<ref name="sudbih_2010_oslobadjanje"/> Tužilaštvo BiH uložilo je žalbu; međutim, drugostepenom presudom od 15. marta 2011. žalba je odbijena kao neosnovana, čime je potvrđena prvobitna oslobađajuća presuda.<ref name="sudbih_2011_potvrda">{{cite web |url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/18019-potvrdjena-prvostepena-presuda-u-predmetu-edhem-bicakcic-i-drugi |title=Potvrđena prvostepena presuda u predmetu Edhem Bičakčić i drugi|date=15. 3. 2011|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=4. 11. 2025}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/edhem-bicakcic-na-celu-stranke Edhem Bičakčić na čelu stranke] članak na [[Oslobođenje|oslobođenja.ba]] {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bičakčić, Edhem}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Bosanskohercegovačke podrinjske narodne stranke]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1952.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] c5vnbr4m57s5pkjteucs0ehghsra3ap No sikiriki (Edo Maajka) 0 17348 3939353 3937860 2026-11-06T20:37:49Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939353 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | | Ime = No sikiriki | Tip izdanja = Album | Artist = [[Edo Maajka]] | Cover = No sikiriki (Edo Maajka).jpg | Background = orange | Izdat = 3. maj 2004. | Produciran = 2003-2004. | Žanr = [[Rap]] | Dužina = 73:27 | Kuća = [[Fm Jam]](Bosna i Hercegovina) [[Menart]](Hrvatska) [[Bassivity Music]](Srbija) | Producent(i) = | Kritike = | Prošli album = ''[[Slušaj mater (Edo Maajka)|Slušaj mater]]''<br/>(2002) | Ovaj album = '''''No sikiriki'''''<br/>(2004) | Sljedeći album = ''[[Stig'o ćumur (Edo Maajka)|Stig'o ćumur]]''<br/>(2006) }} '''''No sikiriki''''' je drugi studijski album bosanskohercegovačkog hip-hop izvođača [[Edo Maajka|Ede Maajke]] koji je 3. maja 2004. u izdanju diskografskih kuća [[Menart|Menart Records]], [[Fmjam|Fmjam Records]] i [[Malex Music]], te [[Bassivity Music]]. Teme pjesama s albuma su uglavnom ratne. Album je osvojio Porina za najbolji album urbane, klupske muzike. Godine 2005. album je osvojio brojne nagrade na različitim manifestacijama, uključujući priznanja za album godine i pjesmu godine (za naslovnu numeru).<ref>{{cite web |url=http://davorin.ba/nagrada/2005.htm |title=Dobitnici nagrada |author=Davorin editor |date=17. 9. 2011 |publisher=.davorin.ba}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ihg.hr/dobitnici-po-godinama/2005-116 |title=Dobitnici po godinama: 2005 |author=Porin editor |date=17. 9. 2011 |publisher=.ihg.hr |access-date=22. 9. 2011 |archive-date=19. 11. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119103114/http://www.ihg.hr/dobitnici-po-godinama/2005-116 |url-status=dead }}</ref> Bio je to hip-hop album koji se najviše iščekivao nakon hit-albuma ''[[Slušaj mater]]''.<ref name="Tamara Banjeglav">{{cite web |url=http://www.muzika.hr/clanak/1973/albumi/apokalipsa-danas.aspx |title=Apokalipsa danas |author=Tamara Banjeglav |date=8. 5. 2004 |publisher=muzika.hr}}</ref> == Singlovi == Ovaj album sadrži niz tema koje su bile prisutne i na prethodnom albumu. Teme uključuju rat, poslijeratne probleme i društvenu kritiku.<ref name="Tamara Banjeglav"/> Na ovom albumu je izdato pet singlova. Singl koji je najavio album je bio "No sikiriki". Pa onda su izašli "Pržiiiii", "Ne-mo-žeš" i "Obećana riječ". Singl koji je službeno zatvorio album je "Mater vam jebem". == Lista pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = Sevdah o rodama | trajanje1 = 3:18 | bilješka1 = | naziv2 = To sam ja | trajanje2 = 3:19 | bilješka2 = | naziv3 = Pržiiiii | trajanje3 = 4:43 | bilješka3 = Gost: Dino Šaran | naziv4 = On je mlađi | trajanje4 = 4:04 | bilješka4 = | naziv5 = Dragi moj Vlado | trajanje5 = 5:02 | bilješka5 = | naziv6 = Svudi san bija | trajanje6 = 3:32 | bilješka6 = | naziv7 = Savske meduze | trajanje7 = 3:15 | bilješka7 = | naziv8 = Ruke gore | trajanje8 = 3:27 | bilješka8 = | naziv9 = Slušajte me sad | trajanje9 = 3:01 | bilješka9 = | naziv10 = No sikiriki | trajanje10 = 3:57 | bilješka10 = | naziv11 = Kliše | trajanje11 = 3:57 | bilješka11 = | naziv12 = Ožeži | trajanje12 = 3:54 | bilješka12 = Gost: Frenkie | naziv13 = Obećana riječ | trajanje13 = 3:56 | bilješka13 = | naziv14 = Legenda o Elvisu | trajanje14 = 5:11 | bilješka14 = | naziv15 = Kidanje vezu | trajanje15 = 3:57 | bilješka15 = | naziv16 = Down | trajanje16 = 3:09 | bilješka16 = | naziv17 = Ne-mo-žeš | trajanje17 = 3:26 | bilješka17 = Gost: Frenkie | naziv18 = Samo za raju | trajanje18 = 4:03 | bilješka18 = | naziv19 = Mater vam jebem | trajanje19 = 4:25 | bilješka19 = }} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.edomaajka.com Službena stranica Ede Maajke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206234542/http://www.edomaajka.com/ |date=6. 12. 2020 }} * {{AllMusic | class= album| id=0001145568| label= No sikiriki| access-date= 14:29, 29 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/564989-Edo-Maajka-No-Sikiriki No sikiriki]'' na ''[[Discogs]]-u'' [[Kategorija:Albumi iz 2004.]] [[Kategorija:Albumi Ede Maajke]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Menarta]] k96ynd5uto730z9syv0muxs23pxppg1 Stig'o ćumur (Edo Maajka) 0 17350 3939400 3937857 2026-11-06T20:57:45Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939400 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | | Ime = Stig'o ćumur | Tip izdanja = Album | Artist = [[Edo Maajka]] | Cover = Stig'o ćumur (Edo Maajka).jpg | Background = green | Izdat = 30. mart 2006. | Produciran = 2005-2006. | Žanr = [[Hip-hop muzika]] | Dužina = 67:48 | Kuća = [[Menart]] | Producent(i) = [[Koolade]], [[Dash]], Billy, SleepGolfer | Kritike = | Prošli album = ''[[No sikiriki (Edo Maajka)|No sikiriki]]''<br/>(2004) | Ovaj album = ''Stig'o ćumur''<br/>(2006) | Sljedeći album = ''[[Balkansko a naše]]''<br/>(2008) }} '''Stig'o ćumur''' jest treći album bosanskohercegovačkog repera [[Edo Maajka|Ede Maajke]] koji je 30. marta 2006. objavila izdavačka kuća [[Menart]].<ref>{{cite web |url=http://www.edomaajka.com/diskografija/ |title=Discography page |author=Edo Maajka |date=23. 9. 2011 |publisher=edomaajka.com }}</ref> == Lista pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = Uši Zatvori | trajanje1 = 3:37 | bilješka1 = | naziv2 = Bomba | trajanje2 = 3:16 | bilješka2 = | naziv3 = Budi I Ti | trajanje3 = 3:45 | bilješka3 = gost: [[Ajs Nigrutin]] | naziv4 = Trpaj | trajanje4 = 3:23 | bilješka4 = | naziv5 = Para Na Paru (Uš Na Fukaru) | trajanje5 = 4:06 | bilješka5 = gost: [[Lollobrigida]] | naziv6 = Sretno Dijete | trajanje6 = 3:06 | bilješka6 = | naziv7 = To Mora Da Je Ljubav | trajanje7 = 4:01 | bilješka7 = gost: [[Remi]] | naziv8 = To Što Se Traži | trajanje8 = 5:16 | bilješka8 = gost: [[Dino Šaran]] | naziv9 = Moj Cijeli Život | trajanje9 = 3:21 | bilješka9 = | naziv10 = Za Mirzu | trajanje10 = 4:42 | bilješka10 = | naziv11 = Reko Sam Joj | trajanje11 = 4:30 | bilješka11 = gost: [[Sky Wikluh]] | naziv12 = Moš Me Pljuvat | trajanje12 = 2:15 | bilješka12 = | naziv13 = Stvoren Za Rep | trajanje13 = 4:10 | bilješka13 = gost: Sky Wikluh i [[Frenkie]] | naziv14 = Blažena Tišina | trajanje14 = 3:37 | bilješka14 = gost: [[TBF]] | naziv15 = Nikad Više | trajanje15 = 4:29 | bilješka15 = gost: Munja-[[Defence]] | naziv16 = Severina/FM JAM | trajanje16 = 10:05 | bilješka16 = }} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.edomaajka.com Službena stranica Ede Maajke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206234542/http://www.edomaajka.com/ |date=6. 12. 2020 }} * ''[https://www.discogs.com/master/179595-Edo-Maajka-Stigo-%C4%86umur Stig'o ćumur]'' na ''[[Discogs]]-u'' [[Kategorija:Albumi iz 2006.]] [[Kategorija:Albumi Ede Maajke]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Menarta]] fef38ijzyze8w0wy0dywbpvxg8l4ujo Nikaragva 0 20081 3939351 3935039 2026-11-06T20:37:27Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939351 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Nikaragva | izvorno_ime = República de Nicaragua | ime_genitiv = Nikaragve | zastava = Flag of Nicaragua.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Nicaragua.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Salve a ti, Nicaragua]]"<center>[[Datoteka:National Anthem of Nicaragua.ogg]]</center> | karta = | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Managua]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|12|6|N|86|14|W|type:city_region:NI-MN}} | najveći_grad = [[Managua]] | službeni_jezik = [[Španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = Unitarna [[Socijalistička država|socijalistička republika]] s predsjedničkim sistemom i [[Diarhija|diarhijom]]{{Efn|Od 2025, Nikaragva je ustavom definisana kao revolucionarna, socijalistička država zasnovana na kršćanskim vrijednostima, socijalističkim idealima i praksama solidarnosti. To potvrđuju brojni izvori..<ref name="Lira">{{Cite web |last=Lira |first=Elvira Cuadra |date=4. 12. 2024 |title=Arquitecturas autocráticas: del Estado policial al Estado totalitario en Nicaragua |url=https://dialogopolitico.org/agenda/estado-policial-totalitario-nicaragua/ |access-date=20. 1. 2025 |website=Diálogo Político |language=es |ref=critictotalitarian |archive-date=20. 12. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220104625/https://dialogopolitico.org/agenda/estado-policial-totalitario-nicaragua/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |first=S. W. I. |date=14. 1. 2025 |title=Parlamento de Nicaragua comienza a reformar la Constitución que da un poder total a Ortega |url=https://www.swissinfo.ch/spa/parlamento-de-nicaragua-comienza-a-reformar-la-constituci%C3%B3n-que-da-un-poder-total-a-ortega/88722407 |access-date=21. 1. 2025 |website=SWI swissinfo.ch |language=es-ES |archive-date=17. 2. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217101942/https://www.swissinfo.ch/spa/parlamento-de-nicaragua-comienza-a-reformar-la-constituci%c3%b3n-que-da-un-poder-total-a-ortega/88722407 |url-status=live }}</ref>|name=Socialist}} pod [[Autoritarizam|autoritarnom]] diktaturom{{Efn|Vlada Nikaragve je od strane više izvora opisana kao totalitarna ili autoritarna..<ref name="Lira"/><ref name="Awadalla 2023 pp. 701–723">{{cite journal | last=Awadalla | first=Cristina | title=Authoritarian Populism and Patriarchal Logics: Nicaragua's Engendered Politics | journal=Social Politics: International Studies in Gender, State & Society | publisher=Oxford University Press (OUP) | volume=30 | issue=2 | date=23. 3. 2023 | issn=1072-4745 | doi=10.1093/sp/jxad006 | pages=701–723| doi-access=free }}</ref><ref name="Córdoba 2022 h955">{{cite web | last=Córdoba | first=José de | title=U.S. Imposes Sanctions on Nicaragua's Authoritarian Regime | website=WSJ | date=25. 10. 2022 | url=https://www.wsj.com/articles/u-s-imposes-sanctions-on-nicaraguas-authoritarian-regime-11666657991 | access-date=3. 9. 2023 | archive-date=3. 9. 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155100/https://www.wsj.com/articles/u-s-imposes-sanctions-on-nicaraguas-authoritarian-regime-11666657991 | url-status=live |url-access=subscription}}</ref><ref name="Freedom House 2019 j906">{{cite web | title=Nicaragua: Freedom in the World 2023 Country Report | website=Freedom House | date=30. 5. 2019 | url=https://freedomhouse.org/country/nicaragua/freedom-world/2023 | access-date=3. 9. 2023 | archive-date=3. 9. 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155102/https://freedomhouse.org/country/nicaragua/freedom-world/2023 | url-status=live }}</ref>|name=Authgovt}} | vrsta_prve_vlasti = [[Kopredsjednici Nikaragve|Kopredsjednici]] | vladar_prva_vlast = [[Daniel Ortega]]<br/>[[Rosario Murillo]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak predsjednika Narodne skupštine Nikaragve|Narodna skupština]] | vladar_druga_vlast = [[Gustavo Porras Cortés]] | vrsta_treće_vlasti = [[Vrhovni sud pravde Nikaragve|Predsjednik suda]] | vladar_treća_vlast = [[Alba Luz Ramos]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = 15. septembar 1821. | površina = 130.375 | po_površini_na_svijetu = 96 | procenat_vode = 7,14 | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 7.097.329 | procjena_godina = 2026 | gustoća = 59 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 155 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $69,515 milijardi<ref name="IMFWEO.NI">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/NIC |title=IMF DataMapper: Nicaragua|website=[[International Monetary Fund]] |date=2026 |access-date=11. 5. 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 121 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $10.211<ref name="IMFWEO.NI" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 128 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $24,227 milijardi<ref name="IMFWEO.NI" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 124 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $3.559<ref name="IMFWEO.NI" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 136 | hdi = 0,706<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6. 5. 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6. 5. 2025 |access-date=6. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 123 | gini = 46,2 | gini_godina = 2014 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Nikaragvanska kordoba]] | vremenska_zona = [[UTC−06:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−06:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +505 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ni]] | komentar = }} '''Nikaragva,''' službeno '''Republika Nikaragva''' je [[država]] u [[Srednja Amerika|Srednjoj Americi]] koja zauzima površinu od 130.370 km2. Sa populacijom od 7.097.329 stanovnika (prema podacima iz 2026),<ref>{{Cite web |last=Division |first=United Nations Population |title=[default] Population Division Data Portal |url=https://population.un.org/ |access-date=25. 7. 2026 |website=Population Division Data Portal |language=en}}</ref> treća je najmnogoljudnija zemlja Srednje Amerike, nakon [[Gvatemala|Gvatemale]] i [[Honduras]]a, te najveća po površini u cijeloj regiji. Nikaragva se graniči s [[Honduras]]om na sjeveru, [[Karipsko more|Karipskim morem]] (dio [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]]) na istoku, [[Kostarika|Kostarikom]] na jugu i [[Tihi okean|Tihim okeanom]] na zapadu. Zemlja također dijeli pomorske granice sa [[El Salvador]] na zapadu i [[Kolumbija|Kolumbijom]] na istoku. Najveći grad i glavni grad Nikaragve je [[Managua]], koja je ujedno i četvrti najveći grad u Srednjoj Americi, sa populacijom od 1.055.247 stanovnika (prema podacima iz decembra 2020). Nikaragva je poznata kao "žitnica Srednje Amerike" zbog najplodnijeg tla i najvećih površina obradivog zemljišta u cijeloj regiji.<ref>{{Cite web|url= https://www.yara.com/news-and-media/news/archive/2016/yara-expands-presence-in-central-america/|title= Yara expands presence in Central America|date= 23. 2. 2018|access-date= 8. 3. 2025|archive-date= 11. 2. 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250211061839/https://www.yara.com/news-and-media/news/archive/2016/yara-expands-presence-in-central-america/|url-status= live}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://time.com/archive/6943284/nicaraguas-great-leap-forward/|title= Nicaragua's Great Leap Forward|date= 8. 5. 2008|access-date= 25. 10. 2024|archive-date= 11. 2. 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250211061838/https://time.com/archive/6943284/nicaraguas-great-leap-forward/|url-status= dead}}</ref> Službeni jezik je [[Španski jezik|španski]], iako različite grupe na karipskoj obali (Mosquitia) govore vlastitim jezicima i [[Engleski jezik|engleskim jezikom]]. Spoj kulturnih tradicija rezultirao je značajnom raznolikošću u [[folklor]]u, [[Kulinarstvo|kulinarstvu]], [[Muzika|muzici]] i [[književnost]]i, uključujući doprinose nikaragvanskih pjesnika i pisaca kao što je [[Rubén Darío]]. Regiju, koju su od davnina naseljavale različite autohtone kulture, u 16. vijeku osvojilo je [[Špansko Carstvo|Špansko]] [[Špansko Carstvo|Carstvo]]. Nikaragva je stekla nezavisnost od Španije 1821. Karipska regija (Mosquitia) imala je drugačiji historijski put; bila je nezavisno kraljevstvo pod britanskom zaštitom od 17. vijeka sve do 1860, kada je potpisivanjem Sporazuma iz Manague ušla u uniju s Nikaragvom, dok je njen najsjeverniji dio pripao Hondurasu na osnovu [[Sporazum Wyke-Cruz|Sporazuma Wyke-Cruz]] iz 1859.<ref>{{cite web|url=https://criterio.hn/wp-content/uploads/2020/11/tratados-vigentes-entre-honduras-y-la-gran-bretana.pdf |format=PDF|title=Tratados Vigentes Entre Honduras y La Gran Bretana|website=Criterio.hn|access-date=22. 6. 2026|year=1937}}</ref> Od sticanja nezavisnosti, Nikaragva je prolazila kroz periode političkih nemira, diktature, [[Američka okupacija Nikaragve|američke okupacije]] i fiskalne krize, kao i kroz [[Nikaragvanska revolucija|Nikaragvansku revoluciju]] 1960-ih i 1970-ih te rat protiv [[Kontraši|Kontraša]] 1980-ih. Iako je nominalno unitarna predsjednička republika, Nikaragva bilježi značajno nazadovanje demokratije od 2007. pod vlašću predsjednika [[Daniel Ortega|Daniela Ortege]], što je dovelo do masovnih protesta 2018. i naknadnih represivnih mjera. Nakon izbora 2021, zemlja se često opisuje kao autoritarna diktatura,<ref>{{Cite news |last1=Mendoza |first1=Yubelka |last2=Kitroeff |first2=Natalie |date=7. 11. 2021 |title=Nicaragua Descends Into Autocratic Rule as Ortega Crushes Dissent |url=https://www.nytimes.com/2021/11/07/world/americas/nicaragua-election-ortega.html |access-date=5. 1. 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=17. 2. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217171951/https://www.nytimes.com/2021/11/07/world/americas/nicaragua-election-ortega.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Córdoba |first=José de |date=6. 11. 2021 |title=Nicaragua Veers to Dictatorship as President Holds Election the U.S. Calls 'Sham' |url=https://www.wsj.com/articles/nicaragua-veers-to-dictatorship-as-president-holds-election-the-u-s-calls-sham-11636201160 |access-date=5. 1. 2025 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |archive-date=4. 3. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304102328/https://www.wsj.com/articles/nicaragua-veers-to-dictatorship-as-president-holds-election-the-u-s-calls-sham-11636201160 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Naím |first=Moisés |date=19. 11. 2021 |title=Why dictators love elections |url=https://english.elpais.com/opinion/the-global-observer/2021-11-19/why-dictators-love-elections.html |access-date=5. 1. 2025 |website=EL PAÍS English |language=en}}</ref> a naredni nacionalni izbori su praktično otkazani.<ref>{{Cite web |date=20. 7. 2026 |title=Nicaragua's President Ortega moves to extend his 20-year rule and says no elections anytime soon |url=https://apnews.com/article/nicaragua-elections-ortega-rosario-murillo-sandinist-db7df72ee90928737a8f3fbad8b76dd3 |access-date=21. 7. 2026 |website=Associated Press |language=en}}</ref> To je zemlja u razvoju s drugim najnižim BDP-om po glavi stanovnika (nominalnim) i četvrtim najnižim BDP-om po glavi stanovnika (prema paritetu kupovne moći – PPP) među zemljama [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] i [[Karibi|Kariba]]. Prema Indeksu percepcije korupcije, Nikaragva je 2025. bila rangirana kao druga najkorumpiranija zemlja u Latinskoj Americi, odmah iza [[Venecuela|Venecuele]]. Multietničko stanovništvo Nikaragve čine ljudi mješovitog (mestici), autohtonog, evropskog i afričkog porijekla. Poznata kao "zemlja jezera i vulkana",<ref name="Brierley">{{cite news|last1=Brierley|first1=Jan|title=Sense of wonder: Discover the turbulent past of Central America|url=http://www.express.co.uk/travel/beach/865185/Discover-the-turbulent-past-Central-America-travel|access-date=27. 10. 2017|work=Daily Express|date=15. 10. 2017|language=en|archive-date=18. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618135750/https://www.express.co.uk/travel/beach/865185/Discover-the-turbulent-past-Central-America-travel|url-status=live}}</ref><ref name="Wallace">{{cite news|author=Wallace, Will |author2=Wallace, Camilla|title=Traveller's Guide: Nicaragua|url=https://www.independent.co.uk/travel/americas/travellers-guide-nicaragua-1940000.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220618/https://www.independent.co.uk/travel/americas/travellers-guide-nicaragua-1940000.html |archive-date=18. 6. 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=27. 10. 2017|work=The Independent|date=10. 4. 2010}}</ref> Nikaragva je dom i Rezervata biosfere [[Bosawás]], druge najveće tropske [[Kišna šuma|kišne šume]] na [[Amerika|američkom kontinentu]].<ref>{{Cite web|last=Peter|date=16. 2. 2019|title=12 largest rainforests in the world and where to find them|url=https://www.atlasandboots.com/travel-blog/largest-rainforests-in-the-world/|access-date=3. 6. 2021|website=Atlas & Boots|language=en-GB|archive-date=3. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603203457/https://www.atlasandboots.com/travel-blog/largest-rainforests-in-the-world/|url-status=live}}</ref> Biološka raznolikost, topla tropska klima i aktivni vulkani učinili su Nikaragvu sve popularnijom turističkom destinacijom.<ref>{{Cite news|last=Dicum|first=G|title=The Rediscovery of Nicaragua|work=Travel Section|publisher=TraveThe New York Times|location=New York|date=17. 12. 2006|url=http://travel.nytimes.com/2006/12/17/travel/17Nicaragua.html?ref=travel|access-date=26. 6. 2010|archive-date=10. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510020955/http://travel.nytimes.com/2006/12/17/travel/17Nicaragua.html?ref=travel|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Davis|first=LS|title=Nicaragua: The next Costa Rica?|work=Mother Nature Network|publisher=MNN Holdings, LLC|date=22. 4. 2009|url=http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/stories/nicaragua-the-next-costa-rica|access-date=26. 6. 2010|archive-date=11. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511082141/http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/stories/nicaragua-the-next-costa-rica|url-status=live}}</ref> Nikaragva je zemlja osnivač [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]],<ref>{{Cite web |last=Kurtas |first=Susan |title=Research Guides: UN Membership: Founding Members |url=https://research.un.org/en/unmembers/founders |access-date=26. 6. 2022 |website=research.un.org |language=English |archive-date=4. 7. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704121608/https://research.un.org/en/unmembers/founders |url-status=live }}</ref> a također je članica [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]],<ref>{{Cite journal |last1=Vanden |first1=Harry E. |last2=Morales |first2=Waltraud Queiser |date=1985 |title=Nicaraguan Relations with the Nonaligned Movement |url=https://www.jstor.org/stable/165603 |journal=Journal of Interamerican Studies and World Affairs |volume=27 |issue=3 |pages=141–161 |doi=10.2307/165603 |jstor=165603 |issn=0022-1937 |access-date=26. 6. 2022 |archive-date=26. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626221431/https://www.jstor.org/stable/165603 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> [[Bolivarska alternativa za Ameriku|Bolivarske alternative za Ameriku]]<ref>{{Cite web |title=A Guide to ALBA |url=https://www.americasquarterly.org/a-guide-to-alba/ |access-date=26. 6. 2022 |website=Americas Quarterly |language=en-US |archive-date=26. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626221430/https://www.americasquarterly.org/a-guide-to-alba/ |url-status=live }}</ref> i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]].<ref>{{Cite web |date=16. 2. 2018 |title=CELAC {{!}} CELAC INTERNATIONAL |url=https://celacinternational.org/celac-2-2/ |access-date=26. 6. 2022 |language=en-US |archive-date=11. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711223056/https://celacinternational.org/celac-2-2/ |url-status=live }}</ref> == Historija == Prije dolaska Evropljana na području Nikaragve živjela su [[Domorodački narodi Amerike|indijanska]] plemena. Prema najbrojnijem među njima, plemenu [[Nicarao]] država je i dobila ime (''nicarao'' + ''agua'', šp. "voda"). [[Španija|Španci]] su je kolonizirali 1524. a nezavisnost je dobila 1821. Priključuje se [[Ujedinjene pokrajine Srednje Amerike|Ujedinjenim pokrajinama Srednje Amerike]] u razdoblju do 1838, nakon čega postaje samostalna republika 1854. Od samih početaka nacionalne historije prostor Nikaragve bio je područje strateških, političkih i komercijalnih interesa [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Država je preživjela vojne intervencije SAD-a i duže periode vojne diktature. Godine 1979. vlast je preuzela višestranačka koalicija. Sukobi unutar koalicije doveli su do stanja u kojem je moć prigrabio [[Daniel Ortega]], izabran za predsjednika 1984. Ortega i njegovi sljedbenici [[sandinisti]] poduzeli su niz ambicioznih socijalnih reformi. Izbija građanski rat u kojem su Sjedinjene Američke Države pomagale pobunjenike zvane "[[kontraši]]". Godine 1990. održani su višestranački izbori, nakon kojih počinje uglavnom mirno razdoblje. == Vlada == Ustroj vlasti je višestranačka republika s jednim zakonodavnim domom. == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == Republika Nikaragva se nalazi u Srednjoj Americi između Karipskog mora na sjeveroistoku i Tihog okeana na jugozapadu. Istočne ravnice obrubljene su močvarama i lagunama, ali dublje u unutrašnjosti krajolik se izdiže do središnjeg brdovitog prostora iznad kojega su dva [[vulkan]]ska lanca i jezero Nikaragva. Mnogi su vulkani i danas aktivni, pa ima jakih potresa. == Privreda == Nikaragvanska ekonomija je bila orijentirana na izvoz tropskih biljaka i proizvoda: [[banana]], [[kahva|kahve]] i [[duhan]]a. Proizvodio se i kvalitetan [[rum]] i uzgajala [[goveda]]. Tokom građanskog rata veliki dio infrastrukture je oštećen ili uništen, a ekonomska blokada koju su nametnule SAD dovela je do kolapsa ekonomije i ogromne [[inflacija|inflacije]]. Nakon rata [[privatizacija|privatizirani]] su mnogi [[industrija|industrijski]] pogoni koji su bili u vlasništvu države, a inflacija svedena na podnošljivu mjeru. Posljednjih godina privreda bilježi brz porast. == Stanovništvo == Oko 69% populacije čine [[mestici]], potomci Evropljana i domorodačkog stanovništva. Potomaka doseljenih Evropljana ima oko 17%, uglavnom španskog porijekla. Tokom [[19. vijek]]a dolazilo je do malih valova migracije iz zemalja [[Sredozemlje|Sredozemlja]]. Oko 5% ostalih su čisti potomci autohtonog stanovništva. == Kultura == * [https://web.archive.org/web/20190613012443/http://artenicaraguense.com/ Arte Nicaraguense] == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Nicaragua}} {{wikiatlas|Nicaragua}} *[http://www.visitanicaragua.com/ Visit Nicaragua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928160120/http://www.visitanicaragua.com/ |date=28. 9. 2007 }}.com *{{CIA World Factbook link|nu|Nicaragua}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Nikaragva|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1821.]] 813tgk32odsf60jg8xp6v8kb9s1nbm5 Američka Djevičanska ostrva 0 20440 3939287 3934801 2026-11-06T20:20:00Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939287 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Američka Djevičanska ostrva | izvorno_ime = United States Virgin Islands | ime_genitiv = Američkih Djevičanskih ostrva | zastava = Flag of the United States Virgin Islands.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Seal of the United States Virgin Islands.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = Grb | uzrečica = "United in Pride and Hope" | himna = ''[[Marš Djevičanskih ostrva]]'' | karta = United States Virgin Islands on the globe (Americas centered).svg | opis_karte = | širina_karte = 250px | glavni_grad = [[Charlotte Amalie]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|18|21|N|64|56|W}} | najveći_grad = | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | etničke_grupe = {{unbulleted list | 71,4% [[Afroamerikanci]] | 16,6% [[bijeli Amerikanci]] | 3,0% ostali | 7,5% rasno mješoviti | 1,0% [[azijski Amerikanci]] }} | državno_uređenje = [[Ostrvske teritorije Sjedinjenih Američkih Država|Ostrvske teritorije SAD-a]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Donald Trump]] (R) | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak guvernera Američkih Djevičanskih ostrva|Guverner]] | vladar_druga_vlast = [[Albert Bryan (političar)|Albert Bryan]] (D) | vrsta_treće_vlasti = Podguverner | vladar_treća_vlast = [[Tregenza Roach]] (D) | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 346.36 | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = zanemarljivo | stanovnika = 87.146 | stanovnika_godina = 2020 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | gustoća = 252,4 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = 4,6 [[Milijarda|mlrd]] $ | bdp_godina = 2019 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = 38.136 $ | hdi = {{povećanje}} 0,892 | hdi_godina = | hdi_nivo = {{color|green|vrlo visok}} | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Američki dolar]] (USD) | vremenska_zona = {{unbulleted list | [[Atlantička vremenska zona|AST]] ([[Koordinirano svjetsko vrijeme|UTC]]−4) | {{nowrap|''[[Ljetno računanje vremena|vrijeme se ne pomjera ljeti]]''}}}} | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | internetski_nastavak = [[.vi]] | pozivni_broj = +1-340 | komentar = }} '''Američka Djevičanska ostrva''',[b] zvanično '''Djevičanska ostrva Sjedinjenih Država''' ({{jez-en|United States Virgin Islands}})<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=5. 7. 2018|archive-date=26. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001807/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html|url-status=dead}}</ref> predstavljaju karipsku teritoriju [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] koja nema status inkorporirane teritorije.<ref name="WorldFactbook" /> Ostrva geografski pripadaju [[arhipelag]]u [[Djevičanska ostrva|Djevičanskih ostrva]] i smještena su u grupi [[Ostrva zavjetrine|ostrva]] [[Ostrva zavjetrine|zavjetrine]] unutar [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Britannica">{{Cite web |title=United States Virgin Islands |url=https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731181154/https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands |archive-date=31. 7. 2022 |access-date=6. 8. 2022 |website=Britannica}}</ref> Klima na ostrvima je [[Tropska klima|tropska]]. Američka Djevičanska ostrva čine glavna ostrva [[Saint Croix]], [[Saint John (ostrvo)|Saint John]] i [[Saint Thomas (ostrvo)|Saint Thomas]], te 50 drugih okolnih manjih ostrva i grebena.<ref>{{Cite web |title=Virgin Islands |url=https://www.britannica.com/place/Virgin-Islands |publisher=britannica.com |access-date=2. 1. 2020 |archive-date=26. 7. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726023024/https://www.britannica.com/place/Virgin-Islands |url-status=live }}</ref> Ukupna kopnena površina teritorije iznosi 346,36&nbsp;km<sup>2</sup>).[9] Glavni grad teritorije je [[Charlotte Amalie]] na ostrvu Saint Thomas. Ranije poznata kao Danska Zapadna Indija – pod kontrolom [[Danska-Norveška|Danske-Norveške]] (od 1754. do 1814) te [[Kraljevina Danska|Kraljevine Danske]] (od 1814. do 1917.) – ostrva je Danska prodala Sjedinjenim Državama za 25 miliona dolara (628 miliona dolara u vrijednosti iz 2025) putem Sporazuma o Danskoj Zapadnoj Indiji iz 1917;<ref name="WorldFactbook" /> od tada imaju status organizovane, ali neinkorporirane teritorije Sjedinjenih Država. Američka Djevičanska ostrva su organizovana na osnovu Revidiranog organskog zakona o Djevičanskim ostrvima iz 1954. i do sada su održala pet ustavnih konvencija. Kao i druge teritorije Sjedinjenih Država, Američka Djevičanska ostrva biraju delegata koji može učestvovati u raspravama u [[Zastupnički dom Sjedinjenih Američkih Država|Zastupničkom domu]], ali nema pravo glasa.<ref>{{Cite book |last=Leibowitz |first=Arnold H. |title=Defining status : a comprehensive analysis of United States territorial relations |date=1989 |publisher=Nijhoff |isbn=0-7923-0069-6 |location=Dordrecht |oclc=18779202}}</ref> Glavne privredne djelatnosti na ostrvima su turizam i uslužni sektor.<ref name="WorldFactbook">{{Cite web |date=10. 11. 2021 |title=CIA – The World Factbook – US Virgin Islands |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |access-date=24. 1. 2021 |archive-date=13. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113025648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |url-status=dead }}</ref> == Geografija i klima == Američka Djevičanska ostrva nalaze se u Atlantskom okeanu, oko 64&nbsp;km istočno od Portorika i neposredno zapadno od Britanskih Djevičanskih ostrva. Dijele arhipelag Djevičanskih ostrva sa [[Španska Djevičanska ostrva|Španskim Djevičanskim ostrvima]] [[Vieques]] i [[Culebra]] (kojima upravlja [[Portoriko]]) te [[Britanska Djevičanska ostrva|Britanskim Djevičanskim ostrvima]]. Sastoji se od tri ostrva: [[Saint Croix]], [[Saint John]] i [[Saint Thomas]] kao i nekoliko desetina manjih ostrva.<ref name="cia.gov">{{Cite web |title=CIA World Factbook- USVirgin Islands |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |access-date=14. 7. 2019 |archive-date=13. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113025648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |url-status=dead }}</ref> Glavna ostrva imaju nadimke koje često koriste lokalni stanovnici: "Twin City" (St. Croix), "Rock City" (St. Thomas) i "Love City" (St. John).<ref>{{Cite web |last=Slawych |first=Diane |title=Love is in the air |url=http://travel.canoe.com/Travel/Activities/Romantic/2004/02/11/343943.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016050740/http://travel.canoe.com/Travel/Activities/Romantic/2004/02/11/343943.html |url-status=dead |archive-date=16. 10. 2015 |access-date=25. 1. 2008 |publisher=CANOE.ca }}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=rCAoDAAAQBAJ |title=United States Encyclopedia: America's People, Places, and Events |last2= |first2= |date=2015 |publisher=[[National Geographic Kids]] |isbn=978-1-4263-2092-7 |pages=258 |language=en |access-date=8. 4. 2023 |archive-date=8. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408170032/https://books.google.com/books?id=rCAoDAAAQBAJ&newbks=0&hl=en |url-status=live }}</ref> Ostrva imaju [[Suptropska klima|suptropsku klimu]] ublaženu istočnim vjetrom s niskim postotkom vlage u zraku i neznatnim razlikama u temperaturi tokom godine. Kišno razdoblje je od maja do decembra. Ostrva leže uz [[Anegada]] - prolaz kojim prolaze brodovi na putu prema [[Panamski kanal|Panamskom kanalu]]. Američka Djevičanska ostrva poznata su po svojim plažama s bijelim pijeskom, uključujući [[Magens Bay]] i [[Trunk Bay]], te po dubokovodnim lukama duž prolaza Anegada, uključujući [[Charlotte Amalie]] (glavni grad) i [[Christiansted]].<ref>{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |access-date=1. 8. 2017 |publisher=CIA |archive-date=13. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113025648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/virgin-islands/ |url-status=dead }}</ref> Kao i većina karipskih ostrva, većina Djevičanskih ostrva – uključujući St. Thomas i St. John – vulkanskog je porijekla i brdovita. Najviša tačka je [[Crown Mountain]] na ostrvu St. Thomas, sa visinom od 474&nbsp;​​m.[54] Najistočnija tačka Sjedinjenih Američkih Država je [[Point Udall]] (na Američkim Djevičanskim ostrvima), smještena na ostrvu St. Croix. St. Croix, najveće od Američkih Djevičanskih ostrva, nalazi se na jugu i ima ravniji teren zbog svog koralnog porijekla. Služba nacionalnih parkova (National Park Service) upravlja s više od polovine ostrva St. John, gotovo cijelim ostrvom Hassel i velikim površinama koralnih grebena. Postoji nekoliko lokacija nacionalnih parkova, kao što su [[Nacionalni park Djevičanskih ostrva]] (Virgin Islands National Park), [[Nacionalni spomenik koralnih grebena Djevičanskih ostrva]] (Virgin Islands Coral Reef National Monument), [[Nacionalni spomenik grebena Buck Island]] (Buck Island Reef National Monument), [[Nacionalno historijsko mjesto Christiansted]] (Christiansted National Historic Site) te [[Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay]] (Salt River Bay National Historical Park and Ecological Preserve). Američka Djevičanska ostrva leže na granici [[Sjevernoamerička ploča|Sjevernoameričke]] i [[Karipska ploča|Karipske ploče]]. Prirodne opasnosti uključuju [[zemljotres]]e, [[Tropski ciklon|uragane]] i [[cunami]]je.<ref name="cia.gov" /> Američka Djevičanska ostrva obuhvataju kopnene ekoregije vlažnih šuma [[Ostrva zavjetrine|Ostrva zavjetrina]] i kseričnog šiblja Ostrva zavjetrina.<ref>{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}</ref> == Stanovništvo == Na ostrvima živi oko 125.000 stanovnika. 42% stanovništva su [[baptisti]], 34% katolici i 17 % pripadaju [[anglikanska crkva|anglikanskoj crkvi]]. Uz engleski koji je službeni jezik, na ostrvima se govore još [[Španski jezik|španski]] i [[Kreolski jezik|kreolski]]. == Historija == Kad je [[Kristofor Kolumbo]] 1493 godine stigao do ovih ostrva, na njima su živjeli prastanovnici tih područja. Njihov broj i ljepota potakli su ga da ostrva nazove "ostrva djevica" (''Santa Ursula y las Once Mil Virgines'' ili, kratko ''Las Virgines'') prema [[legenda|legendi]] o [[sveta Ursula|svetoj Ursuli]] i njenih 11.000 pratilja koje su, navodno, kod [[Köln]]a prošle svoj [[mučeništvo]]. Do 17. vijeka ova ostrva su bila u posjedu [[Danska|Danske]]. Godine 1672. su danski naseljenici osnovali na [[Saint Thomas]]u prvo naselje. Danska Zapadnoindijska kompanija i predstavnici [[Brandenburg]]a sklopili su 1685. ugovor o najmu kojim je dio Saint Thomasa iznajmljen [[Brandenburg]]u. Već 1689 Brandenburg je zaposjeo [[Ostrvo Rakova]] između Saint Thomasa i Portorika. Godine 1693. su Danci ponovo, bez ikakvog otpora, preuzeli posjede koje je Brandenburg smatrao svojima. [[Pruska|Pruski]] kralj [[Fridrich Wilhelm I.]] je 13. augusta 1720. potpisao dokument kojim odstupa sva ranija brandenburška područja u Africi ([[Arguin]]/[[Zlatna Obala (regija)|Zlatnu obalu]]/[[Gana|Ganu]]) i [[Saint Thomas]] ([[Djevičanska ostrva]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) holandskom trgovačkom društvu. [[Saint Croix]], koji je do tada bio francuski posjed, 1733 su kupili Danci. [[Rob]]ovi su se 1848. pobunili protiv Danaca. Tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] SAD su trebale pomorsku bazu u tom području, pa su kupili ta ostrva od Danske za 25 miliona dolara. == Ekonomija == Težište privrede ostrva leži na [[Turizam|turizmu]] koji u [[ukupni društveni proizvod|ukupnom društvenom proizvodu]] učestvuje sa više od 70% i zapošljava oko 70% zaposlenih. Svake godine ostrva posjećuje prosječno oko 2 miliona turista. [[Industrija]] se sastoji od [[rafinerija nafte]] i proizvodnje [[tekstil]]a, [[elektronika|elektronike]], [[farmacija|farmaceutskih]] proizvoda i sklapanja satova. [[Poljoprivreda]] je zanemariva. Većina [[prehrambeni proizvodi|prehrambenih proizvoda]] se mora uvoziti. [[Međunarodna trgovina]] kao i financijski sektor su mali dio privrede, ali imaju vrlo brzi rast, pa se očekuje da će njihov udio u privredi ostrva uskoro značajno porasti. Jedna od najvećih rafinerija na svijetu nalazi se na Saint Croixu. == Saobraćaj == Putna mreža ostrva duga je ukupno 856&nbsp;km. Ova ostrva su jedini posjed SAD-a gdje se saobraćaj odvija lijevom stranom. Saint Thomas ima jednu od najboljih prirodnih luka [[Karibi|Kariba]]. Osim toga, jako dobre su i luke u [[Christiansted]]u, [[Cruz Bay]]u i [[Port Alucroix]]u. == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatna literatura == * {{Cite journal |last1=Jensen |first1=Niklas Thode |last2=Simonsen |first2=Gunvor |year=2016 |title=Introduction: The historiography of slavery in the Danish-Norwegian West Indies, c. 1950–2016 |journal=[[Scandinavian Journal of History]] |volume=41 |issue=4–5 |pages=475–494 |doi=10.1080/03468755.2016.1210880 |doi-access=free|hdl=109.1.5/469ed487-ad15-4504-a969-8eb9a0ea0d17 |hdl-access=free }} == Vanjski linkovi == {{commons|United States Virgin Islands}} * https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands * https://www.usa.gov/state-government/u-s-virgin-islands * https://www.visittheusa.com/state/us-virgin-islands {{commonscat|United States Virgin Islands}} {{wikiatlas|the United States Virgin Islands}} * {{Službeni website|http://www.vi.gov/}} {{en simbol}} * {{CIA World Factbook link|vq|Američka Djevičanska ostrva}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Politička podjela Sjedinjenih Američkih Država}} [[Kategorija:Američka Djevičanska ostrva|*]] [[Kategorija:Ostrva]] [[Kategorija:Ostrvske teritorije SAD-a]] [[Kategorija:Američka ostrva]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1917.]] 8ids106e5n2nt7o9dvryjjcbns3eve1 Portoriko 0 20466 3939370 3935062 2026-11-06T20:43:26Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939370 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Portoriko | izvorno_ime = Commonwealth of Puerto Rico<br>Estado Libre Asociado de Puerto Rico | ime_genitiv = Portorika | zastava = Flag of Puerto Rico.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Escudo Puerto Rico.png | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = | karta = | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[San Juan (Portoriko)|San Juan]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|18|24|23|N|66|03|50|W|region:US-PR|display=inline}} | najveći_grad = [[San Juan (Portoriko)|San Juan]] | službeni_jezik = [[engleski jezik|engleski]] i [[španski jezik]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Donald Trump]] | vrsta_druge_vlasti = [[Guverner Portorika|Guverner]] | vladar_druga_vlast = [[Jenniffer González]] | vrsta_treće_vlasti = [[Državni sekretar Portorika|Državni sekretar]] | vladar_treća_vlast = [[Rosachely Rivera]] | zakonodavstvo = [[Zakonodavna skupština Portorika|Skupština]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Portorika|Senat]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Portorika|Zastupnički dom]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 13.792 | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = 35,6 | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $158,019 milijardi<ref name="IMFWEO.PR">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PRI |title=IMF DataMapper - Puerto Rico |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=3. 11. 2024 |access-date=3. 11. 2024}}</ref> | bdp_godina = 2024 | po_broju_bdp_na_svijetu = 92 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $49.590<ref name="IMFWEO.PR" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 39 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $120,970 milijardi<ref name="IMFWEO.PR" /> | bdp_nominalni_godina = 2024 | bdp_nominalni_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $37.930<ref name="IMFWEO.PR" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 27 | hdi = 0,868<ref>{{cite journal |last1=Fuentes-Ramírez |first1=Ricardo |last2=Ouslan-Cerritos |first2=Alejandro |title=Puerto Rico's Human Development Index and Inequality-Adjusted Human Development Index (2013 – 2022) |journal=Ceteris Paribus: Journal of Socioeconomic Research |date=2024 |volume=12 |pages=1–11 |doi=10.5281/zenodo.14187921 }}</ref> | hdi_godina = 2022 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 47 | gini = 58<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/outlook/co/socioeconomic-indicators/puerto-rico#economic-inequality|date=august 2024|access-date=23. 9. 2024 |title=Socioeconomic Indicators - Puerto Rico &#124; Market Forecast }}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Američki dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +1 787/ +1 939 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.pr]] | komentar = }} '''Slobodna država Portoriko,''' zvanično '''Komonvelt Portoriko''' ({{Jez-es|Estado Libre Asociado de Puerto Rico}}; {{Jez-en|Commonwealth of Puerto Rico}}) jest samoupravni [[Karibi|karipski]] arhipelag i ostrvo, organizovan kao [[Ostrvske teritorije Sjedinjenih Američkih Država|neinkorporirana teritorija]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] sa statusom Commonwealtha. Smješten je oko 1.600&nbsp;km jugoistočno od [[Miami]]ja na [[Florida|Floridi]], između [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] (na [[Veliki Antili|Velikim Antilima]]) i [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]] (na [[Mali Antili|Malim Antilima]]), a sastoji se od istoimenog glavnog ostrva i brojnih manjih ostrva, uključujući [[Vieques]], [[Culebru]] i [[Monu]]. Sa populacijom od približno 3,2 miliona stanovnika, podijeljen je na 78 općina, od kojih je najmnogoljudnija općina glavnog grada [[San Juan (Portoriko)|San Juana]], a slijede je općine unutar metropolitanskog područja San Juana. [[Španski jezik|Španski]] i [[Engleski jezik|engleski]] su službeni jezici njegove uprave, iako španski preovladava s obzirom na to da je teritorija kulturno dio [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]].<ref>{{Cite web |title=SOBRE PUERTO RICO |url=https://www.studypuertorico.pr.gov/sobre-puerto-rico |access-date=16. 10. 2024 |website=www.studypuertorico.pr.gov |language=es}}</ref> Portoriko su naseljavale različite grupe autohtonih naroda Amerike počevši prije 2.000 do 4.000 godina;<ref name="Taus-Bolstad2004">{{cite book |author=Stacy Taus-Bolstad |date=1. 9. 2004 |title=Puerto Ricans in America |publisher=Lerner Publications |pages=7– |isbn=978-0-8225-3953-7 |oclc=1245779085 |url=https://books.google.com/books?id=AZG9k5LqlCoC&pg=PA7}}</ref> među njima su bili narodi [[Ortoiroid]], [[Saladoid]] i [[Taíno]]. Španija je polagala pravo na njega nakon dolaska [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] 1493, a potom ga je 1508. kolonizovao [[Juan Ponce de León]].<ref name="CIA World Factbook - Puerto Rico">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/puerto-rico/ |title=CIA World Factbook – Puerto Rico |access-date=5. 8. 2019 |archive-date=5. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105163943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/puerto-rico/ |url-status=dead }}</ref> Iako su druge evropske sile osporavale špansku vlast nad Portorikom sve do 18. vijeka, on je ostao u španskom posjedu narednih 400 godina. Smanjenje broja autohtonog stanovništva, praćeno prilivom španskih doseljenika – prvenstveno sa [[Kanarska ostrva|Kanarskih ostrva]] i iz [[Andaluzija|Andaluzije]] – te afričkih robova, značajno je izmijenilo kulturni i demografski pejzaž. Unutar [[Špansko Carstvo|Španskog]] [[Špansko Carstvo|Carstva]], Portoriko je imao strateški važnu ulogu.<ref name=":2">{{Cite book |title=Constructing a Colonial People: Puerto Rico and the United States, 1898–1932 |last=Caban |first=Pedro A. |publisher=Westview Press |year=2009 |isbn=978-0-7867-4817-4 |page=10}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=fb2PmghQ-DsC |title=Subject People and Colonial Discourses: Economic Transformation and Social Disorder in Puerto Rico, 1898–1947 |last=Santiago-Valles |first=Kelvin A. |publisher=SUNY Press |year=1994 |isbn=978-0-7914-1589-4 |page=ix}}</ref> Krajem 19. vijeka počinje se oblikovati poseban portorikanski identitet, zasnovan na spoju evropskih, afričkih i autohtonih elemenata.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=HjkhAwAAQBAJ |title=A History of Afro-Hispanic Language: Five Centuries, Five Continents |last=Lipski |first=John M. |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-1-107-32037-6 |page=37}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/collections/puerto-rico-books-and-pamphlets/articles-and-essays/nineteenth-century-puerto-rico/documenting-puerto-rican-identity/|title=Documenting a Puerto Rican Identity {{!}} In Search of a National Identity: Nineteenth and Early-Twentieth-Century Puerto Rico {{!}} Articles and Essays {{!}} Puerto Rico at the Dawn of the Modern Age: Nineteenth- and Early-Twentieth-Century Perspectives|publisher=Digital Collections, Library of Congress|access-date=11. 4. 2020|archive-date=11. 4. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411210607/https://www.loc.gov/collections/puerto-rico-books-and-pamphlets/articles-and-essays/nineteenth-century-puerto-rico/documenting-puerto-rican-identity/|url-status=live}}</ref> Godine 1898, nakon [[Špansko-američki rat|Špansko-američkog rata]], Sjedinjene Američke Države preuzele su kontrolu nad Portorikom.{{efn|Portoriko je stečen zajedno sa [[Guam]]om i [[Filipini]]ma putem [[Pariski sporazum (1898)|Pariškog sporazuma]] iz 1898, kojim je okončan [[Špansko-američki rat]]. Filipini su stekli nezavisnost putem [[Sporazuma iz Manile (1946)|Sporazuma iz Manile]] 1946, dok su Portoriko i Guam i danas teritorije SAD-a.}}<ref name="CIA World Factbook - Puerto Rico"/><ref>José Trías Monge. ''Puerto Rico: The Trials of the Oldest Colony in the World''. New Haven, CT; London: Yale University Press, 1999. str. 4.</ref> Portorikanci su državljani SAD-a od 1917. i mogu se slobodno kretati između arhipelaga i SAD-a.<ref>[https://www.law.cornell.edu/uscode/text/8/1402 8 U.S. Code § 1402 – Persons born in Puerto Rico on or after 11 April 1899] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708100919/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/8/1402 |date=8. 7. 2017 }} (1941) Retrieved: January 14, 2015.</ref> Stanovnici Portorika nemaju pravo glasa na saveznim izborima,<ref>[http://puertoricoadvancement.org/Documents/Igartua%20de%20la%20Rosa_V_United%20States.pdf Igartúa–de la Rosa v. United States (Igartúa III)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316075619/http://puertoricoadvancement.org/Documents/Igartua%20de%20la%20Rosa_V_United%20States.pdf|date=16. 3. 2012}}, 417 F.3d 145 (1st Cir. 2005) (en banc), [https://caselaw.findlaw.com/us-1st-circuit/1545899.html GREGORIO IGARTÚA, ET AL., Plaintiffs, Appellants, v. UNITED STATES OF AMERICA, ET AL., Defendants, Appellees. No. 09-2186] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905103026/https://caselaw.findlaw.com/us-1st-circuit/1545899.html|date=5. 9. 2018}} (November 24, 2010)</ref> a plaćaju savezne poreze i porez na dohodak Portorika; većina je izuzeta od plaćanja saveznog poreza na lični dohodak ostvaren u Portoriku.<ref>[https://abcnews.go.com/Health/trauma-puerto-ricos-maria-generation/story?id=60980466 ''The trauma of Puerto Rico's 'Maria Generation' ''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924204813/https://abcnews.go.com/Health/trauma-puerto-ricos-maria-generation/story?id=60980466 |date=24. 9. 2019}} Robin Ortiz. ABC News. February 17, 2019. Accessed September 24, 2019.</ref><ref>[http://www.gao.gov/products/GAO-06-541 ''PUERTO RICO: Fiscal Relations with the Federal Government and Economic Trends during the Phaseout of the Possessions Tax Credit.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726055556/http://www.gao.gov/products/GAO-06-541 |date=26. 7. 2011}} General Accounting Office publication number GAO-06-541. US Gen. Acctg. Office, Washington, DC. May 19, 2006. Public Release: June 23, 2006. (Note: All residents of Puerto Rico pay federal taxes, with the exception of federal '''income''' taxes which only <u>'''some'''</u> residents of Puerto Rico must still pay).</ref> Portoriko šalje predstavnika bez prava glasa u [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongres SAD-a]], poznatog kao rezidentni komesar, te učestvuje na predsjedničkim predizborima; budući da nije savezna država, Portoriko nema pravo glasa u Kongresu SAD-a, koji nad njim vrši nadzor na osnovu Zakona o saveznim odnosima s Portorikom iz 1950. Kongres je 1952. odobrio teritorijalni ustav, omogućavajući stanovnicima da biraju [[Guverner Portorika|guvernera]], kao i [[Senat Portorika|Senat]] i [[Zastupnički dom Portorika|Zastupnički dom]]. Politički status Portorika predmet je stalnih rasprava.<ref>{{cite web |url=https://www.fas.org/sgp/crs/row/R42765.pdf |title=Puerto Rico's Political Status and the 2012 Plebiscite: Background and Key Questions |date=25. 6. 2013 |access-date=17. 1. 2016 |via=fas.org |publisher=Congressional Research Service |archive-date=3. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175716/http://www.fas.org/sgp/crs/row/R42765.pdf |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.elnuevodia.com/noticias/politica/nota/elsenadoapruebaenmiendasalaleydelplebiscito-2312006/ |title=El Nuevo Día |website=Elnuevodia.com |date=18. 4. 2017 |access-date=3. 5. 2017 |archive-date=27. 8. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827085437/https://www.elnuevodia.com/noticias/politica/nota/elsenadoapruebaenmiendasalaleydelplebiscito-2312006/ |url-status=live}}</ref> Počevši od sredine 20. vijeka, vlada SAD-a je, zajedno sa Kompanijom za industrijski razvoj Portorika, pokrenula niz ekonomskih projekata s ciljem transformacije Portorika u industrijsku ekonomiju s visokim dohotkom. [[Međunarodni monetarni fond]] ga klasifikuje kao razvijenu jurisdikciju.<ref name="Advanced economies">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=110&sg=All+countries+%2f+Advanced+economies |title=Advanced economies |publisher=IMF |access-date=1. 8. 2019 |archive-date=17. 6. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617091701/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=110&sg=All+countries+%2f+Advanced+economies |url-status=live}}</ref> Na ljestvici Indeksa ljudskog razvoja zauzima 47. mjesto. Glavni sektori privrede su proizvodnja – prvenstveno farmaceutska industrija, petrohemija i elektronika – te usluge, naročito turizam i ugostiteljstvo.<ref name="manufacturing-by-pr.gov">{{cite web |url=http://www2.pr.gov/GobiernoEmpresas/SectoresInversion/Pages/Manufactura.aspx |title=Manufactura |language=es |publisher=[[Government of Puerto Rico]] |access-date=7. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002150143/http://www2.pr.gov/GobiernoEmpresas/SectoresInversion/Pages/Manufactura.aspx |archive-date=2. 10. 2013 }}</ref> == Historija == Otkrio ga je [[Kristofor Kolumbo]] na svom drugom putovanju 1493, čime je postao dijelom španskih posjeda. Petnaest godina kasnije [[Juan Ponce de León]] počeo je s koloniziranjem ostrva, što je dovelo do istrebljenja [[Domorodački narodi Amerike|domorodaca]] i "uvoza" crnih [[Robovlasništvo|robova]]. Još prije dobijanja unutrašnje autonomije 1897. od [[Španije]], na ostrvu je 1837. ukinuto ropstvo. Godinu kasnije, 10. decembra 1898, SAD su anektirale Portoriko. To je bila posljedica [[Špansko-američki rat|Špansko-američkog rata]]. Donošenjem [[Jonesov akt|Jonesovog akta]] (1917) Portoriko ponovo dobija pravo na unutrašnju samoupravu, koja se 1948. još proširuje, a 25. jula 1952. ostrvo dobija status [[dominion]]a. U glasanjima 1967. i 1993. Portorikanci su se izjasnili protiv nezavisnosti i za nastavak povezanosti sa SAD-om. Reorganizaciju u standardnu američku saveznu državu su odbili; prednost su dali statusu iz 1952. == Politika == Portoriko je pridružena slobodna država unutar SAD-a. * [[Parlament]]: [[Zastupnički dom]] sa 54 člana i [[Senat]] sa 28 članova. * Direktni izbori guvernera svake 4 godine. Portorikanci su građani SAD-a, ali na izborima u SAD-u nemaju [[pravo glasa|glasačko pravo]]. U [[Predstavnički dom Kongresa SAD-a|Predstavničkom domu]] [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongresa SAD-a]] Portoriko je zastupljen s jednim predstavnikom, ali bez prava glasa. Na jednom od malih ostrva ispred Portorika, Viequesu, [[mornarica SAD-a]] je od [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] testirala [[oružje]], ne obazirući se pritom previše na stanovništvo i okoliš. Građani su povremeno zaposjedali to područje. Borili su se, dijelom potpomognuti i od strane lokalnih političara, za trenutni prekid manevara. [[Municija]], među ostalom i ona s [[Osiromašeni uranij|osiromašenim uranijem]] i ostaci hemikalija dovode, po njihovom mišljenju, do povećanog postotka obolijevanja djece od [[Rak (medicina)|raka]], kao i do drugih uticaja na zdravlje stanovništva. Nakon političke borbe, koja je trajala decenijama, 2001. postignut je dogovor s [[Vlada SAD-a|vladom SAD-a]], pa je u julu 2003. počelo povlačenje vojnih snaga SAD-a s Viequesa. === Stranke === Političko podneblje u Portoriku razlikuje se od američkog. Imaju više stranaka, koje su svojim djelovanjem okrenute prije svega unutrašnjim problemima Portorika. == Geografija == Ostrvo ima puno brdovitih područja (60% površine), ali ima i područja s [[Kišna šuma|kišnim šumama]], [[pustinja]]ma i plažama. * Najviši vrh: [[Cerro La Punta]] (1.338 m) * Najduža rijeka: [[La Plata (Portoriko)|La Plata]] (80&nbsp;km) Ostrvo je okruženo vrlo dubokim dijelovima okeana: duž sjevera ostrva proteže se [[Portorikanska brazda]] sa dubinom od 9.219 m u [[Atlantski okean|Atlantiku]], a na jugu je [[Venecuelanski bazen]] dubine 5.649 m u [[Karipsko more|Karipskom moru]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://welcome.topuertorico.org/geogra.shtml|title=Puerto Rico Geography|website=welcome.topuertorico.org|language=en|access-date=20. 2. 2025}}</ref> == Stanovništvo == Stanovništvo Portorika podijeljeno je na 78 općina. Više od 80% od nepunih 4 miliona stanovnika jesu [[katoličanstvo|katolici]] (prakticirajući katolici su njih oko 55%). Iako je ostrvo dio SAD-a, samo njih oko 10% izjašnjava se da su Amerikanci. Većina (87%) sami sebe vide kao potomke [[Španci|Španaca]] ili afričkih robova. Kao prvi jezik, [[španski jezik|španski]] govori više od 93% stanovništva, a prvi jezik je [[Engleski jezik|engleski]] samo za njih 7%. Na [[univerzitet]]ima se uglavnom predaje samo na engleskom.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Puerto_Rico|title=Puerto Rico - New World Encyclopedia|website=www.newworldencyclopedia.org|access-date=20. 2. 2025}}</ref> ''Spisak domorodačkih naroda (prema Lehmannu, 1920):'' * Agueynaba. * [[Arecibo (pleme)|Arecibo]]. * Aymamon. * Bayamo. * Coamo. * Guanica. * Guarionex. * Humacao. * Loaiza. * Mabodamaca. * Mayaguex. * Urayoan. * Utuado. * Yagueca. * Yauco. == Ekonomija == Najvažniji poljoprivredni proizvodi su [[šećerna trska]], [[banana|banane]], [[kahva]], [[ananas]] i [[duhan]], a važan je i [[ribolov]]. Važnije industrijske grane su prehrambena proizvodnja, [[tekstilna industrija|tekstilna]] i industrija [[cement]]a, te proizvodnja strojeva, ali je važan privredni faktor i [[turizam]]. Portorikanci su imali procjenu BDP-a po glavi stanovnika u iznosu od 17.700 [[Američki dolar|USD]] za 2004, što pokazuje rast u odnosu na nivo od 14.412 USD izmjeren u Aktuelnom istraživanju stanovništva iz 2002, i to od strane ''Portorikanskog Fonda za pravnu odbranu i obrazovanje''. U tom istraživanju, Portorikanci imaju stopu siromaštva od 48,2%. Poređenja radi, najsiromašnija savezna američka država, [[Mississippi|Misisipi]], imala je srednji nivo od 21.587 dolara, prema trenutnoj anketi o stanovništvu američkog Biroa za popis stanovništva, 2002.<ref name=":1" /> == Nauka == U [[Arecibo|Arecibu]] se u jednoj kotlini nalazi [[Opservatorija Arecibo|radioteleskop Arecibo]], najveći [[radioteleskop]] na [[svijet]]u. == Klima == Na ostrvu vlada (sup)[[Tropska savanska klima|tropska klima]] s prosječnom temperaturom od 28 [[Celzijev stepen|°C]]. Sjeverna obala i viši dijelovi imaju redovne pljuskove, dok je južni dio relativno suh.<ref name=":1" /> == Također pogledajte == * [[Stranka za nezavisnost Portorika]] == Bilješke== {{Spisaknapomena|2}} == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Puerto Rico}} {{wikiatlas|Puerto Rico}} * {{službeni website|http://www2.pr.gov}} * {{CIA World Factbook link|rq|Portoriko}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Politička podjela Sjedinjenih Američkih Država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Portoriko|*]] [[Kategorija:Američka ostrva]] [[Kategorija:Ostrvske teritorije SAD-a]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1898.]] muwr267lebe7v3a4pkl6d5xgoj5v2tv Gabriel García Márquez 0 20556 3939508 3896792 2026-11-07T00:15:02Z Lapin kuski 187692 Datoteka 3939508 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Gabriel José García Márquez | slika =Gabriel Garcia Marquez 1984.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1927|3|6}} | mjesto_rođenja = Aracataca, Kolumbija | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2014|4|17|1927|3|6}} | mjesto_smrti = Mexico City, Meksiko | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|thumb|Gabriel Garcia Marquez (2002)]] '''Gabriel José García Márquez''' (''Gabrijel Garsija Markes'') [[Kolumbija|kolumbijski]] je [[pisac]], [[novinarstvo|novinar]], izdavač i [[politika|politički]] aktivista. Dobio je [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelovu nagradu]] za [[književnost]] [[1982]]. Doprinio je tome da latinoamerička literatura dođe u središte pažnje svjetske kulturne javnosti šezdesetih godina 20. vijeka. Smatra se najpoznatijim autorom magičnog realizma, žanra u kome se prepliću mitovi i magija sa stvarnošću svakodnevnog postojanja, te najpopularnijim piscem na španskom jeziku još od [[Miguel Servantes|Servantesa]]. Uvijek se poistovjećivao sa kulturnim mješavinama španskih, crnačkih i domorodačkih tradicija koje su cvjetale u Kolumbiji. Iako je kasnije živio u Parizu, Meksiku i drugdje, u njegovim knjigama stalno se vraćao na žarka obalna područja, gdje su moć prirode i legendi i dalje dominirali nad uzdržanošću hladnog razuma.<ref name="Guardian">[http://www.theguardian.com/books/2014/apr/17/gabriel-garcia-marquez-obituary Gabriel García Márquez obituary, guardian.com] pristupljeno 17. aprila 2014.</ref> Njegova knjiga ''Sto godina samoće'' iz 1967. prodata je u više desetina miliona primjeraka i prevedena na više od 25 jezika.<ref>http://www.danas.org/content/gabriel-garsija-markes-pisac-koji-je-prevazisao-okvire-knjizevnosti-i-kulture/25354059.html</ref> On je također bio izuzetno zainteresiran za [[film]]. U [[Rim]]u je 1950-ih studirao na ''Školi eksperimentalnog filma'' i dok je živio u Meksiku tokom 1960-ih napisao je i nekoliko filmskih scenarija. On se također bavio i televizijskim sapunicama, tvrdeći da je to bio način da se dosegne do najširih mogućih slojeva publike i da se zadovolje njihove potrebe za naracijom. U ranim 1980-im pomogao je osnovati ''Međunarodnu filmsku školu'' u blizini kubanskog glavnog grada Havane. On je 1994. iskoristio neke od svojih ogromnih honorara koje je zaradio na svojim romanima i osnovao je školu novinarstva na obali kolumbijskih Kariba, u gradu [[Cartagena de Indias]].<ref name="Guardian"/> == Biografija == === Mladost === Rodio se u gradu [[Aracataca]], oblast Magdalena u sjevernoj Kolumbiji. Odrastao je s djedom i bakom po majci. Djed mu je bio pukovnik Nicolas Ricardo Márquez Mejía, liberalni veteran, jedan od osnivača tog grada i žestoki protivnik svih oblika tiranije. Svaki čitalac Márquezovih djela prepoznaje detalje njegovog djetinjstva koje je utkao u svoje knjige. Djed, koji je imao vanbračnu djecu, učestvovao je u bitkama i dvobojima, koji ga je učio riječi iz rječnika, pokazivao mu led, i njegova baka Tranquilina Iguaran Cotes, koja je bila jako praznovjerna, pričala o duhovima, predosjećajima i sudbinskim znakovima, dali su značajan doprinos čudesnom svijetu njegovih djela. I kako je sam rekao da je sve njegovo pisanje bilo o iskustvima iz vremena koje je proveo s njima, a priče mora pisati na način da i sam vjeruje u njih i s istim izrazom kao što je to radila njegova baka: potpuno ravnodušnog lica, uvjerena da je ono što govori, ma kako čudno zvučalo, potpuna istina. S osam godina, nakon smrti djeda, otišao je živjeti s roditeljima u grad [[Sucre]] i tada počinje njegovo formalno obrazovanje. Sramežljiv ali inteligentan, dobija kasnije školarinu u [[Isusovci|isusovačkoj]] školi za nadarene učenike. Na nagovor roditelja krenuo je studirati [[pravo]] na ''Universidad Nacional''. U to je vrijeme upoznao svoju tada trinaestogodišnju suprugu Mercedes, koja mu je obećala da će se udati za njega kada završi školovanje. Vjenčali su se četrnaest godina kasnije. Predavanja ga nisu pretjerano zanimala, ali je zavolio književnost i pročitavši [[Franz Kafka|Kafkinu]] "[[Preobrazba (F. Kafka)|Preobrazbu]]" shvaća da se na taj način može pisati i kako je sam rekao da je to znao počeo bi i sam pisati puno ranije. Živio je prilično bijedno, priključio se književnom klubu "el grupo de Barranquilla", te počeo čitati [[Ernest Hemingway|Hemingwaya]], [[James Joyce|Joycea]] i [[William Faulkner|Faulknera]], koji je postao njegov literarni heroj. Putovao je po Kolumbiji, [[1954]]. se skrasio u [[Bogota|Bogoti]], te počeo raditi kao novinar u listu "''El Espectador''". Zbog jednog novinskog članka u kojem je opisao događaje jedinog preživjelog mornara kolumbijskog razarača koji je potonuo zbog nemara, a vlada to sve pokušavala preokrenuti i zataškati, Márquezu je život bio u opasnosti, te je morao napustiti domovinu. Putovao je po [[Evropa|Evropi]], [[Venecuela|Venecueli]], a riskirao je samo jednom, vratio se kako bi se vjenčao s Mercedes. U to doba je boravio i u [[Havana|Havani]], započevši prijateljstvo s [[Fidel Castro|Castrom]] koje traje i dan danas, te izaziva brojne negativne političke reakcije. Potaknut kubanskim događajima, Márquez je pomogao osnivanje ureda Castrove novinske agencije ''Prensa Latina'' u [[Bogoti]], a zatim i u [[New York]]u. Zbog svojih stavova uvrijedio je [[Sjedinjene Američke Države|Amerikance]], pa mu je sve do [[1971]]. bio zabranjen ulazak u tu zemlju. === Književna karijera === {{Gabriel García MárquezPortal}} Najveće uspjehe kao pisac doživio je u [[Mexico City]]ju, gdje se sa suprugom i sinovima Roderigom i Gonzalom doselio [[1959]]. Prva uspješna knjiga bila mu je ''[[Pukovniku nema ko da piše]]'', objavljena [[1961]], a slijedio je ''Pogreb velike mame'' godinu dana kasnije. García Márquez je bio strastveno zainteresiran za tragičnu političku situaciju u svojoj zemlji. Jedna od njegovih ranih knjiga ''Zla kob'' (1962) obrađuje period političkog nasilja 1950-ih, u kojem je stradalo više od 100,000 Kolumbijaca; u ovom romanu kao i u njegovim drugim djelima on stalno traži kraj besmislenom ubijanju. Do sredine 1960-ih, on je objavio tri romana koji su uživali dobre kritike u Latinskoj Americi, ali nisu imali veliki komercijalni niti međunarodni uspjeh.<ref name="Guardian"/> === [[Sto godina samoće]] === Njegov četvrti roman ''[[Sto godina samoće]]'', koji je prvi put je bio objavljen ne u Kolumbiji nego u Argentini, donio mu je velike promjene.<ref name="Guardian"/> Za svoju najslavniju knjigu, pričao je kako mu se, dok je prilazio [[Acapulco|Acapulcu]], dogodilo svojevrsno otkrovenje i ni sam nije znao zašto, ali je znao da treba napisati tu knjigu. Doživljaj je bio tako cjelovit da je na tom mjestu mogao izdiktirati prvo poglavlje, od riječi do riječi. Vratio je porodicu kući, zatvorio se u sobu, počeo pisati, i to svakodnevno 18 mjeseci. Pušio je 6 kutija [[cigareta]] na dan, prodao [[automobil]] i gotovo sve električne uređaje u kući kako bi mogao prehraniti porodicu i kupiti dovoljno papira za pisanje i založio preostale stvari u kući da pošalje rukopis izdavaču. Njegovo najpoznatije djelo i jedna od najčitanijih knjiga svjetske književnosti ugledalo je svjetlo dana u aprilu [[1969]]. Knjiga ''Sto godina samoće'' (''Cien años de soledad'') prodana je u više od 10 miliona primjeraka i osvojila mnogobrojne nagrade, te iznjedrila cijelu školu "magičnog realizma" (sam Márquez uvijek se ograđivao od tog naziva). Roman pokriva sto godina historije izmišljenog kolumbijskog gradića po imenu [[Macondo]] i prati porodicu Buendía kroz 7 generacija. Márquezova genijalna dosjetka, koju obilno koristi u romanu, jeste da nevjerovatne događaje prikazuje kao nešto prirodno, dok običnim pojavama daje natprirodnu atmosferu. Npr., kad građani Maconda prvi put vide led, čude mu se kao "velikom otkriću našega doba", a kad Cigani donesu leteći tepih, nije im ništa zanimljiviji od čigre. Ista je strategija primijenjena na historijske događaje: masakr neokolonijalista nad narodom prikazan je kao nešto mutno, tajanstveno, gotovo kao doživljaj u snu, a istovremeno se kiša cvijeća ili epidemija spavanja prihvataju kao konkretne, prirodne pojave. Roman ne samo da je odmah bio dostupan čitaocima svugdje u svijetu, nego je uticao na pisce mnogih nacionalnosti, od [[Isabel Allende]] do [[Salman Rushdie|Salmana Rushdieja]]. Iako roman nije bio prvi primjer magičnog realizma u Latinskoj Americi, pomogao je pokrenuti ono što je postalo poznato kao bum u latinoameričkoj književnosti, što je pomoglo mnogim mladim i talentiranim piscima naći novu međunarodnu publiku.<ref name="Guardian"/> Márquez je tada imao 39 godina, a dobar dio zarađenog novca darovao je ljevičarima u [[Angola|Angoli]], [[Argentina|Argentini]], [[Kolumbija|Kolumbiji]] i [[Nikaragva|Nikaragvi]], te pomogao osnivanju organizacije HABEAS (organizacija posvećena sprečavanju zloupotrebe vlasti i oslobađanju političkih zatvorenika u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]]). === Nastavak književne karijere === Izlazak knjige ''Patrijarhove jeseni'' [[1975]]. podijelilo je kritičare jer su mnogi očekivali nastavak ''Sto godina samoće''. S vremenom je knjiga dobila mjesto koje zaslužuje, a neki je smatraju njegovim najboljim djelom, a sam autor je jednom prilikom o njoj napisao da je to "poema o usamljenosti moćnika". Zbog svojih političkih stavova, ponovno je morao otići iz Kolumbije u Meksiko, jer ga je kolumbijska vlada optužila da novčano pomaže gerilsku grupu M-16. Godine [[1982]]. dobio je [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu]], nastavio pisati, podučavati i bio je politički aktivan. Romantičnim temama vratio se [[1986]]. knjigom ''Ljubav u doba kolere'', snažnom, poetičnom i komičnom pričom o ljubavi na duge staze u kojoj je opisana i priča o [[ljubav]]i njegovih roditelja. Uslijedile su ''General u labirintu'', ''12 hodočasnika'' (zbirka pripovjedaka), ''Ljubav i drugi demoni''. Možda njegova najznačajnija knjiga o političkoj situaciji u Kolumbiji je ''Vijesti o otmici'' (Noticia de un secuestro), 1996 u kojem on detaljno ali strastveno opisuje detalja otmice 10 ljudi od strane narko-šefa Pabla Escobara, i komplikovane i djelimično uspješne pregovore za njihovo oslobađanje. Rijetki su romani koji otkrivaju tako zloslutno sposobnost narko-mafije da prodru do samog srca društva i izopače sve njegove vrijednosti.<ref name="Guardian"/> === Starost === Novcem od Nobelove nagrade, koji je godinama stajao na računu [[Švicarska|švicarske]] [[banka|banke]], Márquez je kupio danas vrlo cijenjene kolumbijske novine ''Cambio''. S 15.000 primjeraka tiraž ''Cambia'' odmah je skočio na 50.000, a maleni odmak napravio je [[1996]]. "novinarskim" stilom, napisavši knjigu ''Vijest o otmici'', koja govori o kolumbijskoj narkomafiji. Početkom ljeta [[1999]]. počele su se širiti misteriozne glasine o Márquezovoj tajanstvenoj [[bolest]]i. Neko je čak [[9. juli|9. jula]] [[1999]]. plasirao na [[internet]] kako je pisac dan ranije umro u Mexico Cityju. Istina je bila da se on još u proljeće počeo loše osjećati i da je postao toliko slab da se počeo rušiti i u bolnici je postavljena dijagnoza za [[ne-Hodgkinov limfom]]. Terapija je bila uspješna, a u medijima se spominjao [[limfom]] niske zloćudnosti. A za to vrijeme Márquez se potpuno predao poslu, u strahu da svoja djela neće nikad završiti. U jesen [[2002]]. objavio je prvi dio autobiografije ''Živjeti da bi se pripovjedalo'' i prvih 50.000 primjeraka prodano je u svega 2 sedmice. Prvi dio memoara govori i o odnosima njegovih roditelja, a završava [[1955]], odnosno objavljivanjem prve priče. Knjiga otkriva porijeklo likova i pripovijesti iz ''Sto godina samoće'', ''Pukovniku nema ko da piše'' ili ''Hronike najavljene smrti''. U drugom dijelu piše o životu do objavljivanja ''Sto godina samoće'', a u trećem o prijateljstvima s nekim od najpoznatijih svjetskih vođa, poput [[Fidel Castro|Castra]] ili bivšeg [[SAD|američkog]] predsjednika, [[Bill Clinton|Billa Clintona]], o kome je napisao vrlo zanimljiv novinski profil tokom skandala s [[Monica Lewinski|Monicom Lewinsky]]. Uglavnom je živio u [[Meksiko|Meksiku]] i [[Evropa|Evropi]]. Márquez se smatra najpoznatijim piscem [[magični realizam|magičnog realizma]], i to ponajprije zahvaljujući romanu ''Patrijarhova jesen'', koji je bajkovita priča o umirućem tiraninu i zbog kojeg je postao najhvaljeniji i najpopularniji predstavnik ovog pravca. == Smrt == Gabriel García Márquez je zadnjih godina svog života imao puno zdravstvenih problema. Njegov brat otkrio je da boluje od Alzheimerove bolesti i demencije, zbog čega više nije mogao pisati. Vijest o smrti književnika potvrdila je meksička državna novinska agencija Notimex i Nacionalno vijeće za kulturu i umjetnost. Gabriel García Márquez je umro u [[Mexico City]]iju 17. aprila 2014. godine.<ref>{{cite web |last1=Torres |first1=Paloma |last2=G. Valdez |first2=Maria |title=Gabriel García Márquez Dies: Famed Colombian Author And Nobel Laureate Dead At 87 From Pneumonia |url=https://www.latintimes.com/gabriel-garcia-marquez-dies-famed-colombian-author-and-nobel-laureate-dead-87-pneumonia-166280 |website=Latin Times |access-date=13. 6. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613053525/https://www.latintimes.com/gabriel-garcia-marquez-dies-famed-colombian-author-and-nobel-laureate-dead-87-pneumonia-166280 |archive-date=13. 6. 2021 |date=17. 4. 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Castillo |first1=E. Eduardo |last2=Bajak |first2=Frank |title=Gabriel Garcia Marquez, Nobel laureate, dies at 87 |url=https://apnews.com/article/b897b6694d51454c9a095947eca25c3a |website=Associated Press |access-date=13. 6. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613053907/https://apnews.com/article/b897b6694d51454c9a095947eca25c3a |archive-date=13. 6. 2021 |date=18. 4. 2014 |url-status=live }}</ref> == Nepotpun spisak djela == === Romani === * ''[[Sto godina samoće]]'' (''Cien años de soledad'', [[1967]]) * ''Patrijarhova jesen'' (''El otoño del patriarca'', [[1975]]) * ''Hronika najavljene smrti'' (''Crónica de una muerte anunciada'', [[1981]]) * ''[[Ljubav u doba kolere]]'' (''El amor en los tiempos del cólera'', [[1985]]) * ''[[O ljubavi i drugim nečistim silama]]'' (''Del amor y otros demonios'', [[1994]]) * ''Pustolovina Miguela Littína (''Las Aventuras de Miguel Littín Clandestino en Chile'', [[1986]]) * '' Living to Tell the Tale'' (''Vivir para contarla'' - [[2002]]) * ''[[Sjećanje na moje tužne kurve]]'' (''Memorias de mis putas tristes'' - [[2004]]) === Priče i novele === * ''[[Pukovniku nema ko da piše]]'' (''El coronel no tiene quien le escriba'', [[1961]]) * ''Sahrana Velike Mame'' (''Los funerales de la Mamá Grande'', [[1962]]) * ''Zla kob'' (''La mala hora'', [[1962]]) * ''Dvanaest hodočasnika'' (''Doce cuentos peregrinos'', [[1992]]) * ''Sretan put, gospodine predsjedniče!'' * ''Nevjerovatna historija nevine Eréndire i njene bezdušne babe'' (''La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada'', [[1978]]) == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20050130092741/http://www.themodernword.com/gabo/ Gabriel García Márquez pages] * [http://nobelprize.org/literature/laureates/1982/ Nobelova nagrada]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708213124/http://nobelprize.org/literature/laureates/1982/ |date=8. 7. 2008 }} {{Wikicitat|Gabriel García Márquez}} {{Nobelova nagrada za književnost laureati 1976-2000}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Márquez, Gabriel García}} [[Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za književnost]] [[Kategorija:Kolumbijski novinari]] [[Kategorija:Kolumbijski pisci]] [[Kategorija:Gabriel García Márquez]] [[Kategorija:Rođeni 1927.]] [[Kategorija:Umrli 2014.]] [[Kategorija:Biografije, Aracataca]] t6087x89tnlvh95muden9mjr3amfduo Sveti Kristofor i Nevis 0 20613 3939404 3937024 2026-11-06T20:58:12Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939404 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Sveti Kristofor i Nevis | izvorno_ime = Federation of Saint Kitts and Nevis | ime_genitiv = Svetog Kristofora i Nevisa | zastava = Flag of Saint Kitts and Nevis.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of Arms of Saint Kitts and Nevis.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[O Land of Beauty!]]"<center>[[File:United_States_Navy_Band_-_O_Land_of_Beauty.ogg]]</center> | karta = KNA orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Basseterre]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|17|18|N|62|44|W|type:city}} | najveći_grad = [[Basseterre]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Federalna monarhija|Federalna]] parlamentarna [[ustavna monarhija]] | vrsta_prve_vlasti = [[Monarh (titula)|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = Generalni Guverner | vladar_druga_vlast = [[Marcella Liburd]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik vlade Svetog Kristofora i Nevisa|Predsjednik vlade]] | vladar_treća_vlast = [[Terrance Drew]] | zakonodavstvo = [[Narodna skupština Svetog Kristofora i Nevisa|Narodna skupština]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = 19. septembar 1983. | površina = 261 | po_površini_na_svijetu = 188 | procenat_vode = zanemarivo | stanovnika = 54.338 | stanovnika_godina = 2023 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 187 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 164 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 64 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $1,8 milijardi | bdp_godina = 2023 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $29.893<ref name="imf.org">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=361,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |publisher=International Monetary Fund |date=oktobar 2023 |access-date=13. 12. 2023 |title=World Economic Outlook October 2023 (Saint Kitts and Nevis) |archive-date=13. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213200621/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=361,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $1 milijarda | bdp_nominalni_godina = 2023 | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $18.158<ref name="imf.org"/> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = 0,840<ref>{{Cite web |date= 26. 5. 2025 |title=Human Development Report 2023/2024 |url= https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/KNA|access-date=25. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 58 | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Istočnokaripski dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−04:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = 1-869 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.kn]] | komentar = }} '''Federacija Sveti Kristofor i Nevis (zvanično: Federacija Svetog Kristofora i Nevisa)''',<ref name="About St.Kitts and Nevis">{{Cite web |title=About St.Kitts and Nevis – The Government of St. Kitts and Nevis |url=https://www.gov.kn/about-st-kitts-and-nevis/ |access-date=29. 4. 2026 |website=The Official Website of St. Kitts and Nevis |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web | title=Saint Kitts and Nevis | url=https://www.un.org/en/about-us/member-states/saint-kitts-and-nevis |website=[[United Nations]]|access-date=29. 4. 2026}}</ref>{{sfn|Constitution|1983|loc=Chapter 1}}{{efn|Ustav propisuje da ostrvo Sveti Kristofer (koje je inače poznato kao Sveti Kits) i ostrvo Nevis čine suverenu demokratsku saveznu državu, koja se može nazivati "​„Sveti Kristofer i Nevis", "Sveti Kits i Nevis" ili "Federacija Sveti Kristofer i Nevis".}} ostrvska je država smještena na Karibima, u [[Srednja Amerika|Srednjoj Americi]].<ref>{{Cite web|url=https://mapy.com/en/?source=osm&id=659|title=Mapy.com|website=Mapy.com|access-date=27. 9. 2026}}</ref> Sastoji se od dva ostrva – [[Sveti Kristofor (ostrvo)|Svetog Kristofora]] i [[Nevis (ostrvo)|Nevisa]], [[vulkan]]skog porijekla, dijeli ih tri kilometra širok prolaz.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kn/about-st-kitts-and-nevis/|title=About St.Kitts and Nevis – The Government of St. Kitts and Nevis|language=en-US|access-date=27. 9. 2026}}</ref> Nalazi se u lancu [[Ostrva zavjetrine]] unutar [[Mali Antili|Malih Antila]]. S teritorijom od 261&nbsp;km<sup>2</sup> i oko 48.000 stanovnika, to je najmanja suverena država na zapadnoj hemisferi, kako po površini tako i po broju stanovnika, a ujedno i najmanja suverena federacija na svijetu.<ref name="cia.gov">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-kitts-and-nevis/ |title=CIA World Factbook- St Kitts and Nevis |website=www.cia.gov |access-date=10. 7. 2019 |archive-date=5. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205061139/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/sc.html |url-status=dead }}</ref> Ova zemlja je kraljevstvo u okviru [[Krunske zemlje Commonwealtha|Commonwealtha]], s [[Charles III|Charlesom III]]. kao kraljem i šefom države.<ref name="cia.gov"/><ref name="britannica.com">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Saint-Kitts-and-Nevis |title=Enclopedia Britannica – St Kitts and Nevis |access-date=10. 7. 2019 |archive-date=3. 8. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803155513/https://www.britannica.com/place/Saint-Kitts-and-Nevis |url-status=live }}</ref> Karipska ostrva blizanci, Sveti Kits i Nevis, smještena su na južnom kraju lanca ostrva Leeward u Zapadnoj Indiji, oko 310 kilometara istočno od [[Portoriko|Portorika]]. Sjeverozapadno se nalaze ostrva Saba i [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]], koja pripadaju Holandskim Antilima. [[Barbuda]] se nalazi sjeveroistočno, a [[Antigva i Barbuda|Antigva]] jugoistočno.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Saint Kitts and Nevis {{!}} Social Sciences and Humanities {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=27. 9. 2026}}</ref> Glavni grad je [[Basseterre]], smješten na većem ostrvu, Svetom Kristoforu.<ref name="cia.gov"/> Basseterre je također glavna luka za prihvat putnika (putem kruzera) i tereta. Manje ostrvo, Nevis, nalazi se otprilike 3&nbsp;km jugoistočno od Svetog Kristofora, preko plitkog kanala poznatog kao "The Narrows".<ref name="cia.gov"/> Britanska zavisna teritorija [[Angvila]] historijski je također bila dio ove unije, koja je bila poznata pod zajedničkim nazivom [[Sveti Kristofor-Nevis-Angvila]]. Međutim, Angvila je 1967. odlučila istupiti iz unije i ostala je britanska prekomorska teritorija.<ref name="cia.gov"/> Sveti Kristofor i Nevis bili su među prvim ostrvima na Karibima koje su kolonizirali Evropljani. Na Svetom Kristoforu nalazile su se prve britanske i francuske kolonije na Karibima, zbog čega je ovo ostrvo dobilo naziv "matična kolonija Zapadne Indije".<ref>{{Cite book|title=The Caribbean : a walking and hiking guide|url=https://archive.org/details/caribbeanwalking0000adki|last=Adkins, Leonard M.|date=1999|publisher=Hunter Pub|isbn=0585042586|edition= 3rd|location=Edison, NJ|pages=[https://archive.org/details/caribbeanwalking0000adki/page/178 178]|oclc = 43474982}}</ref> Također, riječ je o posljednjoj britanskoj teritoriji na Karibima koja je stekla nezavisnost – to se dogodilo 1983. Prije sticanja nezavisnosti, federacija je 1964. postala pridružena država Ujedinjenog Kraljevstva, s potpunom unutrašnjom samoupravom. == Historija == Nezavisnost od [[Velika Britanija|Velike Britanije]] stekli su 1983. kao parlamentarna monarhija u okviru britanskog [[Commonwealth]]a. == Vlada == Federacija Sveti Kits i Nevis je [[ustavna monarhija]] u kojoj je britanski monarh na čelu države. Monarha zastupa generalni guverner, koji obavlja ceremonijalne dužnosti poput davanja kraljevske saglasnosti na zakonske prijedloge i odobravanja vladinih imenovanja.<ref>{{Cite web|url=https://thecommonwealth.org/our-work/promoting-democracy|title=Promoting Democracy|website=Commonwealth|language=en|access-date=27. 9. 2026}}</ref> Premijer jeste lider političke stranke koja osvoji najveći broj mjesta u Nacionalnoj skupštini i uživa podršku većine njenih članova. Generalni guverner poziva premijera da formira vladu; premijer je šef izvršne vlasti odgovoran za vladine politike, uključujući rukovođenje kabinetom i davanje preporuka za izbor generalnog guvernera. Kao demokratska savezna država, ona ima zakonodavno tijelo koje čini jednodomna Nacionalna skupština sa 11 članova izabranih prostom većinom glasova, i to na mandat u trajanju od pet godina, te tri člana koje imenuje generalni guverner.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://commonwealthchamber.com/member-countries/st-kitts-and-nevis/|title=St Kitts and Nevis|website=Commonwealth Chamber of Commerce|language=en-US|access-date=27. 9. 2026}}</ref> Ostrvo Nevis ima svog premijera, zakonodavstvo i upravu, a Skupštinu ostrva Nevis čini pet članova izabranih na općim izborima, te tri imenovana člana. == Geografija == Sveti Kits i Nevis podijeljen je na 14 parohija, od kojih se 9 nalaze na Svetom Kitsu, a to su: ''Christ Church Nichola Town, Saint Anne Sandy Point, Saint George, Saint John Capisterre, Saint Mary Cayon, Saint Paul Capisterre, Saint Peter Basseterre, Saint Thomas Middle Island'' i ''Trinity Palmetto Point''. Pet parohija koje se nalaze na Nevisu su: ''Saint George Gingerland, Saint James Windward, Saint John Figtree, Saint Paul Charlestown'' i ''Saint Thomas Lowland''.<ref name=":1" /> Sa ukupnom površinom od 261&nbsp;km², ostrvska država Sveti Kits i Nevis najmanja je suverena država na [[Zapadna hemisfera|zapadnoj hemisferi]]. Na jugozapadnoj obali većeg ostrva, Svetog Kitsa, smješten je [[Basseterre]], glavni i najveći grad Svetog Kristofora i Nevisa. To je važna luka i administrativno središte zemlje, te industrijski i ekonomski centar.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/maps/saint-kitts-and-nevis|title=Saint Kitts and Nevis Maps & Facts|date=25. 2. 2021|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=27. 9. 2026}}</ref> Najviši planinski vrh, Mount Liamuiga, nalazi se [[Nadmorska visina|na visini]] od 1156 metara. Pored dva glavna ostrva, zemlja se sastoji od još dva manja. Sveti Kits i Nevis nema direktnih susjednih zemalja. Udaljenost između New Yorka i glavnog grada Basseterrea iznosi oko 2.820&nbsp;km.<ref>{{Cite web|url=https://www.worlddata.info/america/stkitts-nevis/index.php|title=Saint Kitts and Nevis: country data and statistics|website=Worlddata.info|language=en|access-date=27. 9. 2026}}</ref> == Privreda == Slaba privreda zasniva se na uzgoju [[Šećerna trska|šećerne trske]]. Devedesetih godina postao je značajan i [[turizam]]. == Stanovništvo == Većina stanovništva su [[crnci]] ili mješanci, a uglavnom potomci bivših [[Robovlasništvo|robova]]. Broj stanovnika je nešto veći od 50.000. Velika većina je afričkog porijekla, s manjim mješovitim, bijelim i istočnoindijskim zajednicama. [[Protestantizam|Protestanti]] čine najveću vjersku grupu, a slijede ih [[Katoličanstvo|katolici]], s manjim zajednicama [[Hinduizam|hinduista]], [[Jehovini svjedoci|Jehovinih svjedoka]] i rastafarijanaca, a značajan udio ne pripada nikakvoj religiji. Engleski je službeni jezik, a široko se govori i kreolski jezik koji se širi po Karipskim predjelima. Stanovništvo je relativno mlado, rast je skroman, a oko jedne trećine živi u urbanim područjima, uglavnom u Basseterreu.<ref name=":2" /> == Kultura == Tradicionalne karipske [[umjetnost]]i popularne su na Svetom Kittsu i Nevisu, uključujući pamuk s morskih otoka i šarene batike, rezbarenje drveta i rukotvorine od kokosovih ljuski, [[Korali|korala]] i morskih školjki. Karneval na ostrvima počinje svake godine sredinom decembra i traje do Nove godine. Događaji uključuju takmičenja za titule Kralj Calypso, Kraljica Calypso i Miss Svetog Kittsa. Calypso takmičenja i šou talenata održavaju se u večernjim satima. Moko jumbies, šareno kostimirani hodači na štulama, nastupaju za vrijeme festivala. Ostali festivali uključuju Muzički festival Svetog Kittsa, junski show koji predstavlja razne muzičke stilove, uključujući [[Salsa|salsu]], socu, [[Samba|sambu]], reggae, [[džez]] i soul.<ref name=":1" /> == Također pogledajte == * [[Basseterre]] * [[Karibi]] * [[Karipsko more]] == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === * {{cite book|last=Cobley|first=Alan Gregor|title=Crossroads of Empire: The European-Caribbean Connection, 1492–1992|url=https://books.google.com/books?id=IalxKZ_YBMQC|year=1994|publisher=Department of History, University of the West Indies|isbn=978-976-621-031-1}} * {{cite web|last=Constitution| date=22. 6. 1983 | url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Kitts/kitts83.html|title=1983 Saint Kitts and Nevis Constitution|website=pdba.georgetown.edu|access-date=30. 8. 2017|archive-date=20. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820122204/http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Kitts/kitts83.html|url-status=live}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Saint Kitts and Nevis}} {{Commonscat|Saint Kitts and Nevis}} {{wikiatlas|Saint Kitts and Nevis}} ; Uprava * [http://www.sknis.info Saint Kitts & Nevis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706203847/http://www.sknis.info/ |date=6. 7. 2016 }} službena vladina informativna usluga * [http://www.gov.kn Saint Kitts & Nevis] službena vladina stranica * [http://www.ciu.gov.kn St. Kitts & Nevis Citizenship-by-Investment Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622030345/http://www.ciu.gov.kn/ |date=22. 6. 2013 }} * [http://www.fsrc.kn Saint Kitts & Nevis] St Kitts Financial Services Regulatory Commission ; Opće informacije * {{CIA World Factbook link|sc|Sveti Kristofor i Nevis}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1202982.stm Sveti Kristofor i Nevis] na [[BBC|BBC News]] ; Karte * [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Saint_Kitts_and_Nevis&params=17_18_N_62_44_W_type:country GeoHack list of street, satellite, and topographic maps] * [http://www.caribbean-on-line.com/islands/sk/skm.shtml Caribbean-On-Line, St. Kitts & Nevis Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812025043/http://www.caribbean-on-line.com/islands/sk/skm.shtml |date=12. 8. 2012 }} ; Turizam *[http://www.nevisisland.com/ Nevis Tourism Authority] – službena stranica *[http://www.stkittstourism.kn/ Saint Kitts Tourism Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070409144226/http://www.stkittstourism.kn/ |date=9. 4. 2007 }} – službena stranica ; Novosti * [http://www.winnfm.com West Indies News Network (WINN FM)] * [http://www.thestkittsnevisobserver.com The St. Kitts-Nevis Observer] * [http://www.sknvibes.com SKNVibes] * [http://www.miyvue.com MIYVUE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227192722/http://www.miyvue.com/ |date=27. 12. 2017 }} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Sveti Kristofor i Nevis|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1983.]] [[Kategorija:Države članice Ujedinjenih nacija]] [[Kategorija:Karipska ostrva]] tavihl4vodvnk8k66vq1fmaz38zko34 Sveti Vincent i Grenadini 0 20803 3939405 3927750 2026-11-06T20:58:15Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939405 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Sveti Vincent i Grenadini | izvorno_ime = Saint Vincent and the Grenadines | ime_genitiv = | zastava = Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Saint Vincent and the Grenadines.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[St Vincent Land So Beautiful]]" | karta = LocationSaintVincentAndTheGrenadines.png | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Kingstown]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|13|10|N|61|14|W|type:city}} | najveći_grad = | službeni_jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * 82.4% [[Kršćanstvo|Kršćani]] ** 26.4% [[Pentekostalizam|Pentekostalisti]] ** 11.6% [[Adventisti sedmog dana]] ** 10.5% [[Anglikanstvo|Anglikanci]] ** 9.9% [[Baptizam|Baptisti]] ** 24.0% Drugi kršćani {{Tree list/end}} |14.0% [[Ireligija|Bez religije]] |0.8% [[Rastafarijanstvo|Rastafarijanci]] |0.2% Druge religije |3.6% Nije navedeno }}<ref>{{cite web|url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=192c|title=National Profiles|access-date=14. 10. 2022|archive-date=14. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014054714/https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=192c|url-status=live}}</ref> | demonim = | državno_uređenje = [[Ustavna monarhija]] | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak britanskih kraljeva|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = Generalni guverner | vladar_druga_vlast = [[Stanley John]] | vrsta_treće_vlasti = Predsjednik vlade | vladar_treća_vlast = [[Godwin Friday]] | zakonodavstvo = [[Dom skupštine Svetog Vincenta i Grenadina]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = 1979. | nezavisnost_priznato = | površina = 389 | po_površini_na_svijetu = 184 | procenat_vode = zanemarivo | stanovnika = 109.296 | stanovnika_godina = 2023 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 180 | procjena = | procjena_godina = | gustoća = 281 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = {{increase}} $2 milijarde | bdp_godina = 2023. | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = {{increase}} $17.840<ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=364,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=International Monetary Fund|date=oktobar 2023|access-date=13. 12. 2023|title=World Economic Outlook October 2023 (Saint Vincent and the Grenadines)|archive-date=13. 12. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231213200620/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=364,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|url-status=live}}</ref> | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = {{increase}} $1 milijarda | bdp_nominalni_godina = 2023. | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = {{increase}} $9,360<ref name="IMF" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = 0,798<ref>{{Cite web |date=26. 5. 2025 |title=Human Development Report 2023/2024 |url=https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/VCT |access-date=25. 5. 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en |archive-date=12. 8. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812054834/https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/VCT |url-status=live }}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Istočnokaripski dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = 1-784 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.vc]] | komentar = }} Ostrvska država '''Sveti Vincent i Grenadini,''' ponekad nazivani jednostavno Sveti Vincent, arhipelaška su država u istočnim [[Karibi]]ma. Nalaze se u jugoistočnom dijelu [[Ostrva privjetrine]] u sastavu [[Mali Antili|Malih Antila]], u regiji Antila, na južnom kraju istočne granice između [[Karipsko more|Karipskog mora]] i [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]]. Na sjeveru se nalazi [[Sveta Lucija]], na istoku [[Barbados]], a na jugu [[Grenada]]. Zemlja se prostire na površini od 389&nbsp;km<sup>2</sup>, a većinu teritorije čini najsjevernije ostrvo, [[Sveti Vincent (ostrvo)|Sveti Vincent]], na kojem se nalazi glavni i najveći grad, [[Kingstown]]. Na jugu se nalaze sjeverne dvije trećine Grenadina, lanca od 32 manja ostrva; preostalu južnu trećinu čini Grenada. Sedam ostrva je naseljeno,<ref>Not including those island that are part of Grenada: [[Petite Martinique]] and [[Carriacou]].</ref> a najveća i najnaseljenija među njima su [[Bequia]], [[Mustique]], [[Canouan]] i [[Union Island]].<ref>{{Cite web |title=Geography |url=https://tourism.gov.vc/tourism/index.php/svg-facts/72-essentials |access-date=9. 12. 2024 |website=tourism.gov.vc |archive-date=9. 12. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209232429/https://tourism.gov.vc/tourism/index.php/svg-facts/72-essentials |url-status=live }}</ref>{{efn|Preostala naseljena ostrva su [[Petit Saint Vincent]], [[Palm Island, Grenadines|Palm Island]], [[Mayreau]]; te, [[Young Island (Grenadines)|Young Island]] koje je naseljeno privatno ostrvo. Nenaseljena ostrva uključuju [[Tobago Cays]], [[Baliceaux]], [[Battowia]], [[Quatre]], [[Petite Mustique]], [[Savan (island)|Savan]] i [[Petit Nevis]].}} Sa populacijom od oko 109.296 stanovnika, Sveti Vincent i Grenadini imaju gustinu naseljenosti od 281 stanovnika po km<sup>2</sup>.<ref name="auto">{{cite web |title=Saint Vincent and the Grenadines Population and Housing Census Report 2023 |url=https://stats.gov.vc/wp-content/uploads/2026/05/SVG-2023-Census-Report.pdf |access-date=7. 8. 2026 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines}}</ref> Većina stanovništva su potomci porobljenih Afrikanaca koje su doveli Francuska, a kasnije i Velika Britanija, koja je tokom 18. vijeka polagala pravo na ova ostrva. Ova zemlja je bila kolonija [[Britansko Carstvo|Britanskog]] [[Britansko Carstvo|Carstva]] od 1783. do 1979, kada je mirnim putem stekla nezavisnost; kultura, jezik, vlast i pravni sistem zemlje odražavaju dugotrajno naslijeđe britanske vladavine. Država je članica [[Commonwealth nacija|Commonwealtha nacija]] i jedna je od [[Krunske zemlje Commonwealtha|Krunskih zemalja Commonwealtha]], sa kraljem [[Charles III|Charlesom III]] kao zvaničnim šefom države. Sveti Vincent je član [[Organizacije istočnokaripskih država]] (OECS), CARICOM-a, [[Bolivarijanska alijansa za Amerike|Bolivarijanske alijanse za Amerike]] (ALBA) i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC). U aprilu 2021, vulkan [[La Soufrière]] eruptirao je nekoliko puta uz "eksplozivne događaje" koji su trajali dvije sedmice, što je rezultiralo evakuacijom 16.000 stanovnika.<ref>{{cite web|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/travel-guide/a36096361/st-vincent-volcano-eruption-2021-news/|title=Everything We Know About the Volcano Eruption on St. Vincent|website=Town&Country magazine|date=12. 4. 2021|access-date=13. 4. 2021|quote=|archive-date=11. 7. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711181733/https://www.townandcountrymag.com/leisure/travel-guide/a36096361/st-vincent-volcano-eruption-2021-news/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2021/04/12/986302206/from-bad-to-worse-la-soufriere-continues-to-erupt|title=From Bad To Worse: La Soufrière Volcano Continues To Erupt|website=NPR|date=12. 4. 2021|access-date=12. 4. 2021|quote=|last1=Jones|first1=Dustin|archive-date=15. 7. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715231321/https://www.npr.org/2021/04/12/986302206/from-bad-to-worse-la-soufriere-continues-to-erupt|url-status=live}}</ref> Pomoć i hitnu finansijsku podršku pružila su obližnja ostrva, [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i agencije poput [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Prvu značajnu ponudu dugoročnog finansiranja u iznosu od 20 miliona američkih dolara objavila je [[Svjetska banka]] 13. aprila 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.nycaribnews.com/articles/us20m-for-st-vincent-volcano-response-from-world-bank/|title=US$20m for St. Vincent volcano response from World Bank|website=NY Carib News|access-date=13. 4. 2021|quote=|archive-date=11. 7. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711181514/https://www.nycaribnews.com/articles/us20m-for-st-vincent-volcano-response-from-world-bank/|url-status=dead}}</ref> == Historija == Domorodački [[Indijanci]], [[Karibi]], agresivno su sprečavali naseljavanje Evropljana na Svetom Vincentu do 18. vijeka. Od 1719. [[Francuska|francuski]] naseljenici sade plantaže [[kahva|kahve]], [[duhan]]a, [[indigo|indiga]], [[pamuk]]a i [[šećerna trska|šećerne trske]] na kojima rade [[Afrika|afrički]] [[robovlasništvo|robovi]]. Područje nekoliko puta potpada pod vlast [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] i vraća se u francuski posjed. Konačno od 1783. ostaje pod britanskom vlašću. Ukidanjem ropstva 1834. nastaje manjak radne snage na plantažama, što privlači nove naseljenike: [[Portugal]]ce 1840-ih i [[Indija|Indijce]] 1860-ih. Sveti Vincent i Grenadini prolaze kroz razne oblike [[kolonijalizam|kolonijalnog]] statusa. Nakon raspada [[Federacija Zapadnih Indija|Federacije Zapadnih Indija]] 1962. dobija vlastitu upravu, a 1979. i potpunu samostalnost. == Vlada == Prema [[Ustav]]u iz 1979. ostrva su [[parlament]]arna monarhija s jednim zakonodavnim domom u okviru britanskog [[Commonwealth]]a. == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == [[File:Saint Vincent and the Grenadines.svg|thumb|Karta Svetog Vincenta i Grenadina]] Sveti Vincent i Grenadini nalaze se zapadno od [[Barbados]]a, južno od [[Sveta Lucija|Svete Lucije]] i sjeverno od [[Grenada|Grenade]], unutar grupe ostrva [[Ostrva privjetrine]] u sastavu [[Mali Antili|Malih Antila]], ostrvskog luka [[Karipsko more|Karipskog mora]]. Ostrva Sveti Vincent i Grenadini obuhvataju glavno [[Sveti Vincent (ostrvo)|ostrvo Sveti Vincent]] (površine 344&nbsp;km<sup>2</sup>) i sjeverne dvije trećine ostrva Grenadini (ukupne površine 45&nbsp;km<sup>2</sup>), koji čine lanac manjih ostrva što se protežu južno od Svetog Vincenta prema Grenadi. Sveti Vincent i Grenadini (SVG) sastoje se od ukupno 32 ostrva i otočića. Devet ih je nastanjeno, uključujući glavno ostrvo Sveti Vincent i ostrva: [[Young Island]], [[Bequia]], [[Mustique]], [[Canouan]], [[Union Island]], [[Mayreau]], [[Petit St Vincent]] i [[Palm Island]]. Među značajnijim nenastanjenim ostrvima u grupi Grenadina izdvajaju se [[Petit Nevis]], koje su koristili kitolovci, i [[Petit Mustique]], koji je početkom 2000-tih bio u središtu velike prevare s nekretninama.[40] Glavni grad države Sveti Vincent i Grenadini je [[Kingstown]], smješten na ostrvu Sveti Vincent.<ref>{{Cite web|url=https://www.lecho.be/economie-politique/belgique/economie/l-enfer-d-une-societe-belge-au-paradis-terrestre/10057158.html|title=L'enfer d'une société belge au paradis terrestre|last=Balboni|first=Julien|date=10. 10. 2018|website=L'Echo|language=fr|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108145529/https://www.lecho.be/economie-politique/belgique/economie/l-enfer-d-une-societe-belge-au-paradis-terrestre/10057158.html|archive-date=8. 1. 2019|access-date=11. 12. 2019}}</ref> Glavno ostrvo Sveti Vincent dugačko je 26&nbsp;km, široko 15&nbsp;km i ima površinu od 344&nbsp;km<sup>2</sup>. Ostrva iz grupe Grenadina koja pripadaju Svetom Vincentu protežu se u dužini od 60,4&nbsp;km, od najsjevernije do najjužnije tačke, a njihova ukupna površina iznosi 45&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref>{{Cite web|title=North America - Grassland, desert, and tundra soils {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/North-America/Grassland-desert-and-tundra-soils|access-date=19. 6. 2022|website=www.britannica.com|language=en|archive-date=11. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811101254/https://www.britannica.com/place/North-America/Grassland-desert-and-tundra-soils|url-status=live}}</ref> Ostrvo Sveti Vincent je vulkanskog porijekla, prekriveno gustom šumom i sa vrlo malo ravnog zemljišta.<ref name="CIA World Factbook – St Vincent"/> Strana ostrva izložena vjetru (privjetrinska strana) veoma je stjenovita i strma, dok strana zaklonjena od vjetra (zavjetrinska strana) obiluje pješčanim plažama i zalivima. Najviši vrh na Svetom Vincentu je vulkan [[La Soufrière]], visok 1.234&nbsp;m.<ref name="CIA World Factbook – St Vincent"/> Ostale značajne planine na Svetom Vincentu su (redom od sjevera prema jugu): Richmond Peak, Mount Brisbane, Colonarie Mountain, Grand Bonhomme, Petit Bonhomme i Mount St Andrew.<ref>{{Cite web|date=25. 4. 2017|title=Largest Islands In Saint Vincent And The Grenadines|url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-islands-in-saint-vincent-and-the-grenadines.html|access-date=19. 6. 2022|website=WorldAtlas|language=en-US|archive-date=19. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619140927/https://www.worldatlas.com/articles/largest-islands-in-saint-vincent-and-the-grenadines.html|url-status=live}}</ref> Zemlja obuhvata dvije kopnene ekoregije: vlažne šume Zavjetrinskih ostrva i suhe šume Malih Antila.<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|display-authors=1|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> Godine 2019. imala je prosječnu ocjenu 6,95/10 na Indeksu integriteta šumskih pejzaža, čime je zauzela 61. mjesto u svijetu među 172 zemlje.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|display-authors=1|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi-access=free}}</ref> Veći dio teritorije Svetog Vincenta i Grenadina nalazi se unutar glavnog područja nastanka atlantskih tropskih ciklona. Ostrva su bila direktno pogođena tropskom olujom Bret 2023.<ref>{{cite web|date=24. 6. 2023|title=Tropical Storm Bret – Final Situation Report (As of 5:00 PM on June 23, 2023)|url=https://reliefweb.int/report/saint-lucia/tropical-storm-bret-final-situation-report-500-pm-june-23-2023|access-date=27. 6. 2024|publisher=[[Caribbean Disaster Emergency Management Agency]]|via=[[ReliefWeb]]|archive-date=25. 6. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625031227/https://reliefweb.int/report/saint-lucia/tropical-storm-bret-final-situation-report-500-pm-june-23-2023|url-status=live}}</ref> == Privreda == Najvažniji ekonomski sektor je [[poljoprivreda]]. Dominira proizvodnja [[banana]]. U novije vrijeme u porastu su uslužne djelatnosti, naročito [[turizam]]. Zbog neuspjeha u uvođenju novih [[industrija]] nastavlja se razdoblje visokog stepena [[nezaposlenost]]i. Najveći problem razvoju ostrva je zavisnost privrede o urodu dominantne privredne kulture i vremenskim uslovima (tropske oluje nanose veliku štetu). == Stanovništvo == Najveći dio stanovništva čine potomci afričkih robova dovođenih za rad na plantažama. Slijede miješani potomci Indijanaca i crnaca, te nešto bijelaca (potomaka engleskih kolonista), Indijaca i Kariba. Zbog loše ekonomske situacije i nezaposlenosti stanovništvo emigrira u druge države. == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Bobrow, Jill & Jinkins, Dana. 1985. ''St. Vincent and the Grenadines''. 4th Edition Revised and Updated, Concepts Publishing Co., Waitsfield, Vermont, 1993. * Cosover, Mary Jo. 1989. "St. Vincent and the Grenadines." In ''Islands of the Commonwealth Caribbean: A Regional Study'', edited by Sandra W. Meditz and Dennis M. Hanratty. US Government Printing Office, Washington, D.C. * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-vincent-and-the-grenadines/ CIA Factbook entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812031210/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-vincent-and-the-grenadines/ |date=12. 8. 2022 }} * Gonsalves, Ralph E. 1994. ''History and the Future: A Caribbean Perspective''. Quik-Print, Kingstown, St Vincent. * [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2345.htm US Dept of State Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190525203721/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2345.htm |date=25. 5. 2019 }} * Williams, Eric. 1964. ''British Historians and the West Indies'', Port-of-Spain. {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Saint Vincent and the Grenadines}} {{Commonscat|Saint Vincent and the Grenadines}} * {{wikiatlas|Saint Vincent and the Grenadines}} * {{službeni website|http://www.gov.vc}} Vlade Svetog Vincenta i Grenadina * {{CIA World Factbook link|vc|Sveti Vincent i Grenadini}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1210689.stm St Vincent i Grenadini] na [[BBC|BBC News]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=VC Sveti Vincent i Grenadini] na "International Futures" {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Sveti Vincent i Grenadini|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrva u Karipskom moru]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1979.]] [[Kategorija:Države engleskog govornog područja]] gyea9vinkujqtnq1lvt83rd3nrzilm5 Hirohito 0 21299 3939486 3939121 2026-11-06T22:47:06Z ~2026-59199-03 187690 Poništena izmjena [[Special:Diff/3939121|3939121]] korisnika [[Special:Contributions/نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[User talk:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 3939486 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija Vladar | Ime = Hirohito (裕仁) | Titula = Car Japana | Slika = Hirohito in dress uniform.jpg | Opis slike = Hirohito | Vladavina = [[25. decembar]] [[1926]] – [[7. januar]] [[1989.]] | Ustoličenje = [[10. novembar]] [[1928.]] | Prethodnik = [[Yoshihito, car Taishō|Taishō]] | Nasljednik = [[Akihito, car Japana|Akihito]] | Supružnik = [[Carica Kojun]] | Djeca = [[Akihito, car Japana|Akihito]]<br />[[Princeza Šigeko]]<br />[[Princeza Sačiko]]<br />[[Princeza Kazuko]]<br />[[Princeza Acuko]]<br />[[Princ Masahito]]<br />[[Princeza Takako]] | Dinastija = [[Linija Jamato|Jamato]] | Otac = [[Yoshihito, car Taishō|Taishō]] | Majka = [[Carica Teimei]] | Datum rođenja = {{Datum rođenja|1901|04|29}} | Mjesto rođenja = [[Tokio]], [[Japan]] | Datum smrti = {{Datum smrti i godine|1989|02|24|1901|04|29}} | Mjesto smrti = Tokio, Japan |}} '''Hirohito''' ([[Japanski jezik|japanski]]: '''裕仁''', japanski Shōwa-Car (昭和天皇), [[29. april]] [[1901]]. – [[7. januar]] [[1989]].) je bio japanski car. Njegova vladavina od [[1926]]. obilježena je agresivnom militarističkom politikom [[Japan]]a (napad na [[Kina|Kinu]] [[1931]]. i [[1937]], pakt s [[Adolf Hitler|Hitlerom]] [[1940]]). Napadom na [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] ([[Pearl Harbor]] [[1941]].) ušao je u [[Drugi svjetski rat]], u augustu [[1945]]. objavio je bezuslovnu kapitulaciju Japana, a [[1946]]. se odrekao "božanskog porijekla". Međunarodni sud oslobodio ga je [[1948]]. optužbe za ratne zločine. ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Hirohito}} [[Kategorija:Rođeni 1901.]] [[Kategorija:Umrli 1989.]] [[Kategorija:Japanski vladari]] [[Kategorija:Fašistički vladari]] [[Kategorija:Drugi svjetski rat]] nv4ja47tjp2r8mxp4cal9ir156vgihi 3939488 3939486 2026-11-06T22:48:53Z نوفاك اتشمان 16322 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-59199-03|~2026-59199-03]] ([[User talk:~2026-59199-03|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] 3939121 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija Vladar | Ime = Hirohito (裕仁) | Titula = Car Japana | Slika = Hirohito in dress uniform.jpg | Opis slike = Hirohito | Vladavina = [[25. decembar]] [[1926]] – [[7. januar]] [[1989.]] | Ustoličenje = [[10. novembar]] [[1928.]] | Prethodnik = [[Yoshihito, car Taishō|Taishō]] | Nasljednik = [[Akihito, car Japana|Akihito]] | Supružnik = [[Carica Kojun]] | Djeca = [[Akihito, car Japana|Akihito]]<br />[[Princeza Šigeko]]<br />[[Princeza Sačiko]]<br />[[Princeza Kazuko]]<br />[[Princeza Acuko]]<br />[[Princ Masahito]]<br />[[Princeza Takako]] | Dinastija = [[Linija Jamato|Jamato]] | Otac = [[Yoshihito, car Taishō|Taishō]] | Majka = [[Carica Teimei]] | Datum rođenja = {{Datum rođenja|1901|04|29}} | Mjesto rođenja = [[Tokio]], [[Japan]] | Datum smrti = {{Datum smrti i godine|1989|02|24|1901|04|29}} | Mjesto smrti = Tokio, Japan |}} '''Hirohito''' ([[Japanski jezik|japanski]]: '''裕仁''', japanski Shōwa-Car (昭和天皇), [[29. april]] [[1901]]. – [[7. januar]] [[1989]].) je bio japanski car. Njegova vladavina od [[1926]]. obilježena je agresivnom militarističkom politikom [[Japan]]a (napad na [[Kina|Kinu]] [[1931]]. i [[1937]], pakt s [[Adolf Hitler|Hitlerom]] [[1940]]). Napadom na [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] ([[Pearl Harbor]] [[1941]].) ušao je u [[Drugi svjetski rat]], u augustu [[1945]]. objavio je bezuslovnu kapitulaciju Japana, a [[1946]]. se odrekao "božanskog porijekla". Međunarodni sud oslobodio ga je [[1948]]. optužbe za ratne zločine. ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Hirohito}} [[Kategorija:Rođeni 1901.]] [[Kategorija:Umrli 1989.]] [[Kategorija:Japanski vladari]] [[Kategorija:Fašistički vladari]] [[Kategorija:Drugi svjetski rat]] [[Kategorija:Antikomunisti]] 2lia2bs2m2p04b14lph2qslcwvlwu2q Srednja Amerika 0 21914 3939398 3934816 2026-11-06T20:57:33Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939398 wikitext text/x-wiki [[File:Middle America (orthographic projection).svg|mini|250x250piksel|Položaj Srednje Amerike]] '''Srednja Amerika''' jest podregija unutar tropskog pojasa američkog kontinenta na sjevernoj hemisferi koja obuhvata kopneni most između [[Sjeverna Amerika|Sjeverne]] i [[Južna Amerika|Južne Amerike]] kao i [[Zapadnoindijska ostrva]], a geografski i geološki dio kopnene prevlake [[Tehuantepec]] pripada [[kontinent]]u [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]. Historijski gledano, Srednja Amerika može se smatrati samostalnim kontinentom. Kopno Srednje Amerike od prevlake Tehuantepec do prevlake [[Darién]] na granici između [[Panama|Paname]] i [[Kolumbija|Kolumbije]] naziva se '''Centralna Amerika'''. Obično obuhvata [[Meksiko]], sedam država Srednje Amerike, te 13 otočnih država i 18 teritorija Kariba. Zajedno sa Sjevernom Amerikom, one čine kontinent Sjeverna Amerika. [[Kolumbija]] i [[Venecuela]], koje pripadaju karipskom dijelu Južne Amerike, ponekad se ubrajaju u ovu podregiju. [[Karibi]] se povremeno izuzimaju iz ove podregije, dok se [[Gvajana]] u nju ubraja rijetko.<ref>[http://www.lib.utexas.edu/maps/americas/middleamerica.jpg CIA political map of Middle America]. 1994. [http://www.lib.utexas.edu/maps/ Perry–Castañeda Library Map Collection]; [[University of Texas]] Library Online</ref><ref>"[http://www.m-w.com/dictionary/Middle%20America Middle America]." ''[[Merriam-Webster|Merriam-Webster's Collegiate Dictionary]]'', 11th ed. 2003. ({{ISBN|0-87779-809-5}}) New York: Merriam-Webster, Inc.</ref><ref name=Augelli>{{cite journal|jstor=2561309|author=Augelli, John P.|title=The Rimland-Mainland Concept of Culture Areas in Middle America|journal=Annals of the Association of American Geographers|date=juni 1962|volume=52|issue=2|pages=52 (2): 119–129|doi=10.1111/j.1467-8306.1962.tb00400.x|quote=Mexico, Central America, and the West Indies, to which the term is normally applicable, share a general [geographic] focus .... For some ... "Middle America" refers only to Mexico and Central America; others add the West Indies and, infrequently, even [[Colombia]], [[Venezuela]], and [[The Guianas]]. Occasionally, the term "Central America" is used synonymously with "Middle America". Also, German geographers often refer to just the isthmian territories from Panama to Guatemala as ''[[:de:Mittelamerika|Mittelamerika]]''.}}</ref> Na tom kopnenom mostu pretežno se govori [[Španski jezik|španski]]. Jedina je iznimka [[Beliz]], gdje se govori [[Engleski jezik|engleski]]. Na ostrvima u [[Karipsko more|Karibima]] govore se engleski, [[francuski jezik|francuski]], [[Španski jezik|španski]] i [[Nizozemski jezik|nizozemski]]. == Geografski položaj == [[Image:MiddleAmerica-pol.jpg|thumb|left|upright=1.25|Politička mapa Srednje Amerike]] Fiziografski gledano, Srednja Amerika predstavlja teritorijalni prelaz između Sjeverne i Južne Amerike, istovremeno ih povezujući i razdvajajući.<ref name="Idiot">Gonzalez, Joseph. 2004. [https://books.google.com/books?id=I4h9x5ZYDDIC "Middle America: Bridging Two Continents"] (ch. 17). ''The Complete Idiot's Guide to Geography.'' ({{ISBN|1-59257-188-3}}) New York: Alpha Books; pp. 213–7</ref> Na zapadu, kopneni dio Srednje Amerike obuhvata suženi pojas američke kopnene mase u obliku prevlake, koji se proteže između južnog dijela [[Stjenovite planine|Stjenovitih planina]] u južnom dijelu SAD-a i sjevernog kraja [[Andi|Anda]] u [[Kolumbija|Kolumbiji]],<ref name="EB">"[http://www.britannica.com/eb/topic-381099/Middle-America Middle America]." ''[[Encyclopædia Britannica]]'' 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.</ref> razdvajajući [[Tihi okean]] na zapadu od [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]] (tj. [[Meksički zaliv|Meksičkog zaljeva]] i [[Karipsko more|Karipskog mora]]) na istoku, dok [[Veliki Antili|Veliki]] i [[Mali Antili]] na istoku čine otočni luk.<ref name=Idiot /> Regija se razvijala iznad nivoa mora, šireći se od Sjeverne Amerike prema jugu kao složen sistem vulkanskog luka i oceanske brazde tokom rane krede, da bi konačno formirala kopneni most tokom pliocena, kada se njen južni kraj (kod [[Panama|Paname]]) uslijed tektonskih procesa sudario sa Južnom Amerikom.<ref>Coney, Peter J. 1982. "[https://www.jstor.org/stable/2399080 Plate tectonic constraints on the biogeography of Middle America and the Caribbean region]." ''Annals of the Missouri Botanical Garden'': v. 69, pp. 432–443</ref> == Države i teritorije == Male ostrvske države su izuzete. Portoriko je ispisan kurzivom jer nije nezavisan. {| class="wikitable sortable" ![[Spisak suverenih država|Država]] / [[Zavisne teritorije|teritorije]] !Populacija ![[Spisak država po površini|Površina]] (km<sup>2</sup>) ![[Spisak država po gustoći|Gustoća]] (broj ljudi po km<sup>2</sup>) ![[Spisak glavnih gradova|Glavni grad]] |- |{{ZID|Meksiko}} |127.575.529 |1.943.945 |65,6 |[[Ciudad de México]] |- |{{ZID|Gvatemala}} |17.581.472 |107.158 |164,1 |[[Guatemala City]] |- |{{ZID|Kuba}} |11.333.483 |109.883 |103,1 |[[Havana]] |- |{{ZID|Haiti}} |11.263.770 |27.557 |408,7 |[[Port-au-Prince]] |- |{{ZID|Dominikanska Republika}} |10.738.958 |48.329 |222,2 |[[Santo Domingo]] |- |{{ZID|Honduras}} |9.746.117 |111.888 |87,1 |[[Tegucigalpa]] |- |{{ZID|Nikaragva}} |6.545.502 |119.994 |54,5 |[[Managua]] |- |{{ZID|El Salvador}} |6.453.553 |20.720 |311,5 |[[San Salvador]] |- |{{ZID|Kostarika}} |5.047.561 |51.049 |98,9 |[[San José (Kostarika)|San José]] |- |{{ZID|Panama}} |4.246.439 |74.333 |57,1 |[[Panama City]] |- |{{ZID|Jamajka}} |2.948.279 |10.831 |272,2 |[[Kingston]] |- |''{{ZID|Portoriko}}'' |''3.205.691'' |''9.100'' |''352,2'' |''[[San Juan (Portoriko)|San Juan]]'' |- |{{ZID|Beliz}} |390.353 |22.805 |17,1 |[[Belmopan]] |- |{{ZID|Bahami}} |389.482 |9.997 |39,0 |[[Nassau]] |- !'''Ukupno''' !'''217.193.906''' !'''2.667.589''' ! |} == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === {{refbegin}} * "[http://dictionary.reference.com/browse/Middle%20America Middle America]", ''[http://dictionary.reference.com/ Dictionary.com]''. * "[http://www.bartleby.com/65/na/NAmer.html North America]". ''[https://web.archive.org/web/20020205073950/http://www.bartleby.com/65/ The Columbia Encyclopedia]'', 6th ed. 2001–6. New York: Columbia University Press. * ''Oxford English Reference Dictionary'', 2nd ed. (rev.) 2002. ({{ISBN|0-19-860652-4}}) Oxford, UK: Oxford University Press. {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Central America}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Regija}} {{Kontinenti}} [[Kategorija:Srednja Amerika|*]] [[Kategorija:Sjeverna Amerika]] [[Kategorija:Kontinenti]] q9tgmjhlg1z2445aowt8892p5q7f90f Emir Balić 0 32155 3939315 3936311 2026-11-06T20:25:16Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939315 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Emir Balić | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = 1935. | mjesto_rođenja = [[Mostar]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|9|12|1935||}} | mjesto_smrti = [[Mostar]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = Skakač u vodu | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Emir Balić''' ([[Mostar]], 1935 - Mostar, 12. seprembar 2026)<ref>{{Cite web|url=https://historija.ba/d/389-roden-emir-balic|title=Rođen Emir Balić|website=Historija.ba|language=bs|access-date=29. 9. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-emir-balic-legenda-skokova-sa-starog-mosta-u-mostaru/260911191|title=Preminuo Emir Balić, legenda skokova sa Starog mosta u Mostaru|date=11. 9. 2026|website=Klix.ba|access-date=19. 10. 2026}}</ref> bio je legendarni [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] skakač s [[mostar]]skog [[Stari most|Starog mosta]]. Balić je posljednji put skočio sa Starog mosta 1996, u 61. godini života. U [[Skokovi sa Starog mosta|zvaničnim takmičenjima]] učestvovao je 20 puta, a sa svojom čuvenom ''lastom'' pobijedio je 13 puta. Četiri puta je bio drugi, a tri puta treći. Godine 2008. objavio je knjigu ''Sjećanja'', koja je izdana u saradnji s Klubom skakača u vodu ''Mostari''. [[Datoteka:Stari Most September 2004 3.jpg|mini|[[Stari most]]]] O sebi, u sklopu knjige, Balić je izjavio sljedeće: {{Citat3|Prvi put sam rođen u Mostaru 1935. Kad sam imao 16 godina, prvi put sam skočio sa Starog mosta, tada sam se prebio i tako sam se drugi put rodio - opet u Mostaru. S mosta sam skočio više od 1.000 puta. Hiljadu i neki put zagrlio sam Neretvu, izbacujući njenu vodu. Svašta sam u životu bio - i kinooperater, i kaskader, i bokser, i padobranac, i logoraš, i član Olimpijskog komiteta BiH... Prije i poslije svega, skakač laste. ''Prvi put sam poginuo 9. novembra 1993. kad je HVO srušio Stari most. U Neretvu sam zadnji put skočio 1996. s mosta kojeg nije bilo... A iz poštovanja prema Starom, s novog nikad nisam skočio. Živim u Mostaru. Do kraja svog života.''}} Objavio je i DVD ''Emir Balić u dokumentarnim filmovima o Mostaru i skokovima''. Filmovi koji su dio DVD-a su ''Mostar'', ''Admiral'', ''Dječak i most'', ''Dobri duh Starog mosta'', a tu su i inserti iz filmova i TV-reportaže ''Emir Balić u muzičkim spotovima'' i najavna špica ''Red Bull''. Na pitanje jednog novinara da li će novi Stari most (otvoren 2004) ponovo ujediniti Mostarce, Balić je odgovorio: {{Citat3|Ćuprija je ćuprija, a da li će nas ona ujediniti, stvar je naših glava. Oni koji su voljeli onaj Stari most voljet će i ovaj. A oni koji nisu voljeli onaj neće voljeti ni ovaj.}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://www.rtvusk.ba/tv/najava/rondo-emir-balic-emisija-o-sportskim-legendama/11982 {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Balić, Emir}} [[Kategorija:Rođeni 1935.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački skakači u vodu]] 93di490v1ttboldonj8rbyfl7ml7135 Dani (časopis) 0 33719 3939306 3935001 2026-11-06T20:23:22Z PanaskoBot 180210 /* Kolumnisti */ razne ispravke 3939306 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = Bosanskohercegovački dani | logo = | logo_veličina = | logo_okvir = | logo_alt = | slika = | veličina_slike = | okvir_slike = | slika_alt = | tekst = | moto = | vrsta = | format = online | vlasnici = | osnivači = | izdavač = Oslobođenje d.o.o. Sarajevo<ref name="impresum">{{cite web |title=Impresum |url=https://www.bhdani.ba/portal/impressum |publisher=Oslobođenje d.o.o. |access-date=12. 12. 2018}}</ref> | predsjednik = [[Sadat Begić]]<ref name="impresum" /> | urednik = | glavni_urednik = [[Saša Rukavina]]<ref name="impresum" /> | zamjenik_urednika = | pomoćnik_urednika = | generalni_urednik = | generalni_direktor = | urednik_novosti = | generalni_urednik_dizajna = | kampusni_urednik = | šef_kampusa = | metor_urednik = | metro_šef = | urednik_kolumne = | sportski_urednik = | urednik_fotografije = | zaposleni = | osnovane = 3. septembar 1992. | političko = | jezik =[[Bosanski jezik|bosanski]] | prestale_se_objavljivati = | ponovo_pokrenute = | sjedište = Sarajevo | tiraž = | datum_tiraža = | čitalaštvo = | sestrinske_novine = | ISSN = 2232-9978 | oclc = | RNI = | web-sajt = {{URL|http://bhdani.oslobodjenje.ba/}} | besplatne_internetske_arhive = | interaktivni_direktor = | država_objave = Bosna i Hercegovina | grad_objave = }} '''''Bosanskohercegovački Dani''''' [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je časopis na [[Bosanski jezik|bosanskom jeziku]] sa sjedištem u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Osnovan je kao sedmični politički časopis, a od 2010. izlazio je kao mjesečnik. U aprilu 2023. prestalo je štampanje časopisa, nakon čega je nastavljen isključivo u digitalnom obliku. == Historija == Prvi broj časopisa objavljen je 25. augusta 1992, tokom prve godine [[Opsada Sarajeva|opsade Sarajeva]]. Uprkos ratnim okolnostima i teškim uslovima rada, časopis je nastavio izlaziti tokom cijele opsade. Među njegovim glavnim urednicima u narednim godinama bio je [[Senad Pećanin]]. Časopis je 1993. dobio priznanje za najbolji list u Bosni i Hercegovini, koje je dodijelilo tadašnje [[Udruženje novinara Bosne i Hercegovine]]. Godine 1998. dobio je i nagradu [[Fondacija Otvoreno društvo u Bosni i Hercegovini|Fondacije Otvoreno društvo u Bosni i Hercegovini]] te [[Nagrada Olof Palme|nagradu Olof Palme]]. Njegov rad finansijski su podržavali [[Švedski helsinški komitet]], organizacija [[Press Now]] i [[Fondacija Otvoreno društvo|Fondacije Otvoreno društvo]]. Godine 2010. časopis je kupilo ''[[Oslobođenje]]'', nakon čega je Senad Pećanin napustio funkciju glavnog urednika. ''Dani'' su nastavili izlaziti pod novim vlasništvom, a funkciju glavnog urednika preuzeo je [[Saša Rukavina]]. U aprilu 2023. objavljen je posljednji štampani broj časopisa. Nakon toga ''Dani'' su prešli na potpuno digitalni način objavljivanja. Glavni urednik Saša Rukavina objasnio je ovu odluku ubrzanim razvojem tehnologije i promjenama u načinu informisanja, ističući da štampani mediji sve teže mogu konkurisati internetskim portalima i društvenim mrežama. == Istaknute osobe == === Glavni urednici === {{Refbegin|2}} * Senad Pećanin, 1992-2000. * [[Vildana Selimbegović]], 2000–2003. * [[Emir Imamović|Emir Imamović Pirke]], 2004-2005. * Vildana Selimbegović (2005–2008). * Senad Pećanin, 2008-2010. * [[Dženana Karup-Druško]], 2010-2013. * Šaša Rukavina 2013-''danas'' {{Refend}} === Kolumnisti === {{Refbegin|2}} * [[Semezdin Mehmedinović]] * [[Aleksandar Hemon]] * [[Miljenko Jergović]] * [[Karim Zaimović]] * [[:bs:Nerzuk Ćurak|Nerzuk Ćurak]] * [[:bs:Mile Stojić|Mile Stojić]] * [[Esad Hećimović]] * Eliezer Papo * [[Ivan Lovrenović]]<ref>{{cite web|url=https://hrvatskiglasnik.ba/izasao-posljednji-broj-magazina-dani/|title=Izašao posljednji broj magazina Dani|date=29. 4. 2023 |accessdate=9. 5. 2023}}</ref> {{Refend}} == Nagrade == *Nagrada za najbolje novine u Bosni i Hercegovini 1993. od strane Saveza novinara BiH; *Nagrada Fonda “Otvoreno društvo BiH” 1995; *Međunarodna nagrada “Olof Palme” za 1998.<ref name="impresum" /> == Također pogledajte == * [[Auto Dani]] mjesečni dodatak o [[automobil]]ima u izdanju magazina Dani. * [[Ljepota & Zdravlje]] mjesečni dodatak o [[ljepota|ljepoti]] i [[zdravlje|zdravlju]]. * [[Biblioteka Dani]] izdavačko preduzeće. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20130525014801/http://bhdani.com/arhiva/100/tekst6100.htm Šta mislite o nama?] Anketa ''BH Dana'' povodom stotog broja * [https://web.archive.org/web/20130525013951/http://bhdani.com/arhiva/100/tekst2100.htm Još nešto o RFI-u] Arhiv ''BH Dani'' broj 99 {{Novine u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Časopisi u Sarajevu]] [[Kategorija:Časopisi u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Novine osnovane 1992.]] [[Kategorija:Novine na bosanskom jeziku]] 8jqmhy6q4r5w7gvcv0hbtgb3dbwmyti Kocka 0 38219 3939333 3935101 2026-11-06T20:32:44Z PanaskoBot 180210 /* Svojstva */ razne ispravke 3939333 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hexahedron.svg|thumb|Kocka, [[:Datoteka:Hexahedron.gif|kliknite ovdje]] za rotiranje modela.]] [[Datoteka:Platonic Solids Stereo 2 - Cube.gif|mini|desno|200px|Struktura kocke u stereo projekciji.]] [[Datoteka:Cubo desarrollo.gif|thumb|Razvoj kocke]] [[Datoteka:Hexahedron.stl|thumb|3D model kocke]] [[Datoteka:Hexahedron.gif|mini|desno|200px|Rotirajića kocka]] '''Kocka''' je jedno od pet [[Platonova tijela|Platonovih tijela]]. Pripada [[paralelepiped]]ima, to je pravilna četverostrana [[prizma]], koja se sastoji od šest [[Podudarnost (geometrija)|kongruentnih]] [[kvadrat]]a, kao njenih stranica, 12 jednako dugih ivica i osam vrhova u kojima se spajaju tri stranice. Gledano iz ugla, to je šestougao i njegova mreža se obično prikazuje kao krst.<ref>{{cite web | url=https://www.math-only-math.com/nets-of-solids.html | title=Nets of a Solids &#124; Geometry &#124;Nets of a Cube &#124;Nets of a Cone & Cylinder|language=en}}</ref> ==Uopšteno == Kocka ''K'' u [[Vektorski prostor|prostor]] ''R<sup>n</sup>'' može se definisati jednom tačkom ''A = (a<sub>1</sub>, ..., a<sub>n</sub>)'' od ''R<sup>n</sup>'', rub kocke dužina ''a'', kao i sa ''n'' [[vektor]]a ''v<sub>1</sub>, ..., v<sub>n </sub>'' koje čine jednu pozitivno orijentisanu [[ortonormalnu bazu]] ''R<sup>n</sup>''. Recimo da je svaka ivica kocke ''K'' [[paralelna (geometrija)|paralelna]] sa tačno jednim različitim vektorom te baze, i da je tačka ''A'' predstavlja ishodište koordinatnog sistema koji je izgrađen ovim vektorima. Svaka tačka ''X = (x<sub>1</sub>, ..., x<sub>n</sub>)'' kocke ''K'' može zatim biti predstavljen na sljedeći način: <math>X:A+ \sum_{k=1}^na_k*v_k, a_k\in [ 0, a ]</math> Ako se vektori ''v<sub>1</sub>, ..., v<sub>n</sub>'' uzmu kao vektori koji čine [[bazu (linearna algebra )#Kanonska baza|kanonska baza]] ''R<sup>n</sup>'', dobijamo: :<math>X: \{ x_i \in [a_i,a_i + a], \; i = 1, ..., n \}</math> == Formule == ako je ''a'' - dužina ivice * Zapremina '''V=a<sup>3</sup>''' * Površina '''P = 6a<sup>2</sup>''' * Manja dijagonala <math>d=a\sqrt{2}</math> * Veća dijagonala '''D =''' <math>a\sqrt{3}</math> * Poluprečnik upisane sfere <math>r_u=\frac{a}{2}</math> * Poluprečnik opisane sfere <math>r_o=\frac{D}{2} = a\frac{\sqrt{3}}{2} </math> == Svojstva == * Kocka ima 12 ivica, 6 strana i 8 vrhova. * Sve strane kocke su oblikovane kao kvadrat, stoga su dužina, širina i visina iste. * Uglovi između bilo koje dvije strane ili površine su 90° * Suprotne ravni ili strane u kocki su paralelne jedna drugoj. * Suprotne ivice u kocki su paralelne jedna drugoj. * Svaka stranica kocke se spaja s četiri druge stranice. * Svaki od vrhova u kocki spaja se sa tri strane i tri ivice.<ref>{{Cite web|url=https://www.cuemath.com/measurement/cube/|title=Cube - Shape, Definition, Net, Examples, Formulas|website=Cuemath|language=en|access-date=23. 6. 2025}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Commonscat|Cubes}} [[Kategorija:Kocke| ]] [[Kategorija:Pravilni poliedri]] [[Kategorija:Prizmatoidni poliedri]] [[Kategorija:Zapremina]] [[Kategorija:Zonoedri]] [[Kategorija:Elementarni oblici]] [[Kategorija:Platonova tijela]] fwrp40avr8epj7gi3o4sq2v2ch10d3v Beriz Belkić 0 38916 3939217 3896264 2026-11-06T14:56:38Z Panasko 146730 3939217 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Beriz Belkić |slika = |redoslijed = 5. [[predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] |vrijeme_na_vlasti = 14. februar 2002 – 28. oktobar 2002. |prethodnik = [[Jozo Križanović]] |nasljednik = [[Mirko Šarović]] |datum_rođenja = {{Datum rođenja|1946|09|08}} |mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] |datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2023|08|16|1946|09|08}} |mjesto_smrti = Sarajevo, [[Bosna i Hercegovina]] |puno_ime = |etnicitet = [[Bošnjaci|Bošnjak]] |politička_stranka = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |supruga = |djeca = |obrazovanje = |vjera = |potpis = |web_stranica = }} '''Beriz Belkić''' (8. septembar 1946 – 16. august 2023) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar, bivši član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] od 2001. do 2002.<ref name="pba">{{Cite web |url=http://www.predsjednistvobih.ba/hron/?cid=74,3,1 |title=Kronologija Predsjedništva Bosne i Hercegovine |access-date=12. 5. 2013 |archive-date=14. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194643/http://www.predsjednistvobih.ba/hron/?cid=74,3,1 |url-status=dead }}</ref> ==Biografija== Belkić je diplomirao 1989. na [[Ekonomski fakultet u Sarajevu|Ekonomskom fakultetu]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Priključio se [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|Stranci za BiH]] 1996, četiri godine poslije postao je potpredsjednik, a od 2012. je bio predsjednik Političkog savjeta. Tokom svoje karijere bio na rukovodećim pozicijama u Domu mladih [[Skenderija]] i Saobraćajnom školskom centru. Bio je angažovan kao sekretar u SUP-u [[Ilidža]], i načelnik jednog od odjeljenja. Belkić je od 1996. bio ministar rada, socijalne politike, raseljenih lica i izbjeglica, a potom od 1998. i premijer [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]]. Od marta 2001. do oktobra 2002. bio je i član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]]. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000.|općim izborima 2000. godine]] izabran je za poslanika u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH]], a svoj mandat u ovom tijelu nastavlja i nakon izbora 2006. i 2010. godine.<ref>{{Cite web|url=http://imovinapoliticara.cin.ba/biography.php?id=1|website=imovinapoliticara.cin.ba|access-date=13. 9. 2021|title= Beriz Belkić, biografija }}</ref> Živio je u Sarajevu sa suprugom Azrom, s kojom je imao sina Admira. Belkić je preminuo u Sarajevu 16. augusta 2023. nakon što je nekoliko dana ranije navodno doživio [[moždani udar]].<ref>{{cite web |url= https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-beriz-belkic-bivsi-clan-predsjednistva-bih-i-dugogodisnji-parlamentarac/230816067 |title= Preminuo Beriz Belkić, bivši član Predsjedništva BiH i dugogodišnji parlamentarac |website= [[klix.ba]] |date= 16. 8. 2023 |access-date= 16. 8. 2023}}</ref> ==Reference== {{refspisak}} {{Predsjednici Bosne i Hercegovine}} {{Predsjedavajući Predstavničkog doma PSBiH}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} {{stub-bh-biog}} {{DEFAULTSORT:Belkić, Beriz}} [[Kategorija:Rođeni 1946.]] [[Kategorija:Umrli 2023.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] go5wbblnih4u1jo352q7ggnsm6tvh1p Korisnik:AnToni 2 60168 3939553 3933771 2026-11-07T11:22:05Z AnToni 2325 3939553 wikitext text/x-wiki {{kutijavrh}} {{Korisnik muškarac}} {{Korisnik student UNSA}} {{Korisnik diplomirani inženjer|mašinstva|Mehanička tehnologija drveta}} {{Korisnik pisac}} {{Korisnik filatelist}} {{Korisnik numizmatičar}} {{Korisnik registrovan|dan=9|mjes=3|god=2007}} {{Korisnik:Edinwiki/BrojačIzmjena}} {{Korisnik Wikipedia/administrator}} {{Korisnik Wikipedia birokrata}} {{Korisnik šahista}} {{Korisnik biatlonac}} {{Projekt Afrika}} {{Azijski mjesec|2017}} {{Azijski mjesec|2020}} {{Azijski mjesec|2021}} {{Azijski mjesec|2022}} {{Azijski mjesec|2023}} {{Azijski mjesec|2024}} {{Azijski mjesec|2025}} {{Azijski mjesec|2026}} {{Američki-mjesec|2026}} {{Feminizam i folklor|2022}} {{Feminizam i folklor|2023}} {{Feminizam i folklor|2024}} {{Feminizam i folklor|2025}} {{Feminizam i folklor|2026}} {{CEE Proljeće|2021}} {{CEE Proljeće|2022}} {{CEE Proljeće|2023}} {{CEE Proljeće|2024}} {{CEE Proljeće|2025}} {{CEE Proljeće|2026}} {{Mjesec ukrajinske kulturne diplomacije|2022}} {{Mjesec ukrajinske kulturne diplomacije|2023}} {{Mjesec ukrajinske kulturne diplomacije|2024}} {{Mjesec ukrajinske kulturne diplomacije|2025}} {{Okeanijski mjesec|2025}} {{Mjesec Antarktika|2026}} {{Međunarodni dan žena}} {{Mjesec malih država i teritorija|2026}} {{Europride|2022}} {{1000 članaka}} {{Korisnik Austrija}} {{Korisnik bs-4}} {{Korisnik hr-4}} {{Korisnik sr-4}} {{Korisnik sl-1}} {{Korisnik mk-1}} {{Korisnik de-3}} {{kutijadno}} == Za uraditi == * [[:de:Vorlage:Infobox Biathlon- und Langlaufstadion|IK biatlonska staza ;-)]] === AWB === * Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrij Vasiljev * Sergej Buligin * Godine * Aleksandar Popov == Korisni linkovi == * [http://www.popboks.com/dzuboks/dzubrowser.html Arhiva - časopis Džuboks] * [http://secanja.com/ Sećanja - film, muzika biše Jugoslavije] * [http://www.digitalna.nb.rs/ Digitalna narodna biblioteka Srbije] * [http://www.dlib.si/ Digitalna knjižnica Slovenije] * [http://hbl.lzmk.hr/ Leksikografski zavod "Miroslav Krleža", Hrvatski biografski leksikon] * [https://austria-forum.org/af/AEIOU AEIOU] * [https://dizbi.hazu.hr/a/ Digitalna zbirka i katalog Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti] ==Probne stranice== * [[Korisnik:AnToni/test|Proba1 - Grupa sa 6 timova]] * [[Korisnik:AnToni/test1|Proba2 - Grupa sa 5 timova]] * [[Korisnik:AnToni/test2|Biatlonci]] * [[Korisnik:AnToni/test3|Proba4 - Grupa sa 8 timova]] * [[Korisnik:AnToni/test4|Proba5 - Metro Pariz linija 1]] * [[Korisnik:AnToni/test5|Proba6 - Gradovi u Okrugu Q, Alabama]] * [[Korisnik:AnToni/test6|Proba7 - Filatelistička tabela]] * [[Korisnik:AnToni/test7|Proba7 - Oscar]] * [[Korisnik:AnToni/test8|Proba9 - Popis u Srbiji po općinama]] * [[Korisnik:AnToni/test9|Proba10 - MC FBIH]] * [[Korisnik:AnToni/ToDo]] * [[Korisnik:AnToni/Azijski mjesec]] == Odabrani članci== Članci na kojima sam radio i koji su izabrani za [[Wikipedia:Odabrani članci|odabrani članak]] mjeseca: * [[Datoteka:Goldenwiki_2.png|20px]] [[Adolf Eichmann]] * [[Datoteka:Goldenwiki_2.png|20px]] [[Filatelija u Bosni i Hercegovini]] * [[Datoteka:Goldenwiki_2.png|20px]] [[Štajerska (pokrajina)]] * [[Datoteka:Goldenwiki_2.png|20px]] [[Pariz]] == Statistike 1. oktobar 2013. == * Ukupno izmjena: * [http://tools.wikimedia.de/~escaladix/larticles/larticles.php?user=Toni&lang=bs Brojač započetih članaka] ==='''bs.wikipedia''' je na 69. mjestu po broju članaka=== * [http://s23.org/wikistats/wikipedias_html.php Međunarodna statistika] * [[Korisnik:Emijrp/List of Wikipedians by number of edits|Statistika]] ==Nagrade koje dodjeljujem== <gallery> Datoteka:Toni nagrada 1.png|Nagrada za rad na bs.wikipediji Datoteka:Toni nagrada 3.png|Nagrada za primjeran rad na bs.wikipediji Datoteka:Toni nagrada 5.png|Nagrada za izuzetan rad na bs.wikipediji </gallery> ==''Nagrade za neprimjeran rad''== Ove se nagrade dodjeljuju korisnicima na bs.wikipediji, koji zbog kvaliteta svojih članaka zavrijeđuju [[Porto marke|doplatnu marku]] <gallery> Datoteka:Toni nagrada 2.png|Nagrada za nerazumljiv i nečitak članak na bs.wikipediji Datoteka:Toni nagrada 4.png|Nagrada za nerazumljiv, nečitak i dosadan članak na bs.wikipediji Datoteka:Toni nagrada 6.png|Nagrada za nerazumljiv, nečitak, dosadan i nekoristan članak na bs.wikipediji </gallery> ==Odlikovanja== <gallery> Datoteka:Odlikovanje bosanski.jpg|Odlikovanje za doprinos promociji bosanskoga jezika na Wikipediji [[Korisnik:Emir Kotromanić|(EK)]] Datoteka:Demicx Odlikovanje 3.0.png|Odlikovanje za rad na Wikipediji na bosanskom jeziku Datoteka:Eo circle grey white letter-k.svg|[[Korisnik:Kal-El|Kal-El]]ova medalja za pohvalan doprinos Wikipediji Datoteka:Wikimedalja_vijenac.jpg|Medalja za vrhunski i dugogodišnji doprinos Wikipediji na bosanskom jeziku Datoteka:Feather.jpg|<small>Zahvalnica za rad na projektu ''[[Wikipedia:Jedan članak dnevno|"Jedan članak dnevno"]]'' (januar '08)</small> Datoteka:C3r4 nagrada.png|CERminatorova nagrada za doprinos u oblasti [[sport]]a Datoteka:Lilie 2 honor.png|Za sveukupni rad na bs.wiki Datoteka:Demicx Odlikovanje 2.0.png|Odlikovanje za doprinos i rad na Wikipediji na bosanskom jeziku Datoteka:Demicx Odlikovanje 1.0.png|Odlikovanje za izuzetan doprinos i rad na Wikipediji na bosanskom jeziku Datoteka:Starstampedbinding.jpg|<small>Nagrada za održano obećanje (filatelija u Bahreinu i Gvatemali), dopunu članaka koje nisam dovršio i austrijske gradove, sela i Bezirke, pomoć oko Srbije itd.itd.<center> Datoteka:Edinova-nagrada_izuzetan-rad.png|Za cjelokupan izuzetan rad Datoteka:Edinova-nagrada_kategorije.png|Za ogroman posao obavljen sa kategorijama Datoteka:Barnstar for Chess.png|Za doprinos u oblasti šaha Datoteka:Golden star alert.svg|<small><center>za '''uzvičnike''' na stranicama za razgovor</center></small> SMirC-Barnstar.svg|<center><small>'''''Za sveukupnu pomoć<br />korisniku [[Korisnik:Golden Bosnian Lily|GBL]]</small> Edinova-nagrada_projekti.png|<center>Rad na projektu<br />[[Wikipedia:Projekti/Projekt_čišćenja_članaka|čišćenje članaka]]</center> Biathlon pictogram.svg|Za neizmjeran doprinos u oblasti biatlona Water polo pictogram.svg|Za bacanje šlaufa za spašavanje člancima o vaterpolu na OI Librarian Barnstar Hires.png|<center><small>Odabrani članak mjeseca: <br /> (oktobar 2015) <br /> '''''"[[Svjetski kup u biatlonu]]"'''''</small> Librarian Barnstar Hires.png|<center><small>Odabrani članak mjeseca: <br /> (decembar 2017) <br /> '''''"[[Socijalistička federativna republika Jugoslavija|SFRJ]]"'''''</small> </gallery> [[Kategorija:Wikipedia:Administratori]] iw8lmswjh3mz1ryftq2oueyya9q1iws Nancy Ajram 0 61054 3939346 3938640 2026-11-06T20:36:38Z PanaskoBot 180210 /* Biografija */ razne ispravke 3939346 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar |ime_muzičara = Nancy Ajram<br /><small>{{simboli jezika|ar|arapski}} نانسي نبيل عجرم<small> |žanr = [[pop muzika|arapski pop]], world |bgcolour = solo_izvođač |slika = Nancy Ajram signing ceremony.jpg |država = {{ZD|LIB}} [[Liban]] |karijera = 1998 - danas |rođenje = {{Datum rođenja i godine|1983|5|16}}<br />[[Bejrut]], [[Liban]] |smrt = |instrument = vokal |izdavač = EMI Arabia, Megastar, In2Musica, Arabica |zanimanje = |angažman = |URL = http://www.nancyajram.com |najnoviji_album = |godina3 = |album2 = |godina2 = |album1 = |godina1 = }} '''Nancy Ajram''' (fon. ''Nensi Ažram'') [[liban]]ska je pjevačica<ref>{{Cite web|url=http://www.nancyajram.com/en/#!/biography|website=www.nancyajram.com|access-date=29. 9. 2022|title=Arhivirana kopija|archive-date=16. 12. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216084933/http://www.nancyajram.com/en/#!/biography|url-status=dead}}</ref> rođena 16. maja 1983. u [[Bejrut]]u u [[Liban]]u koju je [[Spotify]] nazvao "Kraljicom arapskog popa".<ref>{{cite web |title=23 years ago, the queen of Arab pop #NancyAjram debuted her first studio album |url=https://www.instagram.com/p/CRKo6I_FNFi/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/instagram/spotify/2615082450880352610 |archive-date=23. 12. 2021 |url-access=subscription|website=Spotify |access-date=11. 7. 2021}}{{cbignore}}</ref> Jedna je od najslavnijih arapskih pjevačica. Arapskom svijetu postala je popularna nakon što je izdala svoj album "Ya Saalam" i hit singl "Akhasmak Ah". Jedna je od najbogatijih arapskih pjevačica sa oko 16 miliona dolara na računu. == Biografija == Nancy je rođena u porodici maronitskih kršćana u Libanu,<ref>{{Cite web|url=https://x.com/NancyAjram/status/187959640636669954|title=@FARFIE36 am christian orthdox|last=Nancy Ajram [@NancyAjram]|website=Twitter|access-date=3. 11. 2026}}</ref> od oca Nabila i majke Rimonde. Njena sestra [[Nadine Ajram]] je glumica, a brat [[Nabil Ajram]] također je pjevač.<ref>{{cite web|title=بالصّور- تعرّف إلى شقيق نانسي عجرم وشقيقتها|url=http://www.mbc.net/ar/programs/arab-idol-s3/news/articles/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D9%88%D8%B1--%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%91%D9%81-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%B4%D9%82%D9%8A%D9%82-%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%B9%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D9%88%D8%B4%D9%82%D9%8A%D9%82%D8%AA%D9%87%D8%A7-.html|website=MBC|language=ar}}</ref> Kada je imala 12 godina, prijavila se na takmičenje "Kass Al Nujom". Pobijedila je u Tarab kategoriji. Prvi album je bio neuspješni "Mihtagalak", koji je izdala 1998, drugi "Sheel Oyoonak Anni" također je prošao neuspješno, a naslovni singl i pjesma nisu imali neki uspjeh. Trećim albumom "Ya Salam" Nancy postaje mega popularna. Posebno pjesma "Akhasmak Ah" koja je imala provokativan video spot. Ostali hitovi sa ovog albuma bili su "Yaay Sahr Oyoono" i "Ya Salam". Četvrti album "Ah W Noss" je također drugi uspješni album u Nancyinoj karijeri. Pjesma "Oul Tany Keda" sa ovog albuma bila je podloga reklami [[Coca-Cola|Coca-Cole]]. Početkom 2006. izdala je singl "Enta Masry", koji je odpjevala na otvaranju Afšričkog Kupa Nacija u Egiptu. Slijedeći album bio je "Yaa Tabbtab Waa Dalaa", album je bio jako popularan u arapskom svijetu, posebno pjesme "Ya Tabbtab Waa Dalaa", "Ehsas Jdid", "Mo'egaba", "Elli Kan" te "Ana Yali Bahibak". Nakon veoma uspješnog albuma "Shabkhat Shabakhet", koji je bio namijenjen djeci, u Augustu 2008 izdala je popularni album "Betfakar Fe Eih?". Sa albuma je skinuto nekoliko spotova, uključujući "Men Elly Nseek", "Mashi Hadi", "Betfakar Fe Eih", "Zaman Kan Albi", te mnogo drugih. Praćeno velikim uspjehom albuma, Nancy je dobila WMA za 2008. Godine 2010. izdala je album koji je jednostavno nazvala "No.7". 2008 udala se za libanskog zubara Fadi Hachema, a na svoj rođendan, 2009 rodila je djevojčicu kojoj je dala ime Mila. Ubrzo nakon što je izdala album "No.7", rodila je i drugu kćerku. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} * [http://www.nancyajram.com/ Službena stranica] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Ajram, Nancy}} [[Kategorija:Rođeni 1983.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Bejrut]] [[Kategorija:Libanski pjevači]] 2ya9q7932atqzpnjgo2zsunrnnyt140 Frank Sinatra 0 62748 3939317 3937634 2026-11-06T20:27:30Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939317 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Francis Albert Sinatra | slika = Frank Sinatra (1957 studio portrait close-up).jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1915|12|12}} | mjesto_rođenja = [[Hoboken]] ([[New Jersey]]), [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1998|5|14|1915|12|12}} | mjesto_smrti = [[Los Angeles]], SAD | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = glumac, dirigent i pjevač | godine_aktivnosti = 1935–1995. | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Francis Albert Sinatra''' (12. decembar 1915 – 14. maj 1998) bio je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[pjevanje|pjevač]], dirigent i [[glumac]] [[italija]]nskog porijekla, koji je osvojio mnoge nagrade za glumu i pjevanje. Poznat pod nadimcima "Chairman of the Board" (Predsjednik upravnog odbora) i "Ol' Blue Eyes" (Stare plave oči), smatra se jednim od najutjecajnijih zabavljača 20. vijeka.<ref>{{Cite magazine |date=14. 6. 1999 |title=TIME 100 Persons of The Century |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,991227-1,00.html |magazine=Time |via=content.time.com}}</ref> Rođen u porodici italijanskih imigranata u [[Hoboken]]u ([[New Jersey]]), Sinatra je svoju muzičku karijeru započeo u [[Era swinga|eri swinga]]. Godine 1939. pridružio se orkestru [[Harry James|Harryja Jamesa]] kao vokal, a četiri godine kasnije potpisao je ugovor s izdavačkom kućom [[Columbia Records]], postavši idol tadašnjih tinejdžerki (poznatih kao "bobby soxers"). Godine 1946. objavio je svoj debitantski album, ''[[The Voice of Frank Sinatra]]''. Kasnije je prešao u [[Capitol Records]], gdje je objavio nekoliko albuma s aranžmanima [[Nelson Riddle|Nelsona Riddlea]], među kojima se posebno ističu ''[[In the Wee Small Hours]]'' (1955) i ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]'' (1956). Godine 1960. napustio je Capitol Records i osnovao vlastitu izdavačku kuću, [[Reprise Records]], pod čijim je okriljem objavio niz uspješnih albuma. Sarađivao je s [[Count Basie|Countom Basiejem]] na albumima ''[[Sinatra-Basie: An Historic Musical First]]'' (1962) i ''[[It Might as Well Be Swing]]'' (1964). Godine 1965. snimio je album ''[[September of My Years]]'' i nastupio u televizijskom specijalu ''[[Frank Sinatra: A Man and His Music]]'', koji je osvojio [[Nagrada Emmy|nagradu Emmy]]. Nakon objavljivanja albuma ''[[Sinatra at the Sands]]'' (1966), Sinatra je ostvario jednu od svojih najpoznatijih saradnji – s [[Tom Jobim|Tomom Jobimom]] na albumu ''[[Francis Albert Sinatra & Antonio Carlos Jobim]]''. Uslijedio je album ''[[Francis A. & Edward K.]]'' (1968), snimljen s [[Duke Ellington|Dukeom Ellingtonom]]. Sinatra se povukao iz muzičkog života 1971, nakon objavljivanja pjesme "[[My Way]]", ali se dvije godine kasnije vratio na scenu. Snimio je još nekoliko albuma, a 1980. objavio je pjesmu "[[New York, New York]]". Sinatra spada među muzičare s najvećim brojem prodanih nosača zvuka na svijetu; procjenjuje se da je prodao oko 150 miliona primjeraka širom svijeta. Sinatra je također ostvario veoma uspješnu glumačku karijeru. Nakon osvajanja [[Oscar]]a za [[Oscar za najbolju sporednu mušku ulogu|najboljeg sporednog glumca]] u filmu ''[[Odavde do vječnosti]]'' (1953), glumio je u ostvarenjima ''[[Čovjek sa zlatnom rukom]]'' (1955) i ''[[Mandžurijski kandidat]]'' (1962). Sinatra se također pojavljivao u mjuziklima kao što su ''[[U gradu (1949)|U gradu]]'' (1949), ''[[Momci i djevojke|Guys and Dolls]]'' (1955), ''[[Visoko društvo]]'' (1956) i ''[[Prijatelj Joey (film)|Prijatelj Joey]]'' (1957) – za potonji je osvojio nagradu [[Zlatni globus za najboljeg glumca – komedija ili mjuzikl|Zlatni globus]]. Pred kraj karijere, Sinatra je često tumačio uloge detektiva, uključujući naslovni lik u filmu ''[[Tony Rome]]'' (1967) te ulogu u filmu ''[[Detektiv (1968)|Detektiv]]'' (1968). Godine 1971. dobio je [[Nagrada "Cecil B. DeMille"|nagradu]] [[Nagrada "Cecil B. DeMille"|"Cecil B. DeMille"]], koja se dodjeljuje u sklopu Zlatnih globusa. Sinatra je također režirao antiratnu dramu ''[[None But the Brave]]'' (1965). Što se tiče televizije, emisija ''[[The Frank Sinatra Show]]'' počela se emitovati na kanalu CBS 1950, a Sinatra je nastavio nastupati na televiziji tokom 1950-ih i 1960-ih. Godine 1983. Sinatra je primio priznanje ''Kennedy Center Honors'', 1985. odlikovan je [[Predsjednička medalja slobode|Predsjedničkom medaljom slobode]], a 1997. dobio je [[Kongresna zlatna medalja|Kongresnu zlatnu medalju]]. Osvojio je 13 nagrada [[Grammy]], uključujući nagradu ''Grammy Trustees Award'', nagradu ''Grammy Legend Award'' i nagradu za životno djelo (''Grammy Lifetime Achievement Award''). Američki muzički kritičar [[Robert Christgau]] nazvao je Sinatru "najvećim pjevačem 20. vijeka", a on se i danas smatra ikoničnom ličnošću. Sa svojom prvom suprugom, Nancy Barbato (s kojom je bio u [[brak]]u od 1939. do 1951), dobio je troje djece ([[Nancy Sinatra|Nancy]], [[Frank Sinatra Jr.|Frank Jr.]] i [[Tina Sinatra|Tina]]). Nakon toga se ženio još 3 puta, a supruge su mu bile [[Ava Gardner]] (1951–1957), [[Mia Farrow]] (1966–1968) i [[Barbara Marx]] (od 1976. do smrti). Mnogo puta je bio optužen da ima veze s [[Mafija|mafijom]], koja je, navodno, mnogo puta pomogla njegovoj karijeri. Također je bio optužen da je bio prijatelj sa [[Charles Luciano|Luckyjem Lucianom]].<ref name="whoiswho">[http://www.whoswho.de/templ/te_bio.php?PID=272&RID=1 Biografija sa stranice] [[whoiswho]] učitano 14.5.2014 {{Simboli jezika|de|Njemački}}</ref> == Diskografija == {{Glavni|Diskografija Franka Sinatre |Spisak pjesama Franka Sinatre}} {{div col}} * ''[[The Voice of Frank Sinatra]]'' (1946) * ''[[Songs by Sinatra]]'' (1947) * ''[[Christmas Songs by Sinatra]]'' (1948) * ''[[Frankly Sentimental]]'' (1949) * ''[[Dedicated to You (Frank Sinatra)|Dedicated to You]]'' (1950) * ''[[Sing and Dance with Frank Sinatra]]'' (1950) * ''[[Songs for Young Lovers]]'' (1954) * ''[[Swing Easy!]]'' (1954) * ''[[In the Wee Small Hours]]'' (1955) * ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]'' (1956) * ''[[Close to You (album Franka Sinatre)|Close to You]]'' (1957) * ''[[A Swingin' Affair!]]'' (1957) * ''[[Where Are You? (album Franka Sinatre)|Where Are You?]]'' (1957) * ''[[A Jolly Christmas from Frank Sinatra]]'' (1957) * ''[[Come Fly with Me (album Franka Sinatre)|Come Fly with Me]]'' (1958) * ''[[Frank Sinatra Sings for Only the Lonely]]'' (1958) * ''[[Come Dance with Me! (album)|Come Dance with Me!]]'' (1959) * ''[[No One Cares]]'' (1959) * ''[[Nice 'n' Easy]]'' (1960) * ''[[Sinatra's Swingin' Session!!!]]'' (1961) * ''[[Ring-a-Ding-Ding!]]'' (1961) * ''[[Come Swing with Me!]]'' (1961) * ''[[Sinatra Swings]]'' (1961) * ''[[I Remember Tommy]]'' (1961) * ''[[Sinatra and Strings]]'' (1962) * ''[[Point of No Return]]'' (1962) * ''[[Sinatra and Swingin' Brass]]'' (1962) * ''[[All Alone]]'' (1962) * ''[[Sinatra Sings Great Songs from Great Britain]]'' (1962) * ''[[Sinatra–Basie: An Historic Musical First]]'' <small>sa Count Basie</small> (1962) * ''[[The Concert Sinatra]]'' (1963) * ''[[Sinatra's Sinatra]]'' (1963) * ''[[Sinatra Sings Days of Wine and Roses, Moon River, and Other Academy Award Winners]]'' (1964) * ''[[America, I Hear You Singing]]'' <small>sa Bing Crosby i Fred Waring</small> (1964) * ''[[It Might as Well Be Swing]]'' <small>sa Count Basie</small> (1964) * ''[[12 Songs of Christmas]]'' <small>with Bing Crosby and Fred Waring</small> (1964) * ''[[Softly, as I Leave You]]'' (1964) * ''[[September of My Years]]'' (1965) * ''[[Sentimental Journey (song)|Sentimental Journey]]'' (1965) * ''[[My Kind of Broadway]]'' (1965) * ''[[A Man and His Music]]'' (1965) * ''[[Moonlight Sinatra]]'' (1966) * ''[[Strangers in the Night]]'' (1966) * ''[[That's Life]]'' (1966) * ''[[Francis Albert Sinatra & Antonio Carlos Jobim]]'' <small>sa Antonio Carlos Jobim</small> (1967) * ''[[The World We Knew]]'' (1967) * ''[[Francis A. & Edward K.]]'' <small>sa Duke Ellington</small> (1968) * ''[[The Sinatra Family Wish You a Merry Christmas]]'' <small>sa Frank Sinatra Jr., Nancy Sinatra i Tina Sinatra</small> (1968) * ''[[Cycles (Frank Sinatra album)|Cycles]]'' (1968) * ''[[My Way (album Franka Sinatre)|My Way]]'' (1969) * ''[[A Man Alone]]'' (1969) * ''[[Watertown]]'' (1970) * ''[[Sinatra & Company]]'' <small>sa Antonio Carlos Jobim</small> (1971) * ''[[Ol' Blue Eyes Is Back]]'' (1973) * ''[[Some Nice Things I've Missed]]'' (1974) * ''[[Trilogy: Past Present Future]]'' (1980) * ''[[She Shot Me Down]]'' (1981) * ''[[L.A. Is My Lady]]'' (1984) * ''[[Duets (Frank Sinatra album)|Duets]]'' (1993) * ''[[Duets II (Frank Sinatra album)|Duets II]]'' (1994) {{div col end}} == Filmografija == {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Godina !! Naziv filma !! Uloga !! Napomene |- | 1980. || ''[[Prvi smrtni grijeh (film)|Prvi smrtni grijeh]]'' || nar. Edward Delaney || Izvršni producent – posljednja glavna uloga |- | 1970. || ''[[Prljavi Dingus Magee]]'' || Dingus Billy Magee || |- |rowspan="2"| 1968. || ''[[Detektiv (1968)|Detektiv]]'' || det. Joe Leland || |- | ''[[Dama u cementu]]'' || Tony Rome || Druga uloga kao det. Tony Rome |- |rowspan="2"| 1967. || ''[[Tony Rome]]'' || Tony Rome || |- | ''[[Goli trkač]]'' || Sam Laker || Snimano na lokaciji u uništenom [[Berlin]]u poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] |- | rowspan="2"| 1966. || ''[[Napad na "Queen Mary"]]'' || Mark Brittain || |- | ''[[Pad džinovske sjenke]]'' || Vince Talmadge || |- |rowspan="3"| 1965. || ''[[Marriage on the Rocks]]'' || Dan Edwards || |- | ''[[Ekspres pukovnika Von Ryana]]'' || puk. Joseph L. Ryan || |- | ''[[None But the Brave]]'' || Chief Pharmacist Mate || [[Režiser]]ski debi – također producirao |- | 1964. || ''[[Robin i 7 odmetnika]]'' || Robbo || Treći ''[[Rat Pack]]'' film – također producirao |- |rowspan="2"| 1963. || ''[[Četvero za Texas]]'' || Frances Andros || |- | ''[[Come Blow Your Horn]]'' || Zack Thomas || ''[[Zlatni globus]]'' - nominiran za najboljeg glumca u komediji |- |rowspan="2"| 1962. || ''[[Mandžurijski kandidat (1962)|Mandžurijski kandidat]]'' || kap./maj. Bennett Marco || Povučen iz distribucije nakon ubistva [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]] |- | ''[[Sergeants 3]]'' || nar. Mike Merry || Drugi ''Rat Pack'' film, također producirao |- | 1961. || ''[[Đavo u 4 sata]]'' || Harry || |- |rowspan="2"| 1960. || ''[[Oceanovih 11 (1960)|Oceanovih 11]]'' || Danny Ocean || Prvi ''Rat Pack'' film |- | ''[[Can-Can (film)|Can-Can]]'' || François Durnais || |- |rowspan="2"| 1959. || ''[[Nikad tako malo]]'' || kap. Tom Reynolds || |- | ''[[Rupa u glavi]]'' || Tony Manetta || Izvršni producent; pjesma ''[[High Hopes (pjesma)|High Hopes]]'' osvojila ''Oscar'' za najbolju pjesmu |- |rowspan="2"| 1958. || ''[[Some Came Running]]'' || Dave Hirsh || Prvi film sa [[Dean Martin|Deanom Martinom]] |- | ''[[Kings Go Forth]]'' || por. Sam Loggins || |- |rowspan="3"| 1957. || ''[[Prijatelj Joey (film)|Prijatelj Joey]]'' || Joey Evans || Osvojio ''Zlatni globus'' - najbolji glumac u komediji |- | ''[[The Joker is Wild]]'' || Joe E. Lewis || pjesma "[[All the Way (pjesma)|All the Way]]" osvojila ''Oscar'' za najbolju pjesmu]] |- | ''[[Ponos i strast (1957)|Ponos i strast]]'' || Miguel || |- |rowspan="4"| 1956. || ''[[Visoko društvo (film)|Visoko društvo]]'' || Mike Connor || Prvi film sa [[Bing Crosby|Bingom Crosbyjem]] |- | ''[[Johnny Concho]]'' || Johnny Concho (alias Johnny Collins)|| Prvi film kao [[filmski producent|producent]] |- | ''[[Put oko svijeta u 80 dana (1956)|Put oko svijeta u 80 dana]]'' || Pijanist koji svira u baru || [[kameo]] |- | ''[[Ringišpil (film)|Ringišpil]]'' || Billy Bigelow || Snimio 2 pjesme, napustio snimanje filma kad je saznao da će se svaka scena snimati 2 puta; zamijenio ga je [[Gordon MacRae]] |- |rowspan="5"| 1955. || ''[[Čovjek sa zlatnom rukom]]'' || Frankie Machine || Nominacija za ''Oscar'', [[Britanska akademija filmske i televizijske umjetnosti|BAFTA]]-u i nagradu ''Asocijacije filmskih kritičara New Yorka'' za najboljeg glumca |- | ''[[Nježna zamka (film)|Nježna zamka]]'' || Charlie Y. Reader || |- | ''[[Guys and Dolls (1955)|Guys and Dolls]]'' || Nathan Detroit || |- | ''[[Ne kao stranac]]'' || Alfred Boone || |- | ''[[Finianova dúga]]'' || Nedovršen || [[Crtani film|Animirani]] [[mjuzikl]], snimio pjesme s [[Louis Armstrong|Louisom Armstrongom]] i [[Ella Fitzgerald|Ellom Fitzgerald]] |- |rowspan="2"| 1954. || ''[[Iznenada (film)|Iznenada]]'' || John Baron || Povučen iz distribucije nakon ubistva Johna F. Kennedyja |- | ''[[Mladi u srcu]]'' || Barney Sloan || |- | 1953. || ''[[Odavde do vječnosti]]'' || Angelo Maggio || Osvojio ''Oscar'' i ''Zlatni globus'' za najboljeg sporednog glumca |- | 1952. || ''[[Upoznajte Dannyja Wilsona]]'' || Danny Wilson || |- | 1951. || ''[[Double Dynamite]]'' || Johnny Dalton || |- |rowspan="2"| 1949. || ''[[U grad]]'' || Chip || Posljednji film za ''[[Metro-Goldwyn-Mayer|MGM]]'' |- | ''[[Povedi me na utakmicu (film)|Povedi me na utakmicu]]'' || Dennis Ryan || |- |rowspan="2"| 1948. || ''[[The Miracle of the Bells]]'' || vlč. Paul || |- | ''[[The Kissing Bandit]]'' || Ricardo || |- | 1947. ||''[[Dogodilo se u Brooklynu (1947)|Dogodilo se u Brooklynu]]'' || Danny Webson Miller || |- | 1945. || ''[[Diži sidro!]]'' || Clarence “Brooklyn” Doolittle ||Prvi film za ''MGM''; pjesma "[[I Fall in Love too Easily]]" nominirana za ''Oscar'' za najbolju pjesmu |- | 1944. || ''[[Step Lively]]'' || Glen Russell || |} == Također pogledajte == * [[Rat Pack]] == Reference == {{refspisak}} == Izvori == {{Refbegin|30em}} * {{cite book|last=Ackelson|first=Richard W.|title=Frank Sinatra: a complete recording history of techniques, songs, composers, lyricists, arrangers, sessions, and first-issue albums, 1939–1984|url=https://books.google.com/books?id=MyQKAQAAMAAJ|year=1992|publisher=McFarland|isbn=978-0-89950-554-1|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145208/https://books.google.com/books?id=MyQKAQAAMAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last1=Ainlay|first1=Thomas|last2=Gabaldon|first2=Judy Dixon|title=Las Vegas: The Fabulous First Century|url=https://books.google.com/books?id=zeIbm3iEXhQC&pg=PA108|year=2003|publisher=Arcadia Publishing|isbn=978-0-7385-2416-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429114851/https://books.google.com/books?id=zeIbm3iEXhQC&pg=PA108|url-status=live}} * {{cite book|last1=Anastasia|first1=George|last2=Macnow|first2=Glen|last3=Pistone|first3=Joe|title=The Ultimate Book of Gangster Movies: Featuring the 100 Greatest Gangster Films of All Time|url=https://books.google.com/books?id=p0WwTQewI4cC&pg=PA301|year=2011|publisher=Running Press|isbn=978-0-7624-4154-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429100158/https://books.google.com/books?id=p0WwTQewI4cC&pg=PA301|url-status=live}} * {{cite book|last1=Andrews|first1=Maxene|last2=Gilbert|first2=Bill|title=Over Here, Over There: The Andrews Sisters and the USO Stars in World War II|url=https://books.google.com/books?id=VPoMAQAAMAAJ|year=1993|publisher=Thorndike Press|isbn=978-0-7862-0094-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145200/https://books.google.com/books?id=VPoMAQAAMAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last1=Anka|first1=Paul|last2=Dalton|first2=David|title=My Way: An Autobiography|url=https://books.google.com/books?id=nK3YhlaflSQC&q=carl+cohen|publisher=Macmillan|year=2013|isbn=978-1-250-03520-2|access-date=17. 10. 2020|archive-date=30. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030014851/https://books.google.com/books?id=nK3YhlaflSQC&q=carl+cohen|url-status=live}} * {{cite book|last=Avant-Mier|first=Roberto|title=Rock the Nation: Latin/o Identities and the Latin Rock Diaspora|url=https://books.google.com/books?id=v-ioAwAAQBAJ&pg=PA15|date=6. 5. 2010|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4411-6797-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429073030/https://books.google.com/books?id=v-ioAwAAQBAJ&pg=PA15|url-status=live}} * {{cite book |last1=Bogdanov |first1=Vladimir |last2=Woodstra |first2=Chris |last3=Erlewine |first3=Stephen Thomas |url=https://books.google.com/books?id=1yXVEjS-j8IC&q=frank+sinatra%27s+greatest+hits+vol+2&pg=PT1170 |title=All Music Guide to Jazz: The Definitive Guide to Jazz Music |publisher=Backbeat Books |year=2002 |isbn=978-0-87930-717-2 }}{{Dead link|date=septembar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book |last=Booker |first=Janice T. |editor-last=Pugliese |editor-first=Stanislao G. |chapter=Why the Bobby Soxers? |title=Frank Sinatra: History, Identity, and Italian American Culture |url=https://archive.org/details/franksinatra00stan |year=2004 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-1-4039-6655-1 }} * {{cite book|last=Bret|first=David|url=https://books.google.com/books?id=syQeAwAAQBAJ&q=young+at+heart+day+sinatra&pg=PT63|year=2014|publisher=Aurum Press Limited|title=Doris Day: A Reluctant Star|isbn=978-1-78131-351-0|access-date=17. 10. 2020|archive-date=30. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030014924/https://books.google.com/books?id=syQeAwAAQBAJ&q=young+at+heart+day+sinatra&pg=PT63|url-status=live}} <!--The only edition available at Google Books is the e-book which has no page numbers.--> * {{cite book|last1=Brooks|first1=Patricia|last2=Brooks|first2=Jonathan|title=Laid to Rest in California: A Guide to the Cemeteries and Grave Sites of the Rich and Famous|url=https://books.google.com/books?id=dN5pWzZUvoMC|year=2006|publisher=Insiders' Guide/Globe Pequot Press|isbn=978-0-7627-4101-4|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429102558/https://books.google.com/books?id=dN5pWzZUvoMC|url-status=live}} * {{cite book|last=Campbell|first=Michael|title=Popular Music in America: And The Beat Goes On|url=https://books.google.com/books?id=nIZSM3zxNUEC&pg=PA220|date=26. 9. 2008|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-50530-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140426/https://books.google.com/books?id=nIZSM3zxNUEC&pg=PA220|url-status=live}} * {{cite book|last=Clarke|first=Norm|title=Vegas Confidential: Norm Clarke! Sin City's Ace Insider 1,000 Naked Truths|url=https://books.google.com/books?id=fRlF5CLdrcYC&pg=PA189|date=8. 1. 2004|publisher=Stephens Press, LLC|isbn=978-1-932173-26-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429084253/https://books.google.com/books?id=fRlF5CLdrcYC&pg=PA189|url-status=live}} * {{cite book|last1=Cole|first1=David John|last2=Browning|first2=Eve|last3=Schroeder|first3=Fred E. H.|title=Encyclopedia of Modern Everyday Inventions|url=https://books.google.com/books?id=rVQfBSlAZvAC&pg=PA28|year=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31345-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429112520/https://books.google.com/books?id=rVQfBSlAZvAC&pg=PA28|url-status=live}} * {{cite book|last1=Consiglio|first1=Tony|last2=Douskey|first2=Franz|title=Sinatra and Me: The Very Good Years|url=https://books.google.com/books?id=l-_eM3mqJUMC&pg=PT135|date=20. 10. 2011|publisher=Tantor eBooks|isbn=978-1-61803-025-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135706/https://books.google.com/books?id=l-_eM3mqJUMC&pg=PT135|url-status=live}} * {{cite book|last=Denver|first=John|title=John Denver&nbsp;– The Complete Lyrics|url=https://books.google.com/books?id=z0VMAgAAQBAJ&pg=PT28|date=1. 3. 2002|publisher=Cherry Lane Music|isbn=978-1-4768-6411-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429112827/https://books.google.com/books?id=z0VMAgAAQBAJ&pg=PT28|url-status=live}} * {{cite book|last=Donnelley|first=Paul|title=Fade to Black: A Book of Movie Obituaries|url=https://books.google.com/books?id=qAhtNiAl3YsC&pg=PA642|year=2003|publisher=Omnibus|isbn=978-0-7119-9512-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429113144/https://books.google.com/books?id=qAhtNiAl3YsC&pg=PA642|url-status=live}} * {{cite book|last=Dunning|first=John|url=https://books.google.com/books?id=2e0RDAAAQBAJ|page=[https://books.google.com/books?id=2e0RDAAAQBAJ&pg=PA738 738-740]|title=On the Air: The Encyclopedia of Old-Time Radio|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=978-0-19-984045-8}} * {{cite book|last=Early|first=Gerald Lyn|title=One Nation Under a Groove: Motown and American Culture|url=https://books.google.com/books?id=fvQUUlU1FDgC&pg=PA16|year=2004|publisher=University of Michigan Press|isbn=0-472-08956-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140236/https://books.google.com/books?id=fvQUUlU1FDgC&pg=PA16|url-status=live}} * {{cite book|last=Epstein|first=Dwayne|title=Lee Marvin: Point Blank|url=https://books.google.com/books?id=UwFFBAAAQBAJ&pg=PA98|date=1. 1. 2013|publisher=Schaffner Press, Inc.|isbn=978-1-936182-40-4|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429111431/https://books.google.com/books?id=UwFFBAAAQBAJ&pg=PA98|url-status=live}} * {{cite book|last=Evanier|first=David|title=All the Things You Are: The Life of Tony Bennett|url=https://archive.org/details/allthingsyouarel00evan_0|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/allthingsyouarel00evan_0/page/99 99]|date=30. 6. 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-03354-8}} * {{cite book|last=Farris|first=Scott|title=Kennedy and Reagan: Why Their Legacies Endure|url=https://archive.org/details/kennedyreaganwhy0000farr|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/kennedyreaganwhy0000farr/page/196 196]|date=5. 11. 2013|publisher=Lyons Press|isbn=978-1-4930-0188-0}} * {{cite book|last=Fleischer|first=Leonore|title=John Denver|url=https://books.google.com/books?id=cKYHozR4kacC|year=1976|publisher=Flash|isbn=978-0-8256-3909-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429081003/https://books.google.com/books?id=cKYHozR4kacC|url-status=live}} * {{cite book|last=Friedwald|first=Will|title=Sinatra! the Song is You: A Singer's Art|url=https://archive.org/details/sinatrasongisyou00frie_1/page/483|year=1995|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-684-19368-7|page=[https://archive.org/details/sinatrasongisyou00frie_1/page/483 483]}} * {{cite book|last1=Fuchs|first1=Jeanne|last2=Prigozy|first2=Ruth|title=Frank Sinatra: The Man, the Music, the Legend|url=https://books.google.com/books?id=nF_Ln3WxuBYC|year=2007|publisher=University Rochester Press|isbn=978-1-58046-251-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145053/https://books.google.com/books?id=nF_Ln3WxuBYC|url-status=live}} * {{cite book | url=https://archive.org/details/stormyweatherlif00gavi | url-access=registration | title=Stormy Weather: The Life of Lena Horne | publisher=Simon and Schuster | isbn=978-1-4391-6425-9 | last=Gavin | first=James | date=23. 6. 2009 }} * {{cite book|last=Geraghty|first=Lincoln|title=Directory of World Cinema: American Hollywood|url=https://books.google.com/books?id=kFzQSQ2ed0QC&pg=PA18|year=2011|publisher=Intellect Books|isbn=978-1-84150-415-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125359/https://books.google.com/books?id=kFzQSQ2ed0QC&pg=PA18|url-status=live}} * {{cite book|last=Gigliotti|first=Gilbert L.|title=A Storied Singer: Frank Sinatra as Literary Conceit|url=https://books.google.com/books?id=vdkHAQAAMAAJ|year=2002|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-30973-1|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125157/https://books.google.com/books?id=vdkHAQAAMAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Gillett|first=Charlie|title=Rock almanac: top twenty American and British singles and albums of the '50s, '60s, and '70s|url=https://books.google.com/books?id=PTQ5AQAAIAAJ|date=januar 1978|publisher=Anchor Press|isbn=978-0-385-11204-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125121/https://books.google.com/books?id=PTQ5AQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Goldstein|first=Norm|title=Frank Sinatra, ol' blue eyes|url=https://archive.org/details/franksinatraolbl0000gold|url-access=registration|date=1. 11. 1982|publisher=Holt, Rinehart, and Winston|isbn=978-0-03-061921-2}} * {{cite book|last=Granata|first=Charles L.|title=Sessions with Sinatra: Frank Sinatra and the Art of Recording|url=https://books.google.com/books?id=lXZvTzc-9PwC&pg=PA133|date=2003|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-61374-281-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125152/https://books.google.com/books?id=lXZvTzc-9PwC&pg=PA133|url-status=live}} * {{cite book|last=Green|first=Stanley|author-link=Stanley Green (historian)|title=Hollywood Musicals Year by Year|url=https://books.google.com/books?id=XD2xNKSN3E8C&pg=PA141|year=1999|publisher=Hal Leonard Corporation|isbn=978-0-634-00765-1|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140643/https://books.google.com/books?id=XD2xNKSN3E8C&pg=PA141|url-status=live}} * {{cite book|last=Hanna|first=David|title=Sinatra: Ol' Blue Eyes Remember|url=https://books.google.com/books?id=hEY819mKvfAC|date=1. 1. 1998|publisher=Random House Value Publishing|isbn=978-0-517-20317-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125403/https://books.google.com/books?id=hEY819mKvfAC|url-status=live}} * {{cite book|last=Hazard|first=Sharon|title=Long Branch|url=https://books.google.com/books?id=TJyc4USBUBYC&pg=PA99|year=2007|publisher=Arcadia Publishing|isbn=978-0-7385-4967-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429094126/https://books.google.com/books?id=TJyc4USBUBYC&pg=PA99|url-status=live}} * {{cite book|last=Hernandez|first=David|year=2010|publisher=Red Lead Press|title=Broken Face in the Mirror|url=https://books.google.com/books?id=OJ-0nNPAisgC&q=sinatra+sands+contract&pg=PA288|isbn=978-1-4349-4723-9|access-date=17. 10. 2020|archive-date=30. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030014917/https://books.google.com/books?id=OJ-0nNPAisgC&q=sinatra+sands+contract&pg=PA288|url-status=live}} * {{cite book|last=Heymann|first=C. David|title=Joe and Marilyn: Legends in Love|url=https://books.google.com/books?id=ecHYuyrNNGMC&pg=PA287|date=1. 7. 2014|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4391-9179-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=24. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424200953/https://books.google.com/books?id=ecHYuyrNNGMC&pg=PA287|url-status=live}} * {{cite book|last=Hodge|first=Jessica|title=Frank Sinatra|url=https://archive.org/details/franksinatra00hodg|date=24. 2. 1992|publisher=Random House Value Publishing|isbn=978-0-517-06709-3}} * {{cite book|last=Hopkins|first=Jerry|title=Elvis: The Biography|url=https://books.google.com/books?id=DPCPQgAACAAJ|date=11. 1. 2011|publisher=Plexus|isbn=978-0-85965-454-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135824/https://books.google.com/books?id=DPCPQgAACAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Howlett|first=John|title=Frank Sinatra|url=https://archive.org/details/franksinatra00howl|year=1980|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-0-671-79094-3}} * {{cite book|last=Ingham|first=Chris|title=Frank Sinatra|url=https://books.google.com/books?id=8Fo5AQAAIAAJ|year=2005|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-84353-414-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125248/https://books.google.com/books?id=8Fo5AQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-QI3BAAAQBAJ | title=1965: The Most Revolutionary Year in Music | publisher=Macmillan | first=Andrew Grant | last=Jackson | date=3. 2. 2015 | isbn=978-1-4668-6497-9 | access-date=28. 8. 2017 | archive-date=15. 8. 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210815160211/https://books.google.com/books?id=-QI3BAAAQBAJ | url-status=live }} * {{cite book|last=Jones|first=Delilah|title=Viva Las Vegas: Nightclub Greats|url=https://books.google.com/books?id=QkOPuthl0TsC|year=1995|publisher=Friedman/Fairfax Publishers|isbn=978-1-56799-233-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429144950/https://books.google.com/books?id=QkOPuthl0TsC|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=guPQPm02vuUC&pg=PT89|title=Frank: The making of a legend|first=James|last=Kaplan|year=2010|publisher=Hachette UK|isbn=978-0-7481-2250-9|access-date=28. 8. 2017|archive-date=1. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801211908/https://books.google.com/books?id=guPQPm02vuUC&pg=PT89|url-status=live}} * {{cite book|last=Kaplan|first=James|title=Frank: The Voice|url=https://books.google.com/books?id=6u-xXPue8O0C|year=2011|publisher=Anchor|isbn=978-0-7679-2423-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135734/https://books.google.com/books?id=6u-xXPue8O0C|url-status=live}} * {{cite book|last=Kelley|first=Kitty|title=His Way: The Unauthorized Biography of Frank Sinatra|url=https://books.google.com/books?id=EnbzfyWuuL0C|year=1986|publisher=Bantam Books Trade Paperbacks|isbn=978-0-553-38618-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145021/https://books.google.com/books?id=EnbzfyWuuL0C|url-status=live}} * {{cite book|last=Kennedy|first=Matthew|title=Edmund Goulding's Dark Victory: Hollywood's Genius Bad Boy|url=https://books.google.com/books?id=1-mivZXqD3gC&pg=PA236|year=2004|publisher=Terrace Books|isbn=978-0-299-19770-4|access-date=20. 10. 2015|archive-date=27. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427042023/https://books.google.com/books?id=1-mivZXqD3gC&pg=PA236|url-status=live}} * {{cite book |last1=Kidder |first1=David S. |last2=Oppenheim |first2=Noah D. |url=https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC |title=The Intellectual Devotional Modern Culture: Revive Your Mind, Complete Your Education, and Converse Confidently with the Culturati |publisher=Rodale |isbn=978-1-60529-793-4 |date=14. 10. 2008 |access-date=28. 8. 2017 |archive-date=1. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801224444/https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC |url-status=live }} * {{Cite AV media notes|last=Kline |first=Pete |title=The Capitol Years |title-link=The Capitol Years (1990 Frank Sinatra album) |year=1990 |chapter=The Capitol Years |type=booklet |publisher=Capitol Records |id=CDP 7 94317 2 |location=New York }} * {{cite book|last=Knight|first=Timothy|title=Sinatra: Hollywood His Way|url=https://archive.org/details/sinatrahollywood0000knig|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/sinatrahollywood0000knig/page/79 79]|date=12. 10. 2010|publisher=Running Press Book Publishers|isbn=978-0-7624-4174-7}} * {{cite book|last1=Kuntz|first1=Tom|last2=Kuntz|first2=Phil|title=The Sinatra Files: The Secret FBI Dossier|url=https://archive.org/details/isbn_9780812932768|year=2000|publisher=Three Rivers Press|isbn=978-0-8129-3276-8}} * {{cite book|last=Kutner|first=Jon|title=1000 UK Number One Hits|url=https://books.google.com/books?id=BwwLBaH9488C&pg=PT296|date=26. 5. 2010|publisher=Omnibus Press|isbn=978-0-85712-360-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135720/https://books.google.com/books?id=BwwLBaH9488C&pg=PT296|url-status=live}} * {{cite book|last=Lahr|first=John|title=Show and Tell: New Yorker Profiles|url=https://books.google.com/books?id=eU5dQKfpcpEC&pg=PA55|year=2000|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-23377-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429120144/https://books.google.com/books?id=eU5dQKfpcpEC&pg=PA55|url-status=live}} * {{cite book|last=Lamb|first=David|title=The Africans|url=https://books.google.com/books?id=GEVnODW09HMC|date=24. 8. 2011|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-79792-6|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145121/https://books.google.com/books?id=GEVnODW09HMC|url-status=live}} * {{cite book|last=Larkin|first=Colin|title=The Virgin Encyclopedia of Fifties Music|url=https://books.google.com/books?id=kGkZAQAAIAAJ|year=2002|publisher=Virgin Books|isbn=978-1-85227-937-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=24. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424145610/https://books.google.com/books?id=kGkZAQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Lees|first=Gene|title=Singers and the Song II|year=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-511556-7 }} * {{cite book|last=Levinson|first=Peter J.|title=September in the Rain: The Life of Nelson Riddle|url=https://archive.org/details/septemberinrainl00levi|year=2001|publisher=Billboard Books|isbn=978-0-8230-7672-7}} * {{cite book|last=Levinson|first=Peter J.|title=Tommy Dorsey: Livin' in a Great Big Way, a Biography|url=https://books.google.com/books?id=644DvSdKKrAC&pg=PA161|date=2009|publisher=Da Capo Press, Incorporated|isbn=978-0-7867-3494-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135840/https://books.google.com/books?id=644DvSdKKrAC&pg=PA161|url-status=live}} * {{cite book|last1=Land|first1=Barbara|last2=Land|first2=Myrick|title=A Short History of Las Vegas|url=https://books.google.com/books?id=T6O2fMmPfCcC&pg=PA148|year=2004|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-564-6|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429105643/https://books.google.com/books?id=T6O2fMmPfCcC&pg=PA148|url-status=live}} * {{cite book|last1=Lehmann|first1=Bob|last2=Blanck|first2=Bob|title=San Gorgonio Search and Rescue Team|url=https://books.google.com/books?id=Aavq5g4K-PAC&pg=PA100|date=30. 4. 2008|publisher=Arcadia Publishing|isbn=978-0-7385-5576-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429073712/https://books.google.com/books?id=Aavq5g4K-PAC&pg=PA100|url-status=live}} * {{cite book|last1=Lip|first1=Tony|last2=Prigge|first2=Steven|title=Shut Up and Eat!: Mangia with Family Recipes and Stories from Your Favorite Italian-American Stars|url=https://books.google.com/books?id=jGavsshM0F0C|date=3. 10. 2006|publisher=Penguin Group USA|isbn=978-0-425-21177-9|access-date=25. 11. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125105/https://books.google.com/books?id=jGavsshM0F0C|url-status=live}} * {{cite book|last1=Lonstein|first1=Albert I.|last2=Marino|first2=Vito R.|title=The Compleat Sinatra: Disgography {{sic|nolink=y}} Filmography, Television Appearances, Motion Picture Appearances, Radio Appearances, Concert Appearances, Stage Appearances|url=https://books.google.com/books?id=svRCAAAAIAAJ|year=1970|publisher=Cameron Publications|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140306/https://books.google.com/books?id=svRCAAAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Marill|first=Alvin H.|title=The complete films of Edward G. Robinson|url=https://books.google.com/books?id=8H8dAQAAIAAJ|year=1990|publisher=Carol Publishing Group|isbn=978-0-8065-1181-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135940/https://books.google.com/books?id=8H8dAQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=McGuiggan|first=Amy Whorf|title=Take Me Out to the Ball Game: The Story of the Sensational Baseball Song|url=https://archive.org/details/takemeouttoballg00amyw/page/86|year=2009|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-1891-8|page=[https://archive.org/details/takemeouttoballg00amyw/page/86 86]}} * {{cite book|last=McNally|first=Karen|title=When Frankie Went to Hollywood: Frank Sinatra and American Male Identity|url=https://books.google.com/books?id=erZCCQAAQBAJ&pg=PA49|date=12. 6. 2015|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-09820-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429120042/https://books.google.com/books?id=erZCCQAAQBAJ&pg=PA49|url-status=live}} * {{cite book|last=Mirtle|first=Jack|title=The Music of Billy May: A Discography|url=https://books.google.com/books?id=QQarAAAAIAAJ|date=1. 1. 1998|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-30739-3|access-date=25. 11. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125310/https://books.google.com/books?id=QQarAAAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last1=Moehring|first1=Eugene P.|title=The University of Nevada, Las Vegas: A History|date=2007|publisher=University of Nevada Press}} * {{cite book|last=Morrell|first=David|title=Frank Sinatra: The Artist and His Music|url=https://books.google.com/books?id=G3KUAgAAQBAJ&pg=PT40|date=24. 1. 2013|publisher=David Morrell|isbn=978-1-937760-24-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145222/https://books.google.com/books?id=G3KUAgAAQBAJ&pg=PT40|url-status=live}} * {{cite book|last=Moser|first=Margaret|title=Movie Stars Do the Dumbest Things|url=https://books.google.com/books?id=_66gMFl2IjAC&pg=RA2-PA1959|date=1. 4. 2011|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-7837-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145103/https://books.google.com/books?id=_66gMFl2IjAC&pg=RA2-PA1959|url-status=live}} * {{cite book|last=Nachman|first=Gerald|author-link=Gerald Nachman (journalist)|url=https://books.google.com/books?id=hpywoSI2au4C&pg=PA170|title=Raised on Radio|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=978-0-520-22303-5|access-date=6. 10. 2015|archive-date=26. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426103935/https://books.google.com/books?id=hpywoSI2au4C&pg=PA170|url-status=live}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=The FBI Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=R73eCQAAQBAJ&pg=PR7|date=31. 10. 2003|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-6620-7|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429120102/https://books.google.com/books?id=R73eCQAAQBAJ&pg=PR7|url-status=live}} * {{cite book|last=Nimmo|first=Harry|title=The Andrews Sisters: A Biography and Career Record|url=https://books.google.com/books?id=YJxeFWmNc_EC&pg=PA228|year=2004|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-1731-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=26. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426080241/https://books.google.com/books?id=YJxeFWmNc_EC&pg=PA228|url-status=live}} * {{cite book|last=O'Brien|first=Daniel|title=The Frank Sinatra Film Guide|url=https://books.google.com/books?id=zm4dAQAAIAAJ|year=1998|publisher=Batsford|isbn=978-0-7134-8418-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125113/https://books.google.com/books?id=zm4dAQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=O'Brien|first=Daniel|title=The Frank Sinatra Film Guide|url=https://books.google.com/books?id=9k2_CAAAQBAJ&pg=PT221|date=30. 10. 2014|publisher=Pavilion Books|isbn=978-1-84994-250-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135557/https://books.google.com/books?id=9k2_CAAAQBAJ&pg=PT221|url-status=live}} * {{cite book|last=Osborne|first=Richard|title=Vinyl: A History of the Analogue Record|url=https://books.google.com/books?id=-B2rBAAAQBAJ&pg=PA98|date=28. 7. 2014|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4724-3433-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429113222/https://books.google.com/books?id=-B2rBAAAQBAJ&pg=PA98|url-status=live}} * {{cite book|last1=Peters|first1=Richard|last2=O'Brien|first2=Ed|last3=Sayers|first3=Scott P.|title=The Frank Sinatra Scrapbook: His Life and Times in Words and Pictures|url=https://books.google.com/books?id=W5dVPwAACAAJ|year=1982|publisher=Pop Universal|isbn=978-0-285-62539-6|access-date=20. 10. 2015|archive-date=25. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425201917/https://books.google.com/books?id=W5dVPwAACAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last1=Petkov|first1=Steven|last2=Mustazza|first2=Leonard|title=The Frank Sinatra Reader|url=https://archive.org/details/franksinatraread00petk|year=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-509531-9}} * {{cite book|last1=Quirk|first1=Lawrence J.|last2=Schoell|first2=William|url=https://books.google.com/books?id=F5bY3F5Vm28C|title=The Rat Pack: Neon Nights with the Kings of Cool|year=1999|publisher=Harper Collins|isbn=978-0-380-73222-7|access-date=13. 10. 2015|archive-date=1. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801193320/https://books.google.com/books?id=F5bY3F5Vm28C|url-status=live}} * {{cite book|last1=Rees|first1=Dafydd|last2=Crampton|first2=Luke|title=Rock Stars Encyclopedia|url=https://archive.org/details/rockstarsencyclo00rees|year=1999|publisher=DK Pub.|isbn=978-0-7894-4613-8}} * {{cite book|last=Ridgeway|first=John|title=The Sinatra File|publisher=John Ridgeway Books|year=1977}} * {{cite book|last=Roberts|first=Jerry|title=Encyclopedia of Television Film Directors|url=https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&pg=PA495|date=5. 6. 2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6378-1|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125233/https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&pg=PA495|url-status=live}} * {{cite book|last=Roby|first=Steven|title=Becoming Jimi Hendrix: From Southern Crossroads to Psychedelic London, the Untold Story of a Musical Genius|url=https://archive.org/details/becomingjimihend00roby|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/becomingjimihend00roby/page/111 111]|date=31. 8. 2010|publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-306-81945-2}} * {{cite book|last=Rojek|first=Chris|url=https://books.google.com/books?id=F4DEdXSMYikC&pg=PA40|year=2004|publisher=Polity|title=Frank Sinatra|isbn=978-0-7456-3090-8|access-date=31. 8. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429120038/https://books.google.com/books?id=F4DEdXSMYikC&pg=PA40|url-status=live}} * {{cite book|last=Roman|first=James|title=Chronicles of Old Las Vegas: Exposing Sin City's High-Stakes History|url=https://books.google.com/books?id=wwpMBAAAQBAJ&pg=PA235|date=1. 10. 2011|publisher=Museyon|isbn=978-1-938450-02-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429112516/https://books.google.com/books?id=wwpMBAAAQBAJ&pg=PA235|url-status=live}} * {{cite book|last=Rotella|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=zoYnI2TZg1kC&q=sinatra+frankie+satin&pg=PT81|title=Amore: The Story of Italian American Song|publisher=Macmillan|year=2010|isbn=978-1-4299-7847-7|access-date=17. 10. 2020|archive-date=17. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817003928/https://books.google.com/books?id=zoYnI2TZg1kC&q=sinatra+frankie+satin&pg=PT81|url-status=live}} * {{cite book|last=Sackett|first=Susan|title=Hollywood Sings!: An Inside Look at Sixty Years of Academy Award-nominated Songs|url=https://books.google.com/books?id=Fhg5AQAAIAAJ|year=1995|publisher=Billboard Books|isbn=978-0-8230-7623-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125209/https://books.google.com/books?id=Fhg5AQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Sann|first=Paul|title=Fads, Follies, and Delusions of the American People /by Paul Sann|url=https://books.google.com/books?id=6g5CAAAAIAAJ|year=1967|publisher=Crown Publishers|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140146/https://books.google.com/books?id=6g5CAAAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Santopietro|first=Tom|title=Sinatra in Hollywood|url=https://archive.org/details/sinatrainhollywo00sant_0|date=11. 11. 2008|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-36226-3}} * {{cite book|last1=Sehlinger|first1=Bob|last2=Ridge|first2=Menasha|last3=Castleman|first3=Deke|title=The Unofficial Guide to Las Vegas 2012|url=https://books.google.com/books?id=3vCE2_1dY4cC&pg=PA57|date=8. 8. 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-14345-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429120009/https://books.google.com/books?id=3vCE2_1dY4cC&pg=PA57|url-status=live}} * {{cite book|last=Sforza|first=John|title=Swing It!: The Andrews Sisters Story|url=https://books.google.com/books?id=HqkeBgAAQBAJ&pg=PA80|date=5. 2. 2015|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-4897-7|access-date=20. 10. 2015|archive-date=28. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428054158/https://books.google.com/books?id=HqkeBgAAQBAJ&pg=PA80|url-status=live}} * {{cite book|last=Shaw|first=Arnold|title=Sinatra: retreat of the romantic|url=https://books.google.com/books?id=WvU5AQAAIAAJ|date=juni 1968|publisher=W. H. Allen|isbn=978-0-491-00161-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429084534/https://books.google.com/books?id=WvU5AQAAIAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Shaw|first=Arnold|title=Sinatra, the entertainer|url=https://books.google.com/books?id=KtS52rW0g-cC|year=1982|publisher=Delilah|isbn=978-0-933328-43-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429135754/https://books.google.com/books?id=KtS52rW0g-cC|url-status=live}} * {{cite book|last=Sheridan|first=John Harris|title=Howard Hughes: The Las Vegas Years: The Women, the Mormons, the Mafia|url=https://books.google.com/books?id=5YHMr6LRpocC&pg=PA52|date=6. 9. 2011|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4634-0693-6|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429082954/https://books.google.com/books?id=5YHMr6LRpocC&pg=PA52|url-status=live}} * {{cite book | last=Sifakis | first=Carl | url=https://books.google.com/books?id=jgCpxTpPCPcC | title=The Mafia Encyclopedia | publisher=Infobase Publishing | isbn=978-0-8160-6989-7 | date=1. 1. 2005 | access-date=28. 8. 2017 | archive-date=25. 1. 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160125093749/https://books.google.com/books?id=jgCpxTpPCPcC | url-status=live }} * {{cite book|last=Silva|first=Luiz Carlos do Nascimento|title=Put Your Dreams Away: A Frank Sinatra Discography|url=https://books.google.com/books?id=yqth52rImHQC&pg=PA12|date=1. 1. 2000|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31055-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140239/https://books.google.com/books?id=yqth52rImHQC&pg=PA12|url-status=live}} * {{cite book|last=Sinatra|first=Barbara|title=Lady Blue Eyes: My Life with Frank Sinatra|url=https://books.google.com/books?id=PbTidwc4JnAC&pg=PT274|year=2011|publisher=Random House|isbn=978-1-4464-7288-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429073855/https://books.google.com/books?id=PbTidwc4JnAC&pg=PT274|url-status=live}} * {{cite book|last=Sinatra|first=Nancy|title=Frank Sinatra: An American Legend|url=https://archive.org/details/franksinatraamer00sina|publisher=General Publishing Group|year=1995|isbn=978-1-881649-68-7}} * {{cite book|last=Sinatra|first=Nancy|title=Frank Sinatra, My Father|url=https://archive.org/details/franksinatra00nanc/page/24|year=1986|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-671-62508-5|page=[https://archive.org/details/franksinatra00nanc/page/24 24]}} * {{cite book|last1=Sinatra|first1=Tina|last2=Coplon|first2=Jeff|title=My Father's Daughter: A Memoir|year=2000|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=0-684-87076-2}} * {{cite book|last=Sirvaitis|first=Karen|title=The European American Experience|url=https://archive.org/details/europeanamerican0000sirv|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/europeanamerican0000sirv/page/23 23]|date=1. 8. 2010|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=978-0-7613-4088-1}} * {{cite book|last=Small|first=Pauline|title=Sophia Loren: Moulding the Star|url=https://books.google.com/books?id=4QhnLOpcLfcC&pg=PA59|year=2009|publisher=Intellect Books|isbn=978-1-84150-234-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429074412/https://books.google.com/books?id=4QhnLOpcLfcC&pg=PA59|url-status=live}} * {{cite book|last=Smith|first=Chris|title=One Hundred and One Albums that Changed Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=G4mP7u6mPdkC&pg=PR18|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537371-4|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145215/https://books.google.com/books?id=G4mP7u6mPdkC&pg=PR18|url-status=live}} * {{cite book|last=Smith|first=Martin|title=Frank Sinatra: When Ol' Blue Eyes was a Red|url=https://books.google.com/books?id=qnrRAAAACAAJ|year=2005|publisher=Redwords|isbn=978-1-905192-02-1|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429100350/https://books.google.com/books?id=qnrRAAAACAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Sonneborn|first=Liz|title=A to Z of American Women in the Performing Arts|url=https://books.google.com/books?id=Yf2741A_BkYC&pg=PA79|date=1. 1. 2002|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0790-5|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429084158/https://books.google.com/books?id=Yf2741A_BkYC&pg=PA79|url-status=live}} * {{cite book|last1=Summers|first1=Anthony|last2=Swan|first2=Robbyn|title=Sinatra: The Life|url=https://books.google.com/books?id=R5SddF7R6x4C|year=2010|publisher=Transworld|isbn=978-1-4070-6890-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140401/https://books.google.com/books?id=R5SddF7R6x4C|url-status=live}} * {{cite book|last=Terrace|first=Vincent|title=Radio Programs, 1924–1984: A Catalog of More Than 1800 Shows|url=https://books.google.com/books?id=nIiACgAAQBAJ&pg=PA287|date=1. 11. 1998|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-4513-4|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429125144/https://books.google.com/books?id=nIiACgAAQBAJ&pg=PA287|url-status=live}} * {{cite book|last=Terrace|first=Vincent|title=Television Specials: 5,336 Entertainment Programs, 1936–2012, 2d ed.|url=https://books.google.com/books?id=Of0QAAAAQBAJ&pg=PA157|date=19. 6. 2013|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-1240-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140138/https://books.google.com/books?id=Of0QAAAAQBAJ&pg=PA157|url-status=live}} * {{cite book|last=Thomas|first=Evan|title=Robert Kennedy: His Life|url=https://books.google.com/books?id=ofXSLln9a3QC&pg=PA169|date=5. 2. 2013|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4767-3456-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429082613/https://books.google.com/books?id=ofXSLln9a3QC&pg=PA169|url-status=live}} * {{cite book|last=Travis|first=Dempsey J.|title=The FBI Files: On the Tainted and the Damned|url=https://books.google.com/books?id=RGMsAQAAMAAJ|date=1. 12. 2001|publisher=Urban Research Pr|isbn=978-0-941484-32-9|access-date=25. 11. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429120148/https://books.google.com/books?id=RGMsAQAAMAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last=Turner|first=John Frayn|title=Frank Sinatra|url=https://archive.org/details/franksinatra00john/page/93|date=1. 1. 2004|publisher=Taylor Trade Publications|isbn=978-1-58979-145-9|page=[https://archive.org/details/franksinatra00john/page/93 93]}} * {{cite book|last=Tyler|first=Don|title=Hit Songs, 1900–1955: American Popular Music of the Pre-rock Era|url=https://books.google.com/books?id=yycKAQAAMAAJ|date=1. 1. 2007|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-2946-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429145230/https://books.google.com/books?id=yycKAQAAMAAJ|url-status=live}} * {{cite book|last1=Waldman|first1=Carl|last2=Donovan|first2=Jim|title=Forever Sinatra: A Celebration in Words & Images|url=https://books.google.com/books?id=zAJZm7LDUSUC|date=1. 2. 1999|publisher=Legends Press|isbn=978-0-9668136-0-9|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429102418/https://books.google.com/books?id=zAJZm7LDUSUC|url-status=live}} * {{cite book|last=Wayne|first=Jane Ellen|title=Ava Gardner: Her Life and Loves|url=https://books.google.com/books?id=UF2-vLvja1IC&pg=PP15|year=2004|publisher=Robson|isbn=978-1-86105-785-3|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429144941/https://books.google.com/books?id=UF2-vLvja1IC&pg=PP15|url-status=live}} * {{cite book|last=Wayne|first=Jane|title=The Leading Men of MGM|url=https://books.google.com/books?id=YqfsLfqfLmYC&pg=PA360|date=16. 4. 2006|publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-7867-1768-2|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140442/https://books.google.com/books?id=YqfsLfqfLmYC&pg=PA360|url-status=live}} * {{cite book|last=Weatherford|first=Mike|title=Cult Vegas: The Weirdest! the Wildest! the Swingin'est Town on Earth!|url=https://books.google.com/books?id=y3a3l0zST68C&pg=PA14|date=1. 1. 2001|publisher=Huntington Press Inc|isbn=978-0-929712-71-0|access-date=25. 11. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429084222/https://books.google.com/books?id=y3a3l0zST68C&pg=PA14|url-status=live}} * {{cite book |last=Whitburn |first=Joel |date=1986 |title=Pop Memories 1890–1954 |location=Menomonee Falls, Wisconsin |publisher=Record Research, Inc. |isbn=0-89820-083-0 |url=https://archive.org/details/joelwpopmemories00whit }} * {{cite book|last=Whitburn|first=Joel|title=Joel Whitburn's top pop albums, 1955–2001|url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbu|year=2001|publisher=Record Research|isbn=978-0-89820-147-5}} * {{cite book|last1=Wilson|first1=Colin|last2=Wilson|first2=Damon|title=Scandal!: An Explosive Exposé of the Affairs, Corruption and Power Struggles of the Rich and Famous|url=https://books.google.com/books?id=GM2_O5dJ6GUC&pg=PT129|date=31. 5. 2011|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-0-7535-4732-8|access-date=20. 10. 2015|archive-date=29. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429113109/https://books.google.com/books?id=GM2_O5dJ6GUC&pg=PT129|url-status=live}} <!-- Note the only edition available for full view at Google is an e-book with no page numbers. --> * {{cite book|last=Wood|first=Ean|title=Born to Swing|url=https://archive.org/details/borntoswing00wood|date=1. 9. 1996|publisher=Sanctuary|isbn=978-1-86074-154-8}} * {{cite book | first1=William H. | last1=Young | first2=Nancy K. | last2=Young | url=https://books.google.com/books?id=VBljswTLaIEC | title=The Great Depression in America: A Cultural Encyclopedia, Volume 2 | publisher=Greenwood Publishing Group | year=2007 | isbn=978-0-313-33522-8 | access-date=28. 8. 2017 | archive-date=22. 10. 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161022150906/https://books.google.com/books?id=VBljswTLaIEC | url-status=live }} * {{cite book|last1=Young|first1=William H.|last2=Young|first2=Nancy K.|title=World War II and the Postwar Years in America: A Historical and Cultural Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=bSq77dgwR5oC&pg=PA635|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35652-0|access-date=20. 10. 2015|archive-date=27. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427081803/https://books.google.com/books?id=bSq77dgwR5oC&pg=PA635|url-status=live}} {{Refend}} == Dodatna literatura == * Freedland, Michael (1998). ''All the Way: A Biography of Frank Sinatra''. St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-19108-5}} * Jacobs, George (2003). ''Mr. S: My life with Frank Sinatra.'' New York: Harper-Entertainment. {{ISBN|0-7862-5918-3}} * Kaplan, James (2015). ''Sinatra: The Chairman''. New York: Doubleday. {{ISBN|0385535392}} * Pickard, Roy (1994). ''Frank Sinatra at the Movies''. Hale. {{ISBN|978-0-7090-5105-3}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Frank Sinatra}} * {{imdb_name|id=79640|name=Frank Sinatra}} {{Frank Sinatra}} {{Singlovi Franka Sinatre}} {{Grammy - album godine}} {{Grammy - snimak godine}} {{Grammy - najbolja muška vokalna pop-izvedba}} {{Grammy Legend}} {{Grammy za životno djelo}} {{Oscar - sporedni glumac}} {{Nagrada "Jean Hersholt"}} {{Nagrada Cecil B. DeMille}} {{Zlatni globus za najboljeg glumca - komedija ili mjuzikl}} {{Zlatni globus za najboljeg sporednog glumca}} {{Oscar - domaćini ceremonije}} {{Emmy Primetime - domaćini ceremonije}} {{DEFAULTSORT:Sinatra, Frank}} [[Kategorija:Frank Sinatra| ]] [[Kategorija:Rođeni 1915.]] [[Kategorija:Umrli 1998.]] [[Kategorija:Biografije, Hoboken]] [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki glumci]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Italije]] lex17u8ow464so524eoiqsii4kwyrxh Turks i Caicos 0 65300 3939412 3934799 2026-11-06T20:59:38Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939412 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Ostrva Turks i Caicos | izvorno_ime = | ime_genitiv = | zastava = Flag of the Turks and Caicos Islands.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" je državna himna na osnovu običaja, a ne zakona, i ne postoji njena zvanično utvrđena verzija. Obično se pjeva samo prva strofa, mada se na državnim i javnim događajima često izvodi i druga.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10. 4. 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20. 5. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live }}</ref> Riječi "King", "he", "him" i "his", koje se inače koriste, zamjenjuju se riječima "Queen", "she" i "her" kada je monarh žena.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | karta = Turks and Caicos Islands in United Kingdom (special marker).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Cockburn Town]]<ref name=UKOverseasTerritories>{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/946074/UKOTs_Information_Paper.pdf |title=United Kingdom Overseas Territories - Toponymic Information |access-date=12. 4. 2022 |archive-date=11. 5. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511152307/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/946074/UKOTs_Information_Paper.pdf |url-status=live }}</ref> | glavni_grad_koordinate = | najveći_grad = [[Providenciales]] | službeni_jezik = | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Zavisna teritorija]] pod [[Ustavna monarhija|Ustavnom monarhijom]] | vrsta_prve_vlasti = [[Britanska monarhija|Monarh]] | vladar_prva_vlast = [[Charles III]] | vrsta_druge_vlasti = Guverner | vladar_druga_vlast = [[Dileeni Daniel-Selvaratnam]] | vrsta_treće_vlasti = Premijer | vladar_treća_vlast = [[Washington Misick]] | zakonodavstvo = [[Parlament ostrva Turks i Kaikos]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 948 | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = 31.458<ref name=StatisticsYearbook2017>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/latest/publications |title=Year Book of Statistics 2001–2017 |year=2018 |department=Department of Statistics |website=www.gov.tc |publisher=Turks & Caicos Islands Government |page=140 |access-date=5. 3. 2022 |archive-date=6. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306041029/https://www.gov.tc/stats/latest/publications |url-status=live }}</ref> | stanovnika_godina = 2012 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{IncreaseNeutral}} 50.828<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.tc/stats/statistics/social/5-population |title=Total Population For The Period: 2000-2024p |publisher=Turks & Caicos Islands Department of Statistics |access-date=8. 6. 2026}}</ref> | procjena_godina = 2024 | gustoća = 47<ref name=VitalStatistics2020>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/latest/reports |title=Vital Statistics Report 2020 |year=2021 |department=Department of Statistics |website=www.gov.tc |publisher=Turks & Caicos Islands Government |page=20 |access-date=5. 3. 2022 |archive-date=6. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306041027/https://www.gov.tc/stats/latest/reports |url-status=live }}</ref> | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = US$1,745 milijarde<ref>{{Cite web |title=Gross Domestic Product By Economic Activity In Current Prices: 2015-2024p (In US$'000) |url=https://www.gov.tc/stats/statistics/economic/10-national-accounts |access-date=8. 6. 2026 |publisher=Turks & Caicos Islands Department of Statistics }}</ref> | bdp_godina = 2024 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = | bdp_nominalni_godina = | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = | hdi_godina = | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−04:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = lijeva | pozivni_broj = | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.tc]] | komentar = }} '''Ostrva Turks i Caicos''' su [[arhipelag]] i predstavljaju jednu od 14 [[Britanske prekomorske teritorije|britanskih prekomorskih teritorija]].<ref>{{Cite web|url=https://globaledge.msu.edu/countries/turks-and-caicos-islands|title=Turks and Caicos Islands: Introduction|website=globaledge.msu.edu|language=en-us|access-date=18. 2. 2025}}</ref> Sastoje se od osam glavnih ostrva, [[Salt Cay]], [[Veliki Turk]], [[Južni Caicos]], [[Istočni Caicos]], [[Središnji Caicos]], [[Sjeverni Caicos]], [[Providenciales]] i [[Zapadni Caicos]]. Ostrva Istočni Caicos i Zapadni Caicos nisu naseljena. Poznata su prvenstveno po turizmu i kao "offshore" finansijski centar. Prema procjeni publikacije *The World Factbook*, broj stanovnika 2023. iznosio je 59.367, što ih čini trećom najvećom britanskom prekomorskom teritorijom po broju stanovnika.<ref name="cia.gov">{{Cite web |title=Turks and Caicos Islands |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turks-and-caicos-islands/ |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=5. 11. 2023 |archive-date=13. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113021418/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turks-and-caicos-islands |url-status=dead }}</ref> Ipak, prema procjeni Odjela za statistiku iz 2022, broj stanovnika iznosio je 47.720.<ref>{{Cite web |title=Population of the Turks and Caicos |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/population |access-date=23. 10. 2023 |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en }}</ref> Ostrva se nalaze jugoistočno od ostrva [[Mayaguana]] u lancu ostrva Bahami i sjeverno od ostrva [[Hispaniola]] ([[Haiti]] i [[Dominikanska Republika]]). [[Cockburn Town]], glavni grad od 1766, smješten je na ostrvu Veliki Turk<ref name=UKOverseasTerritories/> oko 1.042&nbsp;km istočno-jugoistočno od [[Miami]]ja. Ukupna kopnena površina ostrva iznosi 430&nbsp;km<sup>2</sup>.{{efn|name=area|Alternativni izvori navode različite podatke o površini ostrva. ''The CIA World Factbook'' daje {{cvt|430|km2}},<ref name="cia.gov"/> [[Evropska unija]] navodi {{cvt|417|km2}},<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/development/geographical/regionscountries/countries/country_profile.cfm?cid%3DTC%26type%3Dshort%26lng%3Den |title=EU Relations with Turks and Caicos Islands |access-date=11. 12. 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928063449/http://ec.europa.eu/development/geographical/regionscountries/countries/country_profile.cfm?cid=tc&type=short&lng=en |archive-date=28. 9. 2008 }}</ref> a ''Encyclopædia Britannica'' kaže, "Površina pri plimi: 616&nbsp;km<sup>2</sup>; pri oseki: 948&nbsp;km<sup>2</sup>".go]] of the Atlantic Ocean and northern [[West Indies]].<ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia |last1=Ferguson |first1=James A. |last2=Bounds |first2=John H. |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/610193/Turks-and-Caicos-Islands |title=Turks and Caicos Islands |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=5. 3. 2022 |archive-date=11. 10. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011075739/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/610193/Turks-and-Caicos-Islands |url-status=live }}</ref> Izvještaj Odjela za ekonomsko planiranje i statistiku Turks i Caicosa navodi iste brojke kao i *Encyclopædia Britannica*, iako su njehove definicije manje jasne.<ref name="depstc.org">{{cite web |url=https://www.depstc.org/stat/economic/ecopdf/envt/TCI%20Physical%20Characteristics.pdf |title=Physical Characteristics |date=25. 7. 2011 |department=Department of Statistics |publisher=Turks & Caicos Islands Government |access-date=22. 3. 2017 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200524/http://www.depstc.org/stat/economic/ecopdf/envt/TCI%20Physical%20Characteristics.pdf |archive-date=27. 9. 2007 }}</ref> }} Ostrva su vijekovima naseljavali pripadnici naroda Lucayan (Taíno). Prvi zabilježeni susret Evropljana s ovim ostrvima dogodio se 1512.<ref name=MinorityRightsGroup>{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/4954ce0f28.html |title=Turks and Caicos Islands |year=2007 |series=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples |publisher=[[Minority Rights Group International]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210225827/https://www.refworld.org/docid/4954ce0f28.html |archive-date=10. 2. 2018 |via=Refworld }}</ref> Tokom narednih vijekova, pravo na njih polagalo je nekoliko evropskih sila, a kontrolu je na kraju preuzelo [[Britansko Carstvo|Britansko]] [[Britansko Carstvo|Carstvo]]. Dugo vremena njima se upravljalo indirektno, preko [[Bermudi|Bermuda]], Bahama i [[Jamajka|Jamajke]]. Kada su Bahami stekli nezavisnost 1973, ostrva su dobila vlastitog guvernera i od tada su zadržala status autonomne teritorije.<ref name="cia.gov"/> == Geografija == Ukupna površina ostrva je oko 430&nbsp;km<sup>2</sup>. Iako geografski gledano leže u [[Atlantski okean|Atlantiku]], ubrajaju se u [[Karibi|Karibe]]. Obje male grupe ostrva čine zapravo jugoistočne nastavke [[Bahami|Bahama]] a sjeverno su od [[Haiti]]ja.<ref>{{Citation|title=Turks and Caicos Islands|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turks-and-caicos-islands/|publisher=Central Intelligence Agency|date=12. 2. 2025|access-date=18. 2. 2025|language=en|archive-date=13. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113021418/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turks-and-caicos-islands|url-status=dead}}</ref> Svaka od četiri države ima svoju kulturu i tradiciju, ali postoje i zajedničke kulturne i ekonomske veze koje su stare vijekovima. Kulturne sličnosti uključuju važnost tradicionalnih proširenih porodica i klanovskih sistema i nalaze se na svim ostrvima. == Historija == Ime arhipelaga je izvedeno s jedne strane po jednoj vrsti [[endem]]skog [[kaktus]]a koji podsjeća na [[Turska|turski]] i [[Bosna i Hercegovina|bošnjački]] [[fes]], a s druge od naziva koji su ostrvima dali [[Lucayo]] Indijanci. Prvi naseljenici na ostrvima su bili Lucayo Indijanci za koje se smatra da su ih naselili oko 750. (po arheološkim podacima). Ostrva je, navodno, 1492. "otkrio" [[Kristofor Kolumbo]], ali postoji mogućnost da je to zapravo bio [[Juan Ponce de León]]. Starosjedilačko stanovništvo je bolestima i [[Robovlasništvo|ropstvom]] do oko sredine [[16. vijek]]a istrebljeno. U [[17. vijek]]u ostrva su naseljavani sa [[Bermudi|Bermuda]], i tokom vremena bili su pod [[Španija|španskom]], pa [[Francuska|francuskom]] i [[Velika Britanija|britanskom]] kontrolom. Od 1776. do 1848. bili su dio kolonije Bahama, od 1848. do 1962. su bili vezani uz [[Jamajka|Jamajku]], dok ona nije dobila nezavisnost. Negdje oko 1976. su počeli pokreti za nezavisnost ostrva, ali od 1982. su zamrli. Od 2003. [[Kanada]] nastoji ostrva proglasiti svojom jedanaestom provincijom. Da bi to bilo moguće, Velika Britanija bi prvo morala ostrvima dati nezavisnost. [[Datoteka:Reception_of_the_Manila_Galleon_by_the_Chamorro_in_the_Ladrones_Islands,_ca._1590.jpg|lijevo|mini|[[Manila galleon|Manilski galeon]] na [[Marijanska ostrva|Marijanskim otocima]] i [[Caroline Islands|Karolinama]], {{Oko|1590}}''[[Boxer Codex|Bokserski kodeks]]'']] == Politika == Stanovništvo broji oko 15.000 ljudi. Oni sami sebe nazivaju ''Belonger'',<ref>{{Cite web|url=https://gov.tc/citizenship/services/tci-status|title=TURKS & CAICOS ISLANDER STATUS|last=Administrator|date=21. 8. 2023|website=Department of Citizenship & Naturalization- Turks and Caicos Islands|language=en-gb|access-date=29. 8. 2026}}</ref> a čine ih potomci [[Afrika|afričkih]] robova i mješavine raznih [[Evropa|evropskih]] naroda. Ostrva su pravi prirodni raj i vrlo omiljeno turističko odredište. === Zdravlje === Očekivani životni vijek u 2018. godini bio je 66 godina za muškarce i 69 godina za žene.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN?locations=FM&most_recent_value_desc=true|title=Life expectancy at birth, male (years) - Micronesia, Fed. Sts. {{!}} Data|date=|publisher=The World Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816010726/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN?locations=FM&most_recent_value_desc=true|archive-date=16. 8. 2021|url-status=live|access-date=27. 2. 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN?locations=FM&most_recent_value_desc=true|title=Life expectancy at birth, female (years) - Micronesia, Fed. Sts. {{!}} Data|date=|publisher=The World Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419223437/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN?locations=FM&most_recent_value_desc=true|archive-date=19. 4. 2021|url-status=live|access-date=27. 2. 2021}}</ref> [[Pingelap]] u državi Pohnpei poznat je po rasprostranjenosti ekstremnog oblika [[Sljepilo za boje|sljepoće za boje]] koji se naziva [[Pingelapezno sljepilo|akromatopsija]], a lokalno je poznat kao [[Pingelap|maskun]].<ref name="Brody_1970">{{Cite journal|year=1970|title=Hereditary blindness among Pingelapese people of Eastern Caroline Islands|journal=Lancet|volume=1|issue=7659|pages=1253–7|doi=10.1016/S0140-6736(70)91740-X|pmid=4192495}}</ref><ref name="Hussels_1972">{{Cite journal|year=1972|title=Pingelap and Mokil Atolls: achromatopsia|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_1972-05_24_3/page/304|journal=Am. J. Hum. Genet.|volume=24|issue=3|pages=304–9|pmc=1762260|pmid=4555088}}</ref> Otprilike 5% od 3.000 stanovnika atola je pogođeno.<ref name="Brody_1970" /><ref name="Hussels_1972" /> [[Datoteka:Ulithi-Dancers.jpg|mini|Ljudi izvode ceremoniju dobrodošlice na atolu [[Ulithi]]]] == Bilješke== {{Spisaknapomena|2}} == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == * Boultbee, Paul G. ''Turks and Caicos Islands''. Oxford: ABC-Clio Press, 1991. * Correll, Donovan Stewart and Helen B. Correll. ''Flora of the Bahama Archipelago (including the Turks and Caicos Islands)''. Vaduz: J. Cramer, 1982. * Keegan, William F. ''Bahamian Archaeology: Life in the Bahamas and Turks and Caicos Islands before Columbus.'' Nassau: Media Pub., 1997. * White, Anthony W. ''A Birder's Guide to The Bahama Islands (including the Turks and Caicos Islands).'' Colorado Springs: American Birding Association, 1998. * Cameron, Catherine M., & Gatewood, John B. ''Beyond Sun, Sand and Sea: The Emergent Tourism Programme in the Turks and Caicos Islands''. Journal of Heritage Tourism, 3(1), 55–73, 2008. == Vanjski linkovi == {{Commons|Turks and Caicos Islands}} {{Commonscat|Turks and Caicos Islands}} {{wikiatlas|the Turks and Caicos Islands}} * {{službeni website|http://www.gov.tc}} Vlade Turksa i Caicosa * [https://www.gov.uk/world/turks-and-caicos-islands Turks i Caicos] na gov.uk * [http://www.visittci.com Turks i Caicos] na visittci.com * [http://tcmuseum.org/ Nacionalni muzej] {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Commonwealth}} {{Karibi}} {{Politička podjela UK}} {{Prekomorske teritorije evropskih država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ostrva Turks i Caicos|*]] [[Kategorija:Britanske prekomorske teritorije]] [[Kategorija:Ostrva]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1973.]] 82xx9v5xtxkmm917v0ddivh7986ajjv Svjetski rekordi u plivanju 0 78561 3939509 3938442 2026-11-07T02:19:50Z Артем Загребельный 115699 /* Žene */ 3939509 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Caeleb Dressel before winning 100 fly (42769914221).jpg|mini|desno|270px|[[Caeleb Dressel]] drži najviše svjetskih rekorda u muškoj konkurenciji (četiri pojedinačna i pet u štafetama)]] [[Datoteka:Kazan 2015 - Sjöström WR award cropped.JPG|mini|308x308px|[[Sarah Sjöström]] drži najviše svjetskih rekorda u ženskoj konkurenciji – šest (svi pojedinačni)]] '''Svjetske rekorde u [[plivanje|plivanju]]''' ratificira [[FINA|Svjetska plivačka federacija]]. Rekordi se mogu odnositi na 50-metarske bazene (olimpijske ili duge) i 25-metarske (kratke). FINA priznaje svjetske rekorde u sljedećim disciplinama za muškarce i žene<ref name="FINA SW12">{{cite web |url=http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |title=FINA Technical Rules SW12.1 and 12.2 |publisher=FINA |access-date=11. 5. 2009 |archive-date=26. 7. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726002347/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |url-status=dead }}</ref>: * '''slobodni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m, 400 m, 800 m, 1500 m * '''leđni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''prsni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''delfinov (leptirov) stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''mješovito (pojedinačno):''' 100 m (samo u kratkim bazenima), 200 m, 400 m * '''štafete:''' 4 × 50 m slobodno (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m slobodno, 4 × 200 m slobodno, 4 × 50 m mješovito (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m mješovito, 4 × 50 m slobodno – mješovita štafeta (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m slobodno – mješovita štafeta, 4 × 50 m mješovito – mješovita štafeta (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m mješovito – mješovita štafeta. Rekordi u dugim bazenima daleko su stariji od rekorda u kratkim i općenito se smatraju prestižnijima. Oni vuku porijeklo s početka [[20. vijek]]a (nešto kasnije u slučaju delfinovog stila, koji se razvio iz prsnog). Rekorde u kratkim bazenima FINA je počela priznavati u martu 1991. ustanovljavanjem standardnog vremena u svakoj disciplini (općenito poznato kao ''najbolji rezultat u svijetu'') koje je moralo biti poboljšano kako bi FINA priznala ''svjetski rekord''. Proces ratifikacije opisan je u FINA-inom pravilu SW12<ref name="FINA SW12"/>, a uključuje predaju dokumenata koji potvrđuju tačnost mjernog sistema i dužinu bazena, zadovoljavanje FINA-inih pravila koja se odnose na plivačke kostime i negativan [[doping]]-test dotičnih plivač(ic)a. Većinu rekorda navedenih ispod postigli su plivači koji su nosili plivačke (polu)kostime od [[poliuretan]]a ili drugih netekstilnih materijala, čija je upotreba bila dozvoljena od februara 2008. do decembra 2009. Uoči [[Svjetsko prvenstvo u vodenim sportovima 2009.|SP u vodenim sportovima 2009.]] u [[Rim]]u međunarodno upravno tijelo za pet [[Olimpijski sportovi|olimpijskih]] vodenih [[sport]]ova izglasalo je zabranu upotrebe ovih plivačkih kostima i svih kostima od netekstilnog materijala, počevši od 1. januara 2010.<ref>{{Cite web|url=http://www.timeslive.co.za/sport/other/2010/01/18/high-tech-records-to-stand|title=High-tech records to stand|date=18. 1. 2010|access-date=27. 7. 2011|publisher=Times Live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2009/jul/25/sports/sp-world-swimming25|title=FINA bans bodysuits that have led to spate of world records|last=Dillman|first=Lisa|date=25. 7. 2009|publisher=Los Angeles Times|access-date=27. 7. 2011}}</ref> Činilo se da ovi kostimi poboljšavaju performanse kod snažnijih plivača, te da to poboljšavanje nije jednako kod svih takmičara, tj. da zavisi od [[morfologija (biologija)|morfologije]] i [[fiziologija|fiziologije]].<ref>{{Cite news|url=http://abcnews.go.com/Sports/wireStory?id=13900301|title=New Suits Mean No More Records in Swimming|date=22. 6. 2011|last=Dampf|first=Andrew|access-date=27. 7. 2011|publisher=ABC News}}</ref> == Olimpijski bazeni (50 m) == ''Napomena'': Podaci u svim tabelama važe zaključno s 11. 11. 2024. === Muškarci === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivač !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |20.88 |{{ZD|AUS}} [[Cameron McEvoy]] |20. 3. 2026. |{{ZD|CHN}} [[Shenzhen]] | [https://www.youtube.com/watch?v=81i-TH1Tyz4&t=3s &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |46.40 |{{ZD|CHN}} [[Pan Zhanle]] |31. 7. 2024. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] |[https://vk.com/video/playlist/142497057_-4?z=video142497057_456239296%2Fpl_142497057_-4 &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:42.00 |{{ZD|NJE}} [[Paul Biedermann]] |28. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m freestyle final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_110_Finals_1_Men_200_Free.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180605/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_110_Finals_1_Men_200_Free.pdf |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2009 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=30. 7. 2009 |access-date=16. 11. 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Biedermann Blasts Phelps Away in 1:42.00|url=http://www.swimnews.com/news/view/7118|work=swimnews.com|date=28. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210223/http://www.swimnews.com/News/view/7118|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=2. 3. 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MeOw35fsltE |title=Men's 200 Freestyle Final (World Record) - Rome 2009 |publisher=swimbyme |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[400 m slobodno]] |3:40.07 |{{ZD|NJE}} [[Paul Biedermann]] |26. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 400m freestyle final results|url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_102_Finals_1_Men_400_Free.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=30. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180532/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_102_Finals_1_Men_400_Free.pdf|archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Biedermann Takes Down Thorpe: 3:40.07|url=http://www.swimnews.com/news/view/7091|work=swimnews.com|date=26. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210201/http://www.swimnews.com/news/view/7091|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=17. 11. 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 |title=2009 Swimming World Championships Men's 400m Freestyle Final |publisher=MeazzaGiuseppe |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725081955/https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 |archive-date=25. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[800 m slobodno]] |7:32.12 |{{ZD|KIN}} [[Zhang Lin (plivač)|Zhang Lin]] |29. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 800m freestyle final results|url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_117_Finals_1_Men_800_Free.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=30. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180641/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_117_Finals_1_Men_800_Free.pdf|archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Zhang Zips Up For 7:32.12 800 Free|url=http://www.swimnews.com/news/view/7134|work=swimnews.com|date=29. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=31. 7. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731013653/http://www.swimnews.com/News/view/7134|url-status=dead}}</ref> |-1500m slobodno |[[1500 m slobodno]] |14:26.79 |{{ZD|NJE}} [[Johannes Liebmann]] |15. 8. 2026. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] | <ref>{{cite web|title=Men's 1500m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00010101F30104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 8. 2026|access-date=23. 8. 2026}}</ref> |- |[[50 m leđno]] |23.80 |{{ZD|RUS}} [[Kliment Kolesnjikov]] |27. 7. 2023. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Backstroke Final Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/ruscup2023_kazan/ResultList_217S.pdf|publisher=microplustiming.com|date=27. 7. 2023|access-date=27. 7. 2023}}</ref> [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/991529502048168/?notif_id=1690488602285388&notif_t=video_processed&ref=notif &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |51.60 |{{ZD|ITA}} [[Thomas Ceccon]] |20. lipnja 2022. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] | <ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=20. 6. 2022|access-date=9. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=VIDEO – Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=dG0oJHqX3UM|publisher=SwimCentral|date=20. 6. 2022|access-date=9. 1. 2025}}</ref> |- |[[200 m leđno]] |1:51.92 |{{ZD|SAD}} [[Aaron Peirsol]] |31. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m backstroke final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_123_Finals_1_Men_200_Back.pdf |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=31. 7. 2009 |access-date=16. 11. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806181621/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_123_Finals_1_Men_200_Back.pdf |archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Peirsol's Reply – 1:51.92 200 Back|url=http://www.swimnews.com/news/view/7161|work=swimnews.com|date=31. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 8. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803092044/http://www.swimnews.com/News/view/7161|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=28. 1. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 200m backstroke 1:51.92 Aaron Peirsol |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729181446/https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo |archive-date=29. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[50 m prsno]] |25.95 |{{ZD|VB}} [[Adam Peaty]] |25. 7. 2017. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Breaststroke Semifinals|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000111010A0103EB02FFFFFFFFFFFF01|publisher=Omega Timing|date=25. 7. 2017|access-date=25. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |date=29. 1. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GOAfl4Pnwns |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 50m breaststroke 25.95 sf Adam Peaty |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214716/https://www.youtube.com/watch?v=GOAfl4Pnwns |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |56.88 |{{ZD|VB}} [[Adam Peaty]] |4. 8. 2018. |{{ZD|VB}} [[Glasgow]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Breaststroke Semifinal Results|url=http://www.omegatiming.com/File/00011301070103EC02FFFFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega Timing]]|date=21. 7. 2019|access-date=21. 7. 2019}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 7. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KP7CAxrnSQ4 |title=Adam peaty break one more time his record 56'88 |publisher= Zach Swim |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523013436/https://www.youtube.com/watch?v=KP7CAxrnSQ4 |archive-date=23. 5. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:04,83 |{{ZD|JPN}} [[Shin Ohashi]] |24. 9. 2026. |{{ZD|JPN}} [[Tokio]] | [https://www.youtube.com/watch?v=A21BOkJhIsQ&t=14s &#8203;] |- |[[50 m delfin]] |22.27 |{{ZD|UKR}} [[Andrij Govorov]] |1. 7. 2018. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web |title=Men's 50m Butterfly Results |url=http://fin2018.microplustiming.com/export/NU_293001_MagGiu_Roma/NU/pdf/CLS-ASM-50FA-FIN-ALL.pdf?x=19:23:58|publisher=Italijanski plivački savez|access-date=1. 7. 2018|date=1. 7. 2018}}</ref><ref>{{cite AV media |date=2. 7. 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHAFNMDYZPo |title=50 meters butterfly world record Andriy Govorov 22.27 |publisher=Best Swimming |via= [[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |49.45 |{{ZD|SAD}} [[Caeleb Dressel]] |31. 7. 2021. |{{ZD|JAP}} [[Tokio]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73A1_SWMM100MBF------------FNL-000100--.pdf|website=olympics.com|date=31. 7. 2021|access-date=31. 7. 2021|archive-date=31. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731034904/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73A1_SWMM100MBF------------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Mu7ZmJduQPI &#8203;] |- |[[200 m delfin]] |1:50.34 |{{ZD|MAĐ}} [[Kristóf Milák]] |21. 6. 2022. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega Timing]]|date=21. 6. 2022|access-date=22. 6. 2022}}</ref>[https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false &#8203;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622010724/https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false |date=22. 6. 2022 }} |- |[[200 m mješovito]] |1:52.69 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |30. 7. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010105EE0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=30. 7. 2025|access-date=31. 7. 2025}}</ref> |- |[[400 m mješovito]] |4:02.50 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |23. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |[https://www.youtube.com/watch?v=7xz7VkulHYU&t &#8203;] |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:08.24 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Michael Phelps]] (47.51)<br/>[[Garrett Weber-Gale]] (47.02)<br/>[[Cullen Jones]] (47.65)<br/>[[Jason Lezak]] (46.06) |11. 8. 2008. |{{ZD|KIN}} [[Peking]] |<ref>{{cite journal|year=2008|title=Men's 4×100m freestyle relay final results|journal=The Official Report of the Beijing 2008 Olympic Games|volume=4|page=1303|publisher=BOCOG|url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2008/2008Results_Book2.pdf#page=1303|format=[[PDF]]|access-date=17. 11. 2011|archive-date=21. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821032514/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2008/2008Results_Book2.pdf#page=1303|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|author=Karen Crouse|title=Lezak, Not Phelps, puts on a show|url=https://www.nytimes.com/2008/08/11/sports/olympics/11swim.html|newspaper= The New York Times|date=10. 8. 2008|access-date=14. 8. 2008}}</ref><ref>{{cite AV media |date=12. 10. 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 |title=Phelps and Team USA break the 4x100m Freestyle World Record at Beijing 2008 {{!}} Throwback Thursday |publisher= Olympics |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729202346/https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 |archive-date=29. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |6:58.55 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Michael Phelps]] (1:44.49)<br/>[[Ricky Berens]] (1:44.13)<br/>[[David Walters (plivač)|David Walters]] (1:45.47)<br/>[[Ryan Lochte]] (1:44.46) |31. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4×200m freestyle relay final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73B1_Res1HeatRelay_131_Finals_1_Men_4x200_Free.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806181800/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73B1_Res1HeatRelay_131_Finals_1_Men_4x200_Free.pdf |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2009 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=31. 7. 2009 |access-date=17. 11. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord |title=WR: USA Takes 4x200m In 6:58.55 |url=http://www.swimnews.com/news/view/7164 |work=swimnews.com |date=31. 7. 2009 |access-date=17. 11. 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803092140/http://www.swimnews.com/News/view/7164 |archive-date=3. 8. 2009}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:26.78 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Ryan Murphy (plivač)|Ryan Murphy]] (52.31)<br/>[[Michael Andrew (plivač)|Michael Andrew]] (58.49)<br/>[[Caeleb Dressel]] (49.03)<br/>[[Zach Apple]] (46.95) |1. 8. 2021. |{{ZD|JAP}} [[Tokio]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73B1_SWMM4X100MMD----------FNL-000100--.pdf|publisher=olympics.com|date=1. 8. 2021|access-date=1. 8. 2021|archive-date=1. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801042748/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73B1_SWMM4X100MMD----------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref> |} === Žene === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivačica !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |23.19 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |15. 8. 2026. |{{ZD|USA}} [[USA]] | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030201EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 8. 2026|access-date=17. 8. 2026}}</ref>[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=clip142497057_456239398 &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |51.68 |{{ZD|NED}} [[Marrit Steenbergen]] |27. 6. 2026. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Marrit Steenbergen obara svjetski rekord na 100m slobodno.|url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/marrit-steenbergen-world-record-100-meter-freestyle|publisher= nbcsports.com|date=227. 6. 2026|access-date=28. 6. 2026}}</ref> |- |[[200 m slobodno]] |1:52.23 |{{ZD|AUS}} [[Ariarne Titmus]] |29. 7. 2009. |{{ZD|AUS}} [[Brisbane]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://liveresults.swimming.org.au/sal/2024Trials/240610F010.htm|publisher=swimming.org.au|date=10. 6. 2024|access-date=13. 1. 2025}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-27087137_456244189?ref_domain=yastatic.net ​] |- |[[400 m slobodno]] |3:54.18 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |7. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] |[https://www.youtube.com/watch?v=dptNMofhiNs &#8203;] |- |[[800 m slobodno]] |8:04.12 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |3. 5. 2025. |{{ZD|USA}} [[Fort Lauderdale]] |<ref>{{cite web|title=Rezultati 800m slobodno za žene|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900030201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=3. 5. 2025|access-date=10. 5. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UHRbHxeEexM&t=515s &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |15:20.48 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |16. 5. 2018. |{{ZD|SAD}} [[Indianapolis]] |<ref>{{cite web|title=Women's 1500m Freestyle Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010101001902FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=16. 5. 2018|access-date=17. 5. 2018}}</ref><ref>{{cite AV media |date=30. 5. 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 |title=Katie Ledecky - Arena Performance of the Month for May 2018 |publisher=swimoutletdotcom |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214803/https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[50 m leđno]] |26.56 |{{ZD|ITA}} [[Sara Curtis]] |13. 8. 2026. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] |[https://www.youtube.com/watch?v=gNzJPSyCfCQ &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |57.13 |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |18. 06. 2024. |{{ZD|USA}} [[Indianapolis]] |[https://www.youtube.com/watch?v=38Lk9nM3B_g &#8203;] |- |[[200 m leđno]] |2:03.14 |{{ZD|AUS}} [[Kaylee McKeown]] |10. 03. 2023. |{{ZD|AUS}} [[Sidnej]] |<ref>{{cite magazine|title=KAYLEE MCKEOWN CRUSHES 2:03.14 200 BACKSTROKE WORLD RECORD|url=https://swimswam.com/kaylee-mckeown-crushes-203-14-200backstroke-world-record/|magazine=SwimSwam|author=Retta Race|date=10. 3. 2023|access-date=15. 1. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LPcVzdZ-_Fg &#8203;] |- |[[50 m prsno]] |29.16 |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |30.07.2023. |{{ZD|JPN}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010203EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=|date=30. 7. 2023|access-date=16. 1. 2023}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Yl0eN1UsW7Q &#8203;] |- |[[100 m prsno]] |1:04.13 |{{ZD|SAD}} [[Lily King]] |25. 7. 2017. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=100m Breaststroke Women's Final Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000111010A0203EC04FFFFFFFFFFFF01 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=25. 7. 2017|access-date=25. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |date=7. 10. 2019 |url= https://www.youtube.com/watch?v=bWDfTYfgUBc |title=Lilly King Women's 100m Breaststroke Final 2017 Fina Swimming World Championship Budapest |publisher=Mahender Singh |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:17.55 |{{ZD|RUS}} [[Jevgenija Čikunova]] |23. 4. 2023. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|publisher=russwimming.ru|date=21. 4. 2023|access-date=21. 4. 2023}}</ref><ref>[https://olympics.nbcsports.com/2023/04/21/evgenia-chikunova-world-record-swimming-breaststroke/ "Russian swimmer Yevgeniya Chikunova crushes world record in 200m breaststroke"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230428154622/https://olympics.nbcsports.com/2023/04/21/evgenia-chikunova-world-record-swimming-breaststroke/ |date=28. 4. 2023 }}. ''[[NBC Sports]]''. 21. 4. 2023. Pristupljeno 22. 4. 2023.</ref><ref>{{cite web|title=Video Women's 200m Breaststroke Final |url=https://www.youtube.com/watch?v=hw5VVmptlDg|publisher=swimswam|date=21. 4. 2023|access-date=30. 4. 2023}}</ref> |- |[[50 m delfin]] |24.43 |{{ZD|ŠVE}} [[Sarah Sjöström]] |5. 7. 2014. |{{ZD|ŠVE}} [[Borås]] |<ref>{{cite magazine|title=Sarah Sjostrom Smashes 25-Second Barrier With World Record in 50 Fly in Sweden |url= http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/39767.asp?q=Sarah-Sjostrom-Smashes-25-Second-Barrier-With-World-Record-in-50-Fly-in-Sweden|magazine=[[Swimming World Magazine]]|date=5. 7. 2014|access-date=7. 7. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235247/http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/39767.asp?q=Sarah-Sjostrom-Smashes-25-Second-Barrier-With-World-Record-in-50-Fly-in-Sweden|archive-date=14. 7. 2014}}</ref><ref>{{cite AV media |date=4. 2. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 50m butterfly 24.43 Sarah Sjöström |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128074835/https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o |archive-date=28. 11. 2019 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |54.33 |{{ZD|SAD}} [[Gretchen Walsh]] |3. 5. 2026. |{{ZD|USA}} [[Fort Lauderdale]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/may/03/gretchen-walsh-sets-100m-butterfly-world-record-for-third-time-in-12-months|publisher=theguardian.com|date=3. 5. 2026|accessdate=4. 5. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video -Gretchen Walsh BROKE the world record in the 100-meter butterfly! |url=https://www.youtube.com/watch?v=koUeGqq7mro&t=1s|publisher=Social Kick • Swim Culture & Stories|date=3. 5. 2026|accessdate=4. 5. 2026}}</ref> |- |[[200 m delfin]] |2:01.65 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |5. 7. 2026. |{{ZD|CAN}} [[Montreal]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://results.swimming.ca/2026_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=5. 7. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=5uE7Psy6lO0|publisher=World Aquatics |date=5. 7. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> |- |[[200 m mješovito]] |2:05.70 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |9. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|publisher=swimming.ca|date=9. 6. 2025|access-date=18. 6. 2025|archive-date=10. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610134218/https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|url-status=dead}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zOWS_GBJue0 &#8203;] |- |[[400 m mješovito]] |4:23.65 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |11. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] | <ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|publisher=swimming.ca|date=11. 6. 2025|access-date=12. 6. 2025|archive-date=17. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617221404/https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Summer McIntosh breaks own world record in 400m IM at Canadian swimming trials|url=https://www.youtube.com/watch?v=IMpq_B4d24M|publisher=BBC sport|date=11. 6. 2025|access-date=17. 6. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:29.69 |{{ZID|Australija}}<br/>(52.04)[[Mollie O'Callaghan]] <br/> (51.69)[[Shayna Jack]]<br/>(52.29)[[Meg Harris]]<br/>(51.90)[[Emma McKeon]] |23. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=23. 7. 2023|access-date=26. 7. 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 4x100m Freestyle Relay Final |url=https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 |website=World Aquatic|date=23. 7. 2023|access-date=26. 7. 2023}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |7:37.50 |{{ZID|Australija}}<br/>(1:53.66) [[Mollie O'Callaghan]]<br />(1:55.63)[[Shayna Jack]]<br />(1:55.80)[[Brianna Throssell]]<br />(1:52.41)[[Ariarne Titmus]] |27. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=27. 7. 2023|access-date=29. 7. 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 4x200m Freestyle Relay Final |url=https://www.youtube.com/watch?v=QI8_90Rv5Ac |website=World Aquatic|date=27. 7. 2023|access-date=29. 7. 2023}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:49.34 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] (57.57)<br/>[[Kate Douglass]] (1:04.27)<br/>[[Gretchen Walsh]] (54.98)<br/>[[Torri Huske]] (52.52) |3. 8. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web |title=Women's 4x100m Medley Relay |url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010205F70104FFFFFFFFFF01.pdf |website=Omega Timing |access-date=7. 8. 2025 }}</ref>[https://vkvideo.ru/video142497057_456239364 &#8203;] |} === Mješovite štafete === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivači !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[4 × 100 m slobodno (mješovita štafeta)]] |3:18.48 |{{ZID|SAD}}<br/>[[Jack Alexy]] (46,91)<br />[[Patrick Sammon]] (46,70)<br />[[Kate Douglass]] (52,43)<br />[[Torri Huske]] (52,44) |2. 8. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010301F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2. 8. 2025|access-date=6. 8. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239363%2F67478b06282824ff4b &#8203;] |- |[[4 × 100 m mješovito (mješovita štafeta)]] |3:36.70 |{{ZID|SAD}}<br/>[[Will Modglin]] (53.40),<br> [[Van Mathias]] (57.30)<br> [[Gretchen Walsh]] (54.99)<br> [[Kate Douglass]] (51.01) |12. 8. 2026. |{{ZD|USA}} [[USA]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Medley Relay Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 8. 2026|access-date=30. 8. 2026}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R4gs3a73eU8 &#8203;] |} == Kratki bazeni (25 m) == === Muškarci === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivač !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |19.90 |{{ZD|Kajmanska ostrva}} [[Jordan Crooks]] |14. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Freestyle Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=20. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239337%2F835e28de64f6558bb1 &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |44.84 |{{ZD|AUS}} [[Kyle Chalmers]] |29. 10. 2021. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011500120101EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf|last=FINA|author-link=FINA|publisher=[[Omega Timing]]|date=29. 10. 2021|access-date=21. 1. 2025}}</ref> |- |[[100 m slobodno]] |44.84= |{{ZD|RUS}} [[Egor Kornev]] |2. 10. 2026. |{{ZD|AZE}} [[Baku]] |[https://vkvideo.ru/video142497057_456239402?t=2s &#x200B;] |- |[[200 m slobodno]] |1:38.61 |{{ZD|SAD}} [[Luke Hobson]] |15. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=23. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/im/convo/839726003?entrypoint=list_all&tab=all&z=video142497057_456239341%2F42ba318c8c52791d9b &#8203;] |- |[[400 m slobodno]] |3:32.25 |{{ZD|FRA}} [[Yannick Agnel]] |15. 11. 2012. |{{ZD|FRA}} [[Angers]] |<ref>{{cite magazine|title=Flash! Yannick Agnel Downs World Record in 400 Free at French Nationals|url=http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/32653.asp|magazine=[[Swimming World Magazine]]|date=15. 11. 2012|access-date=15. 11. 2012|url-status=dead|archive-url= https://archive.today/20130216202903/http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/32653.asp|archive-date=16. 2. 2013}}</ref><ref>{{cite AV media |date=16. 11. 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU |title=New World Record Yannick Agnel 400 Freestyle 3:32.25 !! |publisher= Georgian Swimmers Club |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128130315/https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU |archive-date=28. 11. 2019 |url-status=live}}</ref> |- |[[800 m slobodno]] |7:20.46 |{{ZD|IRS}} [[Daniel Wiffen]] |10. 12. 2023. |{{ZD|RUM}} [[Otopeni]] |<ref>{{cite news|title=Men's 800m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600090101F10104FFFFFFFFFF01.pdf |publisher=omegatiming.com|date=10. 12. 2023|access-date=12. 12. 2023}}</ref> [https://www.youtube.com/watch?v=582caZZSaHs &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |14:06.88 |{{ZD|GER}} [[Florian Wellbrock]] |21. 12. 2021. |{{ZD|UAE}} [[Abu Dhabi]] |<ref>{{cite web|title=Men's 1500m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011500190101F30104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=21. 12. 2021|access-date=22. 1. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=0hgLT3IulaA &#8203;] |- |[[50 m leđno]] |22,03 |{{ZD|CHN}} [[Xu Jiayu ]] |24. 10. 2026. |{{ZD|CHN}} [[Peking]] |[https://vk.ru/feed?z=video142497057_456239410%2Fffa41174010cdd18d2%2Fpl_post_142497057_1675 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |48.16 |{{ZD|HUN}} [[Hubert Kós]] |25. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25. 10. 2025|access-date=28. 10. 2025}}</ref> |- |[[200 m leđno]] |1:45.12 |{{ZD|HUN}} [[Hubert Kós]] |23. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23. 10. 2025|access-date=31. 10. 2025}}</ref> |- | [[50 m prsno]] | 24.95 | {{ZD|TUR}} [[Emre Sakçı]] | 27. 12. 2021. | {{ZD|TUR}} [[Gaziantep]] | <ref>{{cite web|title=Men's 50m Breaststroke Final Results|url=http://canli.tyf.gov.tr/cs-187/ResultList_34F_us.pdf|publisher=canli.tyf.gov.tr|date=27. 12. 2021|access-date=27. 12. 2021|archive-date=27. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227150701/http://canli.tyf.gov.tr/cs-187/ResultList_34F_us.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Video – Men's 50m Breaststroke Final| website=[[YouTube]] |url= https://www.youtube.com/watch?v=eQ535qkvYXg |date=27. 12. 2021|access-date=24. 1. 2025}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |55.28 |{{ZD|BJE}} [[Ilja Šimanovič]] |26. 11. 2021. |{{ZD|NED}}[[Eindhoven]] |<ref>[[International Swimming League|ISL]] (26 November 2021). [https://www.omegatiming.com/File/00011500170103EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf "ISL Match 16 Eindhoven (NED): Men's 100m Breaststroke Results"]. ''[[Omega Timing]]''. Retrieved 24-01-2025.</ref> |- |[[200 m prsno]] |1:59.52 |{{ZD|NED}} [[Caspar Corbeau]] |25. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date= 25. 10. 2025 |access-date= 29. 10. 2025}}</ref> |- |[[50 m delfin]] |21.28 |{{ZD|RUS}} [[Egor Kornev]] |2. 10. 2026. |{{ZD|UZB}} [[Taškent]] | [https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239405%2Fca173ed8d878da49bb &#x200B;] |- |[[100 m delfin]] |47.68 |{{ZD|CAN}} [[Joshua Liendo]] |23. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080104EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23. 10. 2025 |access-date= 31. 10. 2025}}</ref> |- |[[200 m delfin]] |1:46.85 |{{ZD|JPN}} [[Tomoru Honda]] |22. 10. 2022. |{{ZD|JPN}} [[Tokio]] |[https://www.facebook.com/100007561117363/videos/1151467825795134 &#8203;​] |- |[[100 m mješovito]] |49.28 |{{ZD|SAD}} [[Caeleb Dressel]] |22. 11. 2020. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m IM Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000114020F0105EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf |website= omegatiming.com |date= 22. 11. 2020|access-date=22. 11. 2020}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 11. 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=bfZAZO30oTk |title=Caeleb Dressel isl swimmin wr 100 IM 49.28 |publisher=swim4lifeTV |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630005624/https://www.youtube.com/watch?v=bfZAZO30oTk |archive-date=30. 6. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[200 m mješovito]] |1:48.88 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |1. 11. 2024. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800070105EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=1. 11. 2024|access-date=1. 11. 2024}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Fc-i1YbvAHU &#8203;] |- |[[400 m mješovito]] |3:54,33 |{{ZD|JAP}} [[Tomoyuki Matsushita]] |11. 10. 2026. |{{ZD|JAP}} [[Prefektura Saga]] |<ref>{{en}}{{cite web|title=Tomoyuki Matsushita Fires Off World Record in 400 IM; Breaks Daiya Seto Standard.|url=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/tomoyuki-matsushita-fires-off-world-record-in-400-im-breaks-daiya-seto-standard/|date = 2026-10-11|access-date = 2026-10-14}}</ref>[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239409%2F6c169bc23b1dfde8c4%2Fpl_post_142497057_1674 &#8203;] |- |[[4 × 50 m slobodno]] |1:21.80 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Caeleb Dressel]] (20.43)<br/>[[Ryan Held]] (20.25)<br/>[[Jack Conger]] (20.59)<br/>[[Michael Chadwick (plivač)|Michael Chadwick]] (20.53) |14. 12. 2018. |{{ZD|KIN}} [[Hangzhou]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x50m Freestyle Final Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01 |publisher= Omega Timing|date=14. 12. 2018|access-date=15. 12. 2020}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:01.66 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Jack Alexy]] (45.05)<br/> [[Luke Hobson]] (45.18)<br/> [[Kieran Smith]] (46.01)<br/> [[Chris Guiliano]] (45.42) |10. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239037 &#8203;] |- |[[4 × 200 m slobodno]] |6:40.51 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Luke Hobson]] (1:38.91)<br/>[[Carson Foster]] (1:40.77)<br/>[[Shaine Casas]] (1:40.34)<br/>[[Kieran Smith]] (1:40.49) |13. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=2. 1. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239345%2F53a5485a3b1e5a4c21%2Fpl_post_142497057_1511 &#8203;] |- | [[4 × 50 m mješovito]] | 1:29.72 | {{ZID|Italija}}<br/>[[Lorenzo Mora]] (22.65)<br/>[[Nicolò Martinenghi]] (24.95)<br/>[[Matteo Rivolta]] (21.60)<br/>[[Leonardo Deplano]] (20.52) | 17. 12. 2022. | {{ZD|AUS}} [[Melbourne]] | <ref>{{cite web|title=Men's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=17. 12. 2022|access-date=24. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:18.68 |{{ZID|Rusija}}<br/>[[Miron Lifincev]] (49.31)<br/>[[Kiril Prigoda]] (55.15)<br/>[[Andrej Minakov]] (48.80)<br/>[[Jegor Kornjev]] (45.42) |15. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080105F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=19. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239344%2F8f5d17d54d3cf9e655 &#8203;] |} === Žene === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivačica !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |22,75 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |16. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Charlottesville]] |<ref>{{cite web|title=Gretchen Walsh Clocks 22.75 To Break Own 50 SCM Free World Record At UVA Pro Elite SCM Worlds Prep Meet.|url=https://swimswam.com/gretchen-walsh-clocks-22-75-to-break-own-50-scm-free-world-record-at-uva-pro-elite-scm-worlds-prep-meet/|publisher=Omega Timing|date=16 October 2025|accessdate=21 October 2025}</ref> |- |[[50 m slobodno]] |22,75= |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |29. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Westmont]] |[https://www.facebook.com/groups/groupswimming/posts/4735390810024430/ &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |50.19 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |19. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Westmont |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070201EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19. 10. 2025|access-date=23. 10. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239370%2F8ffc89115b43c31be0%2Fpl_post_142497057_1587 &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:49.36 |{{ZD|AUS}} [[Mollie O'Callaghan]] |24. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080201EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=24. 10. 2025|access-date=26. 10. 2025}}</ref> |- |[[400 m slobodno]] |3:50.25 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239021 &#8203;] |- |[[800 m slobodno]] |7:54.00 |{{ZD|AUS}} [[Lani Pallister]] |25. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 800m Freestyle Results|url= https://www.omegatiming.com/File/00011900080201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=25. 10. 2025 |access-date=31. 10. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5BDTgaQiMv4&t=4s &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |15:08.24 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |29. 10. 2022. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 1500m Freestyle Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700080201F30104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=29. 10. 2022|access-date=30. 10. 2022}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=p20kZqUAd0k &#8203;] |- |[[50 m leđno]] |25.21 |{{ZD|USA}} [[Katharine Berkoff ]] |29. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Westmont]] ||[https://www.youtube.com/watch?v=qTxNGPn0c5A &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |54.02 r |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |15. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] | <ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=26. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239034 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |54.02 = |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |18. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Westmont |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19. 10. 2025|access-date=24. 10. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239372%2F95216bcdf9baad493b%2Fpl_post_142497057_1589 &#8203;] |- |[[200 m leđno]] |1:57.33 |{{ZD|AUS}} [[Kaylee McKeown]] |25. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25. 10. 2025|access-date= 7. 11. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=irLveoaAuNA&t=3s &#8203;] |- |[[50 m prsno]] |28.37 sf |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |17. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] |<ref>{{cite web|title= Women's 50m Breaststroke Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17. 12. 2022|access-date=17. 12. 2022}}</ref>[https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/529222178935246/?notif_id=1671320917357622&notif_t=video_processed&ref=notif &#8203;] |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |12. 10. 2013. |{{ZD|RUS}} [[Moskva]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Result|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=12. 10. 2013|access-date=12. 10. 2013}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|JAM}} [[Alia Atkinson]] |6. 12. 2014. |{{ZD|KAT}} [[Doha]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=6. 12. 2014|access-date=6. 12. 2014}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 6. 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0-ADSzjH8jY |title=Alia Atkinson {{!}} World Record 100m Breaststroke {{!}} 2014 FINA World Swimming Championships Doha |publisher=[[FINA]] |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214739/https://www.youtube.com/watch?v=0-ADSzjH8jY |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|JAM}} [[Alia Atkinson]] |26. 8. 2016. |{{ZD|FRA}} [[Chartres]] |<ref>{{cite web|title=Alia Atkinson Ties World Record in 100 Breaststroke in Chartres|url=https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|author=Braden Keith|publisher=Swimswam|date=26. 8. 2016|access-date=26. 8. 2016}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:12.50 |{{ZD|SAD}} [[Kate Douglass]] |13. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080203EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=13. 12. 2024}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239027 &#8203;] |- |[[50 m delfin]] |23.72 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |11. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Carmel | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900060204EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=11. 10. 2025|access-date=15. 10. 2025}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |52.71 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |14. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=22. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/club228643357?z=video-228643357_456239030%2Fvideos-228643357%2Fpl_-228643357_-2 &#8203;] |- |[[200 m delfin]] |1:59.32 |{{ZD|KAN}} [[Summer Macintosh]] |12. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=12. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239025 &#8203;] |- |[[100 m mješovito]] |55.98 |{{ZD|SAD}} [[Gretchen Walsh]] |18. 10. 2024. |{{ZD|SAD}} [[Charlottesville (Virginia)|Charlottesville]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m IM TT WR|url= https://storage.googleapis.com/virginiasports-com/2024/10/UVA-vs-Florida-Full-Results.pdf|publisher= virginiasports-com|date=18. 10. 2024|access-date=12. 11. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239326%2F4946df7d75239061b2%2Fpl_wall_142497057 &#8203;] |- |[[200 m mješovito]] |2:01.63 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m IM Final |url= https://vkvideo.ru/video-228643357_456239023|publisher= |date=10. 12. 2024|access-date=14. 12. 2024}}</ref> |- |[[400 m mješovito]] |4:15.48 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |14. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=23. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239031 &#8203;] |- |[[4 × 50 m slobodno]] |1:32.50 |{{ZID|Nizozemska}}<br/>[[Ranomi Kromowidjojo]] (23.05)<br/>[[Maaike de Waard]] (23.16)<br/>[[Kim Busch]] (23.47)<br/>[[Femke Heemskerk]] (22.82) |12. 12. 2020. |{{ZD|NIZ}} [[Eindhoven]] |<ref>{{cite news|title=Dutch Women Destroy SCM 200 Free Relay World Record In 1:32.50 (Video)|url=https://swimswam.com/dutch-women-destroy-scm-200-free-relay-world-record-in-132-50-video/|website=swimswam.com|author=James Sutherland|date=12. 12. 2020|access-date=15. 12. 2020}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:25.01 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Kate Douglass]] (50.95)<br/>[[Katharine Berkoff]] (51.38)<br/>[[Alex Shackell]] (52.01)<br/>[[Gretchen Walsh]] (50.67) |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video – Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://vkvideo.ru/video-228643357_456239039|publisher= |date=10. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |7:30.13 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Alex Walsh]] (1:53.25)<br/>[[Paige Madden]] (1:53.18)<br/>[[Katie Grimes]] (1:53.39)<br/>[[Claire Weinstein]] (1:50.31) |12. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video – Women's 4x200m Freestyle Relay Final|url=https://vkvideo.ru/video-228643357_456239038|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 50 m mješovito]] |1:42.35 |{{ZID|Australija}}<br/>[[Mollie O'Callaghan]] (25.49)<br/>[[Chelsea Hodges]] (29.11)<br/>[[Emma McKeon]] (24.43)<br/>[[Madison Wilson]] (23.32) |17. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030205F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17. 12. 2022|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:40.41 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] (54.02)<br/>[[Lilly King]] (1:03.02)<br/>[[Gretchen Walsh]] (52.84)<br/>[[Kate Douglass]] (50.53) |15. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=4. 1. 2025}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239040 &#8203;] |} === Mješovite štafete === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivači !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[4 × 50 m slobodno (mješovita štafeta)]] |1:27.26 |{{ZID|Italija}}<br />[[Leonardo Deplano]] (20.97) <br />[[Lorenzo Zazzeri]] (20.51)<br />[[Silvia Di Pietro]] (23.07) <br />[[Sara Curtis ]](22.71) |4. 12. 2025. |{{ZD|POLJ}} [[Lublin]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4×50m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000119000A0301F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=4. 12. 2025|access-date=6. 12. 2025}}</ref> |- |[[4 × 50 m mješovito (mješovita štafeta)]] |1:35.15 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Ryan Murphy]] (22.37) <br/>[[Nic Fink]] (24.96) <br/> [[Kate Douglass]] (24.09) <br/> [[Torri Huske]] (23.73) |14. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] | <ref>{{cite web|title=Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14. 12. 2022|access-date=14. 12. 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Video – Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=ul7oas7Zcy4|publisher=FINA.tv|date=14. 12. 2022|access-date=20. 12. 2022}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito (mješovita štafeta)]] |3:30.47 |{{ZID|Rusija}}<br/>[[Miron Lifincev]] (48.90)<br/>[[Kiril Prigoda]] (54.86)<br/>[[Arina Surkova]] (55.63)<br/>[[Darja Klepikova]] (51.08) |14. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4 × 100 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14. 12. 2024|access-date=28. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239036 &#8203;] |} == Galerija == Neki od trenutnih svjetskih rekordera: <gallery widths="170" heights="200"> Datoteka:YANNICK AGNEL a.jpg|<center>[[Yannick Agnel]]</center> Datoteka:Therese Alshammar 2013-01-08 001.jpg|<center>[[Therese Alshammar]]</center> Datoteka:Mireia Belmonte Garcia.jpg|<center>[[Mireia Belmonte]]</center> Datoteka:Filhopodium50cropped.jpg|<center>[[César Cielo Filho]]</center> Datoteka:Matt Grevers.jpg|<center>[[Matt Grevers]]</center> Datoteka:Olympian Grant Hackett takes the Pledge (34690236782) (cropped).jpg|<center>[[Grant Hackett]]</center> Datoteka:Femke Heemskerk.jpg|<center>[[Femke Heemskerk]]</center> Datoteka:Kazan 2015 - Hosszú Katinka 200m backstroke.JPG|<center>[[Katinka Hosszú]]</center> Datoteka:Ranomi Kromowidjojo (2008-08-25).jpg|<center>[[Ranomi Kromowidjojo]]</center> Datoteka:Katie Ledecky-2012-14-09.jpg|<center>[[Katie Ledecky]]</center> Datoteka:Leveauxpodium50.jpg|<center>[[Amaury Leveaux]]</center> Datoteka:Jason Lezak 2.jpg|<center>[[Jason Lezak]]</center> Datoteka:Ryan Lochte cropped.jpg|<center>[[Ryan Lochte]]</center> Datoteka:Rūta Meilutytė02.jpg|<center>[[Rūta Meilutytė]]</center> Datoteka:Aaron peirsol-2.jpg|<center>[[Aaron Peirsol]]</center> Datoteka:Federica Pellegrini e Luca Marin (cropped).jpg|<center>[[Federica Pellegrini]]</center> Datoteka:Phelpsbeijing.jpg|<center>[[Michael Phelps]]</center> Datoteka:Rebecca soni cropped.jpg|<center>[[Rebecca Soni]]</center> Datoteka:Cameron_van_der_Burgh.jpg|<center>[[Cameron van der Burgh]]</center> Datoteka:Incheon AsianGames Swimming 34.jpg|<center>[[Sun Yang]]</center> </gallery> == Također pogledajte == * [[Olimpijski rekordi u plivanju]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Plivanje]] [[Kategorija:Svjetski rekordi]] dqv8u1tv3r45wrq2d0nkaam9i2ilu3l Hajrudin Vrnjak 0 79053 3939544 3893126 2026-11-07T11:03:14Z Bosancica by MK 173186 Revidiran članak 3939544 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Hajrudin Vrnjak | slika = | alt_slike = | opis = Bosanskohercegovački književnik | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1958}} | mjesto_rođenja = [[Kaoštice]], [[Višegrad]], [[Bosna i Hercegovina]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Književnik]], [[profesor]], [[književni kritičar]] | godine_aktivnosti = Od 1984. | poznat_po = Književnom, esejističkom i kritičkom stvaralaštvu | značajna_djela = {{Plainlist| * ''Šejh i derviš'' * ''Pisac, Meliha i trilogija'' * ''Taqwa'' * ''Porodica'' * ''Duhovni čovjek'' }} }} '''Hajrudin Vrnjak''' (rođen [[1958]]. u [[Kaoštice|Kaošticama]] kod [[Višegrad|Višegrada]]) bosanskohercegovački je [[književnost|književnik]], [[esej]]ist i [[književna kritika|književni kritičar]]. Autor je proznih i poetskih djela, književnih osvrta i tekstova iz oblasti [[islamska književnost|islamske književnosti]] i kulturne tradicije. Magistrirao je književno-historijske nauke, a profesionalno se bavio nastavom književnosti i [[bosanski jezik|bosanskog jezika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Biografija == Vrnjak je rođen 1958. u selu Kaoštice, na području općine [[Višegrad]]. Živi i radi u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je više od dvije decenije radio kao profesor književnosti i bosanskog jezika u [[srednja škola|srednjim školama]]. Po obrazovanju je magistar književnosti. == Književno stvaralaštvo == Vrnjakov književni rad obuhvata [[proza|prozu]], [[poezija|poeziju]], esejistiku i književnu kritiku. U njegovom opusu zastupljene su teme [[duhovnost|duhovnosti]], porodičnih odnosa, ljudske svakodnevice, književnosti i kulturne tradicije. Posebno mjesto zauzimaju motivi iz islamske duhovnosti i književnosti, uključujući [[Tesavuf|tesavvuf]] i orijentalno-islamsko književno naslijeđe. === Proza === Među njegovim ranim proznim djelima je zbirka kratkih priča i hikaja ''Šejh i derviš: kratke priče'', objavljena 1996. u izdanju Bošnjačke zajednice kulture "Preporod". Knjiga je organizovana u pet tematskih cjelina: "Duhovna privlačnost", "Evlija i derviš", "Rad i nafaka", "Džennet i džehennem" i "Na putu istine". Priče povezuju teme duhovnosti, vjerskog života, rada i moralnog djelovanja.<ref name="Sejh_i_dervis_1996">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Šejh i derviš: (kratke priče) |publisher=Preporod |location=Travnik |year=1996 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/622374 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bibliografija_Preporod_2010">{{cite book |last=Kamberović |first=Isma |title=Bibliografija izdanja BZK "Preporod" i literatura o BZK "Preporod": 1990-2010.: (povodom dvadeset godina od obnove rada "Preporoda") |publisher=Bošnjačka zajednica kulture "Preporod" |location=Sarajevo |year=2010 |isbn=978-9958-820-55-7 |url=https://www.bzk.ba/wp-content/uploads/bibliografija.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio">{{cite web |title=Jusuf Ramić – biografija i bibliografija |publisher=Fakultet islamskih nauka Univerziteta u Sarajevu |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/02/jusuf-ramic.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U [[roman]]u ''Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman)'' (2001), Vrnjak koristi fragmentarnu strukturu i preplitanje više pripovjednih cjelina. Radnja povezuje priču o piscu i novinaru Benjaminu Z. s drugim narativnim tokovima, a likovi i događaji smješteni su u sarajevski ambijent. U oblikovanju romana prisutne su odlike [[postmodernizam|postmodernističke]] proze, kao i motivi iz orijentalne i islamske književne tradicije.<ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio" /><ref name="Pisac_Meliha_2001">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2001 |isbn=9958-9480-5-2 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/9975046 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Zbirka [[kratka priča|kratkih priča]] ''Porodica'' objavljena je 2004.<ref name="Porodica_2004">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Porodica: (kratke priče) |publisher=Bosančica print |location=Sarajevo |year=2004 |isbn=9958-650-23-1 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/13306886 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovoj proznoj bibliografiji nalaze se i djela ''Dobri čovjek'', ''Grad'', ''Ljubavne priče'', ''Glas'', ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'', ''Život iz snova'' i ''Duhovni čovjek''. === Poezija === Zbirka ''Taqwa'', objavljena 2002, pripada njegovom poetskom opusu. Njegovo stvaralaštvo obuhvata i tekstove u kojima se književni izraz povezuje s duhovnim i kulturnim temama.<ref name="Vrnjak_Taqwa_2002">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Taqwa: (poezija) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2002 |isbn=9958-9480-6-0 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/10340614 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> === Esejistika i književna kritika === Pored beletristike, Vrnjak se bavio književnom kritikom i [[esej]]istikom. Njegovi kritički tekstovi obuhvataju prikaze i analize djela bosanskohercegovačkih i regionalnih autora. Među njima su radovi o prozi [[Miroslav Toholj|Miroslava Toholja]] i [[Mirko Marjanović (pisac)|Mirka Marjanovića]], kao i tekstovi posvećeni poeziji [[Tin Ujević|Tina Ujevića]] i [[Vladimir Vidrić|Vladimira Vidrića]].<ref>{{cite book |title=Savremena srpska proza: Zbornik 36. književnih susreta |publisher=Biblioteka "Jefimija" |location=Trstenik |year=2020 |isbn=978-86-83191-86-4 |url=https://www.bibliotekajefimija.rs/docs/ssp-pdf/SSP-032.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Popis izdanja ogranaka Matice hrvatske 1990–2016. |url=https://www.matica.hr/media/uploads/bibliografije/06_omh_1990-2016.popis_tajnistva.pdf |website=Matica hrvatska |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> U radovima iz oblasti književne i kulturne historije bavio se divanskom poezijom bošnjačkih pjesnika 16. i 17. stoljeća i perzijskim mističkim pjesnicima. Pisao je i prikaze knjiga iz oblasti [[sufizam|sufizma]] i islamske duhovnosti.<ref name="Derviši_2011">{{cite book |title=Mjesto i uloga derviških redova u BiH: Zbornik radova povodom obilježavanja 800 godina Dželaluddina Rumija |author=Grupa autora |publisher=Orijentalni institut u Sarajevu i Institut "Ibn Sina" |location=Sarajevo |year=2011 |isbn=978-9958-626-16-6 |url=https://www.ibn-sina.net/mjesto-i-uloga-dervikih-redova-u-bosni-i-hercegovini/ |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Njegovi tekstovi iz oblasti islamske kulture obuhvataju teme iz života poslanika [[Muhammed a.s.|Muhammeda a.s.]], [[hadis]]a i [[sunnet]]a. Među njima su radovi "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995), "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999), "Muslimova zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Buharijina zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Poslanik Muhammed, a.s." (2011), "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011), "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) i "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012).<ref name="Bibliografija_hadisa_2022">{{cite book |last1=Hasanović |first1=Zuhdija |last2=Musić |first2=Kenan |last3=Kamberi |first3=Kamber |last4=Maljoki |first4=Fadilj |title=Bibliografija radova iz hadisa, sunneta i sire: (na bosanskom jeziku, bosanskih autora, prevodilaca i prepisivača) |publisher=Fakultet islamskih nauka i Centar za Kur'an i sunnet |location=Sarajevo |year=2022 |isbn=978-9958-622-98-4 |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2022/04/Bibliografija-radova-iz-hadisa-2022-web-2.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovim esejima zastupljene su i teme jezika, stilistike i književnog izraza. U radu "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" razmatra jezičke i stilske karakteristike književnog stvaralaštva [[Meša Selimović|Meše Selimovića]].<ref name="Vrnjak_Stilsko_jezicke_analize_2025">{{cite web |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović |publisher=Islam.ba – Uprava za vjerske poslove Rijaseta IZ u BiH |date=20. 1. 2025 |url=https://www.islam.ba/teme/kultura/stilsko-jezicke-analize-i-mesa-selimovic |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U književnim tekstovima bavio se i ratnim iskustvom iz Sarajeva. U pjesničkom tekstu "Sarajevo u pjesmi – 1992–1995" tematizirao je [[opsada Sarajeva|opsadu grada]], granatiranje, stradanje stanovništva i svakodnevni život u ratnim okolnostima.<ref>{{Cite web |title=Sarajevo u pjesmi – 1992–1995 |url=https://www.most.ba/trazi.asp?FileBrPolozaj=360&nacin=sve_rijeci&trazi=kc |website=Most |access-date=7. 11. 2026}}</ref> == Bibliografija == * ''Pobožnost'' (1996) * ''Šejh i derviš'' (1996) * ''Dobri čovjek'' (1997) * ''Grad'' (1997/1998) * ''Ljubavne priče'' (2000) * ''Pisac, Meliha i trilogija'' (2001) * ''Taqwa'' (2002) * ''Glas'' (2002) * ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'' (2003) * ''Porodica'' (2004) * ''Život iz snova'' (2008) * ''Duhovni čovjek'' (2008) == Odabrani članci i eseji == * "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995) * "Istaknuti bošnjački pjesnici divanske poezije u 16. i 17. stoljeću" (1996) * "Perzijski mistički pjesnici" (1997) * "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999) * "O govoru" (2010) * "Poslanik Muhammed, a.s." (2011) * "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011) * "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) * "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012) * "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" (2025) == Reference == {{Reference}} [[Kategorija:Biografije, Višegrad]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački esejisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književni kritičari]] [[Kategorija:Rođeni 1958.]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vrnjak, Hajrudin}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književni kritičari]] [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Biografije, Višegrad]] [[Kategorija:Živi ljudi]] sd534k5s80iubqjsdften45gnchcrt5 3939550 3939544 2026-11-07T11:10:48Z AnToni 2325 3939550 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Hajrudin Vrnjak | slika = | alt_slike = | opis = Bosanskohercegovački književnik | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1958}} | mjesto_rođenja = [[Kaoštice]], [[Višegrad]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[FNRJ]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Književnik]], [[profesor]], [[književni kritičar]] | godine_aktivnosti = Od 1984. | poznat_po = Književnom, esejističkom i kritičkom stvaralaštvu | značajna_djela = {{Plainlist| * ''Šejh i derviš'' * ''Pisac, Meliha i trilogija'' * ''Taqwa'' * ''Porodica'' * ''Duhovni čovjek'' }} }} '''Hajrudin Vrnjak''' (rođen 1958. u [[Kaoštice|Kaošticama]] kod [[Višegrad|Višegrada]]) bosanskohercegovački je [[književnost|književnik]], [[esej]]ist i [[književna kritika|književni kritičar]]. Autor je proznih i poetskih djela, književnih osvrta i tekstova iz oblasti [[islamska književnost|islamske književnosti]] i kulturne tradicije. Magistrirao je književno-historijske nauke, a profesionalno se bavio nastavom književnosti i [[bosanski jezik|bosanskog jezika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Biografija == Vrnjak je rođen 1958. u selu Kaoštice, na području općine [[Višegrad]]. Živi i radi u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je više od dvije decenije radio kao profesor književnosti i bosanskog jezika u [[srednja škola|srednjim školama]]. Po obrazovanju je magistar književnosti. == Književno stvaralaštvo == Vrnjakov književni rad obuhvata [[proza|prozu]], [[poezija|poeziju]], esejistiku i književnu kritiku. U njegovom opusu zastupljene su teme [[duhovnost|duhovnosti]], porodičnih odnosa, ljudske svakodnevice, književnosti i kulturne tradicije. Posebno mjesto zauzimaju motivi iz islamske duhovnosti i književnosti, uključujući [[Tesavuf|tesavvuf]] i orijentalno-islamsko književno naslijeđe. === Proza === Među njegovim ranim proznim djelima je zbirka kratkih priča i hikaja ''Šejh i derviš: kratke priče'', objavljena 1996. u izdanju Bošnjačke zajednice kulture "Preporod". Knjiga je organizovana u pet tematskih cjelina: "Duhovna privlačnost", "Evlija i derviš", "Rad i nafaka", "Džennet i džehennem" i "Na putu istine". Priče povezuju teme duhovnosti, vjerskog života, rada i moralnog djelovanja.<ref name="Sejh_i_dervis_1996">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Šejh i derviš: (kratke priče) |publisher=Preporod |location=Travnik |year=1996 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/622374 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bibliografija_Preporod_2010">{{cite book |last=Kamberović |first=Isma |title=Bibliografija izdanja BZK "Preporod" i literatura o BZK "Preporod": 1990-2010.: (povodom dvadeset godina od obnove rada "Preporoda") |publisher=Bošnjačka zajednica kulture "Preporod" |location=Sarajevo |year=2010 |isbn=978-9958-820-55-7 |url=https://www.bzk.ba/wp-content/uploads/bibliografija.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio">{{cite web |title=Jusuf Ramić – biografija i bibliografija |publisher=Fakultet islamskih nauka Univerziteta u Sarajevu |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/02/jusuf-ramic.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U [[roman]]u ''Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman)'' (2001), Vrnjak koristi fragmentarnu strukturu i preplitanje više pripovjednih cjelina. Radnja povezuje priču o piscu i novinaru Benjaminu Z. s drugim narativnim tokovima, a likovi i događaji smješteni su u sarajevski ambijent. U oblikovanju romana prisutne su odlike [[postmodernizam|postmodernističke]] proze, kao i motivi iz orijentalne i islamske književne tradicije.<ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio" /><ref name="Pisac_Meliha_2001">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2001 |isbn=9958-9480-5-2 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/9975046 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Zbirka [[kratka priča|kratkih priča]] ''Porodica'' objavljena je 2004.<ref name="Porodica_2004">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Porodica: (kratke priče) |publisher=Bosančica print |location=Sarajevo |year=2004 |isbn=9958-650-23-1 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/13306886 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovoj proznoj bibliografiji nalaze se i djela ''Dobri čovjek'', ''Grad'', ''Ljubavne priče'', ''Glas'', ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'', ''Život iz snova'' i ''Duhovni čovjek''. === Poezija === Zbirka ''Taqwa'', objavljena 2002, pripada njegovom poetskom opusu. Njegovo stvaralaštvo obuhvata i tekstove u kojima se književni izraz povezuje s duhovnim i kulturnim temama.<ref name="Vrnjak_Taqwa_2002">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Taqwa: (poezija) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2002 |isbn=9958-9480-6-0 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/10340614 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> === Esejistika i književna kritika === Pored beletristike, Vrnjak se bavio književnom kritikom i [[esej]]istikom. Njegovi kritički tekstovi obuhvataju prikaze i analize djela bosanskohercegovačkih i regionalnih autora. Među njima su radovi o prozi [[Miroslav Toholj|Miroslava Toholja]] i [[Mirko Marjanović (pisac)|Mirka Marjanovića]], kao i tekstovi posvećeni poeziji [[Tin Ujević|Tina Ujevića]] i [[Vladimir Vidrić|Vladimira Vidrića]].<ref>{{cite book |title=Savremena srpska proza: Zbornik 36. književnih susreta |publisher=Biblioteka "Jefimija" |location=Trstenik |year=2020 |isbn=978-86-83191-86-4 |url=https://www.bibliotekajefimija.rs/docs/ssp-pdf/SSP-032.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Popis izdanja ogranaka Matice hrvatske 1990–2016. |url=https://www.matica.hr/media/uploads/bibliografije/06_omh_1990-2016.popis_tajnistva.pdf |website=Matica hrvatska |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> U radovima iz oblasti književne i kulturne historije bavio se divanskom poezijom bošnjačkih pjesnika 16. i 17. stoljeća i perzijskim mističkim pjesnicima. Pisao je i prikaze knjiga iz oblasti [[sufizam|sufizma]] i islamske duhovnosti.<ref name="Derviši_2011">{{cite book |title=Mjesto i uloga derviških redova u BiH: Zbornik radova povodom obilježavanja 800 godina Dželaluddina Rumija |author=Grupa autora |publisher=Orijentalni institut u Sarajevu i Institut "Ibn Sina" |location=Sarajevo |year=2011 |isbn=978-9958-626-16-6 |url=https://www.ibn-sina.net/mjesto-i-uloga-dervikih-redova-u-bosni-i-hercegovini/ |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Njegovi tekstovi iz oblasti islamske kulture obuhvataju teme iz života poslanika [[Muhammed a.s.|Muhammeda a.s.]], [[hadis]]a i [[sunnet]]a. Među njima su radovi "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995), "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999), "Muslimova zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Buharijina zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Poslanik Muhammed, a.s." (2011), "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011), "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) i "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012).<ref name="Bibliografija_hadisa_2022">{{cite book |last1=Hasanović |first1=Zuhdija |last2=Musić |first2=Kenan |last3=Kamberi |first3=Kamber |last4=Maljoki |first4=Fadilj |title=Bibliografija radova iz hadisa, sunneta i sire: (na bosanskom jeziku, bosanskih autora, prevodilaca i prepisivača) |publisher=Fakultet islamskih nauka i Centar za Kur'an i sunnet |location=Sarajevo |year=2022 |isbn=978-9958-622-98-4 |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2022/04/Bibliografija-radova-iz-hadisa-2022-web-2.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovim esejima zastupljene su i teme jezika, stilistike i književnog izraza. U radu "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" razmatra jezičke i stilske karakteristike književnog stvaralaštva [[Meša Selimović|Meše Selimovića]].<ref name="Vrnjak_Stilsko_jezicke_analize_2025">{{cite web |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović |publisher=Islam.ba – Uprava za vjerske poslove Rijaseta IZ u BiH |date=20. 1. 2025 |url=https://www.islam.ba/teme/kultura/stilsko-jezicke-analize-i-mesa-selimovic |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U književnim tekstovima bavio se i ratnim iskustvom iz Sarajeva. U pjesničkom tekstu "Sarajevo u pjesmi – 1992–1995" tematizirao je [[opsada Sarajeva|opsadu grada]], granatiranje, stradanje stanovništva i svakodnevni život u ratnim okolnostima.<ref>{{Cite web |title=Sarajevo u pjesmi – 1992–1995 |url=https://www.most.ba/trazi.asp?FileBrPolozaj=360&nacin=sve_rijeci&trazi=kc |website=Most |access-date=7. 11. 2026}}</ref> == Bibliografija == * ''Pobožnost'' (1996) * ''Šejh i derviš'' (1996) * ''Dobri čovjek'' (1997) * ''Grad'' (1997/1998) * ''Ljubavne priče'' (2000) * ''Pisac, Meliha i trilogija'' (2001) * ''Taqwa'' (2002) * ''Glas'' (2002) * ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'' (2003) * ''Porodica'' (2004) * ''Život iz snova'' (2008) * ''Duhovni čovjek'' (2008) == Odabrani članci i eseji == * "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995) * "Istaknuti bošnjački pjesnici divanske poezije u 16. i 17. stoljeću" (1996) * "Perzijski mistički pjesnici" (1997) * "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999) * "O govoru" (2010) * "Poslanik Muhammed, a.s." (2011) * "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011) * "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) * "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012) * "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" (2025) == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vrnjak, Hajrudin}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književni kritičari]] [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Biografije, Višegrad]] [[Kategorija:Živi ljudi]] oq27o7i7kev18wpmtsyck6fr3dcc8ym 3939551 3939550 2026-11-07T11:13:38Z AnToni 2325 3939551 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Hajrudin Vrnjak | slika = | alt_slike = | opis = Bosanskohercegovački književnik | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1958}} | mjesto_rođenja = [[Raonići|Kaoštice]], [[Višegrad]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[FNRJ]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Književnik]], [[profesor]], [[književni kritičar]] | godine_aktivnosti = Od 1984. | poznat_po = Književnom, esejističkom i kritičkom stvaralaštvu | značajna_djela = {{Plainlist| * ''Šejh i derviš'' * ''Pisac, Meliha i trilogija'' * ''Taqwa'' * ''Porodica'' * ''Duhovni čovjek'' }} }} '''Hajrudin Vrnjak''' (rođen 1958. u [[Raonići|Kaošticama]] kod [[Višegrad]]A) bosanskohercegovački je [[književnost|književnik]], [[esej]]ist i [[književna kritika|književni kritičar]]. Autor je proznih i poetskih djela, književnih osvrta i tekstova iz oblasti [[islamska književnost|islamske književnosti]] i kulturne tradicije. Magistrirao je književno-historijske nauke, a profesionalno se bavio nastavom književnosti i [[bosanski jezik|bosanskog jezika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Biografija == Vrnjak je rođen 1958. u selu Kaoštice, na području općine [[Višegrad]]. Živi i radi u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je više od dvije decenije radio kao profesor književnosti i srpskohrvatskog jezika u [[srednja škola|srednjim školama]]. Po obrazovanju je magistar književnosti. == Književno stvaralaštvo == Vrnjakov književni rad obuhvata [[proza|prozu]], [[poezija|poeziju]], esejistiku i književnu kritiku. U njegovom opusu zastupljene su teme [[duhovnost|duhovnosti]], porodičnih odnosa, ljudske svakodnevice, književnosti i kulturne tradicije. Posebno mjesto zauzimaju motivi iz islamske duhovnosti i književnosti, uključujući [[Tesavuf|tesavvuf]] i orijentalno-islamsko književno naslijeđe. === Proza === Među njegovim ranim proznim djelima je zbirka kratkih priča i hikaja ''Šejh i derviš: kratke priče'', objavljena 1996. u izdanju Bošnjačke zajednice kulture "Preporod". Knjiga je organizovana u pet tematskih cjelina: "Duhovna privlačnost", "Evlija i derviš", "Rad i nafaka", "Džennet i džehennem" i "Na putu istine". Priče povezuju teme duhovnosti, vjerskog života, rada i moralnog djelovanja.<ref name="Sejh_i_dervis_1996">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Šejh i derviš: (kratke priče) |publisher=Preporod |location=Travnik |year=1996 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/622374 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bibliografija_Preporod_2010">{{cite book |last=Kamberović |first=Isma |title=Bibliografija izdanja BZK "Preporod" i literatura o BZK "Preporod": 1990-2010.: (povodom dvadeset godina od obnove rada "Preporoda") |publisher=Bošnjačka zajednica kulture "Preporod" |location=Sarajevo |year=2010 |isbn=978-9958-820-55-7 |url=https://www.bzk.ba/wp-content/uploads/bibliografija.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio">{{cite web |title=Jusuf Ramić – biografija i bibliografija |publisher=Fakultet islamskih nauka Univerziteta u Sarajevu |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/02/jusuf-ramic.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U [[roman]]u ''Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman)'' (2001), Vrnjak koristi fragmentarnu strukturu i preplitanje više pripovjednih cjelina. Radnja povezuje priču o piscu i novinaru Benjaminu Z. s drugim narativnim tokovima, a likovi i događaji smješteni su u sarajevski ambijent. U oblikovanju romana prisutne su odlike [[postmodernizam|postmodernističke]] proze, kao i motivi iz orijentalne i islamske književne tradicije.<ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio" /><ref name="Pisac_Meliha_2001">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2001 |isbn=9958-9480-5-2 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/9975046 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Zbirka [[kratka priča|kratkih priča]] ''Porodica'' objavljena je 2004.<ref name="Porodica_2004">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Porodica: (kratke priče) |publisher=Bosančica print |location=Sarajevo |year=2004 |isbn=9958-650-23-1 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/13306886 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovoj proznoj bibliografiji nalaze se i djela ''Dobri čovjek'', ''Grad'', ''Ljubavne priče'', ''Glas'', ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'', ''Život iz snova'' i ''Duhovni čovjek''. === Poezija === Zbirka ''Taqwa'', objavljena 2002, pripada njegovom poetskom opusu. Njegovo stvaralaštvo obuhvata i tekstove u kojima se književni izraz povezuje s duhovnim i kulturnim temama.<ref name="Vrnjak_Taqwa_2002">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Taqwa: (poezija) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2002 |isbn=9958-9480-6-0 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/10340614 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> === Esejistika i književna kritika === Pored beletristike, Vrnjak se bavio književnom kritikom i [[esej]]istikom. Njegovi kritički tekstovi obuhvataju prikaze i analize djela bosanskohercegovačkih i regionalnih autora. Među njima su radovi o prozi [[Miroslav Toholj|Miroslava Toholja]] i [[Mirko Marjanović (pisac)|Mirka Marjanovića]], kao i tekstovi posvećeni poeziji [[Tin Ujević|Tina Ujevića]] i [[Vladimir Vidrić|Vladimira Vidrića]].<ref>{{cite book |title=Savremena srpska proza: Zbornik 36. književnih susreta |publisher=Biblioteka "Jefimija" |location=Trstenik |year=2020 |isbn=978-86-83191-86-4 |url=https://www.bibliotekajefimija.rs/docs/ssp-pdf/SSP-032.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Popis izdanja ogranaka Matice hrvatske 1990–2016. |url=https://www.matica.hr/media/uploads/bibliografije/06_omh_1990-2016.popis_tajnistva.pdf |website=Matica hrvatska |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> U radovima iz oblasti književne i kulturne historije bavio se divanskom poezijom bošnjačkih pjesnika 16. i 17. stoljeća i perzijskim mističkim pjesnicima. Pisao je i prikaze knjiga iz oblasti [[sufizam|sufizma]] i islamske duhovnosti.<ref name="Derviši_2011">{{cite book |title=Mjesto i uloga derviških redova u BiH: Zbornik radova povodom obilježavanja 800 godina Dželaluddina Rumija |author=Grupa autora |publisher=Orijentalni institut u Sarajevu i Institut "Ibn Sina" |location=Sarajevo |year=2011 |isbn=978-9958-626-16-6 |url=https://www.ibn-sina.net/mjesto-i-uloga-dervikih-redova-u-bosni-i-hercegovini/ |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Njegovi tekstovi iz oblasti islamske kulture obuhvataju teme iz života poslanika [[Muhammed]]a, [[hadis]]a i [[sunnet]]a. Među njima su radovi "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995), "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999), "Muslimova zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Buharijina zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Poslanik Muhammed, a.s." (2011), "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011), "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) i "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012).<ref name="Bibliografija_hadisa_2022">{{cite book |last1=Hasanović |first1=Zuhdija |last2=Musić |first2=Kenan |last3=Kamberi |first3=Kamber |last4=Maljoki |first4=Fadilj |title=Bibliografija radova iz hadisa, sunneta i sire: (na bosanskom jeziku, bosanskih autora, prevodilaca i prepisivača) |publisher=Fakultet islamskih nauka i Centar za Kur'an i sunnet |location=Sarajevo |year=2022 |isbn=978-9958-622-98-4 |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2022/04/Bibliografija-radova-iz-hadisa-2022-web-2.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovim esejima zastupljene su i teme jezika, stilistike i književnog izraza. U radu "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" razmatra jezičke i stilske karakteristike književnog stvaralaštva [[Meša Selimović|Meše Selimovića]].<ref name="Vrnjak_Stilsko_jezicke_analize_2025">{{cite web |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović |publisher=Islam.ba – Uprava za vjerske poslove Rijaseta IZ u BiH |date=20. 1. 2025 |url=https://www.islam.ba/teme/kultura/stilsko-jezicke-analize-i-mesa-selimovic |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U književnim tekstovima bavio se i ratnim iskustvom iz Sarajeva. U pjesničkom tekstu "Sarajevo u pjesmi – 1992–1995" tematizirao je [[opsada Sarajeva|opsadu grada]], granatiranje, stradanje stanovništva i svakodnevni život u ratnim okolnostima.<ref>{{Cite web |title=Sarajevo u pjesmi – 1992–1995 |url=https://www.most.ba/trazi.asp?FileBrPolozaj=360&nacin=sve_rijeci&trazi=kc |website=Most |access-date=7. 11. 2026}}</ref> == Bibliografija == * ''Pobožnost'' (1996) * ''Šejh i derviš'' (1996) * ''Dobri čovjek'' (1997) * ''Grad'' (1997/1998) * ''Ljubavne priče'' (2000) * ''Pisac, Meliha i trilogija'' (2001) * ''Taqwa'' (2002) * ''Glas'' (2002) * ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'' (2003) * ''Porodica'' (2004) * ''Život iz snova'' (2008) * ''Duhovni čovjek'' (2008) == Odabrani članci i eseji == * "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995) * "Istaknuti bošnjački pjesnici divanske poezije u 16. i 17. stoljeću" (1996) * "Perzijski mistički pjesnici" (1997) * "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999) * "O govoru" (2010) * "Poslanik Muhammed, a.s." (2011) * "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011) * "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) * "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012) * "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" (2025) == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vrnjak, Hajrudin}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književni kritičari]] [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Biografije, Višegrad]] [[Kategorija:Živi ljudi]] nrfinjs2vunl46uphqlsqmxcqhq26tk 3939552 3939551 2026-11-07T11:21:22Z AnToni 2325 3939552 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Hajrudin Vrnjak | slika = | alt_slike = | opis = Bosanskohercegovački književnik | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1958}} | mjesto_rođenja = [[Raonići|Kaoštice]], [[Višegrad]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[FNRJ]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Književnik]], [[profesor]], [[književni kritičar]] | godine_aktivnosti = Od 1984. | poznat_po = Književnom, esejističkom i kritičkom stvaralaštvu | značajna_djela = {{Plainlist| * ''Šejh i derviš'' * ''Pisac, Meliha i trilogija'' * ''Taqwa'' * ''Porodica'' * ''Duhovni čovjek'' }} }} '''Hajrudin Vrnjak''' (rođen 1958. u [[Raonići|Kaošticama]] kod [[Višegrad]]a) bosanskohercegovački je [[književnost|književnik]], [[esej]]ist i [[književna kritika|književni kritičar]]. Autor je proznih i poetskih djela, književnih osvrta i tekstova iz oblasti [[islamska književnost|islamske književnosti]] i kulturne tradicije. Magistrirao je književno-historijske nauke, a profesionalno se bavio nastavom književnosti i [[bosanski jezik|bosanskog jezika]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. == Biografija == Vrnjak je rođen 1958. u selu Kaoštice, na području općine [[Višegrad]]. Živi i radi u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je više od dvije decenije radio kao profesor književnosti i srpskohrvatskog jezika u [[srednja škola|srednjim školama]]. Po obrazovanju je magistar književnosti. == Književno stvaralaštvo == Vrnjakov književni rad obuhvata [[proza|prozu]], [[poezija|poeziju]], esejistiku i književnu kritiku. U njegovom opusu zastupljene su teme [[duhovnost|duhovnosti]], porodičnih odnosa, ljudske svakodnevice, književnosti i kulturne tradicije. Posebno mjesto zauzimaju motivi iz islamske duhovnosti i književnosti, uključujući [[Tesavuf|tesavvuf]] i orijentalno-islamsko književno naslijeđe. === Proza === Među njegovim ranim proznim djelima je zbirka kratkih priča i hikaja ''Šejh i derviš: kratke priče'', objavljena 1996. u izdanju Bošnjačke zajednice kulture "Preporod". Knjiga je organizovana u pet tematskih cjelina: "Duhovna privlačnost", "Evlija i derviš", "Rad i nafaka", "Džennet i džehennem" i "Na putu istine". Priče povezuju teme duhovnosti, vjerskog života, rada i moralnog djelovanja.<ref name="Sejh_i_dervis_1996">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Šejh i derviš: (kratke priče) |publisher=Preporod |location=Travnik |year=1996 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/622374 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bibliografija_Preporod_2010">{{cite book |last=Kamberović |first=Isma |title=Bibliografija izdanja BZK "Preporod" i literatura o BZK "Preporod": 1990-2010.: (povodom dvadeset godina od obnove rada "Preporoda") |publisher=Bošnjačka zajednica kulture "Preporod" |location=Sarajevo |year=2010 |isbn=978-9958-820-55-7 |url=https://www.bzk.ba/wp-content/uploads/bibliografija.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio">{{cite web |title=Jusuf Ramić – biografija i bibliografija |publisher=Fakultet islamskih nauka Univerziteta u Sarajevu |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/02/jusuf-ramic.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U [[roman]]u ''Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman)'' (2001), Vrnjak koristi fragmentarnu strukturu i preplitanje više pripovjednih cjelina. Radnja povezuje priču o piscu i novinaru Benjaminu Z. s drugim narativnim tokovima, a likovi i događaji smješteni su u sarajevski ambijent. U oblikovanju romana prisutne su odlike [[postmodernizam|postmodernističke]] proze, kao i motivi iz orijentalne i islamske književne tradicije.<ref name="FIN_Jusuf_Ramic_Bio" /><ref name="Pisac_Meliha_2001">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Pisac, Meliha i trilogija: (esejističko-sufijski roman) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2001 |isbn=9958-9480-5-2 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/9975046 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Zbirka [[kratka priča|kratkih priča]] ''Porodica'' objavljena je 2004.<ref name="Porodica_2004">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Porodica: (kratke priče) |publisher=Bosančica print |location=Sarajevo |year=2004 |isbn=9958-650-23-1 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/13306886 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovoj proznoj bibliografiji nalaze se i djela ''Dobri čovjek'', ''Grad'', ''Ljubavne priče'', ''Glas'', ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'', ''Život iz snova'' i ''Duhovni čovjek''. === Poezija === Zbirka ''Taqwa'', objavljena 2002, pripada njegovom poetskom opusu. Njegovo stvaralaštvo obuhvata i tekstove u kojima se književni izraz povezuje s duhovnim i kulturnim temama.<ref name="Vrnjak_Taqwa_2002">{{cite book |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Taqwa: (poezija) |publisher=Kaligraf |location=Sarajevo |year=2002 |isbn=9958-9480-6-0 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/bgsa/10340614 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> === Esejistika i književna kritika === Pored beletristike, Vrnjak se bavio književnom kritikom i [[esej]]istikom. Njegovi kritički tekstovi obuhvataju prikaze i analize djela bosanskohercegovačkih i regionalnih autora. Među njima su radovi o prozi [[Miroslav Toholj|Miroslava Toholja]] i [[Mirko Marjanović (pisac)|Mirka Marjanovića]], kao i tekstovi posvećeni poeziji [[Tin Ujević|Tina Ujevića]] i [[Vladimir Vidrić|Vladimira Vidrića]].<ref>{{cite book |title=Savremena srpska proza: Zbornik 36. književnih susreta |publisher=Biblioteka "Jefimija" |location=Trstenik |year=2020 |isbn=978-86-83191-86-4 |url=https://www.bibliotekajefimija.rs/docs/ssp-pdf/SSP-032.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Popis izdanja ogranaka Matice hrvatske 1990–2016. |url=https://www.matica.hr/media/uploads/bibliografije/06_omh_1990-2016.popis_tajnistva.pdf |website=Matica hrvatska |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> U radovima iz oblasti književne i kulturne historije bavio se divanskom poezijom bošnjačkih pjesnika 16. i 17. stoljeća i perzijskim mističkim pjesnicima. Pisao je i prikaze knjiga iz oblasti [[sufizam|sufizma]] i islamske duhovnosti.<ref name="Derviši_2011">{{cite book |title=Mjesto i uloga derviških redova u BiH: Zbornik radova povodom obilježavanja 800 godina Dželaluddina Rumija |author=Grupa autora |publisher=Orijentalni institut u Sarajevu i Institut "Ibn Sina" |location=Sarajevo |year=2011 |isbn=978-9958-626-16-6 |url=https://www.ibn-sina.net/mjesto-i-uloga-dervikih-redova-u-bosni-i-hercegovini/ |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Njegovi tekstovi iz oblasti islamske kulture obuhvataju teme iz života poslanika [[Muhammed]]a, [[hadis]]a i [[sunnet]]a. Među njima su radovi "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995), "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999), "Muslimova zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Buharijina zbirka hadisa – sažetak" (2004), "Poslanik Muhammed, a.s." (2011), "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011), "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) i "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012).<ref name="Bibliografija_hadisa_2022">{{cite book |last1=Hasanović |first1=Zuhdija |last2=Musić |first2=Kenan |last3=Kamberi |first3=Kamber |last4=Maljoki |first4=Fadilj |title=Bibliografija radova iz hadisa, sunneta i sire: (na bosanskom jeziku, bosanskih autora, prevodilaca i prepisivača) |publisher=Fakultet islamskih nauka i Centar za Kur'an i sunnet |location=Sarajevo |year=2022 |isbn=978-9958-622-98-4 |url=https://fin.unsa.ba/wp-content/uploads/2022/04/Bibliografija-radova-iz-hadisa-2022-web-2.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U njegovim esejima zastupljene su i teme jezika, stilistike i književnog izraza. U radu "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" razmatra jezičke i stilske karakteristike književnog stvaralaštva [[Meša Selimović|Meše Selimovića]].<ref name="Vrnjak_Stilsko_jezicke_analize_2025">{{cite web |last=Vrnjak |first=Hajrudin |title=Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović |publisher=Islam.ba – Uprava za vjerske poslove Rijaseta IZ u BiH |date=20. 1. 2025 |url=https://www.islam.ba/teme/kultura/stilsko-jezicke-analize-i-mesa-selimovic |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> U književnim tekstovima bavio se i ratnim iskustvom iz Sarajeva. U pjesničkom tekstu "Sarajevo u pjesmi – 1992–1995" tematizirao je [[opsada Sarajeva|opsadu grada]], granatiranje, stradanje stanovništva i svakodnevni život u ratnim okolnostima.<ref>{{Cite web |title=Sarajevo u pjesmi – 1992–1995 |url=https://www.most.ba/trazi.asp?FileBrPolozaj=360&nacin=sve_rijeci&trazi=kc |website=Most |access-date=7. 11. 2026}}</ref> == Bibliografija == * ''Pobožnost'' (1996) * ''Šejh i derviš'' (1996) * ''Dobri čovjek'' (1997) * ''Grad'' (1997/1998) * ''Ljubavne priče'' (2000) * ''Pisac, Meliha i trilogija'' (2001) * ''Taqwa'' (2002) * ''Glas'' (2002) * ''Svjetla pjevaju velikoj rijeci'' (2003) * ''Porodica'' (2004) * ''Život iz snova'' (2008) * ''Duhovni čovjek'' (2008) == Odabrani članci i eseji == * "Duhovno svjetlo Muhammeda, a.s." (1995) * "Istaknuti bošnjački pjesnici divanske poezije u 16. i 17. stoljeću" (1996) * "Perzijski mistički pjesnici" (1997) * "Ebu Isa et-Tirmizi: Džami' sunen" (1999) * "O govoru" (2010) * "Poslanik Muhammed, a.s." (2011) * "Kontemplacije o Muhammedu, a.s." (2011) * "Neki aspekti Pejgamberove, a.s., ličnosti" (2012) * "Muhammed, a.s., i sunnet" (2012) * "Stilsko-jezičke analize i Meša Selimović" (2025) == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vrnjak, Hajrudin}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književni kritičari]] [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Biografije, Višegrad]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 6j9h4gp7iteydcmmztzdyi6l7q1qxe5 Île-de-France 0 80425 3939419 3937694 2026-11-06T21:01:54Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939419 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teritorija | zvanično_ime = Île-de-France | ime_genitiv = Île-de-Francea | izvorno_ime = | zastava = Île-de-France flag.svg | grb = Blason France moderne.svg | mapa = Île-de-France in France 2016.svg | nalazi_se_u_sastavu = {{ZID|Francuska}} | upravni_oblik = [[Regije Francuske|Regija]] | službeni_jezik = [[Francuski jezik|Francuski]] | glavni_grad = [[Pariz]] | vladar = [[Jean-Paul Huchon]] | titula_vladara = [[Predsjednik regionalnog vijeća|Predsjednik<br />reg. vijeća]] | površina = 12011 | procenat_vode = | stanovnika = 11577000 | pozivni_broj = | web = www.iledefrance.fr | komentar = }} '''Île-de-France''' jest jedna od 18 [[Regije Francuske|administrativnih regija]] u [[Francuska|Francuskoj]]. Obuhvata osam [[departman]]a: [[Pariz]], [[Seine-et-Marne]], [[Yvelines]], [[Essonne]], [[Hauts-de-Seine]], [[Seine-Saint-Denis]], [[Val-de-Marne]] i [[Val-d'Oise]]. Ovo je jedna od regija s najvišim prihodima po glavi stanovnika u svijetu, te je najgušće naseljeno područje Francuske i ima više stanovnika od [[Belgija|Belgije]], [[Švedska|Švedske]] i [[Grčka|Grčke]]. Ova regija nastala je 1961. pod nazivom ''Région Parisienne'', no 1967. preimenovana je u Île-de-France. Njen glavni grad jest [[Pariz]].<ref name="iledefrance.fr_Essentials2018">{{Cite web|url=https://www.iledefrance.fr/region-ile-de-france-essentials-english-june-2018|title=Region Ile-de-France - The Essentials in English (June 2018)|year=2018|publisher=Région Île-de-France|at=idf_essential_2018.pdf p3|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019094933/https://www.iledefrance.fr/region-ile-de-france-essentials-english-june-2018|archive-date=19. 10. 2021|url-status=live|access-date=17. 10. 2022|quote=Paris Region (Île-de-France)}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Île-de-France}} * [http://www.iledefrance.fr/ Zvanični sajt] {{Spisak regija Francuske}} {{stub-geog}} [[Kategorija:Île-de-France| ]] 5a52kyn7kwpx1ixq24gqcx8cvyhrpvi Nogometne utakmice Bosna i Hercegovina – Rumunija 0 99493 3939355 3934218 2026-11-06T20:38:29Z PanaskoBot 180210 /* Utakmice */ razne ispravke 3939355 wikitext text/x-wiki {{Prikaz utakmica nogometnih reprezentacija |ekipa1 = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] |ekipa2 = [[Nogometna reprezentacija Rumunije|Rumunija]] |Zastava ekipe 1 = {{ZD|BIH|veličina=266px}} |Zastava ekipe 2 = {{ZD|RUM|veličina=200px}} |Broj utakmica = 9 |Broj pobjeda ekipe 1 = 5 |Broj neriješenih rezultata = 0 |Broj pobjeda ekipe 2 = 4 |Broj datih golova ekipe 1 = 12 |Broj datih golova ekipe 2 = 16 }} == Utakmice == {{Header prikaza utakmica nogometnih reprezentacija}} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 1. | Datum = 7. septembar 2002. | Lokacija = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 0–3 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[Kvalifikacije za Evropsko prvenstvo u nogometu 2004.|Kvalifikacije za EP 2004.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Bosnia and Herzegovina 0-3 Romania {{!}} UEFA EURO 2004 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/69296/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 2. | Datum = 7. juni 2003. | Lokacija = [[Craiova]], [[Rumunija]] | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 2–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Kvalifikacije za EP 2004. | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Romania 2-0 Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA EURO 2004 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/69306/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 3. | Datum = 26. mart 2011. | Lokacija = [[Zenica]], Bosna i Hercegovina | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 2–1 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[Kvalifikacije za Evropsko prvenstvo u nogometu 2012.|Kvalifikacije za EP 2012.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Bosnia and Herzegovina 2-1 Romania {{!}} UEFA EURO 2012 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2002091/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 4. | Datum = 3. juni 2011. | Lokacija = [[Bukurešt]], Rumunija | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 3–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Kvalifikacije za EP 2012. | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Romania 3-0 Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA EURO 2012 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2002086/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 5. | Datum = 7. juni 2022. | Lokacija = Zenica, Bosna i Hercegovina | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 1–0 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2022/2023.|Liga nacija 2022/23.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=Bosnia and Herzegovina-Romania {{!}} UEFA Nations League 2023 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2034460/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 6. | Datum = 26. septembar 2022. | Lokacija = Bukurešt, Rumunija | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 4–1 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Liga nacija 2022/23. | Reference = <ref>{{cite web |title=Romania-Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA Nations League 2023 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2034561/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 7. | Datum = 21. mart 2025. | Lokacija = Bukurešt, Rumunija | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 0–1 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Kvalifikacije za SP 2026. | Reference = <ref>{{cite web |title=Romania-Bosnia and Herzegovina {{!}} European Qualifiers 2026 |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2044163/ |website=UEFA.com |access-date=22. 3. 2025 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 8. | Datum = 15. novembar 2025. | Lokacija = Zenica, Bosna i Hercegovina | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 3–1 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Kvalifikacije za SP 2026.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=Bosnia and Herzegovina-Romania {{!}} European Qualifiers 2026 |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2044326/ |website=UEFA.com |access-date=22. 3. 2025 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 9. | Datum = 28. septembar 2025. | Lokacija = Bukurešt, Rumunija | Domaćin = {{NOG|RUM}} | Rezultat = 2–4 | Gost = {{NOG-D|BIH}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2026/2027.|Liga nacija 2026/2027.]] | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2047984--romania-vs-bosnia-and-herzegovina/|title=Romania-Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA Nations League 2027|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=6. 10. 2026}}</ref> }} |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://eu-football.info/_matches.php?id=26&oppo=165 Bosna i Hercegovina–Rumunija] na EU-Football.info * [https://www.national-football-teams.com/encounter/teams/26/151/Bosnia_Herzegovina_vs_Romania.html Bosna i Hercegovina–Rumunija] na National-Football-Teams.com {{Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine|Rumunija]] [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Rumunije|Bosna i Hercegovina]] szi51mwq1j8p9pcvivq0j9yx8g3rrkc Nogometne utakmice Bosna i Hercegovina – Švedska 0 116718 3939356 3934219 2026-11-06T20:38:38Z PanaskoBot 180210 /* Utakmice */ razne ispravke 3939356 wikitext text/x-wiki Prvu zvaničnu utakmicu Bosna i Hercegovina i Švedska odigrale su 29. maja 2010. na stadionu [[Stadion Råsunda|Råsunda]] u [[Stockholm]]u. Švedska je golom u posljednjim trenucima prvog poluvremena povela golom [[Ola Toivonen]]a. U drugoj minuti drugog poluvremena [[Sejad Salihović]] iz slobodnog udarca izjednačio je rezultat na utakmici. Sa dva postignuta gola u nastavku utakmice Švedska je preko [[Martin Olsson|Martina Olssona]] u 68. i 82. minuti stigla do ubjedljive prednosti. U posljednjoj minuti utakmice [[Ermin Zec]] smanjio je rezultat, da bi nekoliko trenutaka kasnije [[Marcus Berg]] postavio konačan rezultat 4–2. Za nacionalni tim Bosne i Hercegovine u ovoj utakmici debitantski nastup ostvario je [[Mehmed Alispahić]]. == Statistika == {{Prikaz utakmica nogometnih reprezentacija |ekipa1 = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] |ekipa2 = [[Nogometna reprezentacija Švedske|Švedska]] |Zastava ekipe 1 = {{ZD|BIH|veličina=250px}} |Zastava ekipe 2 = {{ZD|ŠVE|veličina=200px}} |Broj utakmica = 2 |Broj pobjeda ekipe 1 = 0 |Broj neriješenih rezultata = 1 |Broj pobjeda ekipe 2 = 1 |Broj datih golova ekipe 1 = 3 |Broj datih golova ekipe 2 = 5 }} == Utakmice == {{Header prikaza utakmica nogometnih reprezentacija}} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 1. | Datum = 29. maj 2010. | Lokacija = [[Stockholm]], [[Švedska]] | Domaćin = {{NOG-D|ŠVE}} | Rezultat = 4–2 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{Cite web |url=https://www.nfsbih.ba/html/lineup4133.html?id=151 |title=Izvještaj utakmice Švedska - Bosna i Hercegovina 4–2 (Prijateljska utakmica 2010) |work=[[Nogometni savez Bosne i Hercegovine]] |access-date=25. 1. 2018}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 2. | Datum = 2. oktobar 2026. | Lokacija = [[Zenica]], [[Bosna i Hercegovina]] | Domaćin = {{NOG|BIH}} | Rezultat = 1–1 | Gost = {{NOG-D|ŠVE}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2026/2027.|Liga nacija 2026/2027.]] | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2047964--bosnia-and-herzegovina-vs-sweden/|title=Bosnia and Herzegovina-Sweden {{!}} UEFA Nations League 2027|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=6. 10. 2026}}</ref> }} |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://eu-football.info/_matches.php?id=26&oppo=191 Bosna i Hercegovina–Švedska] na EU-Football.info * [https://www.national-football-teams.com/encounter/teams/26/179/Bosnia_Herzegovina_vs_Sweden.html Bosna i Hercegovina–Švedska] na National-Football-Teams.com {{Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine|Švedska]] [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Švedske|Bosna i Hercegovina]] iipsa5ejx7515qpv5btj0mk5yj19gh3 Kim Eric Drexler 0 125814 3939332 3938743 2026-11-06T20:32:32Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939332 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Eric_Drexler_2007.jpg|mini|desno|220px|Dr Kim Eric Drexler je popularizator nanotehnologije.]] '''Dr. Kim Eric Drexler''' (rođen 25. aprila, 1955. u Alameda, Kalifornija) je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[inženjer]] najviše poznat po popularizaciji potencijala molekularne [[nanotehnologija|nanotehnologije]], u 1970-im i 1980-im. Njegova doktorska disertacija sa [[Masačusetski institut za tehnologiju|MIT]]-a,<ref>{{Cite web |url=http://e-drexler.com/d/09/00/Drexler_MIT_dissertation.pdf |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 6. 2011 |archive-date=17. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717173117/http://e-drexler.com/d/09/00/Drexler_MIT_dissertation.pdf |url-status=dead }}</ref> iz 1991. je revidirana i izdata kao knjiga "Nanosystems Molecular Machinery Manufacturing and Computation" (Proizvodnja pomoću nanosistemskih molekularnih mašina i računarstvo) (1992) koja je iste godine dobila nagradu Američkog udruženja izdavača za najbolju knjigu iz oblasti računarskih nauka. On je također autor izraza "grey goo". Bio je pod snažnim utjecajem ideja o [[Ograničenja rasta|ograničenjima rasta]] početkom 1970-ih. Tokom svoje prve godine na [[Masačusetski institut za tehnologiju|Tehnološkom institutu u Massachusettsu]], tražio je nekoga ko je radio na [[Korištenje vanzemaljskih resursa|vanzemaljskim resursima]]. Pronašao je [[Gerard K. O'Neill|Gerarda K. O'Neilla]] sa [[Univerzitet Princeton|Univerziteta Princeton]], fizičara poznatog po svom radu na [[Prstenovi za skladištenje|prstenovima za skladištenje]] za [[Akcelerator čestica|akceleratore čestica]] i svom značajnom radu na konceptima [[Kolonizacija svemira|kolonizacije svemira]]. Drexler je učestvovao u NASA-inim ljetnim studijama o svemirskim kolonijama 1975. i 1976. Izradio je [[Tanki film|tanke metalne filmove]] debljine nekoliko desetina nanometara na voštanoj podlozi kako bi demonstrirao potencijale visokoperformansnih [[Solarna jedra|solarnih jedara]]. Bio je aktivan u svemirskoj politici, pomažući [[L5 Society|Društvu L5]] u suprotstavljanju [[Ugovor o Mjesecu|Ugovoru o Mjesecu]] 1980.<ref>{{Cite web |date=mart 1980 |title=Moon Treaty Update |url=https://nss.org/l5-news-moon-treaty-update-march-1980/ |website=National Space Society}}</ref><ref name="McCray">{{cite book|last1=McCray|first1=W. Patrick|title=The Visioneers: How a Group of Elite Scientists Pursued Space Colonies, Nanotechnologies, and a Limitless Future|date=2013|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691139838|url=https://archive.org/details/visioneershowgro0000mccr|url-access=registration|access-date=6. 9. 2016|language=en}}</ref>{{rp|137}} Osim što je ljeti radio za O'Neilla, gradeći prototipove [[Masovni pogonski uređaj|masovnih pogonskih uređaja]], Drexler je održao radove na prve tri konferencije [[Svemirska proizvodnja|o svemirskoj proizvodnji]] u Princetonu. Radovi iz 1977. i 1979. napisani su u koautorstvu s [[Keith Henson|Keithom Hensonom]], a patenti su izdani za obje teme, proizvodnju parne faze i svemirske radijatore. == Djela == * ''[[Engines of Creation]]'' (1986) ** Dostupna [http://www.e-drexler.com/d/06/00/EOC/EOC_Cover.html online na e-drexler.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108152007/http://www.e-drexler.com/d/06/00/EOC/EOC_Cover.html |date=8. 1. 2009 }} ** Dostupna online na ruskom kao [https://web.archive.org/web/20080219220912/http://mikeai.nm.ru/russian/eoc/eoc.html МАШИНЫ СОЗДАНИЯ: Грядущая эра нанотехнологии] ** Dostupna online na kineskom kao [https://web.archive.org/web/20061118004131/http://www.oursci.org/lib/engine/index.htm 创造的发动机] ** Dostupna online na italijanskom kao [https://web.archive.org/web/20110726035027/http://estropico.org/index.php?option=com_content&view=article&id=118:-motori-di-creazione-lera-prossima-della-nanotecnologia-di-k-eric-drexler&catid=36:nanotecnologie&Itemid=73 MOTORI DI CREAZIONE: L’era prossima della nanotecnologia] * ''Unbounding the Future'' (1991; sa [[Christine Peterson]] i Gayle Pergamit) ({{ISBN|0-688-12573-5}}) ** Dostupna online uz slobodan download na [http://www.foresight.org/UTF/Unbound_LBW/ Unbounding the Future: the Nanotechnology Revolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605084818/http://www.foresight.org/UTF/Unbound_LBW/ |date=5. 6. 2011 }} * [http://www.e-drexler.com/d/06/00/Nanosystems/toc.html ''Nanosystems: Molecular Machinery Manufacturing and Computation''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008162657/http://e-drexler.com/d/06/00/Nanosystems/toc.html |date=8. 10. 2019 }} (1992) ** Pojedina poglavlja i sadržaj su dostupni [http://www.e-drexler.com/d/06/00/Nanosystems/toc.html online na e.drexler.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008162657/http://e-drexler.com/d/06/00/Nanosystems/toc.html |date=8. 10. 2019 }} ** Drexler-ova doktorska teza, ''Molecular Machinery and Manufacturing with Applications to Computation'', rana verzija teksta je postala ''Nanosystems'', dostupna je [http://e-drexler.com/d/09/00/Drexler_MIT_dissertation.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717173117/http://e-drexler.com/d/09/00/Drexler_MIT_dissertation.pdf |date=17. 7. 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20140810022659/http://www1.appstate.edu/dept/physics/nanotech/EnginesofCreation2_8803267.pdf Engines of Creation 2.0: The Coming Era of Nanotechnology - Updated and Expanded], K. Eric Drexler, 647 stranica, (Februar 2007) - ilustrovano pdf izdanje, slobodno preuzimanje (download) * Radical Abundance: How a Revolution in Nanotechnology Will Change Civilization, maj 2013, {{ISBN|1-61039-113-6}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * http://crnano.org/Debate.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709032908/http://crnano.org/Debate.htm |date=9. 7. 2011 }} * http://www.nap.edu/catalog/11752.html * http://www.sff.net/people/mberry/nano.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011121205427/http://www.sff.net/people/mberry/nano.htm |date=21. 11. 2001 }} * https://web.archive.org/web/20030220060859/http://www.redherring.com/mag/issue22/world.html * https://web.archive.org/web/20130616075257/http://www.wired.com/wired/archive/12.10/drexler.html * http://www.e-drexler.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061018183427/http://e-drexler.com/p/04/04/0404drexlerBio.html |date=18. 10. 2006 }} * http://www.nanotech-now.com/whos-who.htm * https://www.youtube.com/watch?v=uTqueBdAW68 * http://vimeo.com/66622880 * http://metamodern.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613143644/http://metamodern.com/ |date=13. 6. 2013 }} {{Nanotehnologija}} {{DEFAULTSORT:Drexler, Kim Eric}} [[Kategorija:Inženjerstvo]] [[Kategorija:Nanotehnologija]] [[Kategorija:Američki naučnici]] a2zs2dw4es0qmnivsb1vhjl66bc5uh8 Nogometne utakmice Bosna i Hercegovina – Poljska 0 138198 3939354 3934216 2026-11-06T20:38:25Z PanaskoBot 180210 /* Utakmice */ razne ispravke 3939354 wikitext text/x-wiki {{Prikaz utakmica nogometnih reprezentacija |ekipa1 = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] |ekipa2 = [[Nogometna reprezentacija Poljske|Poljska]] |Zastava ekipe 1 = {{ZD|BIH|veličina=250px}} |Zastava ekipe 2 = {{ZD|POL|veličina=200px}} |Broj utakmica = 7 |Broj pobjeda ekipe 1 = 1 |Broj neriješenih rezultata = 2 |Broj pobjeda ekipe 2 = 4 |Broj datih golova ekipe 1 = 4 |Broj datih golova ekipe 2 = 9 }} == Utakmice == {{Header prikaza utakmica nogometnih reprezentacija}} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 1. | Datum = 15. decembar 2007. | Lokacija = [[Antalya]], [[Turska]] | Domaćin = {{NOG-D|POL}} | Rezultat = 1–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 2. | Datum = 10. decembar 2010. | Lokacija = Antalya, Turska | Domaćin = {{NOG-D|POL}} | Rezultat = 2–2 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/bih-poljska-2-2/|title=BiH - Poljska 2:2|website=www.nfsbih.ba|language=bs|access-date=22. 8. 2020}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 3. | Datum = 16. decembar 2011. | Lokacija = Antalya, Turska | Domaćin = {{NOG-D|POL}} | Rezultat = 1–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/bih-poljska-0-1/|title=BiH-Poljska 0:1|website=www.nfsbih.ba|language=bs|access-date=22. 8. 2020}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 4. | Datum = 7. septembar 2020. | Lokacija = [[Zenica]], [[Bosna i Hercegovina]] | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 1–2 | Gost = {{NOG|POL}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2020/2021.|Liga nacija 2020/21.]] | Reference = <ref name="Raspored utakmica UEFA Lige nacija" >{{Cite web|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/raspored-utakmica-uefa-lige-nacija/|title=Raspored utakmica UEFA Lige nacija|website=www.nfsbih.ba|language=bs |access-date=22. 8. 2020}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 5. | Datum = 14. oktobar 2020. | Lokacija = [[Wrocław]], [[Poljska]] | Domaćin = {{NOG-D|POL}} | Rezultat = 3–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Liga nacija 2020/21. | Reference = <ref name="Raspored utakmica UEFA Lige nacija"/> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 6. | Datum = 25. septembar 2026. | Lokacija = [[Varšava]], [[Poljska]] | Domaćin = {{NOG-D|POL}} | Rezultat = 0–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2026/2027.|Liga nacija 2026/2027.]] | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2048013--poland-vs-bosnia-and-herzegovina/|title=Poland-Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA Nations League 2027|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=26. 9. 2026}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 7. | Datum = 5. oktobar 2026. | Lokacija = [[Zenica]], [[Bosna i Hercegovina]] | Domaćin = {{NOG|BIH}} | Rezultat = 1–0 | Gost = {{NOG-D|POL}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2026/2027.|Liga nacija 2026/2027.]] | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2047939--bosnia-and-herzegovina-vs-poland/|title=Bosnia and Herzegovina-Poland {{!}} UEFA Nations League 2027|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=6. 10. 2026}}</ref> }} |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://eu-football.info/_matches.php?id=26&oppo=156 Bosna i Hercegovina–Poljska] na EU-Football.info * [https://www.national-football-teams.com/encounter/teams/26/147/Bosnia_Herzegovina_vs_Poland.html Bosna i Hercegovina–Poljska] na National-Football-Teams.com {{Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine|Poljska]] [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Poljske|Bosna i Hercegovina]] 90ryua6qx57qqbngsxjprsff225kt10 Negativan broj 0 145420 3939349 3935100 2026-11-06T20:37:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939349 wikitext text/x-wiki '''Negativan broj''' je bilo koji [[realan broj]] koji je manji od [[nula|nule]]. Takvi [[broj]]evi se često koriste za reprezentaciju količine gubitka ili nedostajanja. Negativan broj je suprotan [[pozitivan broj|pozitivnom broju]], što znači da kada se ova dva broja saberu rezultat iznosi nulu.<ref>{{Cite web|url=https://proleksis.lzmk.hr/53684/|title=Negativni brojevi|date=22. 6. 2012|website=Proleksis enciklopedija|access-date=13. 10. 2026}}</ref> == Simboli == Slijedeći simboli se koriste u [[matematika|matematici]] za označavanje [[skup]]ova negativnih brojeva: * Skup negativnih [[realni broj|realnih brojeva]]: <math>\mathbb{R}^{-}</math> * Skup negativnih [[racionalan broj|racionalnih brojeva]]: <math>\mathbb{Q}^{-}</math> * Skup negativnih [[cijeli broj|cijelih brojeva]]: <math>\mathbb{Z}^{-}</math> ili <math>\mathbb{N}</math> Za skup [[prirodan broj|prirodnih brojeva]] (<math>\mathbb{N}</math>) očigledno ne postoji sličan [[simbol]], sa obzirom da on ne sadrži negativne brojeve. Negativni brojevi se često koriste za prikazivanje veličine gubitka ili nedostatka. Dug koji se duguje može se posmatrati kao negativna imovina. Ako određena količina, poput naboja elektrona, može imati jedan od dva suprotna smjera, tada se može izabrati – možda i proizvoljno – da se ti smjerovi razlikuju kao pozitivni i negativni. Negativni brojevi se koriste za opisivanje vrijednosti na skali koja ide ispod nule, kao što su Celzijusova i Fahrenheitova skala za temperaturu. <math>-(-3) = 3</math> jer je negacija negacije prvobitna vrijednost. Negativni brojevi se obično pišu sa znakom minus ispred sebe. −3 predstavlja negativnu količinu veličine tri, a izgovara se i čita kao "minus tri" ili "negativno tri". Nasuprot tome, broj koji je veći od nule naziva se pozitivan; za nulu se smatra da nije ni pozitivna ni negativna.<ref>{{Cite web|url=https://mathworld.wolfram.com/Zero.html|title=Zero|last=Weisstein Eric W..|website=Mathworld|access-date=7. 10. 2026}}</ref> Pozitivnost broja može se naglasiti stavljanjem znaka plus ispred njega, npr. <math>+3</math>. Uopšteno govoreći, negativnost ili pozitivnost broja naziva se njegovim znakom. Svaki [[Realan broj|realni broj]] osim nule je ili pozitivan ili negativan. Nenegativni cijeli brojevi nazivaju se [[Skup prirodnih brojeva|prirodnim brojevim]]<nowiki/>a (tj. <math>0, 1, 2, 3, ..</math>), dok se pozitivni i negativni [[Skup cijelih brojeva|cijeli brojevi]] (zajedno sa nulom) nazivaju [[Cijeli broj|cijelim brojevima]] . Neke definicije prirodnih brojeva isključuju nulu. U knjigovodstvu se dugovani iznosi često prikazuju crvenim brojevima ili brojem u zagradama, kao alternativni način zapisivanja negativnih brojeva. == Istorija == Negativni brojevi su se koristili u djelu ''Devet poglavlja o matematičkoj umjetnosti'',<ref>{{Cite web|url=https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math22a2018/exhibits/gaussjordan/SchwarzNineChapters.pdf|title=A Classic from China: The Nine Chapters|last=Schwartz Randy|date=|website=The Right Angle (Odjel za matematiku Koledža Schoolcraft)|access-date=7. 10. 2026}}</ref> koje u svom sadašnjem obliku datira iz perioda kineske dinastije Han (202. p.n.e. – 220. n.e.), ali vrlo moguće sadrži i mnogo stariji materijal.<ref>Struik, page 32–33. "''In these matrices we find negative numbers, which appear here for the first time in history.''"</ref> Liu Hui (oko 3. vijeka) uspostavio je pravila za sabiranje i oduzimanje negativnih brojeva. Do 7. vijeka, indijski matematičari poput Brahmagupte opisivali su upotrebu negativnih brojeva. Islamski matematičari su dalje razvili pravila za oduzimanje i množenje negativnih brojeva te rješavali probleme s negativnim koeficijentima. Prije nastanka koncepta negativnih brojeva, matematičari poput Diofanta smatrali su negativna rješenja problema "lažnim", dok su jednačine koje su zahtijevale negativna rješenja opisivane kao apsurdne. Zapadni matematičari, poput Leibniza, smatrali su da su negativna brojevi nevažeći, ali su ih i dalje koristili u proračunima. == Brojna prava == [[Datoteka:Number-line.gif|lijevo|mini]] Odnos između negativnih brojeva, pozitivnih brojeva i nule često se prikazuje u obliku brojne prave (brojne linije): Brojevi koji se na ovoj pravoj nalaze desno su veći, dok su brojevi koji se nalaze dalje ulijevo manji. Zbog toga se nula nalazi u sredini, s pozitivnim brojevima s desne strane i negativnim brojevima s lijeve strane. Primijetite da se negativan broj s većom apsolutnom vrijednošću (veličinom) smatra manjim. Na primjer, iako je (pozitivno) 8 veće od (pozitivnog) 5, što se piše kao: <math>8>5</math> negativno 8 se smatra manjim od negativnog 5: <math>-8<-5</math> === Kao rezultat oduzimanja === Na negativne brojeve se može gledati kao na rezultat oduzimanja većeg broja od manjeg. Na primjer, negativna trojka je rezultat oduzimanja tri od nule: <math>0-3=-3</math> Uopšteno govoreći, oduzimanje većeg broja od manjeg daje negativan rezultat, pri čemu je veličina rezultata zapravo razlika između ta dva broja. Na primjer, <math>5-8=-3</math> jer je <math>8 - 5 = 3</math> == Aritmetika koja uključuje negativne brojeve == Znak minus '''−''' označava operator kako za binarnu operaciju oduzimanja sa dva operanda (kao u <math>y - z</math>), tako i za unarnu operaciju negacije s jednim operandom (kao u <math>- x</math>ili dvaput u <math>-(-x)</math>). Poseban slučaj unarne negacije javlja se kada ona djeluje na pozitivan broj, u kojem slučaju je rezultat negativan broj (kao u <math>-5</math>). Dvosmislenost simbola − uglavnom ne dovodi do dvosmislenosti u aritmetičkim izrazima, jer redoslijed operacija dopušta samo jednu ili drugu interpretaciju za svaki −. Međutim, to može dovesti do zabune i otežati čovjeku razumijevanje izraza kada se simboli operatora nalaze jedan pored drugog. Rješenje može biti stavljanje unarnog minusa u zagradu zajedno sa njegovim operandom. Na primjer, izraz <math>7 + -5</math> može biti jasniji ako se napiše kao <math>7 + (-5)</math>(iako formalno znače potpuno istu stvar). Izraz oduzimanja <math>7 - 5 </math> je drugačiji izraz koji ne predstavlja iste operacije, ali daje isti krajnji rezultat. === Sabiranje === Sabiranje dva negativna broja je vrlo slično sabiranju dva pozitivna broja. <math>(-3)+(-5)=-8</math> Ideja je da se dva duga mogu kombinovati u jedan jedinstveni dug veće vrijednosti. Kada se sabire mješavina pozitivnih i negativnih brojeva, na negativne brojeve se može gledati kao na pozitivne količine koje se oduzimaju. <math>8+(-3)=8-3=5\quad \text{i}\quad (-2)+7=7-2=5</math> U prvom primjeru, potraživanje (kredit) od 8 kombinuje se s dugom od 3, što daje ukupno potraživanje od 5. Ako negativni broj ima veću vrijednost, rezultat je negativan: <math>(-8)+3=3-8=-5\quad \text{i}\quad 2+(-7)=2-7=-5</math> Ovdje je potraživanje manje od duga, pa je neto rezultat dug. === Oduzimanje === Kao što je gore navedeno, moguće je da oduzimanje dva nenegativna broja da negativan odgovor: <math>5-8=-3</math> Uopšteno govoreći, [[oduzimanje]] pozitivnog broja daje isti rezultat kao [[Sabiranje|i sabiranje]] negativnog broja jednake veličine. Dakle, <math>5-8=5+(-8)=-3</math> i <math>(-3)-5=(-3)+(-5)=-8</math> S druge strane, oduzimanje negativnog broja daje isti rezultat kao i sabiranje pozitivnog broja jednake veličine. (Ideja je da je gubitak duga isto što i sticanje potraživanja/kredita.) Dakle, <math>3-(-5)=3+5=8</math> i <math>(-5)-(-8)=(-5)+8=3</math> === Množenje === [[Množenje]] negativnim brojem može se posmatrati kao promjena smjera vektora čija je veličina jednaka apsolutnoj vrijednosti proizvoda (umnoška) faktora. Kada se brojevi množe, veličina proizvoda je uvijek jednaka proizvodu dvije veličine faktora. Znak proizvoda se određuje prema sljedećim pravilima: * Proizvod jednog pozitivnog i jednog negativnog broja je negativan. * Proizvod dva negativna broja je pozitivan. Dakle, <math>(-2)\times 3=-6</math> i <math>(-2)\times (-3)=6</math> Razlog koji stoji iza prvog primjera je jednostavan: sabiranje tri broja <math>-2</math> zajedno daje <math>-6</math>: <math>(-2)\times 3=(-2)+(-2)+(-2)=-6</math> Obrazloženje za drugi primjer je složenije. Ideja je ponovo u tome da je gubitak duga isto što i sticanje potraživanja (kredita). U ovom slučaju, gubitak dva duga od po tri zarezom je isto što i sticanje potraživanja od šest: <math>(-2\text{ duga})\times (-3\text{ po dugu})=+6\text{ potraživanja}</math> Konvencija da je proizvod dva negativna broja pozitivan također je neophodna kako bi množenje pratilo distributivni zakon. U ovom slučaju znamo da je: <math>(-2)\times (-3)+2\times (-3)=(-2+2)\times (-3)=0\times (-3)=0</math> Pošto je <math>2 \times (-3) = -6</math>, proizvod <math>(-2) \times (-3)</math> mora biti jednak 6. Ova pravila vode do drugog (ekvivalentnog) pravila — znak bilo kojeg proizvoda a × b zavisi od znaka broja a na sljedeći način: * ako je a pozitivan, tada je znak proizvoda a × b isti kao znak broja b, i * ako je a negativan, tada je znak proizvoda a × b suprotan znaku broja b. Opravdanje zašto je proizvod dva negativna broja pozitivan broj može se uočiti i u analizi kompleksnih brojeva. === Dijeljenje === Pravila za znakove kod [[Dijeljenje|dijeljenja]] su ista kao i za množenje. Na primjer, <math>8\div (-2)=-4</math> <math>(-8)\div 2=-4</math> i <math>(-8)\div (-2)=4</math> Ako djeljenik (dividend) i djelilac (divisor) imaju isti znak, rezultat je pozitivan; ako imaju različite znakove, rezultat je negativan. === Negacija i apsolutna vrijednost === Negativna verzija pozitivnog broja naziva se njegovom negacijom. Na primjer, −3 je negacija pozitivnog broja 3. Zbir broja i njegove negacije jednak je nuli: <math>3+(-3)=0</math> To znači da je negacija pozitivnog broja zapravo aditivni inverz (suprotni element) tog broja. Koristeći algebru, ovaj princip možemo zapisati kao algebarski identitet: <math>x+(-x)=0</math> Ovaj identitet važi za bilo koji pozitivan broj x. On se može proširiti tako da važi za sve realne brojeve tako što ćemo definiciju negacije proširiti na nulu i negativne brojeve. Konkretno: * Negacija broja 0 je 0, i * Negacija negativnog broja je odgovarajući pozitivan broj. Na primjer, negacija broja −3 je +3. Uopšteno govoreći: <math>-(-x)=x</math> Apsolutna vrijednost broja je nenegativni broj iste veličine. Na primjer, apsolutna vrijednost broja −3 i apsolutna vrijednost broja 3 su jednake i iznose 3, dok je apsolutna vrijednost broja 0 jednaka 0. Slično kao i kod racionalnih brojeva, skup prirodnih brojeva <math>\mathbb{N}</math>možemo proširiti na skup cijelih brojeva <math>\mathbb{Z}</math>tako što ćemo cijele brojeve definisati kao uređeni par prirodnih brojeva (a, b). Sabiranje i množenje možemo proširiti na ove parove pomoću sljedećih pravila: * <math>(a, b) + (c, d) = (a + c, b + d)</math> * <math>(a, b) \times (c, d) = (a \times c + b \times d, \, a \times d + b \times c)</math> Na ovim parovima definišemo relaciju ekvivalencije ~ pomoću sljedećeg pravila: * <math>(a, b) \backsim (c, d)</math> ako i samo ako je <math>a + d = b + c</math> Ova relacija ekvivalencije je kompatibilna sa sabiranjem i množenjem definisanim iznad, pa skup cijelih brojeva <math>\mathbb{Z}</math>možemo definisati kao '''faktor-skup''' (količnički skup)<math>\mathbb{N}^2 / \sim</math>. To znači da dva para (a, b) i (c, d) smatramo identičnim ako su ekvivalentni u gore navedenom smislu. Primijetite da skup <math>\mathbb{Z}</math>, opremljen ovim operacijama sabiranja i množenja, predstavlja prsten, i zapravo je prototipski primjer prstena. Također možemo definisati i totalni poredak na skupu <math>\mathbb{Z}</math>pišući: * (a, b) ≤ (c, d) ako i samo ako je a + d ≤ b + c. Ovo dovodi do aditivne nule u obliku (a, a), aditivnog inverza za par (a, b) u obliku (b, a), multiplikativne jedinice u obliku (a + 1, a), kao i do definicije oduzimanja: <math>(a,b)-(c,d)=(a+d,b+c)</math> Ova konstrukcija je poseban slučaj Grothendieckove konstrukcije. == Jedinstvenost == Aditivni inverz nekog broja je jedinstven, što se vidi iz sljedećeg dokaza. Kao što je već spomenuto, aditivni inverz broja definisan je kao vrijednost koja, kada se sabere s tim brojem, daje nulu. Neka je x broj i neka je y njegov aditivni inverz. Pretpostavimo da je y' još jedan aditivni inverz broja x. Po definiciji: <math>x+y^{\prime }=0\quad \text{i}\quad x+y=0</math> Iz toga slijedi da je x + y' = x + y. Koristeći zakon skraćivanja (kancelacije) za sabiranje, vidi se da je y' = y. Dakle, y je jednak bilo kojem drugom aditivnom inverzu broja x. To znači da je y jedinstveni aditivni inverz broja x. == Također pogledajte == * [[Pozitivan broj]] ==Reference == {{Refspisak}} {{Brojevi}} [[Kategorija:Brojevi]] [[Kategorija:Cijeli brojevi]] [[Kategorija:Elementarna aritmetika]] mb0o7aw3atd7nb1u3up9k5tmnh5ilm8 NGC 4098-2 0 184638 3939513 3724846 2026-11-07T04:29:49Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving. #IABot (v2.0.9.7) 3939513 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 4098-2 | Slika = | Opis slike = NGC 4098-2 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Berenikina kosa (sazviježđe)|Berenikina kosa]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|12|6|3,9}} <ref name="klima" /> | Deklinacija = {{DEC|+20|36|19}} <ref name="klima" /> | Crveni pomak = 0,025547<ref name="klima" /> | Radijalna brzina = 7658 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 107,9 [[Parsek|Mpc]], 351,9 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima" /> | Tip = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) <ref name="klima" /> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (51 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (31 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 15,8 (vidljivo)<br />16,6 (B-Band) <ref name="klima" /> | Površinska svjetlost = 13,6 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]<sup>2</sup> <ref name="klima" /> | Apsolutna magnituda = -19.37 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-18.57 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 30[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima" /> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|NGC 4099-2}}{{•}}{{nowrap|VV 61}}{{•}}{{nowrap|CGCG 128-26}}{{•}}{{nowrap|UGC 7091}}{{•}}{{nowrap|MCG 4-29-24}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Coma_Berenices_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 64.2 | Tačka_y = 57.4 }} '''NGC 4098-2''' (također poznat kao '''MCG 4-29-24''', '''NGC 4099-2''' i '''UGC 7091''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 352 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Berenikina kosa (sazviježđe)|Berenikina kosa]]. Najveći prečnik je 0,50 (51 hiljada sg) a najmanji 0,3 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (31 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} Prvo otkriće je napravio [[William Herschel]] 26. aprila 1785. == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 4098-2<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 4098-1]] | 0,0 | {{RA|12|6|3,6}} | {{DEC|+20|36|28}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) |- | [[NGC 4099-1]] | 0,0 | {{RA|12|6|3,6}} | {{DEC|+20|36|28}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]]) |- | [[NGC 4095]] | 0,05 | {{RA|12|5|54,2}} | {{DEC|+20|34|25}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E?]]) |- | [[NGC 4093]] | 0,1 | {{RA|12|5|51,4}} | {{DEC|+20|31|20}} | [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]]) |- | [[NGC 4091]] | 0,11 | {{RA|12|5|40,2}} | {{DEC|+20|33|23}} | [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]]) |- | [[NGC 4089]] | 0,12 | {{RA|12|5|37,5}} | {{DEC|+20|33|23}} | [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E0]]) |- | [[NGC 4092]] | 0,14 | {{RA|12|5|50,2}} | {{DEC|+20|28|39}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sab]]) |- | [[IC 2998]] | 0,15 | {{RA|12|5|54,0}} | {{DEC|+20|45|0}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- | [[IC 2997]] | 0,33 | {{RA|12|5|45,0}} | {{DEC|+20|16|54}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- | [[NGC 4090]] | 0,33 | {{RA|12|5|28,0}} | {{DEC|+20|18|33}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sab]]) |- |} == Također pogledajte == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Bilješke == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 15,8 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log<sub>10</sub> D<sub>L</sub>) - 1)'', gdje je ''m=15,8'' i ''D<sub>L</sub>=107,9 * 10<sup>6</sup>''. * {{Note label|B|b}} 0,50 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,50'', ''D=107,9'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima">{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | author=Entdeckung und Katalogisierung von Nebeln und Sternhaufen | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130718090152/http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | archive-date=18. 7. 2013 }}</ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | author=Rezultati za NGC 4098-2 | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4098-2&img_stamp=yes&extend=no }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4098-2 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917091956/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4098-2 |date=17. 9. 2021 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year=2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007 | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjski linkovi == === NGC 4098-2 === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=12+6+3.9++20+36+19&button=RGB NGC 4098-2 na Aladin pregledaču]{{Mrtav link}} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=23. 9. 2018 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [https://web.archive.org/web/20180623111454/http://ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=26. 6. 2019 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Stub-svemir}} {{Nebo|12|6|3.9|+|20|36|19}} {{NGC45}} [[Kategorija:Berenikina kosa (sazviježđe)]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:Spiralne galaksije]] [[Kategorija:UGC objekti]] [[Kategorija:Astronomski objekti otkriveni 1785.]] elicz632cxjin5b7folm0npjx7tlad5 NGC 4410C 0 184944 3939549 3725198 2026-11-07T11:10:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving. #IABot (v2.0.9.7) 3939549 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Galaksija | Naziv = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 4410C | Slika = | Opis slike = NGC 4410C ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]]) | Epoha = J2000.0 | Sazviježđe = [[Djevica (sazviježđe)|Djevica]]<ref name="seds" /> | Rektascenzija = {{RA|12|26|35,4}} <ref name="klima" /> | Deklinacija = {{DEC|+9|2|9}} <ref name="klima" /> | Crveni pomak = 0,025101<ref name="klima" /> | Radijalna brzina = 7525 km/s {{Ref label|A|a}} | Grupa ili klaster = | Udaljenost = 106,0 [[Parsek|Mpc]], 345,7 [[Svjetlosna godina|Msg]]<br />(baz. na [[crveni pomak]]) <ref name="klima" /> | Tip = [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E?]]) <ref name="klima" /> | Masa = | Odnos masa svijetlo = | Broj zvijezda = | Prividne dimenzije = Najveći prečnik: 0,60 [[Uglovna minuta|u.m.]] (60 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})<br />Najmanji prečnik: 0,30 [[Uglovna minuta|u.m.]] (30 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) <ref name="ned" /> | Prividna magnituda = 14,6 (vidljivo)<br />15,6 (B-Band) <ref name="klima" /> | Površinska svjetlost = 12,8 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]<sup>2</sup> <ref name="klima" /> | Apsolutna magnituda = -20.53 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)<br />-19.53 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}} | Uglovna pozicija = 93[[Stepen (ugao)|°]] <ref name="klima" /> | Značajnosti = | Imena = {{nowrap|VCC 919}}{{•}}{{nowrap|PGC 40713}}{{•}}{{nowrap|NPM1G +09.0294}}{{•}}{{nowrap|CGCG 70-75}}{{•}}{{nowrap|IC 790}}{{•}}{{nowrap|MCG 2-32-51}}<ref name="klima"/><ref name="ned"/> | Karta = Virgo_constellation_map-bs.svg | Tačka_x = 68.4 | Tačka_y = 32.6 }} '''NGC 4410C''' (također poznat kao '''IC 790''', '''MCG 2-32-51''' i '''PGC 40713''') je [[eliptična galaksija]] koja je udaljena oko 346 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Djevica (sazviježđe)|Djevica]]. Najveći prečnik je 0,60 (60 hiljada sg) a najmanji 0,3 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (30 hiljada sg).{{Ref label|B|b}} == Najbliži NGC/IC objekti == Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}} {| class="wikitable sortable" cellspacing="3" style="text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;" |- ! Ime ! Udaljenost od NGC 4410C<br />(uglovnih minuta)<ref name="ned" />{{Ref label|C|c}} ! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])<ref name="ned" /> ! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]<ref name="ned" /> |- | [[NGC 4410A]] | 0,03 | {{RA|12|26|28,3}} | {{DEC|+9|1|11}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sab/P]]) |- | [[NGC 4410B]] | 0,03 | {{RA|12|26|29,6}} | {{DEC|+9|1|8}} | [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]]) |- | [[IC 3343]] | 0,16 | {{RA|12|26|34,7}} | {{DEC|+8|52|35}} | [[dvostruka zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*2]]) |- | [[NGC 4411B]] | 0,16 | {{RA|12|26|47,2}} | {{DEC|+8|53|4}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBdm]]) |- | [[IC 3339]] | 0,17 | {{RA|12|26|30,0}} | {{DEC|+8|52|18}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBdm]]) |- | [[NGC 4411A]] | 0,17 | {{RA|12|26|30,0}} | {{DEC|+8|52|18}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBdm]]) |- | [[IC 3352]] | 0,28 | {{RA|12|26|47,3}} | {{DEC|+8|45|26}} | nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]]) |- | [[IC 3366]] | 0,4 | {{RA|12|27|12,1}} | {{DEC|+9|24|36}} | [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) |- | [[IC 3350]] | 0,41 | {{RA|12|26|46,4}} | {{DEC|+9|26|33}} | [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]]) |- | [[NGC 4424]] | 0,41 | {{RA|12|27|11,4}} | {{DEC|+9|25|17}} | [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBa]]) |- |} == Također pogledajte == * [[Novi opći katalog]] * [[Spisak NGC objekata]] * [[Spisak galaksija]] == Bilješke == * {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 14,6 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log<sub>10</sub> D<sub>L</sub>) - 1)'', gdje je ''m=14,6'' i ''D<sub>L</sub>=106,0 * 10<sup>6</sup>''. * {{Note label|B|b}} 0,60 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,60'', ''D=106,0'' i ''P = 3,2616''. * {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]]. == Reference == <references> <ref name="klima">{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web | author=Entdeckung und Katalogisierung von Nebeln und Sternhaufen | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | access-date=11. 4. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130718090152/http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm | archive-date=18. 7. 2013 }}</ref> <ref name="ned">{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | author=Rezultati za NGC 4410C | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4410C&img_stamp=yes&extend=no }} </ref> <ref name="seds">{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4410C seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918005132/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4410C |date=18. 9. 2021 }}</ref> </references> == Literatura == * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation | last = Steinicke | first = Wolfgang | editor-last = Jakiel | editor-first = Richard | publisher = Springer | year=2007 | title = Galaxies and How to Observe Them | isbn = 978-1852337520 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn | year=2007 | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta | publisher=Cambridge University | location=Cambridge | isbn=978-0521820486 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book | last=Sinnott | first=R. W. | year=1988 | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey | publisher=[[Sky Publishing]] | isbn=978-0-933346-51-2 }} == Vanjski linkovi == === NGC 4410C === {{WikiSky}} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=12+26+35.4++9+2+9&button=RGB NGC 4410C na Aladin pregledaču]{{Mrtav link}} === NGC katalog === * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=23. 9. 2018 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [https://web.archive.org/web/20180623111454/http://ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] * {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=26. 6. 2019 }} * {{simboli jezika|en|Engleski}} [https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Stub-svemir}} {{Nebo|12|26|35.4|+|9|2|9}} {{NGC45}} [[Kategorija:Djevica (sazviježđe)]] [[Kategorija:Eliptične galaksije]] [[Kategorija:IC objekti]] [[Kategorija:MCG objekti]] [[Kategorija:NGC objekti]] [[Kategorija:PGC objekti]] 72xwhuain5ro0z5islzysrvipnwt80a Nickelback 0 262603 3939278 3805166 2026-11-06T19:42:06Z Niegodzisie 108450 /* Diskografija */ 3939278 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ryan Peake Nickelback.jpg|right|thumb|250px|Grupa Nickelback]] '''Nickelback'''<ref>{{Cite web|title=Nickelback Official Website|url=https://nickelback.com/|website=Nickelback Official|access-date=31. 1. 2026|language=en|first=Nickelback|last=Official|archive-date=24. 1. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124195245/https://nickelback.com/|url-status=live}}</ref> je [[Kanada|kanadski]] [[hard rock]] bend iz [[Hanna (Alberta)|Hanna]], [[Alberta]]. Članovi benda su [[Chad Kroeger]], [[Mike Kroeger]], [[Ryan Peake]] i [[Daniel Adair]]. == Diskografija == {{glavni|Diskografija grupe Nickelback}} * ''[[Curb]]'' ([[1996]]) * ''[[The State]]'' ([[1998]]) * ''[[Silver Side Up]]'' ([[2001]]) * ''[[The Long Road]]'' ([[2003]]) * ''[[All the Right Reasons]]'' ([[2005]]) * ''[[Dark Horse]]'' ([[2008]]) * ''[[Here and Now]]'' ([[2011]]) * ''No Fixed Address'' ([[2014]]) * ''Feed the Machine'' ([[2017]]) * ''Get Rollin''' ([[2022]]) * ''Everything Under the Sun'' ([[2026]]) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Nickelback}} * [https://www.discogs.com/artist/108713-Nickelback?srsltid=AfmBOopnXPJ82ZJwNVX9IuAw-2OyFa8tG8Wx59wjqKhnGfysSnvkrXzA https://www.discogs.com/artist/108713-Nickelback] {{Normativna kontrola}} {{stub-muz}} [[Kategorija:Kanadske muzičke grupe]] 9yw0pb228age1ldjiearsnd2288m83m Mirsad Kebo 0 363733 3939216 3856609 2026-11-06T14:56:26Z Panasko 146730 3939216 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Mirsad Kebo | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1947|9|22}} | mjesto_rođenja = Mostar, DFJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | etnicitet = [[Bošnjaci|Bošnjak]] | druga_imena = | zanimanje = političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Mirsad Kebo''' je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar. Bivši je potpredsjednik [[Federacija BiH|Federacije BiH]]. == Biografija == Rođen je 1963. godine u [[Mostar]]u, [[DFJ]], (danas [[BiH]]). U [[Sarajevo|Sarajevu]] je završio gimnaziju, a potom diplomirao na Odsjeku za hemiju [[Prirodno-matematički fakultet u Sarajevu|Prirodno-matematičkom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].<ref name="RS"/> Kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] u dva mandata biran je na funkciju predsjedavajućeg Skupštine [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]]. U periodu 2000-01. god. obavljao funkciju guvernera Kantona Sarajevo. Dvije godine bio zastupnik u [[Predstavnički dom Parlamenta FBiH|Predstavničkom domu Parlamenta FBiH]]. Izabran je za člana [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] 2003. godine kao [[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine|ministar za ljudska prava i izbjeglice]]. U februaru 2013. napustio je [[SDA]].<ref>[http://balkans.aljazeera.net/vijesti/mirsad-kebo-istupio-iz-sda Mirsad Kebo istupio iz SDA]. Aljazeera Balkans, 4. febrzara 2013.</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2014.]] godine nezavisni je kandidat za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda [[Bošnjaci|bošnjačkog naroda]].<ref name="RS">{{Cite web |url=http://radiosarajevo.ba/novost/158711/kandidati-za-predsjednistvo-bih-bosnjaci-ce-imati-najveci-izbor-na-glasackom-listicu |title=''Kandidati za Predsjedništvo BiH: Bošnjaci će imati najveći izbor na glasačkom listiću'' radiosarajevo.ba |access-date=16. 8. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912032214/http://radiosarajevo.ba/novost/158711/kandidati-za-predsjednistvo-bih-bosnjaci-ce-imati-najveci-izbor-na-glasackom-listicu |archive-date=12. 9. 2014 |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{refspisak}} {{Potpredsjednici Federacije Bosne i Hercegovine}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kebo, Mirsad}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri za ljudska prava i izbjeglice]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Rođeni 1947.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] oxggml5zc8nbsk0w7t7dkt9pyuhl7uo Denis Zvizdić 0 405455 3939219 3923220 2026-11-06T14:56:57Z Panasko 146730 3939219 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Denis Zvizdić | slika = Stabilisation and Association Council 2017 (cropped).jpg | redoslijed = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] | prethodnik = [[Vjekoslav Bevanda]] | nasljednik = [[Zoran Tegeltija]] | redoslijed2 = [[Kanton Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti2 = 6. februar 2003 – 16. novembar 2006. | prethodnik2 = [[Nermin Pećanac]] | nasljednik2 = [[Samir Silajdžić]] | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1964|6|9}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SFRJ]] | datum_smrti = | puno_ime = | etnicitet = [[Bošnjak]] | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije]] (1991 - 2021)<br>[[Narod i pravda]] (od 2021.) | supruga = Samira Zvizdić | djeca = Kenan Zvizdić | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] ([[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|arhitektura]]) | vjera = [[Islam]] | potpis = | web_stranica = | vrijeme_na_vlasti = od 6. augusta 2019. }} '''Denis Zvizdić''' (rođen 9. juna 1964) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar i doktor arhitektonsko-urbanističkih nauka. Od 31. marta 2015. do 23. decembra 2019. vršio je funkciju [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Denis Zvizdić)|predsjedavajućeg XII saziva]] [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]], a trenutno je član kolegija [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]]. Od 15. novembra 2021. član je [[Narod i pravda|Naroda i pravde]]. == Biografija == Rođen je u Sarajevu 9. juna 1964. od roditelja koji su porijeklom iz [[Gacko|Gacka]], a trenutno živi sa suprugom Samirom i sinom Kenanom u Sarajevu. Godine 1989. je diplomirao na [[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|Arhitektonskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]]. Prije [[Rat u BiH|rata]] radio je u [[Unionivest]]u, a kasnije je bio ministar za prostorno uređenje [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]]. Nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] obavljao je istu tu funkciju u okviru [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. Obavljao je i funkciju direktora Direktorata [[NEAP]]-a, te se smatra zaslužnim za izradu državnog akcijskog strateškog plana u oblasti okoliša. Godine 2000. je postao magistar arhitektonskih nauka. Predaje na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu, trenutno na Katedri za urbanizam i prostorno planiranje. Dobitnik je niza nagrada iz područja društvenog angažmana i stručnog djelovanja, među kojima su: [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]] i Zlatna plaketa Međunarodne lige humanista. Govori [[Engleski jezik|engleski]] i [[njemački jezik]]. === Stranačka karijera === Godine 1991. Denis Zvizdić je postao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA), te bilježio članstvo u općinskom odjeljenju SDA [[Centar (Sarajevo)|Centar]], Kantonalnom odjeljenju SDA [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]], u predsjedništvu SDA Bosne i Hercegovine, također je bio Predsjednik Vijeća SDA Bosne i Hercegovine. 2015. je izabran za potpredsjednika Stranke demokratske akcije. Dana 2. jula 2021. medijima je objavio da će napustiti SDA. Nedugo nakon toga, dana 15. novembra 2021, službeno pristupa [[Narod i pravda|Narodu i pravdi]]. U političkom djelovanju, obnašao je najznačajnije funkcije, imenovan je za [[Premijer Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]], predsjedavajućeg [[Skupština Kantona Sarajevo|Skupštine Kantona Sarajevo]], delegata u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]], potom predsjedavajućeg [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma Parlamenta FBiH]], a od 2015. do 2019. je bio predsjedavajući Vijeća ministara BiH. Trenutno je član kolegija [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma BiH]]. == Reference == * [http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=88#!biography.php?id=88 CIN: Imovina političara Denis Zvizdić] * [http://predstavnickidom-pfbih.gov.ba/bs/page.php?id=109 Dr. Denis Zvizdić - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine - Predstavnički dom] * [https://web.archive.org/web/20150319021744/http://www.snagabih.ba/nosioci/denis-zvizdic/ Denis Zvizdić - Snaga Bosne i Hercegovine] * [http://dnevni-list.ba/web1/tko-je-denis-zvizdic/ Tko je Denis Zvizdić | Dnevni List]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://vijesti.ba/clanak/208793/postoji-sinergija-u-sda-i-izrazito-dobra-politicka-saradnja-izmedu-izetbegovica-i-tihica Postoji sinergija u SDA i izrazito dobra politička saradnja između Izetbegovića i Tihića | Vijesti.Ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014144/http://vijesti.ba/clanak/208793/postoji-sinergija-u-sda-i-izrazito-dobra-politicka-saradnja-izmedu-izetbegovica-i-tihica |date=5. 3. 2016 }} {{Predsjedavajući Vijeća ministara BiH}} {{Predsjedavajući Predstavničkog doma PSBiH}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Zvizdić, Denis}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari Naroda i pravde]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] k1nplip5ei4g7wksbsmmjfiikzh0ekw Stadion King Power 0 411506 3939399 3935869 2026-11-06T20:57:39Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939399 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stadion | naziv_stadiona = Stadion King Power | nadimak = | slika = [[Datoteka:WalkerStadium.jpg|300px]] | lokacija = [[Leicester]]<br />[[East Midlands]]<br />[[Engleska]] | početak_izgradnje = | otvoren = [[2002.]] | vlasnik = [[King Power]] | koordinate = {{coord|52|37|13|N|1|8|32|W}} | operator = | površina = | cijena_izgradnje = | arhitekta = | bivši_nazivi = | rekordna_posjećenost = | korisnici = | kapacitet_sjedišta = 32.259<ref name="cap2023">{{cite web |url=https://resources.premierleague.com/premierleague/document/2024/07/26/e6332e5a-4ca6-4411-bf01-9f8ab76c6fb4/TM1534-PL_Handbook-and-Collateral-2024-25_25.07_V2.pdf |title=Premier League Handbook 2024/25 |page=24 |date=30. 7. 2024 |access-date=26. 8. 2024}}</ref> | dimenzije = 102m x 67m }} '''Stadion King Power''' je [[nogomet]]ni [[stadion]] koji se nalazi u [[Leicester]]u, [[Engleska]]. Na njemu domaće utakmice igra nogometni klub [[Leicester City FC|Leicester City]]. Kapacitet stadiona je 32.259 sjedećih mjesta.<ref>{{Cite web | url=https://resources.premierleague.pulselive.com/premierleague/document/2025/04/11/12d05df7-ce74-43ac-9766-1f3c3594da74/TM1603-PL_Handbook-and-Collateral-2024-25_11.04.25_DIGITAL.pdf | title=Handbook - Season 2024/25 | website=premierleague.pulselive.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=5. 7. 2011 |title=Leicester rename Walkers Stadium the King Power Stadium |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/14027229 |access-date=4. 3. 2025 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Stadion je otvoren 23. jula 2002. pod nazivom ''The Walkers''. Prva utakmica na stadionu je odigrana 4. augusta iste godine. Snage su odmjerili Leicester City i [[Athletic Bilbao]]. Utakmica je završena rezultatom 1-1, a historijski prvi gol je postigao igrač španskog kluba ''Tiko'' u 59. minutu, dok je izjednačujući gol ''Jordana Stewarta'' u 92. minutu bio prvi gol Leicestera na novom stadionu. Stadion je bio domaćin jednog meča [[Nogometna reprezentacija Engleske|seniorske reprezentacije Engleske]]. To je bio prijateljski meč odigran 3. juna 2003. protiv [[Nogometna reprezentacija Srbije i Crne Gore|Srbije i Crne Gore]], a Engleska je golovima [[Steven Gerrard|Stevena Gerrarda]] i [[Joe Cole|Joa Cola]] pobjedila sa 2-1. Odigrana su još dva meča seniorskih reprezentacija na ovom stadionu. Dana 12. oktobra 2003. su igrali [[Nogometna reprezentacija Jamajke|Jamajka]] i [[Nogometna reprezentacija Brazila|Brazil]] (0-1), a 29. maja 2006. [[Nogometna reprezentacija Jamajke|Jamajka]] i [[Nogometna reprezentacija Gane|Gana]] (1-4). Od 2011. stadion nosi ime po King Poweru, kompaniji u vlasništvu vlasnika kluba Vichai Srivaddhanaprabha. == Vlasništvo == Troškovi izgradnje novog stadiona, u kombinaciji s ispadanjem iz Premijer lige, kolapsom engleskog tržišta transfera usljed uvođenja transfernog roka, kao i propasti ITV Digitala, doveli su do toga da je Leicester ubrzo nakon preseljenja na novi stadion otišao u [[stečaj]]ni postupak. Građevinska kompanija Birse Construction, koja je izgradila stadion, zbog toga je izgubila veliki dio ugovorene naknade te se povukla iz izgradnje fudbalskih stadiona. Klub je, međutim, u potpunosti isplatio glavnog projektnog menadžera stadiona, kompaniju DTZ.<ref>{{Cite web|url=https://www.building.co.uk/news/birse-writes-off-55m-as-leicester-city-goes-broke/1022697.article|title=Birse writes off £5.5m as Leicester City goes broke|last=Gardiner|first=Editorial-Joey|last2=Leftly|first2=Mark|website=Building|language=en|access-date=5. 1. 2026}}</ref> U okviru sporazuma kojim je klub izašao iz stečaja, vlasništvo nad stadionom vraćeno je američkom penzijskom fondu za akademske radnike TIAA–CREF, koji je putem obvezničke šeme osigurao 28 miliona funti za izgradnju stadiona. Klub je pritom preuzeo dugoročni zakup, dok su se otplate obveznica nastavljale.<ref>{{Cite news|title=Leicester City owners purchase King Power Stadium|url=https://www.bbc.com/sport/football/21628873|newspaper=BBC Sport|date=1. 3. 2013|access-date=5. 1. 2026|language=en-GB}}</ref> Dana 1. marta 2013, vlasnici King Powera kupili su stadion za 17 miliona funti putem svoje kompanije K Power Holdings Co, Ltd. Potpredsjednik kluba Aiyawatt Srivaddhanaprabha izjavio je da je „njihov plan osigurati dugoročni i održivi uspjeh fudbalskog kluba Leicester City“. Naveo je i da je kupovina stadiona oduvijek bila ključni dio te strategije te da, iako ne postoje neposredni planovi za promjenu strukture ili dizajna stadiona, veća fleksibilnost koju donosi direktno vlasništvo omogućava klubu da se u budućnosti slobodno prilagođava promjenjivim potrebama svoje navijačke baze.<ref>{{Cite web|url=http://www.leicestermercury.co.uk/sport/football/football-news/leicester-city-look-king-power-184593|title=Leicester City look at King Power stadium expansion|last=Tanner|first=Rob|date=10. 7. 2017|website=Leicestershire Live|language=en|access-date=5. 1. 2026}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Walkers Stadium}} * [http://www.thewalkersstadium.co.uk/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508051413/http://www.thewalkersstadium.co.uk/ |date=8. 5. 2019 }} {{Stadioni Premijer lige Engleske}} [[Kategorija:Nogometni stadioni u Engleskoj|King Power]] [[Kategorija:Leicester City FC|King Power]] h4bdxw26ukmzxrdpv39pjp412p28r3v Melika Salihbeg Bosnawi 0 432609 3939205 3868529 2026-11-06T12:43:52Z Panasko 146730 3939205 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Melika Salihbeg Bosnawi (rođ. Salihbegović) | slika = | opis_slike = | puno_ime = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1945|1|10}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2017|08|18|1945|01|10}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]] | zanimanje = književnica | vjera = [[Islam]] | obrazovanje = [[Univerzitet u Zagrebu]] ([[Univerzitet u Zagrebu|Fakultet političkih nauka]]) [[Univerzitet u Sarajevu]] ([[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofski fakultet]]) | period = | žanr = poezija, proza, drama | poznata_djela = | supružnik = Ivo Knežević | djeca = Amir Knežević | vjera = [[Islam]] | nagrade = | potpis = | web_stranica = [http://www.bosnawi.ba bosnawi.ba] }} '''Melika Salihbeg Bosnawi''' (rođena Salihbegović, [[Sarajevo]], 10. januara 1945 - Sarajevo, 18. augusta 2017) bila je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] književnica i intelektualka.<ref>{{Cite web |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminula-bh-intelektualka-i-knjizevnica-melika-salihbeg-bosnawi/170818130 |title=Preminula bh. intelektualka i književnica Melika Salihbeg Bosnawi}}</ref> == Biografija == Osnovnu školu i Prvu Klasičnu gimnaziju završava u rodnom gradu, a na [[Univerzitet u Zagrebu|Univerzitetu u Zagrebu]] studira na [[Fakultet političkih nauka u Zagrebu|Fakultetu političkih nauka]], jedno vrijeme paralelno prateći studij Filozofije i Komparativne književnosti (u kojem dodatnom formalnom studijskom angažmanu je prekida velika povreda - ozbiljan prijelom kičme, i dugotrajno liječenje). Post-diplomski studij iz Savremene filozofije, koji upisuje na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], nastavlja slobodnim istraživanjem, kao stipendista Francuske vlade, na fakultetima Université Paris-X, Nanterre i [[Collège de France]], Quartier Latin, Paris. Jednogodišnju stipendiju posvećuje radu na magistarskoj tezi pod naslovom "Ontologija moderne umjetnosti", kao i upoznavanju sa fascinantnim djelom Gastona Bechelarda.<ref>{{Cite web |url=http://bosnawi.ba/ba/biografija-osobna-karta |title=Biografija / Lična karta Melika Salihbeg Bosnawi}}</ref> == Sarajevski proces == U martu 1983. biva uhapšena u montiranom [[Sarajevski proces|sarajevskom procesu]] - grupi muslimanskih intelektualaca 1983.<ref>{{Cite web |url=http://stav.ba/abdulah-sidran-in-memoriam-melika-salihbeg-bosnawi-1945-2017/ |title=Abdulah Sidran: In Memoriam Melika Salihbeg Bosnawi (1945–2017)}}</ref> Melika kao zatvorenik komunističkog političkog režima nije amnestirana a na uvjetnu slobodu je puštena nakon 73 dana štrajka glađu. Njena politička sudbina obilježava i sudbinu njenih članova porodice, hapšenjem njenog tada maloljetnog sina Amira Kneževića (sin iz braka sa nekadašnjim ministrom informacija [[Republika Bosna i Hercegovina|RBiH]], Ivanom Ivom Kneževićem), i njenog brata, Jakuba Salihbegovića, koji gine u [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratu u Bosni i Hercegovini]]. Dva puta se našla na spisku i u publikacijama [[Amnesty International|Amnesty International-a]] kao "zatvorenik savjesti"; bila zaštićena, za vrijeme boravka u Londonu, od strane Medical Foundation for the Care of Victims of Torture; i uvrštena u tadašnje akcije međunarodne književničke organizacije PEN.<ref>{{Cite web |url=http://bosnawi.ba/ba/biografija-osobna-karta |title=Biografija Melike Salihbeg Bosnawi}}</ref> == Nagrade i priznanja == * 1975. ex-Yu nagrada za tv. experiment, za djelo "Sedmi padež ili pouka iz gramatike" (pod imenom Melika Salihbegović) * 1982. ex-Yu nagrada za djelo "Dvorac od biljura" (pod imenom Melika Salihbegović) == Bibliografija == === Poezija === * ''[[Nebeska deva]]'', Bosnishes Institut, Cirih, 1986. * ''[[Ruža tmice / Rose Of Darkness]]'', Zid, Sarajevo, 1997. * ''[[Srebrenica je zvijezda padalica]]'', Autor, Sarajevo, 2000. * ''[[Na krik gazele zastat / Rječnik Kreacije]]'', Autor, Sarajevo, 2006. * ''[[Ptica o vratu / Bird on Neck]]'', Autor, Sarajevo, 2014. === Proza / Drama === * ''[[Citadella Svjetla]]'', Autor, Sarajevo, 2008. * ''[[Sedmi padež ili Pouka iz gramatike]]'', ex-Yu nagrada za tv. experiment, 1975. * ''[[Oscar je želio]]'', tv. scenarij, Život, 1975. * ''[[Dvorac od biljura]]'', ex-Yu nagrada, 1975. * ''[[Bohemia Bosniaca]]'', 1996. * ''[[Ja sam Kana]]'', 1987. Izgubljena. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat|Melika Salihbeg Bosnawi}} * {{Cite web |url=http://stav.ba/abdulah-sidran-in-memoriam-melika-salihbeg-bosnawi-1945-2017 |title=Abdulah Sidran: In memoriam - Melika Salihbeg Bosnawi}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bosnawi, Melika Salihbeg}} [[Kategorija:Rođeni 1945.]] [[Kategorija:Umrli 2017.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]] ilgc98onkrxmfkxyd3zkebshsrn2mt5 Martina Halinárová 0 451969 3939238 3918265 2026-11-06T15:15:06Z AnToni 2325 3939238 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Martina Halinárová | slika = Martina Halinarova Ostersund 2008.jpg | puno ime = | država = {{ZID|Slovačka}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1973|04|22}} | mjesto rođenja = [[Dolný Kubín]], [[Čehoslovačka]] | država rođenja = | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''5''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]]) | medalje OI = 0 | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''14''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] | pobjede SK = '''2''' | plasman SK = '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]]) | pobjede u dis ='''2''' - pojedinačno <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]]) | medalje_EP = '''2''' | zlato_EP = 0 | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|potjera]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaSrebro|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 0 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 0 | 2 | 0 }} |ažurirano = 24. 2. 2019. }} '''Martina Halinárová''', rođena 22. aprila 1973. u [[Dolný Kubín|Dolným Kubínu]], [[Čehoslovačka]] (danas [[Slovačka]]) kao '''Martina Jašicová''' je nekadašnja [[slovačka]] [[biatlon]]ka. Nakon prve udaje nastupala je takođe pod imenom Martina Schwarzbacherová. Halinárová je prva slovačka pobjednica u jednoj utrci [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1993-1994-femmes-epf43694.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1993/1994 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =15. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|6]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|15]] | - | - |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|46]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|7]] | - | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|4]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|9]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|13]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|34]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|10]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|43]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|54]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|12]] |- |} Martina Halinárová je nastupila na pet [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskih igara]] u periodu od 1994-2010. Najbolji plasman u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je šesto mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] u [[Lillehammer]]u u utrci na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|15 km]], kada je zaostala 1:49.8 iza pobjednice [[Kanada|kanađanke]] [[Myriam Bedard]].<ref name=Biathlon94>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year = 1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> U štafetnim utrkama najboji plasman joj je bio na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]] u [[japan]]skom [[Nagano|Naganu]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci 4 × 7,5 km]] kada je sa [[Anna Murínová|Annom Murínovom]], [[Tatiana Kutlíková|Tatianom Kutlíkovom]] i [[Soňa Mihoková|Soňom Mihokovom]] osvojila četvrto mjesto.<ref name=Biathlon98>{{cite web |title = Nagano 1998 Official Report - Volume 3 |url = http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |publisher = LA84 Foundation |work = Nagano Olympics Organizing Committee |year = 1998 |access-date = 8. 2. 2013 |archive-date = 26. 2. 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080226202657/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |url-status = dead }}</ref> {{raščistiti}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] |- |8||30||20||50||48||37||15||18||51||33||26|| ||55||50||49||45||90||92|| - |} {{raščistiti}} Martina Halinárová je 17. decembra 1992. prvi put nastupila u utrkama [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa]] u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] u [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] u utrci na 15&nbsp;km. osvojivši deveto mjesto. Iste je sezone u [[italija]]nskoj [[Val Ridanna|Val Ridanni]] zauzela šesto mjesto u sprintu, a u [[Lillehammer]]u je istoj displini bila peta. Prvu pobjedu ostvarila je u [[Östersund]]u 1. marta 1993. u utrci na 15&nbsp;km pobijedivši favorite [[Nathalie Santer]], [[Iva Karađozova|Ivu Karađozovu]], [[Myriam Bedard]] i [[Petra Behle|Petru Behle]], mada ne s boljim vremonom od protivnica, ali samo sa jednim promašajem. [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|Slijedeće sezone]] prvi put 12. decembra 1993. godine u [[Bad Gastein]]u u [[Austrija|Austriji]] nastupa u štafetnim utrkama i sa [[Anna Murinova|Annom Murinovom]], [[Soňa Mihoková|Sonom Mihokovom]] i [[Erika Lehotska|Erikom Lehotskom]] postiže 13-o vrijeme od ukupno 18 štafeta. Drugu pobjedu ostvarila je u [[Lahti]]ji u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] u utrci na 15&nbsp;km. U sljedećim sezonama, takmičila se gotovo redovito u svim utrkama, ali je ukupno uspjela 5 puta se plasirati na pobjednička postolja, a 28 puta je bila među prvih deset. Najbolji plasman u ukupnom plasmanu joj je bilo 8 mjesto u prvoj sezoni nastupa. Prestala se aktivno baviti biatlonom u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|37]] | - | - | - | - | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|11]] | - | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|4]] | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|16]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|35]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|37]] | - | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|11]] | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|66]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|10]] | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|7]] | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | - | - | | - | - | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (žene)|15]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|45]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|7]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|2]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 12,5 km|5]] | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 12,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|8]] | - | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|71]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|11]] | - | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 12,5 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|10]] | - | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|41]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|20]] | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|6]] | - | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|46]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 10 km|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 12,5 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (mj)|15]] | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 10 km|38]] | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (mj)|14]] | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|81]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|80]] | - | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (mj)|10]] | - |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|64]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|92]] | - | - | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|7]] | - | - |} {{raščistiti}} === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1994}} | style="background:#dce5e5;"|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 15 km|2]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 7,5 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (žene)|2]] |} == Prestanak karijere == == Nagrade == == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|123}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Halinárová, Martina}} [[Kategorija:Slovački biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1973.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biografije, Dolný Kubín]] [[Kategorija:Slovački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 39n8zapyvusv1yw8659ks09umxy33fa Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km 0 452618 3939557 3871060 2026-11-07T11:45:50Z AnToni 2325 3939557 wikitext text/x-wiki {{Infokutija SP u biatlonu | disciplina = pojedinačno | godina = 2019 | slika = Portrait_Peiffer_Hochfilzen_2012.JPG | veličina_slike = | opis_slike = Arnd Peiffer, njemački biatlonac, pobjednik u pojedinačnoj utrci | mjesto = [[Östersund]], {{ZID|Švedska}} | datum = 13. marta 2019. | broj_učesnika = 102 | broj_zemalja = 33 | broj_ekipa = | zlato = Arnd Peiffer | zlato_NOK = NJE | srebro = Vladimir Iliev | srebro_NOK = BUL | bronza = Tarjei Bø | bronza_NOK = NOR | godina_p = 2017 | spol = muškarci | godina_s = 2020 }} {{Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019}} {{Glavni|Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.}} '''[[Biatlon#Discipline|Pojedinačna utrka]] na 20&nbsp;km''' na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|Svjetskom prvenstvu u biatlonu 2019.]] u muškoj konkurenciji održala se [[13. mart]]a 2019. u [[Švedska|švedskom]] gradu [[Östersund]]u.<ref>{{Cite web |url=http://www.2019ostersund.se/en/program/ |title=Program |access-date=15. 3. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412034604/https://www.2019ostersund.se/en/program/ |archive-date=12. 4. 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1819/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C51A_1.0.pdf Startna lista]</ref> == Rezultati == Početak utrke je bio u 16:10.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1819/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Zvanični rezultati]</ref><BR>(<small>Sva vremena početka utrka su po lokalnom vremenu ([[UTC]]+1)</small>) {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" !Plasman !! Startni<br>broj !! Ime !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 24 || align=left| {{flagathlete|[[Arnd Peiffer]]|NJE}} || 52:42.4 || 0 (0+0+0+0) || |- | {{silver2}} || 42 || align=left| {{flagathlete|[[Vladimir Iliev]]|BUL}} || 53:51.1 || 1 (0+1+0+0) || +1:08.7 |- | {{bronze3}} || 83 || align=left| {{flagathlete|[[Tarjei Bø]]|NOR}} || 53:51.5 || 1 (0+1+0+0) || +1:09.1 |- | 4 || 19 || align=left| {{flagathlete|[[Sebastian Samuelsson]]|ŠVE}} || 54:18.1 || 1 (0+0+1+0) || +1:35.7 |- | 5 || 29 || align=left| {{flagathlete|[[Lukas Hofer]]|ITA}} || 54:35.6 || 2 (0+1+1+0) || +1:53.2 |- | 6 || 26 || align=left| {{flagathlete|[[Simon Desthieux]]|FRA}} || 54:36.4 || 3 (0+2+0+1) || +1:54.0 |- | 7 || 48 || align=left| {{flagathlete|[[Evgenij Garaničev]]|RUS}} || 54:38.9 || 1 (0+0+1+0) || +1:56.5 |- | 8 || 75 || align=left| {{flagathlete|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]|NOR}} || 54:41.6 || 0 (0+0+0+0) || +1:59.2 |- | 9 || 53 || align=left| {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø]]|NOR}} || 54:43.2 || 3 (0+2+1+0) || +2:00.8 |- | 10 || 35 || align=left| {{flagathlete|[[Benedikt Doll]]|NJE}} || 54:45.9 || 3 (0+1+1+1) || +2:03.5 |- | 11 || 55 || align=left| {{flagathlete|[[Erik Lesser]]|NJE}} || 54:49.0 || 2 (0+1+0+1) || +2:06.6 |- | 12 || 59 || align=left| {{flagathlete|[[Quentin Fillon Maillet]]|FRA}} || 54:57.2 || 2 (1+1+0+0) || +2:14.8 |- | 13 || 61 || align=left| {{flagathlete|[[Andrejs Rastorgujevs]]|LAT}} || 55:08.0 || 2 (0+0+0+2) || +2:25.6 |- | 14 || 33 || align=left| {{flagathlete|[[Aleksandar Loginov]]|RUS}} || 55:30.7 || 3 (1+1+0+1) || +2:48.3 |- | 15 || 34 || align=left| {{flagathlete|[[Vladimir Čepelin]]|BJE}} || 55:38.1 || 2 (0+1+0+1) || +2:55.7 |- | 16 || 71 || align=left| {{flagathlete|[[Leif Nordgren]]|SAD}} || 55:58.1 || 1 (0+0+0+1) || +3:15.7 |- | 17 || 41 || align=left| {{flagathlete|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]]|SAD}} || 56:00.9 || 2 (0+1+0+1) || +3:18.5 |- | 18 || 36 || align=left| {{flagathlete|[[Lars Helge Birkeland]]|NOR}} || 56:02.9 || 1 (0+0+1+0) || +3:20.5 |- | 19 || 60 || align=left| {{flagathlete|[[Simon Fourcade]]|FRA}} || 56:18.7 || 2 (0+1+0+1) || +3:36.3 |- | 20 || 72 || align=left| {{flagathlete|[[Roman Rees]]|NJE}} || 56:24.5 || 2 (1+0+1+0) || +3:42.1 |- | 21 || 2 || align=left| {{flagathlete|[[Dimitar Gerdžikov]]|BUL}} || 56:24.7 || 1 (0+1+0+0) || +3:42.3 |- | 22 || 54 || align=left| {{flagathlete|[[Tomáš Krupčík]]|ČEŠ}} || 56:29.7 || 2 (1+0+1+0) || +3:47.3 |- | 23 || 90 || align=left| {{flagathlete|[[Michal Krčmář]]|ČEŠ}} || 56:33.3 || 2 (1+1+0+0) || +3:50.9 |- | 24 || 22 || align=left| {{flagathlete|[[Jeremy Finello]]|ŠVI}} || 56:42.9 || 3 (0+1+1+1) || +4:00.5 |- | 25 || 67 || align=left| {{flagathlete|[[Roland Lessing]]|EST}} || 56:53.5 || 1 (1+0+0+0) || +4:11.1 |- | 26 || 49 || align=left| {{flagathlete|[[Scott Gow]]|KAN}} || 56:55.5 || 3 (1+0+0+2) || +4:13.1 |- | 27 || 70 || align=left| {{flagathlete|[[Krasimir Anev]]|BUL}} || 56:55.7 || 2 (1+1+0+0) || +4:13.3 |- | 28 || 65 || align=left| {{flagathlete|[[Jesper Nelin]]|ŠVE}} || 56:56.5 || 3 (0+1+0+2) || +4:14.1 |- | 29 || 56 || align=left| {{flagathlete|[[Dominik Windisch]]|ITA}} || 57:13.4 || 4 (2+1+1+0) || +4:31.0 |- | 30 || 27 || align=left| {{flagathlete|[[Felix Leitner]]|AUT}} || 57:20.0 || 3 (1+1+0+1) || +4:37.6 |- | 31 || 23 || align=left| {{flagathlete|[[Tero Seppälä]]|FIN}} || 57:34.1 || 3 (2+0+0+1) || +4:51.7 |- | 32 || 21 || align=left| {{flagathlete|[[Florent Claude]]|BEL}} || 57:38.6 || 2 (0+0+0+2) || +4:56.2 |- | 33 || 63 || align=left| {{flagathlete|[[Raman Jaliotnau]]|BJE}} || 57:41.7 || 4 (2+0+1+1) || +4:59.3 |- | 34 || 44 || align=left| {{flagathlete|[[Timofej Lapšin]]|KOR}} || 57:48.6 || 2 (0+1+0+1) || +5:06.2 |- | 35 || 95 || align=left| {{flagathlete|[[Michal Šlesingr]]|ČEŠ}} || 57:55.3 || 2 (0+1+0+1) || +5:12.9 |- | 36 || 1 || align=left| {{flagathlete|[[Nikita Poršnev]]|RUS}} || 57:55.5 || 4 (1+1+1+1) || +5:13.1 |- | 37 || 4 || align=left| {{flagathlete|[[Ondřej Moravec]]|ČEŠ}} || 58:12.8 || 4 (0+2+1+1) || +5:30.4 |- | 38 || 50 || align=left| {{flagathlete|[[Kalev Ermits]]|EST}} || 58:24.5 || 3 (0+1+1+1) || +5:42.1 |- | 39 || 43 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Fourcade]]|FRA}} || 58:28.4 || 4 (1+1+0+2) || +5:46.0 |- | 40 || 68 || align=left| {{flagathlete|[[Matej Kazár]]|SLK}} || 58:54.9 || 3 (0+1+0+2) || +6:12.5 |- | 41 || 37 || align=left| {{flagathlete|[[Julian Eberhard]]|AUT}} || 58:58.7 || 5 (3+0+1+1) || +6:16.3 |- | 42 || 38 || align=left| {{flagathlete|[[Jakov Fak]]|SLO}} || 59:02.1 || 4 (0+1+1+2) || +6:19.7 |- | 43 || 76 || align=left| {{flagathlete|[[Thomas Bormolini]]|ITA}} || 59:11.3 || 3 (2+0+0+1) || +6:28.9 |- | 44 || 47 || align=left| {{flagathlete|[[Benjamin Weger]]|ŠVI}} || 59:13.1 || 6 (2+2+2+0) || +6:30.7 |- | 45 || 78 || align=left| {{flagathlete|[[Aleksandar Povarnicin]]|RUS}} || 59:14.0 || 4 (0+2+1+1) || +6:31.6 |- | 46 || 9 || align=left| {{flagathlete|[[Klemen Bauer]]|SLO}} || 59:16.6 || 5 (1+2+0+2) || +6:34.2 |- | 47 || 101 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Ponsiluoma]]|ŠVE}} || 59:22.9 || 4 (0+1+3+0) || +6:40.5 |- | 48 || 85 || align=left| {{flagathlete|[[Dominik Landertinger]]|AUT}} || 59:23.9 || 4 (0+1+1+2) || +6:41.5 |- | 49 || 16 || align=left| {{flagathlete|[[Sergej Bočarnikov]]|BJE}} || 59:31.4 || 4 (1+1+1+1) || +6:49.0 |- | 50 || 73 || align=left| {{flagathlete|[[Łukasz Szczurek]]|POL}} || 59:42.5 || 3 (1+1+0+1) || +7:00.1 |- | 51 || 31 || align=left| {{flagathlete|[[Karol Dombrovski]]|LTU}} || 59:50.2 || 3 (0+1+1+1) || +7:07.8 |- | 52 || 57 || align=left| {{flagathlete|[[Tsukasa Kobonoki]]|JAP}} || {{sort|60:09.0|1:00:09.1}} || 4 (0+0+1+3) || +7:26.7 |- | 53 || 40 || align=left| {{flagathlete|[[Cornel Puchianu]]|RUM}} || {{sort|60:13.6|1:00:13.6}} || 4 (0+1+1+2) || +7:31.2 |- | 54 || 3 || align=left| {{flagathlete|[[Roman Jeremin]]|KAZ}} || {{sort|60:16.3|1:00:16.3}} || 6 (3+0+2+1) || +7:33.9 |- | 55 || 97 || align=left| {{flagathlete|[[Rok Tršan]]|SLO}} || {{sort|60:16.8|1:00:16.8}} || 2 (1+0+0+1) || +7:34.4 |- | 56 || 39 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Otčenáš]]|SLK}} || {{sort|60:26.0|1:00:26.0}} || 5 (1+2+1+1) || +7:43.6 |- | 57 || 91 || align=left| {{flagathlete|[[Andrzej Nędza-Kubiniec]]|POL}} || {{sort|60:26.1|1:00:26.1}} || 3 (1+1+1+0) || +7:43.7 |- | 58 || 103 || align=left| {{flagathlete|[[Anton Smolski]]|BJE}} || {{sort|60:34.2|1:00:34.2}} || 5 (2+1+2+0) || +7:51.8 |- | 59 || 96 || align=left| {{flagathlete|[[Vitalij Trush]]|UKR}} || {{sort|60:42.0|1:00:42.0}} || 2 (0+1+1+0) || +7:59.6 |- | 60 || 45 || align=left| {{flagathlete|[[Aleksandrs Patrijuks]]|LAT}} || {{sort|60:49.1|1:00:49.1}} || 4 (2+2+0+0) || +8:06.7 |- | 61 || 66 || align=left| {{flagathlete|[[Vytautas Strolia]]|LTU}} || {{sort|60:54.4|1:00:54.4}} || 5 (0+1+3+1) || +8:12.0 |- | 62 || 77 || align=left| {{flagathlete|[[Olli Hiidensalo]]|FIN}} || {{sort|61:21.1|1:01:21.1}} || 4 (1+0+2+1) || +8:38.7 |- | 63 || 15 || align=left| {{flagathlete|[[Tomas Kaukėnas]]|LTU}} || {{sort|61:28.2|1:01:28.2}} || 4 (0+4+0+0) || +8:45.8 |- | 64 || 86 || align=left| {{flagathlete|[[Erlend Bjøntegaard]]|NOR}} || {{sort|61:30.2|1:01:30.2}} || 7 (1+3+1+2) || +8:47.8 |- | 65 || 80 || align=left| {{flagathlete|[[Ruslan Tkalenko]]|UKR}} || {{sort|61:30.8|1:01:30.8}} || 6 (0+3+0+3) || +8:48.4 |- | 66 || 84 || align=left| {{flagathlete|[[Kōsuke Ozaki]]|JAP}} || {{sort|61:33.7|1:01:33.7}} || 4 (2+0+1+1) || +8:51.3 |- | 67 || 7 || align=left| {{flagathlete|[[Peppe Femling]]|ŠVE}} || {{sort|61:58.0|1:01:58.0}} || 6 (0+1+4+1) || +9:15.6 |- | 68 || 6 || align=left| {{flagathlete|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]]|SAD}} || {{sort|62:00.8|1:02:00.8}} || 7 (1+0+2+4) || +9:18.4 |- | 69 || 51 || align=left| {{flagathlete|[[Serhij Semenov]]|UKR}} || {{sort|62:04.5|1:02:04.5}} || 6 (2+1+0+3) || +9:22.1 |- | 70 || 52 || align=left| {{flagathlete|[[Grzegorz Guzik]]|POL}} || {{sort|62:07.5|1:02:07.5}} || 6 (1+2+2+1) || +9:25.1 |- | 71 || 69 || align=left| {{flagathlete|[[Miha Dovžan]]|SLO}} || {{sort|62:34.2|1:02:34.2}} || 4 (1+3+0+0) || +9:51.8 |- | 72 || 5 || align=left| {{flagathlete|[[Thierry Chenal]]|ITA}} || {{sort|62:35.2|1:02:35.2}} || 4 (0+1+2+1) || +9:52.8 |- | 73 || 62 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Jäger]]|ŠVI}} || {{sort|62:36.7|1:02:36.7}} || 7 (2+2+0+3) || +9:54.3 |- | 74 || 20 || align=left| {{flagathlete|[[Yan Xingyuan]]|KIN}} || {{sort|62:40.1|1:02:40.1}} || 5 (1+1+0+3) || +9:57.7 |- | 75 || 94 || align=left| {{flagathlete|[[Denis Șerban]]|RUM}} || {{sort|62:45.2|1:02:45.2}} || 3 (1+0+1+1) || {{sort|+9:73|+10:02.8}} |- | 76 || 25 || align=left| {{flagathlete|[[Mihail Usov]]|MDA}} || {{sort|62:48.3|1:02:48.3}} || 6 (0+4+0+2) || {{sort|+9:74|+10:05.9}} |- | 77 || 58 || align=left| {{flagathlete|[[Timur Kuts]]|KAZ}} || {{sort|63:09.2|1:03:09.2}} || 4 (0+2+1+1) || {{sort|+9:75|+10:26.8}} |- | 78 || 102 || align=left| {{flagathlete|[[Tuomas Grönman (biatlonac)|Tuomas Grönman]]|FIN}} || {{sort|63:19.3|1:03:19.3}} || 5 (2+1+1+1) || {{sort|+9:76|+10:36.9}} |- | 79 || 17 || align=left| {{flagathlete|[[Choi Du-jin]]|KOR}} || {{sort|63:31.8|1:03:31.8}} || 3 (1+1+1+0) || {{sort|+9:79|+10:49.4}} |- | 80 || 82 || align=left| {{flagathlete|[[Wang Wenqiang]]|KIN}} || {{sort|63:33.0|1:03:33.0}} || 5 (1+1+0+3) || {{sort|+9:80|+10:50.6}} |- | 81 || 74 || align=left| {{flagathlete|[[George Buta]]|RUM}} || {{sort|64:01.9|1:04:01.9}} || 5 (3+1+1+0) || {{sort|+9:81|+11:19.5}} |- | 82 || 8 || align=left| {{flagathlete|[[Kauri Kõiv]]|EST}} || {{sort|64:05.5|1:04:05.5}} || 7 (4+1+2+0) || {{sort|+9:82|+11:23.1}} |- | 83 || 18 || align=left| {{flagathlete|[[Artem Tiščenko]]|UKR}} || {{sort|64:09.2|1:04:09.2}} || 7 (1+2+1+3) || {{sort|+9:83|+11:26.8}} |- | 84 || 99 || align=left| {{flagathlete|[[Alex Howe]]|SAD}} || {{sort|64:26.8|1:04:26.8}} || 6 (1+3+1+1) || {{sort|+9:84|+11:44.4}} |- | 85 || 32 || align=left| {{flagathlete|[[Apostolos Angelis]]|GRČ}} || {{sort|64:34.3|1:04:34.3}} || 7 (2+3+0+2) || {{sort|+9:85|+11:51.9}} |- | 86 || 11 || align=left| {{flagathlete|[[Michal Šíma]]|SLK}} || {{sort|64:38.9|1:04:38.9}} || 7 (2+2+2+1) || {{sort|+9:86|+11:56.5}} |- | 87 || 93 || align=left| {{flagathlete|[[Mario Dolder]]|ŠVI}} || {{sort|64:52.5|1:04:52.5}} || 9 (4+1+3+1) || {{sort|+9:87|+12:10.1}} |- | 88 || 64 || align=left| {{flagathlete|[[Thierry Langer]]|BEL}} || {{sort|65:00.7|1:05:00.7}} || 7 (2+2+2+1) || {{sort|+9:88|+12:18.3}} |- | 89 || 88 || align=left| {{flagathlete|[[Sergej Sirik]]|KAZ}} || {{sort|65:41.6|1:05:41.6}} || 5 (1+2+1+1) || {{sort|+9:89|+12:59.2}} |- | 90 || 98 || align=left| {{flagathlete|[[Kazuya Inomata]]|JAP}} || {{sort|65:43.1|1:05:43.1}} || 6 (1+1+2+2) || {{sort|+9:90|+13:00.7}} |- | 91 || 46 || align=left| {{flagathlete|[[Milanko Petrović]]|SRB}} || {{sort|65:43.6|1:05:43.6}} || 5 (3+0+2+0) || {{sort|+9:91|+13:01.2}} |- | 92 || 13 || align=left| {{flagathlete|[[Roberts Slotiņš]]|LAT}} || {{sort|66:28.4|1:06:28.4}} || 7 (2+3+0+2) || {{sort|+9:92|+13:46.0}} |- | 93 || 100 || align=left| {{flagathlete|[[Aidan Millar]]|KAN}} || {{sort|68:04.8|1:08:04.8}} || 7 (3+0+1+3) || {{sort|+9:93|+15:22.4}} |- | 94 || 14 || align=left| {{flagathlete|[[Dávid Panyik]]|MAĐ}} || {{sort|68:19.4|1:08:19.4}} || 6 (1+0+1+4) || {{sort|+9:94|+15:37.0}} |- | 95 || 87 || align=left| {{flagathlete|[[Damir Rastić]]|SRB}} || {{sort|68:22.5|1:08:22.5}} || 10 (2+3+2+3) || {{sort|+9:95|+15:40.1}} |- | 96 || 79 || align=left| {{flagathlete|[[Lee Su-young]]|KOR}} || {{sort|68:35.1|1:08:35.1}} || 5 (1+2+1+1) || {{sort|+9:96|+15:52.7}} |- | 97 || 30 || align=left| {{flagathlete|[[Roberto Piqueras]]|ŠPA}} || {{sort|72:34.9|1:12:34.9}} || 10 (4+1+4+1) || {{sort|+9:97|+19:52.5}} |- | 98 || 28 || align=left| {{flagathlete|[[Soma Gyallai]]|MAĐ}} || {{sort|78:00.6|1:18:00.6}} || 12 (2+4+5+1) || {{sort|+9:98|+25:18.2}} |- | rowspan=5|{{hs|99}} || 12 || align=left| {{flagathlete|[[Stavre Jada]]|SMK}} || rowspan=4| Nisu završili utrku || 11 (4+2+1+4) || rowspan=4|{ |- | 81 || align=left| {{flagathlete|[[Christian Gow]]|KAN}} || (0+0+ + ) |- | 89 || align=left| {{flagathlete|[[Simon Eder]]|AUT}} || (1+2+0+ ) |- | 92 || align=left| {{flagathlete|[[Anton Sinapov]]|BUG}} || (2+2+2+ ) |- | 10 || align=left| {{flagathlete|[[Jules Burnotte]]|KAN}} || colspan=3| Nije startovao |} ==Reference== {{refspisak}}{{Biatlon portal}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.]] ok2wdrtsaxmrmmg8zoxu3c8lz17vg65 Osman Topčagić 0 457197 3939363 3936074 2026-11-06T20:41:38Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939363 wikitext text/x-wiki '''Osman Topčagić''' (rođen u oktobru 1951. u [[Sarajevo|Sarajevu]])[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/23610/osman-topcagic-sef-misije-bih-pri-eu-bosna-je-evropa-sama-po-sebi] bosanskohercegovački je diplomata i trenutni ambasador [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]].[https://london.mvp.gov.ba/bs/osoblje-ambasade] Ranije je obavljao dužnosti direktora [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcije za evropske integracije BiH]] (2003–2009)[https://www.parlament.ba/session/DownloadDocument?DocumentId=ed110065-6aca-48c8-a5b5-d09eec53b2d7&langTag=bs], ambasadora i šefa misije Bosne i Hercegovine pri [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] (2009–2012)[https://www.predsjednistvobih.ba/zaklj/sjed/default.aspx?id=30755&langTag=bs-BA&utm_source=chatgpt.com] i predsjednika [[Panevropska unija Bosne i Hercegovine|Panevropske unije Bosne i Hercegovine]] (2018–2023).[https://www.klix.ba/vijesti/bih/osman-topcagic-izabran-za-novog-predsjednika-panevropske-unije-bih/181013045] == Biografija == === Obrazovanje i početak karijere === Osman Topčagić rođen je 1951. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Osnovnu školu završio je 1966, a [[Prva gimnazija Sarajevo|Prvu gimnaziju u Sarajevu]], na klasičnom smjeru, 1970. godine. Diplomirao je 1975. godine na [[Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu|Prirodno-matematičkom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], na studiju matematike. Paralelno s redovnim školovanjem završio je osnovnu muzičku školu 1968. i srednju muzičku školu 1972. godine, na odsjeku za [[violončelo]].<ref name="ambasada">{{Cite web|url=https://london.mvp.gov.ba/bs/ambasador|title=Ambasador – Osman Topčagić|publisher=Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|access-date=17. 10. 2026}}</ref> Profesionalnu karijeru započeo je 1975. godine kao istraživač asistent u Metalurškom institutu u [[Zenica|Zenici]], gdje je radio do 1978. godine. Nakon kraćeg angažmana u Republičkom zavodu za statistiku u Sarajevu, zaposlio se u poslovnom sistemu [[UNIS]], u kojem se bavio razvojem informacionih sistema, programiranjem i upravljanjem projektima.<ref name="ambasada" /><ref name="rse">{{Cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/660297.html|title=Realno je da 2016. budemo u EU|publisher=Radio Slobodna Evropa|access-date=17. 10. 2026}}</ref> Od 1979. do 1984. godine radio je kao sistemski inženjer i voditelj projekata u preduzeću UNIS-Infos, kasnije poznatom kao UNIS Unidata. Od 1985. do 1990. rukovodio je Informativno-dokumentacionim centrom UNIS-Instituta u Sarajevu, a od 1990. do 1994. bio je direktor informacionog sistema UNIS-Komerca.<ref name="ambasada" /> === Diplomatska karijera === Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], 1993. godine imenovan je za pomoćnika ministra za informacioni sistem u [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|Ministarstvu unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine]]. Godine 1994. prešao je u [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]], gdje je do 1996. obavljao funkciju sekretara ministarstva. Od 1996. do 1998. radio je kao ambasador u sjedištu Ministarstva vanjskih poslova BiH.<ref name="ambasada" /> Od 1998. do 2001. godine bio je [[ambasador]] Bosne i Hercegovine u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]]. Nakon završetka mandata u Londonu, od 2002. do 2003. godine obavljao je funkciju zamjenika šefa Misije Bosne i Hercegovine pri [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] i [[NATO|NATO-u]] u [[Bruxelles]]u.<ref name="ambasada" /><ref name="cgo">{{Cite web|url=https://cgo-cce.org/2006/05/10/zapadni-balkan-i-evropske-integracije/|title=Zapadni Balkan i evropske integracije|date=10. 5. 2006|publisher=Centar za građansko obrazovanje|access-date=17. 10. 2026}}</ref> === Direkcija za evropske integracije === Godine 2003. imenovan je za direktora [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcije za evropske integracije Bosne i Hercegovine]], na čijem je čelu bio do 2009. godine.<ref name="ambasada" /><ref name="esi">{{Cite web|url=https://www.esiweb.org/hbs/publications/bijeg-iz-prvog-kruga-pakla-ili-tajna-iza-reformi-u-bosni-i-hercegovini|title=Bijeg iz prvog kruga pakla ili tajna iza reformi u Bosni i Hercegovini|publisher=European Stability Initiative|access-date=17. 10. 2026}}</ref> Tokom njegovog mandata Direkcija je učestvovala u koordinaciji aktivnosti državnih institucija u procesu [[Proširenje Evropske unije|evropskih integracija]] Bosne i Hercegovine. U tom periodu vođeni su pregovori o [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju|Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju]] između Bosne i Hercegovine i Evropske unije, koji je potpisan 2008. godine.<ref name="esi" /><ref name="ssp">{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/obnova-reformskog-procesa-uvjet-za-kandidaturu-u-eu/81225034|title=Obnova reformskog procesa uvjet za kandidaturu u EU|date=25. 12. 2008|publisher=Klix.ba|access-date=17. 10. 2026}}</ref> === Misija Bosne i Hercegovine pri Evropskoj uniji === Od 2009. do 2012. godine obavljao je funkciju ambasadora i šefa Misije Bosne i Hercegovine pri Evropskoj uniji u Bruxellesu. Nakon završetka diplomatskog mandata, od 2012. do 2016. godine bio je šef Odjela za Evropsku uniju u Ministarstvu vanjskih poslova Bosne i Hercegovine.<ref name="ambasada" /> === Ponovni mandat u Ujedinjenom Kraljevstvu === Topčagić je ponovo imenovan za ambasadora Bosne i Hercegovine u Ujedinjenom Kraljevstvu. Na toj funkciji nalazi se i 2026. godine.<ref name="ambasada" /><ref name="vlada">{{Cite web|url=https://www.vlada.ks.gov.ba/node/127976|title=Uk i Topčagić u Londonu o jačanju veza s dijasporom i novim investicijskim programima|date=23. 6. 2026|publisher=Vlada Kantona Sarajevo|access-date=17. 10. 2026}}</ref> === Panevropska unija i ostali angažmani === Od 2013. do 2018. godine bio je član Upravnog odbora [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].<ref name="ambasada" /> Na izbornoj skupštini održanoj 13. oktobra 2018. godine jednoglasno je izabran za predsjednika [[Panevropska unija Bosne i Hercegovine|Panevropske unije Bosne i Hercegovine]], naslijedivši [[Franjo Topić|Franju Topića]]. Funkciju predsjednika obavljao je do 2023. godine.<ref name="ambasada" /><ref name="peu">{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/osman-topcagic-izabran-za-novog-predsjednika-panevropske-unije-bih/181013045|title=Osman Topčagić izabran za novog predsjednika Panevropske unije BiH|date=13. 10. 2018|publisher=Klix.ba|access-date=17. 10. 2026}}</ref> Tokom predsjedavanja Panevropskom unijom BiH učestvovao je u javnim raspravama i konferencijama posvećenim evropskim integracijama, reformskim procesima i položaju Bosne i Hercegovine u Evropskoj uniji.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/wigemark-opet-upozorio-politicare-ne-koristite-negativnu-retoriku-saljite-pozitivne-poruke/190615039|title=Wigemark opet upozorio političare: Ne koristite negativnu retoriku, šaljite pozitivne poruke|date=15. 6. 2019|publisher=Klix.ba|access-date=17. 10. 2026}}</ref> === Priznanja=== Dana 9. maja 2007. godine odlikovan je francuskim [[Nacionalni orden za zasluge (Francuska)|Nacionalnim ordenom za zasluge]] (''Ordre national du Mérite''), u stepenu viteza (''Chevalier''), koji mu je dodijelio predsjednik [[Jacques Chirac]].<ref name="ambasada" /> == Reference == {{Refspisak}} {{DEFAULTSORT:Topčagić, Osman}} [[Kategorija:Rođeni 1951.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Ambasadori Bosne i Hercegovine‎]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 46lmklcstwuxrykrdxmgijxgm99fy3u Saint Helier 0 457419 3939376 3935783 2026-11-06T20:45:18Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939376 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hermitage_St_Helier_Jersey.jpg|desno|mini| Hermitaž Svetog Helijera nalazi se u zaljevu pored Svetog Helijera i pristupačna je pješice u vrijeme oseke]] [[Datoteka:Liberation_sculpture_Jersey.jpg|mini|desno| Kip na "Trgu oslobođenja"]] '''Saint Helier'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Saint-Helier|title=Saint Helier {{!}} Jersey, Channel Islands|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=18. 11. 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sthelier.je/history-in-st-helier|title=History in St Helier|last=Digital|first=iPOP|website=St Helier Town Hall|language=en|access-date=18. 11. 2019}}</ref>({{IPAc-en|ˈ|h|ɛ|l|i|ər}}; {{Jez-fr|Saint-Hélier}}, {{Jez-nrf|Saint Hélyi}}) jedna je od dvanaest [[Općine Jerseyja|općina]] na [[Jersey]]u i najveća na [[Kanalska ostrva|Kanalskim ostrvima]] u [[La Manche|Engleskom kanalu]]. St. Helier ima oko 33.500 stanovnika, otprilike 34,2&nbsp;% ukupnog stanovništva Jerseyja, i [[Glavni grad|glavni je]] grad Ostrva, iako se zgrada Vlade nalazi u [[Saint Savior (Jersey)|Saint Savioru]]). Urbano područje općine St. Helier čini većinu najvećeg grada u Jerseyju, mada se dio gradskog područja nalazi u susjednom St. Saviouru, a predgrađa se prostiru u [[Saint Lawrence (Jersey)|St. Lawrence]] i [[Saint Clement (Jersey)|St. Clement]]. Veći dio Svetog Helijera je ruralni. Općina ima površinu od 10,6&nbsp;km<sup>2</sup>, što je 9&nbsp;% ukupne kopnene površine Ostrva zajedno sa melioracijom dobivenim zemljištem površine od 2&nbsp;km<sup>2</sup>. Grad se nalazi uz obalu u jugoistočnom dijelu općine. U njegovim okvirima smješteni su glavni trgovački distrikt i glavna luka ostrva. Kao glavni grad, St. Helier je također sjedište vlade ostrva, parlamenta i sudova. Dokazi o naseljenosti postoje još od 13. stoljeća, a razvoj grada kroz historiju opisan je kao "spazmodičan", pri čemu se njegovo širenje odvijalo u skladu s talasima migracija na ostrvo.<ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.1163/2213-2996_flg_com_325540|title=Jersey - Government|website=Foreign Law Guide|access-date=5. 1. 2026}}</ref> Grb općine sastoji se od dvije ukrštene zlatne sjekire na plavoj podlozi, pri čemu plava boja simbolizira more, dok sjekire predstavljaju mučeništvo Heliera, koji je stradao od ruku saksonskih gusara 555. godine.<ref>{{Cite book|last=Syvret|first=Marguerite|url=https://books.google.ba/books/about/Balleine_s_History_of_Jersey.html?id=aNyQuAAACAAJ&redir_esc=y|title=Balleine's History of Jersey|last2=Stevens|first2=Joan|last3=Balleine|first3=George Reginald|date=2011|publisher=History Press Limited|isbn=978-1-86077-650-2|language=en}}</ref> == Reference == {{refspisak}} {{Glavni gradovi evropskih država}} [[Kategorija:Općine Jerseyja]] 7kvf9qm09yw2ic98irnsosg50g7ckwy Koncentracijski logor Jasenovac 0 458232 3939516 3897309 2026-11-07T08:54:33Z ~2026-59027-61 187699 /* */ 3939516 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Jasenovac, brána.jpg|mini|desno|Ulaz u koncentracijski logor Jasenovac]] '''Radni logor Jasenovac''' (''Sabirni logor Jasenovac'') bio je [[Ustaše|ustaški]] [[Koncentracijski logor|koncentracijski]],<ref>[http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 Konzentrazionslager und andere vergleichbare Haftstätten im Rahmen der Anerkennung des Artikel-2 Abkommens mit der ][[Jewish Claims Conference]] (JCC) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020802/http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 |date=5 Mart 2016 }} {{Simboli jezika|de|Njemački jezik}}</ref><ref name="HS">[[Holm Sundhaussen]] ''Jugoslawien und seine Nachfolgestaaten 1943-2011 - Eine ungewöhnliche Geschichte des Gewönhlichen'', Böhlau Verlag Wien - Köln - Weimar, {{ISBN|978-3-205-79609-1}} {{de simbol}}</ref> [[radni logor|radni]], [[sabirni logor|sabirni]] i [[logor smrti]]<ref name="LR">{{Cite book |author=[[Ljiljana Radonić]] |publisher=Heinz Fassmann, Wolfgang Müller-Funk, [[Heidemarie Uhl]] |title=Krieg um die Erinnerung an das KZ Jasenovac: Kroatische Vergangenheitspolitik zwischen Revisionismus und europäischen Standards; Kulturen der Differenz- Transformationsprozesse in Zentraleuropa nach 1989 |location=Göttingen |date=2009 |page=179}} {{de simbol}}</ref> u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] u kojem su za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bili zatvarani i ubijani Hrvati, [[Židovi]], [[Romi]], protivnici [[NDH]], komunisti, Srbi i [[Bošnjaci]] protivnici ustaškog režima i zarobljeni [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslavenski partizani]]. Logor se nalazio u [[Jasenovac|Jasenovcu]] u blizini ušća rijeke [[Una|Une]] u [[Sava|Savu]] i bio je u funkciji od augusta 1941. do aprila 1945. Bio je najveći logor na području okupirane [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. U logoru je ubijeno, po raznim izvorima, od par stotina do preko 70 000 ljudi,<ref name="HS"/> a bio je jedini logor smrti u Drugom svjetskom ratu u Evropi u kojem je bez [[Treći rajh|njemačkog]] organizacionog ili materijalnog sudjelovanja sprovođeno sistematsko ubijanje.<ref name="LR"/> Sastojao se od pet većih i tri manja logora. Logoru su pripadali i logori [[Koncentracijski logor Sisak|Sisak]], [[Koncentracijski logor Gornja Rijeka|Gornja Rijeka]] i [[Koncentracijski logor Jastrebarsko|Jastrebarsko]]. U zavisnosti od definicije, površina kompleksa logora bila je oko 240&nbsp;km<sup>2</sup>, mada ne postoji jasna definicija pojma ''"Kompleks logora Jasenovac"''.<ref>Mario Kevo: ''Počeci jasenovačkog logora i pojmovna (terminološka) problematika Sustava jasenovačkih logora.'' str.&nbsp;587</ref> == Historija == === Pozadina === [[Datoteka:Fascist occupation of yugoslavia-sr.png|180px|mini|desno|Karta Jugoslavije nakon okupacije 1941. i NDH]] [[Datoteka:Ustaše order for Jews and Serbs to leave-1941.jpg|mini|180px|desno|Plakat sa naredbom o iseljavanju Srba i Židova iz stanova u Zagrebu iz maja 1941.]] [[Aprilski rat|Napadom]] [[Sile Osovine|Sila Osovine]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] 6. aprila 1941. i kapitulacijom [[Vojska Kraljevine Jugoslavije|Vojske Kraljevine Jugoslavije]] 17. aprila, dolazi do okupacije Jugoslavije i podjele od strane [[Treći rajh|njemačkih]], [[Kraljevina Italija|italijanskih]], [[Mađarska|mađarskih]] i [[Kraljevina Bugarska|bugarskih]] vojnih jedinica. Ulaskom njemačkih jedinica u Zagreb 10. aprila, pukovnik [[Slavko Kvaternik]] u ime [[Ustaša|ustaškog pokreta]] proglašava [[Marionetska država|marionetsku]] Nezavisnu Državu Hrvatsku, pod protektoratom Trećeg rajha i Italije, kojoj će pripasti dijelovi današnje [[Hrvatska|Hrvatske]], osim [[Istra|Istre]] i dijelova [[Dalmacija|Dalmacije]], koji su i ranije pripadali Italiji, [[Slavonija]], [[Srijem]], [[Bosna i Hercegovina]], kao i dijelovi današnje [[Srbija|Srbije]]. Proglašavanje NDH je bilo pozdravljeno od većine Hrvata, kao i zvaničnih kulturnih institucija Hrvata, te rimokatoličke crkve. Na ovom području živjelo je oko 3,3 miliona [[Hrvati|Hrvata]], 1,9 miliona [[Srbi|Srba]], te oko 700.000 [[Muslimani (narod)|Muslimana]] i manji broj drugih etničkih manjina. Po ugledu na [[Nirnberški zakoni|Nirnberške zakone]] u Trećem rajhu, u NDH se tri sedmice nakon proglašenja, donose sliči rasni zakoni po kojima se stotinama hiljada Srba, Židova i Roma, ograničavaju prava te priprema njihov progon i istrebljenje. Uhapšeni se [[Židovi]] zatvaraju u logore ili se deportuju u [[Koncentracioni logor|koncentracione logore]] na području Trećeg rajha. Po jednoj zakonskoj odredbi Trećeg rajha, novonastale vlasti u NDH, plaćale bi transport Jevreja Trećem rajhu, a zauzvrat im je bilo omogućeno oduzimanje cjelokupne imovine protjeranih Jevreja.<ref name="Arendt">[[Hannah Arendt]], ''Eichmann in Jersualem - Ein Bericht von der Banalität des Bösen'', Piper München, Zürich {{ISBN|978-3-492-24822-8}}</ref> Dio Židova se slao u neke od ukupno [[Koncentracijski logori u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|40 logora]], dok su se Srbi uglavnom zatvarali u u logore na području NDH.<ref>{{cite web | url = http://jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5320 | title = Logori u NDH| publisher = JUSP Jasenovac | access-date=21. 12. 2019}}</ref> === Osnivanje === [[Datoteka:Plan of Jasenovac main camp.svg|mini|desno|180px|Plan logora Jasenovac]] Logor je osnovan donošenjem zakonske uredbe Nr. CDXXIX-2101-Z-19 od 25. novembra 1941, obznanjenom od [[Ante Pavelić]]a, a potpisanom od [[Ministarstvo pravosuđa i bogoštovlja NDH|ministra pravosuđa]] [[Mirko Puk|Mirka Puka]] formalno legaliziran.<ref>Barry M. Lituchy: ''Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia: analyses and survivor testimonies''. Jasenovac Research Institute, 2006, {{ISBN|0-9753432-0-3}}, str.&nbsp;68.</ref> Krajem 1941, započela je gradnja logora, kojom je rukovodio [[Eugen Dido Kvaternik]] kao zapovjednik [[Ustaška nadzorna služba|Ustaške nadzorne službe]] (UNS), te koja je kao tajna policija preuzela upravu na svim logorima. Osnivač i organizator logora [[Vjekoslav Luburić]], koji je postao i komadant logora, nazvan je ''Maks mesar''. Luburić je bio na izobrazbi u [[Koncentracijski logor Sachsenhausen|Koncentracijskom logoru Sachsenhausen]], gdje je sudjelovao u izgradnji i izradi egzekucijskih mjesta streljanjem za sovjetske ratne zarobljenike,<ref>Horst Seferens: ''Sowjetische Kriegsgefangene im KZ Sachsenhausen 1941-1945''. In: Gedenkstättenrundbrief 104 S. 38.</ref> čime je htio prenijeti taj model u logor Jasenovac.<ref>[[Wolfgang Benz]], [[Barbara Distel]] (Hrsg.): ''[[Der Ort des Terrors]]. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager.'' Band 9: ''Arbeitserziehungslager, Ghettos, Jugendschutzlager, Polizeihaftlager, Sonderlager, Zigeunerlager, Zwangsarbeiterlager.'' C.H. Beck, München 2009, {{ISBN|978-3-406-57238-8}}, S.&nbsp;327.</ref> Osnovni cilj ovog logora smrti bilo je uništavanje Srba, Židova i Roma, te svećenštva [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. Između ostalog u logoru su logoraši korišćeni za popravku tenkova, izradu kožnih potrebština za ustaške vojnike, te za prinudni rad u ciglani. Izrađen po uzorima nacističkih logora, dobio je u njemačkim krugovima, drugo ime ''Balkanski Auschwitz''. Na glavnom ulazu pisalo je ''"Sve za [[poglavnik]]a. Radna služba Ustaške obrane – Sabirni logor Br. III"''. === Izgradnja === Pripremni radovi za osnivanje novog logora započeli su najkasnije 24. jula 1941. kada je Ravnateljstvo melioracionih i regulatornih radova naručilo drvo "za gradnju drvenih baraka u Jasenovcu". Vlasti NDH su planirale da taoce koriste za odvodnjavanje [[Park prirode Lonjsko polje|Lonjskog polja]] i gradnju nasipa duž pruge Jasenovac-[[Novska]].{{sfn|Komarica|Odić|2005|p=31}} Iako se kao lokacija logora spominjalo mjesto [[Jasenovac]], prvi zatočenici dopremani su na poljanu pored sela [[Bročice]]. Logor je osnovan od 15. do 21. augusta 1941, a prvi zatvorenici su stigli 20-21. augusta da naprave barake u logoru Bročice.{{sfn|Lituchy|2006|p=39}}{{sfn|Komarica|Odić|2005|pp=40–41}} Ti prvi dopremljeni zatočenici bili su muškarci, Srbi i Jevreji koje ustaše nisu stigli likvidirati nakon zatvaranja kompleksa ustaških koncentracijskih logora [[Koncentracijski logor Gospić|Gospić]]—[[Koncentracijski logor Jadovno|Jadovno]]—[[Koncentracijski logor Slana|Pag]].<ref>{{Cite web |url=http://www.jadovno.com/jadovno-slana-metajna/articles/jadovno-slana-i-metajna-cir.html |title=Zatezalo-Jadovno: Kompleks ustaških logora 1941. — Zbornik dokumenata, Muzej žrtava genocida, Beograd, (2007) |access-date=21. 12. 2019 |archive-date=17. 11. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117025141/http://www.jadovno.com/jadovno-slana-metajna/articles/jadovno-slana-i-metajna-cir.html |url-status=dead }}</ref> Jedan dio logoraša, slat je od septembra i iz [[Koncentracijski logor Kruščica|logora u Kruščici]], koji je služio kao prihvatni logor u kome su smještani Židovi iz Sarajeva. Nakon zatvaranja ovog logora, Židovi iz župe Lašva-Glaž i gradova [[Travnik]]a, [[Visoko]]g, [[Zenica|Zenice]] i [[Zavidovići|Zavidovića]], slati su direktno u Jasenovac.<ref name=Travnik>'''Travnik u NOR-u, knjiga prva''', ''Ćamil Kazazović'', Naša riječ, Zenica 1969. godine</ref> Prvi zapovjednik logora Bročice bio je ustaški poručnik [[Ivan Rako]], a područje logora Krapje osiguravala je 22. satnija [[Ustaška vojnica|Ustaške vojnice]].{{sfn|Mataušić|2008|p=100}} Zbog sve bržeg priliva zatočenika ustaše su ubrzo pristupili izgradnji novog logora na livadama između sela [[Krapje (Jasenovac)|Krapje]] i [[Plesmo]], nekoliko kilometara jugozapadno od Bročica, prema rijeci [[Sava|Savi]]. Od prvih 600 zatočenika iz Gospića, oko 300 ljudi, uglavnom [[Jevreji|Jevreja]] je upućeno u Krapje osam dana po dolasku, gdje su spavali na otvorenom jer su se barake tek gradile.{{sfn|Komarica|Odić|2005|p=41}} Osim logoraša sa Paga i iz Gospića, u novi logor su počeli dovoditi drugi zatočenici. Prvi zapovjednik logora Krapje bio je poručnik [[Ante Marić]], a čuvali su ga pripadnici postrojbe 14. i 17. satnije Ustaške vojnice.{{sfn|Mataušić|2008|p=100}} Najraniji pronađeni dokument u kom se pominje logor Jasenovac datiran je na 11. septembar u pismu [[Dido Kvaternik|Dide Kvaternika]] Glavnom stožeru domobranstva u kom daje instrukcije da se oko 50 uhvaćenih osoba iz [[Bijeljina|Bijeljine]] otpremi u ovaj logor.{{sfn|Komarica|Odić|2005|p=41}}{{sfn|Mataušić|2008|pp=95-96}} Do oktobra 1941. logori Bročice i Krapje bili su uglavnom samostalni, a privremeno zapovjedništvo je u mjestu Jasenovac je vodilo brigu samo oko prehrane talaca. Privremeno zapovjedništvo je bilo direktno podređeno Uredu III [[Ustaška nadzorna služba|Ustaške nadzorne službe]] u Zagrebu, čiji je rukovodilac do decembra 1942. bio [[Vjekoslav Luburić]].{{sfn|Mataušić|2008|p=100}} Prvi zapovjednik sistema logora Jasenovac od oktobra 1941. bio je Luburićev zamjenik [[Ivica Matković]]. Od oktobra 1941. do proljeća 1942. zapovjednik sabirnog logora bio je [[Ivica Brkljačić]], [[Ljubo Miloš]] je bio zapovjednik radne službe u logoru Ciglana, a zapovjednik logora [[Joso Matijević]]. === Položaj === [[Datoteka:Jasenovac camps.svg|180px|mini|desno|Kompleks logora Jasenovac]] Koncentracijski logor Jasenovac je bio zapravo kompleks logora koji se sastojao od pet logora: [[Koncentracijski logor Krapje|Krapje]] (Jasenovac I), [[Koncentracijski logor Bročice|Bročice]] (Jasenovac II), koji zu zatvoreni oko novembra 1943, te logor Ciglana (Jasenovac III), Kožara (Jasenovac IV) i [[Koncentracijski logor Stara Gradiška|Stara Gradiška]] (Jasenovac V). Nakon otvaranja oko 40 koncentracijskih logora u NDH, do 1945. većina manjih je ubrzo zatvorena, a logor Jasenovac je odabran kao središnji logor. Za spriječavanje bijega logoraša, odgovarao je položaj logora na ušću Une u Savu, te rubnih rijeka [[Strug (rijeka)|Struge]] i [[Lonja (rijeka)|Lonje]], a za dopremu logoraša pogodovala je blizina i povezanost sa prugom [[Beograd]]−[[Zagreb]]. === Stratišta === [[Datoteka:Srbosjek (knife) used in Croatia - 1941–1945.jpg|mini|Nož nazvan "[[srbosjek]]" korišćen od ustaša za ubijanje logoraša u logoru<ref>Deutsches Historisches Museum: [http://www.dhm.de/datenbank/dhm.php?seite=5&fld_0=A3621579 Garbenmesser]</ref>]] Logoraši su najčešće u logor dovoženi u stočnim vagonima, do zadnje željezničke stanice na rijeci Savi, te su skelom prevoženi u [[Donja Gradina|Donju Gradinu]] (danas u Bosni i Hercegovini) i tamo ubijani. Isprva su ubijani vatrenim oružjem,kasnije nožem, maljem ili sjekirama.<ref name="DLF090828">[[Eberhard Rondholz]]: [http://www.dradio.de/dlf/sendungen/dasfeature/987667/ ''Zweierlei Erinnerung: Jasenovac – Das kroatische Auschwitz.''] auf: ''[[Deutschlandfunk]].'' 28. August 2009.</ref> Nož "[[srbosjek]]" koji je naručen kao pomagalo u poljopriverdnim poslovima, proizveden po naruđbi NDH u Njemačkoj takođe je korišten za ubijanje logoraša.<ref>David M. Kennedy, Margaret E. Wagner, Linda Barrett Osborne, Susan Reyburn: ''The Library of Congress World War II Companion.'' Simon and Schuster, 2007, S.&nbsp;640, 646–647, 683: „''At Jasenovac, a series of camps in Croatia, the ultranationalist, right-wing Ustasha murdered Serbs, Jews, Gypsies, Muslims, and political opponents not by gassing, but with hand tools or the infamous graviso or srbosjek (literally, „Serb cutter“) – a long, curved knife attached to a partial glove and designed for rapid, easy killing.''“</ref><ref>Ladislaus Hory, Martin Broszat: ''Der kroatische Ustascha-Staat, 1941–1945.'' Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1964.</ref><ref>Dave Hunt: ''Die Frau und das Tier Geschichte, Gegenwart und Zukunft der römischen Kirche.'' Harvest House Publishers, 1994, S.&nbsp;289–301.</ref><ref>Egon Berger: ''44 mjeseca u Jasenovcu.'' Grafički Zavod Hrvatske, Zagreb 1966.</ref> === Zatvaranje logora === {{Sekcija}} === Pokušaji bijega === {{Sekcija}} == Broj žrtava == {{Sekcija}} == Spomen-područje == {{Glavni|Spomen-područje Jasenovac}} U sjećanje na žrtve logora Jasenovac, 1968. je osnovano [[Spomen-područje Jasenovac]], a centralni spomenik [[Kameni cvijet (spomenik)|Kameni cvijet]] izgradio je arhitekta [[Bogdan Bogdanović]]. == Revizionizam == {{Sekcija}} == Napomene == {{Napspisak}} == Literatura == * {{Cite book|ref=harv|editor-last=Lituchy|editor-first=Barry M.| title = Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia: Analyses and Survivor Testimonies|year=2006| location = New York| publisher = Jasenovac Research Institute| url = https://books.google.com/books?hl=sr&id=lvAhAQAAIAAJ}} * {{Cite book|ref=harv| last=Komarica| first = Slavko| last2=Odić| first2 = Slavko| title = Zašto Jasenovac nije oslobođen|year=2008| location = Zagreb| publisher = Iros| url = https://books.google.com/books?id=JfshAQAAIAAJ}} * {{Cite book|ref=harv| last=Mataušić| first = Nataša| title = Koncentracioni logor Jasenovac: Fotomonografija|year=2008| location = Zagreb| publisher = Spomen područje Jasenovac}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Jasenovac concentration camp}} * {{Službeni sajt|http://www.jusp-jasenovac.hr/}} * [http://www.jasenovac.org/ Istraživački institut Jasenovac] * [http://www.jasenovac-info.com/ Odbor za Jasenovac SPC] * [http://www.arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=cir Arhiv Republike Srpske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220082524/http://arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=cir |date=20. 12. 2016 }} * [https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449 Enciklopedija holokausta: Jasenovac] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Koncentracijski logori u Drugom svjetskom ratu|Jasenovac]] [[Kategorija:Koncentracijski logori u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|Jasenovac]] [[Kategorija:Jasenovac]] [[Kategorija:Koncentracijski logor Jasenovac|*]] [[Kategorija:Masakri nad Srbima]] [[Kategorija:Masakri nad Jevrejima]] [[Kategorija:Masakri nad Bošnjacima]] [[Kategorija:Masakri nad Romima]] [[Kategorija:Masakri u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Osnivanja u 1941.]] [[Kategorija:Ukidanja u 1945.]] d84ga241g8b110u2ckig7wvmbheutd5 3939523 3939516 2026-11-07T09:41:55Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-59027-61|~2026-59027-61]] ([[User talk:~2026-59027-61|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:PanaskoBot|PanaskoBot]] 3897309 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Jasenovac, brána.jpg|mini|desno|Ulaz u koncentracijski logor Jasenovac]] '''Koncentracijski logor Jasenovac''' (''Sabirni logor Jasenovac'') bio je [[Ustaše|ustaški]] [[Koncentracijski logor|koncentracijski]],<ref>[http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 Konzentrazionslager und andere vergleichbare Haftstätten im Rahmen der Anerkennung des Artikel-2 Abkommens mit der [[Jewish Claims Conference]] (JCC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020802/http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Standardartikel/Themen/Oeffentliche_Finanzen/Vermoegensrecht_und_Entschaedigungen/Kriegsfolgen_Wiedergutmachung/Haftstaetten_Liste.pdf?__blob=publicationFile&v=2 |date=5 Mart 2016 }} {{Simboli jezika|de|Njemački jezik}}</ref><ref name="HS">[[Holm Sundhaussen]] ''Jugoslawien und seine Nachfolgestaaten 1943-2011 - Eine ungewöhnliche Geschichte des Gewönhlichen'', Böhlau Verlag Wien - Köln - Weimar, {{ISBN|978-3-205-79609-1}} {{de simbol}}</ref> [[radni logor|radni]], [[sabirni logor|sabirni]] i [[logor smrti]]<ref name="LR">{{Cite book |author=[[Ljiljana Radonić]] |publisher=Heinz Fassmann, Wolfgang Müller-Funk, [[Heidemarie Uhl]] |title=Krieg um die Erinnerung an das KZ Jasenovac: Kroatische Vergangenheitspolitik zwischen Revisionismus und europäischen Standards; Kulturen der Differenz- Transformationsprozesse in Zentraleuropa nach 1989 |location=Göttingen |date=2009 |page=179}} {{de simbol}}</ref> u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] u kojem su za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bili zatvarani i ubijani [[Srbi]], [[Židovi]], [[Romi]], protivnici [[NDH]], komunisti, [[Hrvati]] i [[Bošnjaci]] protivnici ustaškog režima i zarobljeni [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslavenski partizani]]. Logor se nalazio u [[Jasenovac|Jasenovcu]] u blizini ušća rijeke [[Una|Une]] u [[Sava|Savu]] i bio je u funkciji od augusta 1941. do aprila 1945. Bio je najveći logor na području okupirane [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. U logoru je ubijeno, po raznim izvorima, od 100.000 do preko 1.000.000 ljudi,<ref name="HS"/> a bio je jedini logor smrti u Drugom svjetskom ratu u Evropi u kojem je bez [[Treći rajh|njemačkog]] organizacionog ili materijalnog sudjelovanja sprovođeno sistematsko ubijanje.<ref name="LR"/> Sastojao se od pet većih i tri manja logora. Logoru su pripadali i logori [[Koncentracijski logor Sisak|Sisak]], [[Koncentracijski logor Gornja Rijeka|Gornja Rijeka]] i [[Koncentracijski logor Jastrebarsko|Jastrebarsko]]. U zavisnosti od definicije, površina kompleksa logora bila je oko 240&nbsp;km<sup>2</sup>, mada ne postoji jasna definicija pojma ''"Kompleks logora Jasenovac"''.<ref>Mario Kevo: ''Počeci jasenovačkog logora i pojmovna (terminološka) problematika Sustava jasenovačkih logora.'' str.&nbsp;587</ref> == Historija == === Pozadina === [[Datoteka:Fascist occupation of yugoslavia-sr.png|180px|mini|desno|Karta Jugoslavije nakon okupacije 1941. i NDH]] [[Datoteka:Ustaše order for Jews and Serbs to leave-1941.jpg|mini|180px|desno|Plakat sa naredbom o iseljavanju Srba i Židova iz stanova u Zagrebu iz maja 1941.]] [[Aprilski rat|Napadom]] [[Sile Osovine|Sila Osovine]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] 6. aprila 1941. i kapitulacijom [[Vojska Kraljevine Jugoslavije|Vojske Kraljevine Jugoslavije]] 17. aprila, dolazi do okupacije Jugoslavije i podjele od strane [[Treći rajh|njemačkih]], [[Kraljevina Italija|italijanskih]], [[Mađarska|mađarskih]] i [[Kraljevina Bugarska|bugarskih]] vojnih jedinica. Ulaskom njemačkih jedinica u Zagreb 10. aprila, pukovnik [[Slavko Kvaternik]] u ime [[Ustaša|ustaškog pokreta]] proglašava [[Marionetska država|marionetsku]] Nezavisnu Državu Hrvatsku, pod protektoratom Trećeg rajha i Italije, kojoj će pripasti dijelovi današnje [[Hrvatska|Hrvatske]], osim [[Istra|Istre]] i dijelova [[Dalmacija|Dalmacije]], koji su i ranije pripadali Italiji, [[Slavonija]], [[Srijem]], [[Bosna i Hercegovina]], kao i dijelovi današnje [[Srbija|Srbije]]. Proglašavanje NDH je bilo pozdravljeno od većine Hrvata, kao i zvaničnih kulturnih institucija Hrvata, te rimokatoličke crkve. Na ovom području živjelo je oko 3,3 miliona [[Hrvati|Hrvata]], 1,9 miliona [[Srbi|Srba]], te oko 700.000 [[Muslimani (narod)|Muslimana]] i manji broj drugih etničkih manjina. Po ugledu na [[Nirnberški zakoni|Nirnberške zakone]] u Trećem rajhu, u NDH se tri sedmice nakon proglašenja, donose sliči rasni zakoni po kojima se stotinama hiljada Srba, Židova i Roma, ograničavaju prava te priprema njihov progon i istrebljenje. Uhapšeni se [[Židovi]] zatvaraju u logore ili se deportuju u [[Koncentracioni logor|koncentracione logore]] na području Trećeg rajha. Po jednoj zakonskoj odredbi Trećeg rajha, novonastale vlasti u NDH, plaćale bi transport Jevreja Trećem rajhu, a zauzvrat im je bilo omogućeno oduzimanje cjelokupne imovine protjeranih Jevreja.<ref name="Arendt">[[Hannah Arendt]], ''Eichmann in Jersualem - Ein Bericht von der Banalität des Bösen'', Piper München, Zürich {{ISBN|978-3-492-24822-8}}</ref> Dio Židova se slao u neke od ukupno [[Koncentracijski logori u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|40 logora]], dok su se Srbi uglavnom zatvarali u u logore na području NDH.<ref>{{cite web | url = http://jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=5320 | title = Logori u NDH| publisher = JUSP Jasenovac | access-date=21. 12. 2019}}</ref> === Osnivanje === [[Datoteka:Plan of Jasenovac main camp.svg|mini|desno|180px|Plan logora Jasenovac]] Logor je osnovan donošenjem zakonske uredbe Nr. CDXXIX-2101-Z-19 od 25. novembra 1941, obznanjenom od [[Ante Pavelić]]a, a potpisanom od [[Ministarstvo pravosuđa i bogoštovlja NDH|ministra pravosuđa]] [[Mirko Puk|Mirka Puka]] formalno legaliziran.<ref>Barry M. Lituchy: ''Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia: analyses and survivor testimonies''. Jasenovac Research Institute, 2006, {{ISBN|0-9753432-0-3}}, str.&nbsp;68.</ref> Krajem 1941, započela je gradnja logora, kojom je rukovodio [[Eugen Dido Kvaternik]] kao zapovjednik [[Ustaška nadzorna služba|Ustaške nadzorne službe]] (UNS), te koja je kao tajna policija preuzela upravu na svim logorima. Osnivač i organizator logora [[Vjekoslav Luburić]], koji je postao i komadant logora, nazvan je ''Maks mesar''. Luburić je bio na izobrazbi u [[Koncentracijski logor Sachsenhausen|Koncentracijskom logoru Sachsenhausen]], gdje je sudjelovao u izgradnji i izradi egzekucijskih mjesta streljanjem za sovjetske ratne zarobljenike,<ref>Horst Seferens: ''Sowjetische Kriegsgefangene im KZ Sachsenhausen 1941-1945''. In: Gedenkstättenrundbrief 104 S. 38.</ref> čime je htio prenijeti taj model u logor Jasenovac.<ref>[[Wolfgang Benz]], [[Barbara Distel]] (Hrsg.): ''[[Der Ort des Terrors]]. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager.'' Band 9: ''Arbeitserziehungslager, Ghettos, Jugendschutzlager, Polizeihaftlager, Sonderlager, Zigeunerlager, Zwangsarbeiterlager.'' C.H. Beck, München 2009, {{ISBN|978-3-406-57238-8}}, S.&nbsp;327.</ref> Osnovni cilj ovog logora smrti bilo je uništavanje Srba, Židova i Roma, te svećenštva [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. Između ostalog u logoru su logoraši korišćeni za popravku tenkova, izradu kožnih potrebština za ustaške vojnike, te za prinudni rad u ciglani. Izrađen po uzorima nacističkih logora, dobio je u njemačkim krugovima, drugo ime ''Balkanski Auschwitz''. Na glavnom ulazu pisalo je ''"Sve za [[poglavnik]]a. Radna služba Ustaške obrane – Sabirni logor Br. III"''. === Izgradnja === Pripremni radovi za osnivanje novog logora započeli su najkasnije 24. jula 1941. kada je Ravnateljstvo melioracionih i regulatornih radova naručilo drvo "za gradnju drvenih baraka u Jasenovcu". Vlasti NDH su planirale da taoce koriste za odvodnjavanje [[Park prirode Lonjsko polje|Lonjskog polja]] i gradnju nasipa duž pruge Jasenovac-[[Novska]].{{sfn|Komarica|Odić|2005|p=31}} Iako se kao lokacija logora spominjalo mjesto [[Jasenovac]], prvi zatočenici dopremani su na poljanu pored sela [[Bročice]]. Logor je osnovan od 15. do 21. augusta 1941, a prvi zatvorenici su stigli 20-21. augusta da naprave barake u logoru Bročice.{{sfn|Lituchy|2006|p=39}}{{sfn|Komarica|Odić|2005|pp=40–41}} Ti prvi dopremljeni zatočenici bili su muškarci, Srbi i Jevreji koje ustaše nisu stigli likvidirati nakon zatvaranja kompleksa ustaških koncentracijskih logora [[Koncentracijski logor Gospić|Gospić]]—[[Koncentracijski logor Jadovno|Jadovno]]—[[Koncentracijski logor Slana|Pag]].<ref>{{Cite web |url=http://www.jadovno.com/jadovno-slana-metajna/articles/jadovno-slana-i-metajna-cir.html |title=Zatezalo-Jadovno: Kompleks ustaških logora 1941. — Zbornik dokumenata, Muzej žrtava genocida, Beograd, (2007) |access-date=21. 12. 2019 |archive-date=17. 11. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117025141/http://www.jadovno.com/jadovno-slana-metajna/articles/jadovno-slana-i-metajna-cir.html |url-status=dead }}</ref> Jedan dio logoraša, slat je od septembra i iz [[Koncentracijski logor Kruščica|logora u Kruščici]], koji je služio kao prihvatni logor u kome su smještani Židovi iz Sarajeva. Nakon zatvaranja ovog logora, Židovi iz župe Lašva-Glaž i gradova [[Travnik]]a, [[Visoko]]g, [[Zenica|Zenice]] i [[Zavidovići|Zavidovića]], slati su direktno u Jasenovac.<ref name=Travnik>'''Travnik u NOR-u, knjiga prva''', ''Ćamil Kazazović'', Naša riječ, Zenica 1969. godine</ref> Prvi zapovjednik logora Bročice bio je ustaški poručnik [[Ivan Rako]], a područje logora Krapje osiguravala je 22. satnija [[Ustaška vojnica|Ustaške vojnice]].{{sfn|Mataušić|2008|p=100}} Zbog sve bržeg priliva zatočenika ustaše su ubrzo pristupili izgradnji novog logora na livadama između sela [[Krapje (Jasenovac)|Krapje]] i [[Plesmo]], nekoliko kilometara jugozapadno od Bročica, prema rijeci [[Sava|Savi]]. Od prvih 600 zatočenika iz Gospića, oko 300 ljudi, uglavnom [[Jevreji|Jevreja]] je upućeno u Krapje osam dana po dolasku, gdje su spavali na otvorenom jer su se barake tek gradile.{{sfn|Komarica|Odić|2005|p=41}} Osim logoraša sa Paga i iz Gospića, u novi logor su počeli dovoditi drugi zatočenici. Prvi zapovjednik logora Krapje bio je poručnik [[Ante Marić]], a čuvali su ga pripadnici postrojbe 14. i 17. satnije Ustaške vojnice.{{sfn|Mataušić|2008|p=100}} Najraniji pronađeni dokument u kom se pominje logor Jasenovac datiran je na 11. septembar u pismu [[Dido Kvaternik|Dide Kvaternika]] Glavnom stožeru domobranstva u kom daje instrukcije da se oko 50 uhvaćenih osoba iz [[Bijeljina|Bijeljine]] otpremi u ovaj logor.{{sfn|Komarica|Odić|2005|p=41}}{{sfn|Mataušić|2008|pp=95-96}} Do oktobra 1941. logori Bročice i Krapje bili su uglavnom samostalni, a privremeno zapovjedništvo je u mjestu Jasenovac je vodilo brigu samo oko prehrane talaca. Privremeno zapovjedništvo je bilo direktno podređeno Uredu III [[Ustaška nadzorna služba|Ustaške nadzorne službe]] u Zagrebu, čiji je rukovodilac do decembra 1942. bio [[Vjekoslav Luburić]].{{sfn|Mataušić|2008|p=100}} Prvi zapovjednik sistema logora Jasenovac od oktobra 1941. bio je Luburićev zamjenik [[Ivica Matković]]. Od oktobra 1941. do proljeća 1942. zapovjednik sabirnog logora bio je [[Ivica Brkljačić]], [[Ljubo Miloš]] je bio zapovjednik radne službe u logoru Ciglana, a zapovjednik logora [[Joso Matijević]]. === Položaj === [[Datoteka:Jasenovac camps.svg|180px|mini|desno|Kompleks logora Jasenovac]] Koncentracijski logor Jasenovac je bio zapravo kompleks logora koji se sastojao od pet logora: [[Koncentracijski logor Krapje|Krapje]] (Jasenovac I), [[Koncentracijski logor Bročice|Bročice]] (Jasenovac II), koji zu zatvoreni oko novembra 1943, te logor Ciglana (Jasenovac III), Kožara (Jasenovac IV) i [[Koncentracijski logor Stara Gradiška|Stara Gradiška]] (Jasenovac V). Nakon otvaranja oko 40 koncentracijskih logora u NDH, do 1945. većina manjih je ubrzo zatvorena, a logor Jasenovac je odabran kao središnji logor. Za spriječavanje bijega logoraša, odgovarao je položaj logora na ušću Une u Savu, te rubnih rijeka [[Strug (rijeka)|Struge]] i [[Lonja (rijeka)|Lonje]], a za dopremu logoraša pogodovala je blizina i povezanost sa prugom [[Beograd]]−[[Zagreb]]. === Stratišta === [[Datoteka:Srbosjek (knife) used in Croatia - 1941–1945.jpg|mini|Nož nazvan "[[srbosjek]]" korišćen od ustaša za ubijanje logoraša u logoru<ref>Deutsches Historisches Museum: [http://www.dhm.de/datenbank/dhm.php?seite=5&fld_0=A3621579 Garbenmesser]</ref>]] Logoraši su najčešće u logor dovoženi u stočnim vagonima, do zadnje željezničke stanice na rijeci Savi, te su skelom prevoženi u [[Donja Gradina|Donju Gradinu]] (danas u Bosni i Hercegovini) i tamo ubijani. Isprva su ubijani vatrenim oružjem,kasnije nožem, maljem ili sjekirama.<ref name="DLF090828">[[Eberhard Rondholz]]: [http://www.dradio.de/dlf/sendungen/dasfeature/987667/ ''Zweierlei Erinnerung: Jasenovac – Das kroatische Auschwitz.''] auf: ''[[Deutschlandfunk]].'' 28. August 2009.</ref> Nož "[[srbosjek]]" koji je naručen kao pomagalo u poljopriverdnim poslovima, proizveden po naruđbi NDH u Njemačkoj takođe je korišten za ubijanje logoraša.<ref>David M. Kennedy, Margaret E. Wagner, Linda Barrett Osborne, Susan Reyburn: ''The Library of Congress World War II Companion.'' Simon and Schuster, 2007, S.&nbsp;640, 646–647, 683: „''At Jasenovac, a series of camps in Croatia, the ultranationalist, right-wing Ustasha murdered Serbs, Jews, Gypsies, Muslims, and political opponents not by gassing, but with hand tools or the infamous graviso or srbosjek (literally, „Serb cutter“) – a long, curved knife attached to a partial glove and designed for rapid, easy killing.''“</ref><ref>Ladislaus Hory, Martin Broszat: ''Der kroatische Ustascha-Staat, 1941–1945.'' Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1964.</ref><ref>Dave Hunt: ''Die Frau und das Tier Geschichte, Gegenwart und Zukunft der römischen Kirche.'' Harvest House Publishers, 1994, S.&nbsp;289–301.</ref><ref>Egon Berger: ''44 mjeseca u Jasenovcu.'' Grafički Zavod Hrvatske, Zagreb 1966.</ref> === Zatvaranje logora === {{Sekcija}} === Pokušaji bijega === {{Sekcija}} == Broj žrtava == {{Sekcija}} == Spomen-područje == {{Glavni|Spomen-područje Jasenovac}} U sjećanje na žrtve logora Jasenovac, 1968. je osnovano [[Spomen-područje Jasenovac]], a centralni spomenik [[Kameni cvijet (spomenik)|Kameni cvijet]] izgradio je arhitekta [[Bogdan Bogdanović]]. == Revizionizam == {{Sekcija}} == Napomene == {{Napspisak}} == Literatura == * {{Cite book|ref=harv|editor-last=Lituchy|editor-first=Barry M.| title = Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia: Analyses and Survivor Testimonies|year=2006| location = New York| publisher = Jasenovac Research Institute| url = https://books.google.com/books?hl=sr&id=lvAhAQAAIAAJ}} * {{Cite book|ref=harv| last=Komarica| first = Slavko| last2=Odić| first2 = Slavko| title = Zašto Jasenovac nije oslobođen|year=2008| location = Zagreb| publisher = Iros| url = https://books.google.com/books?id=JfshAQAAIAAJ}} * {{Cite book|ref=harv| last=Mataušić| first = Nataša| title = Koncentracioni logor Jasenovac: Fotomonografija|year=2008| location = Zagreb| publisher = Spomen područje Jasenovac}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Jasenovac concentration camp}} * {{Službeni sajt|http://www.jusp-jasenovac.hr/}} * [http://www.jasenovac.org/ Istraživački institut Jasenovac] * [http://www.jasenovac-info.com/ Odbor za Jasenovac SPC] * [http://www.arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=cir Arhiv Republike Srpske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220082524/http://arhivrs.org/Doc.aspx?subcat=42&cat=5&id=60&lang=cir |date=20. 12. 2016 }} * [https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449 Enciklopedija holokausta: Jasenovac] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Koncentracijski logori u Drugom svjetskom ratu|Jasenovac]] [[Kategorija:Koncentracijski logori u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj|Jasenovac]] [[Kategorija:Jasenovac]] [[Kategorija:Koncentracijski logor Jasenovac|*]] [[Kategorija:Masakri nad Srbima]] [[Kategorija:Masakri nad Jevrejima]] [[Kategorija:Masakri nad Bošnjacima]] [[Kategorija:Masakri nad Romima]] [[Kategorija:Masakri u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Osnivanja u 1941.]] [[Kategorija:Ukidanja u 1945.]] qdwjuhgw7axbadzq9zq43309aq6mi72 Nadežda Talanova 0 462184 3939241 3754907 2026-11-06T15:15:53Z AnToni 2325 3939241 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Nadežda Talanova | slika = | puno ime = Nadežda Aleksandrovna Talanova | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Rusija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1967|04|17}} | mjesto rođenja = [[Kizner]], [[Udmurtijska ASSR]], [[RSFSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = Mihajel Ovčinikov <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]] {{ZID|Rusija}}) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''7''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]]) | medalje SP = '''5''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] | pobjede SK = '''1''' | plasman SK = {{plainlist| * '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''11.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''21.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1999/1999]]) }} | pobjede SK štafeta= 5 | pobjede u dis = '''1''' – sprint <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1997/1998.|1997/98.]] | pobjede EK = '''3''' | plasman EK = | kraj karijere = 1999. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeta (biatlon)]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 3 | 2 }} |ažurirano = 3. 4. 2020. }} ''' Nadežda Aleksandrovna Talanova''', ({{jez-ru|Наде́жда Алекса́ндровна Тала́нова|kurziv=da}}) rođena 17. aprila 1967. u [[Kizner]]u, [[RSFSR]], [[SSSR]] (danas [[Rusija]]), je nekadašnja [[SSSR|sovjetska]] i [[Rusija|ruska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == Talanova se biatlon počela baviti 1985. godine. Njen prvi trener bio je Mihajel Ovčinikov. === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|19]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|1]] |} Svoju jedinu olimpijsku medalje u biatlonu, Talanova je osvojila u [[Lillehammer]]u na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] sa [[Anfisa Rezcova|Anfisom Rezcovom]], [[Natalija Snjitina|Natalijom Snjitinom]] i [[Luiza Noskova|Luizom Noskovom]] pobjedivši u u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]].<ref name=Biathlon94>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year = 1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> {{clear}} === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !!{{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|Eki.|ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 15 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 7,5 km|-]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (žene)|-]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|2]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|-]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} |colspan="4" | {{Tooltip|disc.|Disciplina nije bila u programu}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|16]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|-]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (žene)|10]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|3]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} |colspan="2" | {{Tooltip|disc.|Disciplina nije bila u programu}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|19]] |colspan="2" | {{Tooltip|disc.|Disciplina nije bila u programu}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|20]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|2]] | |} Talanova je nastupila na sedam [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] {{raščistiti}} === Svjetski kup === {{Sekcija}} == Nagrade == {{Sekcija}} == Privatni život == {{Sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Nadezhda Talanova}} * {{Sport365|279}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Talanova, Nadežda}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Biografije, Kizner]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Rusije]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 8ybr6y7885s5m18mdqk0535crn8p42r 3939252 3939241 2026-11-06T16:16:12Z AnToni 2325 /* Vanjski linkovi */ 3939252 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Nadežda Talanova | slika = | puno ime = Nadežda Aleksandrovna Talanova | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Rusija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1967|04|17}} | mjesto rođenja = [[Kizner]], [[Udmurtijska ASSR]], [[RSFSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = Mihajel Ovčinikov <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]] {{ZID|Rusija}}) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''7''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]]) | medalje SP = '''5''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] | pobjede SK = '''1''' | plasman SK = {{plainlist| * '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''11.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''21.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1999/1999]]) }} | pobjede SK štafeta= 5 | pobjede u dis = '''1''' – sprint <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1997/1998.|1997/98.]] | pobjede EK = '''3''' | plasman EK = | kraj karijere = 1999. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeta (biatlon)]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 3 | 2 }} |ažurirano = 3. 4. 2020. }} ''' Nadežda Aleksandrovna Talanova''', ({{jez-ru|Наде́жда Алекса́ндровна Тала́нова|kurziv=da}}) rođena 17. aprila 1967. u [[Kizner]]u, [[RSFSR]], [[SSSR]] (danas [[Rusija]]), je nekadašnja [[SSSR|sovjetska]] i [[Rusija|ruska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == Talanova se biatlon počela baviti 1985. godine. Njen prvi trener bio je Mihajel Ovčinikov. === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|19]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|1]] |} Svoju jedinu olimpijsku medalje u biatlonu, Talanova je osvojila u [[Lillehammer]]u na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] sa [[Anfisa Rezcova|Anfisom Rezcovom]], [[Natalija Snjitina|Natalijom Snjitinom]] i [[Luiza Noskova|Luizom Noskovom]] pobjedivši u u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]].<ref name=Biathlon94>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year = 1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> {{clear}} === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !!{{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|Eki.|ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 15 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 7,5 km|-]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (žene)|-]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|2]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|-]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} |colspan="4" | {{Tooltip|disc.|Disciplina nije bila u programu}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|16]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|-]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (žene)|10]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|3]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} |colspan="2" | {{Tooltip|disc.|Disciplina nije bila u programu}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|19]] |colspan="2" | {{Tooltip|disc.|Disciplina nije bila u programu}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|20]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|2]] | |} Talanova je nastupila na sedam [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] {{raščistiti}} === Svjetski kup === {{Sekcija}} == Nagrade == {{Sekcija}} == Privatni život == {{Sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Nadezhda Talanova}} * {{Sport365|279}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-15 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Talanova, Nadežda}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Biografije, Kizner]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Rusije]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] n906baxq030lkrkpu60o8tz12tot88t Nedžad Branković 0 464523 3939212 3802641 2026-11-06T14:38:32Z Panasko 146730 3939212 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Nedžad Branković | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Premijer Federacije Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti = 30. mart 2007 – 27. maj 2009. | prethodnik = Ahmet Hadžipašić | nasljednik = [[Vjekoslav Bevanda]] (v. d.)<br/> [[Mustafa Mujezinović]] | redoslijed2 = Federalni ministar prometa i komunikacija | vrijeme_na_vlasti2 = 14. februar 2003 – 30. mart 2007. | prethodnik2 = [[Besim Mehmedić]] | nasljednik2 = [[Nail Šećkanović]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1962|12|28}} | mjesto_rođenja = [[Višegrad]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = [[Bošnjaci|Bošnjak]] | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | supružnik = Suada Branković | djeca = 2 | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | zanimanje = Političar | vjera = [[Islam]] | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Nedžad Branković''' ([[Višegrad]], 28. decembra 1962) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar, doktor [[Građevinarstvo|građevinarstva]], bivši zamjenik ministra komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine, i bivši je premijer 6. [[Saziv Vlade Federacije Bosne i Hercegovine (Nedžad Branković)|Vlade Federacije Bosne i Hercegovine]]. Član je predsjedništva i izvršnog odbora [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA).<ref name= "NB1">{{Cite web|url= https://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=141|title= ''Nedžad Branković''|work= imovinapoliticara.cin.ba|access-date= 29. 11. 2022}}</ref> == Biografija == === Raniji život === Nedžad Branković je rođen 28. decembra u Višegradu, gdje je završio osnovnu školu i gimnaziju. Poslije toga, studirao je na Građevinskom fakultetu [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], kojeg je završio 1987. Dvije godine kasnije je magistrirao, a 2006. doktorirao na Fakultetu za saobraćaj i komunikacije Univerziteta u Sarajevu. Nakon završenog fakulteta Branković je našao zapošljenje u Insitutu za saobraćaj IPSA, gdje je između 1987. i 1992. radio kao saobraćajni inžinjer. Godinu dana kasnije, u [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratnim okolnostima]], Branković biva izabran za direktora novoformiranih [[Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini|Željeznica Bosne i Hercegovine]]. Godine 1998. prestaje sa radom, te prelazi u [[Energoinvest]], gdje je na poziciji direktora bio do 2003. godine.<ref name= "NB">{{Cite web|url= http://mkt.gov.ba/Content/Read/zamjenik-ministra?lang=en|title= ''Biography: Nedžad Branković''|work= mkt.gov.ba|access-date= 29. 11. 2022|archive-date= 18. 7. 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220718170906/https://mkt.gov.ba/Content/Read/zamjenik-ministra?lang=en|url-status= dead}}</ref> === Politička karijera === Branković je od osnivanja Stranke demokratske akcije (SDA) 1990. godine njen član, a trenutno u njoj djeluje kao član Izvršnog odbora i Predsjedništva. Politička karijera Nedžada Brankovića je počela 1998, kada je se na općim izborima kandidovao za zastupnika u Predstavničkom domu parlamenta Bosne i Hercegovine. Nakon kraja mandata 2002. ponovo se uspješno kandidovao, ali je zbog istovremenog obavljanja dužnosti direktora Energoinvesta, usljed nepostojivosti dužnosti, podnio ostavku. Godinu dana kasnije je izabran za ministra prometa i komunikacija u Vladi Federacije Bosne i Hercegovine [[Ahmet Hadžipašić|Ahmeta Hadžipašića]].<ref name= "NB1"/> ===== Ministar komunikacija i prometa Federacije Bosne i Hercegovine ===== Nedžad Branković je 14. februara 2003. izabran za ministra komunikacija i prometa Federacije Bosne i Hercegovine u vladi Ahmeta Hadžipašića. Tokom njegovog mandata nastavilo se sa izgradnjom [[Autoput A1 (Bosna i Hercegovina)|autoceste A1]], a započelo se i sa modernizacijom Željeznica Federacije Bosne i Hercegovine. Tako je u septembru 2006. započeta nabavka novih teretnih vagona.<ref name= "NB"/> ==== Premijer Federacije Bosne i Hercegovine ==== Nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2006.|Općih izbora u Bosni i Hercegovini 2006]], na kojima je SDA pobijedila sa najviše mandata u federalnom i državnom parlamentu, Branković je izabran za mandatara nove Vlade Federacije Bosne i Hercegovine, sastavljene od članova Stranke demokratske akcije, [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH) i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] (HDZ BiH). Brankovićeva vlada je u ekonomskoj politici imala cilj da se u Federaciji Bosne i Hercegovine uđe u dalju privatizaciju preduzeća u državnom vlasništvu. Tako je u okviru plana privatizacije 2007. i 2008. zaciljana prodaja državnog udjela u sektoru industrije i telekomunikacija. Među potencijalnim preduzećima za privatizaciju su se tako nalazili: [[BH Telecom]], [[HT Eronet]], [[Sarajevo osiguranje]], [[Bosnalijek]], te [[Energopetrol]].<ref name= "NB1"/> == Kontroverze == [[Centar za istraživačko novinarstvo (Bosna i Hercegovina)|Centar za istraživačko novinarstvo]] istražio je kako je Branković uspio od Vlade Bosne i Hercegovine dobiti stan gotovo besplatno.<ref>[https://web.archive.org/web/20110719070333/http://www.cin.ba/Stories/P15_Railways/?cid=756,1,1 A Lucky Real Estate Deal], CIN.ba</ref> Također su dokumentovali njegove sukobe interesa proizašle iz vlasništva nad firmom za upravljanje privatizacijskim fondom.<ref>[https://web.archive.org/web/20110719070423/http://www.cin.ba/Stories/P15_Railways/?cid=780,1,1 Slovenian Company Pushes Out Bosnian Owners and Investors], CIN.ba</ref> Branković je također bio na meti kritika zbog prodaje potraživanja koja je [[Demokratska Republika Kongo]] imala prema Bosni i Hercegovini kompaniji "FG Hemisphere". Bosanskohercegovačka policija tvrdila je da je Branković postupio nezakonito prodajom ovog duga – koji je pripadao državi, a prodat je kao lična imovina – te je preporučila podizanje optužnice. Optužnica nikada nije podignuta.<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2011/nov/15/call-action-vulture-funds-preying-poor - UK urged to prevent vulture funds preying on world's poorest countries]</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Rođeni 1962.]] [[Kategorija:Biografije, Višegrad]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Premijeri Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] 31anngchw8fm1oadl1psm2h1yzw9bg5 Slobodna Bosna 0 466383 3939392 3934962 2026-11-06T20:57:00Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939392 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = Slobodna Bosna | logo = Slobodna Bosna logo.svg | logo_veličina = 270px | logo_okvir = | logo_alt = | slika = | veličina_slike = | okvir_slike = | slika_alt = | tekst = | moto = | vrsta = | format = | vlasnici = | osnivači = | izdavač = BOSNA.BA d.o.o. | predsjednik = | urednik = [[Senad Avdić]] | glavni_urednik = | zamjenik_urednika = | pomoćnik_urednika = | generalni_urednik = | generalni_direktor = | urednik_novosti = | generalni_urednik_dizajna = | kampusni_urednik = | šef_kampusa = | metor_urednik = | metro_šef = | urednik_kolumne = | sportski_urednik = | urednik_fotografije = | zaposleni = {{Plainlist| * [[Mirha Dedić]] * [[Mario Iličić]] * [[Samir Begović]] * [[Darko Omeragić]] * [[Maja Radević]] * [[Sanela Gojak]] * [[Tamara Nikčević]] }} | osnovane = 1995. (0d 2000. i elektronsko izdanje) | političko = | jezik = [[Bosanski jezik|bosanski]] | prestale_se_objavljivati = | ponovo_pokrenute = | sjedište = Čekaluša čikma 6, 71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina | tiraž = | datum_tiraža = | čitalaštvo = | sestrinske_novine = | ISSN = | oclc = | RNI = | web-sajt = {{URL|https://www.slobodna-bosna.ba/}} | besplatne_internetske_arhive = | interaktivni_direktor = | država_objave = | grad_objave = }} '''''Slobodna Bosna''''' jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]]<ref>{{cite web|title=Investigative magazine's office set on fire in Bosnia and Herzegovina|url=https://www.ifex.org/bosnia_and_herzegovina/2013/09/23/seemo_statement_on_bosnia/|work=IFEX|access-date=20. 9. 2014|date=23. 9. 2013}}</ref> istraživački informativni sedmični časopis sa sjedištem u Sarajevu. Osnovan je 1991. kao štampano izdanje, dok je internetsko izdanje pokrenuto 2000. Štampano izdanje prestalo je izlaziti u decembru 2015, nakon čega je ''Slobodna Bosna'' nastavila djelovati isključivo kao internetski magazin. == Profil == Prije prelaska na isključivo internetsko izdanje, ''Slobodna Bosna'' bila je poznata po [[Istraživačko novinarstvo|istraživačkom novinarstvu]] i kritičkom izvještavanju o političkim akterima, [[kriminal]]u i [[Korupcija|korupciji]] u Bosni i Hercegovini.<ref name="Lupiga">{{Cite web|url=https://lupiga.com/vijesti/nakon-1-000-brojeva-i-20-godina-slobodne-bosne-kraj-ili-pravi-pocetak|title=NAKON 1.000 BROJEVA I 20 GODINA SLOBODNE BOSNE: Kraj ili pravi početak?|last=Lupiga|website=Lupiga|language=hr|access-date=15. 4. 2020}}</ref> Njena istraživanja korupcije često su izazivala reakcije političara, uključujući pokretanje sudskih postupaka protiv glavnog urednika [[Senad Avdić|Senada Avdića]]. Općinski sud u Sarajevu osudio je 23. juna 1999. Senada Avdića na dva mjeseca zatvora uslovno zbog krivičnog djela klevete.<ref>{{cite web|author=Daniel Omeragic|title=Alispahic and Mehmetovic are Experts in Getting Rid of "Paper Trail"|url=http://www.ex-yupress.com/oslob/oslob52.html|work=Ex-Yupress|access-date=20. 9. 2014|date=1. 7. 1999|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107161302/http://www.ex-yupress.com/oslob/oslob52.html|archive-date=7. 1. 2009|df=}}</ref> Ovu presudu osudio je [[Komitet za zaštitu novinara]] (Committee to Protect Journalists), ocijenivši da krivično kažnjavanje za klevetu predstavlja kršenje međunarodnih standarda slobode medija.<ref>[http://www.cpj.org/protests/99ltrs/Bosnia28June99.html Bosna] ''CPJ''. 28 June 1999.</ref> Ista organizacija izvještava o brojnim slučajevima u kojima su novinari sedmičnika ''Slobodna Bosna'', kao rezultat svoga rada, pretrpjeli lične napade, a isto tako se izvještava i o prijetnjama koje su pojedini lokalni političari otvoreno upućivali tadašnjem uredniku [[Edin Avdić|Edinu Avdiću]]. Međunarodne institucije poput predstavnika OESS-a za slobodu štampe osudile su napade koje je ovaj časopis pretrpio, poput pokušaja paljenja ulaza u sjedište Slobodne Bosne u septembru 2013. Zajedno sa sarajevskim magazinom ''[[Dani (časopis)|Dani]]'', ''Slobodna Bosna'' smatrana je jednim od najznačajnijih centara istraživačkog novinarstva u Bosni i Hercegovini. Ova dva magazina imala su važnu ulogu u istraživanju političkih afera, korupcije i drugih društvenih problema, naročito u periodu prije prelaska ''Slobodne Bosne'' na isključivo internetsko izdanje i promjena u uređivačkom rukovodstvu magazina ''Dani''.<ref name="Lupiga"/> Od početka 2016. časopis se prestao štampati i postao je dostupan samo on-line. == Vanjski linkovi == * {{službeni sajt|https://www.slobodna-bosna.ba/}} {{Novine u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Novine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Novine u Sarajevu]] [[Kategorija:Novine osnovane 1995.]] [[Kategorija:Novine na bosanskom jeziku]] ohktybkv2q05xy35ni4u1crbezp42zy Michelle Pfeiffer 0 466683 3939344 3935849 2026-11-06T20:35:29Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939344 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Michelle Pfeiffer Ant-Man & The Wasp premiere.jpg|mini|desno|Pfeiffer 2018.|211x211piksel]] '''Michelle Pfeiffer''' (Santa Ana, [[Kalifornija]], 29. april 1958) [[Sjedinjene Američke Države|američka]] je glumica, triput nominirana za [[Oscar]]a.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0000201/|title=Michelle Pfeiffer {{!}} Actress, Producer, Soundtrack|website=IMDb|language=en-US|access-date=3. 12. 2025}}</ref> == Biografija == Rodila se u mjestu [[Santa Ana]], 50&nbsp;km jugoistočno od [[Los Angeles]]a. Ima starijeg brata i dvije mlađe sestre, od kojih je jedna također glumica. Ona je švicarskog i njemačkog porijekla. Maturirala je 1976, a 1978. pobijedila je na izboru za ljepotu. Na filmu se probila tek 1983. Tokom 1980-ih i 1990-ih glumila je u nizu uspješnih filmova. U svojim filmovima često nosi traperice. Udavala se dva puta te ima dvoje djece. Sadašnji muž joj je David E. Kelley. == Ostale aktivnosti == [[Datoteka:Michelle_Pfeiffer_with_Dianne_Feinstein.jpg|mini|Pfeiffer se sastaje sa senatoricom Dianne Feinstein kako bi podržala Zakon o sigurnosti proizvoda za ličnu njegu 2019.]] === Proizvod i sponzorstva === Godine 2005. Pfeiffer je postala zaštitno lice proljetne kampanje Giorgia Armanija, dok ju je dizajner redovno odijevao za javne pojave i nastupe.<ref>{{Citation|title=Hawker, Ven. Alan Fort, (born 23 March 1944), Archdeacon of Malmesbury, 1999–2010, now Archdeacon Emeritus|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u19496|publisher=Oxford University Press|date=1. 12. 2007|accessdate=8. 12. 2025}}</ref><ref name="Haskell-2019">{{Cite web|url=https://www.instyle.com/celebrity/michelle-pfeiffer-march-feature|title=Michelle Pfeiffer is Back (as if She Ever Left)|last=Haskell|first=Robert|date=7. 2. 2019|website=[[InStyle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406160105/https://www.instyle.com/celebrity/michelle-pfeiffer-march-feature|archive-date=6. 4. 2023|access-date=7. 2. 2019}}</ref> Godine 2019, lansirala je vlastitu liniju luksuznih parfema nazvane Henry Rose.<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.138091|title=Rose bushes, field-grown : sixth list : March 8, 1927 /|date=1927|publisher=Howard Rose Co.,|location=Hemet, Calif. :}}</ref> Radi se o prvoj kolekciji luksuznih parfema koja je istovremeno i certificirana prema normama Cradle to Cradle, te posjeduje EWG verifikaciju.<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.135614|title=Rose bushes, winter harvest : third list revised : November 15, 1926 /|date=1926|publisher=Howard Rose Co.,|location=Hemet, California :}}</ref> Godine 2025., Pfeiffer bila glavno lice kampanje modne kuće [[Yves Saint Laurent]] kolekcije Ljeto 2025.<ref>{{Cite journal|last=Honig|first=Michelle|date=2015|title=Yves Saint Laurent, Spring/Summer 1997|url=https://doi.org/10.5040/9781350934429-fpa447|journal=Fashion Photography Archive|doi=10.5040/9781350934429-fpa447}}</ref> === Humanitarni rad === Budući da je deset godina bila pušačica (prestala je 1992) i s obzirom da je njena nećakinja deset godina bolovala od [[Leukemija|leukemije]], Pfeiffer je odlučila dati podršku Američkom društvo za borbu protiv raka.<ref>{{Citation|title=Hawker, Ven. Alan Fort, (born 23 March 1944), Archdeacon of Malmesbury, 1999–2010, now Archdeacon Emeritus|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u19496|publisher=Oxford University Press|date=1. 12. 2007|accessdate=8. 12. 2025}}</ref> Osim toga, aktivno podržava i Društvo za zaštitu životinja.<ref name="talk">{{Cite web|url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/michelle_pfeiffer_biog/4|title=Michelle Pfeiffer Biography|website=[[TalkTalk Group|Talk Talk]]|publisher=Tiscali UK Limited trading|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926071520/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/michelle_pfeiffer_biog/4|archive-date=26. 9. 2008|url-status=dead|access-date=23. 10. 2008|quote=Michelle, renowned as the most beautiful actress in the world.}}</ref> Godine 2016. prisustvovala je gala večeri Healthy Child Healthy World u [[Los Angeles]]u, događaju namijenjenom ljudima koji vode organizacije za zdravlje djece i okoliša.<ref>{{Cite web|url=https://www.instyle.com/celebrity/michele-pfeiffer-then-and-now|title=Michelle Pfeiffer: Then and Now|website=InStyle|access-date=23. 3. 2019}}</ref> U decembru iste godine, Pfeiffer, koja je tada praktikovala [[Veganstvo|vegansku ishranu]], pridružila se glavnom odboru Environmental Working Group, zagovaračke grupe sa sjedištem u [[Washington]]u.<ref>{{Cite web|url=https://henryrose.com/pages/about|title=Discover Henry Rose|website=Henry Rose|access-date=22. 11. 2022}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Tcmdb name}} * {{Instagram}} * {{Rotten Tomatoes person}} * {{Discogs artist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Američke filmske glumice]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Santa Ana (Kalifornija)]] 9iqfal6ztxt7c9h47mwrwgkke7f9e9y Eva Háková 0 468781 3939243 3761532 2026-11-06T15:16:12Z AnToni 2325 /* Reference */ 3939243 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Eva Háková | slika = AL-7319_1.jpg | puno ime = | država = {{ZID|Čehoslovačka}} <br> {{ZID|Češka}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1969|07|08}} | mjesto rođenja = [[Karlovy Vary]], [[Čehoslovačka]] | država rođenja = | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]]) | medalje OI = | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|1989]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]] ) | medalje SP = '''3''' | zlato SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | pobjede SK štafeta=1 | plasman SK = {{plainlist| * '''11.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''27.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''18.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 1 | 0 | 2 }} |ažurirano = 5. 10. 2020. }} '''Eva Háková''', rođena 8. jula 1969. u [[Karlovy Vary|Karlovym Varyma]], [[Čehoslovačka]] (danas [[Češka]]) kao '''Eva Burešová,''' je nekadašnja [[čehoslovačka]] i [[češka]] [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|35]] || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|9]] || || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|7]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|53]] || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|26]] || || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|6]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|35]] || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|34]] || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|25]] || [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|8]] |} Eva Háková je nastupila na trima olimpijskim igrama. Najbolji joj je rezultat bilo deveto mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|utrci na 7,5 km]] na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|igrama 1994.]]<ref name=Biathlon94>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year = 1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> U štafetnim takmičenjima najbolji joj je plasman bio na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|ZOI 1998.]], kada je sa [[Irena Česneková|Irenom Česnekovom]], [[Jiřina Pelcová|Jiřinom Pelcovom]] i [[Kateřina Holubcová|Kateřinom Holubcovom]] osvojila šesto mjesto.<ref name=Biathlon98>{{cite web |title = Nagano 1998 Official Report - Volume 3 |url = http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |publisher = LA84 Foundation |work = Nagano Olympics Organizing Committee |year = 1998 |access-date = 8. 2. 2013 |archive-date = 26. 2. 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080226202657/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |url-status = dead }}</ref> === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1989}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 7,5 km|21]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 3 × 7,5 km (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (žene)|7]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} |colspan="4" | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|48]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|12]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|9]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|47]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|16]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|7]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|27]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (žene)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|42]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|11]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|48]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|46]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|10]] | |} Nastupala je na osam [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstva]] u periodu 1988-2002. i osvojila jednu zlatnu i dvije bronzane medalje, ali sve u štafetnim i ekipnim utrkama. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989]], u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]], iza tada nepobjedive sovjetske i bugarske štafete osvojila je bronzanu medalju zajedno sa [[Jiřina Pelcová|Jiřinom Pelcovom]] i [[Renata Novotná|Renatom Novotnom]]. Drugu bronzanu je osvojila na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] sa [[Gabriela Sůvová|Gabrielom Suvovom]], [[Jiřina Pelcová|Jiřinom Pelcovom]] i [[Jana Kulhavá|Janom Kulhavom]]. Jedinu zlatnu medalju osvojila je [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993]], u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] sa [[Jana Kulhavá|Janom Kulhavom]], [[Iveta Knížková|Ivetom Knížkovom]] i [[Jiřina Pelcová|Jiřinom Pelcovom]]. Najbolji plasman u pojedinačnim disciplinama bilo je osvojeno šesto mjesto u [[Bugarska|bugarskom]] [[Borovec]]u u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 - 15 km|na 15&nbsp;km]] na na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] {{raščistiti}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="14" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] |- | - ||-|| ||30||11||21||22||21||18||27||18||42|| ||78 |} {{raščistiti}} Háková je prvi put nastupila u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89]], 19. januara 1989. u utrci na 15&nbsp;km, u [[Bugarska|bugarskom]] [[Borovec]]u kada je osvojila 18-o mjesto. Nije pobijedila u pojedinačnim utrkama, a najbolji joj je rezultat bilo drugo mjesto u utrci na 15&nbsp;km u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|SK 1992/1993.]] na Pokljuki, u [[Slovenija|Sloveniji]] 17. decembra 1992. godine. == Prestanak karijere == == Privatni život == Bila je udata za češkog biatlonca [[Zdeněk Hák (biatlonac)|Zdeněka Háka]],<ref>[https://oh.idnes.cz/nekdo-mi-snad-olympiadu-nepreje-rika-hakova-fk3-/oh-salt-lake-city.aspx?c=A020124_122405_zoh02_sporty_par Oh.idnes.cz: Někdo mi snad olympiádu nepřeje, říká Háková] (2002)</ref> s kojim ima sina češkog biatlonca [[Petr Hák|Petra Háka]], kćerke Veroniku Hákovu i Valentýnu Hákovou.<ref>{{Cite web| title = V Podkrkonoší možná vyrůstá mistr světa. Biatlon má v genové výbav | publisher = www.seznamzpravy.cz| date = 4. 5. 2022| url = https://www.seznamzpravy.cz/clanek/sport-v-podkrkonosi-mozna-vyrusta-mistr-sveta-biatlon-ma-v-genove-vybave-198838|accessdate= 21. 3. 2025|language=cs }}</ref> Nakon druge udaje za Tomáša Jetmara, uzela je muževo prezime Jetmarová. == Nagrade == == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|243}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Hakova, Eva}} [[Kategorija:Čehoslovački biatlonci]] [[Kategorija:Češki biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1969.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biografije, Karlovy Vary]] [[Kategorija:Čehoslovački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Češki olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 5f5xcjj0x928kibcnesjb4qaa2o08yz Corinne Niogret 0 468938 3939224 3921632 2026-11-06T15:10:08Z AnToni 2325 /* Reference */ 3939224 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Corinne Niogret | slika = Corinne_Niogret-02.jpg | puno ime = | država = {{ZID|Francuska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja|1972|11|20}} | mjesto rođenja = [[Nantua]] | država rođenja = [[Francuska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]]) | medalje OI = '''2''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''13''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]]) | medalje SP = '''15''' | zlato SP = 3 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90]] | pobjede SK = '''8''' | pobjede SK štafeta= 13 | plasman SK = {{plainlist| * '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]], [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''2''' – sprint * '''3''' – pojedinačno * '''2''' – potjera * '''1''' – masovni start }} <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1994/1995.|1994/95]] | pobjede EK = 1 | plasman EK = | kraj karijere = 2004. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 12,5 km)|12,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 3 | 6 | 6 }} |ažurirano = 12. 10. 2020. }} '''Corinne Niogret''', rođena 20. novembra 1972. u [[Nantua]], [[departman]]u [[Ain]] u [[Francuska|Francuskoj]] je nekadašnja francuska [[biatlon]]ka. Niogret je olimpijska pobjednica i trostruka svjetska prvakinja. == Karijera== === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 15 km|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 7,5 km|17]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|1]] |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|5]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|27]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|3]] |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|25]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|8]] |- | align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|9]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|27]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|9]] |} Corinne Niogret je četiri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]]<ref name=Biathlon>{{cite web |title=Nagano 1998 Official Report - Volume 3 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |publisher=LA84 Foundation |work=Nagano Olympics Organizing Committee |year=1998 |access-date=8. 2. 2013 |archive-date=26. 2. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202657/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |url-status=dead }}</ref> i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002]].<ref name=Biathlon02>{{cite web |title=Salt Lake City 2002 Official Report - Volume 1 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results1.pdf |publisher=LA84 Foundation |work=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |access-date=6. 2. 2013 |archive-date=6. 5. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100506004523/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results1.pdf |url-status=dead }}</ref> Na prvom nastupu osvojila je zlatnu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Véronique Claudel|Véroniquom Claudel]] i [[Anne Briand]] sa prednošću od 23 sekunde u odnosu na drugoplasiranu [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačku]] štafetu.<ref name="SR92">[http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1992/BIA/ Biatlon na ZOI 1992. na sports-reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210003308/http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1992/BIA/ |date=10. 12. 2008 }} {{Simboli jezika|en|engleski jezik}}</ref><ref name=Biathlon92>{{cite web |title=Albertville 1992 Official Report |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1992/orw1992.pdf |publisher=LA84 Foundation |work=Le Comite d'Organisation des Jeux Olympiques Albertville |year=1992 |access-date=12. 2. 2013 |archive-date=26. 2. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202512/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1992/orw1992.pdf |url-status=dead }}</ref> U drugom nastupu dvije godine kasnije, osvojila je bronzanu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Véronique Claudel]], [[Delphyne Heymann]] i [[Anne Briand]] zaostavši više od pet minute iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruske]] štafete.<ref name="SR94">[http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1994/BIA/ Biatlon na ZOI 1994. na sports-reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210003313/http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1994/BIA/ |date=10. 12. 2008 }} {{Simboli jezika|en|engleski jezik}}</ref><ref name=Biathlon94>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year=1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> {{clear}} === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!!{{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !!{{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 7,5 km|25]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (žene)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|61]] | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|2]] |style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | |style="background:#f8e6c4;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} |style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|1]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|3]] | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|2]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|5]] | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|2]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|8]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|2]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|35]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 12,5 km|19]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} |style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|13]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 12,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|5]] |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 12,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 12,5 km|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|20]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|5]] | |} Niogret je nastupila na trinaest Svjetskih prvenstava od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004]], te je sa tri zlatne, šest srebrnih i šest bronzanih medalje, najuspješnija francuska biatlonka po broju osvojenih medalja. Dvije zlatne medalje osvojila je u utrkama na 15&nbsp;km: na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|SP 1995.]] sa 12&nbsp;s prednosti u odnosu na Njemicu [[Uschi Disl]] i na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|SP 2000.]] kada je bila bolja 53&nbsp;s od Kineskinje [[Yu Shumei]]. Zlatnu medalju osvojila je u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993]] sa [[Nathalie Beausire]], [[Delphyne Heymann]] i [[Anne Briand]]. {{clear}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] |- | -||37||22||7||15||4||11||5||4||4||3||4||23||16||30 |} {{raščistiti}} Prvi nastup u takmičenjima [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa u biatlonu]] Niogret je imala u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|SK 1989/90]] u [[Austrija|austrijskom]] [[Obertauern]]u 14. decembra 1989. kada je u utrci na 15&nbsp;km osvojila 37-o mjesto. Sljedeće [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|sezone]] u istoj disciplini u Ruhpoldingu osvojila je peto mjesto sa zaostatkom 1:33.0 i dva promašaja iza favorita [[Jelena Golovina|Jelene Golovine]], [[Veronique Claudel]], [[Antje Harvey]] i [[Petra Behle|Petre Behle]]. Prvu pobjedu u štafeti ostvarila je 26. januara 1992. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|SK 1991/92]] sa [[Veronique Claudel]] i [[Anne Briand]] u [[Antholz]]u , što je ujedno i prva pobjeda francuske ženske štafete u Svjetskom kupu. Drugu pobjedu u istom sastavu ostvarili su u norveškom [[Fagernes]]u 15. marta. U sljedećim sezonama zauzima i visoka mjesta u pojedinačnim disciplinama, a gotovo u svakoj utrci u timskim disciplinama zauzimaju jedno od prva tri ili četiri mjesta. Prvu pobjedu u pojedinačnoj disciplini ostvarila je u na Svjetskom prvenstvu 1995. u utrci na 15&nbsp;km koja se bodovala za Svjetski kup, a drugu pobjedu tek u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|SK 1997/98]] u sprintu na 7,5&nbsp;km na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]], bez promašaja ispred [[Emmanuelle Claret]] i [[Annette Sikveland]]. Od te sezone pas do [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|SK 2000/01]] redovito osvaja bodove visokim plasmanom i u ukupnom plasmanu je tri puta četvrta i jedanput treća. Sa ukupno osam pobjeda je nakon [[Sandrine Bailly]] druga na listi francuskih biatlonki. == Prestanak karijere == {{Sekcija}} == Nagrade == {{Sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|217}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTFRA22011197201Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-15 km}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-tim}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Niogret, Corinne}} [[Kategorija:Francuski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biografije, Nantua]] [[Kategorija:Francuski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Francuska)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Francuska)]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 2b21lz042jbl4ozujwrhh71sbe6qpu4 3939225 3939224 2026-11-06T15:10:37Z AnToni 2325 /* Reference */ 3939225 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Corinne Niogret | slika = Corinne_Niogret-02.jpg | puno ime = | država = {{ZID|Francuska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja|1972|11|20}} | mjesto rođenja = [[Nantua]] | država rođenja = [[Francuska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]]) | medalje OI = '''2''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''13''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]]) | medalje SP = '''15''' | zlato SP = 3 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90]] | pobjede SK = '''8''' | pobjede SK štafeta= 13 | plasman SK = {{plainlist| * '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]], [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''2''' – sprint * '''3''' – pojedinačno * '''2''' – potjera * '''1''' – masovni start }} <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1994/1995.|1994/95]] | pobjede EK = 1 | plasman EK = | kraj karijere = 2004. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 12,5 km)|12,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 3 | 6 | 6 }} |ažurirano = 12. 10. 2020. }} '''Corinne Niogret''', rođena 20. novembra 1972. u [[Nantua]], [[departman]]u [[Ain]] u [[Francuska|Francuskoj]] je nekadašnja francuska [[biatlon]]ka. Niogret je olimpijska pobjednica i trostruka svjetska prvakinja. == Karijera== === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 15 km|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 7,5 km|17]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|1]] |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|5]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|27]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|3]] |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|25]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|8]] |- | align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|9]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|27]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|9]] |} Corinne Niogret je četiri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]]<ref name=Biathlon>{{cite web |title=Nagano 1998 Official Report - Volume 3 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |publisher=LA84 Foundation |work=Nagano Olympics Organizing Committee |year=1998 |access-date=8. 2. 2013 |archive-date=26. 2. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202657/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1998/Vol3_e.pdf |url-status=dead }}</ref> i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002]].<ref name=Biathlon02>{{cite web |title=Salt Lake City 2002 Official Report - Volume 1 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results1.pdf |publisher=LA84 Foundation |work=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |access-date=6. 2. 2013 |archive-date=6. 5. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100506004523/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results1.pdf |url-status=dead }}</ref> Na prvom nastupu osvojila je zlatnu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Véronique Claudel|Véroniquom Claudel]] i [[Anne Briand]] sa prednošću od 23 sekunde u odnosu na drugoplasiranu [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačku]] štafetu.<ref name="SR92">[http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1992/BIA/ Biatlon na ZOI 1992. na sports-reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210003308/http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1992/BIA/ |date=10. 12. 2008 }} {{Simboli jezika|en|engleski jezik}}</ref><ref name=Biathlon92>{{cite web |title=Albertville 1992 Official Report |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1992/orw1992.pdf |publisher=LA84 Foundation |work=Le Comite d'Organisation des Jeux Olympiques Albertville |year=1992 |access-date=12. 2. 2013 |archive-date=26. 2. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202512/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1992/orw1992.pdf |url-status=dead }}</ref> U drugom nastupu dvije godine kasnije, osvojila je bronzanu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Véronique Claudel]], [[Delphyne Heymann]] i [[Anne Briand]] zaostavši više od pet minute iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruske]] štafete.<ref name="SR94">[http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1994/BIA/ Biatlon na ZOI 1994. na sports-reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210003313/http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1994/BIA/ |date=10. 12. 2008 }} {{Simboli jezika|en|engleski jezik}}</ref><ref name=Biathlon94>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year=1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> {{clear}} === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!!{{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !!{{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 7,5 km|25]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (žene)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|61]] | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|2]] |style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | |style="background:#f8e6c4;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} |style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|1]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|3]] | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|2]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|5]] | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|2]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|8]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|2]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|35]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 12,5 km|19]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} |style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|13]] |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 12,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|5]] |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 12,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 12,5 km|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|20]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|5]] | |} Niogret je nastupila na trinaest Svjetskih prvenstava od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004]], te je sa tri zlatne, šest srebrnih i šest bronzanih medalje, najuspješnija francuska biatlonka po broju osvojenih medalja. Dvije zlatne medalje osvojila je u utrkama na 15&nbsp;km: na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|SP 1995.]] sa 12&nbsp;s prednosti u odnosu na Njemicu [[Uschi Disl]] i na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|SP 2000.]] kada je bila bolja 53&nbsp;s od Kineskinje [[Yu Shumei]]. Zlatnu medalju osvojila je u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993]] sa [[Nathalie Beausire]], [[Delphyne Heymann]] i [[Anne Briand]]. {{clear}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] |- | -||37||22||7||15||4||11||5||4||4||3||4||23||16||30 |} {{raščistiti}} Prvi nastup u takmičenjima [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa u biatlonu]] Niogret je imala u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|SK 1989/90]] u [[Austrija|austrijskom]] [[Obertauern]]u 14. decembra 1989. kada je u utrci na 15&nbsp;km osvojila 37-o mjesto. Sljedeće [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|sezone]] u istoj disciplini u Ruhpoldingu osvojila je peto mjesto sa zaostatkom 1:33.0 i dva promašaja iza favorita [[Jelena Golovina|Jelene Golovine]], [[Veronique Claudel]], [[Antje Harvey]] i [[Petra Behle|Petre Behle]]. Prvu pobjedu u štafeti ostvarila je 26. januara 1992. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|SK 1991/92]] sa [[Veronique Claudel]] i [[Anne Briand]] u [[Antholz]]u , što je ujedno i prva pobjeda francuske ženske štafete u Svjetskom kupu. Drugu pobjedu u istom sastavu ostvarili su u norveškom [[Fagernes]]u 15. marta. U sljedećim sezonama zauzima i visoka mjesta u pojedinačnim disciplinama, a gotovo u svakoj utrci u timskim disciplinama zauzimaju jedno od prva tri ili četiri mjesta. Prvu pobjedu u pojedinačnoj disciplini ostvarila je u na Svjetskom prvenstvu 1995. u utrci na 15&nbsp;km koja se bodovala za Svjetski kup, a drugu pobjedu tek u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|SK 1997/98]] u sprintu na 7,5&nbsp;km na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]], bez promašaja ispred [[Emmanuelle Claret]] i [[Annette Sikveland]]. Od te sezone pas do [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|SK 2000/01]] redovito osvaja bodove visokim plasmanom i u ukupnom plasmanu je tri puta četvrta i jedanput treća. Sa ukupno osam pobjeda je nakon [[Sandrine Bailly]] druga na listi francuskih biatlonki. == Prestanak karijere == {{Sekcija}} == Nagrade == {{Sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|217}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTFRA22011197201Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-15 km}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-tim}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Niogret, Corinne}} [[Kategorija:Francuski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biografije, Nantua]] [[Kategorija:Francuski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Francuska)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Francuska)]] [[Kategorija:Živi ljudi]] fx7fe95sqnoldv0ktorrxex1qg2jj36 Nadzeja Skardzina 0 474131 3939264 3641217 2026-11-06T16:35:14Z AnToni 2325 3939264 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Nadzeja Valerjevna Skardzina | slika = Скардино1.JPG | veličina_slike = 220px | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1985|03|22}} | mjesto_rođenja = [[Lenjingrad]], [[SSSR]] | država = {{ZID|Bjelorusija}} | trener = [[Andrian Cibulsk]] <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]]) | medalje OI = '''2''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''9''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]]) | pobjede SK = '''1''' | pobjede SK štafeta= 0 | plasman SK = {{plainlist| * '''17.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]], [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''15.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]], [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''19.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''11.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) }} | pobjede u dis = '''1''' | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2006/2007.|2000/7.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''56''' ([[IBU kup 2015/2016.|2015/16.]] | status = neaktivna | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaBronza|[[Zimske olimpijske igre 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km)|15 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Zimske olimpijske igre 2018.|ZOI 2018.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – ženska štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011:]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 4 × 6 km)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 | [[Juniorsko svjetsko prvenstvo u biatlonu|Juniorska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} }} '''Nadzeja Valerjevna Skardzina''' ({{lang-be|Надзея Валер’еўна Скардзіна}}, {{lang-ru|Надежда Валерьевна Скардино}}) rođena 27. marta 1985) je nekadašnja bjeloruska [[biatlon]]ka i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu#Štafeta (4 × 6 km)|olimpijska prvakinja]] u štafeti 4×6&nbsp;km na [[ZOI 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|28]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – sprint (žene)|27]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|25]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – masovni start (žene)|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|7]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | style="background:#f8e6c4;" | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – sprint (žene)|17]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|12]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|5]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – sprint (žene)|36]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (žene)|7]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|1]] | |} Skardzina je nastupila tri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]. U [[Južna Koreja|južnokorejskom]] [[Pjongčang]]u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], osvojila je zlatnu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – ženska štafeta|štafeti]] sa [[Dinara Alimbekava|Dinarom Alimbekavom]], [[Irina Krjuko|Irinom Krjuko]] i [[Darja Domračeva|Darjom Domračevom]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|40]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|49]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – potjera (žene)|43]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|32]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – masovni start (žene)|17]] | style="background:#f8e6c4;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (mješovito)|10]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – potjera (žene)|29]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (mješovito)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|69]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (mješovito)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – masovni start (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (mješovito)|22]] |} Nastupila je na devet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od 2007-2017. {{clear}} === Svjetski kup === ==== Ukupni plasman ==== {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |-&nbsp;km ! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2015/07.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2010/12.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] |- | - ||70||38||30||24||40||18||17||17||19||18||18 |} {{clear}} == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Iryna Kryuko}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|255}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Skardzina, Nadzeja}} [[Kategorija:Rođeni 1985.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sankt Peterburg]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Bjelorusija)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Bjelorusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] 27sdnc3sx8tbjprkys66vnhnb9hb9yu Baiba Bendika 0 476223 3939228 3814438 2026-11-06T15:12:50Z AnToni 2325 3939228 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Baiba Bendika | slika = Baiba_Bendika_(LAT)_2017.JPG | država = {{ZID|Latvija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1991|06|07}} | mjesto rođenja = [[Cēsis]] | država rođenja = Latvija | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = | trener = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''11''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''16.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''31.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''20.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''30.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) }} | pobjede u dis = | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2011/2012.|2011/12.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''51''' ([[IBU kup 2017/2018.|2017/18.]]) <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = aktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | aktualizirano = 11. 2. 2026. }} '''Baiba Bendika''', rođena 27. juna 1991. u [[Cēsis]]u je [[Latvija|latvijska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|39]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|39]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|33]] | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|58]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|50]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|48]] | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|15]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|42]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – masovni start (žene)|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|17]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|12]] |} Bendika je nastupila tri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igarama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] Najbolji plasmani u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je 15-o mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] u utrci [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je s dva promašaja zaostala 1:22.7&nbsp;min iza pobjednice [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|norveške biatlonke]] [[Maren Kirkeeide]], te 22-o mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] u utrci [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s četiri promašaja zaostala 3:05.2&nbsp;min iza pobjednice [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske biatlonke]] [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|99]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|95]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|98]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|91]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|92]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|82]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|65]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|78]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|65]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|27]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – masovni start (žene)|27]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – masovni start (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – masovni start (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|62]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – masovni start (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|67]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – masovni start (žene)| ]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (mješovito)|19]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – potjera (žene)|41]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – pojedinačna štafeta (mješovito)|9]] |} Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima u biatlonu]], Baiba Bendika je nastupila 11 puta u periodu 2011-2025. godine. {{raščistiti}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- | - ||-||-|| ||49||69||55||47||32||42||42||49||52||86 |} {| class=wikitable style="text-align: center" |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|Sezona 2011/2012]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (01. 12. 2011)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (03. 12. 2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (04. 12. 2011)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (09. 12. 2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (10. 12. 2011)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (16. 12. 2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (17. 12. 2011)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (06. 1. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (08. 1. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Pojedinačno (11. 1. 2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (13. 1. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Potjera (15. 1. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (19. 1. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (22. 1. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (02. 2. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (04. 2. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (05. 2. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (10. 2. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera (11. 2. 2012)]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Sprint (03. 2. 2012)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Potjera (04. 2. 2012)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Pojedinačno (07. 2. 2012)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Masovni start (11. 2. 2012)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (16. 2. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (17. 2. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start (18. 2. 2012)]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- ||- ||93 ||- ||95 ||- ||- ||- ||- ||- ||80 ||90 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||95 ||- ||99 ||- ||- ||- ||- |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|Sezona 2012/2013]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (29. 11. 2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (01. 12. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (02. 12. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (07. 12. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (08. 12. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (14. 12. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera (15. 12. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Masovni start (16. 12. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (05. 1. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (06. 1. 2013)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (11. 1. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (13. 1. 2013)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (17. 1. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (19. 1. 2013)]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Sprint (09. 2. 2013)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Potjera (10. 2. 2013)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Pojedinačno (13. 2. 2013)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Masovni start (17. 2. 2013)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (01. 2. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (02. 2. 2013)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (03. 2. 2013)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Sochi Pojedinačno (07. 2. 2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Sochi Sprint (09. 2. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (14. 2. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (16. 2. 2013)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start (17. 2. 2013)]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||95 ||- ||91 ||- ||98 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|Sezona 2014/2015]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (04. 12. 2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (06. 12. 2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (07. 12. 2014)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (12. 12. 2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (14. 12. 2014)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint (18. 12. 2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera (20. 12. 2014)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start (21. 12. 2014)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (09. 1. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (11. 1. 2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (16. 1. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (18. 1. 2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (23. 1. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (24. 1. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (07. 2. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Potjera (08. 2. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Pojedinačno (12. 2. 2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (14. 2. 2015)]]<br />SP |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Sprint (07. 2. 2015)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Potjera (08. 2. 2015)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Pojedinačno (11. 2. 2015)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Masovni start (15. 2. 2015)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (20. 2. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (21. 2. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start (22. 2. 2014)]]<br />MS ! colspan=10|bodovi |- ||<small>{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}</small> ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||82 ||- ||79 ||88 ||83 ||- ||92 ||- ||61 ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|Sezona 2015/2016]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (3. 12. 2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (5. 12. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (6. 12. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (11. 12. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (12. 12. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint (18. 12. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera (19. 12. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start (20. 12. 2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (8. 1. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera (9. 1. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (10. 1. 2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Pojedinačno (14. 1. 2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (16. 1. 2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (21. 1. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (23. 1. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Sprint (5. 2. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Masovni start (6. 2. 2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of United States.svg|15px|Presque Isle Sprint (11. 2. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of United States.svg|15px|Presque Isle Potjera (12. 2. 2016)]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Sprint (5. 2. 2016)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Potjera (6. 2. 2016)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Pojedinačno (9. 2. 2016)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Masovni start (13. 2. 2016)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (17. 2. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (19. 2. 2016)]]<br />PO ! colspan=10|bodovi |- ||93 ||61 ||- ||43 ||55 ||90 ||- ||- ||63 ||- ||- ||45 ||- ||49 ||41 |bgcolor=lightgreen|5 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|13 |78 ||- |65 ||- |bgcolor=lightblue|37 |bgcolor=lightblue|35 |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''122''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|Sezona 2016/2017]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (30. 11. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (3. 12. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (4. 12. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (9. 12. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera (10. 12. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Sprint (16. 12. 2016]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Potjera (17. 12. 2016]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Masovni start (18. 12. 2016]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (6. 1. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (7. 1. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (8. 1. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (14. 1. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera (15. 1. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Pojedinačno (20. 1. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (21. 1. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (10. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (12. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno (15. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Masovni start (19. 2. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|Pjongczang Sprint (2. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|Pjongczang Potjera (4. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Finland (bordered).svg|15px|Kontiolahti Sprint (10. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland (bordered).svg|15px|Kontiolahti Potjera (11. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (17. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (18. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (19. 2. 2017)]]<br />MS ! colspan=34| bodovi |- |bgcolor=lightblue|36 ||58 ||53 ||45 ||51 ||65 ||- ||- ||- ||- ||- ||47 |bgcolor=lightblue|25 ||42 ||- ||50 |bgcolor=lightblue|27 ||65 ||- ||56 |bgcolor=lightblue|32 ||62 ||- ||44 ||56 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''44''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|Sezona 2017/2018]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (29. 11. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (01. 12. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (3. 12. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (08. 12. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (09. 12. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Sprint (14. 12. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Potjera (16. 12. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Masovni start (17. 12. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (04. 1. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (06. 1. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Pojedinačno (11. 1. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (14. 1. 2018)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg Sprint (18. 1. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (20. 1. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (21. 1. 2018)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (09. 2. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera (11. 2. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (15. 2. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (19. 2. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Sprint (23. 2. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Potjera (24. 2. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Masovni start (25. 2. 2018)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- |bgcolor=lightblue|29 ||66 ||- ||85 ||- ||52 ||42 ||- ||- ||- |bgcolor=lightgreen|10 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightblue|31 ||- ||56 ||- ||44 ||43 ||59 ||53 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''82''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|Sezona 2018/2019]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Pojedinačno (6. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (8. 12. 2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera (9. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (13. 12. 2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (15. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (21. 12. 2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Potjera (22. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Masovni start (23. 12. 2018)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (10. 1. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (12. 1. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (17. 1. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (20. 1. 2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (24. 1. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (26. 1. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (27. 1. 2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Pojedinačno (7. 2. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City, UT - Soldier Hollow Sprint (14. 2. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City, UT - Soldier Hollow Masovni start (16. 2. 2019)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (8. 2. 2019)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (10. 2. 2019)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (12. 2. 2019)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Masovni start (17. 2. 2019)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (21. 2. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (23. 2. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (24. 2. 2019)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- |bgcolor=lightgreen|5 |bgcolor=lightblue|28 ||41 ||51 ||45 |bgcolor=lightblue|25 ||56 ||- ||43 ||47 |bgcolor=lightblue|40 ||- ||63 ||- ||- |bgcolor=lightblue|39 ||66 ||- |bgcolor=lightblue|17 |bgcolor=lightblue|23 ||52 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|34 ||48 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''129''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|Sezona 2019/2020]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (1. 12. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (5. 12. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (13. 12. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (15. 12. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Sprint (20. 12. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Potjera (21. 12. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Masovni start (22. 12. 2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (9. 1. 2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (12. 1. 2020)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (15. 1. 2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera (19. 1. 2020)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Pojedinačno (24. 1. 2020)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Masovni start (26. 1. 2020)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (14. 2. 2020)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (16. 2. 2020)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Pojedinačno (18. 2. 2020)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (23. 2. 2020)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (5. 2. 2020]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Masovni start (8. 2. 2020]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (13. 2. 2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera (14. 2. 2020)]]<br />PO ! colspan=10| bodovi |- |bgcolor=lightblue|34 ||63 |bgcolor=lightblue|36 |bgcolor=lightblue|28 ||45 |bgcolor=lightblue|27 ||- ||72 ||- |bgcolor=lightblue|23 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|24 ||- |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightgreen|9 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|18 ||44 ||- |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|29 |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''227''' |- |colspan=28 bgcolor=F0FFFF|'''Legenda''' |- |colspan=28|<span style="background-color: gold">'''1'''</span> <span style="background-color: silver">'''2'''</span> <span style="background-color: #CC9966">'''3'''</span> <span style="background-color: lightgreen>'''4-10'''</span> <span style="background-color: lightblue>'''11-40'''</span> <span style="background-color: white>'''ispod 40'''</span> <span style="background-color: white><small>''' – '''</small></span> – nije nastupila |- |colspan=28 bgcolor=lightblue| '''SP''' – Sprint '''PU''' – Pojedinačno '''PO''' – Potjera '''MS''' – Masovni start |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Baiba Bendika}} * {{Sport365|531}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Bendika, Baiba}} [[Kategorija:Rođeni 1991.]] [[Kategorija:Biografije, Cēsis]] [[Kategorija:Latvijski biatlonci]] [[Kategorija:Latvijski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] fxtr32wlujabpsd8tpglpqw4983xici 3939270 3939228 2026-11-06T16:36:20Z AnToni 2325 3939270 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Baiba Bendika | slika = Baiba_Bendika_(LAT)_2017.JPG | država = {{ZID|Latvija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1991|06|07}} | mjesto rođenja = [[Cēsis]] | država rođenja = Latvija | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = | trener = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''11''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''16.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''31.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''20.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''30.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) }} | pobjede u dis = | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2011/2012.|2011/12.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''51''' ([[IBU kup 2017/2018.|2017/18.]]) <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = aktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | aktualizirano = 11. 2. 2026. }} '''Baiba Bendika''', rođena 27. juna 1991. u [[Cēsis]]u je [[Latvija|latvijska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|39]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|39]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|33]] | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|58]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|50]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|48]] | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|15]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|42]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – masovni start (žene)|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|17]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|12]] |} Bendika je nastupila tri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igarama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] Najbolji plasmani u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je 15-o mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] u utrci [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je s dva promašaja zaostala 1:22.7&nbsp;min iza pobjednice [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|norveške biatlonke]] [[Maren Kirkeeide]], te 22-o mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] u utrci [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s četiri promašaja zaostala 3:05.2&nbsp;min iza pobjednice [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske biatlonke]] [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|99]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|95]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|98]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|91]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|92]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|82]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|65]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|78]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|65]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|27]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – masovni start (žene)|27]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – masovni start (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – masovni start (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|23]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|62]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – masovni start (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (žene)|-]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|67]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – masovni start (žene)| ]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (mješovito)|19]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – potjera (žene)|41]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – pojedinačna štafeta (mješovito)|9]] |} Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima u biatlonu]], Baiba Bendika je nastupila 11 puta u periodu 2011-2025. godine. {{raščistiti}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- | - ||-||-|| ||49||69||55||47||32||42||42||49||52||86 |} {| class=wikitable style="text-align: center" |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|Sezona 2011/2012]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (01. 12. 2011)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (03. 12. 2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (04. 12. 2011)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (09. 12. 2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (10. 12. 2011)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (16. 12. 2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (17. 12. 2011)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (06. 1. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (08. 1. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Pojedinačno (11. 1. 2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (13. 1. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Potjera (15. 1. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (19. 1. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (22. 1. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (02. 2. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (04. 2. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (05. 2. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (10. 2. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera (11. 2. 2012)]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Sprint (03. 2. 2012)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Potjera (04. 2. 2012)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Pojedinačno (07. 2. 2012)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Masovni start (11. 2. 2012)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (16. 2. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (17. 2. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start (18. 2. 2012)]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- ||- ||93 ||- ||95 ||- ||- ||- ||- ||- ||80 ||90 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||95 ||- ||99 ||- ||- ||- ||- |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|Sezona 2012/2013]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (29. 11. 2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (01. 12. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (02. 12. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (07. 12. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (08. 12. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (14. 12. 2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera (15. 12. 2012)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Masovni start (16. 12. 2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (05. 1. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (06. 1. 2013)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (11. 1. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (13. 1. 2013)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (17. 1. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (19. 1. 2013)]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Sprint (09. 2. 2013)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Potjera (10. 2. 2013)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Pojedinačno (13. 2. 2013)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Masovni start (17. 2. 2013)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (01. 2. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (02. 2. 2013)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (03. 2. 2013)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Sochi Pojedinačno (07. 2. 2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Sochi Sprint (09. 2. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (14. 2. 2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (16. 2. 2013)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start (17. 2. 2013)]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||95 ||- ||91 ||- ||98 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|Sezona 2014/2015]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (04. 12. 2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (06. 12. 2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (07. 12. 2014)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (12. 12. 2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (14. 12. 2014)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint (18. 12. 2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera (20. 12. 2014)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start (21. 12. 2014)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (09. 1. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (11. 1. 2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (16. 1. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (18. 1. 2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (23. 1. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (24. 1. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (07. 2. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Potjera (08. 2. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Pojedinačno (12. 2. 2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (14. 2. 2015)]]<br />SP |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Sprint (07. 2. 2015)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Potjera (08. 2. 2015)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Pojedinačno (11. 2. 2015)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Masovni start (15. 2. 2015)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (20. 2. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (21. 2. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start (22. 2. 2014)]]<br />MS ! colspan=10|bodovi |- ||<small>{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}</small> ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||82 ||- ||79 ||88 ||83 ||- ||92 ||- ||61 ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|Sezona 2015/2016]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (3. 12. 2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (5. 12. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (6. 12. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (11. 12. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (12. 12. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint (18. 12. 2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera (19. 12. 2015)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start (20. 12. 2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (8. 1. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera (9. 1. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (10. 1. 2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Pojedinačno (14. 1. 2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (16. 1. 2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (21. 1. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (23. 1. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Sprint (5. 2. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Masovni start (6. 2. 2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of United States.svg|15px|Presque Isle Sprint (11. 2. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of United States.svg|15px|Presque Isle Potjera (12. 2. 2016)]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Sprint (5. 2. 2016)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Potjera (6. 2. 2016)]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Pojedinačno (9. 2. 2016)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Masovni start (13. 2. 2016)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (17. 2. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera (19. 2. 2016)]]<br />PO ! colspan=10|bodovi |- ||93 ||61 ||- ||43 ||55 ||90 ||- ||- ||63 ||- ||- ||45 ||- ||49 ||41 |bgcolor=lightgreen|5 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|13 |78 ||- |65 ||- |bgcolor=lightblue|37 |bgcolor=lightblue|35 |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''122''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|Sezona 2016/2017]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (30. 11. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (3. 12. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (4. 12. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (9. 12. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera (10. 12. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Sprint (16. 12. 2016]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Potjera (17. 12. 2016]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Masovni start (18. 12. 2016]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (6. 1. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (7. 1. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (8. 1. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (14. 1. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera (15. 1. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Pojedinačno (20. 1. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (21. 1. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (10. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (12. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno (15. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Masovni start (19. 2. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|Pjongczang Sprint (2. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|Pjongczang Potjera (4. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Finland (bordered).svg|15px|Kontiolahti Sprint (10. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland (bordered).svg|15px|Kontiolahti Potjera (11. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (17. 2. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (18. 2. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (19. 2. 2017)]]<br />MS ! colspan=34| bodovi |- |bgcolor=lightblue|36 ||58 ||53 ||45 ||51 ||65 ||- ||- ||- ||- ||- ||47 |bgcolor=lightblue|25 ||42 ||- ||50 |bgcolor=lightblue|27 ||65 ||- ||56 |bgcolor=lightblue|32 ||62 ||- ||44 ||56 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''44''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|Sezona 2017/2018]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (29. 11. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (01. 12. 2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (3. 12. 2016)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (08. 12. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (09. 12. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Sprint (14. 12. 2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Potjera (16. 12. 2017)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Masovni start (17. 12. 2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (04. 1. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (06. 1. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Pojedinačno (11. 1. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (14. 1. 2018)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg Sprint (18. 1. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (20. 1. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (21. 1. 2018)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (09. 2. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera (11. 2. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (15. 2. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (19. 2. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Sprint (23. 2. 2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Potjera (24. 2. 2018)]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Masovni start (25. 2. 2018)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- |bgcolor=lightblue|29 ||66 ||- ||85 ||- ||52 ||42 ||- ||- ||- |bgcolor=lightgreen|10 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightblue|31 ||- ||56 ||- ||44 ||43 ||59 ||53 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''82''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|Sezona 2018/2019]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Pojedinačno (6. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (8. 12. 2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera (9. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (13. 12. 2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (15. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (21. 12. 2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Potjera (22. 12. 2018)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Masovni start (23. 12. 2018)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (10. 1. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera (12. 1. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (17. 1. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start (20. 1. 2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (24. 1. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (26. 1. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (27. 1. 2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Pojedinačno (7. 2. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City, UT - Soldier Hollow Sprint (14. 2. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City, UT - Soldier Hollow Masovni start (16. 2. 2019)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (8. 2. 2019)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera (10. 2. 2019)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (12. 2. 2019)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Masovni start (17. 2. 2019)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (21. 2. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera (23. 2. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start (24. 2. 2019)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- |bgcolor=lightgreen|5 |bgcolor=lightblue|28 ||41 ||51 ||45 |bgcolor=lightblue|25 ||56 ||- ||43 ||47 |bgcolor=lightblue|40 ||- ||63 ||- ||- |bgcolor=lightblue|39 ||66 ||- |bgcolor=lightblue|17 |bgcolor=lightblue|23 ||52 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|34 ||48 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''129''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|Sezona 2019/2020]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (1. 12. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno (5. 12. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (13. 12. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera (15. 12. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Sprint (20. 12. 2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Potjera (21. 12. 2019)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Masovni start (22. 12. 2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (9. 1. 2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start (12. 1. 2020)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (15. 1. 2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera (19. 1. 2020)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Pojedinačno (24. 1. 2020)]]<br />PO ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Masovni start (26. 1. 2020)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (14. 2. 2020)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Potjera (16. 2. 2020)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Pojedinačno (18. 2. 2020)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Masovni start (23. 2. 2020)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (5. 2. 2020]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Masovni start (8. 2. 2020]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (13. 2. 2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera (14. 2. 2020)]]<br />PO ! colspan=10| bodovi |- |bgcolor=lightblue|34 ||63 |bgcolor=lightblue|36 |bgcolor=lightblue|28 ||45 |bgcolor=lightblue|27 ||- ||72 ||- |bgcolor=lightblue|23 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|24 ||- |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightgreen|9 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|18 ||44 ||- |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|29 |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''227''' |- |colspan=28 bgcolor=F0FFFF|'''Legenda''' |- |colspan=28|<span style="background-color: gold">'''1'''</span> <span style="background-color: silver">'''2'''</span> <span style="background-color: #CC9966">'''3'''</span> <span style="background-color: lightgreen>'''4-10'''</span> <span style="background-color: lightblue>'''11-40'''</span> <span style="background-color: white>'''ispod 40'''</span> <span style="background-color: white><small>''' – '''</small></span> – nije nastupila |- |colspan=28 bgcolor=lightblue| '''SP''' – Sprint '''PU''' – Pojedinačno '''PO''' – Potjera '''MS''' – Masovni start |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Baiba Bendika}} * {{Sport365|531}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Bendika, Baiba}} [[Kategorija:Rođeni 1991.]] [[Kategorija:Biografije, Cēsis]] [[Kategorija:Latvijski biatlonci]] [[Kategorija:Latvijski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] e2fpuy1cfm6nvbs5yt1s12m9remkjp9 Jekaterina Vinogradova 0 477988 3939256 3897140 2026-11-06T16:34:01Z AnToni 2325 3939256 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Jekaterina Vinogradova | slika = | puno ime = Jekaterina Genadjevna Vinogradova | država = {{ZID|Bjelorusija}} <br>{{ZID|SAD}}<br>{{ZID|Armenija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1977|09|03}} | mjesto rođenja = [[Novosibirsk ]], [[Novosibirska oblast]], [[RSFSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]] ) | medalje SP = '''2''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''17.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''26.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''15.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''16.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2002/2003.|2002/03.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''32.''' ([[IBU kup 2002/2003.|2002/03.]]) | kraj karijere = <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 2 }} |ažurirano = 22. 5. 2021. }} '''Jekaterina Genadjevna Vinogradova''', rođena kao Jekaterina Genadjevna Ivanova ({{jez-ru|Екатери́на Генна́дьевна Ивано́ва|kurziv=da}}) u [[Novosibirsk]]u, [[RSFSR]], [[SSSR]] (danas [[Rusija]]), je nekadašnja [[Bjelorusija|bjeloruska]], [[SAD|američka]] i [[Armenija|armenska]] [[biatlon]]ka. Od 2010. je nastupala za Armeniju. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|44]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|37]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|29]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|4]] | |} Jekaterina Vinogradova je nastupila na samo jednim [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006]]. Najbolji rezultat joj je bilo četvrto mjesto u [[italija]]nskom [[Torino|Torinu]], u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Olga Nazarova (biatlonka)|Olgom Nazarovom]], [[Ljudmila Ananka|Ljudmilom Ananko]] i [[Olena Zubrilova|Olenom Zubrilovom]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – masovni start (žene)|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 4 × 7,5 km|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2005 – štafeta (mješovito)|12]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|51]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|37]] | | | |} Vinogradova je nastupila na pet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011]] i osvojila dvije bronzane medalje. {{clear}} === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12]] |- ||37||17||45||20|| || || || ||93||86 |} {{clear}} == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Jekaterina Vinogradova}} * {{Sport365|98}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTBLR20309197701 Jekaterina Vinogradova na IBU banci podataka] {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Vinogradova, Jekaterina }} [[Kategorija:Rođeni 1977.]] [[Kategorija:Biografije, Novosibirsk]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Američki biatlonci]] [[Kategorija:Armenski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 25lyaimmxlzoadcmkou6yjtcjknauu1 Nina Lemeš 0 478026 3939236 3754923 2026-11-06T15:14:42Z AnToni 2325 3939236 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Nina Lemeš | slika = | puno ime = | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1973|05|31}} | mjesto rođenja = [[Černigiv]], [[Ukrajinska SSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''10''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]]) | medalje SP = '''3''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] | pobjede SK = '''1''' | pobjede SK štafeta= 2 | plasman SK = {{plainlist| * '''17.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''31.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''21.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''15.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''19.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''1''' – sprint }} <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1994/1995.|1994/95.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''38.''' ([[IBU kup 2005/2006.|2005/06.]]) | kraj karijere = 2007. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 1 | 2 }} |ažurirano = 16. 1. 2021. }} '''Nina Lemeš''', ({{jez-uk|Ніна Лемеш|kurziv=da}}) rođena 31. maja 1973. u [[Černigiv]]u u [[Ukrajinska SSR|Ukrajinskoj SSR]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnja [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|21]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|47]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|10]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|50]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|41]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|11]] |} Nina Lemeš je tri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006]], ali nije osvojila ni jednu medalju. {{clear}} === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!!{{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|22]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | | | | | |style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (žene)|37]] | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|43]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (žene)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (žene)|18]] | |style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (žene)|20]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (žene)|55]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|4]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (žene)|40]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|7]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – mješovita štafeta|7]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|45]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (žene)|35]] | | | | |} Lemeš je nastupila na deset Svjetskih prvenstava od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007]], gdje je osvojila jednu srebrnu i dvije bronzane medalje. Sve medalje je osvojila u ekipnim takmičenjima; Srebrnu medalju je osvojila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Ruhpolding]]u sa [[Olena Petrova|Olenom Petrovom]], [[Olena Zubrilova|Olenom Zubrilovom]] i [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="13" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] |- || ||42||37||36||17||43||38||40|| ||79|| ||77 |} {{clear}} == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Nina Lemeš Vodopjanova}} * {{Sport365|176}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTUKR23105197301 Nina Lemeš na IBU banci podataka] {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Lemeš, Nina}} [[Kategorija:Rođeni 1973.]] [[Kategorija:Biografije, Černigiv]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] s2zvigrsr731s4k0r51aix2vg06u2ln Olena Zubrilova 0 478115 3939237 3937292 2026-11-06T15:14:53Z AnToni 2325 3939237 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Olena Zubrilova | slika = Olena_Zubrilova_2006.jpg | puno ime = | država = {{ZID|Ukrajina}} <br> {{ZID|Bjelorusija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1973|02|25}} | mjesto rođenja = [[Šostka]], [[Ukrajinska SSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' <br> {{ZD|Ukrajina}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]]) <br> {{ZD|Bjelorusija}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''12''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]]) | medalje SP = '''17''' | zlato SP = 4 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] | pobjede SK = '''21''' | pobjede SK štafeta= 3 | plasman SK = {{plainlist| * '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]], [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]], [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]], [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''6''' – sprint * '''3''' – pojedinačno * '''8''' – potjera * '''4''' – masovni start }} <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2002/2003.|2002/2003.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''19''' [[IBU kup 2003/2004.|2003/2004.]] | kraj karijere = 2007. <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]]) | medalje_EP = '''1''' | zlato_EP = 0 | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (žene)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|potjera]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 12,5 km|12,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|SP 2002.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (žene)|12,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaBronza|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 4 | 5 | 8 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 }} | nagrade = | ordeni = [[Datoteka:Order_of_Merit_2nd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge II reda (Ukrajina)|Orden za zasluge II reda]]<br/>[[Datoteka:Order_of_Merit_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge III reda (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]] |ažurirano = 24. 5. 2021. }} '''Olena Zubrilova''', ({{jez-uk|Олена Миколаївна Зубрилова|kurziv=da}}) rođena 25. februara 1973. u [[Šostka|Šostki]] u [[Ukrajinska SSR|Ukrajinskoj SSR]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), kao Olena Ogurcova ({{jez-uk|Олена Миколаївна Огурцова|kurziv=da}}) je nekadašnja [[Ukrajina|ukrajinska]] i [[Bjelorusija|bjeloruska]] [[biatlon]]ka i četverostruka [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetska prvakinja]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1993-1994-femmes-epf43694.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1993/1994 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =15. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|12]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|14]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|28]] | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|34]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|55]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|10]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|5]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|25]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 12,5 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|4]] |} Olena Zubrilova je nastupila na četirima olimpijskim igrama: Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] za [[Ukrajina na Olimpijskim igrama|Ukrajinu]] i na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006.]] za [[Bjelorusija na Olimpijskim igrama|Bjelorusiju]], ali nije osvojila ni jednu medalju. Najbolji plasman u pojedinačnim disciplinama bilo joj je peto mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|utrci sprinta]] na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006.]] kada je bila bez promašaja i sa 9.1&nbsp;s zaostatka iza pobjednice [[Francuska na Olimpijskim igrama|Francuskinje]] [[Florence Baverel-Robert]]. Na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Jekaterina Vinogradova|Jekaterinom Vinogradovom]] i [[Olga Nazarova (biatlonka)|Olgom Nazarovom]] i [[Ljudmila Ananka|Ljudmilom Ananko]] osvojila je četvrto mjesto. == Svjetska prvenstva == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|63]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|55]] |colspan="2" | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|30]] |colspan="2" | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|3]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|2]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|2]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|2]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|5]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} |colspan="2" | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|8]] |colspan="2" | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|3]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|1]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 12,5 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|5]] |colspan="2" | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 12,5 km|19]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 4 × 7,5 km|3]] |colspan="2" | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 12,5 km|8]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 4 × 7,5 km|3]] |colspan="2" | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} |colspan="3" | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – 12,5 km|1]] |colspan="4" | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 12.5 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 4 × 6 km (žene)|4]] |colspan="2" | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 12.5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 4 × 6 km (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|73]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 12,5 km|18]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 4 × 6 km (žene)|3]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – mješovita štafeta|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2006}} |colspan="6" | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006 – mješovita štafeta|14]] |} Zubrilova je nastupila na dvanaest Svjetskih prvenstava od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|SP 2006]], a do 2002. godine je nastupala za Ukrajinu, a od tada za Bjelorusiju. Ukupno je osvojila 17 medalja, od čega četiri zlatne, četiri srebrne i osam bronzanih medalja. Po broju osvojenih medalja u pojedinačnim utrkama je nakon [[Magdalena Neuner|Magdalene Neuner]], [[Magdalena Forsberg|Magdalene Forsberg]] i [[Liv Grete Poirée]] četvrta biatlonka (''stanje 30. 5. 2021.'') na svijetu i najbolja ukrajinska i bjeloruska biatlonka. U ekipnim utrkama najbolji rezultat joj je bio drugo mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] sa [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]], [[Olena Petrova|Olenom Petrovom]] i [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] osvojila je tri zlatne (na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|15 km]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|10 km]] i [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 12,5 km|12,5 km]]) i jednu bronzanu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|7,5 km]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] |- |62||40|| ||20||9||20||2||2||3||6||5||9||7||9||- |} {{clear}} Prvi nastup Zubrilove u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]], na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] 17. decembra 1992, kada je osvojila 27-o mjesto u utrci na 15&nbsp;km, sa pet promašaja i zaostatkom od 7:44.6&nbsp;min iza pobjednice [[Anne Briand]]. Prve pobjede ostvarila je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|SK 1998/99.]] u njemačkom [[Ruhpolding]]u kada je 14. januara 1999. pobijedila u štafeti sa [[Olena Petrova|Olenom Petrovom]], [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]] i [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]], dva dana kasnije u sprintu i sljedeći dan u potjeri; Dan ranije prije pobjede u štafeti osvojila je drugo mjesto u utrci u masovnom start na 12,5&nbsp;km iza Njemice [[Uschi Disl]] sa 32.7&nbsp;s zaostatka, ali sa dva promašaja više nego pobjednica. Ukupno je pobjedila u 21 utrke, a u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|SK 1998/99.]] pobijedila je u ukupnom plasmanu u masovnom startu. === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1994}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 15 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 7,5 km|10]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (žene)|3]] |} == Nagrade == Dobitnica je ukrajinskog [[Ordena za zasluge III reda (Ukrajina)|ordena za zasluge III reda]],<ref>{{cite web|url = http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/417/97|title = Указ Президента України № 417/97 від 13 травня 1997 года| date = 1997| website = zakon4.rada.gov.ua| publisher = | access-date = 5. 6. 2021| language = ua|ref=}}</ref> kao i [[Ordena za zasluge II reda (Ukrajina)|ordena za zasluge II reda]].<ref>{{cite web| url = http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/720/99| title = Указ Президента України № 720/99 від 26 червня 1999 года| date = 1997| website = zakon4.rada.gov.ua| publisher = | access-date = 5. 6. 2021| language = ua| ref = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304204118/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/720/99| archive-date = 4. 3. 2016| url-status = dead}}</ref> <gallery> Datoteka:Zaslugi-3.jpg|120px|desno|Ukrajinski orden za zasluge III reda Datoteka:Zasluhy-2.jpg|120px|desno|Ukrajinski orden za zasluge II reda </gallery> == Privatni život == Mada od 2002. godine nastupa za Bjelorusiju i dalje živi u [[Kijev]]u, gdje radi kao sportski trener. Bila je udata od 1993-2000. godine za bivšeg trenera Romana Zubrilova, s kojim ima jednu kćerku Tetjanu. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Olena Zubrilova}} * {{Sport365|185}} * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTUKR22502197301 Olena Zubrilova na IBU banci podataka] {{Svjetske prvakinje u biatlonu-15 km}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-masovni start}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Zubrilova, Olena}} [[Kategorija:Rođeni 1973.]] [[Kategorija:Biografije, Šostka,]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge III reda (Ukrajina)]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge II reda (Ukrajina)]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 1iroma1abozuu44p6q72zngsfbt6u46 Plutokratija 0 488147 3939368 3937701 2026-11-06T20:43:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939368 wikitext text/x-wiki '''Plutokratija''' (od [[Engleski jezik|engl.]] ''plutocracy'', koja dolazi od [[Grčki jezik|grč.]] πλουτοκρατία, komp. od πλοῦτος «bogatstvo» i -κρατία «-vladavins») vladavina bogataša:<ref>https://languages.oup.com/research/oxford-english-dictionary plutocracy, pristupljeno 7. februara 2022</ref> Može se smatrati oblikom [[Oligarhija|oligarhije]] (vladavine malobrojnih), pri čemu su ti malobrojni vladari imućni. Prva poznata upotreba ovog termina u engleskom jeziku datira iz 1631.<ref>{{cite dictionary|title=Plutocracy|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/plutocracy|dictionary=Merriam Webster|access-date=2. 6. 2017}}</ref> On nije utemeljen ni u jednoj utvrđenoj političkoj filozofiji.<ref>{{Cite web |title=Plutocratic Populism - ECPS |url=https://www.populismstudies.org/Vocabulary/plutocratic-populism/ |access-date=21. 2. 2024 |language=en-US}}</ref> Taj se izraz koristi u političkom jeziku najčešće u polemičkom smislu kao supstitut za kapitalistički režim i vladajuću kapitalističku klasu (otud i ironični [[oksimoron]] ''demoplutokratija'').<ref>https://www.treccani.it/vocabolario/ricerca/plutocrazia/ pristupljeno 7. feb. 2022.</ref> Pandan za feudalnu plutokratiju je [[aristokratija]] (kao klasa i kao oblik vladavine). == Primjeri == Historijski primjeri plutokratija uključuju [[Rimsko Carstvo]]; neke gradove-države u [[Antička Grčka|antičkoj Grčkoj]]; civilizaciju [[Kartaga|Kartage]]; italijanske trgovačke gradove-države [[Mletačka Republika|Veneciju]], [[Republika Firenca|Firencu]] i [[Republika Genova|Genovu]]; [[Nizozemska Republika|Nizozemsku Republiku]]; te [[Japansko Carstvo]] prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] (''[[zaibatsu]]''). Prema mišljenju [[Noam Chomsky|Noama Chomskog]] i [[Jimmy Carter|Jimmyja Cartera]], savremene [[Sjedinjene Američke Države]] podsjećaju na plutokratiju, iako zadržavaju demokratske forme.<ref name=NoamC1>{{cite news |url=http://www.salon.com/2015/10/06/noam_chomsky_america_is_a_plutocracy_masquerading_as_a_democracy_partner/ |first=Noam |last=Chomsky |author-link=Noam Chomsky |title=America is a plutocracy masquerading as a democracy |date=6. 10. 2015 |newspaper=Salon |access-date=13 Feb 2015}}</ref><ref name=JimmyC1>{{cite news |url=http://www.supersoul.tv/supersoul-sunday/jimmy-carter-on-whether-he-could-be-president-today-absolutely-not |first=Jimmy |last=Carter |author-link=Jimmy Carter |title=Jimmy Carter on Whether He Could Be President Today: "Absolutely Not"|date=15. 10. 2015 |newspaper=supersoul.tv|access-date=13 Feb 2015}}</ref> Godine 2018. [[Paul Volcker]], bivši predsjednik Federalnih rezervi, izjavio je kako smatra da se SAD također razvijaju u plutokratiju.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/10/23/business/dealbook/paul-volcker-federal-reserve.html?smid=fb-nytimes&smtyp=cur |first=Andrew |last=Sorkin |author-link=Sorkin |title=Paul Volcker, at 91, Sees 'a Hell of a Mess in Every Direction' |date=23. 10. 2018 |newspaper=New York Times |access-date=28. 10. 2018}}</ref> Jedan savremeni, formalni primjer plutokratije, prema nekim kritičarima,<ref>{{Cite journal|last1=Atkinson|first1=Rowland|last2=Parker|first2=Simon|last3=Burrows|first3=Roger|date=septembar 2017|title=Elite Formation, Power and Space in Contemporary London|journal=Theory, Culture & Society|language=en|volume=34|issue=5–6|pages=179–200|doi=10.1177/0263276417717792|issn=0263-2764|doi-access=free|hdl=1983/13493d5a-5155-42e1-8ca2-66839fea4712|hdl-access=free}}</ref> jeste [[City of London]] (Londonski City).<ref name=Guardian1>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/oct/31/corporation-london-city-medieval |first=George |last=Monbiot |author-link=George Monbiot |title=The medieval, unaccountable Corporation of London is ripe for protest |date=31. 10. 2011 |newspaper=The Guardian |access-date=1. 11. 2011}}</ref> City (poznat i kao "kvadratna milja" historijskog Londona, što odgovara današnjoj finansijskoj četvrti površine oko 2,5&nbsp;km<sup>2</sup>) ima jedinstven izborni sistem za svoju lokalnu upravu, odvojen od ostatka Londona. Više od dvije trećine glasača nisu stanovnici, već predstavnici preduzeća i drugih subjekata koji koriste prostorije u Cityju, pri čemu se broj glasova raspoređuje prema broju zaposlenih koje ti subjekti imaju. Glavno opravdanje za ovakvo uređenje jeste činjenica da većinu usluga koje pruža korporacija City of London (City of London Corporation) koriste upravo preduzeća smještena u tom području. Oko 450.000 ljudi koji nisu stanovnici Cityja čini njegovu dnevnu populaciju, što daleko nadmašuje broj od 7.000 stalnih stanovnika.<ref name=tribune>{{cite news|url=http://www.tribunemagazine.org/2009/02/labour-runs-in-city-of-london-poll-against-%E2%80%98get-rich%E2%80%99-bankers// |title=Labour runs in City of London poll against 'get-rich' bankers |date=12. 2. 2009 |author=René Lavanchy |work=[[Tribune (magazine)|Tribune]] |access-date=17. 1. 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115021037/http://www.tribunemagazine.org/2009/02/labour-runs-in-city-of-london-poll-against-%E2%80%98get-rich%E2%80%99-bankers// |archive-date=15. 1. 2015}}</ref> U političkom žargonu i propagandi [[Kraljevina Italija|fašističke Italije]], [[Nacistička Njemačka|nacističke Njemačke]] i [[Komunistička internacionala|Komunističke internacionale]], zapadne demokratske države nazivane su plutokratijama. Time se sugerisalo da mala grupa izuzetno bogatih pojedinaca kontroliše te zemlje i drži ih kao taoce.<ref name="marxists.org">{{cite web|url=http://www.marxists.org/history/etol/newspape/fi/vol02/no02/editors2.htm|title=The Editors: American Labor and the War (February 1941)|work=marxists.org|access-date=28. 8. 2015}}</ref><ref name="blamires">{{cite book |title=World Fascism: A Historical Encyclopedia, Vol. 1|last1=Blamires |first1=Cyprian |last2=Jackson |first2=Paul |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-940-9 |page=522}}</ref> Tokom Drugog svjetskog rata, fašisti su termin "plutokratija" koristili umjesto pojmova "demokratija" ili "kapitalizam" kada su govorili o SAD-u i Velikoj Britaniji.<ref name="blamires"/><ref>{{cite book |title=The Jewish Enemy: Nazi Propaganda During World War II and the Holocaust|last1=Herf|first1=Jeffrey|year=2006 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-02175-4|page=311}}</ref> U nacističkoj Njemačkoj, ovaj termin je u antisemitskoj propagandi često služio kao šifrovana poruka (tzv. ''dog whistle'') koja se odnosila na [[Jevreji|Jevreje]].<ref name="blamires"/> [[Joseph Goebbels]], ministar propagande Rajha, smatrao je taj termin naročito pogodnim, opisujući ga kao "glavni koncept na koji će biti usmjerena ideološka borba".<ref>As quoted in Boelcke, Willi A. The Secret Conferences of Dr. Goebbels: October 1939-March 1943, edited by Willi A. Boelcke; trans. Ewald Osers. London: Weidenfeld and Nicolson, 1970.</ref> = Također pogledajte = * [[Totalitarizam]] * [[Partitokratija]] * [[Kapitalizam]] * [[Feudalizam]] * [[Robovlasništvo|Robovlasništo]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Oblici vladavine]] [[Kategorija:Kapitalizam]] [[Kategorija:Politička terminologija]] ol7b6cn6m3bn9c9r2xkbtn2k7wkijca Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km 0 489610 3939540 3824095 2026-11-07T10:57:18Z AnToni 2325 [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] uklonjena; [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3939540 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 7,5 km (žene) | slika = Biathlon pictogram.svg | veličina_slike = 80px | opis_slike = | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 11. februar 2022. | broj_učesnika = 89 | broj_zemalja = 29 | broj_ekipa = | godina = 2022 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Marte Olsbu Røiseland]] | zlato_NOK = NOR | srebro = [[Elvira Öberg]] | srebro_NOK = SWE | bronza = [[Dorothea Wierer]] | bronza_NOK = ITA | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|2026]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u [[Biatlon#Discipline|sprintu]] u ženskoj konkurenciji''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 11. februara 2022.<ref>{{cite web| url = https://www.beijing2022.cn/en/competitionzones/zhangjiakou.htm| title = Beijing 2022 Olympic Winter Games Bid Committee/Zhangjiakou City| last = | first = | date = | website = beijing2022cn| publisher = | access-date = 24. 11. 2021| language = en| archive-date = 24. 11. 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211124193052/https://www.beijing2022.cn/en/competitionzones/zhangjiakou.htm| url-status = dead}}</ref> s početkom u 17:00 sati po lokalnom vremenu (10:00 [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]]).<ref>{{Cite web|url=https://ibu.blob.core.windows.net/docs/2122/BT/SWRL/OG__/SWSP/C73B_v1.pdf|title=Final results|website=Ibu.blob.core.windows.net|access-date=19. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211201846/https://ibu.blob.core.windows.net/docs/2122/BT/SWRL/OG__/SWSP/C73B_v1.pdf|date=11. 2. 2022|archive-date=11. 2. 2022|url-status=live}}</ref> ==Pravila takmičenja== [[Biatlon#Discipline|Sprint]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za žene održava na kružnoj stazi od 7,5 kilometara. Trče se 3 kruga po 2,5&nbsp;km. Takmičarke počinju trku pojedinačno u vremenskim razmacima (obično 30 sekundi). U toku trke gađa se dva puta: poslije prvog kruga iz ležećeg, a poslije drugog iz stojećeg položaja, ukupno 10 meta. Svaki promašaj donosi kazneni krug trčanja od 150 metara. Prvih 60 prvoplasiranih na kraju takmičenja plasiraju se za disciplinu [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 — potjera (žene)|potjera]]. == Zemlje učesnice == Učestvovale su 89 takmičarki iz 29 zemalja. <!-- {| class="wikitable" |- valign="top" | width="33%" | * {{ZD|AND}} [[Andora na ZOI 2014.|Andora]] <small>(1)</small> * {{ZD|AUS}} [[Australija na ZOI 2014.|Australija]] <small>(1)</small> * {{ZD|AUT}} [[Austrija na ZOI 2014.|Austrija]] <small>(2)</small> * {{ZD|BJE}} [[Bjelorusija na ZOI 2014.|Bjelorusija]] <small>(4)</small> * {{ZD|BIH}} [[Bosna i Hercegovina na ZOI 2014.|Bosna i Hercegovina]] <small>(1)</small> * {{ZD|BRA}} [[Brazil na ZOI 2014.|Brazil]] <small>(1)</small> * {{ZD|BUG}} [[Bugarska na ZOI 2014.|Bugarska]] <small>(4)</small> * {{ZD|ČEŠ}} [[Češka na ZOI 2014.|Češka]] <small>(4)</small> * {{ZD|EST}} [[Estonija na ZOI 2014.|Estonija]] <small>(4)</small> * {{ZD|FIN}} [[Finska na ZOI 2014.|Finska]] <small>(2)</small> * {{ZD|FRA}} [[Francuska na ZOI 2014.|Francuska]] <small>(4)</small> | width="33%" | * {{ZD|ITA}} [[Italija na ZOI 2014.|Italija]] <small>(4)</small> * {{ZD|JAP}} [[Japan na ZOI 2014.|Japan]] <small>(4)</small> * {{ZD|JKO}} [[Južna Koreja na ZOI 2014.|Južna Koreja]] <small>(1)</small> * {{ZD|KAN}} [[Kanada na ZOI 2014.|Kanada]] <small>(4)</small> * {{ZD|KAZ}} [[Kazahstan na ZOI 2014.|Kazahstan]] <small>(4)</small> * {{ZD|KIN}} [[Kina na ZOI 2014.|Kina]] <small>(4)</small> * {{ZD|LAT}} [[Latvija na ZOI 2014.|Latvija]] <small>(1)</small> * {{ZD|LIT}} [[Litvanija na ZOI 2014.|Litvanija]] <small>(1)</small> * {{ZD|MAĐ}} [[Mađarska na ZOI 2014.|Mađarska]] <small>(1)</small> * {{ZD|MOL}} [[Moldavija na ZOI 2014.|Moldavija]] <small>(1)</small> | width="33%" | * {{ZD|NOR}} [[Norveška na ZOI 2014.|Norveška]] <small>(4)</small> * {{ZD|NJE}} [[Njemačka na ZOI 2014.|Njemačka]] <small>(4)</small> * {{ZD|POLJ}} [[Poljska na ZOI 2014.|Poljska]] <small>(4)</small> * {{ZD|RUM}} [[Rumunija na ZOI 2014.|Rumunija]] <small>(1)</small> * {{ZD|RUS}} [[Rusija na ZOI 2014.|Rusija]] <small>(4)</small> * {{ZD|SLK}} [[Slovačka na ZOI 2014.|Slovačka]] <small>(4)</small> * {{ZD|SLO}} [[Slovenija na ZOI 2014.|Slovenija]] <small>(1)</small> * {{ZD|ŠPA}} [[Španija na ZOI 2014.|Španija]] <small>(1)</small> * {{ZD|ŠVI}} [[Švicarska na ZOI 2014.|Švicarska]] <small>(2)</small> * {{ZD|UKR}} [[Ukrajina na ZOI 2014.|Ukrajina]] <small>(4)</small> * {{ZD|UK}} [[Velika Britanija na ZOI 2014.|Velika Britanija]] <small>(1)</small> |} --> == Rezultati == {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 5 || align=left|[[Marte Olsbu Røiseland]] || align=left| {{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 20:44.3 || 0 (0+0) || |- | {{silver2}} || 45 || align=left|[[Elvira Öberg]] || align=left| {{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 21:15.2 || 0 (0+0) || {{sort|+0:30.9|+30.9}} |- | {{bronze3}} || 22 || align=left|[[Dorothea Wierer]] || align=left| {{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 21:21.5 || 0 (0+0) || {{sort|+0:37.2|+37.2}} |- | 4 || 33 || align=left|[[Lisa Hauser]] || align=left| {{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 21:31.6 || 0 (0+0) || {{sort|+0:47.3|+47.3}} |- | 5 || 30 || align=left|[[Ingrid Landmark Tandrevold]] || align=left| {{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 21:44.5 || 0 (0+0) || +1:00.2 |- | 6 || 7 || align=left|[[Kristina Rezcova]] || align=left| {{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 21:49.3 || 2 (1+1) || +1:05.0 |- | 7 || 35 || align=left|[[Anna Magnusson]] || align=left| {{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 21:50.2 || 0 (0+0) || +1:05.9 |- | 8 || 57 || align=left|[[Julija Džima]] || align=left| {{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 21:51.8 || 1 (0+1) || +1:07.5 |- | 9 || 55 || align=left|[[Anaïs Bescond]] || align=left| {{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 21:53.1 || 1 (1+0) || +1:08.8 |- | 10 || 4 || align=left|[[Alina Stremous]] || align=left| {{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 21:59.5 || 0 (0+0) || +1:15.2 |- | 11 || 1 || align=left|[[Tiril Eckhoff]] || align=left| {{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 22:00.4 || 2 (1+1) || +1:16.1 |- | 12 || 49 || align=left|[[Linn Persson]] || align=left| {{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 22:03.9 || 1 (0+1) || +1:19.6 |- | 13 || 36 || align=left|[[Uljana Nigmatulina]] || align=left| {{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 22:11.8 || 2 (2+0) || +1:27.5 |- | 14 || 18 || align=left|[[Paulína Fialková]] || align=left| {{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 22:12.0 || 1 (0+1) || +1:27.7 |- | 15 || 24 || align=left|[[Dinara Alimbekava]] || align=left| {{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 22:12.8 || 1 (0+1) || +1:28.5 |- | 16 || 27 || align=left|[[Monika Hojnisz-Staręga]] || align=left| {{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 22:12.9 || 1 (1+0) || +1:28.6 |- | 17 || 6 || align=left|[[Milena Todorova]] || align=left| {{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 22:15.4 || 1 (1+0) || +1:31.1 |- | 18 || 38 || align=left|[[Vanessa Voigt]] || align=left| {{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 22:15.7 || 0 (0+0) || +1:31.4 |- | 19 || 52 || align=left|[[Hanna Öberg]] || align=left| {{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 22:19.1 || 3 (1+2) || +1:34.8 |- | 20 || 43 || align=left|[[Irina Kazakevič]] || align=left| {{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 22:23.7 || 1 (0+1) || +1:39.4 |- | 21 || 3 || align=left|[[Katharina Innerhofer]] || align=left| {{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 22:26.4 || 2 (0+2) || +1:42.1 |- | 22 || 9 || align=left|[[Denise Herrmann]] || align=left| {{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 22:29.4 || 2 (1+1) || +1:45.1 |- | 23 || 40 || align=left|[[Lena Häcki]] || align=left| {{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 22:30.3 || 2 (1+1) || +1:46.0 |- | 24 || 70 || align=left|[[Anastasija Merkušina]] || align=left| {{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 22:31.6 || 1 (1+0) || +1:47.3 |- | 25 || 56 || align=left|[[Lucie Charvátová]] || align=left| {{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 22:35.6 || 1 (0+1) || +1:51.3 |- | 26 || 16 || align=left|[[Hana Sola]] || align=left| {{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 22:36.4 || 4 (1+3) || +1:52.1 |- | 27 || 65 || align=left|[[Susan Dunklee]] || align=left| {{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 22:39.5 || 0 (0+0) || +1:55.2 |- | 28 || 8 || align=left|[[Mari Eder]] || align=left| {{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 22:39.8 || 2 (0+2) || +1:55.5 |- | 29 || 28 || align=left|[[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]] || align=left| {{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 22:40.3 || 3 (1+2) || +1:56.0 |- | 30 || 73 || align=left|[[Franziska Preuß]] || align=left| {{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 22:41.4 || 2 (0+2) || +1:57.1 |- | 31 || 26 || align=left|[[Jessica Jislová]] || align=left| {{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 22:42.7 || 1 (1+0) || +1:58.4 |- | 32 || 47 || align=left|[[Emma Lunder]] || align=left| {{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 22:47.6 || 1 (0+1) || +2:03.3 |- | 33 || 29 || align=left|[[Tuuli Tomingas]] || align=left| {{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 22:49.2 || 2 (1+1) || +2:04.9 |- | 34 || 81 || align=left|[[Joanne Reid]] || align=left| {{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 22:54.9 || 2 (0+2) || +2:10.6 |- | 35 || 44 || align=left|[[Tang Jialin]] || align=left| {{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 23:03.5 || 1 (1+0) || +2:19.2 |- | 36 || 25 || align=left|[[Lisa Vittozzi]] || align=left| {{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 23:09.1 || 4 (4+0) || +2:24.8 |- | 37 || 60 || align=left|[[Deedra Irwin]] || align=left| {{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 23:10.1 || 2 (0+2) || +2:25.8 |- | 38 || 59 || align=left|[[Ida Lien]] || align=left| {{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 23:10.3 || 4 (1+3) || +2:26.0 |- | 39 || 21 || align=left|[[Fuyuko Tachizaki]] || align=left| {{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 23:10.8 || 1 (0+1) || +2:26.5 |- | 40 || 15 || align=left|[[Irina Petrenko]] || align=left| {{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 23:11.7 || 2 (2+0) || +2:27.4 |- | 41 || 19 || align=left|[[Markéta Davidová]] || align=left| {{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 23:11.8 || 4 (2+2) || +2:27.5 |- | 41 || 37 || align=left|[[Ivona Fialková]] || align=left| {{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 23:11.8 || 4 (1+3) || +2:27.5 |- | 43 || 63 || align=left|[[Johanna Talihärm]] || align=left| {{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 23:13.3 || 0 (0+0) || +2:29.0 |- | 44 || 87 || align=left|[[Susan Külm]] || align=left| {{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 23:15.3 || 1 (0+1) || +2:31.0 |- | 45 || 79 || align=left|[[Julia Schwaiger]] || align=left| {{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 23:16.2 || 2 (1+1) || +2:31.9 |- | 46 || 10 || align=left|[[Clare Egan]] || align=left| {{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 23:16.4 || 3 (1+2) || +2:32.1 |- | 47 || 67 || align=left|[[Svjetlana Mironova (biatlonka)|Svjetlana Mironova]] || align=left| {{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 23:17.6 || 3 (0+3) || +2:33.3 |- | 48 || 2 || align=left|[[Justine Braisaz-Bouchet]] || align=left| {{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 23:18.4 || 3 (1+2) || +2:34.1 |- | 49 || 31 || align=left|[[Jekaterina Avakumova]] || align=left| {{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 23:19.4 || 2 (2+0) || +2:35.1 |- | 50 || 62 || align=left|[[Baiba Bendika]] || align=left| {{ZastavaMOK|LAT|2022|Zimskim}} || 23:20.7 || 3 (1+2) || +2:36.4 |- | 51 || 58 || align=left|[[Suvi Minkkinen]] || align=left| {{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 23:21.7 || 1 (0+1) || +2:37.4 |- | 52 || 12 || align=left|[[Galina Višnjevska-Šeporenko]] || align=left| {{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 23:22.6 || 1 (1+0) || +2:38.3 |- | 53 || 41 || align=left|[[Kamila Żuk]] || align=left| {{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 23:22.9 || 1 (1+0) || +2:38.6 |- | 54 || 17 || align=left|[[Amy Baserga]] || align=left| {{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 23:24.2 || 2 (2+0) || +2:39.9 |- | 55 || 83 || align=left|[[Vanessa Hinz]] || align=left| {{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 23:24.3 || 3 (1+2) || +2:40.0 |- | 56 || 77 || align=left|[[Regina Oja]] || align=left| {{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 23:24.4 || 2 (1+1) || +2:40.1 |- | 57 || 78 || align=left|[[Samuela Comola]] || align=left| {{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 23:30.7 || 1 (1+0) || +2:46.4 |- | 58 || 68 || align=left|[[Tereza Voborníková]] || align=left| {{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 23:30.9 || 2 (2+0) || +2:46.6 |- | 59 || 23 || align=left|[[Polona Klemenčič]] || align=left| {{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 23:31.2 || 2 (1+1) || +2:46.9 |- | 60 || 14 || align=left|[[Irina Leščanka]] || align=left| {{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 23:32.5 || 3 (2+1) || +2:48.2 |- | 61 || 46 || align=left|[[Chu Yuanmeng]] || align=left| {{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 23:32.6 || 2 (1+1) || +2:48.3 |- | 62 || 64 || align=left|[[Meng Fanqi]] || align=left| {{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 23:33.7 || 1 (1+0) || +2:49.4 |- | 63 || 53 || align=left|[[Gabrielė Leščinskaitė]] || align=left| {{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 23:37.1 || 0 (0+0) || +2:52.8 |- | 64 || 11 || align=left|[[Lotte Lie]] || align=left| {{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 23:41.1 || 3 (3+0) || +2:56.8 |- | 65 || 34 || align=left|[[Ukaleq Slettemark]] || align=left| {{ZastavaMOK|DEN|2022|Zimskim}} || 23:54.6 || 0 (0+0) || +3:10.3 |- | 66 || 89 || align=left|[[Anna Mąka (biatlonka)|Anna Mąka]] || align=left| {{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 23:55.4 || 3 (1+2) || +3:11.1 |- | 67 || 50 || align=left|[[Sari Maeda]] || align=left| {{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 23:58.9 || 3 (1+2) || +3:14.6 |- | 68 || 13 || align=left|[[Anaïs Chevalier-Bouchet]] || align=left| {{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 24:02.0 || 4 (1+3) || +3:17.7 |- | 69 || 75 || align=left|[[Kinga Zbylut]] || align=left| {{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 24:05.1 || 2 (1+1) || +3:20.8 |- | 70 || 71 || align=left|[[Jelena Kručinkina]] || align=left| {{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 24:10.1 || 4 (1+3) || +3:25.8 |- | 71 || 32 || align=left|[[Natalija Uškina]] || align=left| {{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || 24:14.3 || 2 (1+1) || +3:30.0 |- | 72 || 76 || align=left|[[Henrieta Horvátová]] || align=left| {{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 24:20.7 || 1 (1+0) || +3:36.4 |- | 73 || 82 || align=left|[[Erika Jänkä]] || align=left| {{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 24:20.9 || 0 (0+0) || +3:36.6 |- | 74 || 85 || align=left|[[Yurie Tanaka]] || align=left| {{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 24:21.5 || 1 (0+1) || +3:37.2 |- | 75 || 69 || align=left|[[Nastassia Kinnunen]] || align=left| {{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 24:30.0 || 3 (1+2) || +3:45.7 |- | 76 || 88 || align=left|[[Ding Yuhuan]] || align=left| {{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 24:33.1 || 2 (1+1) || +3:48.8 |- | 77 || 20 || align=left|[[Megan Bankes]] || align=left| {{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 24:35.4 || 3 (1+2) || +3:51.1 |- | 78 || 66 || align=left|[[Marija Zdravkova]] || align=left| {{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 24:39.1 || 1 (0+1) || +3:54.8 |- | 79 || 54 || align=left|[[Živa Klemenčič]] || align=left| {{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 24:43.6 || 3 (3+0) || +3:59.3 |- | 80 || 80 || align=left|[[Sarah Beaudry]] || align=left| {{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 24:45.9 || 2 (1+1) || +4:01.6 |- | 81 || 72 || align=left|[[Emily Dickson]] || align=left| {{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 24:50.3 || 3 (2+1) || +4:06.0 |- | 82 || 39 || align=left|[[Federica Sanfilippo]] || align=left| {{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 24:57.1 || 5 (3+2) || +4:12.8 |- | 83 || 42 || align=left|[[Kim Seon-su]] || align=left| {{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 25:18.2 || 1 (1+0) || +4:33.9 |- | 84 || 86 || align=left|[[Danijela Kadeva]] || align=left| {{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 25:26.4 || 1 (1+0) || +4:42.1 |- | 85 || 48 || align=left|[[Dunja Zdouc]] || align=left| {{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 25:32.1 || 2 (0+2) || +4:47.8 |- | 86 || 51 || align=left|[[Ala Hiljenko]] || align=left| {{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 26:04.6 || 4 (2+2) || +5:20.3 |- | 87 || 74 || align=left|[[Asuka Hachisuka]] || align=left| {{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:06.7 || 4 (4+0) || +5:22.4 |- | 88 || 84 || align=left|[[Veronika Machyniaková]] || align=left| {{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 26:13.2 || 3 (2+1) || +5:28.9 |- | 89 || 61 || align=left|[[Lora Hristova]] || align=left| {{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:27.7 || 4 (3+1) || +5:43.4 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medaljaOI |Sport = Biatlon (ž){{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u ženskoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992.]]}}{{efn|name=Doping|Odlukom IBU-a od 15. 2. 2020. zbog dokazanog dopinga Olge Viljuhine i Svjetlane Sljepcove oduzete su sve osvojene medalje.{{cite web| url = https://de.biathlonworld.com/news/detail/ibu-anti-doping-hearing-panel-renders-verdicts-on-sleptsova-and-ustyugov| title= IBU Anti-Doping Hearing Panel renders verdicts on Sleptsova and Ustyugov| date = 15. 2. 2020| website = de.biathlonworld.com| access-date = 16. 2. 2020| language= en| archive-date = 16. 2. 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200216170440/https://de.biathlonworld.com/news/detail/ibu-anti-doping-hearing-panel-renders-verdicts-on-sleptsova-and-ustyugov| url-status = dead}}}} |Broj = 9 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/RedOI|GER|2|4|1|7}} | 2. {{Bilans medalja/RedOI|SVK|2|0|0|2}} | rowspan="2"|3. {{Bilans medalja/RedOI|NOR|1|1|0|2}} {{Bilans medalja/RedOI|RUS|1|1|0|2}} {{PCT|6}} |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2"| 5. {{Bilans medalja/RedOI|FRA|1|0|1|2}} {{Bilans medalja/RedOI|EUN|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/RedOI|CAN|1|0|0|1}} | 8. {{Bilans medalja/RedOI|SWE|0|2|1|3}} | 9. {{Bilans medalja/RedOI|BLR|0|1|0|1}} | 10. {{Bilans medalja/RedOI|UKR|0|0|3|3}} | rowspan="2"| 11. {{Bilans medalja/RedOI|CZE|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedOI|ITA|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|9|9|9|27}} |} |}<noinclude> == Napomene == {{refspisak|grupa=lower-alpha}} == Reference == {{Biatlon portal}} {{refspisak}} == Vanjski linkovi == [[Kategorija:Šabloni biatlona na ZOI]] [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] s485wa4gyn5hbiki9h8q3lhtkqh5bq0 Magdalena Gwizdoń 0 489877 3939240 3754963 2026-11-06T15:15:41Z AnToni 2325 3939240 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Magdalena Gwizdoń | slika = Magdalena_Gwizdoń.jpg | država = {{ZID|Poljska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1979|08|04}} | mjesto rođenja = [[Cieszyn]] | država rođenja = Poljska | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = BLKS Żywiec | trener = Stanislaw Kepka <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]] ) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''18''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) | pobjede SK = '''2''' | pobjede SK štafeta= 0 | plasman SK = {{plainlist| * '''17.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''16.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''13.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''2''' – sprint }} | kraj karijere = 2022. <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1999/2000.|1999/2000.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''17''' ([[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]]) <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | aktualizirano = 29. 3. 2022. }} '''Magdalena Gwizdoń''', rođena 4. augusta 1979. u [[Cieszyn]]u je nekadašnja [[poljska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == {{sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|33]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|20]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – masovni start (žene)|29]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|58]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|34]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|30]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|11]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|31]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – sprint (žene)|40]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|37]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – ženska štafeta|10]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – mješovita štafeta|13]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|83]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – sprint (žene)|56]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|49]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – ženska štafeta|7]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – mješovita štafeta|16]] |} Gwizdoń je četiri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|ZOI 2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018]], ali nije osvojila ni jednu medalju. Najbolji joj je rezultat 20-o mjesta u utrci na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|7,5 km]] i to na ZOI 2006. kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:23.3&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Florence Baverel-Robert]]. U štafeti je najbolji plasman bio na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|ZOI 2006]], kada je s [[Krystyna Guzik|Krystynom Guzik]], [[Katarzyna Ponikwia| Katarzynom Ponikwia]] i [[Magdalena Grzywa|Magdaleno Grzywa]] osvojila sedmo mjesto. {{clear}} === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|48]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|35]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|64]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (žene)|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (žene)|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|15]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|57]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (žene)|45]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (žene)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – masovni start (žene)|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|8]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (žene)|51]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – masovni start (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2006}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (žene)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – masovni start (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – potjera (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – masovni start (žene)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (mješovito)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|76]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|74]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|32]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (mješovito)|17]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – potjera (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – masovni start (žene)|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|9]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (mješovito)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – potjera (žene)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – masovni start (žene)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|14]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|25]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|46]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|54]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|55]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|7]] | |} {{clear}} === Svjetski kup === {| class=wikitable style="text-align: center" |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|Sezona 1998/1999]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ - Kontiolahti Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ - Kontioahti Potjera]]<br />'''PO''' ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Lake Placid Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Lake Placid Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Val Cartier Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Val Cartier Potjera]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ - Oslo Pojedinačno]]<br />'''PU''' ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ - Oslo Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! colspan=20|bodovi |- ||38 ||43 ||<small>{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}</small> ||<small>{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}</small> |bgcolor=lightblue|28 |bgcolor=lightblue|23 |bgcolor=lightgreen|8 |bgcolor=lightblue|26 ||- ||78 ||- ||- ||- |bgcolor=lightblue|30 ||35 ||- ||- ||- ||- ||48 ||46 ||- ||34 |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''19''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|Sezona 1999/2000]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ - Oslo Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ - Oslo Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ - Oslo Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ - Oslo Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- ||51 ||48 ||70 ||- ||58 |bgcolor=lightblue|27 ||- ||49 ||39 ||- ||- ||- |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|24 ||58 |bgcolor=lightblue|30 ||64 ||- |bgcolor=lightblue|13 ||- ||60 ||<small>LAP</small> |bgcolor=lightblue|19 |bgcolor=lightblue|30 ||- |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''22''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|Sezona 2000/2001]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovakia.svg|15px|Osrblie Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovakia.svg|15px|Osrblie Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia.svg|15px|Osrblie Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|MŚ - Pokljuka Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|MŚ - Pokljuka Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|MŚ - Pokljuka Masovni start]]<br />'''MS''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|MŚ - Pokljuka Pojedinačno]]<br />'''PU''' ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Lake Placid Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- ||76 ||54 |bgcolor=lightblue|29 ||34 ||44 |bgcolor=lightgreen|6 ||38 |bgcolor=lightblue|30 |bgcolor=lightblue|30 ||- ||- ||- |bgcolor=lightblue|27 ||- |bgcolor=lightblue|29 ||40 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|29 ||37 ||54 ||46 ||<small>{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}</small> ||38 ||33 ||- |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''52''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|Sezona 2001/2002]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|IO - Salt Lake City/Park City Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|IO - Salt Lake City/Park City Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|IO - Salt Lake City/Park City Potjera]]<br />'''PO''' ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- ||69 ||- ||78 ||- ||80 ||49 ||- ||31 ||37 ||- ||40 ||32 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|27 ||- ||- ||- ||- ||- ||37 ||37 ||38 ||33 ||- |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''8''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|Sezona 2002/2003]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />'''MS''' ! colspan=20|bodovi |- ||55 ||42 ||49 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|20 ||44 |bgcolor=lightblue|25 ||43 ||31 ||55 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightblue|24 |bgcolor=lightblue|29 ||41 ||32 |bgcolor=lightblue|24 ||41 ||32 ||57 ||45 |bgcolor=lightblue|18 ||- |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''76''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|Sezona 2003/2004]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Oberhof Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Oberhof Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Oberhof Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Oberhof Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Lake Placid Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Lake Placid Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Fort Kent Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Fort Kent Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Fort Kent Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! colspan=2|bodovi |- |bgcolor=lightgreen|6 |bgcolor=lightgreen|4 ||37 |bgcolor=lightblue|17 ||47 |bgcolor=lightblue|13 ||34 ||44 |bgcolor=lightblue|19 |bgcolor=lightblue|24 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|13 ||40 |bgcolor=lightblue|45 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|21 ||- ||- ||- ||- ||- |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|19 |colspan=2 bgcolor=f9f9f9|'''252''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|Sezona 2004/2005]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Beitostølen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Beitostølen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Cesana San Sicario Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Cesana San Sicario Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|MŚ - Hochfilzen Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|MŚ - Hochfilzen Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|MŚ - Hochfilzen Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|MŚ - Hochfilzen Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- |bgcolor=lightblue|24 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=CC9966|'''3''' |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightblue|21 ||42 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightblue|23 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|24 |bgcolor=lightblue|15 ||<small>{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}</small> ||- |bgcolor=lightgreen|9 |bgcolor=lightblue|23 ||35 |bgcolor=silver|'''2''' ||47 ||<small>{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}</small> |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|16 ||51 ||55 |bgcolor=lightblue|23 ||40 |bgcolor=lightblue|30 ||- |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''225''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|Sezona 2005/2006]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovakia (bordered).svg|15px|Osrblie Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|IO - Cesana San Sicario Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|IO - Cesana San Sicario Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|IO - Cesana San Sicario Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|IO - Cesana San Sicario Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- |bgcolor=lightgreen|8 |bgcolor=lightblue|13 ||46 ||69 ||35 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|17 ||32 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|31 ||<small>{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}</small> ||33 |bgcolor=lightblue|20 |bgcolor=lightblue|21 |bgcolor=lightblue|29 ||53 ||47 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|28 |bgcolor=lightblue|19 ||37 ||35 |bgcolor=lightblue|27 |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''139''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|Sezona 2006/2007]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|MŚ - Antholz Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|MŚ - Antholz Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|MŚ - Antholz Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|MŚ - Antholz Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Lahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />MS ! colspan=2|bodovi |- |bgcolor=lightblue|21 |bgcolor=gold|'''1''' |bgcolor=CC9966|'''3''' |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=lightblue|12 |45 |bgcolor=lightblue|20 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|16 ||45 |bgcolor=lightblue|19 ||39 |bgcolor=lightgreen|8 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|17 ||32 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightgreen|10 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|28 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightgreen|8 |bgcolor=lightblue|28 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|28 |colspan=2 bgcolor=f9f9f9|'''426''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|Sezona 2007/2008]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|MŚ - Östersund Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|MŚ - Östersund Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|MŚ - Östersund Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|MŚ - Östersund Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|P'yŏngch'ang Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|P'yŏngch'ang Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- |bgcolor=lightblue|13 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|30 ||39 |bgcolor=lightblue|27 ||71 |bgcolor=lightblue|13 |bgcolor=efffdf|9 ||50 ||<small>{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}</small> |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|21 |bgcolor=lightblue|29 |bgcolor=lightgreen|7 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|20 |bgcolor=lightblue|30 |bgcolor=lightblue|17 |bgcolor=lightgreen|6 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|21 |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''334''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|Sezona 2008/2009]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|MŚ - P'yŏngch'ang Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|MŚ - P'yŏngch'ang Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|MŚ - P'yŏngch'ang Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|MŚ - P'yŏngch'ang Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Whistler Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Whistler Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Trondheim Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Trondheim Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Trondheim Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />MS ! colspan=20|bodovi |- ||100 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightgreen|10 ||85 |bgcolor=lightblue|21 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|20 |bgcolor=lightblue|31 |bgcolor=lightblue|38 |bgcolor=lightblue|35 ||48 ||- ||76 ||- |bgcolor=lightblue|40 ||- ||46 |bgcolor=lightblue|40 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|17 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|28 |colspan=20 bgcolor=f9f9f9|'''341''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|Sezona 2009/2010]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Potjera]]<br />PO |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|IO - Whistler Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|IO - Whistler Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|IO - Whistler Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=7DBEE7| [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|IO - Whistler Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />MS ! colspan=9|bodovi |- ||80 |bgcolor=lightblue|30 ||66 ||- ||42 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|23 ||49 ||- ||- ||- |bgcolor=lightblue|35 |bgcolor=lightblue|32 |bgcolor=lightblue|30 |bgcolor=lightblue|35 |bgcolor=lightblue|31 ||59 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- |colspan=9 bgcolor=f9f9f9|'''94''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|Sezona 2010/2011]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Pojedinačno]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz Masovni start]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Presque Isle Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Presque Isle Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Fort Kent Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Fort Kent Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Fort Kent Masovni start]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Sprint]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Potjera]]<br />'''PO''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Pojedinačno]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|MŚ - Chanty-Mansyjsk Masovni start]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Potjera]]<br />PO ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Masovni start]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- |bgcolor=lightblue|16 ||42 ||41 ||88 ||- ||61 ||- ||41 ||- ||64 ||69 ||- ||71 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''25''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|Sezona 2011/2012]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (01.12.2011)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (03.12.2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (04.12.2011)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (09.12.2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (10.12.2011)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (16.12.2011)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint Bieg pościgowy (17.12.2011)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (06.01.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg masowy (08.01.2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg indywidualny (11.01.2012)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (13.01.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg pościgowy (15.01.2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (19.01.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg masowy (22.01.2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (02.02.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (04.02.2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg masowy (05.02.2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (10.02.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg pościgowy (11.02.2012)]]<br />PU |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Sprint (03.03.2012)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Bieg pościgowy (04.03.2012)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Bieg indywidualny (07.03.2012)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|MŚ - Ruhpolding Bieg masowy (11.03.2012)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (16.03.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg pościgowy (17.03.2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg masowy (18.03.2012)]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- ||71 |bgcolor=lightblue|38 ||48 ||65 ||- |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|34 ||51 ||- ||46 ||69 ||- ||56 ||- |bgcolor=lightblue|37 |bgcolor=lightblue|27 ||- |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|40 |bgcolor=lightblue|17 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|24 |bgcolor=lightblue|29 ||- ||- ||- |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''153''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|Sezona 2012/2013]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (29.11.2012)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (01.12.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (02.12.2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (07.12.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (08.12.2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (14.12.2012)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg pościgowy (15.12.2012)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg masowy (16.12.2012)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (05.01.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg pościgowy (06.01.2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (11.01.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg masowy (13.01.2013)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (17.01.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (19.01.2013)]]<br />PU |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Sprint (09.02.2013)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Bieg pościgowy (10.02.2013)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Bieg indywidualny (13.02.2013)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|MŚ - Nové Město na Moravě Bieg masowy (17.02.2013)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (01.03.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (02.03.2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg masowy (03.02.2013)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Sochi Bieg indywidualny (07.03.2013)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Sochi Sprint (09.03.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (14.03.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg pościgowy (16.03.2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg masowy (17.03.2013)]]<br />MS ! colspan=3|bodovi |- |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|20 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightgreen|6 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightgreen|6 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|26 ||45 ||47 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|13 |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightgreen|10 |bgcolor=lightgreen|5 |bgcolor=gold|'''1''' |bgcolor=lightblue|16 |bgcolor=lightblue|21 |bgcolor=lightblue|28 |colspan=3 bgcolor=f9f9f9|'''632''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|Sezona 2013/2014]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (28.11.2013)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (29.11.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (06.12.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (08.12.2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Sprint (14.12.2013)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Bieg pościgowy (15.12.2013)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (03.01.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg pościgowy (04.01.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg masowy (05.01.2014)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg indywidualny (10.01.2014)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg pościgowy (12.01.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (16.01.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (18.01.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (06.03.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg pościgowy (08.03.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg masowy (09.03.2014)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (13.03.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (15.03.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg pościgowy (16.03.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (20.03.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (22.03.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg masowy (23.02.2014)]]<br />MS ! colspan=10|bodovi |- |bgcolor=lightblue|32 ||53 ||49 ||44 ||43 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|16 ||41 ||- ||51 ||41 ||53 |bgcolor=lightblue|32 |bgcolor=lightblue|11 |bgcolor=lightblue|21 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightgreen|9 |bgcolor=lightblue|36 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|13 |bgcolor=lightblue|33 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''230''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|Sezona 2014/2015]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (04.12.2014)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (06.12.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (07.12.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (12.12.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (14.12.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint (18.12.2014)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Bieg pościgowy (20.12.2014)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Bieg masowy (21.12.2014)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (09.01.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg masowy (11.01.2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (16.01.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg masowy (18.01.2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (23.01.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (24.01.2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (07.02.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg pościgowy (08.02.2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg indywidualny (12.02.2015)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (14.02.2015)]]<br />SP |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Sprint (07.03.2015)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Bieg pościgowy (08.03.2015)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Bieg indywidualny (11.03.2015)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|MŚ – Kontiolahti Bieg masowy (15.03.2015)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (20.03.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg pościgowy (21.03.2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg masowy (22.03.2014)]]<br />MS ! colspan=10|bodovi |- |bgcolor=lightblue|32 |bgcolor=lightblue|16 ||47 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|36 ||73 ||- ||- ||64 ||- ||70 ||- ||45 ||47 ||- ||- ||- ||- |bgcolor=lightgreen|7 |bgcolor=lightblue|17 ||56 |bgcolor=lightblue|19 ||- ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''136''' |- |colspan=29 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|Sezona 2015/2016]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (3.12.2015)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (5.12.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (6.12.2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (11.12.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (12.12.2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Sprint (18.12.2015)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Bieg pościgowy (19.12.2015)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia (bordered).svg|15px|Pokljuka Bieg masowy (20.12.2015)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (8.01.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg pościgowy (9.01.2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg masowy (10.01.2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg indywidualny (14.01.2016)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg masowy (16.01.2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (21.01.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (23.01.2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Sprint (5.02.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Bieg masowy (6.02.2016)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Presque Isle Sprint (11.02.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Presque Isle Bieg pościgowy (12.02.2016)]]<br />PU |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Sprint (5.03.2016)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (6.03.2016)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Bieg indywidualny (9.03.2016)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|MŚ – Oslo/Holmenkollen Bieg masowy (13.03.2016)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Sprint (17.03.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia (bordered).svg|15px|Chanty-Mansyjsk Bieg pościgowy (19.03.2016)]]<br />PU ! colspan=10|bodovi |- |bgcolor=lightblue|20 |bgcolor=lightblue|24 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|35 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|27 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightgreen|8 |bgcolor=lightblue|31 |bgcolor=lightblue|14 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|28 |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|26 |bgcolor=lightblue|17 |bgcolor=lightblue|15 ||55 |bgcolor=lightblue|30 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightblue|23 |bgcolor=lightblue|22 |bgcolor=lightblue|32 |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''449''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|Sezona 2016/2017]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (30.11.2016)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (3.12.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (4.12.2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (9.12.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg pościgowy (10.12.2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Sprint (16.12.2016]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Bieg pościgowy (17.12.2016]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nove Mesto na Morave Bieg masowy (18.12.2016]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (6.01.2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg pościgowy (7.01.2017)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg masowy (8.01.2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (14.01.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg pościgowy (15.01.2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg indywidualny (20.01.2017)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg masowy (21.01.2017)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (10.02.2017)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (12.02.2017)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg indywidualny (15.02.2017)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD| [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg masowy (19.02.2017)]]<br />'''MS''' ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|Pjongczang Sprint (2.03.2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of South Korea.svg|15px|Pjongczang Bieg pościgowy (4.03.2017)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Finland (bordered).svg|15px|Kontiolahti Sprint (10.03.2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland (bordered).svg|15px|Kontiolahti Bieg pościgowy (11.03.2017)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (17.03.2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (18.03.2017)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg masowy (19.03.2017)]]<br />MS ! colspan=34| bodovi |- ||47 ||65 ||- |bgcolor=lightblue|27 ||45 ||49 |bgcolor=lightblue|37 ||- |bgcolor=lightgreen|8 |bgcolor=lightblue|31 |bgcolor=lightblue|12 |bgcolor=lightgreen|10 |bgcolor=lightblue|15 ||45 ||- |bgcolor=lightblue|38 |bgcolor=lightblue|25 |bgcolor=lightblue|37 ||- |bgcolor=lightblue|18 |bgcolor=lightblue|15 |bgcolor=lightblue|27 ||46 |bgcolor=lightblue|38 ||50 ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''237''' |- |colspan=34 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|Sezona 2017/2018]]''' |- ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (29.11.2017)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (01.12.2016)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (3.12.2016)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (08.12.2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (09.12.2017)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Sprint (14.12.2017)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Bieg pościgowy (16.12.2017)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Bieg masowy (17.12.2017)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (04.01.2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg pościgowy (06.01.2018)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg indywidualny (11.01.2018)]]<br />IN ! [[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg masowy (14.01.2018)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg Sprint (18.01.2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (20.01.2018)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg masowy (21.01.2018)]]<br />MS ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (09.03.2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg pościgowy (11.03.2018)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (15.03.2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (19.03.2018)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Sprint (23.03.2018)]]<br />SP ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Bieg pościgowy (24.03.2018)]]<br />PU ! [[Datoteka:Flag of Russia.svg|15px|Tyumen Bieg masowy (25.03.2018)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- ||56 |bgcolor=lightblue|31 |bgcolor=lightblue|32 |bgcolor=lightblue|35 ||41 ||51 |bgcolor=lightblue|32 ||- |bgcolor=lightblue|19 |bgcolor=lightblue|39 ||95 ||- ||- ||- ||- |bgcolor=lightblue|23 ||- ||42 ||56 ||- ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''76''' |- |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|Sezona 2018/2019]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg indywidualny (6.12.2018)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (8.12.2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg pościgowy (9.12.2018)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (13.12.2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (15.12.2018)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (21.12.2018)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg pościgowy (22.12.2018)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg masowy (23.12.2018)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (10.01.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg pościgowy (12.01.2019)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg indywidualny (17.01.2019)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg masowy (20.01.2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (24.01.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (26.01.2019)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg masowy (27.01.2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Canada.svg|15px|Canmore Bieg indywidualny (7.02.2019)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City, UT - Soldier Hollow Sprint (14.02.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the United States.svg|15px|Salt Lake City, UT - Soldier Hollow Bieg masowy (16.02.2019)]]<br />PU |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (8.03.2019)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (10.03.2019)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (12.03.2019)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg masowy (17.03.2019)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Sprint (21.03.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg pościgowy (23.03.2019)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo/Holmenkollen Bieg masowy (24.03.2019)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- ||59 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||55 ||46 ||- ||- ||- ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|Sezona 2019/2020]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (1.12.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (5.12.2019)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (13.12.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (15.12.2019)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Sprint (20.12.2019)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Bieg pościgowy (21.12.2019)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Le Grand-Bornand, Bieg masowy (22.12.2019)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (9.01.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg masowy (12.01.2020)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (15.01.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg pościgowy (19.01.2020)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg indywidualny (24.01.2020)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg masowy (26.01.2020)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Sprint (14.02.2020)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg pościgowy (16.02.2020)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg indywidualny (18.02.2020)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg masowy (23.02.2020)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (5.03.2020]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg masowy (8.03.2020]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (13.03.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg pościgowy (14.03.2020)]]<br />PU ! colspan=10| bodovi |- ||57 ||80 ||63 ||- ||- ||- ||- ||66 ||- ||65 ||- ||- ||- ||54 ||55 ||- ||- ||83 ||- ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|Sezona 2020/2021]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg indywidualny (28.11.2020)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (29.11.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (03.12.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg Pościgowy (06.12.2020)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (11.12.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (13.12.2020)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (18.12.2020)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (19.12.2020)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg Masowy (20.12.2020)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (07.01.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg Pościgowy (09.01.2021)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (14.01.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg Masowy (17.01.2021)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg indywidualny (21.01.2021)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg Masowy (23.01.2021)]]<br />MS |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Sprint (13.02.2021)]]<br />'''SP''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg Pościgowy (14.02.2021)]]<br />'''PU''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg indywidualny (16.02.2021)]]<br />'''IN''' |bgcolor=FFEBAD|[[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|15px|Pokljuka Bieg masowy (21.02.2021)]]<br />'''MS''' ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (06.03.2021]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg Pościgowy (07.03.2021]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Sprint (12.03.2021]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|15px|Nové Město na Moravě Bieg Pościgowy (13.03.2021]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (18.03.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (20.03.2021)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg masowy (21.03.2021)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||86 ||- ||- ||- ||- ||69 ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=38 bgcolor=F0FFFF|'''[[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|Sezona 2021/2022]]''' |- ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg indywidualny (27.11.2021)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (28.11.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Sprint (02.12.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Sweden.svg|15px|Östersund Bieg pościgowy (04.12.2021)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Sprint (10.12.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Austria.svg|15px|Hochfilzen Bieg pościgowy (12.12.2021)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Sprint (16.12.2021)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Bieg pościgowy (18.12.2021)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of France.svg|15px|Annecy Bieg masowy (19.12.2021)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Sprint (07.01.2022)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Oberhof Bieg pościgowy (09.01.2022)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Sprint (12.01.2022)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Germany.svg|15px|Ruhpolding Bieg pościgowy (16.01.2022)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg indywidualny (21.01.2022)]]<br />IN ![[Datoteka:Flag of Italy.svg|15px|Antholz-Anterselva Bieg masowy (23.01.2022)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Sprint (5.03.2022)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Finland.svg|15px|Kontiolahti Bieg pościgowy (6.03.2022)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Estonia.svg|15px|Otepää Sprint (11.03.2022)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Estonia.svg|15px|Otepää Bieg masowy (12.03.2022)]]<br />MS ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Sprint (17.03.2022)]]<br />SP ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Bieg pościgowy (19.03.2022)]]<br />PU ![[Datoteka:Flag of Norway.svg|15px|Oslo Bieg masowy (20.03.2022)]]<br />MS ! colspan=10| bodovi |- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||- ||66 ||- ||- ||- ||- |colspan=10 bgcolor=f9f9f9|'''0''' |- |colspan=28 bgcolor=F0FFFF|'''Legenda''' |- |colspan=28|<span style="background-color: gold">'''1'''</span> <span style="background-color: silver">'''2'''</span> <span style="background-color: #CC9966">'''3'''</span> <span style="background-color: lightgreen>'''4-10'''</span> <span style="background-color: lightblue>'''11-40'''</span> <span style="background-color: white>'''ispod 40'''</span> <span style="background-color: white><small>''' – '''</small></span> – nije nastupila |- |colspan=28 bgcolor=lightblue| '''SP''' – Sprint '''PU''' – Pojedinačno '''PO''' – Potjera '''MS''' – Masovni start |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Magdalena Gwizdoń}} * {{Sport365|63}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Gwizdoń, Magdalena}} [[Kategorija:Rođeni 1979.]] [[Kategorija:Biografije, Cieszyn]] [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] a0fuvn204pt634vfhq146x8ilx0gfya Berič 0 490197 3939294 3936422 2026-11-06T20:21:28Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939294 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Berič | vrsta = Naseljeno mjesto <!-- *** Ime **** --> | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = | opis_slike = | veličina_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | kanton = [[Bosansko-podrinjski kanton Goražde]] | grad = [[Goražde]] <!-- *** Položaj *** --> | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.6666 | dužina_stepeni = 18.8844 | najveća tačka metara = <!-- *** Površina *** --> | površina_grada = | površina_općine = 27.9 <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo grad = 152 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 38 | matični_broj_grada = <!-- *** Karta *** --> | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Berič u Bosni i Hercegovini <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Berič''' je naseljeno mjesto u [[grad]]u [[Goražde|Goraždu]], [[Bosna i Hercegovina]].<ref>{{Cite web|url=https://gorazde.ba/usvojen-prostorni-plan-grada-gorazde-za-period-2017-2037/|title=USVOJEN PROSTORNI PLAN GRADA GORAŽDE ZA PERIOD 2017 – 2037. – Goražde|language=bs-BA|access-date=20. 10. 2026}}</ref> == Zanimljivosti == '''Berič''' je površinom od (27,9&nbsp;km<sup>2</sup>) treća najveća mjesna zajednica u [[grad]]u [[Goražde|Goraždu]] poslije [[Orahovice (Goražde)|Orahovica]] (38.5&nbsp;km<sup>2</sup>) i [[Osječani (Goražde)|Osječana]] (36.5&nbsp;km<sup>2</sup>) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.gorazde.ba/ Zvanični sajt grada Goražda] {{Općina Goražde}} ae40poguqmox3lbxyqleq98uxu3dunw Kantara 0 490695 3939331 3938739 2026-11-06T20:32:08Z PanaskoBot 180210 /* Izvori */ razne ispravke 3939331 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Kantara | nativno_ime = Κάστρο της Καντάρας | domaći_jezik = el | slika = Kantara castle 8.JPG | veličina_slike = | alt_slika = | tekst = | vrsta_karte = Kipar | alt_karta = Kipar | reljef = | bivši_nazivi = | alternativna_imena = | etimologija = | status = | prekinuto = | vrsta_građevine = | stil = | klasifikacija = | lokacija = | adresa = | lokacija_grad = <!-- ili |lokacija_naselje = --> | država = [[Kipar]] | koordinate = {{coord|35|24|23|N|33|55|20|W|type:landmark_region:CY-06|display=inline}} | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = | završetak_datum = | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = <!-- ili |datum_uništenja = --> | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = | vlasnik = | gazda = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | tip = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | težina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = | veličina = | broj_spratova = | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | potpisnik_ugovora = | nagrade = | poznato_po = | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_sob = <!-- ili |broj_jedinica = --> | parking = | veb-sajt = <!-- [http://.... ] --> | reference = | fusnote = }} '''Zamak Kantara''' ({{lang-el|Κάστρο της Καντάρας}}, {{lang-tr|Kantara Kalesi}}) je zamak na [[Kipar|Kipru]]. To je najistočniji dvorac na otoku i nalazi se na padinama [[Kirenija (planinski lanac)|Kirinejskih planina]] [[Sjeverni Kipar|Sjevernog Kipra]]. Kako se nalazi se na nadmorskoj visini od 630&nbsp;m, davao je dobre prilike za kontrolu kretanja na poluotoku [[Karpas]] i ravnice [[Mesaorija]]. Kantara se nalazi istočno od dvorca [[Buffavento]], dok je [[zamak Svetog Ilariona]] smješten dalje na zapadu, čineći tako zaštitnu liniju na planini Kyrenia. Budući da su ostali dvorci vidljivi iz Buffaventa, on je služio za prenošenje signala između njih. Dvorci su izgrađeni u istom periodu, tokom [[Bizantijsko Carstvo|bizantskog doba]], ali tačan datum njihove izgradnje nije poznat. Postoji nekoliko teorija o vremenu njihovog nastanka: 965. (nakon protjerivanja Arapa s ostrva); 1091, kada ih je podigao pobunjenik Rapsomates; tokom vladavine Eumatija Filokala (1091–1094); krajem 11. vijeka, nakon što je obalu Kilikije zauzelo [[Seldžuci|Seldžučko Carstvo]]; ili 1096, kao odgovor na previranja uzrokovana [[Prvi krstaški rat|Prvim krstaškim ratom]].{{sfn|Petre|2010|pp=120–123, 126}} Ime dvorca potiče od kiparsko-arapske riječi ''kandak'', što znači "kameni most".{{sfn|Morelle|2014|pp=293–295}} U historijskogj hronici, dvorac se prvi put spominje u vezi sa zauzimanjem otoka Kipar od [[Rikard I, kralj Engleske|Ričarda Lavljeg Srca]], 1191. Dvorac je tih godina služio kao utočište bizantskom uzurpatoru otoka [[Izak Komnin Kiparski|Izaku Komnenu]]. Godine 1228. zamak je jako nastradao u [[Rat sa Lombardijcima|opsadi Lombardijaca]], i praktički trebalo ga je potpuno obnoviti. Kasnije, izgubivši stratešku važnost, lokalno plemstvo ga je koristilo kao mjesto boravka tijekom lova na divlje koze i leoparde. == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === {{Refbegin}} * {{cite thesis |last=Molin |first=Bengt Kristian |year=1995 |title=The Role of Castles in the Political and Military History of Crusader States and the Levant 1187 to 1380 |url=http://etheses.whiterose.ac.uk/565/ |website=etheses.whiterose.ac.uk |degree=PhD |publisher=University of Leeds |location=Leeds |pages=1–448 |id={{EThOS|uk.bl.ethos.393342}} |access-date=8. 5. 2017}} {{free access}} * {{cite journal |last=Morelle |first=Nicolas |year=2014|title=The Castle of Kantara - A Key to the Evolution of Active Defense in the 13th Century Between the Eastern and the Western Worlds |url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01165328 |journal=The Castle Studies Group Journal |publisher=Castle Studies Group |location=Exeter |pages=292–318 |issn=1741-8828 |access-date=8. 5. 2017}} * {{cite thesis |last=Petre |first=James |year=2010 |title=Crusader Castles of Cyprus: The Fortifications of Cyprus under the Lusignans 1191–1489 |url=http://orca.cf.ac.uk/54199/1/U564882.pdf |type=PhD |publisher=University of Cardiff |location=Cardiff |pages=1–413 |oclc=870568051 |access-date=8. 5. 2017 |archive-date=23. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323054441/http://orca.cf.ac.uk/54199/1/U564882.pdf |url-status=dead}} * {{cite thesis |last=Ucar |first=Gulnur |year=2004 |title=The Crusader Castles of Cyprus and Their Place within Crusader History |url=https://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12605612/index.pdf |journal=Middle East Technical University |type=PhD |location=Ankara |pages=1–178 |oclc=58466417 |access-date=8. 5. 2017 |archive-date=11. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411112853/https://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12605612/index.pdf |url-status=dead}} * [http://www.cyprusexplorer.globalfolio.net/rus/famagusta/object/kantara_castle/index.php Замок Кантара]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814223147/http://www.cyprusexplorer.globalfolio.net/rus/famagusta/object/kantara_castle/index.php |date=14. 8. 2020 }}. Фрагмент из книги: ''Коровина А. К., Сидорова Η. А.'' Города Кипра. Города и музеи мира., Искусство, 1973 {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{commonscat-inline|Kantara Castle}} * [https://kipriot.com/thumbnails.php?album=14&page=2 Fotografije zamka Kantara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224637/http://www.kipriot.com/thumbnails.php?album=14&page=2 |date=4. 3. 2016 }} [[Kategorija:Turističke atrakcije na Kipru]] [[Kategorija:Tvrđave na Kipru]] 0jo5855qfpxahbl7b3e1ei1kf3yanbo Abortus u Azerbejdžanu 0 493925 3939280 3936420 2026-11-06T20:18:36Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939280 wikitext text/x-wiki '''Abortus u Azerbejdžanu''' je legalizovan 23. novembra 1955, dok je [[Azerbejdžan]] bio dio [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] kao [[Azerbejdžanska Sovjetska Socijalistička Republika]]. Postojeće [[zakonodavna vlast|zakonodavstvo]] koje se bavi [[Pobačaj|abortusom]] nikada nije mijenjano, i ostalo je na snazi nakon raspada Sovjetskog Saveza i nezavisnosti Azerbejdžana 1991.<ref name=UN>{{cite book|title=Abortion – Azerbaijan|date=2001|publisher=[[Ujedinjeni narodi|United Nations Publications]]|url=https://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/azerba1.doc|language=en}}</ref> Zakon je jedan od najliberalnijih zakona o abortusu na svijetu, koji dozvoljava abortus na zahtjev do 28. sedmice [[trudnoća|trudnoće]] iz raznih razloga.<ref>{{Cite web|url=https://medicalabortionconsortium.com/country/AZ/|title=ICMA - Laws on Abortion - Azerbaijan|publisher=International Consortium for Medical Abortion (ICMA)|language=en|access-date=29. 10. 2022|archive-date=28. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028173759/https://medicalabortionconsortium.com/country/AZ/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.womenonwaves.org/en/page/4756/azerbaijan--abortion-law|title=Azerbaijan: Abortion Law|publisher=Womenonwaves.com|language=en}}</ref> Zakon dozvoljava abortus na zahtjev iz razloga kao što su: [[silovanje]] i [[incest]], [[smrt]] [[otac|oca]], [[dijete|djeteta]], [[sudska presuda]] za [[majka|majku]] ili oca, sudski nalog kojim se majka lišava roditeljskog prava, ako [[domaćinstvo]] već ima više od petoro dece, ako se veza između majke i oca završi [[razvod]]om ili postoji porodična anamneza koja uključuje [[Mentalni poremećaj|mentalnu bolest]] ili motorni [[invalidnost|invaliditet]].<ref name=UN/> Tradicionalno, abortus se koristio kao kontraceptivna metoda u Azerbejdžanu. Između 1965. i 1987. stopa abortusa bila je veoma visoka (između 20 i 28 %). Od sticanja nezavisnosti, stopa abortusa se gotovo prepolovila i nakon 2000. relativno stabilizovala (između 12 i 14%).<ref name="rate">{{cite web|title=Historical abortion statistics, Azerbaijan|date=12. 9. 2015|publisher=Johnstonsarchive.net|url=http://www.johnstonsarchive.net/policy/abortion/ab-azerbaijan.html|access-date=1. 12. 2015}}</ref> Godine 2014. 13,8% trudnoća u Azerbejdžanu završilo je abortusom, što predstavlja blagi porast u odnosu na najniži zabilježeni nivo iz 2005. godine (12,1%).<ref name="rate"/> == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Zdravstvo u Azerbejdžanu]] [[Kategorija:Pravo u Azerbejdžanu]] l8zkezjzcu1ox3dey7an7gzdf2fu6qw Elmedin Konaković 0 496334 3939220 3923211 2026-11-06T14:57:06Z Panasko 146730 3939220 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Elmedin Konaković | slika = Elmedin Konaković (P-067807-00-24).jpg | redoslijed = [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|Ministar vanjskih poslova]] | vrijeme_na_vlasti = 25. januar 2023 – | prethodnik = [[Bisera Turković]] | nasljednik = | redoslijed2 = [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti2 = 23. mart 2015 – 4. april 2018. | prethodnik2 = Muhamed Kozadra | nasljednik2 = Adem Zolj | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | redoslijed4 = | vrijeme_na_vlasti4 = | prethodnik4 = | nasljednik4 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|09|03}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFRJ]] | datum_smrti = | etnicitet = [[Bošnjak]] | politička_stranka = [[Narod i pravda]] | supruga = Dalija Hasanbegović | djeca = 2 | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = }} '''Elmedin Konaković''' (rođen 3. septembra 1974) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je političar na funkciji [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|ministra vanjskih poslova]] od 2023. Predsjednik je stranke [[Narod i pravda]], a prethodno je bio i poslanik u [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Federalnog parlamenta]]. Konaković je također bio i delegat u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Federalnom domu naroda]], te [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijer Kantona Sarajevo]] od 2015. do 2018. ==Rani život i obrazovanje== Konaković je rođen 1974. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Završio je srednju elektrotehničku školu, a nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] diplomirao je na Fakultetu sporta i tjelesnog odgoja [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].<ref name="depo">[https://depo.ba/clanak/126319/ko-je-elmedin-dino-konakovic-novi-premijer-kantona-sarajevo Ko je Elmedin Dino Konaković, novi premijer Kantona Sarajevo?] at depo.ba</ref> ==Rana karijera== Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] Konaković je bio pripadnik [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Vojske Republike Bosne i Hercegovine]] ([[10. brdska brigada Armije RBiH|10. brdska brigada]] i 15. motorizovana brigada<ref name="depo"/>) i igrao je u poznatom [[Sarajevo|sarajevkom]] [[KK Bosna|košarkaškom klubu Bosna]]. Košarkašku karijeru je nastavio krajem 1990-ih u Sloveniji, Mađarskoj i Rumuniji. Konaković je 2002. postao direktor [[Košarkaška reprezentacija Bosne i Hercegovine|košarkaške reprezentacija Bosne i Hercegovine]], a od 2003. do 2007. je obnašao funkciju direktora KK Bosna.<ref name="CIN">[http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=187#!biography.php?id=187 Elmedin Konaković] at imovinapoliticara.cin.ba</ref> ==Politička karijera== Konaković se 2004. pridružio [[Stranka demokratske akcije|Stranci demokratske akcije]] (SDA) i izabran je u vijeće [[Centar (Sarajevo)|Općine Centar]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2008.|lokalnim izborima 2008.]] bio je kandidat za općinskog načelnika Centra, ali nije izabran. Nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010.|općih izbora 2010.]] ušao je u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|Skupštinu Kantona Sarajevo]] i postao predsjedavajući zastupničkog kluba SDA. Konaković je 23. marta 2015. imenovan za [[Spisak načelnika Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]]. S funkcije je smijenjen u martu 2018, nakon što je odlučio napustiti SDA. Konaković je tada osnovao svoju stranku [[Narod i pravda]], te je nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|općih izbora 2018.]] izabran za predsjedavajućeg Skupštine Kantona Sarajevo, gdje je bio na funkciji do januara 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/elmedin-konakovic-osnovao-stranku-narod-i-pravda|title=Elmedin Konaković osnovao stranku Narod i pravda|last=PORTAL|first=Oslobođenje|website=www.oslobodjenje.ba|language=Bosnian|access-date=12. 3. 2018}}</ref><ref>[http://www.izbori.ba/rezultati_izbora?resId=25&langId=4#/7/209/0/0/9175 izbori.ba – 2018 – SC]</ref> U julu 2019. imenovan je i u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda Parlamenta FBiH]].<ref name="CIN"/> Dana 25. januara 2023. Konaković je imenovan za novog [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|ministra vanjskih poslova]], tokom formiranja novog saziva [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Borjana Krišto)|Vijeća ministara]] kojim predsjedava [[Borjana Krišto]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bih-dobila-novo-vijece-ministara-drzavnu-vlast-sada-cini-snsd-hdz-sdp-nip-ns-dns/230125037|title=BiH dobila novo Vijeće ministara, državnu vlast sada čini SNSD, HDZ, SDP, NiP, NS, DNS...|last=N.V.|date=25. 1. 2023|publisher=Klix.ba|language=bs|access-date=25. 1. 2023}}</ref> ==Kontroverze== U aprilu 2024, bosanskohercegovačke vlasti su pokrenule Operaciju „Crna kravata 2”, usmjerenu na transnacionalnu mrežu za krijumčarenje droge i pranje novca kojom je rukovodio Edin “Tito” Gačanin. Američki zvaničnici opisali su Gačanina kao „jednog od najplodnijih svjetskih narko-bosova“.<ref name="n1">{{Cite web |url=https://n1info.ba/english/news/n1-learns-sipa-probes-alleged-financing-of-nip-party-in-bosnia/ |title=N1 learns SIPA probes alleged financing of NiP party in Bosnia |language=en |website=N1 Info |date=15. 7. 2025 |access-date=6. 9. 2025}}</ref> Među uhapšenima u operaciji je bio i Dženis Kadrić, bivši službenik FUP-a koji je u sudskim dokumentima identifikovan kao jedan od Gačaninovih tjelohranitelja. Vlasti su, prema navodima, u njegovim zaplijenjenim uređajima pronašle podatke iz pasoša koji pripadaju Konakoviću i članovima njegove porodice. Prema transkriptima Sky poruka do kojih su došli istražitelji, Kadrić je “poslao ceduljicu s brojevima pasoša” Konakovića i njegove kćerke.<ref name="avaz">{{Cite web |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/985459/iz-sipa-e-za-avaz-dobili-smo-naredbu-da-provjerimo-finansiranje-stranke-narod-i-pravda |title=Iz SIPA-e za "Avaz": Dobili smo naredbu da provjerimo finansiranje stranke Narod i Pravda |publisher=[[Dnevni avaz]] |date=15. 7. 2025 |access-date=6. 9. 2025}}</ref> Dalje presretnute poruke odnosile su se i na Konakovićevu stranku, [[Narod i pravda]] (NiP). Kartel je navodno predlagao direktnu saradnju s rukovodstvom stranke, a u slučaju odbijanja, raspravljalo se i o formiranju konkurentske stranke kako bi se učvrstio politički uticaj u BiH.<ref name="avaz"/> Do jula 2025, [[Tužilaštvo Bosne i Hercegovine]] izdalo je nalog [[Državna agencija za istrage i zaštitu|SIPA-i]] za detaljnu provjeru finansija stranke NiP kao dio šire krivične istrage poznate pod nazivom „Crna kravata“. SIPA je javno potvrdila da se provodi ispitivanje da li je NiP primio sredstva porijeklom iz Gačaninovog kartela.<ref name="n1"/> ==Privatni život== Konaković je oženjen novinarkom [[Al Jazeera Balkans|Al Jazeere Balkans]] Dalijom Hasanbegović, a zajedno imaju dvoje djece. Konaković je prethodno bio u brakovima s manekenkama Aidom Osmanović i Martinom Sairom Keškić.<ref name="depo"/> Govori [[Engleski jezik|engleski]], [[Italijanski jezik|italijanski]] i [[Rumunski jezik|rumunski]].<ref name="CIN"/> ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.narodipravda.ba/staff-view/elmedin-konakovic Elmedin Konaković] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126130238/https://www.narodipravda.ba/staff-view/elmedin-konakovic |date=26. 1. 2023 }} na narodipravda.ba {{Četrnaesti saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri vanjskih poslova]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Vojnici Armije Republike Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Političari Naroda i pravde]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački sportisti 20. vijeka]] [[Kategorija:Sportisti iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] 05d6wtesdjay2vg5du4a924nby4c3ug Edin Forto 0 496439 3939221 3828443 2026-11-06T14:57:14Z Panasko 146730 3939221 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Edin Forto | slika = Edin Forto (2023-12-05) (cropped).jpg | redoslijed = [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|Ministar komunikacija i prometa]] | vrijeme_na_vlasti = 25. januar 2023 – | prethodnik = [[Vojin Mitrović]] | nasljednik = | redoslijed2 = [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti2 = 5. januar 2021 – 25. januar 2023. | prethodnik2 = Mario Nenadić | nasljednik2 = Darja Softić-Kadenić | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = 26. decembar 2018 – 3. mart 2020. | prethodnik3 = Adem Zolj | nasljednik3 = Mario Nenadić | redoslijed4 = | vrijeme_na_vlasti4 = | prethodnik4 = | nasljednik4 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1972|08|16}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFRJ]] | datum_smrti = | etnicitet = | politička_stranka = [[Naša stranka]] | supruga = | djeca = 2 | obrazovanje = [[Univerzitet Sjeverne Karoline u Chapel Hillu]]<br>[[Univerzitet Columbia]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = }} '''Edin Forto''' (rođen 16. augusta 1972) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je političar i trenutni [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|ministar komunikacija i saobraćaja]]. Prethodno je bio [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijer Kantona Sarajevo]] od 2018. do 2020. i od 2021. do početka 2023. Od septembra 2021. Forto je i bivši predsjednik [[Naša stranka|Naše stranke]]. Nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|općih izbora 2014]], Forto je postao član [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Doma naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]]. Prije nego što je postao predsjednik, bio je potpredsjednik Naše stranke.<ref>{{Cite web|url=http://www.sarajevotimes.com/predrag-kojovic-elected-for-the-new-president-of-nasa-stranka/|title=Predrag Kojovic as the New President of "Nasa Stranka"|website=SarajevoTimes}}</ref> == Rana karijera == Forto je rođen u [[Sarajevo|Sarajevu]] 16. augusta 1972, gdje je 1991. završio Srednju školu "Ognjen Prica". Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] od 1992. do 1995. radio je kao novinar, urednik i DJ za nekoliko kreativnih i medijskih kuća, uključujući Obala Art centar, Radio ZID, Radio 202 i magazin ''[[Dani (časopis)|BH Dani]]''. Nakon završetka rata, Forto se preselio u Sjedinjene Američke Države u septembru 1995. Diplomirao je 1999. u oblasti medija i novinarstva na [[Univerzitet Sjeverne Karoline u Chapel Hillu|Univerzitetu Sjeverne Karoline u Chapel Hillu]]. Dvije godine kasnije diplomirao je i međunarodne odnose na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Proveo je dvije godine u [[Eurasia Group]], političkom savjetovalištu u [[New York]]u, prije nego što se 2003. vratio u Sarajevo, kada se pridružio Nexe Grupi, hrvatskoj industrijskoj kompaniji specijalizovanoj za građevinski materijal i izgradnju puteva. == Politička karijera == Forto je radio u Nexe Grupi do augusta 2015. kada je postao političar. Nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|općih izbora 2014.]] postao je član [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Doma naroda]], gornjeg doma [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Federalnog parlamenta]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/cik-objavio-imena-stranaka-i-poslanika-u-skupstini-kantona-sarajevo/141027116|title=CIK objavio imena stranaka i poslanika u Skupštini Kantona Sarajevo|website=Klix}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/cik-bih-potvrdio-rezultate-izbora-za-dom-naroda-parlamenta-fbih/177440|title=CIK BiH potvrdio rezultate izbora za Dom naroda Parlamenta FBiH|website=Radio Sarajevo}}</ref> Forto je bio [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijer Kantona Sarajevo]] u dva navrata, prvi put od 26. decembra 2018. do 3. marta 2020.<ref>{{cite web |title=SDA, SBB i DF u novom sazivu Vlade Kantona Sarajevo |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2020/3/3/sda-sbb-i-df-u-novom-sazivu-vlade-kantona-sarajevo |website=balkans.aljazeera.net |language=bs}}</ref> i drugi put od 5. januara 2021.<ref>{{cite web |title=Kanton Sarajevo dobio novu Vladu, treću od izbora |url=https://federalna.ba/skupstina-kantona-sarajevo-imenovala-novu-vladu-ochwa |website=Federalna |language=en}}</ref> do 25. januara 2023. kada je postao [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|ministar komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://balkans.aljazeera.net/videos/2023/1/25/novo-vijece-ministara-bih-sda-i-sluzbeno-u-opoziciji|title=Novo Vijeće ministara BiH, SDA i službeno u opoziciji|website=balkans.aljazeera.net|language=bs|access-date=30. 1. 2023}}</ref> Forto je 4. septembra 2021. postao novi predsjednik socijal-liberalne [[Naša stranka|Naše stranke]],<ref>{{cite web |title=Oslobođenje - Edin Forto je novi predsjednik Naše stranke |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/edin-forto-je-novi-predsjednik-nase-stranke-687899 |website=www.oslobodjenje.ba |language=bs-ba |date=4. 9. 2021}}</ref> nakon što je njegov prethodnik [[Predrag Kojović]] podnio ostavku na tu funkciju.<ref>{{cite web |title=Kojović ostaje na čelu Naše stranke do vanrednog kongresa |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/kojovi%C4%87-ostaje-na-%C4%8Delu-na%C5%A1e-stranke-do-vanrednog-kongresa/31330450.html |website=Radio Slobodna Evropa |language=sh}}</ref> == Privatni život == Forto živi u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Oženjen je i ima dvoje djece. Njegovi hobiji su sviranje gitare i košarka. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.biografija.org/politika/edin-forto/ Edin Forto] na biografija.org {{Četrnaesti saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Forto, Edin}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Političari Naše stranke]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] jykbm79s9amhneo1yc7sa49v1ljq7r4 Transmembranski regulator provodljivosti cistaste fibroze 0 497360 3939381 3939064 2026-11-06T20:52:37Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Transmembranski regulator provodljivosti cistaste fibroze]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939064 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''Transmembranski regulator provodljivosti cistaste fibroze''' ('''CFTR''') je [[membranski protein]] i [[anionski kanal]] kod kičmenjaka, koji je [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''CFTR''' sa [[hromosom 7|hromosoma 7]]<ref name="PMID 30516439">{{cite journal | vauthors = Csanády L, Vergani P, Gadsby DC | title = Structure, Gating, and Regulation of the CFTR Anion Channel | journal = Physiological Reviews | volume = 99 | issue = 1 | pages = 707–738 | date = januar 2019 | pmid = 30516439 | doi = 10.1152/physrev.00007.2018 | ref = 32 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid2772657">{{cite journal | vauthors = Rommens JM, Iannuzzi MC, Kerem B, Drumm ML, Melmer G, Dean M, Rozmahel R, Cole JL, Kennedy D, Hidaka N | display-authors = 6 | title = Identification of the cystic fibrosis gene: chromosome walking and jumping | url = https://archive.org/details/sim_science_1989-09-08_245_4922/page/1058 | journal = Science | volume = 245 | issue = 4922 | pages = 1059–1065 | date = septembar 1989 | pmid = 2772657 | doi = 10.1126/science.2772657 | bibcode = 1989Sci...245.1059R |}}</ref> Genetičar Lap-Chee Tsui i njegov tim identifikovali su CFTR gen 1989. |godine, kao gen povezan sa CF ([[Cistasta fibroza|cistaste fibroze]]).<ref>{{Cite web |title=Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator (CFTR) Gene {{!}} The Embryo Project Encyclopedia |url=https://embryo.asu.edu/pages/cystic-fibrosis-transmembrane-conductance-regulator-cftr-gene#:~:text=The%20Cystic%20Fibrosis%20Transmembrane%20Conductance,revealed%20the%20underlying%20disease%20mechanism. |access-date=26. 9. 2022 |website=embryo.asu.edu}}</ref> Gen CFTR kodira [[ABC transporter]]sku-klasu proteina [[ionski kanal|ionskog kanala]] koji provodi [[hlorid]]<ref name="pmid2475911">{{cite journal | vauthors = Riordan JR, Rommens JM, Kerem B, Alon N, Rozmahel R, Grzelczak Z, Zielenski J, Lok S, Plavsic N, Chou JL | display-authors = 6 | title = Identification of the cystic fibrosis gene: cloning and characterization of complementary DNA | url = https://archive.org/details/sim_science_1989-09-08_245_4922/page/1066 | journal = Science | volume = 245 | issue = 4922 | pages = 1066–1073 | date = septembar 1989 | pmid = 2475911 | doi = 10.1126/science.2475911 | s2cid = 84566748 | bibcode = 1989Sci...245.1066R }}</ref> i [[bikarbonat]]ne zone kroz [[epitel]]ne [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]]. Mutacije gena CFTR koje utiču na funkciju anionskih kanala dovode do disregulacije transporta [[tečnosti epitelne obloge]] ([[sluz]]i) u [[pluća|plućima]], [[pankreas]]u i drugim [[organ]]ima, što dovodi do [[cistična fibroza|cistaste fibroze]]. Komplikacije uključuju zgušnjavanje [[sluz]]i u plućima s čestim [[respiratorna infekcija|respiratornim infekcijama]] i [[insuficijencija gušterače|insuficijencijama gušterače]] što dovodi do pothranjenosti i [[dijabetes]]a. Ova stanja dovode do hronične invalidnosti i smanjenog životnog vijeka. Kod muških pacijenata, progresivna opstrukcija i destrukcija razvojnog ''[[vas deferens]]'' (spermne vrpce) i [[epididimis]]a je rezultat abnormalnih intralumenskih sekrecija,<ref>{{cite journal | vauthors = Marcorelles P, Gillet D, Friocourt G, Ledé F, Samaison L, Huguen G, Ferec C | title = Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator protein expression in the male excretory duct system during development | journal = Human Pathology | volume = 43 | issue = 3 | pages = 390–397 | date = mart 2012 | pmid = 21840567 | doi = 10.1016/j.humpath.2011.04.031 }}</ref> uzrokujući [[urođeno odsustvo sjemenovoda]] i mušku [[neplodnost]]. == Gen == [[slika:CFTR gene on chromosome 7.svg|thumb|right|100px|Lokacija CFTR gena na hromosomu 7]] Gen koji kodira ljudski CFTR protein nalazi se na [[hromosom 7|hromosomu 7]], na poziciji q31.2 dugog kraka (q).<ref name="pmid2772657" /> od [[bazni par|baznog para]] 116,907,253 do baznog para 117,095,955. CFTR [[homologija sekvence|ortolozi]]<ref name="OrthoMaM">{{cite web |title=OrthoMaM phylogenetic marker: CFTR coding sequence |url=http://www.orthomam.univ-montp2.fr/orthomam/data/cds/detailMarkers/ENSG00000001626_CFTR.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302164823/http://www.orthomam.univ-montp2.fr/orthomam/data/cds/detailMarkers/ENSG00000001626_CFTR.xml |archive-date=2. 3. 2016 |access-date=12. 3. 2010}}</ref> javljaju se kod [[kičmenjaci|viličastih kičmenjaka]].<ref>{{cite journal |vauthors=Davies R, Conroy SJ, Davies WL, Potter IC, Trezise AE |date=19–23 June 2005 |title=Evolution and Regulation of the Cystic Fibrosis Gene |url=http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:199644 |format=conference paper |journal=Molecular Biology and Evolution (MBE05) Conference |access-date=28. 7. 2014}}</ref> Svaki pojedinac nasljeđuje dvije kopije gena CFTR (regulator transmembranske provodljivosti cistaste fibroze). Međutim, neke od naslijeđenih kopija su izmijenjene. Do sada je CFTR gen povezan sa preko 700 različitih mutacija. Osoba sa CF nasljeđuje dvije defektne kopije CFTR gena. Ove mutacije mogu biti [[heterozigot]]ne, što znači da uključuju dvije različite mutacije, i [[homozigot]]ne, što znači da uključuju istu mutaciju. Delta F508 je najčešća mutacija, koja čini više od 70% svih mutacija. Oni koji su homozigoti za Delta F508 obično su pogođeni insuficijencijom pankreasa.<ref>{{Cite web |title=Genetics and CF |url=https://med.stanford.edu/cfcenter/education/english/Genetics.html |access-date=23. 10. 2022 |website=The Cystic Fibrosis Center at Stanford |language=sm |archive-date=23. 10. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023181159/https://med.stanford.edu/cfcenter/education/english/Genetics.html |url-status=dead }}</ref> „CFTR“ gen je korišten kod životinja kao filogenetski marker [[jedarna DNK|jedarne DNK]].<ref name="OrthoMaM"/> Velike [[genom]]ske sekvence ovog gena korištene su za istraživanje [[filogenija|filogenije]] glavne grupe [[sisari|sisara]],<ref name="pmid18453548">{{cite journal | vauthors = Prasad AB, Allard MW, Green ED | title = Confirming the phylogeny of mammals by use of large comparative sequence data sets | url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2008-09_25_9/page/1794 | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 25 | issue = 9 | pages = 1795–1808 | date = septembar 2008 | pmid = 18453548 | pmc = 2515873 | doi = 10.1093/molbev/msn104 }}</ref> i potvrdio grupisanje [[Placentalia|placentalnih]] redova u četiri glavne klade: [[Xenarthra]], [[Afrotheria]], [[Laurasiatheria]] i [[Euarchonta]] plus [[Glires]]. === Mutacije === Opisano je skoro 1000 [[mutacija]] uzroka cistaste fibroze.<ref name = "url_genet.sickkids.on.ca">{{cite web|url=https://www.cftr2.org/mutations_history|title=The Clinical and Functional TRanslation of CFTR (CFTR2): CFTR2 Variant List History|publisher=US CF Foundation, Johns Hopkins University, Cystic Fibrosis Centre at the Hospital for Sick Children in Toronto|access-date=2. 8. 2017}}{{Dead link|date=novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Najčešća mutacija, DeltaF508 (ΔF508) prvenstveno poznata kao procesna mutacija koja je rezultat delecija (Δ) tri [[nukleotid]]a, što rezultira gubitkom aminokiseline [[fenilalanin]]a (F) na 508. poziciji na proteinu.<ref>{{cite journal | vauthors = Guimbellot J, Sharma J, Rowe SM | title = Toward inclusive therapy with CFTR modulators: Progress and challenges | journal = Pediatric Pulmonology | volume = 52 | issue = S48 | pages = S4–S14 | date = novembar 2017 | pmid = 28881097 | pmc = 6208153 | doi = 10.1002/ppul.23773 }}</ref> Kao rezultat toga, protein se ne [[savijanje proteina|savija]] normalno i brže se razgrađuje. Velika većina mutacija je rijetka. Distribucija i učestalost mutacija varira među različitim populacijama što ima implikacije na genetički skrining i savjetovanje. Otkrivanje lijekova za terapiju CF kod svih pacijenata je komplikovano zbog velikog broja mutacija koje uzrokuju bolest. U idealnom slučaju, potrebna je biblioteka ćelijskih linija i testova. baziranih na ćelijama koji odgovaraju svim mutantima za skrining široko aktivnih kandidata za lijekove. Metodi ćelijskog inženjerstva uključujući [[fluor]]ogene [[oligonukleotid]]ne signalne sonde mogu se koristiti za otkrivanje i izolaciju klonskih ćelijskih linija za svaki mutant.<ref>{{cite journal | vauthors = Shekdar K, Langer J, Venkatachalan S, Schmid L, Anobile J, Shah P, Lancaster A, Babich O, Dedova O, Sawchuk D | display-authors = 6 | title = Cell engineering method using fluorogenic oligonucleotide signaling probes and flow cytometry | journal = Biotechnology Letters | volume = 43 | issue = 5 | pages = 949–958 | date = maj 2021 | pmid = 33683511 | pmc = 7937778 | doi = 10.1007/s10529-021-03101-5 }}</ref> Mutacije se sastoje od zamjene, dupliciranja, delecija ili skraćivanja gena CFTR. Ovo može dovesti do toga da proteini možda ne funkcionišu, rade manje efikasno, brže se razgrađuju ili su prisutni u nedovoljnom broju.<ref name="pmid15888700">{{cite journal | vauthors = Rowe SM, Miller S, Sorscher EJ | title = Cystic fibrosis | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-05-12_352_19/page/1992 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 352 | issue = 19 | pages = 1992–2001 | date = maj 2005 | pmid = 15888700 | doi = 10.1056/NEJMra043184 }}</ref> Pretpostavlja se da mutacije u CFTR genu mogu dati selektivnu prednost heterozigotnim osobama. Ćelije koje eksprimiraju mutantni oblik CFTR proteina otporne su na invaziju bakterije ''[[Salmonella]] typhi'', uzročnika [[tifusna groznica|tifusne groznice]], a miševi koji nose jednu kopiju mutantnog CFTR-a otporni su na dijareju uzrokovanu toksinom kolere.<ref>{{cite journal | vauthors = Kavic SM, Frehm EJ, Segal AS | title = Case studies in cholera: lessons in medical history and science | journal = The Yale Journal of Biology and Medicine | volume = 72 | issue = 6 | pages = 393–408 | year = 1999 | pmid = 11138935 | pmc = 2579035 }}</ref> Najčešće mutacije koje uzrokuju cistastu fibrozu i insuficijenciju pankreasa kod ljudi su:<ref name="mutations">{{cite web |url=https://cftr2.org/ |title=CFTR2 |access-date=8. 7. 2021}}</ref> {| {{tabela}} | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Varijanta cDNK imena (naređeno od 5' do 3')''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naziv varijante proteina''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naslijeđeni naziv varijante''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''rsID''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''No [[alel]]a u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Alelna frekvencija u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''% Pankreasne nedovoljnosti''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Konačno određivanje varijante (juli 2020.)''' |-| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Varijanta [[cDNK]] imena (naređeno od 5' do 3')''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naziv varijante proteina''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naslijeđeni naziv varijante''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''rsID''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''No alela u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Alelna frekvencija u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''% Pankreasne nedovoljnosti''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Konačno određivanje varijante (juli 2020.) | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Varijanta naziva [[cDNK]] (naređeno od 5' do 3')''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naziv varijante proteina''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naslijeđeni naziv varijante''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''rsID''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''No alela u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Alelna frekvencija u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''% Dovoljnosti pankreasa''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Konačno određivanje varijante (juli 2020.) |- | c.1521_1523delCTT||p.Phe508del||F508del||rs113993960||99061||0,69744||98%||Uzrokuje CF |- | c.1624G>T||p.Gly542X||G542X||rs113993959||3610||0,02542||98%||Uzrokuje CF |- | c.1652G>A||p.Gly551Asp||G551D||rs75527207||2986||0,02102||96%||Uzrokuje CF |- | c.3909C>G||p.Asn1303Lys||N1303K||rs80034486||2246||0,01581||98%||Uzrokuje CF |- | c.350G>A||p.Arg117His||R117H||rs78655421||1854||0.01305||23%|| Različite kliničke posljedice |- | c.3846G>A||p.Trp1282X||W1282X||rs77010898||1726||0,01215||99%||Uzrokuje CF |- | c.489+1G>T||Bez naziva proteina||621+1G->T||rs78756941||1323||0,00931||99%||uzrokuje CF |- | c.1657C>T||p.Arg553X||R553X||rs74597325||1323||0,00931||97%||Uzrokuje CF |- | c.1585-1G>A||Bez naziva proteina||1717-1G->A||rs76713772||1216||0,00856||97%||Uzrokuje CF |- | c.3718-2477C>T||Bez naziva proteina||3849+10kbC->T||rs75039782||1158||0,00815||33%||uzrokuje CF |- | c.2657+5G>A||Bez naziva proteina||2789+5G->A||rs80224560||1027||0,00723||43%||Izaziva CF |- | c.1519_1521delATC||p.&nbsp;Ile507del||I507del||rs121908745||651||0,00458||98%||Uzrokuje CF |- | c.3484C>T||p.Arg1162X||R1162X||rs74767530||651||0,00458||97%||Uzrokuje CF |- | c.254G>A||p.Gly85Glu||G85E||rs75961395||616||0.00434||85%||Uzrokuje CF |- | c.3454G>C||p.Asp1152His||D1152H||rs75541969||571||0,00402||24%||Varijabilne kliničke posljedice |- | c.2051_2052delAAinsG||p.&nbsp;Lys684SerfsX38||2183AA->G||rs121908799||542||0,00382||96%||Uzrokuje CF |- | c.3528delC||p.&nbsp;Lys1177SerfsX15||3659delC||rs121908747||539||0,00379||99%||Uzrokuje CF |- | c.1040G>C||p.Arg347Pro||R347P||rs77932196||533||0,00375||68%||Uzrokuje CF |- | c.1210−12T[5]||Bez naziva proteina||5T||rs1805177||516||0,00363||28%||Varijabilne kliničke posljedice |- | c.2988+1G>A||Bez naziva proteina||3120+1G->A||rs75096551||501||0,00353||98%||Uzrokuje CF |- | c.1364C>A||p.Ala455Glu||A455E||rs74551128||500||0,00352||34%||Uzrokuje CF |- | c.3140-26A>G||Bez naziva proteina||3272-26A->G||rs76151804||470||0,00331||29%||Uzrokuje CF |- | c.1000C>T||p.Arg334Trp||R334W||rs121909011||429||0,00302||40%||Uzrokuje CF |- | c.1766+1G>A||Bez naziva proteina||1898+1G->A||rs121908748||421||0,00296||99%||Izaziva CF |- | c.54-5940_273+10250del21kb||p.Ser18ArgfsX16||CFTRdele2,3||Nije pronađeno||417||0,00294||100%||Uzrokuje CF |- | c.1679G>C||p.Arg560Thr||R560T||rs80055610||343||0,00241||98%||Uzrokuje CF |- | c.617T>G||p.&nbsp;Leu206Trp||L206W||rs121908752||333||0,00234||20%||Uzrokuje CF |- | c.2052dupA||p.Gln685ThrfsX4||2184insA||rs121908786||329||0,00232||85%||Uzrokuje CF |- | c.262_263delTT||p.&nbsp;Leu88IlefsX22 ||394delTT||rs121908769||307||0,00216||97%||Uzrokuje CF |- | c.178G>T||p.Glu60X||E60X||rs77284892||296||0.00208||99%||Uzrokuje CF |- | c.1477C>T||p.Gln493X||Q493X||rs77101217||292||0,00206||98%||Uzrokuje CF |- | c.579+1G>T||Bez naziva proteina||711+1G->T||rs77188391||274||0,00193||98%||uzrokuje CF |- | c.2052delA||p.&nbsp;Lys684AsnfsX38||2184delA||rs121908746||255||0,00180||98%||Uzrokuje CF |- | c.200C>T||p.Pro67Leu||P67L||rs368505753||239||0,00168||34%||Uzrokuje CF |- | c.3302T>A||p.Met1101Lys||M1101K||rs36210737||238||0,00168||69%||Uzrokuje CF |- | c.1408A>G||p.Met470Val||M470V||rs213950||235||0,00165||46%||Ne izaziva CF |- | c.3276C>A ili c.3276C>G||p.Tyr1092X||Y1092X||rs121908761||225||0,00158||98%||Uzrokuje CF |- | c.3196C>T||p.Arg1066Cys||R1066C||rs78194216||220||0,00155||98%||Uzrokuje CF |- | c.1021_1022dupTC||p.Phe342HisfsX28||1154insTC||rs387906360||214||0,00151||99%||Uzrokuje CF |- | c.3773dupT||p.&nbsp;Leu1258PhefsX7||3905insT||rs121908789||210||0,00148||97%||Uzrokuje CF |- | c.1646G>A||p.Ser549Asn||S549N||rs121908755||203||0,00143||84%||Uzrokuje CF |- | c.1040G>A||p.Arg347His||R347H||rs77932196||199||0,00140||24%||Uzrokuje CF |- | c.948delT||p.Phe316LeufsX12||1078delT||rs121908744||184||0,00130||99%||Uzrokuje CF |- | c.1210-33_1210-6GT[12]T[4]||Bez naziva proteina||5T;TG12||Nije pronađeno||182||0,00128||14%||Varijabilne kliničke posljedice |- | c.3472C>T||p.Arg1158X||R1158X||rs79850223||179||0,00126||99%||Uzrokuje CF |- | c.2834C>T||p.Ser945Leu||S945L||rs397508442||167||0,00118||40%||Uzrokuje CF |- | c.1558G>T||p.&nbsp;Val520Phe||V520F||rs77646904||156||0,00110||98%||Uzrokuje CF |- | c.443T>C||p.&nbsp;Ile148Thr||I148T||rs35516286||148||0,00104||88%||Ne izaziva CF |- | c.349C>T||p.Arg117Cys||R117C||rs77834169||146||0,00103||24%||Uzrokuje CF |} ==Aminokiselinska sekvenca== <table style="font-family:monospace;"> <tr style="text-align:right;"><th>10</th><th></th><th>20</th><th></th><th>30</th><th></th><th>40</th><th></th><th>50</th></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MQRSPLEKAS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VVSKLFFSWT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RPILRKGYRQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RLELSDIYQI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PSVDSADNLS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>EKLEREWDRE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LASKKNPKLI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>NALRRCFFWR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FMFYGIFLYL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GEVTKAVQPL</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>LLGRIIASYD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PDNKEERSIA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IYLGIGLCLL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FIVRTLLLHP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AIFGLHHIGM</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>QMRIAMFSLI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>YKKTLKLSSR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VLDKISIGQL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VSLLSNNLNK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FDEGLALAHF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>VWIAPLQVAL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LMGLIWELLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ASAFCGLGFL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IVLALFQAGL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GRMMMKYRDQ</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RAGKISERLV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ITSEMIENIQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SVKAYCWEEA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MEKMIENLRQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TELKLTRKAA</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>YVRYFNSSAF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FFSGFFVVFL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SVLPYALIKG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IILRKIFTTI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SFCIVLRMAV</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>TRQFPWAVQT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>WYDSLGAINK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IQDFLQKQEY</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KTLEYNLTTT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EVVMENVTAF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>WEEGFGELFE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KAKQNNNNRK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TSNGDDSLFF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SNFSLLGTPV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LKDINFKIER</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>GQLLAVAGST</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GAGKTSLLMV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IMGELEPSEG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KIKHSGRISF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>CSQFSWIMPG</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>TIKENIIFGV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SYDEYRYRSV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IKACQLEEDI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SKFAEKDNIV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LGEGGITLSG</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>GQRARISLAR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AVYKDADLYL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LDSPFGYLDV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LTEKEIFESC</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VCKLMANKTR</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>ILVTSKMEHL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KKADKILILH</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EGSSYFYGTF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SELQNLQPDF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SSKLMGCDSF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>DQFSAERRNS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ILTETLHRFS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LEGDAPVSWT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ETKKQSFKQT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GEFGEKRKNS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>ILNPINSIRK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FSIVQKTPLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MNGIEEDSDE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PLERRLSLVP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DSEQGEAILP</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RISVISTGPT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LQARRRQSVL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>NLMTHSVNQG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QNIHRKTTAS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TRKVSLAPQA</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>NLTELDIYSR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RLSQETGLEI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SEEINEEDLK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ECFFDDMESI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PAVTTWNTYL</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RYITVHKSLI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FVLIWCLVIF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LAEVAASLVV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LWLLGNTPLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DKGNSTHSRN</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>NSYAVIITST</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SSYYVFYIYV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GVADTLLAMG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FFRGLPLVHT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LITVSKILHH</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>KMLHSVLQAP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MSTLNTLKAG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GILNRFSKDI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AILDDLLPLT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IFDFIQLLLI</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>VIGAIAVVAV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LQPYIFVATV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PVIVAFIMLR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AYFLQTSQQL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KQLESEGRSP</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>IFTHLVTSLK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GLWTLRAFGR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QPYFETLFHK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ALNLHTANWF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LYLSTLRWFQ</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MRIEMIFVIF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FIAVTFISIL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TTGEGEGRVG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IILTLAMNIM</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>STLQWAVNSS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>IDVDSLMRSV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SRVFKFIDMP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TEGKPTKSTK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PYKNGQLSKV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MIIENSHVKK</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>DDIWPSGGQM</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TVKDLTAKYT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EGGNAILENI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SFSISPGQRV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GLLGRTGSGK</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>STLLSAFLRL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LNTEGEIQID</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GVSWDSITLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QWRKAFGVIP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QKVFIFSGTF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RKNLDPYEQW</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SDQEIWKVAD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EVGLRSVIEQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FPGKLDFVLV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DGGCVLSHGH</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>KQLMCLARSV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LSKAKILLLD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EPSAHLDPVT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>YQIIRRTLKQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AFADCTVILC</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>EHRIEAMLEC</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QQFLVIEENK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VRQYDSIQKL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LNERSLFRQA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ISPSDRVKLF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>PHRNSSKCKS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KPQIAALKEE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TEEEVQDTRL</td></tr> </table> === Interakcije === Pokazalo se da regulator transmembranske provodljivosti cistaste fibroze [[interakcija protein-protein|reaguje]] sa: {{div col|colwidth=20em}} * [[DNAJC5]],<ref name="pmid12039948">{{cite journal | vauthors = Zhang H, Peters KW, Sun F, Marino CR, Lang J, Burgoyne RD, Frizzell RA | title = Cysteine string protein interacts with and modulates the maturation of the cystic fibrosis transmembrane conductance regulator | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-08-09_277_32/page/28948 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 32 | pages = 28948–28958 | date = august 2002 | pmid = 12039948 | doi = 10.1074/jbc.M111706200 | doi-access = free }}</ref> * [[GOPC]],<ref name="pmid11707463">{{cite journal | vauthors = Cheng J, Moyer BD, Milewski M, Loffing J, Ikeda M, Mickle JE, Cutting GR, Li M, Stanton BA, Guggino WB | display-authors = 6 | title = A Golgi-associated PDZ domain protein modulates cystic fibrosis transmembrane regulator plasma membrane expression | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-02-01_277_5/page/3520 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 5 | pages = 3520–3529 | date = februar 2002 | pmid = 11707463 | doi = 10.1074/jbc.M110177200 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid12471024">{{cite journal | vauthors = Gentzsch M, Cui L, Mengos A, Chang XB, Chen JH, Riordan JR | title = The PDZ-binding chloride channel ClC-3B localizes to the Golgi and associates with cystic fibrosis transmembrane conductance regulator-interacting PDZ proteins | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-02-21_278_8/page/6440 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 278 | issue = 8 | pages = 6440–6449 | date = februar 2003 | pmid = 12471024 | doi = 10.1074/jbc.M211050200 | doi-access = free }}</ref> * [[PDZK1]],<ref name=pmid12471024/><ref name="pmid11051556">{{cite journal | vauthors = Wang S, Yue H, Derin RB, Guggino WB, Li M | title = Accessory protein facilitated CFTR-CFTR interaction, a molecular mechanism to potentiate the chloride channel activity | journal = Cell | volume = 103 | issue = 1 | pages = 169–179 | date = septembar 2000 | pmid = 11051556 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)00096-9 | s2cid = 16697781 | doi-access = free }}</ref> * [[PRKCE]],<ref name="pmid11956211">{{cite journal | vauthors = Liedtke CM, Yun CH, Kyle N, Wang D | title = Protein kinase C epsilon-dependent regulation of cystic fibrosis transmembrane regulator involves binding to a receptor for activated C kinase (RACK1) and RACK1 binding to Na+/H+ exchange regulatory factor | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-06-21_277_25/page/22924 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 25 | pages = 22925–22933 | date = juni 2002 | pmid = 11956211 | doi = 10.1074/jbc.M201917200 | doi-access = free }}</ref> * [[SLC4A8]],ref name="pmid12209004"/> * [[SNAP23]],<ref name="pmid12209004">{{cite journal | vauthors = Cormet-Boyaka E, Di A, Chang SY, Naren AP, Tousson A, Nelson DJ, Kirk KL | title = CFTR chloride channels are regulated by a SNAP-23/syntaxin 1A complex | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 99 | issue = 19 | pages = 12477–12482 | date = septembar 2002 | pmid = 12209004 | pmc = 129470 | doi = 10.1073/pnas.192203899 | doi-access = free | bibcode = 2002PNAS...9912477C }}</ref> * [[SLC9A3R1]],<ref name="pmid12403779">{{cite journal | vauthors = Park M, Ko SB, Choi JY, Muallem G, Thomas PJ, Pushkin A, Lee MS, Kim JY, Lee MG, Muallem S, Kurtz I | display-authors = 6 | title = The cystic fibrosis transmembrane conductance regulator interacts with and regulates the activity of the HCO3- salvage transporter human Na+-HCO3- cotransport isoform 3 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-12-27_277_52/page/50502 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 52 | pages = 50503–50509 | date = decembar 2002 | pmid = 12403779 | doi = 10.1074/jbc.M201862200 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid12615054">{{cite journal | vauthors = Hegedüs T, Sessler T, Scott R, Thelin W, Bakos E, Váradi A, Szabó K, Homolya L, Milgram SL, Sarkadi B | display-authors = 6 | title = C-terminal phosphorylation of MRP2 modulates its interaction with PDZ proteins | url = https://archive.org/details/biochemical-and-biophysical-research-comms_2003-03-14_302_3/page/454 | journal = Biochemical and Biophysical Research Communications | volume = 302 | issue = 3 | pages = 454–461 | date = mart 2003 | pmid = 12615054 | doi = 10.1016/S0006-291X(03)00196-7 }}</ref><ref name="pmid9613608">{{cite journal | vauthors = Wang S, Raab RW, Schatz PJ, Guggino WB, Li M | title = Peptide binding consensus of the NHE-RF-PDZ1 domain matches the C-terminal sequence of cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) | url = https://archive.org/details/sim_febs-letters_1998-05-01_427_1/page/103 | journal = FEBS Letters | volume = 427 | issue = 1 | pages = 103–108 | date = maj 1998 | pmid = 9613608 | doi = 10.1016/S0014-5793(98)00402-5 | s2cid = 20803242 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid10852925">{{cite journal | vauthors = Moyer BD, Duhaime M, Shaw C, Denton J, Reynolds D, Karlson KH, Pfeiffer J, Wang S, Mickle JE, Milewski M, Cutting GR, Guggino WB, Li M, Stanton BA | display-authors = 6 | title = The PDZ-interacting domain of cystic fibrosis transmembrane conductance regulator is required for functional expression in the apical plasma membrane | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-09-01_275_35/page/27068 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 275 | issue = 35 | pages = 27069–27074 | date = septembar 2000 | pmid = 10852925 | doi = 10.1074/jbc.M004951200 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid9671706">{{cite journal | vauthors = Hall RA, Ostedgaard LS, Premont RT, Blitzer JT, Rahman N, Welsh MJ, Lefkowitz RJ | title = A C-terminal motif found in the beta2-adrenergic receptor, P2Y1 receptor and cystic fibrosis transmembrane conductance regulator determines binding to the Na+/H+ exchanger regulatory factor family of PDZ proteins | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1998-07-21_95_15/page/8496 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 15 | pages = 8496–8501 | date = juli 1998 | pmid = 9671706 | pmc = 21104 | doi = 10.1073/pnas.95.15.8496 | doi-access = free | bibcode = 1998PNAS...95.8496H }}</ref> * [[SLC9A3R2]],<ref name="pmid10893422">{{cite journal | vauthors = Sun F, Hug MJ, Lewarchik CM, Yun CH, Bradbury NA, Frizzell RA | title = E3KARP mediates the association of ezrin and protein kinase A with the cystic fibrosis transmembrane conductance regulator in airway cells| url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-09-22_275_38/page/29538 |journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 275 | issue = 38 | pages = 29539–29546 | date = septembar 2000|pmid =10893422| doi=10.1074/jbc.M004961200|doi-access = free }}</ref> i * [[STX1A]],<ref name="pmid9384384">{{cite journal | vauthors = Naren AP, Nelson DJ, Xie W, Jovov B, Pevsner J, Bennett MK, Benos DJ, Quick MW, Kirk KL | display-authors = 6 | title = Regulation of CFTR chloride channels by syntaxin and Munc18 isoforms | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-11-20_390_6657/page/302 | journal = Nature | volume = 390 | issue = 6657 | pages = 302–305 | date = novembar 1997 | pmid = 9384384 | doi = 10.1038/36882 | s2cid = 4395005 | bibcode = 1997Natur.390..302N }}</ref> {{Div col end}} == Reference == {{refspisak|30em}} == Dopunska literatura == {{refbegin|30em}} * {{cite journal | vauthors = Kulczycki LL, Kostuch M, Bellanti JA | title = A clinical perspective of cystic fibrosis and new genetic findings: relationship of CFTR mutations to genotype-phenotype manifestations | journal = American Journal of Medical Genetics. Part A | volume = 116A | issue = 3 | pages = 262–267 | date = januar 2003 | pmid = 12503104 | doi = 10.1002/ajmg.a.10886 | s2cid = 9245855 }} * {{cite journal | vauthors = Vankeerberghen A, Cuppens H, Cassiman JJ | title = The cystic fibrosis transmembrane conductance regulator: an intriguing protein with pleiotropic functions | journal = Journal of Cystic Fibrosis | volume = 1 | issue = 1 | pages = 13–29 | date = mart 2002 | pmid = 15463806 | doi = 10.1016/S1569-1993(01)00003-0 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Tsui LC | title = Mutations and sequence variations detected in the cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) gene: a report from the Cystic Fibrosis Genetic Analysis Consortium | journal = Human Mutation | volume = 1 | issue = 3 | pages = 197–203 | year = 1992 | pmid = 1284534 | doi = 10.1002/humu.1380010304 | s2cid = 35904538 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = McIntosh I, Cutting GR | title = Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator and the etiology and pathogenesis of cystic fibrosis | url = https://archive.org/details/sim_faseb-journal_1992-07_6_10/page/2775 | journal = FASEB Journal | volume = 6 | issue = 10 | pages = 2775–2782 | date = juli 1992 | pmid = 1378801 | doi = 10.1096/fasebj.6.10.1378801 | s2cid = 24932803 }} * {{cite journal | vauthors = Drumm ML, Collins FS | title = Molecular biology of cystic fibrosis | journal = Molecular Genetic Medicine | volume = 3 | pages = 33–68 | year = 1993 | pmid = 7693108 | doi = 10.1016/b978-0-12-462003-2.50006-7 | isbn = 9780124620032 }} * {{cite journal | vauthors = Kerem B, Kerem E | title = The molecular basis for disease variability in cystic fibrosis | journal = European Journal of Human Genetics | volume = 4 | issue = 2 | pages = 65–73 | year = 1996 | pmid = 8744024 | doi = 10.1159/000472174 | s2cid = 41476164 }} * {{cite journal | vauthors = Devidas S, Guggino WB | title = CFTR: domains, structure, and function | url = https://archive.org/details/journal-of-bioenergetics-and-biomembranes_1997-10_29_5/page/443 | journal = Journal of Bioenergetics and Biomembranes | volume = 29 | issue = 5 | pages = 443–451 | date = oktobar 1997 | pmid = 9511929 | doi = 10.1023/A:1022430906284 | s2cid = 6000695 }} * {{cite journal | vauthors = Nagel G | title = Differential function of the two nucleotide binding domains on cystic fibrosis transmembrane conductance regulator | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes | volume = 1461 | issue = 2 | pages = 263–274 | date = decembar 1999 | pmid = 10581360 | doi = 10.1016/S0005-2736(99)00162-5 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Boyle MP | title = Unique presentations and chronic complications in adult cystic fibrosis: do they teach us anything about CFTR? | journal = Respiratory Research | volume = 1 | issue = 3 | pages = 133–135 | year = 2000 | pmid = 11667976 | pmc = 59552 | doi = 10.1186/rr23 }} * {{cite journal | vauthors = Greger R, Schreiber R, Mall M, Wissner A, Hopf A, Briel M, Bleich M, Warth R, Kunzelmann K | display-authors = 6 | title = Cystic fibrosis and CFTR | journal = Pflügers Archiv | volume = 443 Suppl 1 | pages = S3–S7 | year = 2001 | pmid = 11845294 | doi = 10.1007/s004240100635 | s2cid = 8057614 }} * {{cite journal | vauthors = Bradbury NA | title = cAMP signaling cascades and CFTR: is there more to learn? | journal = Pflügers Archiv | volume = 443 Suppl 1 | pages = S85–S91 | year = 2001 | pmid = 11845310 | doi = 10.1007/s004240100651 | s2cid = 19373036 }} * {{cite journal | vauthors = Dahan D, Evagelidis A, Hanrahan JW, Hinkson DA, Jia Y, Luo J, Zhu T | title = Regulation of the CFTR channel by phosphorylation | journal = Pflügers Archiv | volume = 443 Suppl 1 | pages = S92–S96 | year = 2001 | pmid = 11845311 | doi = 10.1007/s004240100652 | s2cid = 8144727 }} * {{cite journal | vauthors = Cohn JA, Noone PG, Jowell PS | title = Idiopathic pancreatitis related to CFTR: complex inheritance and identification of a modifier gene | journal = Journal of Investigative Medicine | volume = 50 | issue = 5 | pages = 247S–255S | date = septembar 2002 | pmid = 12227654 | doi = 10.1136/jim-50-suppl5-01 | s2cid = 34017638 }} * {{cite journal | vauthors = Schwartz M | title = [Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) gene: mutations and clinical phenotypes] | journal = Ugeskrift for Laeger | volume = 165 | issue = 9 | pages = 912–916 | date = februar 2003 | pmid = 12661515 }} * {{cite journal | vauthors = Wong LJ, Alper OM, Wang BT, Lee MH, Lo SY | title = Two novel null mutations in a Taiwanese cystic fibrosis patient and a survey of East Asian CFTR mutations | journal = American Journal of Medical Genetics. Part A | volume = 120A | issue = 2 | pages = 296–298 | date = juli 2003 | pmid = 12833420 | doi = 10.1002/ajmg.a.20039 | s2cid = 41060230 }} * {{cite journal | vauthors = Cuppens H, Cassiman JJ | title = CFTR mutations and polymorphisms in male infertility | journal = International Journal of Andrology | volume = 27 | issue = 5 | pages = 251–256 | date = oktobar 2004 | pmid = 15379964 | doi = 10.1111/j.1365-2605.2004.00485.x | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Cohn JA, Mitchell RM, Jowell PS | title = The impact of cystic fibrosis and PSTI/SPINK1 gene mutations on susceptibility to chronic pancreatitis | url = https://archive.org/details/sim_clinics-in-laboratory-medicine_2005-03_25_1/page/79 | journal = Clinics in Laboratory Medicine | volume = 25 | issue = 1 | pages = 79–100 | date = mart 2005 | pmid = 15749233 | doi = 10.1016/j.cll.2004.12.007 }} * {{cite journal | vauthors = Southern KW, Peckham D | title = Establishing a diagnosis of cystic fibrosis | journal = Chronic Respiratory Disease | volume = 1 | issue = 4 | pages = 205–210 | year = 2004 | pmid = 16281647 | doi = 10.1191/1479972304cd044rs | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Kandula L, Whitcomb DC, Lowe ME | title = Genetic issues in pediatric pancreatitis | journal = Current Gastroenterology Reports | volume = 8 | issue = 3 | pages = 248–253 | date = juni 2006 | pmid = 16764792 | doi = 10.1007/s11894-006-0083-8 | s2cid = 23606613 }} * {{cite journal | vauthors = Marcet B, Boeynaems JM | title = Relationships between cystic fibrosis transmembrane conductance regulator, extracellular nucleotides and cystic fibrosis | journal = Pharmacology & Therapeutics | volume = 112 | issue = 3 | pages = 719–732 | date = decembar 2006 | pmid = 16828872 | doi = 10.1016/j.pharmthera.2006.05.010 }} * {{cite journal | vauthors = Wilschanski M, Durie PR | title = Patterns of GI disease in adulthood associated with mutations in the CFTR gene | url = https://archive.org/details/sim_gut_2007-08_56_8/page/1152 | journal = Gut | volume = 56 | issue = 8 | pages = 1153–1163 | date = august 2007 | pmid = 17446304 | pmc = 1955522 | doi = 10.1136/gut.2004.062786 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == *[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=gene&part=cf GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on CFTR-Related Disorders - Cystic Fibrosis (CF, Mucoviscidosis) and Congenital Absence of the Vas Deferens (CAVD)] *[http://macromoleculeinsights.com/cftr.php The Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator Protein] *[https://web.archive.org/web/20041113131850/http://archive.uwcm.ac.uk/uwcm/mg/search/120584.html The Human Gene Mutation Database - CFTR Records] *[http://www.genet.sickkids.on.ca/cftr/ Cystic Fibrosis Mutation Database] *[http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/cftr.shtml Oak Ridge National Laboratory CFTR Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128213325/http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/cftr.shtml |date=28. 11. 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20160203033853/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/dispomim.cgi?id=602421 CFTR at OMIM (National Center for Biotechnology Information)] * {{PDBe-KB2|P13569|Human Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator}} * {{PDBe-KB2|P26361|Mouse Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator}} {{PDB Gallery|geneid=1080}} {{Ionski kanali|g4}} {{ABC transporters}} {{Modulatori ionskih kanala}} {{DEFAULTSORT:Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator}} [[Kategorija:Kasetni ATP-vezani transporteri]] [[Kategorija:Mutirani geni]] [[Kategorija:Cistasta fibroza]] [[Kategorija:Hloridni kanali]] 5zphaf94w5bk7m71y12cpha5dy3tbs3 3939481 3939381 2026-11-06T21:13:16Z Palapa 383 3939481 wikitext text/x-wiki {{Napisao Čaraparko}}{{Infokutija gen}} '''Transmembranski regulator provodljivosti cistaste fibroze''' ('''CFTR''') je [[membranski protein]] i [[anionski kanal]] kod kičmenjaka, koji je [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''CFTR''' sa [[hromosom 7|hromosoma 7]]<ref name="PMID 30516439">{{cite journal | vauthors = Csanády L, Vergani P, Gadsby DC | title = Structure, Gating, and Regulation of the CFTR Anion Channel | journal = Physiological Reviews | volume = 99 | issue = 1 | pages = 707–738 | date = januar 2019 | pmid = 30516439 | doi = 10.1152/physrev.00007.2018 | ref = 32 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid2772657">{{cite journal | vauthors = Rommens JM, Iannuzzi MC, Kerem B, Drumm ML, Melmer G, Dean M, Rozmahel R, Cole JL, Kennedy D, Hidaka N | display-authors = 6 | title = Identification of the cystic fibrosis gene: chromosome walking and jumping | url = https://archive.org/details/sim_science_1989-09-08_245_4922/page/1058 | journal = Science | volume = 245 | issue = 4922 | pages = 1059–1065 | date = septembar 1989 | pmid = 2772657 | doi = 10.1126/science.2772657 | bibcode = 1989Sci...245.1059R |}}</ref> Genetičar Lap-Chee Tsui i njegov tim identifikovali su CFTR gen 1989. |godine, kao gen povezan sa CF ([[Cistasta fibroza|cistaste fibroze]]).<ref>{{Cite web |title=Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator (CFTR) Gene {{!}} The Embryo Project Encyclopedia |url=https://embryo.asu.edu/pages/cystic-fibrosis-transmembrane-conductance-regulator-cftr-gene#:~:text=The%20Cystic%20Fibrosis%20Transmembrane%20Conductance,revealed%20the%20underlying%20disease%20mechanism. |access-date=26. 9. 2022 |website=embryo.asu.edu}}</ref> Gen CFTR kodira [[ABC transporter]]sku-klasu proteina [[ionski kanal|ionskog kanala]] koji provodi [[hlorid]]<ref name="pmid2475911">{{cite journal | vauthors = Riordan JR, Rommens JM, Kerem B, Alon N, Rozmahel R, Grzelczak Z, Zielenski J, Lok S, Plavsic N, Chou JL | display-authors = 6 | title = Identification of the cystic fibrosis gene: cloning and characterization of complementary DNA | url = https://archive.org/details/sim_science_1989-09-08_245_4922/page/1066 | journal = Science | volume = 245 | issue = 4922 | pages = 1066–1073 | date = septembar 1989 | pmid = 2475911 | doi = 10.1126/science.2475911 | s2cid = 84566748 | bibcode = 1989Sci...245.1066R }}</ref> i [[bikarbonat]]ne zone kroz [[epitel]]ne [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]]. Mutacije gena CFTR koje utiču na funkciju anionskih kanala dovode do disregulacije transporta [[tečnosti epitelne obloge]] ([[sluz]]i) u [[pluća|plućima]], [[pankreas]]u i drugim [[organ]]ima, što dovodi do [[cistična fibroza|cistaste fibroze]]. Komplikacije uključuju zgušnjavanje [[sluz]]i u plućima s čestim [[respiratorna infekcija|respiratornim infekcijama]] i [[insuficijencija gušterače|insuficijencijama gušterače]] što dovodi do pothranjenosti i [[dijabetes]]a. Ova stanja dovode do hronične invalidnosti i smanjenog životnog vijeka. Kod muških pacijenata, progresivna opstrukcija i destrukcija razvojnog ''[[vas deferens]]'' (spermne vrpce) i [[epididimis]]a je rezultat abnormalnih intralumenskih sekrecija,<ref>{{cite journal | vauthors = Marcorelles P, Gillet D, Friocourt G, Ledé F, Samaison L, Huguen G, Ferec C | title = Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator protein expression in the male excretory duct system during development | journal = Human Pathology | volume = 43 | issue = 3 | pages = 390–397 | date = mart 2012 | pmid = 21840567 | doi = 10.1016/j.humpath.2011.04.031 }}</ref> uzrokujući [[urođeno odsustvo sjemenovoda]] i mušku [[neplodnost]]. == Gen == [[slika:CFTR gene on chromosome 7.svg|thumb|right|100px|Lokacija CFTR gena na hromosomu 7]] Gen koji kodira ljudski CFTR protein nalazi se na [[hromosom 7|hromosomu 7]], na poziciji q31.2 dugog kraka (q).<ref name="pmid2772657" /> od [[bazni par|baznog para]] 116,907,253 do baznog para 117,095,955. CFTR [[homologija sekvence|ortolozi]]<ref name="OrthoMaM">{{cite web |title=OrthoMaM phylogenetic marker: CFTR coding sequence |url=http://www.orthomam.univ-montp2.fr/orthomam/data/cds/detailMarkers/ENSG00000001626_CFTR.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302164823/http://www.orthomam.univ-montp2.fr/orthomam/data/cds/detailMarkers/ENSG00000001626_CFTR.xml |archive-date=2. 3. 2016 |access-date=12. 3. 2010}}</ref> javljaju se kod [[kičmenjaci|viličastih kičmenjaka]].<ref>{{cite journal |vauthors=Davies R, Conroy SJ, Davies WL, Potter IC, Trezise AE |date=19–23 June 2005 |title=Evolution and Regulation of the Cystic Fibrosis Gene |url=http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:199644 |format=conference paper |journal=Molecular Biology and Evolution (MBE05) Conference |access-date=28. 7. 2014}}</ref> Svaki pojedinac nasljeđuje dvije kopije gena CFTR (regulator transmembranske provodljivosti cistaste fibroze). Međutim, neke od naslijeđenih kopija su izmijenjene. Do sada je CFTR gen povezan sa preko 700 različitih mutacija. Osoba sa CF nasljeđuje dvije defektne kopije CFTR gena. Ove mutacije mogu biti [[heterozigot]]ne, što znači da uključuju dvije različite mutacije, i [[homozigot]]ne, što znači da uključuju istu mutaciju. Delta F508 je najčešća mutacija, koja čini više od 70% svih mutacija. Oni koji su homozigoti za Delta F508 obično su pogođeni insuficijencijom pankreasa.<ref>{{Cite web |title=Genetics and CF |url=https://med.stanford.edu/cfcenter/education/english/Genetics.html |access-date=23. 10. 2022 |website=The Cystic Fibrosis Center at Stanford |language=sm |archive-date=23. 10. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023181159/https://med.stanford.edu/cfcenter/education/english/Genetics.html |url-status=dead }}</ref> „CFTR“ gen je korišten kod životinja kao filogenetski marker [[jedarna DNK|jedarne DNK]].<ref name="OrthoMaM"/> Velike [[genom]]ske sekvence ovog gena korištene su za istraživanje [[filogenija|filogenije]] glavne grupe [[sisari|sisara]],<ref name="pmid18453548">{{cite journal | vauthors = Prasad AB, Allard MW, Green ED | title = Confirming the phylogeny of mammals by use of large comparative sequence data sets | url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2008-09_25_9/page/1794 | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 25 | issue = 9 | pages = 1795–1808 | date = septembar 2008 | pmid = 18453548 | pmc = 2515873 | doi = 10.1093/molbev/msn104 }}</ref> i potvrdio grupisanje [[Placentalia|placentalnih]] redova u četiri glavne klade: [[Xenarthra]], [[Afrotheria]], [[Laurasiatheria]] i [[Euarchonta]] plus [[Glires]]. === Mutacije === Opisano je skoro 1000 [[mutacija]] uzroka cistaste fibroze.<ref name = "url_genet.sickkids.on.ca">{{cite web|url=https://www.cftr2.org/mutations_history|title=The Clinical and Functional TRanslation of CFTR (CFTR2): CFTR2 Variant List History|publisher=US CF Foundation, Johns Hopkins University, Cystic Fibrosis Centre at the Hospital for Sick Children in Toronto|access-date=2. 8. 2017}}{{Dead link|date=novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Najčešća mutacija, DeltaF508 (ΔF508) prvenstveno poznata kao procesna mutacija koja je rezultat delecija (Δ) tri [[nukleotid]]a, što rezultira gubitkom aminokiseline [[fenilalanin]]a (F) na 508. poziciji na proteinu.<ref>{{cite journal | vauthors = Guimbellot J, Sharma J, Rowe SM | title = Toward inclusive therapy with CFTR modulators: Progress and challenges | journal = Pediatric Pulmonology | volume = 52 | issue = S48 | pages = S4–S14 | date = novembar 2017 | pmid = 28881097 | pmc = 6208153 | doi = 10.1002/ppul.23773 }}</ref> Kao rezultat toga, protein se ne [[savijanje proteina|savija]] normalno i brže se razgrađuje. Velika većina mutacija je rijetka. Distribucija i učestalost mutacija varira među različitim populacijama što ima implikacije na genetički skrining i savjetovanje. Otkrivanje lijekova za terapiju CF kod svih pacijenata je komplikovano zbog velikog broja mutacija koje uzrokuju bolest. U idealnom slučaju, potrebna je biblioteka ćelijskih linija i testova. baziranih na ćelijama koji odgovaraju svim mutantima za skrining široko aktivnih kandidata za lijekove. Metodi ćelijskog inženjerstva uključujući [[fluor]]ogene [[oligonukleotid]]ne signalne sonde mogu se koristiti za otkrivanje i izolaciju klonskih ćelijskih linija za svaki mutant.<ref>{{cite journal | vauthors = Shekdar K, Langer J, Venkatachalan S, Schmid L, Anobile J, Shah P, Lancaster A, Babich O, Dedova O, Sawchuk D | display-authors = 6 | title = Cell engineering method using fluorogenic oligonucleotide signaling probes and flow cytometry | journal = Biotechnology Letters | volume = 43 | issue = 5 | pages = 949–958 | date = maj 2021 | pmid = 33683511 | pmc = 7937778 | doi = 10.1007/s10529-021-03101-5 }}</ref> Mutacije se sastoje od zamjene, dupliciranja, delecija ili skraćivanja gena CFTR. Ovo može dovesti do toga da proteini možda ne funkcionišu, rade manje efikasno, brže se razgrađuju ili su prisutni u nedovoljnom broju.<ref name="pmid15888700">{{cite journal | vauthors = Rowe SM, Miller S, Sorscher EJ | title = Cystic fibrosis | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-05-12_352_19/page/1992 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 352 | issue = 19 | pages = 1992–2001 | date = maj 2005 | pmid = 15888700 | doi = 10.1056/NEJMra043184 }}</ref> Pretpostavlja se da mutacije u CFTR genu mogu dati selektivnu prednost heterozigotnim osobama. Ćelije koje eksprimiraju mutantni oblik CFTR proteina otporne su na invaziju bakterije ''[[Salmonella]] typhi'', uzročnika [[tifusna groznica|tifusne groznice]], a miševi koji nose jednu kopiju mutantnog CFTR-a otporni su na dijareju uzrokovanu toksinom kolere.<ref>{{cite journal | vauthors = Kavic SM, Frehm EJ, Segal AS | title = Case studies in cholera: lessons in medical history and science | journal = The Yale Journal of Biology and Medicine | volume = 72 | issue = 6 | pages = 393–408 | year = 1999 | pmid = 11138935 | pmc = 2579035 }}</ref> Najčešće mutacije koje uzrokuju cistastu fibrozu i insuficijenciju pankreasa kod ljudi su:<ref name="mutations">{{cite web |url=https://cftr2.org/ |title=CFTR2 |access-date=8. 7. 2021}}</ref> {| {{tabela}} | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Varijanta cDNK imena (naređeno od 5' do 3')''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naziv varijante proteina''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naslijeđeni naziv varijante''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''rsID''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''No [[alel]]a u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Alelna frekvencija u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''% Pankreasne nedovoljnosti''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Konačno određivanje varijante (juli 2020.)''' |-| align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Varijanta [[cDNK]] imena (naređeno od 5' do 3')''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naziv varijante proteina''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naslijeđeni naziv varijante''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''rsID''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''No alela u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Alelna frekvencija u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''% Pankreasne nedovoljnosti''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Konačno određivanje varijante (juli 2020.) | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Varijanta naziva [[cDNK]] (naređeno od 5' do 3')''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naziv varijante proteina''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Naslijeđeni naziv varijante''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''rsID''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''No alela u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Alelna frekvencija u CFTR2''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''% Dovoljnosti pankreasa''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Konačno određivanje varijante (juli 2020.) |- | c.1521_1523delCTT||p.Phe508del||F508del||rs113993960||99061||0,69744||98%||Uzrokuje CF |- | c.1624G>T||p.Gly542X||G542X||rs113993959||3610||0,02542||98%||Uzrokuje CF |- | c.1652G>A||p.Gly551Asp||G551D||rs75527207||2986||0,02102||96%||Uzrokuje CF |- | c.3909C>G||p.Asn1303Lys||N1303K||rs80034486||2246||0,01581||98%||Uzrokuje CF |- | c.350G>A||p.Arg117His||R117H||rs78655421||1854||0.01305||23%|| Različite kliničke posljedice |- | c.3846G>A||p.Trp1282X||W1282X||rs77010898||1726||0,01215||99%||Uzrokuje CF |- | c.489+1G>T||Bez naziva proteina||621+1G->T||rs78756941||1323||0,00931||99%||uzrokuje CF |- | c.1657C>T||p.Arg553X||R553X||rs74597325||1323||0,00931||97%||Uzrokuje CF |- | c.1585-1G>A||Bez naziva proteina||1717-1G->A||rs76713772||1216||0,00856||97%||Uzrokuje CF |- | c.3718-2477C>T||Bez naziva proteina||3849+10kbC->T||rs75039782||1158||0,00815||33%||uzrokuje CF |- | c.2657+5G>A||Bez naziva proteina||2789+5G->A||rs80224560||1027||0,00723||43%||Izaziva CF |- | c.1519_1521delATC||p.&nbsp;Ile507del||I507del||rs121908745||651||0,00458||98%||Uzrokuje CF |- | c.3484C>T||p.Arg1162X||R1162X||rs74767530||651||0,00458||97%||Uzrokuje CF |- | c.254G>A||p.Gly85Glu||G85E||rs75961395||616||0.00434||85%||Uzrokuje CF |- | c.3454G>C||p.Asp1152His||D1152H||rs75541969||571||0,00402||24%||Varijabilne kliničke posljedice |- | c.2051_2052delAAinsG||p.&nbsp;Lys684SerfsX38||2183AA->G||rs121908799||542||0,00382||96%||Uzrokuje CF |- | c.3528delC||p.&nbsp;Lys1177SerfsX15||3659delC||rs121908747||539||0,00379||99%||Uzrokuje CF |- | c.1040G>C||p.Arg347Pro||R347P||rs77932196||533||0,00375||68%||Uzrokuje CF |- | c.1210−12T[5]||Bez naziva proteina||5T||rs1805177||516||0,00363||28%||Varijabilne kliničke posljedice |- | c.2988+1G>A||Bez naziva proteina||3120+1G->A||rs75096551||501||0,00353||98%||Uzrokuje CF |- | c.1364C>A||p.Ala455Glu||A455E||rs74551128||500||0,00352||34%||Uzrokuje CF |- | c.3140-26A>G||Bez naziva proteina||3272-26A->G||rs76151804||470||0,00331||29%||Uzrokuje CF |- | c.1000C>T||p.Arg334Trp||R334W||rs121909011||429||0,00302||40%||Uzrokuje CF |- | c.1766+1G>A||Bez naziva proteina||1898+1G->A||rs121908748||421||0,00296||99%||Izaziva CF |- | c.54-5940_273+10250del21kb||p.Ser18ArgfsX16||CFTRdele2,3||Nije pronađeno||417||0,00294||100%||Uzrokuje CF |- | c.1679G>C||p.Arg560Thr||R560T||rs80055610||343||0,00241||98%||Uzrokuje CF |- | c.617T>G||p.&nbsp;Leu206Trp||L206W||rs121908752||333||0,00234||20%||Uzrokuje CF |- | c.2052dupA||p.Gln685ThrfsX4||2184insA||rs121908786||329||0,00232||85%||Uzrokuje CF |- | c.262_263delTT||p.&nbsp;Leu88IlefsX22 ||394delTT||rs121908769||307||0,00216||97%||Uzrokuje CF |- | c.178G>T||p.Glu60X||E60X||rs77284892||296||0.00208||99%||Uzrokuje CF |- | c.1477C>T||p.Gln493X||Q493X||rs77101217||292||0,00206||98%||Uzrokuje CF |- | c.579+1G>T||Bez naziva proteina||711+1G->T||rs77188391||274||0,00193||98%||uzrokuje CF |- | c.2052delA||p.&nbsp;Lys684AsnfsX38||2184delA||rs121908746||255||0,00180||98%||Uzrokuje CF |- | c.200C>T||p.Pro67Leu||P67L||rs368505753||239||0,00168||34%||Uzrokuje CF |- | c.3302T>A||p.Met1101Lys||M1101K||rs36210737||238||0,00168||69%||Uzrokuje CF |- | c.1408A>G||p.Met470Val||M470V||rs213950||235||0,00165||46%||Ne izaziva CF |- | c.3276C>A ili c.3276C>G||p.Tyr1092X||Y1092X||rs121908761||225||0,00158||98%||Uzrokuje CF |- | c.3196C>T||p.Arg1066Cys||R1066C||rs78194216||220||0,00155||98%||Uzrokuje CF |- | c.1021_1022dupTC||p.Phe342HisfsX28||1154insTC||rs387906360||214||0,00151||99%||Uzrokuje CF |- | c.3773dupT||p.&nbsp;Leu1258PhefsX7||3905insT||rs121908789||210||0,00148||97%||Uzrokuje CF |- | c.1646G>A||p.Ser549Asn||S549N||rs121908755||203||0,00143||84%||Uzrokuje CF |- | c.1040G>A||p.Arg347His||R347H||rs77932196||199||0,00140||24%||Uzrokuje CF |- | c.948delT||p.Phe316LeufsX12||1078delT||rs121908744||184||0,00130||99%||Uzrokuje CF |- | c.1210-33_1210-6GT[12]T[4]||Bez naziva proteina||5T;TG12||Nije pronađeno||182||0,00128||14%||Varijabilne kliničke posljedice |- | c.3472C>T||p.Arg1158X||R1158X||rs79850223||179||0,00126||99%||Uzrokuje CF |- | c.2834C>T||p.Ser945Leu||S945L||rs397508442||167||0,00118||40%||Uzrokuje CF |- | c.1558G>T||p.&nbsp;Val520Phe||V520F||rs77646904||156||0,00110||98%||Uzrokuje CF |- | c.443T>C||p.&nbsp;Ile148Thr||I148T||rs35516286||148||0,00104||88%||Ne izaziva CF |- | c.349C>T||p.Arg117Cys||R117C||rs77834169||146||0,00103||24%||Uzrokuje CF |} ==Aminokiselinska sekvenca== <table style="font-family:monospace;"> <tr style="text-align:right;"><th>10</th><th></th><th>20</th><th></th><th>30</th><th></th><th>40</th><th></th><th>50</th></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MQRSPLEKAS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VVSKLFFSWT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RPILRKGYRQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RLELSDIYQI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PSVDSADNLS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>EKLEREWDRE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LASKKNPKLI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>NALRRCFFWR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FMFYGIFLYL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GEVTKAVQPL</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>LLGRIIASYD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PDNKEERSIA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IYLGIGLCLL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FIVRTLLLHP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AIFGLHHIGM</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>QMRIAMFSLI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>YKKTLKLSSR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VLDKISIGQL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VSLLSNNLNK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FDEGLALAHF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>VWIAPLQVAL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LMGLIWELLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ASAFCGLGFL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IVLALFQAGL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GRMMMKYRDQ</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RAGKISERLV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ITSEMIENIQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SVKAYCWEEA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MEKMIENLRQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TELKLTRKAA</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>YVRYFNSSAF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FFSGFFVVFL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SVLPYALIKG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IILRKIFTTI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SFCIVLRMAV</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>TRQFPWAVQT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>WYDSLGAINK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IQDFLQKQEY</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KTLEYNLTTT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EVVMENVTAF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>WEEGFGELFE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KAKQNNNNRK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TSNGDDSLFF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SNFSLLGTPV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LKDINFKIER</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>GQLLAVAGST</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GAGKTSLLMV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IMGELEPSEG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KIKHSGRISF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>CSQFSWIMPG</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>TIKENIIFGV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SYDEYRYRSV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IKACQLEEDI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SKFAEKDNIV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LGEGGITLSG</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>GQRARISLAR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AVYKDADLYL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LDSPFGYLDV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LTEKEIFESC</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VCKLMANKTR</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>ILVTSKMEHL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KKADKILILH</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EGSSYFYGTF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SELQNLQPDF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SSKLMGCDSF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>DQFSAERRNS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ILTETLHRFS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LEGDAPVSWT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ETKKQSFKQT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GEFGEKRKNS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>ILNPINSIRK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FSIVQKTPLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MNGIEEDSDE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PLERRLSLVP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DSEQGEAILP</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RISVISTGPT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LQARRRQSVL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>NLMTHSVNQG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QNIHRKTTAS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TRKVSLAPQA</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>NLTELDIYSR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RLSQETGLEI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SEEINEEDLK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ECFFDDMESI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PAVTTWNTYL</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RYITVHKSLI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FVLIWCLVIF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LAEVAASLVV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LWLLGNTPLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DKGNSTHSRN</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>NSYAVIITST</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SSYYVFYIYV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GVADTLLAMG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FFRGLPLVHT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LITVSKILHH</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>KMLHSVLQAP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MSTLNTLKAG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GILNRFSKDI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AILDDLLPLT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IFDFIQLLLI</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>VIGAIAVVAV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LQPYIFVATV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PVIVAFIMLR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AYFLQTSQQL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KQLESEGRSP</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>IFTHLVTSLK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GLWTLRAFGR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QPYFETLFHK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ALNLHTANWF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LYLSTLRWFQ</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MRIEMIFVIF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FIAVTFISIL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TTGEGEGRVG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IILTLAMNIM</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>STLQWAVNSS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>IDVDSLMRSV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SRVFKFIDMP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TEGKPTKSTK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PYKNGQLSKV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>MIIENSHVKK</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>DDIWPSGGQM</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TVKDLTAKYT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EGGNAILENI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SFSISPGQRV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GLLGRTGSGK</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>STLLSAFLRL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LNTEGEIQID</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GVSWDSITLQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QWRKAFGVIP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QKVFIFSGTF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RKNLDPYEQW</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SDQEIWKVAD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EVGLRSVIEQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FPGKLDFVLV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DGGCVLSHGH</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>KQLMCLARSV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LSKAKILLLD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EPSAHLDPVT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>YQIIRRTLKQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AFADCTVILC</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>EHRIEAMLEC</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QQFLVIEENK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VRQYDSIQKL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LNERSLFRQA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ISPSDRVKLF</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>PHRNSSKCKS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KPQIAALKEE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TEEEVQDTRL</td></tr> </table> === Interakcije === Pokazalo se da regulator transmembranske provodljivosti cistaste fibroze [[interakcija protein-protein|reaguje]] sa: {{div col|colwidth=20em}} * [[DNAJC5]],<ref name="pmid12039948">{{cite journal | vauthors = Zhang H, Peters KW, Sun F, Marino CR, Lang J, Burgoyne RD, Frizzell RA | title = Cysteine string protein interacts with and modulates the maturation of the cystic fibrosis transmembrane conductance regulator | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-08-09_277_32/page/28948 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 32 | pages = 28948–28958 | date = august 2002 | pmid = 12039948 | doi = 10.1074/jbc.M111706200 | doi-access = free }}</ref> * [[GOPC]],<ref name="pmid11707463">{{cite journal | vauthors = Cheng J, Moyer BD, Milewski M, Loffing J, Ikeda M, Mickle JE, Cutting GR, Li M, Stanton BA, Guggino WB | display-authors = 6 | title = A Golgi-associated PDZ domain protein modulates cystic fibrosis transmembrane regulator plasma membrane expression | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-02-01_277_5/page/3520 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 5 | pages = 3520–3529 | date = februar 2002 | pmid = 11707463 | doi = 10.1074/jbc.M110177200 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid12471024">{{cite journal | vauthors = Gentzsch M, Cui L, Mengos A, Chang XB, Chen JH, Riordan JR | title = The PDZ-binding chloride channel ClC-3B localizes to the Golgi and associates with cystic fibrosis transmembrane conductance regulator-interacting PDZ proteins | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-02-21_278_8/page/6440 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 278 | issue = 8 | pages = 6440–6449 | date = februar 2003 | pmid = 12471024 | doi = 10.1074/jbc.M211050200 | doi-access = free }}</ref> * [[PDZK1]],<ref name=pmid12471024/><ref name="pmid11051556">{{cite journal | vauthors = Wang S, Yue H, Derin RB, Guggino WB, Li M | title = Accessory protein facilitated CFTR-CFTR interaction, a molecular mechanism to potentiate the chloride channel activity | journal = Cell | volume = 103 | issue = 1 | pages = 169–179 | date = septembar 2000 | pmid = 11051556 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)00096-9 | s2cid = 16697781 | doi-access = free }}</ref> * [[PRKCE]],<ref name="pmid11956211">{{cite journal | vauthors = Liedtke CM, Yun CH, Kyle N, Wang D | title = Protein kinase C epsilon-dependent regulation of cystic fibrosis transmembrane regulator involves binding to a receptor for activated C kinase (RACK1) and RACK1 binding to Na+/H+ exchange regulatory factor | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-06-21_277_25/page/22924 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 25 | pages = 22925–22933 | date = juni 2002 | pmid = 11956211 | doi = 10.1074/jbc.M201917200 | doi-access = free }}</ref> * [[SLC4A8]],ref name="pmid12209004"/> * [[SNAP23]],<ref name="pmid12209004">{{cite journal | vauthors = Cormet-Boyaka E, Di A, Chang SY, Naren AP, Tousson A, Nelson DJ, Kirk KL | title = CFTR chloride channels are regulated by a SNAP-23/syntaxin 1A complex | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 99 | issue = 19 | pages = 12477–12482 | date = septembar 2002 | pmid = 12209004 | pmc = 129470 | doi = 10.1073/pnas.192203899 | doi-access = free | bibcode = 2002PNAS...9912477C }}</ref> * [[SLC9A3R1]],<ref name="pmid12403779">{{cite journal | vauthors = Park M, Ko SB, Choi JY, Muallem G, Thomas PJ, Pushkin A, Lee MS, Kim JY, Lee MG, Muallem S, Kurtz I | display-authors = 6 | title = The cystic fibrosis transmembrane conductance regulator interacts with and regulates the activity of the HCO3- salvage transporter human Na+-HCO3- cotransport isoform 3 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-12-27_277_52/page/50502 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 277 | issue = 52 | pages = 50503–50509 | date = decembar 2002 | pmid = 12403779 | doi = 10.1074/jbc.M201862200 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid12615054">{{cite journal | vauthors = Hegedüs T, Sessler T, Scott R, Thelin W, Bakos E, Váradi A, Szabó K, Homolya L, Milgram SL, Sarkadi B | display-authors = 6 | title = C-terminal phosphorylation of MRP2 modulates its interaction with PDZ proteins | url = https://archive.org/details/biochemical-and-biophysical-research-comms_2003-03-14_302_3/page/454 | journal = Biochemical and Biophysical Research Communications | volume = 302 | issue = 3 | pages = 454–461 | date = mart 2003 | pmid = 12615054 | doi = 10.1016/S0006-291X(03)00196-7 }}</ref><ref name="pmid9613608">{{cite journal | vauthors = Wang S, Raab RW, Schatz PJ, Guggino WB, Li M | title = Peptide binding consensus of the NHE-RF-PDZ1 domain matches the C-terminal sequence of cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) | url = https://archive.org/details/sim_febs-letters_1998-05-01_427_1/page/103 | journal = FEBS Letters | volume = 427 | issue = 1 | pages = 103–108 | date = maj 1998 | pmid = 9613608 | doi = 10.1016/S0014-5793(98)00402-5 | s2cid = 20803242 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid10852925">{{cite journal | vauthors = Moyer BD, Duhaime M, Shaw C, Denton J, Reynolds D, Karlson KH, Pfeiffer J, Wang S, Mickle JE, Milewski M, Cutting GR, Guggino WB, Li M, Stanton BA | display-authors = 6 | title = The PDZ-interacting domain of cystic fibrosis transmembrane conductance regulator is required for functional expression in the apical plasma membrane | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-09-01_275_35/page/27068 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 275 | issue = 35 | pages = 27069–27074 | date = septembar 2000 | pmid = 10852925 | doi = 10.1074/jbc.M004951200 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid9671706">{{cite journal | vauthors = Hall RA, Ostedgaard LS, Premont RT, Blitzer JT, Rahman N, Welsh MJ, Lefkowitz RJ | title = A C-terminal motif found in the beta2-adrenergic receptor, P2Y1 receptor and cystic fibrosis transmembrane conductance regulator determines binding to the Na+/H+ exchanger regulatory factor family of PDZ proteins | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1998-07-21_95_15/page/8496 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 15 | pages = 8496–8501 | date = juli 1998 | pmid = 9671706 | pmc = 21104 | doi = 10.1073/pnas.95.15.8496 | doi-access = free | bibcode = 1998PNAS...95.8496H }}</ref> * [[SLC9A3R2]],<ref name="pmid10893422">{{cite journal | vauthors = Sun F, Hug MJ, Lewarchik CM, Yun CH, Bradbury NA, Frizzell RA | title = E3KARP mediates the association of ezrin and protein kinase A with the cystic fibrosis transmembrane conductance regulator in airway cells| url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-09-22_275_38/page/29538 |journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 275 | issue = 38 | pages = 29539–29546 | date = septembar 2000|pmid =10893422| doi=10.1074/jbc.M004961200|doi-access = free }}</ref> i * [[STX1A]],<ref name="pmid9384384">{{cite journal | vauthors = Naren AP, Nelson DJ, Xie W, Jovov B, Pevsner J, Bennett MK, Benos DJ, Quick MW, Kirk KL | display-authors = 6 | title = Regulation of CFTR chloride channels by syntaxin and Munc18 isoforms | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-11-20_390_6657/page/302 | journal = Nature | volume = 390 | issue = 6657 | pages = 302–305 | date = novembar 1997 | pmid = 9384384 | doi = 10.1038/36882 | s2cid = 4395005 | bibcode = 1997Natur.390..302N }}</ref> {{Div col end}} == Reference == {{refspisak|30em}} == Dopunska literatura == {{refbegin|30em}} * {{cite journal | vauthors = Kulczycki LL, Kostuch M, Bellanti JA | title = A clinical perspective of cystic fibrosis and new genetic findings: relationship of CFTR mutations to genotype-phenotype manifestations | journal = American Journal of Medical Genetics. Part A | volume = 116A | issue = 3 | pages = 262–267 | date = januar 2003 | pmid = 12503104 | doi = 10.1002/ajmg.a.10886 | s2cid = 9245855 }} * {{cite journal | vauthors = Vankeerberghen A, Cuppens H, Cassiman JJ | title = The cystic fibrosis transmembrane conductance regulator: an intriguing protein with pleiotropic functions | journal = Journal of Cystic Fibrosis | volume = 1 | issue = 1 | pages = 13–29 | date = mart 2002 | pmid = 15463806 | doi = 10.1016/S1569-1993(01)00003-0 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Tsui LC | title = Mutations and sequence variations detected in the cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) gene: a report from the Cystic Fibrosis Genetic Analysis Consortium | journal = Human Mutation | volume = 1 | issue = 3 | pages = 197–203 | year = 1992 | pmid = 1284534 | doi = 10.1002/humu.1380010304 | s2cid = 35904538 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = McIntosh I, Cutting GR | title = Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator and the etiology and pathogenesis of cystic fibrosis | url = https://archive.org/details/sim_faseb-journal_1992-07_6_10/page/2775 | journal = FASEB Journal | volume = 6 | issue = 10 | pages = 2775–2782 | date = juli 1992 | pmid = 1378801 | doi = 10.1096/fasebj.6.10.1378801 | s2cid = 24932803 }} * {{cite journal | vauthors = Drumm ML, Collins FS | title = Molecular biology of cystic fibrosis | journal = Molecular Genetic Medicine | volume = 3 | pages = 33–68 | year = 1993 | pmid = 7693108 | doi = 10.1016/b978-0-12-462003-2.50006-7 | isbn = 9780124620032 }} * {{cite journal | vauthors = Kerem B, Kerem E | title = The molecular basis for disease variability in cystic fibrosis | journal = European Journal of Human Genetics | volume = 4 | issue = 2 | pages = 65–73 | year = 1996 | pmid = 8744024 | doi = 10.1159/000472174 | s2cid = 41476164 }} * {{cite journal | vauthors = Devidas S, Guggino WB | title = CFTR: domains, structure, and function | url = https://archive.org/details/journal-of-bioenergetics-and-biomembranes_1997-10_29_5/page/443 | journal = Journal of Bioenergetics and Biomembranes | volume = 29 | issue = 5 | pages = 443–451 | date = oktobar 1997 | pmid = 9511929 | doi = 10.1023/A:1022430906284 | s2cid = 6000695 }} * {{cite journal | vauthors = Nagel G | title = Differential function of the two nucleotide binding domains on cystic fibrosis transmembrane conductance regulator | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes | volume = 1461 | issue = 2 | pages = 263–274 | date = decembar 1999 | pmid = 10581360 | doi = 10.1016/S0005-2736(99)00162-5 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Boyle MP | title = Unique presentations and chronic complications in adult cystic fibrosis: do they teach us anything about CFTR? | journal = Respiratory Research | volume = 1 | issue = 3 | pages = 133–135 | year = 2000 | pmid = 11667976 | pmc = 59552 | doi = 10.1186/rr23 }} * {{cite journal | vauthors = Greger R, Schreiber R, Mall M, Wissner A, Hopf A, Briel M, Bleich M, Warth R, Kunzelmann K | display-authors = 6 | title = Cystic fibrosis and CFTR | journal = Pflügers Archiv | volume = 443 Suppl 1 | pages = S3–S7 | year = 2001 | pmid = 11845294 | doi = 10.1007/s004240100635 | s2cid = 8057614 }} * {{cite journal | vauthors = Bradbury NA | title = cAMP signaling cascades and CFTR: is there more to learn? | journal = Pflügers Archiv | volume = 443 Suppl 1 | pages = S85–S91 | year = 2001 | pmid = 11845310 | doi = 10.1007/s004240100651 | s2cid = 19373036 }} * {{cite journal | vauthors = Dahan D, Evagelidis A, Hanrahan JW, Hinkson DA, Jia Y, Luo J, Zhu T | title = Regulation of the CFTR channel by phosphorylation | journal = Pflügers Archiv | volume = 443 Suppl 1 | pages = S92–S96 | year = 2001 | pmid = 11845311 | doi = 10.1007/s004240100652 | s2cid = 8144727 }} * {{cite journal | vauthors = Cohn JA, Noone PG, Jowell PS | title = Idiopathic pancreatitis related to CFTR: complex inheritance and identification of a modifier gene | journal = Journal of Investigative Medicine | volume = 50 | issue = 5 | pages = 247S–255S | date = septembar 2002 | pmid = 12227654 | doi = 10.1136/jim-50-suppl5-01 | s2cid = 34017638 }} * {{cite journal | vauthors = Schwartz M | title = [Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) gene: mutations and clinical phenotypes] | journal = Ugeskrift for Laeger | volume = 165 | issue = 9 | pages = 912–916 | date = februar 2003 | pmid = 12661515 }} * {{cite journal | vauthors = Wong LJ, Alper OM, Wang BT, Lee MH, Lo SY | title = Two novel null mutations in a Taiwanese cystic fibrosis patient and a survey of East Asian CFTR mutations | journal = American Journal of Medical Genetics. Part A | volume = 120A | issue = 2 | pages = 296–298 | date = juli 2003 | pmid = 12833420 | doi = 10.1002/ajmg.a.20039 | s2cid = 41060230 }} * {{cite journal | vauthors = Cuppens H, Cassiman JJ | title = CFTR mutations and polymorphisms in male infertility | journal = International Journal of Andrology | volume = 27 | issue = 5 | pages = 251–256 | date = oktobar 2004 | pmid = 15379964 | doi = 10.1111/j.1365-2605.2004.00485.x | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Cohn JA, Mitchell RM, Jowell PS | title = The impact of cystic fibrosis and PSTI/SPINK1 gene mutations on susceptibility to chronic pancreatitis | url = https://archive.org/details/sim_clinics-in-laboratory-medicine_2005-03_25_1/page/79 | journal = Clinics in Laboratory Medicine | volume = 25 | issue = 1 | pages = 79–100 | date = mart 2005 | pmid = 15749233 | doi = 10.1016/j.cll.2004.12.007 }} * {{cite journal | vauthors = Southern KW, Peckham D | title = Establishing a diagnosis of cystic fibrosis | journal = Chronic Respiratory Disease | volume = 1 | issue = 4 | pages = 205–210 | year = 2004 | pmid = 16281647 | doi = 10.1191/1479972304cd044rs | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Kandula L, Whitcomb DC, Lowe ME | title = Genetic issues in pediatric pancreatitis | journal = Current Gastroenterology Reports | volume = 8 | issue = 3 | pages = 248–253 | date = juni 2006 | pmid = 16764792 | doi = 10.1007/s11894-006-0083-8 | s2cid = 23606613 }} * {{cite journal | vauthors = Marcet B, Boeynaems JM | title = Relationships between cystic fibrosis transmembrane conductance regulator, extracellular nucleotides and cystic fibrosis | journal = Pharmacology & Therapeutics | volume = 112 | issue = 3 | pages = 719–732 | date = decembar 2006 | pmid = 16828872 | doi = 10.1016/j.pharmthera.2006.05.010 }} * {{cite journal | vauthors = Wilschanski M, Durie PR | title = Patterns of GI disease in adulthood associated with mutations in the CFTR gene | url = https://archive.org/details/sim_gut_2007-08_56_8/page/1152 | journal = Gut | volume = 56 | issue = 8 | pages = 1153–1163 | date = august 2007 | pmid = 17446304 | pmc = 1955522 | doi = 10.1136/gut.2004.062786 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == *[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=gene&part=cf GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on CFTR-Related Disorders - Cystic Fibrosis (CF, Mucoviscidosis) and Congenital Absence of the Vas Deferens (CAVD)] *[http://macromoleculeinsights.com/cftr.php The Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator Protein] *[https://web.archive.org/web/20041113131850/http://archive.uwcm.ac.uk/uwcm/mg/search/120584.html The Human Gene Mutation Database - CFTR Records] *[http://www.genet.sickkids.on.ca/cftr/ Cystic Fibrosis Mutation Database] *[http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/cftr.shtml Oak Ridge National Laboratory CFTR Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128213325/http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/cftr.shtml |date=28. 11. 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20160203033853/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/dispomim.cgi?id=602421 CFTR at OMIM (National Center for Biotechnology Information)] * {{PDBe-KB2|P13569|Human Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator}} * {{PDBe-KB2|P26361|Mouse Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator}} {{PDB Gallery|geneid=1080}} {{Ionski kanali|g4}} {{ABC transporters}} {{Modulatori ionskih kanala}} {{DEFAULTSORT:Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Regulator}} [[Kategorija:Kasetni ATP-vezani transporteri]] [[Kategorija:Mutirani geni]] [[Kategorija:Cistasta fibroza]] [[Kategorija:Hloridni kanali]] brk1siesr9wkotqyh6t8c4rgn9v8f79 Anna Stera-Kustucz 0 499531 3939242 3895312 2026-11-06T15:16:04Z AnToni 2325 3939242 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Anna Stera-Kustucz | slika = | puno ime = | država = {{ZID|Poljska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|11|14}} | mjesto rođenja = [[Duszniki-Zdrój]] | država rođenja = [[Poljska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''7''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]],) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]]{{Evropski kup}} | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = {{plainlist| * '''27.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''15.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''23.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) }} | pobjede u dis = 0 <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 2002. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 }} |ažurirano = 8. 6. 2023. }} '''Anna Stera-Kustucz''' rođena 14. novembra 1974. u [[Duszniki-Zdrój]]u, je nekadašnja [[poljska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|62]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|11]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|17]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|6]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|13]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|54]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|43]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|43]] | |} Anna Stera-Kustucz je tri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002]]. Najbolji joj je rezultat bilo šesto mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|utrci na 7,5 km]] na igrama u [[Nagano|Naganu]] 1998, kada je sa 45.1&nbsp;s i dva promašaja bila sporija od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ruske]] biatlonke [[Galina Kukljeva|Galine Kukljeve]]. U štafetnim takmičenjima najbolji joj je plasman bio na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|ZOI 1994]], kada je sa [[Agata Suszka|Agatom Suszkom]], [[Halina Pitoń|Halinom Pitoń]] i [[Helena Mikołajczyk|Helenom Mikołajczyk]] osvojila 11-o mjesto iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruske štafete]] u sastavu: [[Nadežda Talanova]], [[Natalija Snitina]], [[Luiza Noskova]] i [[Anfisa Rezcova]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|66]] | | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|3]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|53]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|32]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|9]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|33]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|11]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (žene)|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|7]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|11]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (žene)|12]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|7]] | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|69]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|15]] | |} Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima u biatlonu]], Stera-Kustucz je nastupila sedam puta u periodu 1993-2001. godine. Najbolji plasman u pojedinačnim utrkama bilo je 11-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (žene)|potjere]], kada je sa dva promašaja i zaostatkom od 3:25.9&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Magdalena Forsberg|Magdalene Forsberg]], koja je završila utrku s dva promašaja. U ekipnim disciplinama najbolji joj je plasman bilo osvajanje bronzane medalje na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Bugarska|bugarskom]] [[Borovec (Bugarska)|Borovec]]u u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] sa [[Krystyna Liberda|Krystynom Liberda]], [[Zofia Kiełpińska|Zofijom Kiełpińskom]] i [[Helena Mikołajczyk|Helenom Mikołajczyk]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="10" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] |- | - || ||49||31||38||34||27|| ||77||46 |} {{raščistiti}} Prvi nastup Anne Stera-Kustucz u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|sezoni 1992/93.]] {{efn|ime=SKB|}} Na prvom nastupu u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 15. januara 1993. osvojila je 58-to mjesto u utrci na 15&nbsp;km sa 11 promašaja i zaostatkom od 13:58.2&nbsp;min u odnosu na pobjednicu [[Anfisa Rezcova|Anfisu Rezcovu]]. Najbolji rezultati su joj: treće mjesto 6. marta 1997. u utrci na 15&nbsp;km u [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|sezoni 1996/97.]] u [[japan]]skom [[Nagano|Naganu]]; peto mjesto u štafeti u [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|sezoni 1994/95.]] s [[Agata Suszka|Agatom Suszkom]], [[Halina Pitoń|Halinom Pitoń]] i [[Halina Guńka|Halinom Guńka]]. Nije pobijedila ni u jednoj utrci. == Kraj karijere == == Privatni život == == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|248}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Stera-Kustucz, Anna}} [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biografije, Duszniki-Zdrój]] [[Kategorija:Živi ljudi]] dhiu492l93b94ceg9mdta381484he3b Ljubuša 0 499882 3939340 3936423 2026-11-06T20:34:07Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939340 wikitext text/x-wiki {{Infokutija planina | ime = Ljubuša | drugo_ime = | izvorno_ime = | slika = Ljubuša-l.jpg | slika_širina = | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = pogled na Ljubušu | karta = Bosna i Hercegovina | karta_alt = | karta_širina = | karta_veličina = | karta_opis = | karta_reljef = | karta_granica = | lokacija = | oznaka = | regijski_kod = | regija = | izvor = | format = | prikaz = | koordinate = {{coord|43.7184|N|17.3843|E|format=dms|display=it}} | koordinate_ref = | topo = | vrsta = | starost = | visina = 1.797 | visina_ref = <ref name="federal_stat2009">Federalni zavod za statistiku: ''Statistički godišnjak/ljetopis Federacije Bosne i Hercegovine'' Sarajevo 2009.</ref> | relativna_visina = | relativna_visina_ref = | dominantnost = | dominantnost_roditelj = | dominantnost_ref = | lanac = [[Dinaridi]] | razmjer = | mreža_ref_UK = | mreža_ref_Irska = | vulkanski_luk = | vulkanski_pojas = | vulkansko_polje = | vulkanski_luk/pojas = | prva_erupcija = | posljednja_erupcija = | prvi_uspon = | najlakša_ruta = | normalna_ruta = | pristup = | širina_planine = | ugrađeno = | spisak = | dijete = }} '''Ljubuša''' jest planina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], između [[Duvanjsko polje|Duvanjskog]], [[Kosno polje|Kosnog]], [[Ravanjsko polje|Ravanjskog polja]] i [[Rama (rijeka)|Rame]]. Prema jugu se prostire do [[Vran|Vran planine]], prema istoku i sjeveroistoku do [[Raduša (planina)|Raduše]], a prema zapadu i sjeverozapadu graniči s Duvanjskim poljem. Svojim najvećim dijelom nalazi se u općini Tomislavgrad, [[Prozor-Rama|Prozor-Rami]] i [[Kupres]]u. Planina je visoka 1797&nbsp;m.<ref>{{cite web|url=http://www.fzs.ba/Statisticki%20godisnjak%202009.pdf|title=Statistical Yearbook of the Federation of Bosnia and Herzegovina|year=2009|publisher=Federation of Bosnia and Herzegovina, Federal Office of Statistics|page=28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100307061052/http://www.fzs.ba/Statisticki%20godisnjak%202009.pdf|archivedate=7. 3. 2010|url-status=dead}}</ref> Na sjeveroistočni rub Ljubuše nastavlja se prostrani plato [[Proslapska planina|Proslapske planine]], sve do [[Ramsko jezero|Ramskg jezera]]. Građena je od [[krečnjak]]a s razvijenim kraškim oblicima [[Reljef (geografija)|reljefa]]. Na Ljubuši su prostrane uvale: Poljica, Bunari (1498&nbsp;m), Oprava (1562&nbsp;m), Lisac, Veliki crni vrh (1686&nbsp;m) i Zlopolje (1304&nbsp;m). U unutrašnjosti planine nalaze se mnogobrojne špilje i jame. Najveće se nalaze na zapadnom dijelu Ljubuše neposredno iznad sela Lipe i [[Mandino Selo|Mandinog Sela]] (pećine [[Pašnjača (peina)|Pašnjača]], [[Orlovača (pećina)|Orlovača]]). Ima više manjih izvora vode koji tokom godine ne presušuju. Na Ljubuši se nalaze tri velike lokve. ​ Planina je pretežito gola, bez prostranijeg šumskog pokrivača, čak i bez [[Kleka|klekovine]] ili [[Obična smreka|smreke]]. Po padinama koje su okrenute prema Trebiševu i Duvanjskom polju preovladava goli krš s manjim i plitkim vrtačama. Po unutrašnjem dijelu planine nalaze se prostrane visoravni s dosta trave. Ima bogatih pašnjaka s pitomim planinskim travama za ispašu [[Ovca|ovaca]]. U prošlosti je Ljubuša bila poznata po tome, da je na njoj u sezoni ispaše paslo više hiljada ovaca i mnogo grla [[Domaće govedo|krava]]. Tako je 1930-ih tokom ljetnih mjeseci na Ljubuši paslo oko 20.000 ovaca i [[koza]] i oko 500 [[konj]]a i goveda. Redovno su bile obavljane i košnje trave. Sada na njoj pase mnogo manje stoke, ali je ipak još uvijek značajna za uzgajatelje stoke, ali i za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]]. Nekada su ovdje obrađivane vrtače i dobro bi rodio [[krompir]] i pšenica, a bilo je dosta obradive zemlje. U novije vrijeme zabilježen je porast aktivnosti u području [[Stočarstvo|stočarstva]] i ovčarstva, što se odražava u proizvodnji [[Mlijeko|mlijeka]] i [[sir]]a. Sjevernim podnožjem vodi cesta Tomislavgrad – Rama (Prozor).<ref>{{Cite book|last=Šarac|first=Ivica|title=Zemljopisni nazivi Duvanjskog područja 2006.}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Planine u Bosni i Hercegovini]] kuoisnuz5c584mh2376kgi808uo6u3c Modul:Switcher 828 501892 3939499 3552423 2026-11-06T23:16:09Z Z1KA 87045 3939499 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local args = frame:getParent().args local root = mw.html.create('div'):addClass('switcher-container') local default = (tonumber(args.default) or 0) * 2 - 1 for i,v in ipairs(args) do if i % 2 == 1 then local span = root :tag('div') :wikitext(args[i]) :tag('span') :addClass('switcher-label') :css('display', 'none') :wikitext(mw.text.trim(args[i + 1] or '')) if i == default then span:attr('data-switcher-default', '') end end end return root end return p 1iczkzaecra9uoe5j2icf28qm63ugim Özgür Özel 0 502316 3939420 3935758 2026-11-06T21:01:57Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939420 wikitext text/x-wiki [[File:Özgür Özel, September 17 2023 (cropped).jpg|thumb|Özgür Özel (2023)]] '''Özgür Özel''' (rođen 21. septembra 1974) [[Turska|turski]] je [[političar]], farmaceut i trenutni predsjednik [[Republikanska narodna stranka (Turska)|Republikanske narodne partije]] i glavni opozicioni lider u Turskoj. Poslanik je Manise u [[Velika narodna skupština Turske|Velikoj narodnoj skupštini Turske]] od 2011. Kao zamjenik predsjednika grupe [[Republikanska narodna stranka (Turska)|Republikanske narodne partije]] (CHP) od 24. juna 2015. do 3. juna 2023. rukovodio je radom CHP-a u Velikoj narodnoj skupštini Turske. Dana 3. juna 2023. izabran je od strane stranačke grupe za predsjednika grupe TBMM Republikanske narodne partije.<ref>{{Cite web|url=https://chp.org.tr/ozgecmis/ozgur-ozel|title=Cumhuriyet Halk Partisi|website=chp.org.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804085013/https://chp.org.tr/ozgecmis/ozgur-ozel|archive-date=4. 8. 2020|access-date=12. 5. 2022}}</ref> Dana 5. novembra 2023. Izabran je za lidera CHP-a sa razlikom od 276 glasova protiv Kemala Kılıçdaroğlua na redovnom kongresu stranke.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/herkesicinCHP/status/1720952376838721714|title=38. Olağan Kurultayımızda Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanımız Özgür Özel olmuştur.|website=X|language=Türkçe|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105002237/https://twitter.com/herkesicinCHP/status/1720952376838721714|archive-date=5. 11. 2023|access-date=5. 11. 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/kilicdarogluk/status/1720956985015730395|title=Genel Başkanlık görevine seçilen yeni Genel Başkanımız Özgür Özel’i kutluyor, başarılar diliyorum.|website=X|language=Türkçe|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105175329/https://twitter.com/kilicdarogluk/status/1720956985015730395|archive-date=5. 11. 2023|access-date=5. 11. 2023}}</ref> Nakon sudske odluke u maju 2026, njegovo vođenje stranke CHP proglašeno je ništavnim, što je dovelo do krize apsolutne ništavnosti unutar CHP-a. U julu 2026, Özel je objavio da napušta CHP kako bi osnovao Novu stranku.<ref>{{Cite web |date=21. 7. 2026 |title=Özgür Özel CHP'de son grup toplantısını yaptı |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cm2glz2n6v5o |access-date=21. 7. 2026 |website=BBC News Türkçe |language=tr}}</ref> Od februara 2024. obnaša dužnost potpredsjednika [[Socijalistička internacionala|Socijalističke internacionale]].<ref>{{Cite news |date=25. 2. 2024 |title=12 yılın ardından: Özgür Özel, Sosyalist Enternasyonal'in başkan yardımcısı oldu |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/12-yilin-ardindan-ozgur-ozel-sosyalist-enternasyonalin-baskan-2179286 |work=[[Cumhuriyet]]}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} *[https://www.tbmm.gov.tr/milletvekili/milletvekilidetay?donemKod=27&sicil=G+pw0DHmqBk= Özgür Özel] u [[Velika narodna skupština Turske|Velikoj narodnoj skupštini Turske]] *[https://chp.org.tr/ozgecmis/ozgur-ozel Özgür Özel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804085013/https://chp.org.tr/ozgecmis/ozgur-ozel |date=4. 8. 2020 }} u [[Republikanska narodna stranka (Turska)|Republikanskoj narodnoj stranci]] *{{Instagram|eczozgurozel|Özgür Özel}} *{{Facebook|100044390350851|Özgür Özel}} {{DEFAULTSORT:Özel, Özgür}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Turski političari]] olhwy0crgmd0ky1knjm70bu1m7klw02 Olena Petrova 0 502844 3939257 3918270 2026-11-06T16:34:11Z AnToni 2325 3939257 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Olena Petrova | slika = Олена_Петрова_(cropped).jpg | opis slike = Olena Petrova 2014. | puno ime = Olena Jurjivna Petrova | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1972|09|24}} | mjesto rođenja = [[Šarkan]], [[Udmurtska ASSR]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = trener | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]]) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''12''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]]) | medalje SP = '''10''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 2 | plasman SK = {{plainlist| * '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2002/2003.|2002/03.]] | pobjede EK = 1 | plasman EK = | kraj karijere = 2007. <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]]) | medalje_EP = '''1''' | zlato_EP = 0 | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (žene)|masovni start]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaBronza|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 1 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 4 | 6 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = [[Datoteka:Order of Merit 3rd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge|Orden za zasluge III reda]] |ažurirano = 6. 1. 2024. }} '''Olena Jurjivna Petrova''', ({{jez-uk|Олена Юріївна Петрова|kurziv=da}}, {{jez-ru|Елена Юрьевна Петрова|kurziv=da}}), rođena 24. septembra 1972. u [[Šarkan]]u u [[Udmurtska ASSR|Udmurtskoj ASSR]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]], [[SSSR]] (danas [[Rusija]]), nekadašnja je sovjetska i [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka.<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1993-1994-femmes-epf43694.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1993/1994 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =15. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) |style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 7,5 km|11]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|24]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 7,5 km|48]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (žene)|10]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|29]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|44]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|11]] |} Nastupila je na četvorim Olimpijskim igrama: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006.]] Osvojila je srebrnu medalju na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom 17.8&nbsp;s bila sporija od pobjednice [[Bugarska na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Bugarke]] [[Ekaterina Dafovska|Ekaterine Dafovske]]. Najbolji plasman u ekipnim disciplinama bila su joj dva peta mjesta: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Marina Skolota|Marinom Skolota]], [[Valentina Cerbe-Nesina|Valentinom Cerbe-Nesinom]] i [[Olena Zubrilova|Olenom Ogurcovom]] te na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Valentina Cerbe-Nesina|Valentinom Cerbe-Nesinom]], [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]] i [[Olena Zubrilova|Olenom Ogurcovom]]. Na [[Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Zimskim olimpijskim igrama 2002]], na svečanom otvaranju, bila je [[Spisak nosilaca zastave Ukrajine na Olimpijskim igrama|nositeljica zastave Ukrajine]].<ref>{{cite web |url= https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UKR/ |title= Ukraine |website= Sport-Reference.com |access-date= 25. 10. 2011 |language= en |archive-date= 17. 4. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200417041753/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UKR/ |url-status= bot: unknown }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.olympedia.org/flagbearers?country_id=UKR |title= Flagbearers for Ukraine |website= olympedia.org |access-date= 3. 12. 2023 |language=en}}</ref> === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 15 km|58]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 7,5 km|48]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 15 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 7,5 km|21]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 7,5 km|13]] | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|3]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|10]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|5]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|9]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 7,5 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (žene)|6]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (žene)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (žene)|20]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|17]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|20]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|2]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – masovni start (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|7]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2006}} | | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006 – štafeta (mješovito)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (žene)|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – masovni start (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|10]] | | |} Petrova je nastupila na dvanaest [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007]]. Ukupno je osvojila četiri srebrne i šest bronzanih medalja. Srebrne medalje je osvojila: Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] s [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]], [[Olena Zubrilova|Olenom Ogurcovom]] i [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]]; na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (žene)|masovnog starta]] s dva promašaja i zaostatkom od 3.1&nbsp;s iza pobjednice [[Olena Zubrilova|Olene Zubrilove]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]] i [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], [[Irina Merkušina|Irinom Merkušinom]] i [[Oksana Jakovljeva|Oksanom Jakovljevom]]. Bronzane medalje je osvojila na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]] i u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]], [[Valentina Cerbe-Nesina|Valentinom Cerbe-Nesina]] i [[Olena Zubrilova|Olenom Ogurcovom]]; na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (žene)|ekipnoj utrci]] s [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]], [[Valentina Cerbe-Nesina|Valentinom Cerbe-Nesina]] i [[Olena Zubrilova|Olenom Ogurcovom]]; na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Zubrilova|Olenom Ogurcovom]], [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]] i [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]], te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]] s tri promašaja i zaostatkom od 1:41.5&nbsp;min iza pobjednice [[Olga Medvedceva|Olge Medvedceve]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="15" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] |- |51||32||15||15||45||11||7||9||22||51||33||38||64||54||78 |} {{raščistiti}} Prvi nastup Petrove u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|SK 1992/93.]] U prvom zvaničnom nastupu u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|SK 1993/94.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] 17. decembra 1993, osvojila je 11-o mjesto u utrci na 15&nbsp;km, bez promašaja i zaostatkom od 4:41.2&nbsp;min iza pobjednice [[Anne Briand]]. Iako je desetak godina bila u vrhu Svjetskog kupa, nikada nije pobijedila u pojedinačnoj utrci, a najbolji rezultat joj je drugo mjesto na Pokljuki u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|SK 1999/2000.]] u utrci na 7,5&nbsp;km kada je bez promašaja za 46.4&nbsp;s bila sporija od pobjednice [[Gro Marit Istad Kristiansen]], koja je utrku završila takođe bez promašaja. U ekipnim disciplinama pobijedila je dva puta u štafeti: u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|SK 1996/97.]] u [[Nagano|Naganu]] 9. marta 1997. s [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]], [[Valentina Cerbe-Nesina|Valentinom Cerbe-Nesina]] i [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]]; te u [[Ruhpolding]]u u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|SK 1998/99.]] 15. januara 1999. s [[Olena Zubrilova|Olenom Zubrilovom]], [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]] i [[Tetjana Vodopjanova|Tetjanom Vodopjanovom]]. === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1994}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 15 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 7,5 km|-]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (žene)|3]] |} == Nagrade == == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Olena Petrova}} * {{Sport365|175}} {{S-start}} {{Redoslijed | prije = [[Andrij Derizemlja]] | naslov = [[Spisak nosilaca zastave Ukrajine na Olimpijskim igrama|Nositeljica zastave Ukrajine]]: <br /> [[Zimske olimpijske igre 2002.|Salt Lake City 2002.]] | poslije = [[Natalija Jakušenko]] }} {{S-end}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Petrova, Olena}} [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Šarkan]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge III reda (Ukrajina)]] ikczoxnjzzpdyoqglzxmtcgptybsobr Hadžibeg 0 503632 3939323 3937025 2026-11-06T20:29:08Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939323 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir |boja = lightgreen |regnum = Plantae |regnum_autorstvo = |divisio = Tracheophyta |classis = Magnoliopsid |ordo = Cornales |familia = Hydrangeaceae |naziv = Hadžibeg |slika = Afbeelding-057-Hydrangea macrophylla.tif }} '''Hadžibeg''', ili ''velelisna hortenzija'' ({{la|Hydrangea macrophylla}}) je vrsta [[cvijet]]a iz porodice [[hydrangeaceae]]. Divlje raste u [[Istočna Azija|Istočnoj Aziji]] naročito u [[Kina|Kini]] i [[Japan]]u<ref name="POWO">{{cite POWO |id=791637-1 |title=''Hydrangea macrophylla'' (Thunb.) Ser. |access-date=15. 3. 2025}}</ref> gdje se već vijekovima uzgaja, dok se u [[Evropa|Evropi]] uzgaja po vrtovima i bašćama. To je listopadni grm koji raste do 3 m visine i 2,5 m širine ili više, s velikim glavicama ružičastih ili plavih cvjetova ljeti i u jesen.<ref name="RHSD">{{cite book | last1=Huxley | first1=Antony |last2=Levy |first2=Margot | title=The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening | publisher=MacMillan | publication-place=London & New York | date=1992 | isbn=0-333-47494-5 | page=610}}</ref><ref name="Bean">{{cite book | last1=Bean | first1=William Jackson | last2=Clarke | first2=D. L. | title=Trees and Shrubs Hardy in the British Isles | publisher=John Murray Pubs Limited | date=1981 | isbn=0-7195-2256-0 |volume=2 | pages=391–396}}</ref><ref name="RHSAZ">{{cite book|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|url=https://archive.org/details/azencyclopediaof0000unse|year=2008|publisher=Dorling Kindersley|location=United Kingdom|isbn=978-1405332965|pages=1136}}</ref> Trenutno se tretira kao [[monotip]], bez podvrsta ili varijeteta.<ref name="POWO" /> Široko se uzgaja u mnogim dijelovima svijeta u mnogim klimama. Ne treba je miješati s H. aspera 'Macrophylla'. == Opis == Izraz ''macrophylla'' znači nešto što je veliko, krupno ili dugolisno. Hadžibeg može narasti čak do visine 8m u obliku grma ili manjeg stabla, počinje cvjetati u kasno proljeće i rano ljeto. Ova vrsta je karakteristična po tome što zahtijeva puno [[Voda|vode]]. == Boje i kiselost zemljišta == Cvjetovi hadžibega mogu biti različitih boja kao što su plavi, crveni, rozi, svijetloljubičasti ili tamnoljubičasti a to zavisi od [[pH]] vrijednosti zemljišta. Kiselo zemljište (pH ispod 7) obično će proizvesti boju cvijeta bližu plavoj, dok će [[Alkali|alkalno]] tlo (pH iznad 7) proizvoditi cvijeće više roze boje. Ovo je uzrokovano promjenom boje [[Biološki pigment|pigmenata cvijeća]] u prisustvu [[aluminij]]skih [[ion]]a koji se mogu uzeti u hiperakumulirajuće biljke. Naučnici ne razumiju zašto se to događa, da li je to zbog grabežljivaca ili zbog privlačenja oprašivača. == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Hydrangeaceae]] [[Kategorija:Endemska flora Japana]] 4m5r8c2z1olrknb31ml89m0lm7h5xhq Oksana Jakovljeva 0 504010 3939235 3937289 2026-11-06T15:14:31Z AnToni 2325 3939235 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Oksana Jakovljeva | slika = | opis slike = | puno ime = Oksana Mikolajivna Jakovljeva | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1980|10|06}} | mjesto rođenja = [[Dubrovka]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = menađer | klub = [[Dinamo Sumi]] | trener = [[Aleksandar Nikolajevič]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''5''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]]) | medalje SP = '''2''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''40.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''31.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''41.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''47.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''46.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2000/2001.|2000/01.]] | pobjede EK = '''3''' | plasman EK = '''32.''' ([[IBU kup 2004/2005.|2004/05.]]) | kraj karijere = 2010. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 2 | 0 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = |ažurirano = 7. 3. 2024. | nagrade = [[Datoteka:Знак_ЗМС_Украины.jpg|25px]] [[Počasni majstor sporta Ukrajine]] | ordeni = [[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III]] }} '''Oksana Mikolajivna Jakovljeva''', ({{jez-uk|Окса́на Микола́ївна Я́ковлєва|kurziv=da}}) rođena 6. oktobra 1980. u [[Dubrovka|Dubrovki]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]], [[SSSR]] (danas [[Rusija]]), je nekadašnja [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka i dvostruka osvajačica srebrne medalje na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|27]] | | |} Oksana Jakovljeva je nastupila samo na jednim [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Zimskim olimpijskim igrama 2002.]]<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ya/oksana-yakovlieva-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417163457/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ya/oksana-yakovlieva-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Oksana Yakovlieva Olympic Results |access-date=16. 11. 2017|language=en}}</ref> U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat 27-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 3:53.1&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Njemice]] [[Andrea Henkel|Andreje Henkel]]. U ekipnim disciplinama nije nastupala. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !!{{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|72]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 7,5 km|47]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (žene)|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|15]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|7]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|52]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|9]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|20]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (mješovito)|13]] |} Oksana Jakovljeva je nastupila na pet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008]]. Osvojila je dvije srebrne medalje: Jednu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], [[Olena Petrova|Olenom Petrovom]] i [[Irina Merkušina|Irinom Merkušinom]]; a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji joj je 15-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]] kada je u utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|15&nbsp;km]] s dva promašaja i zaostatkom od 3:33.8&nbsp;min bila sporija od pobjednice njemačke biatlonke [[Andrea Henkel|Andreje Henkel]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] |- |69|| ||53|| ||40||67|| ||74||67|| ||96 |} {{clear}} Prvi nastup Jakovljeve u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/2000.]] u [[Njemačka|njemačkom]] [[Oberhof]]u u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km kada je 5. januara 2000. bez promašaja i zaostatkom od 2:35.8&nbsp;min bila sporija od pobjednice ukrajinske biatlonke [[Olena Zubrilova|Olene Zubrilove]], koja je završila utrku s jednim promašajem. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je 12-o mjesto 20. decembra 2003. u [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|sezoni SK 2003/04.]] u [[Slovačka|slovačkom]] [[Osrblie|Osrbliju]] s jednim promašajem i zaostatkom od 57.3&nbsp;s iza pobjednice francuske biatlonke [[Sandrine Bailly]]. U ekipnim utrkama najbolji rezultat joj je četvrto mjesto u štafeti na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] s [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]]. == Nagrade == * Dobitnica je ukrajinskog [[Orden kneginje Olge|Ordena kneginje Olge III reda]].<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date = | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Počasni majstor sporta Ukrajine == Privatni život == Apsolvirala je [[Nacionalni pedagoški univerzitet "Oleksandar Dovženko"]] u [[Gluhiv]]u Živi u [[Sumi]]. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Oksana Yakovlieva}} * {{Sport365|122}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Jakovljeva, Oksana}} [[Kategorija:Rođeni 1980.]] [[Kategorija:Biografije, Dubrovka]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Počasni majstor sporta Ukrajine]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 0x8vq66r7h2wqxql4dh06mqgw0hek6n Oksana Hvostenko 0 504012 3939258 3937288 2026-11-06T16:34:19Z AnToni 2325 3939258 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Oksana Hvostenko | slika = | opis slike = | puno ime = Oksana Jurijvna Hvostenko | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1977|11|27}} | mjesto rođenja = [[Černigiv]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = [[Mikola Soz]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]],) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''9''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2010.|2010]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]]) | medalje SP = '''4''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] | pobjede SK = '''1''' | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''17.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 1998/1999.|1998/99.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''39.''' ([[IBU kup 2004/2005.|2004/05.]]) | kraj karijere = 2011. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 2 | 2 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = |ažurirano = 7. 3. 2024. | nagrade = | ordeni = [[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]]<br>[[Datoteka:Order of Merit 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]]<br>[[Datoteka:Ukraine-Za-paciju-i-zvytjagu-ribbon.PNG|40px]] [[Medalja za rad i hrabrost]] }} '''Oksana Jurijvna Hvostenko''', ({{jez-uk|Окса́на Ю́ріївна Хвосте́нко|kurziv=da}}) rođena 27. novembra 1977. u [[Černigiv]]u, [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnja [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka i dvostruka osvajačica srebrne i bronzane medalje na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 15 km|29]] | | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|20]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 7,5 km|49]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (žene)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|11]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|8]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – masovni start (žene)|28]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|6]] |} Oksana Hvostenko je nastupila na trima [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Zimskim olimpijskim igrama 2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat osmo mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 1:45.8&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Norvežanke]] [[Tora Berger]]. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat bilo šesto mjesto na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Vita Semerenko|Vitom]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|39]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (žene)|29]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|27]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 7,5 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – masovni start (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (mješovito)|7]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – masovni start (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (mješovito)|10]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|3]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – potjera (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – masovni start (žene)|21]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – potjera (žene)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – masovni start (žene)|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2010}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2010 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (mješovito)|8]] |} Oksana Hvostenko je nastupila na devet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011]]. Osvojila je dvije srebrne i dvije bronzane medalje. Jednu srebrnu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Jakovljeva|Oksanom Jakovljevom]], [[Olena Petrova|Olenom Petrovom]] i [[Irina Merkušina|Irinom Merkušinom]] kada su s 1:23.8&nbsp;min zaostatka bili sporiji iza ruske štafete u sastavu: [[Albina Ahatova]], [[Svjetlana Išmuratova]], [[Galina Kukljeva]] i [[Svjetlana Černousova]]; a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Jakovljeva|Oksanom Jakovljevom]], [[Vita Semerenko|Vitom]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], kada su s 30.9&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza njemačke štafete u sastavu: [[Martina Glagow]], [[Andrea Henkel]], [[Magdalena Neuner]], [[Kati Wilhelm]]. Na istom prvenstvu osvojila je bronzanu medalju u utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|15&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 2:24.4&nbsp;min iza pobjednice ruske biatlonke [[Jekaterina Jurjeva|Jekaterine Jurjeve]], koja je utrku završila bez promašaja; a drugu na utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]] bez promašaja i zaostatkom od 11.3&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Andrea Henkel|Andreje Henkel]], koja je utrku završila bez promašaja. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] je nastupila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Vita Semerenko|Vitom]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] kada su osvojili drugo mjesto, ali su, zbog kasnije dokazanog dopinga Olene Hvostenko diskvalifikovani, te im je oduzeta srebrna medalja.<ref>[http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 Decision in Khvostenko case now final, France receives WCH Relay Silver] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001230052/http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 |date=1. 10. 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www4.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |title=IBU Hearing Panel- Oksana Khvostenko, UKR, 2011 |access-date=8. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219054341/http://www5.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |archive-date=19. 2. 2014 |url-status=dead|language=en }}</ref> === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="15" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] |- | || || || ||62||38||41|| ||33||41||9||16||22||26||42 |} {{clear}} Prvi nastup Hvostenko u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/1997.]] u [[Švedska|švedskom]] [[Östersund]]u u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km kada je 7. decembra 1996. sa četiri promašaja i zaostatkom od 3:47.1&nbsp;min bila sporija od pobjednice ruske biatlonke [[Olga Melnik|Olge Melnik]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je pobjeda 21. januara 2007. u [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|sezoni SK 2006/07.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]], kada je bez promašaja bila 13.4&nbsp;s brža od drugoplasirane njemačke biatlonke [[Kati Wilhelm]], a 23.5&nbsp;s od trećeplasirane slovenske biatlonke [[Tadeja Brankovič-Likozar|Tadeje Brankovič-Likozar]]. U ekipnim utrkama u [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|sezoni SK 2008/09.]] u [[Njemačka|njemačkom]] [[Oberhof]]u 7. januara 2009, s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Valentina|Valentinom Semerenko]] pobijedila je u štafetnoj utrci s 21.2&nbsp;s prednosti ispres drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Simone Hauswald]], [[Kati Wilhelm]], [[Sabrina Buchholz]] i [[Kathrin Hitzer]]. == Doping == Nakon [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] utvrđeno je da je koristila [[efedrin]] kao doping, te je dobila godinu dana zabrane nastupanja, a srebrna medalja je dodijeljena francuskoj štafeti.<ref>{{Webarchive|url=http://biathlon.xc-ski.de/95-zurueckgetretene-oksana-khvostenko-fuer-ein-jahr-suspendiert.html |wayback=20150402161436 |title=Zurückgetretene Oksana Khvostenko für ein Jahr suspendiert biathlon.xc-ski.de 11. August 2011 |archiv-bot=2019-05-05 19:32:57 InternetArchiveBot}}</ref><ref>[http://www.biathlon-online.de/news-89/5093-urteil-im-fall-khvostenko-rechtskraeftig-frankreich-bekommt-silbermedaille.html Urteil im Fall Khvostenko rechtskräftig, Frankreich bekommt Silbermedaille]</ref> == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date = | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]]. (17. 3. 2008.)<ref>{{Cite web |url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |title=Указ Президента України від 4 квітня 2003 року № 290/2003 «Про відзначення державними нагородами України членів збірної команди України XXI Всесвітньої зимової універсіади»|access-date=24. 10. 2016 |archive-date=24. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024153051/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |url-status=live|language =uk}}</ref> * [[Medalja za rad i hrabrost]] (18. 4. 2005.)<ref>{{Cite web |url=http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/227/2008 |title=Указ Президент України від 17 березня 2008 року № 227/2008 «Про відзначення державними нагородами України» |access-date=2. 4. 2017 |archive-date=3. 4. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403015448/http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/227/2008 |url-status=live|language =uk }}</ref> == Privatni život == Udata je od 2001 za ukrajinskog biatlonca [[Vjačeslav Derkač|Vjačeslava Derkača]] i s njim ima sina Mikitu i kćerku Ganu.<ref>{{Cite web |url=http://xsport.ua/biathlon_s/news/ikh-zhizni-svyazal-biatlon-ili-love-story-s-vintovkoy-za-plechami_181081/ |title=XSport |access-date=7. 3. 2024 |archive-date=16. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116182611/https://xsport.ua/biathlon_s/news/ikh-zhizni-svyazal-biatlon-ili-love-story-s-vintovkoy-za-plechami_181081/ |url-status=dead }}</ref> == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Oksana Yakovlieva}} * {{Sport365|122}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Hvostenko, Oksana}} [[Kategorija:Rođeni 1977.]] [[Kategorija:Biografije, Černigiv]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge (Ukrajina) III reda]] [[Kategorija:Nosioci Medalja za rad i hrabrost]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 9hdce6w713na1gv0slrvptl0vvmthux Valentina Semerenko 0 504026 3939234 3937483 2026-11-06T15:14:18Z AnToni 2325 3939234 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Valentina Semerenko | slika = Валентина Семеренко (cropped).JPG | opis slike = | puno ime = Valentina Oleksandrivna Semerenko | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1986|01|18}} | mjesto rođenja = [[Krasnopillja]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = [[Hrihorij Šamraj]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]]) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''12''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]]) | medalje SP = '''5''' | zlato SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] | pobjede SK = '''2''' | pobjede SK štafeta= 4 | plasman SK = {{plainlist| * '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''1''' – potjera * '''1''' – masovni start }} <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2005/2006.|2005/06.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''25.''' ([[IBU kup 2005/2006.|2005/06.]]) | kraj karijere = 2022. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|15 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – masovni start (žene)|12,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 1 | 2 | 3 }} <!-- Nagrade --> = | ažurirano = 8. 3. 2024. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order of Princess Olha 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge I reda]]<br>[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]]<br> [[Datoteka:Order of Princess Olha 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge II reda]]<br>[[Datoteka:Order of Merit 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge II reda]]<br>[[Datoteka:Order of Merit 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]] }} '''Valentina Oleksandrivna Semerenko''', ({{jez-uk|Валенти́на Олекса́ндрівна Семере́нко|kurziv=da}}) rođena 18. januara 1986. u [[Krasnopillja|Krasnopillji]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnja [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]] i [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu#Žene 2|svjetska prvakinja]] u biatlonu. U startnim listama i statistikama takmičenja Svjetskog kupa, često se vodi kao Valj Semerenko. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|46]] | | | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|13]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – masovni start (žene)|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|6]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|12]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|5]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|12]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|1]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|25]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|46]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (žene)|19]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (mješovito)|13]] |} [[Datoteka:Stamp of Ukraine s1368.jpg|180px|mini|lijevo|Poštanska marka Ukrajine, tiskana povodom osvajanje zlatne medalje u štafeti na ZOI 2014.]] Valentina Semerenko je nastupila na pet [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskih igara]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Zimskim olimpijskim igrama 2006]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Zimskim olimpijskim igrama 2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat peto mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|utrci potjere]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 52.9&nbsp;s bila sporija od pobjednice [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Bjeloruskinje]] [[Darja Domračeva|Darje Domračeve]]. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat osvojena zlatna medalja na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], kada su za 26.4&nbsp;s bili brži, od kasnije, zbog [[doping]]a diskvalifikovane [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ruske štafete]] u sastavu: [[Jana Romanova]], [[Olga Zajceva]], [[Ekaterina Šumilova]] i [[Olga Viljuhina]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|36]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|9]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – potjera (žene)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – masovni start (žene)|18]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – potjera (žene)|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – masovni start (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – masovni start (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|49]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|57]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – potjera (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|15]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – potjera (žene)|19]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – masovni start (žene)|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|38]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (mješovito)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|80]] | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|38]] | | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|42]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|43]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | | | |} Valentina Semerenko je nastupila na dvanaest [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021]]. Osvojila je jednu zlatnu, dvije srebrne i tri bronzane medalje. Zlatnu medalju je osvojila na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – masovni start (žene)|masovnog starta]], kada je bez promašaja bila brža za 6.2&nbsp;s od drugoplasirane njemačke biatlonke [[Franziska Preuß|Franziske Preuß]] i 12.6&nbsp;s od trećeplasirane italijanske biatlonke [[Karin Oberhofer]]. Jednu srebrnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Jakovljeva|Oksanom Jakovljevom]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], kada su s 30.9&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza njemačke štafete u sastavu: [[Martina Glagow]], [[Andrea Henkel]], [[Magdalena Neuner]], [[Kati Wilhelm]]; a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Julija Džima|Julijom Džimom]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]] kada su s 7&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza norveške štafete u sastavu: [[Hilde Fenne]], [[Ann Kristin Flatland]], [[Synnøve Solemdal]] i [[Tora Berger]]. Na istom prvenstvu osvojila je prvu bronzanu medalju u utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|15&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 1:42.5&nbsp;min iza pobjednice ukrajinske biatlonke [[Olena Pidhrušna|Olene Pidhrušne]], koja je utrku završila bez promašaja; Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]] osvojila je drugu bronzanu medalju s jednim promašajem i zaostatkom od 19.7&nbsp;s iza pobjednice francuske biatlonke [[Marie Dorin Habert]], koja je utrku završila s jednim promašajem. Treću bronzanu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] je nastupila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]] kada su osvojili drugo mjesto, ali su, zbog kasnije dokazanog dopinga [[Oksana Hvostenko|Oksane Hvostenko]] diskvalifikovani, te im je oduzeta srebrna medalja.<ref>[http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 Decision in KSemerenko case now final, France receives WCH Relay Silver] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001230052/http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 |date=1. 10. 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www4.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |title=IBU Hearing Panel- Valentina KSemerenko, UKR, 2011 |access-date=8. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219054341/http://www5.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |archive-date=19. 2. 2014 |url-status=dead|language=en }}</ref> === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22]] |- | ||47||28||24||14||11||23||20||9||3||47||78||21||48||33||59||60 |} {{clear}} Prvi nastup Semerenko u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06.]] u [[Njemačka|njemačkom]] [[Oberhof]]u 5. januara 2006. u štafetnoj utrci s [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]], [[Nina Lemeš|Ninom Lemeš]] i [[Irina Tananajko|Irinom Tananajkom]], kada su osvojile 11-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je pobjeda u utrci potjere 15. decembra 2013. u [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|sezoni SK 2012/13.]] u [[Francuska|francuskom]] [[Annecy-Le Grand-Bornand]]u. U ekipnim utrkama pobijedila je četiri puta: U [[Oberhof]]u 7. januara 2009. u [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|sezoni SK 2008/09.]] s [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanaom Hvostenko]] s 21.2&nbsp;s prednosti ispres drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Simone Hauswald]], [[Kati Wilhelm]], [[Sabrina Buchholz]] i [[Kathrin Hitzer]]; Ponovo u [[Oberhof]]u 3. januara 2013. u [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|sezoni SK 2012/13.]] s [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]]; U [[Austrija|austrijskom]] [[Hochfilzen]]u u [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|sezoni SK 2013/14.]] u istom sastavu, te [[Njemačka|njemačkom]] [[Ruhpolding]]u 17. januara 2016. s [[Irina Petrenko|Irinom Petrenko]], [[Julija Džima|Julijom Džimom]] i [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]]. == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =23. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge I reda]].<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge II reda]].<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/5082013-15638 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №508/2013 | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2013 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> * Ukrajinski [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]]. (17. 3. 2008.)<ref>{{Cite web |url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |title=Указ Президента України від 4 квітня 2003 року № 290/2003 «Про відзначення державними нагородами України членів збірної команди України XXI Всесвітньої зимової універсіади»|access-date=24. 10. 2016 |archive-date=24. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024153051/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |url-status=live|language =uk}}</ref> * Ukrajinski [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge II reda]].<ref>{{Cite web |url=https://www.president.gov.ua/documents/922021-37289|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №92/2021| authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2021 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> == Privatni život == Njena setra blizankinja [[Vita Semerenko]] je takođe ukrajinska biatlonka. Udata je za Olekseja Prohora. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Valentina Yakovlieva}} * {{Sport365|14}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-masovni start}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Semerenko, Valentina}} [[Kategorija:Rođeni 1986.]] [[Kategorija:Biografije, Krasnopillja]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge I reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge II reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge (Ukrajina) II reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge (Ukrajina) III reda]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] kqfc0l6t6hvn704oa98060ujlzp1enw Vita Semerenko 0 504036 3939260 3937501 2026-11-06T16:34:36Z AnToni 2325 3939260 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Vita Semerenko | slika = 2018-01-06 Wita Semerenko at IBU Biathlon World Cup Oberhof 2018 - Pursuit Women 144 (cropped).jpg | opis slike = | puno ime = Vita Oleksandrivna Semerenko | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1986|01|18}} | mjesto rođenja = [[Krasnopillja]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = Dinamo Sumi | trener = [[Hrihorij Šamraj]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]]) | medalje OI = '''2''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''10''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2010.|2010]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]]) | medalje SP = '''7''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 3 | plasman SK = {{plainlist| * '''10.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]], [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''10.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]], [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]], [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''11.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2005/2006.|2005/06.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''20.''' ([[IBU kup 2006/2007.|2006/07.]]) | kraj karijere = 2022. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|15&nbsp;km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|SP 2012.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 2 | 5 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = | ažurirano = 9. 3. 2024. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order of Princess Olha 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge I reda]]<br>[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]]<br>[[Datoteka:Order of Merit 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]] }} '''Vita Oleksandrivna Semerenko''', ({{jez-uk|Ви́та Олекса́ндрівна Семере́нко|kurziv=da}}) rođena 18. januara 1986. u [[Krasnopillja|Krasnopillji]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnja [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]] i osvajačica dviju srebrnih i pet bronzanih medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. U startnim listama i statistikama takmičenja Svjetskog kupa, često se vodi kao Viktorija Semerenko, ali prema sestri [[Valentina Semerenko|Valentini Semerenko]], pravo ime njezine sestre je Vita.<ref>{{cite web | url =https://lb.ua/sport/2010/01/20/21615_na_olimpiadu_u_vankuver_poidut_.html | title =На Олімпіаду у Ванкувер поїдуть 41 український спортсмен | authorlink = | last = | first = | date =20. 1. 2020 | website =lb.ua | publisher = | access-date =9. 3. 2024 | language =uk }}</ref><ref>{{cite web | url =http://winter.sport-express.ru/biathlon/reviews/28742/ | title =Валя Семеренко: «Да выиграем мы эту эстафету!» | authorlink = | last = | first = | date = | website =lb.ua | publisher = | access-date =9. 3. 2024 | language =ru | archive-date =19. 2. 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130219012455/http://winter.sport-express.ru/biathlon/reviews/28742/ | url-status =dead }}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|22]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|33]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|41]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|6]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|28]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|9]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|16]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|1]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|63]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (žene)|24]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|11]] | |} [[Datoteka:Stamp of Ukraine s1368.jpg|180px|mini|lijevo|Poštanska marka Ukrajine, tiskana povodom osvajanje zlatne medalje u štafeti na ZOI 2014.]] Vita Semerenko je nastupila na trima [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Zimskim olimpijskim igrama 2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat bronzana medalja na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 21.7&nbsp;s bila sporija od pobjednice [[Slovačka na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Slovakinje]] [[Anastasiya Kuzmina|Anastasiye Kuzmine]]. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat osvojena zlatna medalja na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], kada su za 26.4&nbsp;s bili brži, od kasnije, zbog [[doping]]a diskvalifikovane [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ruske štafete]] u sastavu: [[Jana Romanova]], [[Olga Zajceva]], [[Ekaterina Šumilova]] i [[Olga Viljuhina]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (žene)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – masovni start (žene)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|9]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|35]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – masovni start (žene)|4]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – potjera (žene)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – masovni start (žene)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2010}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2010 – štafeta (mješovito)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – masovni start (žene)|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|16]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – potjera (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – masovni start (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (mješovito)|14]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|5]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|4]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|76]] | | | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|7]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|39]] | | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|41]] | | | | | |} Vita Semerenko je nastupila na deset [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021]]. Osvojila je dvije srebrne i pet bronzanih medalja. Prvu srebrnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Oksana Jakovljeva|Oksanom Jakovljevom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], kada su s 30.9&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza njemačke štafete u sastavu: [[Martina Glagow]], [[Andrea Henkel]], [[Magdalena Neuner]], [[Kati Wilhelm]]; a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Julija Džima|Julijom Džimom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]] kada su s 7&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza norveške štafete u sastavu: [[Hilde Fenne]], [[Ann Kristin Flatland]], [[Synnøve Solemdal]] i [[Tora Berger]]. Prvu bronzanu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]] s tri promašaja i zaostatkom od 2:52.1&nbsp;min iza pobjednice švedske biatlonke [[Helena Ekholm|Helene Ekholm]], koja je utrku završila bez promašaja; Drugu bronzanu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|SP 2012.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]] bez promašaja i zaostatkom od 37.6&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Magdalena Neuner|Magdalene Neuner]], koja je utrku završila bez promašaja; Treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]] bez promašaja i zaostatkom od 22.8&nbsp;s iza pobjednice ukrajinske biatlonke [[Olena Pidhrušna|Olene Pidhrušne]], koja je utrku završila bez promašaja; Četvrtu bronzanu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], a petu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|narednom prvenstvu]], ponovo u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] je nastupila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]] kada su osvojili drugo mjesto, ali su, zbog kasnije dokazanog dopinga [[Oksana Hvostenko|Oksane Hvostenko]] diskvalifikovani, te im je oduzeta srebrna medalja.<ref>[http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 Decision in KSemerenko case now final, France receives WCH Relay Silver] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001230052/http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 |date=1. 10. 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www4.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |title=IBU Hearing Panel- Valentina KSemerenko, UKR, 2011 |access-date=8. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219054341/http://www5.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |archive-date=19. 2. 2014 |url-status=dead|language=en }}</ref> === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22]] |- |46||38||13||19||15||12||10||30|| || || ||15||46||41|| || |} {{clear}} Prvi nastup Semerenko u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] u [[Švedska|švedskom]] [[Östersund]]u 1. decembra 2006. u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je osvojila 49-o mjesto s dva promašaja i zaostatkom od 2:43.5&nbsp;min bila sporija od poljske biatlonke [[Magdalena Gwizdoń|Magdalene Gwizdoń]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultati u pojedinačnim utrkama su joj tri druga mjesta: U [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|sezoni SK 2008/09.]] u [[Austrija|austrijskom]] [[Hochfilzen]]u 20. decembra 2008. u utrci na 7,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 16.6&nbsp;s iza pobjednice ruske biatlonke [[Svjetlana Slepcova|Svjetlane Slepcove]], koja je utrku završila s jednim promašajem; U [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|sezoni SK 2008/09.]] u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 21. marta 2010. u utrci masovnog starta na 12,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 14.7&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Simone Hauswald]], koja je utrku završila s dva promašaja; te treći put u [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|sezoni SK 2011/12.]] u [[Rusija|russkom]] [[Hanti-Mansijsk]]u 16. marta 2012. u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 3.2&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Magdalena Neuner|Magdalene Neuner]], koja je utrku završila s dva promašaja. U ekipnim utrkama pobijedila je tri puta: U [[Oberhof]]u 7. januara 2009. u [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|sezoni SK 2008/09.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]] s 21.2&nbsp;s prednosti ispres drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Simone Hauswald]], [[Kati Wilhelm]], [[Sabrina Buchholz]] i [[Kathrin Hitzer]]; Ponovo u [[Oberhof]]u 3. januara 2013. u [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|sezoni SK 2012/13.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]]; te u [[Austrija|austrijskom]] [[Hochfilzen]]u u [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|sezoni SK 2013/14.]] u istom sastavu. == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =23. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge I reda]].<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> * Ukrajinski [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]]. (17. 3. 2008.)<ref>{{Cite web |url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |title=Указ Президента України від 4 квітня 2003 року № 290/2003 «Про відзначення державними нагородами України членів збірної команди України XXI Всесвітньої зимової універсіади»|access-date=24. 10. 2016 |archive-date=24. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024153051/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |url-status=live|language =uk}}</ref> == Privatni život == Njena setra blizankinja [[Valentina Semerenko]] je takođe ukrajinska biatlonka. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Valentina Yakovlieva}} * {{Sport365|18}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Semerenko, Vita}} [[Kategorija:Rođeni 1986.]] [[Kategorija:Biografije, Krasnopillja]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge I reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge (Ukrajina) III reda]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] nhcpv5epna7fiasu6m3v0q1uvhlcq72 Olena Bilosjuk 0 504122 3939233 3937291 2026-11-06T15:14:06Z AnToni 2325 3939233 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Olena Bilosjuk | slika = 2023-02-10 BMW IBU World Championships Biathlon Oberhof 2023 – Women 7.5 km Sprint by Sandro Halank–190.jpg | opis slike = | puno ime = Olena Mihajlivna Bilosjuk | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1987|01|09}} | mjesto rođenja = [[Legnica]], [[Donjošlesko vojvodstvo]] | država rođenja = [[Poljska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = Kolos Ternopil | trener = [[Ihor Počinok]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]]) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''9''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]]) | medalje SP = '''6''' | zlato SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] | pobjede SK = '''2''' | pobjede SK štafeta= 4 | plasman SK = {{plainlist| * '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) }} | pobjede u dis = '''2''' – sprint <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2005/2006.|2005/06.]] | pobjede EK = '''2''' | plasman EK = '''44.''' ([[IBU kup 2019/2020.|2019/20.]]) | kraj karijere = 2022. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|potjera]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 1 | 2 | 3 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = | ažurirano = 15. 3. 2024. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order of Princess Olha 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge I reda]]<br>[[Datoteka:Order of Princess Olha 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge II reda]]<br>[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]] }} '''Olena Mihajlivna Bilosjuk''', ({{jez-uk|Олена Михайлівна Білосюк |kurziv=da}}) rođena 9. januara 1987. u [[Legnica|Legnici]], [[Donjošlesko vojvodstvo]] u [[Poljska|Poljskoj]], kao Olena Mihajlivna Pidhrušna ({{jez-uk|Олена Михайлівна Підгрушна|kurziv=da}}) nekadašnja je [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]], [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu#Žene|svjetska prvakinja]] i osvajačica dviju srebrnih i triju bronzanih medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|32]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|20]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – masovni start (žene)|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|6]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|8]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|26]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|7]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|1]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|7]] | |} [[Datoteka:Stamp of Ukraine s1368.jpg|180px|mini|lijevo|Poštanska marka Ukrajine, tiskana povodom osvajanje zlatne medalje u štafeti na ZOI 2014.]] Olena Bilosjuk je nastupila na trima [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Zimskim olimpijskim igrama 2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat sedmo mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|utrci masovnog starta]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 1:11.5&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Bjeloruskinje]] [[Darija Domračeva|Darije Domračeve]]. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat osvojena zlatna medalja na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Vita Semerenko|Vitom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], kada su za 26.4&nbsp;s bili brži, od kasnije, zbog [[doping]]a diskvalifikovane [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ruske štafete]] u sastavu: [[Jana Romanova]], [[Olga Zajceva]], [[Ekaterina Šumilova]] i [[Olga Viljuhina]]. Na [[Zimske olimpijske igre 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] bila je [[Spisak nosilaca zastave Ukrajine na Olimpijskim igrama|nosilac zastave]] na otvaranju, a na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] na svečanom zatvaranju Igara.<ref>{{cite web |url= https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UKR/ |title= Ukraine |website= Sport-Reference.com |access-date= 25. 10. 2011 |language= en |archive-date= 17. 4. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200417041753/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UKR/ |url-status= bot: unknown }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.olympedia.org/flagbearers?country_id=UKR |title= Flagbearers for Ukraine |website= olympedia.org |access-date= 3. 12. 2023 |language=en}}</ref> === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|16]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – masovni start (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|14]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|11]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|11]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (mješovito)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – masovni start (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (mješovito)|5]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km| ]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – masovni start (žene)|24]] | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – masovni start (žene)|12]] | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|3]] | |} Nastupila je na devet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|SP 2009.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|SP 2023]]. Osvojila je jednu zlatnu, dvije srebrne i tri bronzane medalje. Zlatnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je bez promašaja bila 6.4&nbsp;s brža od norveške biatlonke [[Tora Berger|Tore Berger]] s jednim promašajem i 22.8&nbsp;s od Ukrajinke [[Vita Semerenko|Vite Semerenko]], koja je utrku također završila bez promašaja. Prvu srebrnu medalju osvojila je na istom prvenstvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Julija Džima|Julijom Džimom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Vita Semerenko]] kada su s 7&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Hilde Fenne]], [[Ann Kristin Flatland]], [[Synnøve Solemdal]] i [[Tora Berger]] te na istom prvenstvu prvu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|utrci potjere]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 21.5&nbsp;s bila iza norveške biatlonke [[Tora Berger|Tore Berger]], koja je završila utrku s tri promašaja. Drugu srebrnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Irina Varvinec|Irinom Varvinec]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], kada su sa 6.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od njemačke štafete u sastavu: [[Vanessa Hinz]], [[Maren Hammerschmidt]], [[Franziska Hildebrand]] i [[Laura Dahlmeier]]. Ostale dvije bronzane medalje osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] kada su s 18.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Synnøve Solemdal]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|slijedećem prvenstvu]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Darija Blaško|Darijom Blaško]], kada su s 9.2&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]], [[Ida Lien]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] je nastupila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] s [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], kada su osvojile drugo mjesto, ali su, zbog kasnije dokazanog [[doping]]a Oksane Hvostenko, diskvalifikovane, te im je oduzeta srebrna medalja.<ref>[http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 Decision in KBilosjuk case now final, France receives WCH Relay Silver] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001230052/http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 |date=1. 10. 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www4.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |title=IBU Hearing Panel- Valentina KBilosjuk, UKR, 2011 |access-date=8. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219054341/http://www5.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |archive-date=19. 2. 2014 |url-status=dead|language=en }}</ref> === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23]] |- | || ||52||28||26||32||8||27|| ||7||33||52||44||25||39||46||59 |} {{clear}} Prvi nastup Bilosjuk u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] u [[Finska|finskom]] [[Lahti]]ju 2. marta 2007. u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je osvojila 44-o mjesto bez promašaja i zaostatkom od 2:22.3&nbsp;min bila sporija od njemačke biatlonke [[Martina Beck|Martine Beck]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultati u pojedinačnim utrkama joj je pobjeda u [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|sezoni SK 2015/16.]] u [[Kanada|kanadskom]] [[Canmore (Alberta)|Canmoru]] 5. septembra 2016. u utrci na 7,5&nbsp;km bez promašaja i prednošću od 7.5&nbsp;s u odnosu na poljsku biatlonku [[Krystyna Guzik|Krystynu Guzik]], koja je utrku završila bez promašaja; U [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|sezoni SK 2008/09.]] u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 21. marta 2010. u utrci masovnog starta na 12,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 14.7&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Simone Hauswald]], koja je utrku završila s dva promašaja; te treći put u [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|sezoni SK 2011/12.]] u [[Rusija|russkom]] [[Hanti-Mansijsk]]u 16. marta 2012. u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 3.2&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Magdalena Neuner|Magdalene Neuner]], koja je utrku završila s dva promašaja. U ekipnim utrkama pobijedila je tri puta: U [[Oberhof]]u 3. januara 2013. u [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|sezoni SK 2012/13.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]]; te u [[Austrija|austrijskom]] [[Hochfilzen]]u u [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|sezoni SK 2013/14.]] u istom sastavu. Treću pobjedu ostvarila je u [[Ruhpolding]]u 17. januara 2016. u [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|sezoni SK 2015/16.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Julija Džima|Julijom Džimom]] i [[Irina Petrenko|Irinom Petrenko]] s 1.2&nbsp;s prednosti ispres drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Karolin Horchler]], [[Miriam Gössner]], [[Maren Hammerschmidt]] i [[Laura Dahlmeier]]. == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =23. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge II reda]]. (23. 8. 2014.)<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =23. 8. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =16. 3. 2024 | language =uk }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge I reda]].<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> == Privatni život == Za vrijeme [[Euromajdan|nemira u Ukrajini]] 2014. godine Bilosjuk je postala zamjenica Ministra za kulturu i sport Ukrajine.<ref>{{Webarchive|url=http://www.biathlonews.com/olena-pidhrushna-appointed-deputy-minister-of-youth-and-sports-in-ukraine/ |wayback=20160404183652 |text=Olena Pidhrushna appointed Deputy Minister of youth and Sports in Ukraine! |archiv-bot=2022-12-23 12:11:16 InternetArchiveBot|languahe=en }}</ref> Od 2013. do 2016. bila je u braku s [[Oleksij Kajida|Oleksijem Kajidom]], bivšim zastupnikom u [[Vrhovna rada Ukrajine|Vrhovnoj radi Ukrajine]] iz stranke [[Sveukrajinsko objedinjenje Sloboda]] i predsjednikom Oblasnog vijeća [[Ternopiljska oblast|Ternopiljske oblasti]]. Godine 2021. udala se za bivšeg skijaša i servisera ukrajinske biatlonske reprezentacije [[Ivan Bilosjuk|Ivana Bilosjuka]].<ref>{{cite web | url =https://sport.fakty.ua/377680-olimpijskaya-chempionka-pidgrushnaya-vyshla-zamuzh-i-smenila-familiyu | title =Олімпійська чемпіонка Підгрушна вийшла заміж та змінила прізвищ | authorlink =Jurij Gromov | last =Gromov | first =Jurij | date =5. 6. 2021 | website =sport.fakty.ua | publisher = | access-date =16. 3. 2024 | language =uk | archive-date =22. 1. 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220122200515/https://sport.fakty.ua/377680-olimpijskaya-chempionka-pidgrushnaya-vyshla-zamuzh-i-smenila-familiyu | url-status =bot: unknown }}</ref> == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Olena Bilosiuk}} * {{Sport365|27}} {{S-start}} {{Redoslijed | prije = [[Valentina Ševčenko (skijaška trkačica)|Valentina Ševčenko]] | naslov = [[Spisak nosilaca zastave Ukrajine na Olimpijskim igrama|Nositeljica zastave Ukrajine]]: <br /> [[Zimske olimpijske igre 2018.|Pyeongchang 2018.]] | poslije = [[Oleksandr Abramenko]] <br /> [[Oleksandra Nazarova]] }} {{S-end}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Bilosjuk, Olena}} [[Kategorija:Rođeni 1987.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Legnica]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge I reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge II reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Ukrajinski političari]] [[Kategorija:Dopingovani biatlonci]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Ukrajine]] g6syb7pimim2wcgml8wp06qjmgsggna 3939261 3939233 2026-11-06T16:34:50Z AnToni 2325 3939261 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Olena Bilosjuk | slika = 2023-02-10 BMW IBU World Championships Biathlon Oberhof 2023 – Women 7.5 km Sprint by Sandro Halank–190.jpg | opis slike = | puno ime = Olena Mihajlivna Bilosjuk | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1987|01|09}} | mjesto rođenja = [[Legnica]], [[Donjošlesko vojvodstvo]] | država rođenja = [[Poljska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = Kolos Ternopil | trener = [[Ihor Počinok]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]]) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''9''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]]) | medalje SP = '''6''' | zlato SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] | pobjede SK = '''2''' | pobjede SK štafeta= 4 | plasman SK = {{plainlist| * '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) }} | pobjede u dis = '''2''' – sprint <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2005/2006.|2005/06.]] | pobjede EK = '''2''' | plasman EK = '''44.''' ([[IBU kup 2019/2020.|2019/20.]]) | kraj karijere = 2022. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|potjera]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 1 | 2 | 3 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = | ažurirano = 15. 3. 2024. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order of Princess Olha 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge I reda]]<br>[[Datoteka:Order of Princess Olha 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge II reda]]<br>[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]] }} '''Olena Mihajlivna Bilosjuk''', ({{jez-uk|Олена Михайлівна Білосюк |kurziv=da}}) rođena 9. januara 1987. u [[Legnica|Legnici]], [[Donjošlesko vojvodstvo]] u [[Poljska|Poljskoj]], kao Olena Mihajlivna Pidhrušna ({{jez-uk|Олена Михайлівна Підгрушна|kurziv=da}}) nekadašnja je [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]], [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu#Žene|svjetska prvakinja]] i osvajačica dviju srebrnih i triju bronzanih medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|32]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 7,5 km|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – potjera (žene)|20]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – masovni start (žene)|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|6]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|8]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|26]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|7]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|1]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|7]] | |} [[Datoteka:Stamp of Ukraine s1368.jpg|180px|mini|lijevo|Poštanska marka Ukrajine, tiskana povodom osvajanje zlatne medalje u štafeti na ZOI 2014.]] Olena Bilosjuk je nastupila na trima [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Zimskim olimpijskim igrama 2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat sedmo mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|utrci masovnog starta]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 1:11.5&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Bjeloruskinje]] [[Darija Domračeva|Darije Domračeve]]. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat osvojena zlatna medalja na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Vita Semerenko|Vitom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], kada su za 26.4&nbsp;s bili brži, od kasnije, zbog [[doping]]a diskvalifikovane [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ruske štafete]] u sastavu: [[Jana Romanova]], [[Olga Zajceva]], [[Ekaterina Šumilova]] i [[Olga Viljuhina]]. Na [[Zimske olimpijske igre 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] bila je [[Spisak nosilaca zastave Ukrajine na Olimpijskim igrama|nosilac zastave]] na otvaranju, a na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] na svečanom zatvaranju Igara.<ref>{{cite web |url= https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UKR/ |title= Ukraine |website= Sport-Reference.com |access-date= 25. 10. 2011 |language= en |archive-date= 17. 4. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200417041753/https://www.sports-reference.com/olympics/countries/UKR/ |url-status= bot: unknown }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.olympedia.org/flagbearers?country_id=UKR |title= Flagbearers for Ukraine |website= olympedia.org |access-date= 3. 12. 2023 |language=en}}</ref> === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|16]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – štafeta (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – potjera (žene)|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – masovni start (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|14]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – štafeta (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|11]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|11]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (mješovito)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – masovni start (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (mješovito)|5]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km| ]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – masovni start (žene)|24]] | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – masovni start (žene)|12]] | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|3]] | |} Nastupila je na devet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|SP 2009.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|SP 2023]]. Osvojila je jednu zlatnu, dvije srebrne i tri bronzane medalje. Zlatnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je bez promašaja bila 6.4&nbsp;s brža od norveške biatlonke [[Tora Berger|Tore Berger]] s jednim promašajem i 22.8&nbsp;s od Ukrajinke [[Vita Semerenko|Vite Semerenko]], koja je utrku također završila bez promašaja. Prvu srebrnu medalju osvojila je na istom prvenstvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Julija Džima|Julijom Džimom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Vita Semerenko]] kada su s 7&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Hilde Fenne]], [[Ann Kristin Flatland]], [[Synnøve Solemdal]] i [[Tora Berger]] te na istom prvenstvu prvu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|utrci potjere]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 21.5&nbsp;s bila iza norveške biatlonke [[Tora Berger|Tore Berger]], koja je završila utrku s tri promašaja. Drugu srebrnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Irina Varvinec|Irinom Varvinec]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], kada su sa 6.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od njemačke štafete u sastavu: [[Vanessa Hinz]], [[Maren Hammerschmidt]], [[Franziska Hildebrand]] i [[Laura Dahlmeier]]. Ostale dvije bronzane medalje osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] kada su s 18.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Synnøve Solemdal]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|slijedećem prvenstvu]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Darija Blaško|Darijom Blaško]], kada su s 9.2&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]], [[Ida Lien]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] je nastupila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] s [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Oksana Hvostenko|Oksanom Hvostenko]], kada su osvojile drugo mjesto, ali su, zbog kasnije dokazanog [[doping]]a Oksane Hvostenko, diskvalifikovane, te im je oduzeta srebrna medalja.<ref>[http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 Decision in KBilosjuk case now final, France receives WCH Relay Silver] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001230052/http://www.biathlonworld.com/en/press_releases.html/do/detail?presse=1344 |date=1. 10. 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www4.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |title=IBU Hearing Panel- Valentina KBilosjuk, UKR, 2011 |access-date=8. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219054341/http://www5.biathlonworld.com/media/files/medical/IBUKvostenkoFinal.pdf |archive-date=19. 2. 2014 |url-status=dead|language=en }}</ref> === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23]] |- | || ||52||28||26||32||8||27|| ||7||33||52||44||25||39||46||59 |} {{clear}} Prvi nastup Bilosjuk u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] u [[Finska|finskom]] [[Lahti]]ju 2. marta 2007. u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je osvojila 44-o mjesto bez promašaja i zaostatkom od 2:22.3&nbsp;min bila sporija od njemačke biatlonke [[Martina Beck|Martine Beck]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultati u pojedinačnim utrkama joj je pobjeda u [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|sezoni SK 2015/16.]] u [[Kanada|kanadskom]] [[Canmore (Alberta)|Canmoru]] 5. septembra 2016. u utrci na 7,5&nbsp;km bez promašaja i prednošću od 7.5&nbsp;s u odnosu na poljsku biatlonku [[Krystyna Guzik|Krystynu Guzik]], koja je utrku završila bez promašaja; U [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|sezoni SK 2008/09.]] u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 21. marta 2010. u utrci masovnog starta na 12,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 14.7&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Simone Hauswald]], koja je utrku završila s dva promašaja; te treći put u [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|sezoni SK 2011/12.]] u [[Rusija|russkom]] [[Hanti-Mansijsk]]u 16. marta 2012. u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 3.2&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Magdalena Neuner|Magdalene Neuner]], koja je utrku završila s dva promašaja. U ekipnim utrkama pobijedila je tri puta: U [[Oberhof]]u 3. januara 2013. u [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|sezoni SK 2012/13.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]]; te u [[Austrija|austrijskom]] [[Hochfilzen]]u u [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|sezoni SK 2013/14.]] u istom sastavu. Treću pobjedu ostvarila je u [[Ruhpolding]]u 17. januara 2016. u [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|sezoni SK 2015/16.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Julija Džima|Julijom Džimom]] i [[Irina Petrenko|Irinom Petrenko]] s 1.2&nbsp;s prednosti ispres drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Karolin Horchler]], [[Miriam Gössner]], [[Maren Hammerschmidt]] i [[Laura Dahlmeier]]. == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =23. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge II reda]]. (23. 8. 2014.)<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =23. 8. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =16. 3. 2024 | language =uk }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge I reda]].<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> == Privatni život == Za vrijeme [[Euromajdan|nemira u Ukrajini]] 2014. godine Bilosjuk je postala zamjenica Ministra za kulturu i sport Ukrajine.<ref>{{Webarchive|url=http://www.biathlonews.com/olena-pidhrushna-appointed-deputy-minister-of-youth-and-sports-in-ukraine/ |wayback=20160404183652 |text=Olena Pidhrushna appointed Deputy Minister of youth and Sports in Ukraine! |archiv-bot=2022-12-23 12:11:16 InternetArchiveBot|languahe=en }}</ref> Od 2013. do 2016. bila je u braku s [[Oleksij Kajida|Oleksijem Kajidom]], bivšim zastupnikom u [[Vrhovna rada Ukrajine|Vrhovnoj radi Ukrajine]] iz stranke [[Sveukrajinsko objedinjenje Sloboda]] i predsjednikom Oblasnog vijeća [[Ternopiljska oblast|Ternopiljske oblasti]]. Godine 2021. udala se za bivšeg skijaša i servisera ukrajinske biatlonske reprezentacije [[Ivan Bilosjuk|Ivana Bilosjuka]].<ref>{{cite web | url =https://sport.fakty.ua/377680-olimpijskaya-chempionka-pidgrushnaya-vyshla-zamuzh-i-smenila-familiyu | title =Олімпійська чемпіонка Підгрушна вийшла заміж та змінила прізвищ | authorlink =Jurij Gromov | last =Gromov | first =Jurij | date =5. 6. 2021 | website =sport.fakty.ua | publisher = | access-date =16. 3. 2024 | language =uk | archive-date =22. 1. 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220122200515/https://sport.fakty.ua/377680-olimpijskaya-chempionka-pidgrushnaya-vyshla-zamuzh-i-smenila-familiyu | url-status =bot: unknown }}</ref> == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Olena Bilosiuk}} * {{Sport365|27}} {{S-start}} {{Redoslijed | prije = [[Valentina Ševčenko (skijaška trkačica)|Valentina Ševčenko]] | naslov = [[Spisak nosilaca zastave Ukrajine na Olimpijskim igrama|Nositeljica zastave Ukrajine]]: <br /> [[Zimske olimpijske igre 2018.|Pyeongchang 2018.]] | poslije = [[Oleksandr Abramenko]] <br /> [[Oleksandra Nazarova]] }} {{S-end}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Bilosjuk, Olena}} [[Kategorija:Rođeni 1987.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Legnica]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge I reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge II reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Ukrajinski političari]] [[Kategorija:Dopingovani biatlonci]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Ukrajine]] 9kb2731pywak6mlzb6fsdmxsjj874hc Olivia Colman 0 504214 3939359 3935872 2026-11-06T20:40:38Z PanaskoBot 180210 /* Nagrade i nominacije */ razne ispravke 3939359 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Olivia Colman | ime_pri_rođenju = Sarah Caroline Colman<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-48543826 |title=Birthday Honours 2019: Olivia Colman and Bear Grylls on list |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=8. 6. 2019 |work=[[BBC News Online|BBC News]] |access-date=8. 6. 2019 |archive-date=7. 6. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607220548/https://www.bbc.co.uk/news/uk-48543826 |url-status=live}}</ref><ref name=nms1>{{cite web |title=Class act: Is Olivia Colman Britain's most versatile actress? |first=Gerard |last=Gilbert |date=2. 3. 2013 |website=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/class-act-olivia-colman-britain-s-most-versatile-actress-8513853.html |access-date=5. 9. 2021 |archive-date=27. 3. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327134343/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/class-act-is-olivia-colman-britains-most-versatile-actress-8513853.html |url-status=live}}</ref> | mjesto_rođenja = [[Norwich]], [[Norfolk]], [[Engleska]] | mjesto_smrti = | slika = Olivia Colman 2022 (cropped 3).jpg | opis = Colman 2022. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|1|30}} | datum_smrti = | godine_aktivnosti = 1999–danas | pseudonim = | veb-sajt = | supružnik = [[Ed Sinclair]] (od 2001) | partner = | značajna_djela = | važniji filmovi = | oskar = | olivier = | afi = | bafta = | zlatni globus = | emmy = | cesar = | goya = | tony = }} '''Sarah Caroline Sinclair''' (rođena 30. januara 1974), profesionalno poznata kao '''Olivia Colman''',{{efn|Već je postojala članica Britanski sindikata glumaca koja je koristila ime Sarah Colman, tako da je izabrala Olivia kao umjetničko ime; kasnije je uzela prezime svog muža kada su se vjenčali.}} jest [[engleska]] [[Glumac|glumica]]. Dobitnica je raznih priznanja, uključujući [[Oscar]]a, četiri [[Filmske nagrade BAFTA|BAFTA nagrade]], dvije [[Nagrada Emmy|Emmy nagrade]] i tri [[Zlatni globus|Zlatna globusa]]. Završivši pozorišnu školu Old Vic u [[Bristol]]u, njen proboj na scenu dogodio se u sitcomu na Channel 4 ''Peep Show'' (2003–2015). Njene druge uloge u komedijama na televiziji uključuju ''Green Wing'' (2004–2006), ''That Mitchell and Webb Look'' (2006–2008), ''Beautiful People'' (2008–2009), ''Sveštenik Smallbone'' (2010–2014), ''Flowers'' (2016–2018) i ''Fleabag'' (2016–2019). Dobila je [[Filmske nagrade BAFTA|BAFTA nagradu]] za najbolju žensku komediju za humorističnu seriju ''Twenty Twelve'' (2011–2012) i najbolju sporednu glumicu za kriminalističku seriju ''Optuženi'' (2012).<ref>{{cite web |url=http://awards.bafta.org/award/2013/television |title=Television in 2013 |website=BAFTA Awards |access-date=13. 10. 2019 |archive-date=22. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022180904/http://awards.bafta.org/award/2013/television |url-status=live}}</ref> Dobila je pozitivne kritike za nastup u ITV kriminalističko-dramskoj seriji ''Broadchurch'' (2013–2017), za koju je dobila televizijsku [[Televizijske nagrade BAFTA|nagradu Britanske akademije]] za najbolju glumicu, te u triler miniseriji [[BBC One]] ''Noćni upravitelj'' (2016) za koju je dobila [[Zlatni globus]] za najbolju sporednu glumicu. Igrala je kraljicu Elizabetu II od 2019. do 2020. u [[Netflix]]ovoj dramskoj seriji ''Kruna'', za koju je dobila nagradu [[Zlatni globus]] i [[Nagrada Emmy|nagradu Emmy]] za najbolju glavnu glumicu. Također je glumila na televiziji u ''Jadnici'' (2019), ''Krajobrazni arhitekti'' (2021) i ''Oduzimaš mi dah'' (2022 – danas). Za ulogu Anne, kraljice Velike Britanije u crno-komedijskom filmu ''Miljenica'' (2018) je osvojila [[Oscar za najbolju glavnu žensku ulogu|Oscara za najbolju glumicu]]. Dobila je dodatne nominacije za Oscara za svoje uloge u dramama ''Otac'' (2020) i ''Mračna kći'' (2021). Njene druge zapažene filmske zasluge uključuju ''Tiranosaur'' (2011), ''Željezna dama'' (2011), ''Predsjednikova ljubavnica'' (2012), ''Opasan poziv'' (2013), ''Jastog'' (2015), ''Empire of Light'' (2022), ''Mačak u čizmama: Posljednja želja'' (2022) i ''Wonka'' (2023). == Filmografija == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | Godina ! scope="col" | Naziv filma ! scope="col" | Uloga ! scope="col" class="unsortable"| Bilješke |- | 2004. | ''[[Terkel in Trouble]]'' | Terkelova majka | Glas |- | rowspan="2" | 2005. | ''[[Zemanovaload]]'' | TV Producentica | |- | ''[[One Day]]'' | Ianova majka | Kratki film |- | 2006. | ''[[Bolje ostati samac]]'' | Joanna Roberts | |- | rowspan="4" | 2007. | ''[[Eksplozivni murjaci]]'' | PC Doris Thatcher | |- | ''[[Grow Your Own]]'' | Alice | |- | ''[[I Could Never Be Your Woman]]'' | Frizerka | |- | ''[[Dog Altogether]]'' | Anita | Kratki film |- | 2009. | ''[[Le Donk & Scor-zay-zee]]'' | Olivia | |- | rowspan="3" | 2011. | ''[[Tiranosaur (film)|Tiranosaur]]'' | Hannah | |- | ''[[Arrietty]]'' | Homily | Glas |- | ''[[Željezna dama (film)|Željezna dama]]'' | Carol Thatcher | |- | 2012. | ''[[Predsjednikova ljubavnica]]'' | Kraljica Elizabeta | |- | rowspan="2" | 2013. | ''[[Dajem im godinu]]'' | Linda | |- | ''[[Opasan poziv]]'' | Bethan Maguire | Glas |- | rowspan="4" | 2014. | ''[[Divlja salsa]]'' | Sam Garrett | |- | ''[[Pas Pudsey]]'' | Nelly | Glas |- | ''[[Thomas & Friends: Tale of the Brave]]'' | Marion | Glas |- | ''[[The Kármán Line]]''<ref>{{Cite video |last=Sharp |first=Oscar |date=11. 9. 2020 |title=The Kármán Line – starring Olivia Colman |publisher=[[Vimeo]] |url=https://vimeo.com/457049772 |access-date=27. 12. 2023 |archive-date=27. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227023756/https://vimeo.com/457049772 |url-status=live}}</ref> | Sarah | |- | rowspan="3" | 2015. | ''[[Jastog (film)|Jastog]]'' | Menadžerica hotela | |- | ''[[Thomas & Friends: Sodor's Legend of the Lost Treasure]]'' | Marion | Glas |- | ''[[London Road (film)|London Road]]'' | Julie | |- | 2017. | ''[[Ubistvo u Orient Expressu (film)|Ubistvo u Orient Expressu]]'' | Hildegard Schmidt | |- | 2018. | ''[[Miljenica]]'' | Kraljica Ana | |- | 2019. | ''[[Sljedbenici]]'' | Hope Slaughter | |- | 2020. | ''[[Otac (2020)|Otac]]'' | Anne | |- | rowspan="5" | 2021. | ''[[The Mitchells vs. the Machines]]'' | PAL | Glas |- | ''[[Majčinska nedjelja]]'' | Gospođa Clarrie Niven | |- | ''[[Električni život Louisa Waina]]'' | Naratorica | |- | ''[[Mračna kći]]'' | Leda Caruso | Također izvršna producentica |- | ''[[Ron's Gone Wrong]]'' | Donka Pudowski | Glas |- | rowspan="4" | 2022. | ''[[Putovanje s Joy]]'' | Joy | |- | ''[[Empire of Light]]'' | Hilary Small | |- | ''[[Scrooge: A Christmas Carol]]'' | Prošlost | rowspan="2" | Glas |- | ''[[Mačak u čizmama: Posljednja želja]]'' | Mama medo<ref name="Puss">{{cite news |last=Cordero |first=Rosy |url=https://deadline.com/2022/03/puss-in-boots-2-salma-hayek-harvey-guillen-florence-pugh-olivia-colman-1234977976/ |title='Puss In Boots: The Last Wish' Sets Salma Hayek Pinault Return; Harvey Guillén, Florence Pugh & Olivia Colman Among New Cast |work=[[Deadline Hollywood]] |date=14. 3. 2022 |access-date=14. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315070242/https://deadline.com/2022/03/puss-in-boots-2-salma-hayek-harvey-guillen-florence-pugh-olivia-colman-1234977976/ |archive-date=15. 3. 2022 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" | 2023. | ''[[Barbie (film)|Barbie]]'' | | Izbrisana scena<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2024/awards/actors/helen-mirren-reveals-cut-barbie-scene-with-olivia-colman-1235909763/ |title=Helen Mirren Reveals Cut 'Barbie' Scene With Olivia Colman: We Were 'Playing Drunk' and She 'Tries to Take Over the Role of Narrator' |first=Jenelle |last=Riley |date=15. 2. 2024}}</ref> |- | ''[[Wicked Little Letters]]'' | Edith Swan | Također producentica |- | ''[[Wonka (film)|Wonka]]'' | Gospođa Scrubbit | |} == Nagrade i nominacije == Colman je osvojila mnoga priznanja, uključujući [[Oscar|nagradu Akademije]], četiri nagrade Britanske akademije za televiziju, [[Filmske nagrade BAFTA|nagradu Britanske akademije za film]], tri [[Zlatni globus|nagrade Zlatni globus]], dvije [[Nagrada Emmy|nagrade Emmy]], Volpi kup i BFI stipendiju.<ref>{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/news/olivia-colman-bfi-fellowship|title=Olivia Colman to receive BFI Fellowship|date=7. 2. 2019|publisher=British Film Institute|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207114118/http://www.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/announcements/olivia-colman-bfi-fellowship|archive-date=7. 2. 2019|url-status=live|access-date=8. 3. 2019}}</ref> Za svoj nastup u ''filmu Noćni menadžer'' (2016) dobila je nagradu Zlatni globus i bila je nominirana za nagradu Primetime Emmy. Colman je bila nominirana za još jednu nagradu, nagradu Primetime Emmy za ''film Fleabag'' (2016–2019). Njena uloga kraljice [[Elizabeta II|Elizabete II]] u seriji ''Kruna'' (2019–2020) osvojila je nagradu Zlatni globus i nagradu Primetime Emmy. Colman je za ulogu kraljice [[Ana, kraljica Velike Britanije|Anne, kraljice Velike Britanije,]] u ''[[Omiljena (film)|filmu Miljenica]]'' (2018), osvojila prestižnog [[Oscar za najbolju glavnu žensku ulogu|Oskara za najbolju glumicu]], [[Zlatni globus za najbolju glumicu – komedija ili mjuzikl|Zlatni globus za najbolju glumicu - komedija ili mjuzikl]], te nagradu BAFTA za najbolju glumicu u glavnoj ulozi. Njena uloga u ''filmu Otac'' (2020), donijela joj je nominacije za [[Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu|Zlatni globus]] i [[Oscar za najbolju sporednu žensku ulogu|Oskara u kategoriji za najbolju sporednu glumicu]] , dok je za performans u filmu ''Izgubljena kćerka'' (2021), bila kandidovana za [[Zlatni globus za najbolju glumicu – drama|Zlatni globus]] i [[Oscar za najbolju glavnu žensku ulogu|Oskara za najbolju glumicu]]. Zbog izuzetnog doprinosa filmskoj drami, Colman je 2019. u okviru rođendanskkih priznanja odlikovana titulom Komandanta Reda Britanskog carstva (CBE). == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Olivia Colman}} * {{IMDb name|1469236}} {{Oscar - glavna glumica}} {{BAFTA za najbolju glumicu}} {{Emmy za glumicu u dramskoj seriji}} {{Nagrada Empire za najbolju glumicu}} {{Zlatni globus za najbolju glumicu - komedija ili mjuzikl}} {{Zlatni globus za glumicu u TV-drami}} {{Zlatni globus za sporednu TV-glumicu}} {{Nagrada Satellite za najbolju glumicu - film}} {{Nagrada Satellite za najbolju sporednu glumicu u seriji, mini seriji ili TV-filmu}} {{Evropska filmska nagrada za najbolju glumicu}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Colman, Olivia}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Norwich]] [[Kategorija:Engleske glumice]] eb8cbskfiy2b33g0y6y6fatih8tpoey Julija Džima 0 504223 3939232 3937095 2026-11-06T15:13:55Z AnToni 2325 3939232 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Julija Džima | slika = Biathlon European Championships 2017 Sprint Women 1910.JPG | opis slike = | puno ime = Julija Valentinivna Džima | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1990|09|19}} | mjesto rođenja = [[Kijev]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = [[Andrej Prokunin]], [[Uroš Velepec]] <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''1''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''10''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''5''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12]] | pobjede SK = '''1''' | pobjede SK štafeta= 3 | plasman SK = {{plainlist| * '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''12.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]]) }} | pobjede u dis = '''1''' – pojedinačno <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2010/2011.|2010/11.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''11.''' ([[IBU kup 2010/2011.|2010/11.]]) | kraj karijere = <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = aktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 2 | 3 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = | ažurirano = 11. 2. 2026. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]]<br>[[Datoteka:Order of Merit 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge II reda]]<br>[[Datoteka:Order of Merit 1st Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]] }} '''Julija Valentinivna Džima''', ({{jez-uk|Ю́лія Валенти́нівна Джі́ма|kurziv=da}}) rođena 19. septembra 1990. u [[Kijev]]u, [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|USSR]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]] i osvajačica dviju srebrnih i triju bronzanih medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|MješoJulija štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|42]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|1]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|20]] | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|7]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|8]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|13]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (žene)|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (mješovito)|13]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|53]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|24]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|43]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|9]] | |} [[Datoteka:Stamp of Ukraine s1368.jpg|180px|mini|lijevo|Poštanska marka Ukrajine, tiskana povodom osvajanje zlatne medalje u štafeti na ZOI 2014.]] Julija Džima je nastupila na trima [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat sedmo mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (žene)|utrci masovnog starta]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 1:25.7&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Francuskana Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Francuskinje]] [[Justine Braisaz-Bouchet]], koja je završila utrku sa četiri promašaja. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat osvojena zlatna medalja na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Vita Semerenko|Vitom]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], kada su za 26.4&nbsp;s bili brži, od kasnije, zbog [[doping]]a diskvalifikovane [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ruske štafete]] u sastavu: [[Jana Romanova]], [[Olga Zajceva]], [[Ekaterina Šumilova]] i [[Olga Viljuhina]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 7,5 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – potjera (žene)|48]] | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|13]] | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (mješovito)|9]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|38]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|11]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|25]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – masovni start (žene)|6]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (mješovito)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|54]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|19]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|25]] | | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|14]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|10]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|35]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (mješovito)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – potjera (žene)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – masovni start (žene)|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|11]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – pojedinačna štafeta (mješovito)|20]] |} Julija Džima je nastupila na jedanaest [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|SP 2012.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024]]. Osvojila je dvije srebrne i tri bronzane medalje. Prvu srebrnu medalju osvojila je na istom prvenstvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]] i [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] kada su s 7&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza norveške štafete u sastavu: [[Hilde Fenne]], [[Ann Kristin Flatland]], [[Synnøve Solemdal]] i [[Tora Berger]]; Drugu srebrnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Irina Varvinec|Irinom Varvinec]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], kada su s 6.4&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza njemačke štafete u sastavu: [[Vanessa Hinz]], [[Maren Hammerschmidt]], [[Franziska Hildebrand]] i [[Laura Dahlmeier]]. Prvu bronzanu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], kada su s 24.3&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza norveške štafete u sastavu: [[Synnøve Solemdal]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]; drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] kada su s 18.4&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza norveške štafete u sastavu: [[Synnøve Solemdal]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|slijedećem prvenstvu]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Darija Blaško|Darijom Blaško]], kada su s 9.2&nbsp;s zaostatka bili sporiji iza norveške štafete u sastavu: [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]], [[Ida Lien]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- |60||30||17||23||13||8||11||37||36||17||41||33||24||17 |} Prvi nastup Džime u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12.]] [[Oberhof]]u 4. januara 2012. u utrci štafete s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Vita Semerenko|Vitom]] i [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], kada su osvojile osmo mjesto sa zaostatkom od 3:52.5&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke ruske štafete u sastavu: [[Ana Bogali-Titovec]], [[Svjetlana Slepcova]], [[Olga Zajceva]] i [[Olga Viluhina]]. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je pobjeda u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni SK 2017/18.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] 6. decembra 2018. u utrci na 15&nbsp;km, kada je bez promašaja bila 5.9&nbsp;s brža od drugoplasitrane poljske biatlonke [[Monika Hojnisz-Staręga|Monike Hojnisz-Staręga]]. U ekipnim utrkama pobijedila je tri puta: U [[Oberhof]]u 3. januara 2013. u [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|sezoni SK 2012/13.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] i [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]]; te u [[Austrija|austrijskom]] [[Hochfilzen]]u u [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|sezoni SK 2013/14.]] u istom sastavu. Treću pobjedu ostvarila je u [[Ruhpolding]]u 17. januara 2016. u [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|sezoni SK 2015/16.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Irina Petrenko|Irinom Petrenko]] s 1.2&nbsp;s prednosti ispred drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Karolin Horchler]], [[Miriam Gössner]], [[Maren Hammerschmidt]] i [[Laura Dahlmeier]]. == Privatni život == Julija Džima je kćerka ukrajinskog biatlonca [[Valentin Džima|Valentina Džime]], koji je učestvovao na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =23. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge III reda]]. (17. 3. 2008.)<ref>{{Cite web |url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |title=Указ Президента України від 4 квітня 2003 року № 290/2003 «Про відзначення державними нагородами України членів збірної команди України XXI Всесвітньої зимової універсіади»|access-date=24. 10. 2016 |archive-date=24. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024153051/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/290/2003 |url-status=live|language =uk}}</ref> * Ukrajinski [[Orden za zasluge (Ukrajina)|Orden za zasluge II reda]].<ref>{{Cite web |url=https://www.president.gov.ua/documents/922021-37289|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №92/2021| authorlink = | last = | first = | date =17. 3. 2021 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk }}</ref> == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Julija Bilosiuk}} * {{Sport365|505}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Džima, Julija}} [[Kategorija:Rođeni 1990.]] [[Kategorija:Biografije, Kijev]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Ukrajina)]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge (Ukrajina) III reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za zasluge (Ukrajina) II reda]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 4u4emvxvbujqvo9w34gtlybpk26sclq Alina Stremous 0 504344 3939267 3812970 2026-11-06T16:35:46Z AnToni 2325 3939267 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Alina Stremous | slika = 2023-02-16 BMW IBU World Championships Biathlon Oberhof 2023 – Single Mixed Relay by Sandro Halank–031.jpg | opis slike = | puno ime = Alina Sergejevna Stremous | država = {{ZID|Rusija}} <small>(do 2020.)</small><br>{{ZID|Moldavija}} <small>(od 2020.)</small> | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1995|07|11}} | mjesto rođenja = [[Koteljnikovo]], [[Volgogradska oblast]] | država rođenja = [[Rusija]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = [[Petru Bria]]<br />[[Iwan Florean]]<ref>{{cite web | url =https://mec.gov.md/sites/default/files/ln-2022_final_modificat.pdf | title =Bez naslova | authorlink = | last = | first = | date = | website =mec.gov.md | publisher =ski.md | access-date =22. 3. 2024 | language =ro }}</ref> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''38.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''52.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''38.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''30.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2019/2020.|2019/20.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = '''41.''' ([[IBU kup 2021/2022.|2021/22.]]) | kraj karijere = <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = aktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = [[Datoteka:MD Medal Merit Civil Rib.png|40px]] [[Medalja za građanske zasluge]] | ažurirano = 11. 2. 2026. }} '''Alina Sergejevna Stremous''' ({{jez-ru|Алина Сергеевна Стремоус|kurziv=da}}), rođena 11. jula 1995.<ref>{{cite web |url=https://olympics.com/beijing-2022/olympic-games/en/results/biathlon/athlete-profile-n1050902-alina-stremous.htm |title=Alina Stremous |work=Beijing 2022 Olympic Winter Games |access-date=24. 3. 2024|language=en|archive-date=14. 2. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214175820/https://olympics.com/beijing-2022/olympic-games/en/results/biathlon/athlete-profile-n1050902-alina-stremous.htm |url-status=dead}}</ref> u [[Koteljnikovo|Koteljnikovu]], [[Volgogradska oblast]] u [[Rusija|Rusiji]], jest ruska<ref>{{cite web |url=https://www.4vsar.ru/news/130836.html |title=Биатлонист из Саратова перешел в сборную Молдавии |date=16. 4. 2020| website =4vsar.ru |publisher=Четвертая Власть| access-date =24. 3. 2024 | language =ru }}</ref> i od 2020. [[Moldavija|moldavska]] [[biatlon]]ka.<ref>{{cite web |url=https://www.skisport.ru/news/biathlon/103033/ |title=Бывшие российские биатлонисты Магазеев, Усов и Стремоус получили гражданство Молдовы, переход Шумиловой не состоялся |publisher=skisport.ru|access-date =24. 3. 2024 | language =ru }}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|37]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (žene)|30]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|73]] | | | | |} Nastupila je na dvijema [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat deseto mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 1:15.2&nbsp;min bila sporija od pobjednice, [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Norvežanke]] [[Marte Olsbu Røiseland]], koja je završila utrku bez promašaja. U ekipnim disciplinama nije nastupila. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|72]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|53]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|54]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|22]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|41]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|63]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – pojedinačna štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|48]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|67]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – pojedinačna štafeta (mješovito)|12]] |} Nastupila je na tri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025]], ali nije osvojila medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je 41. mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|SP 2023.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 5:55.4&nbsp;min bila sporija od pobjednice, švedske biatlonke [[Hanna Öberg|Hanne Öberg]], koja je završila utrku s jednim promašajem. U ekipnim utrkama najbolji joj je plasman bilo osmo mjesto na istom prvenstvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]] s [[Maksim Makarov|Maksimom Makarovom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="9" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- |69||38||50||59||58 |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio joj je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] u [[Finska|finskom]] [[Kontiolahti]]ju 3. decembra 2020. u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je osvojila 102. mjesto sa šest promašaja i zaostatkom od 5:45.8&nbsp;min za pobjednicom, švedskom biatlonkom [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je deveto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|sezoni SK 2022/23]], 23. januara 2023. u njemačkom [[Ruhpolding]]u u utrci s masovnim startom, kada je s dva promašaja i zaostatkom od 49.6&nbsp;min bila sporija od pobjednice, italijanske biatlonke [[Dorothea Wierer|Dorotheje Wierer]], koja je utrku završila s dva promašaja. Najbolji rezultat u štafetnim utrkama joj je deveto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|sezoni SK 2022/23.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka]] 8. januara 2023. u pojedinačnoj štafeti s [[Mihail Usov|Mihailom Usovom]]. == Privatni život == Školovala se u Državnoj ekonomskoj srednjoj školi br. 3 u [[Sankt Peterburg]]u<ref name=Vprada>{{cite web|url=https://vpravda.ru/sport/urozhenka-volgogradskoy-oblasti-stremous-smenila-sportivnoe-grazhdanstvo-87724/ |title=Уроженка Волгоградской области Стремоус сменила спортивное гражданство |language=ru |work=VPrada |date=20. 4. 2020 |access-date=24. 3. 2024}}</ref> == Nagrade == * [[Medalja za građanske zasluge]]<ref>{{cite web | url =https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=134715&lang=ru | title =Указ Президента Республики Молдова от 21 декабря 2022 года № 750 «О награждении государственными наградами» | authorlink = | last = | first = | date =21. 12. 2022 | website =legis.md | publisher = | access-date =24. 3. 2024 | language =ru | archive-date =2. 12. 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20231202104742/https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=134715&lang=ru | url-status =dead }}</ref> == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Alla Ghilenko}} * {{Sport365|928}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Stremous, Alina }} [[Kategorija:Rođeni 1995.]] [[Kategorija:Biografije, Koteljnikovo]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Nocioci Medalje za građanske zasluge]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] 09vlv3egs46ubc7yznxzopx7ss29gnc Katja Wüstenfeld 0 508474 3939239 3895280 2026-11-06T15:15:14Z AnToni 2325 3939239 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Katja Wüstenfeld | slika = Katja Wüstenfeld (2016).jpg | puno ime = | država = {{ZID|Njemačka}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1976|10|10}} | mjesto rođenja = [[Zinnwald-Georgenfeld]], [[Altenberg (Saksonija)|Altenberg]] | država rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum smrti = | mjesto smrti = | zanimanje = | klub = [[Skijaški klub Altenberg|SSV Altenberg]] | trener = | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = | nastup SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] | pobjede SK = '''1'''{{PSKB}} | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''12.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''19.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}:'''16.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) }} | pobjede u dis = '''1''' – potjera | nastup EK = [[IBU kup 1996/1997.|1996/97.]] | pobjede EK = '''12''' | plasman EK = '''5.''' ([[IBU kup 2000/2001.|2000/01.]]) | kraj karijere = 2006. <!-- a=aktivan; k=kažnjen; n=n eaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|JSPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Juniorsko svjetsko prvenstvo u biatlonu|Juniorska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Njemačko prvenstvo u biatlonu|Njemačka prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 17. 8. 2024. }} '''Katja Wüstenfeld''', rođena 10. oktobra 1976. u [[Zinnwald-Georgenfeld|Zinnwald]]u, u [[Altenberg (Saksonija)|Altenberg]]u, tada [[Istočna Njemačka]], kao Katja Beer nekadašnja je [[njemačka]] [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|39]] | | |} Katja Wüstenfeld je samo jednom nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] Nastupila je samo u jednoj utrci i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|15&nbsp;km]], kada je osvojila 39-o mjesto s četiri promašaja i zaostatkom od 6:34.4&nbsp;min u odnosu na pobjednicu [[Bugarska na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|bugarsku biatlonku]] [[Ekaterina Dafovska|Ekaterinu Dafovsku]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (žene)|24]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|32]] | | | | |} Wüstenfeld je nastupila na tri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] U pojedinačnim utrkama, najbolji joj je plasman bilo šesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|masovnog starta]], kada je s dva promašaja i sa 41.0&nbsp;s bila sporija od pobjednice ruske biatlonke [[Albina Ahatova|Albine Ahatove]]. U ekipnim utrkama nije nastupala. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06.]] |- | 50||31||31||23||39||22||12||28||27||31 |} {{clear}} Prvi nastup Petre Wüstenfeld u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]], kada je u [[Slovačka|slovačkom]] [[Brezno (Slovačka)|Breznu]] 18. januara 1996. zauzela 45-o mjesto u utrci na 15&nbsp;km. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji, joj je pobjeda u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|SK 2002/03.]] u [[Östersund]]u bez promašaja i prednošću od 50.1&nbsp;s bila brža od drugoplasirane [[Linda Grubben|Linde Grubben]]. U štafetni utrkama je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|SK 2001/02.]] 15. marta 2002. u [[Lahti]]ju pobijedila s [[Katrin Apel]], [[Martina Zellner|Martinom Zellner]] i [[Martina Beck|Martinom Beck]]. === Svjetska juniorska prvenstva === {{sekcija}} === Njemačka prvenstva === {{sekcija}} == Prestanak karijere == Aktivnim bavljenjem biatlonom prestala se baviti 2006. godine == Privatni život == Njen otac [[Manfred Beer]] je bivši uspješni istočnonjemački biatlonac, majka Heidi Beer je bivša prvakinja Istočne Njemačke u sportskoj akrobaciji. Katja Wüstenfeld je u biatlon došla preko svog oca 1994, nakon što je prethodno učestvovala na takmičenjima kao gimnastičarka. Njena sestra [[Romy Beer]] je takođe bila biatlonka. Katja Wüstenfeld radi na njemačkoj carini, što joj omogućilo tokom cijele biatlonske karijere. Nakon što se povukla iz takmičarskog sporta, počela je studirati ekonomiju u [[Dresden]]u. Od 2007. Katja Wüstenfeld je nekoliko godina radila kao kokomentator zajedno sa Sigijem Heinrichom na emisijama o biatlonu na sportskom kanalu [[Eurosport]]. Udata je za nekadašnjeg biatlonca [[Jan Wüstenfeld|Jana Wüstenfelda]]. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|187}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Wüstenfeld, Katja}} [[Kategorija:Rođeni 1976.]] [[Kategorija:Biografije, Altenberg (Saksonija)]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 53br4y6ymxapibivelaf6jluuc4qdvw 3939255 3939239 2026-11-06T16:33:50Z AnToni 2325 3939255 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Katja Wüstenfeld | slika = Katja Wüstenfeld (2016).jpg | puno ime = | država = {{ZID|Njemačka}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1976|10|10}} | mjesto rođenja = [[Zinnwald-Georgenfeld]], [[Altenberg (Saksonija)|Altenberg]] | država rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum smrti = | mjesto smrti = | zanimanje = | klub = [[Skijaški klub Altenberg|SSV Altenberg]] | trener = | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = | nastup SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] | pobjede SK = '''1'''{{PSKB}} | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''12.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''19.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}:'''16.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]]) }} | pobjede u dis = '''1''' – potjera | nastup EK = [[IBU kup 1996/1997.|1996/97.]] | pobjede EK = '''12''' | plasman EK = '''5.''' ([[IBU kup 2000/2001.|2000/01.]]) | kraj karijere = 2006. <!-- a=aktivan; k=kažnjen; n=n eaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|JSPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Juniorsko svjetsko prvenstvo u biatlonu|Juniorska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Njemačko prvenstvo u biatlonu|Njemačka prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 17. 8. 2024. }} '''Katja Wüstenfeld''', rođena 10. oktobra 1976. u [[Zinnwald-Georgenfeld|Zinnwald]]u, u [[Altenberg (Saksonija)|Altenberg]]u, tada [[Istočna Njemačka]], kao Katja Beer nekadašnja je [[njemačka]] [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|39]] | | |} Katja Wüstenfeld je samo jednom nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] Nastupila je samo u jednoj utrci i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 15 km|15&nbsp;km]], kada je osvojila 39-o mjesto s četiri promašaja i zaostatkom od 6:34.4&nbsp;min u odnosu na pobjednicu [[Bugarska na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|bugarsku biatlonku]] [[Ekaterina Dafovska|Ekaterinu Dafovsku]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (žene)|24]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|32]] | | | | |} Wüstenfeld je nastupila na tri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] U pojedinačnim utrkama, najbolji joj je plasman bilo šesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (žene)|masovnog starta]], kada je s dva promašaja i sa 41.0&nbsp;s bila sporija od pobjednice ruske biatlonke [[Albina Ahatova|Albine Ahatove]]. U ekipnim utrkama nije nastupala. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06.]] |- | 50||31||31||23||39||22||12||28||27||31 |} {{clear}} Prvi nastup Petre Wüstenfeld u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]], kada je u [[Slovačka|slovačkom]] [[Brezno (Slovačka)|Breznu]] 18. januara 1996. zauzela 45-o mjesto u utrci na 15&nbsp;km. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji, joj je pobjeda u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|SK 2002/03.]] u [[Östersund]]u bez promašaja i prednošću od 50.1&nbsp;s bila brža od drugoplasirane [[Linda Grubben|Linde Grubben]]. U štafetni utrkama je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|SK 2001/02.]] 15. marta 2002. u [[Lahti]]ju pobijedila s [[Katrin Apel]], [[Martina Zellner|Martinom Zellner]] i [[Martina Beck|Martinom Beck]]. === Svjetska juniorska prvenstva === {{sekcija}} === Njemačka prvenstva === {{sekcija}} == Prestanak karijere == Aktivnim bavljenjem biatlonom prestala se baviti 2006. godine == Privatni život == Njen otac [[Manfred Beer]] je bivši uspješni istočnonjemački biatlonac, majka Heidi Beer je bivša prvakinja Istočne Njemačke u sportskoj akrobaciji. Katja Wüstenfeld je u biatlon došla preko svog oca 1994, nakon što je prethodno učestvovala na takmičenjima kao gimnastičarka. Njena sestra [[Romy Beer]] je takođe bila biatlonka. Katja Wüstenfeld radi na njemačkoj carini, što joj omogućilo tokom cijele biatlonske karijere. Nakon što se povukla iz takmičarskog sporta, počela je studirati ekonomiju u [[Dresden]]u. Od 2007. Katja Wüstenfeld je nekoliko godina radila kao kokomentator zajedno sa Sigijem Heinrichom na emisijama o biatlonu na sportskom kanalu [[Eurosport]]. Udata je za nekadašnjeg biatlonca [[Jan Wüstenfeld|Jana Wüstenfelda]]. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|187}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Wüstenfeld, Katja}} [[Kategorija:Rođeni 1976.]] [[Kategorija:Biografije, Altenberg (Saksonija)]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] gxukpebtiaew0mluqgx4h4awdd908zl Šemso Midović 0 512446 3939422 3936322 2026-11-06T21:02:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939422 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Šemso Midović | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = <!-- {{Datum rođenja i godine|GGGG|MM|DD}} za žive osobe. Staviti samo godinu ako nije poznat tačan datum rođenja. Za ljude koji su umrli, koristiti samo {{Datum rođenja|GGGG|MM|DD}} --> | mjesto_rođenja = [[Sjenica]], [[Kraljevina Srbija]] | datum_smrti = 9. oktobar 1915. | mjesto_smrti = [[Beograd]], Kraljevina Srbija | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Šemso Midović''' ([[Sjenica (Srbija)|Sjenica]] – [[Beograd]], 9. oktobar 1915) bio je kaplar [[Vojska Srbije|srpske vojske]] koji je komandovao 4. bataljonom 10. kadrovskog puka, tzv. "muhamedanski bataljon", koji se sastojao od regruta [[Musliman|islamske]] vjeroispovijesti.<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/392364/Omerovic-Muhamedanski-bataljon-zasluzuje-spomen-plocu-u-Beogradu|title=Omerović: Muhamedanski bataljon zaslužuje spomen-ploču u Beogradu|website=Politika Online|access-date=8. 10. 2024}}</ref> Poginuo je u [[Pad Beograda (1915)|odbrani Beograda]] u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]] 9. oktobra 1915, a njegov bataljon je držao jednu od poslednjih barikada na potezu između današnjeg Narodnog muzeja i Narodnog pozorišta.<ref name=":03"/><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/vesti/beograd/2410991-musliman-koji-je-do-poslednje-kapi-krvi-branio-beograd-semso-midovic-heroj-kog-ne-smemo-zaboraviti-foto|title=Musliman koji je do poslednje kapi krvi branio Beograd: Šemso Midović, heroj kog NE SMEMO zaboraviti (FOTO)|last=Radović|first=Milka|date=20. 10. 2016|website=Telegraf.rs|access-date=8. 10. 2024}}</ref> == Naslijeđe == Poslanik [[Meho Omerović]] je 2017. predložio da se postavi spomen ploča "Muhamedanskom bataljonu".<ref name=":03"/> == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Biografije, Sjenica]] [[Kategorija:Umrli 1915.]] [[Kategorija:Srpski vojnici]] mxkzvfk1qhk43938ptqes3s7jnyczas Cesare Beccaria 0 514827 3939299 3937012 2026-11-06T20:22:43Z PanaskoBot 180210 /* Dodatna literatura */ razne ispravke 3939299 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Cesare Beccaria | slika = Cesare Beccaria.jpg | slika_širina = | naslov = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1738|3|15}} | mjesto_rođenja = [[Milano]], [[Milansko Vojvodstvo]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1794|11|28|1738|3|15}} | mjesto_smrti = Milano, Milansko Vojvodstvo | prebivalište = <!-- [[Grad]], [[Kraljevina Italija]] --> | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = | radna_institucija = | alma_mater = | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''Cesare Bonesana di Beccaria, markiz Gualdrasco i Villareggio''' <ref>Maria G. Vitali in: Cesare Beccaria, 1738-1794. Progresso e discorsi di economia politica (Paris, L'Harmattan, 2005, p 9; Philippe Audegean, Introduzione, in Cesare Beccaria, Dei delitti e delle pene, Lione, ENS Editions, 2009, p. 9); Renzo Zorzi, Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia, Milano, Mondadori, 1995, p. 53</ref>: (15. marta 1738{{Spaced en dash}}28. novembra 1794) bio je [[Italija|talijanski]] [[Kriminologija|kriminolog]],<ref>{{Cite book|last=Fridell|first=Ron|url=https://archive.org/details/capitalpunishmen00ronf/page/88|title=Capital punishment|date=2004|publisher=Benchmark Books|isbn=0761415874|location=New York|page=[https://archive.org/details/capitalpunishmen00ronf/page/88 88]}}</ref> [[filozof]], pravnik, ekonomista i [[političar]]. Smatra jednim od najvećih mislilaca [[Prosvjetiteljstvo|doba Prosvjetiteljstva]]. Naročito je upamćen po svojoj studiji ''O zločinima i kaznama'' iz 1764, koja osuđuje mučenje i [[Smrtna kazna|smrtnu kaznu]], te je bila osnivački rad u oblastima: [[Penologija|penologije]], klasične škole [[Kriminologija|kriminologije]] i [[Krivično pravo|krivičnog prava]]. Beccaria se smatra ocem savremenog [[Krivično pravo|krivičnog prava]], kao i utemeljiteljem krivičnog pravosuđa.<ref>{{Cite book|last=Hostettler|first=John|title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments'|url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host|date=2011|publisher=Waterside Press|isbn=978-1904380634|location=Hampshire|page=160}}</ref><ref>{{Cite book|last=Anyangwe|first=Carlson|url=https://books.google.com/books?id=SMjQCgAAQBAJ&q=father+of+modern+criminal+law&pg=PA31|title=Criminal Law: The General Part|date=23. 9. 2015|publisher=Langaa RPCIG|isbn=9789956762781}}</ref><ref>{{Cite book|last=Schram|first=Pamela J.|url=https://books.google.com/books?id=G84qDgAAQBAJ&q=cesare+beccaria+father+of+criminal&pg=PA66|title=Introduction to Criminology: Why do They do It?|last2=Tibbetts|first2=Stephen G.|date=13. 2. 2017|publisher=SAGE Publications|isbn=9781506347554}}</ref> Prema Johnu Bessleru, djela Cesara Beccarije su imala velik uticaj na osnivače [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref>John D. Bessler, ''The Birth of American Law: An Italian Philosopher and the American Revolution'' (Durham, NC: Carolina Academic Press)</ref> == Rođenje i obrazovanje == Rođen je u [[Milano|Milanu]] 15. marta 1738. u porodici ''Markeze Gian Beccaria Bonesana'', aristokrate srednjeg statusa iz austrijske [[Habsburška Monarhija|Habsburške Monarhije]].<ref>{{Cite book|last=Hostettler|first=John|title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments'|url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host|publisher=Waterside Press|year=2011|location=Loddon, UK|page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n24 23]|author-link=John Hostettler (author)}}</ref> Beccaria je svoje rano obrazovanje stekao u [[Isusovci|jezuitskom]] koledžu u [[Parma|Parmi]]. Nakon toga je diplomirao [[pravo]] na Univerzitetu u Paviji 1758. U početku je pokazao veliku sklonost prema [[Matematika|matematici]], ali proučavanje [[Charles-Louis de Secondat Montesquieu|Montesquieua]] (1689–1755) preusmjerilo ga je na polje [[Ekonomija|ekonomije]]. Godine 1762. njegova prva publikacija, rasprava o poremećaju valute u milanskim državama, uključivala je također i prijedlog za njegovo pravno liječenje. U svojim dvadesetim godinama života, Beccaria je postao blizak prijatelj sa Pietrom i Alessandrom Verrijem, dvojicom braće koji su sa velikim brojem drugih mladića iz milanske aristokratije osnovali književno društvo pod nazivom "L'Accademia dei pugni" (Akademija pesnica), luckasto ime koje je ismijavalo akademije koje su se razmnožavale u Italiji, a razgovori vođeni u tom društvu često su završavali manjim okršajima. Veliki dio njegove rasprave bio je fokusiran na reformu sistema ''krivičnog pravosuđa''. Preko ove grupe Beccaria se upoznao sa francuskim i britanskim političkim filozofima, kao što su [[Denis Diderot|Didro]], Helvétius, [[Montesquieu]] i [[David Hume|Hume]]. Naročit uticaj na njega imao je Helvecije. == ''O Zločinima i Kaznama'' == [[Datoteka:Dei_delitti_e_delle_pene_1764.jpg|mini|Naslovna stranica originalnog talijanskog izdanja ''Dei delitti e delle pene'']] Cesare Beccaria je najpoznatiji bio po svom djelu o zločinima i kaznama. Godine 1764, uz podršku Pietra Verrija, Beccaria je objavio kratku, ali zato slavnu raspravu o temi same knjige. Neke osnovne informacije i pozadinu priči dali su Pietro, koji je pisao tekst o historiji torture, i Alessandro Verri, službenik zatvora u Milanu koji je iz prve ruke imao iskustvo sa užasnim uslovima koje te zatiču u zatvoru. U ovom eseju, Beccaria je odrazio uvjerenja svojih prijatelja iz grupe ''Il Caffè'' (Kuća za kafu), koji su tražili reformu kroz prosvjetiteljski diskurs. Beccarijina rasprava označila je vrhunac milanskog [[Prosvjetiteljstvo|prosvjetiteljstva]]. U njemu je Beccaria iznio neke od prvih modernih argumenata protiv [[Smrtna kazna|smrtne kazne]]. Njegova rasprava je ujedno i prvo cjelovito [[Penologija|penološko]] djelo, koja zagovara reformu sistema krivičnog prava. Knjiga je bila prvi opsežni rad koji se bavi reformom krivičnog djela i sugeriše da bi krivično pravosuđe trebalo biti u skladu sa racionalnim principima. Knjiga nemilosrdno protestuje protiv torture za dobijanje priznanja od krivca, tajnih optužbi, arbitrarnog diskrecionog ovlašća sudija, nedosljednosti i nejednakosti pri izricanju kazne, korištenja ličnih veza za dobijanje blaže kazne i primjene smrtne kazne za teška, pa čak u nekim slučajevima lakša krivična djela. Nedugo nakon publikacije knjige, djelo je prevedeno na [[Francuski jezik|francuski]] i [[engleski jezik]] te je bilo nekoliko izdanja. Izdanja Beccarijinog teksta prate dva različita rasporeda materijala: onaj koji je napravio sam Beccaria i onaj koji je pravio francuski prevodilac [[André Morellet]] (1765) koji je nametnuo sistematičniji red. Morellet je smatrao da talijanski tekst zahtjeva pojašnjenje, te je stoga izostavio dijelove, napravio neke dodatke i iznad svega restrukturirao esej pomjeranjem, spajanjem ili razdvajanjem poglavlja.<ref>{{Cite web|url=http://www.bjulibrary.nl/boek/9789462902633/voorwoord|title=Over misdaden en straffen door Cesare Beccaria, (1738–1794) · Bibliotheek · Boom uitgevers den Haag}}</ref> Beccaria otvara svoje djelo opisujući veliku potrebu za reformom u sistemu krivičnog pravosuđa i primjećuje kako je malo studija napisano na sličnu temu. U toku svog rada, Beccaria razvija svoj status pozivajući se na dvije ključne filozofske teorije: [[društveni ugovor]] i korisnost. Što se tiče društvenog ugovora, Beccaria tvrdi da je kazna opravdana samo kako bi se odbranio društveni ugovor i da se osigura da će svi biti motivisani da ga se pridržavaju. Što se tiče korisnosti, Beccaria se zalaže za to da odabrani metod kažnjavanja treba biti onaj koji najvećim dijelom služi javnom dobru. Savremeni politički filozofi razlikuju dvije glavne teorije o opravdavanju kazne. Prvo, ''retributivni pristup'' tvrdi da kazna treba da bude jednaka učinjenoj šteti, bilo bukvalno oko za oko, ili figurativno, što dozvoljava alternativne oblike kompenzacije i ostavlja prostor za interpretaciju. Retributivni pristup ima tendenciju da bude osvetnički i orijentisan ka osveti. ''Utilitaristički pristup'' je onaj koji tvrdi da kazna treba da poveća ukupni omjer sreće u svijetu. Ovo često uključuje kaznu kao sredstvo za mijenjanje i "popravak" kriminalca, onemogućavanje istog da ponovi svoj zločin i odvraćanje drugih od zločina. Beccaria po svemu sudeći zauzima utilitaristički stav. Za Beccariu, svrha kazne jeste stvaranje boljeg društva, a ne osveta. Kazna treba da služi da odvrati druge od činjenja zločina i da spriječi zločinca da ga ponovi. Beccaria tvrdi da bi kazna trebalo da bude blizu krivičnog djela kako bi se maksimizirala odvraćajuća vrijednost kazne. On brani svoj stav o vremenu između krivičnog djela i kazne, opozivajući se na asocijativnu teoriju razumijevanja u kojoj su naš pojam uzroka i naknadno opaženih posljedica proizvod svih naših sagledanih emocija koje se formiraju iz opažanja uzroka i same posljedice. Dakle, izbjegavanjem kazni koje su vremenski udaljene od krivičnog djela, u mogućnosti smo ojačati vezu između kriminalnog ponašanja i kazne koja proizlazi iz toga, što, zauzvrat, obeshrabruje kriminalnu aktivnost. Za Beccariu, kada kazna brzo slijedi nakon zločina, tada će dvije ideje "zločina" i "kazne" biti bliže povezane u svijesti osobe. Isto tako, veza između zločina i kazne je jača ako je kazna na neki način povezana sa zločinom. Obzirom na činjenicu da brzina kažnjavanja ima najveći utjecaj na odvraćanje drugih, Beccaria tvrdi da ne postoji validno opravdanje za stroge kazne. S vremenom ćemo se prirodno naviknuti na povećanje težine kazne, i zbog toga startno povećanje težine gubi svoju učinkovitost. Postoje granice koliko muke čovjek može podnijeti, a isto tako koliko ih može nanijeti. [[Datoteka:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|mini|Cesare Beccaria, ''Dei delitti e delle pene'']] Beccaria se dotiče niza praksi krivičnog pravosuđa, preporučujući mnogobrojne reforme. Naprimjer, on tvrdi da se [[dvoboj]] može eliminisati ako su zakoni zaštitili osobu od uvreda časti. Zakoni protiv [[Samoubistvo|samoubistva]] su neučinkoviti i prema tome ih treba potpuno otkloniti, ostavljajući kaznu za samoubistvo Bogu. Lov na glave ne bi trebalo dozvoliti jer podstiče ljude na nemoralni stav i pokazuje slabost vlade države. On tvrdi da zakoni treba da budu precizni u definisanju zločina kako ne bi ostalo prostora za sudije da tumače zakon, već samo proglašavale zakon prekršenim. Kazne treba da budu srazmjerne sa počinjenim krivičnim djelom. [[Izdaja]] je najgori zločin jer šteti društvenom ugovoru. Nakon toga slijedi nasilje nad osobom ili njegovom imovinom i na kraju, remećenje javnog reda i mira. Zločini protiv imovine trebaju biti kažnjivi novčanim nadoknadama. Najbolji načini za sprječavanje zločina jeste donošenje jasnih i jednostavnih zakona, nagrađivanje vrlina i poboljšanje obrazovnog sistema. Tri principa poslužile su kao temelj Beccarijinih teorija o krivičnom pravosuđu: slobodna volja, racionalno ponašanje i mogućnost manipulisanja. Prema Beccariji, te većini klasičnih teoretičara – slobodna volja omogućava ljudima da samostalno donose odluke. Beccaria je vjerovao da ljudi imaju racionalan način ponašanja i da ga primjenjuju pri donošenju izbora koji će im pomoći da postignu svoje lično zadovoljstvo i ciljeve. U Beccariinoj interpretaciji, zakon postoji da bi očuvao društveni ugovor i koristio društvu u cjelini. Međutim, budući da ljudi djeluju isključivo iz vlastitog interesa i da su njihovi interesi ponekad u sukobu sa društvenim zakonima, oni čine zločine. Načelo manipulabilnosti odnosi se na predvidljive načine u kojima ljudi djeluju iz racionalnog interesa i samim tim ih se može odvratiti od činjenja zločina ali samo ukoliko kazna nadmašuje korist od zločina, što u toj situaciji zločin predstavlja nelogičan izbor. Principi na koje se Beccaria opozivao bili su: [[razum]], razumijevanje države kao oblika ugovora i princip korisnosti, odnosno najveće sreće za najveći broj. Beccaria je razradio ovaj originalni princip u saradnji sa Pietrom Verrijem i u velikoj meri uticao na [[Jeremy Bentham|Jeremija Benthama]] kako bi ga razvio unutar doktrine utilitarizma . On je otvoreno osudio smrtnu kaznu na dva osnova: # jer država nema pravo da oduzima živote i # jer smrtna kazna nije ni koristan niti neophodan oblik kazne. [[Datoteka:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|mini|Beccaria statua u Pinakoteci Brera, Milano]] Beccaria je u svojoj knjizi razvio mnoštvo inovativnih i uticajnih principa: * Kazna ima preventivnu (odvraćajuću), a ne retributivnu funkciju. * Kazna treba da bude srazmerna počinjenom zločinu. * Preventivni efekat bi postigla velika verovatnoća kazne, a ne njena težina. * Procedure krivičnih osuda treba da budu javne. * Konačno, da bi bila efikasna, kažnjavanje treba da bude brzo. Također je zagovarao protiv zakona o kontroli oružja,<ref>Beccaria, Cesare. [[wikisource:An Essay on Crimes and Punishments/Chapter XL|"Of Crimes and Punishments."]]</ref> bio je među prvima koji je zagovarao djelotvoran utjecaj obrazovanja na smanjenje kriminala.<ref>{{Cite NIE|wstitle=Beccaria, Cesare Bonesano|year=1905}}</ref> Opozivajući se na zakone o kontroli oružja kao na zakone zasnovane na "lažnim idejama o korisnosti", Beccaria je napisao: ''"Zakoni ove prirode su oni koji zabranjuju nošenje oružja, razoružavajući samo one koji nisu spremni da počine zločin koji zakoni imaju za cilj spriječiti ."'' Dalje je napisao: ''"''[Ovi zakoni] ''sigurno pogoršavaju situaciju žrtava, a napadača boljom, više ohrabruju nego što sprječavaju ubistvo, jer je za napad nenaoružanih potrebno manje hrabrosti nego za napad naoružanih osoba"''. [[Thomas Jefferson|Tomas Jefferson]] je zabilježio ovaj odlomak u svojoj "Legal Commonplace Book ".<ref>{{Cite book|last=Chinard|first=Gilbert|title=The Commonplace Book of Thomas Jefferson: A Repertory of His Ideas on Government|url=https://archive.org/details/thecommonplacebookchinard|date=1926|publisher=Johns Hopkins Press|location=Baltimore|page=[https://archive.org/details/thecommonplacebookchinard/page/314 314]}}</ref> Obzirom da su Beccarijine ideje bile kritične prema pravnom sistemu koji je bio na snazi u to vrijeme, izazivajući kontroverze, on je odlučio anonimno objaviti esej, iz straha od reakcije vlade. Među njegovim savremenim kritičarima bio je [[Antonio Silla]]. Naime, rasprava je bila izuzetno dobro prihvaćena. [[Katarina II, carica Rusije|Katarina Velika]] ga je javno podržala, dok su ga, hiljadama milja daleko, u Sjedinjenim Državama, citirali očevi osnivači Tomas Džeferson i [[John Adams]]. U trenutku kada je postalo jasno da je vlada odobrila njegov esej, Beccaria ga je ponovo objavio, ali ovaj put nije bilo anonimno. == Kasniji život i uticaj == Sa velikim oklijevanjem, Beccaria je prihvatio poziv u Pariz kako bi upoznao velike mislioce toga vremena. Putovao je s braćom Verri gdje su ga ''filozofi'' toplo primili. Međutim, hronično stidljivi Beccaria ostavio je loš utisak i otišao nakon svega tri sedmice, te se vratio u Milano svojoj mladoj supruzi Terezi i nikada više nije otišao u inostranstvo. Prekid saradnje s braćom Verri postao je trajan; nikada nisu mogli shvatiti zašto je Beccaria napustio svoju poziciju na vrhuncu uspjeha. Beccaria je ipak nastavio svojim putem, te je imenovan za nekoliko nominalnih političkih pozicija u Italiji. Beccaria, odvojen od neprocjenjivog doprinosa svojih prijatelja, nije uspio da proizvede još jedan tekst od podjednakog značaja. Izvan Italije je vremenom nastao neosnovan mit da je Beccarijina književna šutnja rezultat austrijskih ograničenja slobode izražavanja u Italiji. Zapravo, sklon periodičnim napadima depresije i mizantropije, sam je utihnuo. Pravni naučnici tog vremena pozdravili su Beccarijina djela i rasprave, a nekoliko evropskih careva u to vrijeme bilo je spremno da ih slijede. Mnoge reforme u krivičnim zakonima glavnih evropskih nacija mogu se naći u raspravi, ali mali broj savremenika se slagalo s Beccarijiim argumentima protiv smrtne kazne. Čak i kada je Veliko vojvodstvo Toskana ukinulo smrtnu kaznu, prva nacija na svijetu koja je to učinila, i dalje je slijedilo Beccarijine misli o nedostatku efikasnosti smrtne kazne, ali ne da država nema pravo da pogubi građane. U anglofonom svijetu, Beccariaine ideje ušle su u spise o kažnjavanju Sir Williama Blackstonea (selektivno), a još više u one Williama Edena i [[Jeremy Bentham|Jeremyja Benthama]].<ref>{{Cite journal|last=Draper|first=Anthony J.|year=2000|title=Cesare Beccaria's influence on English discussions of punishment, 1764–1789|url=https://archive.org/details/sim_history-of-european-ideas_2000_26_3-4/page/177|journal=History of European Ideas|volume=26|issue=3–4|pages=177–99|doi=10.1016/s0191-6599(01)00017-1}}</ref> Novembra 1768, imenovan je za katedru [[Pravo|prava]] i [[Ekonomija|privrede]] na Palatinskom koledžu u Milanu, koja je osnovana u njegovo ime. Predavanja o političkoj ekonomiji, koja se najviše zasnivaju na strogim utilitarnim principima, izrazito se poklapaju sa teorijama Engleske škole ekonomista. Objavljena su u zbirci talijanskih pisaca o političkoj ekonomiji (''Scrittori Classici Italiani di Economia politica'', vol. xi. i xii.). Beccaria nije nikada uspio napisati još jedno djelo koje bi odgovaralo ''Dei Delitti e Delle Pene'', ali je napravio razne nedovršene pokušaje za svoga života. Kratka rasprava o književnom stilu je bilo jedino štampanje koje je doživio. Godine 1771. Beccaria postaje član vrhovnog ekonomskog savjeta, a 1791. je imenovan u odbor za reformu sudskog zakonika gdje je bio istaknut njegov vrijedni doprinos. U toku ovog perioda predvodio je niz reformi, kao što su standardizacija težina i mjerenja.<ref>{{cite journal|last1=Lugli|first1=Emanuele|date=2015|title=Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano|journal=Nuova Informazione Bibliografica|volume=3|issue=3|pages=597–602|doi=10.1448/80865}}</ref> Uspješan i na polju kriminologije, njegov uticaj tokom života proširio se na oblikovanje prava navedenih u [[Ustav Sjedinjenih Američkih Država|Ustavu SAD]] i u Povelji o pravima. Djelo ''O zločinima i kaznama'' poslužilo je kao koristan vodič osnivačima. Beccariine teorije, kao što su izražene u ''O zločinima i kaznama'', nastavile su igrati veliku ulogu u posljednje vrijeme. Iako su mnoge njegove teorije popularne, neke su još uvijek žestoko kontroverzne, čak i više od dva stoljeća nakon smrti poznatog kriminologa. Umro je 28. novembra 1794. u svom rodnom gradu [[Milano|Milanu]], Italija.<ref>{{Cite web|url=https://www.biography.com/scholars-educators/cesare-beccaria|title=Cesare Beccaria|access-date=25. 11. 2024}}</ref> == Porodica == Beccariin unuk bio je [[Alessandro Manzoni]], poznati italijanski romanopisac i pjesnik koji je, između ostalog, napisao Vjerenicu, jedan od prvih talijanskih historijskih romana, te "''Il cinque maggio"'', pjesmu o Napoleonovoj smrti. == Komemoracije == * Beccaria Township u centralnoj [[Pennsylvania|Pensilvaniji]], Sjedinjene Države, nazvan je po njemu. * Piazza Beccaria, veliki trg u [[Firenca|Firenci]], Italija, također je nazvan po njemu. == Vidi == * [[Smrtna kazna u Italiji]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |first=Cesare|last=Beccaria|others=Translation and introductory chapters by [[James Anson Farrer]]|year=1880 |url= https://archive.org/stream/crimesandpunish00farrgoog#page/n6/mode/2up |title= Crimes and Punishments |place= London |publisher= Chatto & Windus |via= Internet Archive}} * {{cite book |last=Bridgewater |first=Thomas Rawling |chapter=Cæsar Bonesana, Marquis di Beccaria |editor1=Macdonell, John |editor1-link=John Macdonell (judge) |editor2=Manson, Edward William Donoghue |title=Great Jurists of the World |place=London |publisher=John Murray |year=1913 |pages=505–516 |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.13326/page/n543 |access-date=13. 2. 2019 |via=Internet Archive}} * {{Cite book|last=Groenewegen|first=Peter D.|year=2002|title=Eighteenth-Century Economics: Turgot, Beccaria and Smith and their Contemporaries|url=https://archive.org/details/eighteenthcentur0000groe|location=London|publisher=Routledge|isbn=0-415-27940-2}} * {{cite book|last=Ortolja-Baird |first=Alexandra |chapter-url=https://books.google.com/books?id=DE7ADwAAQBAJ&dq=Cesare+Beccaria:+Functionary,+Lecturer,+Cameralist&pg=PT159 |chapter=Cesare Beccaria: Functionary, Lecturer, Cameralist?: Interpreting Cameralism in Habsburg Lombardy|title=Cameralism and the Enlightenment|publisher=Routledge|year=2019|pages=173–200}} [[Kategorija:Umrli 1794.]] [[Kategorija:Rođeni 1738.]] bp91v563uu1sq3piw70vmbmrbgatvqr Magdalena Grzywa 0 516614 3939254 3893288 2026-11-06T16:33:40Z AnToni 2325 3939254 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Magdalena Grzywa | slika = | puno ime = | država = {{ZID|Poljska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1979|09|15}} | mjesto rođenja = [[Czernichów (Krakovski okrug)|Czernichów]] | država rođenja = [[Poljska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | visina = 166 | težina = 61 | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''6''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = '''56.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] | pobjede EK = | plasman EK = '''70.''' ([[IBU kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]]) | kraj karijere = 2007. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 1. 2. 2025. }} '''Magdalena Grzywa''' rođena 15. septembra 1979. u [[Czernichów (Krakovski okrug)|Czernichów]]u u [[Krakovski okrug|Krakovskom okrugu]], nekadašnja je [[poljska]] [[biatlon]]ka.<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gr/magdalena-grzywa-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418081635/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gr/magdalena-grzywa-1.html |url-status=dead |archive-date=18. 4. 2020 |title=Magdalena Grzywa Olympic Results |access-date=30. 11. 2017|language=en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|71]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|7]] |} Magdalena Grzywa je samo jednom nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006]]. U pojedinačnim utrkama najbolji joj rezultat 71-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je sa sedam promašaja i zaostatkom od 11:17.2&nbsp;min bila sporija od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ruske biatlonke]] [[Svjetlana Išmuratova|Svjetlane Išmuratove]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (žene)|štafeti]] je s [[Krystyna Guzik|Krystynom Pałka]], [[Katarzyna Ponikwia|Katarzynom Ponikwijom]] i [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]] osvojila sedmo mjesto sa zaostatkom od 4:16.8&nbsp;min u odnosu na [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|rusku štafetu]] u sastavu: [[Ana Bogalij]], [[Svjetlana Išmuratova]], [[Olga Zajceva]] i [[Albina Ahatova]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}}!! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 15 km|42]] | | | | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 15 km|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 7,5 km|61]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (žene)|12]] | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 15 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (žene)|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (žene)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (žene)|15]] | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 15 km|53]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 7,5 km|41]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (žene)|39]] | | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 15 km|29]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|8]] | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 15 km|47]] | | | | | |} Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima u biatlonu]], od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]] nastupila je šest puta, ali nije osvojila ni jednu medalju. Najbolji plasman u pojedinačnim utrkama bilo joj je 21-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Pokljuka|Pokljuki]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 4:25.7&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Magdalena Forsberg|Magdalene Forsberg]], koja je završila utrku s jednim promašajem. U ekipnim disciplinama najbolji joj je plasman bilo osmo mjesto, od ukupno sedamnaest timova, na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (žene)|štafetnoj utrci]] s [[Krystyna Guzik|Krystynom Pałka]], [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]] i [[Katarzyna Ponikwia|Katarzynom Ponikwijom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Magdalena Grzywe u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|sezoni 1998/99.]] Na prvom nastupu u pojedinačnim utrkama u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 12. marta 1999. osvojila je 56-o mjesto u utrci na 7,5&nbsp;km s dva promašaja i zaostatkom od 3:07.7&nbsp;min u odnosu na pobjednicu [[Olena Zubrilova|Olenu Zubrilovu]]. Najbolji rezultati su joj: 19-o mjesto 30. novembra 2000. u utrci na 15&nbsp;km u [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|sezoni 1999/00.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u, te osmo mjesto u štafeti u [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|sezoni 2003/04.]] u [[Oberhof]]u 12. februara 2004. s [[Krystyna Guzik|Krystynom Pałka]], [[Katarzyna Ponikwia|Katarzynom Ponikwijom]] i [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]]. == Kraj karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2007. Od tada se bavi novinarstvom i komentiranjem prenosa biatlonskih takmičenja na poljskoj televiziji [[TVP Sport]]. == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365|207}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Grzywa, Magdalena}} [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1979.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biografije, Czernichów]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 1tpb6zkejram7kto5w2s2b6cyplf4fo Elisabeth Högberg 0 517174 3939229 3815275 2026-11-06T15:13:00Z AnToni 2325 3939229 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Elisabeth Högberg | slika = Elisabeth_Högberg_1.jpg | veličina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1986|11|07}} | mjesto_rođenja = [[Gävle]] | država rođenja = [[Švedska]] | država = {{ZID|Švedska}} | klub = [[I 21 IF Sollefteå]] | trener = | visina = 164 | težina = 60 <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''5''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015.]]) | medalje SP ='''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08.]]) | pobjede SK = 0 | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''42.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''27.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''43.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''36.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''40.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) }} | pobjede u dis = '''0''' | kraj karijere = 2022 <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2010/2011.|2010/11.]] | pobjede EK = 10 | plasman EK = '''1.''' ([[IBU kup 2019/2020.|2019/20.]]) | status = neaktivna | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstvo]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} }} '''Elisabeth Högberg''', rođena 7. novembra 1986. u [[Gävle]]u, nekadašnja je švedska [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|76]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|5]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|35]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|29]] | | |} Elisabeth Högberg je nastupila na dvijema [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|ZOI 2010.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018]], ali nije osvojila ni jednu medalju. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat 29-o mjesto na ZOI 2018. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|utrci potjere]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 3:09.8&nbsp;min bila sporija od pobjednice, [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Njemice]] [[Laura Dahlmeier|Laure Dahlmeier]], koja je završila utrku s jednim promašajem. U ekipnim disciplinama osvojila je peto mjesto na ZOI 2010. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anna Carin Olofsson-Zidek|Annom Carin Olofsson-Zidek]], [[Anna Maria Nilsson|Annom Marijom Nilsson]] i [[Helena Jonsson|Helenom Jonsson]] sa zaostatkom od 1:10.9&nbsp;min u odnosu na [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|rusku štafetu]] u sastavu: [[Svjetlana Slepcova]], [[Ana Bogali]], [[Olga Medvedceva]] i [[Olga Zajceva]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|36]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|8]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|91]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2012 – 15 km|73]] | | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|56]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (mješovito)|13]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|81]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – potjera (žene)|44]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|16]] | |} Nastupila je na pet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015]], ali nije osvojila ni jednu medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je 21-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem bila 4:28.9&nbsp;min bila sporija od norveške biatlonke [[Tora Berger|Tore Berger]], koja je završila utrku bez promašaja. U timskim disciplinama su joj najbolji rezultati dva osma mjesta: na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Helena Ekholm|Helenom Ekholm]], [[Sofia Domeij|Sofijom Domeij]] i [[Anna Maria Nilsson|Annom Marijom Nilsson]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Mona Brorsson|Monom Brorsson]], [[Anna Magnusson|Annom Magnusson]] i [[Emma Nilsson|Emmom Nilsson]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="14" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/10.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] |- | || ||89||70||76||68||67||57||61||93||64||42||88 |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio joj je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08.]] 29. novembra 2007. u [[Finska|finskom]] [[Kontiolahti]]ju u utrci na 15&nbsp;km, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 4:56.2&nbsp;min osvojila 42-o mjesto iza pobjednice, njemačke biatlonke [[Martina Beck]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je osmo mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|sezoni SK 2013/14.]] u [[Švedska|švedskom]] [[Östersund]]u 4. decembra 2014. u utrci na 15&nbsp;km, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 2:39.4&nbsp;min bila sporija od bjeloruske biatlonke [[Darja Domračeva|Darje Domračeve]], koja je završila utrku s dva promašaja. U ekipnim utrkama najbolji rezultat joj je pobjeda u [[Ruhpolding]]u 15. januara 2010. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10.]] s [[Anna Carin Olofsson|Annom Carin Olofsson-Zidek]], [[Anna Maria Nilsson|Annom Marijom Nilsson]] i [[Helena Jonsson|Helenom Jonsson]]. == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Elisabeth Högberg}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|70}} {{Pobjednice IBU kupa u biatlonu}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Högberg, Elisabeth}} [[Kategorija:Rođeni 1986.]] [[Kategorija:Biografije, Gävle]] [[Kategorija:Švedski biatlonci]] [[Kategorija:Švedski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] tqwxc01jutbygo36n5mfp5q5dysx8ra Monika Hojnisz-Staręga 0 517442 3939262 3893775 2026-11-06T16:34:58Z AnToni 2325 3939262 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Monika Hojnisz | slika = Biathlon_European_Championships_2017_Sprint_Women_1407.JPG | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Poljska}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1991|08|27}} | mjesto_rođenja = [[Chorzów]] | država_rođenja = Poljska | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = vojnik | godine_aktivnosti = | visina = 167 | težina = 57 | supružnik = | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | veb-sajt = | sport = | klub = [[AZS-AWF Katowice]] | trener = [[Tobias Torgersen]] | skije = | puška = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | prazna_oznaka3 = | prazni_podaci3 = | status = aktivna | kraj_karijere = | prvi_OI = | nastup_OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje_OI = 0 | zlato_OI = | prvi_SP = | nastup_SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021.]]) | medalje_SP = '''1''' | zlato_SP = 0 | prvi_SK = | nastup_SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11.]]) | pobjede_SK = 0 | pobjede SK štafeta = 0 | plasman_SK = {{plainlist| * '''10.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''15.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''17.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) }} | pobjede_u_dis = | prvi_EK = | nastup_EK = [[IBU kup 2008/2009.|2008/09.]] | pobjede_EK_štafeta = | pobjede_EK = '''3''' | plasman_EK = '''47''' ([[IBU kup 2011/2012.|2011/12.]]) | pobjede_u_dis_EK = | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|masovni start]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = }} '''Monika Hojnisz-Staręga''', rođena 27. augusta 1991. u [[Chorzów]]m, kao Monika Hojnisz je nekadašnja [[poljska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == {{sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2014}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 15 km|12]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – 7,5 km|21]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – potjera (žene)|18]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|5]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (žene)|9]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|6]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|45]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|43]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (žene)|15]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|7]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|20]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|9]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (žene)|27]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|14]] | |} Hojnisz je tri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|ZOI 2014]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022]], ali nije osvojila ni jednu medalju. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat bilo peto mjesto na ZOI 2014. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – masovni start (žene)|masovnom startu]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 54.9&nbsp;s bila sporija od pobjednice [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Bjeloruskinje]] [[Darja Domračeva|Darje Domračeve]], koja je završila utrku s jednim promašajem. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat sedmo mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Weronika Nowakowska|Weronikom Nowakowskom]], [[Krystyna Guzik|Krystynom Pałka]] i [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]], kada su s 43.6&nbsp;s bili sporiji od pobjedničke [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|bjeloruske štafete]] u sastavu: [[Nadzeja Skardzina]], [[Irina Krjuko]], [[Dinara Alimbekava]] i [[Darja Domračeva]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2011}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 15 km|59]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – 7,5 km|68]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011 – štafeta (mješovito)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2012}} | | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2013}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – 7,5 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – potjera (žene)|13]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – štafeta (žene)|9]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|74]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|29]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|51]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|34]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – masovni start (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – masovni start (žene)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – masovni start (žene)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|6]] | |} Monika Hojnisz je nastupila na devet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2011.|SP 2011.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021]], te je osvojila jednu bronzanu medalju. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|SP 2013.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013 – masovni start (žene)|utrci masovnog starta]] je osvojila bronzanu medalju, kada je s jednim promašajem i 27.6&nbsp;s zaostatka bila sporija od pobjednice [[Darja Domračeva|Darje Domračeve]]. U štafetnim utrkama najbolji rezultat bilo joj je četvrto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|SP 2016.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Krystyna Guzik|Krystynom Guzik]], [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]] i [[Weronika Nowakowska|Weronikom Nowakowskom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="12" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|2010/11.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|2011/12.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] |- |74||71||37||43||29||26||36||82||10||12||33||39 |} Prvi nastup u takmičenjima [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa u biatlonu]] Hojnisz je imala u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2010/2011.|SK 2010/11.]] u [[Östersund]]u 1. decembra 2010, kada je u utrci na 15&nbsp;km osvojila 44-o mjesto, s dva promašaja i zaostatkom od 5:09.7nbsp;min iza pobjednice francuske biatlonke [[Anna Carin Zidek|Anne Carin Zidek]]. Najbolji rezultati u pojedinačnoj konkurenciji joj je drugo mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni SK 2018/19]], 6. decembra 2018. na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] u utrci na 15&nbsp;km, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 5.9&nbsp;s bila iza pobjednice [[Julija Džima|Julije Džime]], koja je utrku završila bez promašaja. U štafetnim utrkama joj je najbolji su joj rezultat četiri četvrta mjesta. == Privatni život == U junu 2019. udala se za poljskog skijaša-trkača [[Maciej Staręga|Macieja Staręga]] i od tada nastupa s imenom Hojnisz-Staręga.<ref name=thenews>{{cite web |url=http://archiwum.thenews.pl/1/5/Artykul/424789,Top-Polish-biathlete-XC-skier-tie-the-knot |title=Top Polish biathlete, XC skier tie the knot |author=<!--Not stated--> |date=13. 6. 2019 |website=thenews.pl |access-date=7. 12. 2019| language= en}}</ref> Njena starija sestra [[Patrycja Hojnisz]] je poljska biatlonka. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Monika Hojnisz}} * {{Sport365|74}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Hojnisz, Monika}} [[Kategorija:Rođeni 1991.]] [[Kategorija:Biografije, Chorzów]] [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2014.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 7g8w99wcqx77pbiztzhknd6ottivh0y Kamila Żuk 0 518268 3939266 3816914 2026-11-06T16:35:37Z AnToni 2325 3939266 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Kamila Żuk | slika = Zuk_K._–_Biathlon_2023_Nove_Mesto_7198.jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Poljska}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1997|11|18}} | mjesto_rođenja = [[Wałbrzych]] | država_rođenja = Poljska | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = vojnik | godine_aktivnosti = | visina = 164 | težina = 55 | supružnik = | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | veb-sajt = | sport = | klub = [[KS AZS-AWF Katowice]] | trener = [[Tobias Torgersen]] | skije = | puška = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | prazna_oznaka3 = | prazni_podaci3 = | status = aktivna | kraj_karijere = | prvi_OI = | nastup_OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje_OI = 0 | zlato_OI = | prvi_SP = | nastup_SP = '''5''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje_SP = '''0''' | zlato_SP = | prvi_SK = | nastup_SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]]) | pobjede_SK = 0 | pobjede SK štafeta = 0 | plasman_SK = {{plainlist| * '''38.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''20.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''43.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''30.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) }} | pobjede_u_dis = | prvi_EK = | nastup_EK = [[IBU kup 2015/2016.|2015/16.]] | pobjede_EK_štafeta = | pobjede_EK = '''0''' | plasman_EK = '''45''' ([[IBU kup 2017/2018.|2017/18.]]) | pobjede_u_dis_EK = | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 25. 2. 2026. }} '''Kamila Żuk''', rođena 18. novembra 1997. u [[Wałbrzych]]u je [[poljska]] [[biatlon]]ka. == Karijera == {{sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | | | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|14]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|36]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|53]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|14]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|43]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|8]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|12]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – masovni start (žene)|30]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|6]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|9]] |} Żuk je tri puta nastupila na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026]], ali nije osvojila ni jednu medalju. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat bilo osmo mjesto na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:09.3&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|norveške biatlonke]] [[Maren Kirkeeide]]. U pojedinačnoj konkurenciji dobar rezultat bilo joj 36-o mjesto na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 4:50.0&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Njemice]] [[Denise Herrmann-Wick]], koja je završila utrku s jednim promašajem. U ekipnim disciplinama na istim igrama osvojila je 14-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Kinga Zbylut|Kingom Zbylut]], [[Monika Hojnisz-Staręga|Monikom Hojnisz-Staręga]] i [[Anna Mąka (biatlonka)|Annom Mąka]], kada su s 6:08.2&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Švedska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|švedske štafete]] u sastavu: [[Linn Persson]], [[Mona Brorsson]], [[Hanna Öberg]] i [[Elvira Öberg]]. Najbolji rezultat u štafetnim utrkama je šesto mjesto na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anna Mąka (biatlonka)|Annom Mąkom]], [[Joanna Jakieła|Joannom Jakiełom]] i [[Natalia Sidorowicz|Natalijom Sidorowicz]], kada su sa zaostatkom od 2:14.8&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske]] štafete u sastavu: [[Camille Bened]], [[Océane Michelon]], [[Lou Jeanmonnot]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. Dobar rezultat u štafetnim utrkama je deveto mjesto na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] s [[Konrad Badacz|Konradom Badaom]], [[Jan Guńka|Janom Guńkom]] i [[Natalia Sidorowicz|Natalijom Sidorowicz]], kada su sa zaostatkom od 2:37&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske]] štafete u sastavu: [[Éric Perrot]], [[Quentin Fillon Maillet]], [[Lou Jeanmonnot]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|48]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|46]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|36]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|7]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|84]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|58]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|17]]<sup>{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}</sup> | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – pojedinačna štafeta (mješovito)|18]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|59]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|47]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – pojedinačna štafeta (mješovito)|26]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|52]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|22]]<sup>{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}</sup> | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|59]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|68]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|14]] | |} Kamila Żuk je nastupila na pet [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025]], ali nije osvojila ni jednu medalju. <!-- Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji joj je 34-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|utrci potjere]], kada je s dva promašaja i 2:36.2&nbsp;min zaostatka bila sporija od pobjednice [[Dorothea Wierer|Dorotheje Wierer]]. U štafetnim utrkama najbolji rezultat bilo joj je šesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Kamila Żuk|Kamilom Żuk]], [[Monika Hojnisz-Staręga|Monikom Hojnisz-Staręga]] i [[Anna Mąka|Annom Mąka]]. --> === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="12" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- | || ||81||61||38||65||64||51|| ||48 |} Prvi nastup u takmičenjima [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa u biatlonu]] Żuk je imala u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|SK 2015/16.]] <!-- u [[Biatlonski centar Hochfilzen|Hochfilzenu]] 12. decembra 2014, kada je u utrci na 7,5&nbsp;km osvojila 79-o mjesto, s jednim promašajem i zaostatkom od 3:15.2nbsp;min iza pobjednice finske biatlonke [[Kaisa Mäkäräinen|Kaise Mäkäräinen]]. Najbolji rezultati u pojedinačnoj konkurenciji joj je osmo mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni SK 2018/19]], 21. decembra 2018. u [[Češka|češkom]] [[Nové Město na Moravě|Novém Městu na Moravě]] u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je bez promašaja i zaostatkom od 32.1&nbsp;s bila iza pobjednice [[Marte Olsbu Røiseland]], koja je utrku završila bez promašaja. U štafetnim utrkama joj je najbolji joj je rezultat sedmo mjesto u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|SK 2015/16.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 11. decembra 2016. s [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]], [[Monika Hojnisz-Staręga|Monikom Hojnisz-Staręga]] i [[Krystyna Guzik|Krystynom Guzik]]. --> == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Kamila Żuk}} * {{Sport365|1554}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Żuk, Kamila}} [[Kategorija:Rođeni 1997.]] [[Kategorija:Biografije, Wałbrzych]] [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] kch8278ylvimcaejj0xcs65prhr6kwt Mayhem (album) 0 521079 3939342 3937828 2026-11-06T20:35:07Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939342 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | | naziv = Mayhem | vrsta =Album | izvođač_gen = [[Lady Gaga]] | slika = Mayhem Logo 718x358.png | pozadina = studio | objavljen = [[7. mart]] [[2025]]. | Produciran = 2022.—2024. | žanr = Synthpop, dance-pop, industrial | trajanje = | izdavač =Streamline , Interscope Records | producent = Lady Gaga, Andrew Watt, Cirkut, Gesaffelstein, [[Bruno Mars]], D'Mile | Kritike = | prethodni_album = '''Joker: Folie à Deux''' <br /> (2024) | ovaj_album = '''Mayhem''' <br /> (2025) | sljedeći_album = }} '''''Mayhem''''' je studijski album američke pop pjevačice [[Lady Gaga]] izdat [[2025]]. godine.<ref>{{Cite web|title=Lady Gaga Reveals Why Taylor Swift & Chappell Roan Make Her Cry |url=https://www.bustle.com/entertainment/lady-gaga-praises-taylor-swift-chappell-roan-charli-xcx-billie-eilish |last=Ramsden|first=Sam|date=6. 9. 2024|access-date=10. 9. 2024 |magazine=Bustle|archive-date=10. 9. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910145948/https://www.bustle.com/entertainment/lady-gaga-praises-taylor-swift-chappell-roan-charli-xcx-billie-eilish |url-status=live }}</ref> == Spisak pjesama == === Standardno izdanje === # "Disease" 3:49 # "Abracadabra" 3:43 # "Garden of Eden" 3:59 # "Perfect Celebrity" 3:49 # "Vanish into You" 4:04 # "Killah" (ft. Gesaffelstein) 3:30 # "Zombieboy" 3:33 # "LoveDrug" 3:13 # "How Bad Do U Want Me" 3:58 # "Don't Call Tonight" 3:45 # "Shadow of a Man" 3:19 # "The Beast" 3:54 # "Blade of Grass" 4:17 # "Die with a Smile" (ft. [[Bruno Mars]]) 4:11 === Japansko izdanje === # "Can't Stop The High" 3:31 === Izdanje za Target === # "Kill for Love" 4:09 == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Albumi iz 2025.]] [[Kategorija:Albumi Lady Gage]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Interscope Recordsa]] qci0diccqmegm0w71ps9wvowzmqhti4 Chromatica 0 521553 3939301 3937827 2026-11-06T20:22:55Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939301 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | | naziv = Chromatica | vrsta =Album | izvođač_gen = [[Lady Gaga]] | slika = Lady Gaga - Chromatica Logo.png | pozadina = studio | objavljen = [[29. maj]] [[2020]]. | Produciran = 2017.—2020. | žanr = [[Pop-muzika|Pop]], dance-pop, [[House muzika|house]] | trajanje = | izdavač =Streamline , Interscope Records | producent = Lady Gaga, BloodPop, Burns, Tchami, Morgan Kibby, Axwell, Johannes Klahr, Madeon, Skrillex | Kritike = | prethodni_album = '''A Star Is Born''' <br /> (2018) | ovaj_album = '''Chromatica''' <br /> (2020)''' | sljedeći_album = '''Born This Way: The Tenth Anniversary''' <br /> (2021) }} '''''Chromatica''''' je studijski album američke pop pjevačice [[Lady Gaga]] izdat [[2020]]. godine. Izdavanje je prvobitno bilo planirano za 10. april 2020., ali je odgođeno zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-19]].<ref>{{cite web|author=Joey Nolfi|url=https://ew.com/music/lady-gaga-chromatica-delayed-coronavirus/|title=Lady Gaga delays Chromatica album release over coronavirus outbreak|website=[[:en:Entertainment Weekly|Entertainment Weekly]]|language=English|date=24. 3. 2020|access-date=24. 3. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324165520/https://ew.com/music/lady-gaga-chromatica-delayed-coronavirus/|archive-date=24. 3. 2020|url-status=live}}</ref> == Spisak pjesama == # «Chromatica I» 1:00 # «Alice» 2:57 # «Stupid Love» 3:13 # «Rain on Me» (ft. [[Ariana Grande]]) 3:02 # «Free Woman» 3:11 # «Fun Tonight» 2:53 # «Chromatica II» 0:41 # «911» 2:52 # «Plastic Doll» 3:41 # «Sour Candy» (ft. BLACKPINK) 2:37 # «Enigma» 2:59 # «Replay» 3:06 # «Chromatica III» 0:27 # «Sine from Above» (ft. [[Elton John]]) 4:04 # «1000 Doves» 3:35 # «Babylon» 2:41 == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Albumi iz 2020.]] [[Kategorija:Albumi Lady Gage]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Interscope Recordsa]] 6lbf2flobalyv3hgedvg24rsb0mjkbn LGBT u Italiji 0 521633 3939337 3935047 2026-11-06T20:33:33Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939337 wikitext text/x-wiki [[LGBTQ]] osobe dokumentovane su u [[Italija|Italiji]] od vremena [[Stari Rim|starog Rima]]. Kroz dugu [[Historija Italije|historiju Italije]], [[Katoličanstvo|Katolička crkva]] imala je negativan stav prema [[homoseksualnost]]i i transrodnosti. Sveštenici su propovijedali protiv istospolnih odnosa, posebno analnog seksa („[[sodomija]]“). Vremena su se značajno razvila i danas Italija prepoznaje životno partnerstvo/civilnu uniju. == Stari Rim == Veća tolerancija prema homoseksualnim osobama razvila se iz susreta s [[Homoseksualnost u antičkoj Grčkoj|grčkom mišlju]]. Car [[Neron]]<ref>[https://www.focus.it/cultura/storia/nerone-imperatore-di-roma Storia Nerone: quello che non leggi sui libri di storia]</ref> otvoreno je pokazivao [[biseksualnost]]; [[Hadrijan]] je imao ljubimca Antinoja. Pretpostavlja se da je [[Heliogabal]] bio transpolna ličnost.<ref name="glbtq-enc-elagabal">{{cite encyclopedia |last=Godbout |first=Louis |title=Elagabalus |encyclopedia=GLBTQ: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |publisher=glbtq, Inc. |location=Chicago |year=2004 |url=http://www.glbtqarchive.com/ssh/elagabalus_S.pdf |access-date=6. 8. 2007 }}</ref> Rimski pisci pominju [[Irumacija|irumaciju]]. Nakon uvođenja [[Kršćanstvo|hrišćanstva]], carevi poput Valentinijana II proglašavaju istospolne odnose ilegalnim.<ref>Car Valentinijan bio je pobožan kršćanin.</ref> == Srednji vijek i renesansa == U srednjem vijeku, [[Firenca]] slovi kao „grad slobode“, a sam naziv grada povezuje s muškom homoseksualnošću. Tokom renesanse, slavni umjetnik [[Michelangelo Buonarroti]], koji je bio [[gej]] i [[pederast]], ali i pobožan katolik, radio je za Crkvu. [[Datoteka:Rolfedisegno1891.jpg|100px|mini|Homoerotski crtež italijanskog muškarca]] == Moderna Italija == Razvitak LGBTQ-prava u modernoj Italiji<ref name="old.ilga.org">[http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2013.pdf State-sponsored Homophobia: A world survey of laws prohibiting same sex activity between consenting adults] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627221135/http://old.ilga.org//Statehomophobia//ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2013.pdf |date=27. 6. 2013 }}</ref> iznimno je oslobodio LGBTQ osobe.<ref name="Tuscany">{{cite web|url=https://www.giustizia.it/resources/cms/documents/Codice_Penale_Toscano_1853_ridotto.pdf|title=Codice penale per il Granducato di Toscana (1853)|website=giustizia.it|accessdate=28. 8. 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200408162206/https://www.giustizia.it/resources/cms/documents/Codice_Penale_Toscano_1853_ridotto.pdf|archivedate=8. 4. 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Tuscany 2">{{cite web|author=Emilio Dolcini|url=https://www.statoechiese.it/images/uploads/articoli_pdf/dolcini__omosess2.pdf|title=Omosessualità, omofobia, diritto penale|website=statoechiese.it|date=14. 5. 2012|access-date=17. 7. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509072430/https://www.statoechiese.it/images/uploads/articoli_pdf/dolcini__omosess2.pdf|archive-date=9. 5. 2018}}</ref> Mnogi liberalni Talijani izrazili su visoku podršku legalizovanju istospolnog braka. == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:LGBTQ u Italiji]] 00c7htv00b21ao4lvtxovs8eun0wqjb Aleksandar Popov (biatlonac) 0 526023 3939276 3922285 2026-11-06T16:57:01Z AnToni 2325 /* Evropsko prvenstvo */ 3939276 wikitext text/x-wiki {{About|sovjetskom biatloncu Aleksandru Popovu|druge osobe s istim imenom|Aleksandar Popov}} {{Infokutija biatlonac | ime = Aleksandar Popov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Aleksandar Vladimirovič Popov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Bjelorusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|22}} | mjesto_rođenja = [[Tobolsk]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac, biatlonski trener | godine_aktivnosti = | visina = 176 | težina = 75 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1989. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|1988]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''10''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|1987]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|1989]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998.]]) | medalje_SP = '''10''' | zlato_SP = 4 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] | pobjede_SK = 5 | plasman_SK = {{plainlist| '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''27.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''22.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''3''' – sprint * '''2''' – pojedinačno }} | pobjede_SK_štafeta = 9 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1995.]]) | medalje_EP = '''2''' | zlato_EP = 1 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|ZOI 1988.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|SP 1987.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaZlato|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|EP 1995.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|EP 1995.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 1 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 4 | 4 | 0 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 1 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}} {{Orden znak časti}} {{!}}{{!}} {{!}}} | fusnote = | aktualizirano = 14. 9. 2025. }} '''Aleksandar Vladimirovič Popov''' ({{jez-ru|Александр Владимирович Попов}}) rođen 22. februara 1965. u [[Tobolsk]]u, nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Bjelorusija|bjeloruski]] [[biatlon]]ac, četverostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] u biatlonu.<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1994-1995-hommes-epm43693.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1994/1995 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =16. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1988}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – 20 km|12]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – štafeta|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|4]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|18]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|4]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|4]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|29]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|55]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|4]] |} Popov je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|ZOI 1988.]] je nastupio za [[Sovjetski Savez na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Sovjetski Savez]], na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]]{{Ujedinjeni tim}}, a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] za Bjelorusiju. Osvojio je jednu zlatnu i jednu srebrnu medalju. Zlatnu na ZOI 1988. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – štafeta|štafeti]] s [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], [[Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrijem Vasiljevim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]] s 1:07.4&nbsp;min prednošću ispred [[Zapadna Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|zapadnonjemačke štafete]] u sastavu: [[Ernst Reiter (biatlonac)|Ernst Reiter]], [[Stefan Höck]], [[Peter Angerer]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]; a srebrnu na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]], [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 22.8&nbsp;s iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačke štafete]]{{Njemačka I/Z}} u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Jens Steinigen]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]. Najbolji rezultati u pojedinačnoj konkurenciji bila su mu dva četvrta mjesta: na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 28.5&nbsp;s bio sporiji od [[Jevgenij Redkin|Jevgenija Redkina]], koji je nastupio za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]];{{Ujedinjeni tim}} te na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 27.8&nbsp;s bio sporiji od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1987m}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – 20 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – 10 km|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1989}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 20 km|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|8]] | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|2]] | | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|8]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|6]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|21]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|3]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|4]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|18]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|12]] |} Popov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|SP 1987.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]] nastupio deset puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je četiri zlatne, četiri srebrne i dvije bronzane medalju. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|SP 1987.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrijem Vasiljevim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]] osvojio je prvu srebrnu medalju, sa zaostatkom od 2:10.2&nbsp;min u odnosu na pobjedničku istočnonjemačku štafetu u sastavu: [[André Sehmisch]], [[Frank-Peter Roetsch]], [[Jürgen Wirth]] i [[Matthias Jacob]]; drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Sergej Buligin|Sergejom Buliginom]]; te na istom takmičenju zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Sergej Buligin|Sergejom Buliginom]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]]. Drugu zlatnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Jevgenij Redkin|Jevgenijom Redkinom]], [[Anatolij Ždanovič|Anatolijem Ždanovičem]] i [[Aleksandar Tropnjikov|Aleksandrom Tropnjikovim]] nastupivši kao selekcija [[Zajednica nezavisnih država|Zajednice nezavisnih država]]; treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Peter Ivaško|Peterom Ivaškom]]; kada je nastupio za selekciju Bjelorusije, kao i četvrtu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Peter Ivaško|Peterom Ivaškom]]. U štafeti je osvojio treću srebrnu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], a prvu bronzanu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Igor Hohrijakov|Igorom Hohirjakovim]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]], a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Oleksij Ajdarov|Oleksijem Ajdarovim]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bila mu je srebrna medalja na SP 1991. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 27.6&nbsp;s u odnosu na pobjednika njemačkog biatlonca [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] |- |30||5||32||2|| ||21||7||21||23||24|||16||35||42 |} Prvi nastup Popova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] u [[Antholz]]u 18. januara 1986. u utrci sprinta na 10&nbsp;km, kada je osvojio 18-o mjesto. Pet puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a devet puta u štafeti. === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1995}} | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|2]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|-]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|3]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|1997}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|9]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|5]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|1998}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|2]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|-]] |} {{sekcija}} {{clear}} == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1998. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Sovjetskog Saveza]] == Napomene == <references group="lower-alpha"/> == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|259}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{Evropski prvaci u biatlonu-štafeta}} {{DEFAULTSORT:Popov, Aleksandar}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Tobolsk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Sovjetski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Olimpijci Ujedinjenog tima u biatlonu]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Sovjetski Savez)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Ujedinjeni tim)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Sovjetskog Saveza]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonski treneri]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Bjelorusije]] svn0wiwgdjjafngb7sa4xcpaa47h7cl 3939277 3939276 2026-11-06T16:57:26Z AnToni 2325 3939277 wikitext text/x-wiki {{About|sovjetskom biatloncu Aleksandru Popovu|druge osobe s istim imenom|Aleksandar Popov}} {{Infokutija biatlonac | ime = Aleksandar Popov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Aleksandar Vladimirovič Popov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Bjelorusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|22}} | mjesto_rođenja = [[Tobolsk]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac, biatlonski trener | godine_aktivnosti = | visina = 176 | težina = 75 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1989. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|1988]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''10''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|1987]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|1989]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998.]]) | medalje_SP = '''10''' | zlato_SP = 4 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] | pobjede_SK = 5 | plasman_SK = {{plainlist| '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''27.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''22.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''3''' – sprint * '''2''' – pojedinačno }} | pobjede_SK_štafeta = 9 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1995.]]) | medalje_EP = '''2''' | zlato_EP = 1 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|ZOI 1988.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|SP 1987.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaZlato|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|EP 1995.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|EP 1995.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 1 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 4 | 4 | 0 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 2 | 1 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}} {{Orden znak časti}} {{!}}{{!}} {{!}}} | fusnote = | aktualizirano = 14. 9. 2025. }} '''Aleksandar Vladimirovič Popov''' ({{jez-ru|Александр Владимирович Попов}}) rođen 22. februara 1965. u [[Tobolsk]]u, nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Bjelorusija|bjeloruski]] [[biatlon]]ac, četverostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] u biatlonu.<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1994-1995-hommes-epm43693.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1994/1995 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =16. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1988}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – 20 km|12]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – štafeta|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|4]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|18]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|4]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|4]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|29]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|55]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|4]] |} Popov je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|ZOI 1988.]] je nastupio za [[Sovjetski Savez na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Sovjetski Savez]], na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]]{{Ujedinjeni tim}}, a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] za Bjelorusiju. Osvojio je jednu zlatnu i jednu srebrnu medalju. Zlatnu na ZOI 1988. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – štafeta|štafeti]] s [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], [[Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrijem Vasiljevim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]] s 1:07.4&nbsp;min prednošću ispred [[Zapadna Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|zapadnonjemačke štafete]] u sastavu: [[Ernst Reiter (biatlonac)|Ernst Reiter]], [[Stefan Höck]], [[Peter Angerer]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]; a srebrnu na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]], [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 22.8&nbsp;s iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačke štafete]]{{Njemačka I/Z}} u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Jens Steinigen]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]. Najbolji rezultati u pojedinačnoj konkurenciji bila su mu dva četvrta mjesta: na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 28.5&nbsp;s bio sporiji od [[Jevgenij Redkin|Jevgenija Redkina]], koji je nastupio za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]];{{Ujedinjeni tim}} te na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 27.8&nbsp;s bio sporiji od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1987m}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – 20 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – 10 km|{{Tooltip|DIS|Diskvalifikovan/a}}]] | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1989}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 20 km|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|8]] | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|2]] | | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|8]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|6]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|21]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|3]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|4]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|18]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|12]] |} Popov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|SP 1987.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]] nastupio deset puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je četiri zlatne, četiri srebrne i dvije bronzane medalju. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|SP 1987.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrijem Vasiljevim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]] osvojio je prvu srebrnu medalju, sa zaostatkom od 2:10.2&nbsp;min u odnosu na pobjedničku istočnonjemačku štafetu u sastavu: [[André Sehmisch]], [[Frank-Peter Roetsch]], [[Jürgen Wirth]] i [[Matthias Jacob]]; drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Sergej Buligin|Sergejom Buliginom]]; te na istom takmičenju zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Sergej Buligin|Sergejom Buliginom]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]]. Drugu zlatnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Jevgenij Redkin|Jevgenijom Redkinom]], [[Anatolij Ždanovič|Anatolijem Ždanovičem]] i [[Aleksandar Tropnjikov|Aleksandrom Tropnjikovim]] nastupivši kao selekcija [[Zajednica nezavisnih država|Zajednice nezavisnih država]]; treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Peter Ivaško|Peterom Ivaškom]]; kada je nastupio za selekciju Bjelorusije, kao i četvrtu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Peter Ivaško|Peterom Ivaškom]]. U štafeti je osvojio treću srebrnu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], a prvu bronzanu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Igor Hohrijakov|Igorom Hohirjakovim]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]], a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Oleksij Ajdarov|Oleksijem Ajdarovim]], [[Oleg Riženkov|Olegom Riženkovim]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bila mu je srebrna medalja na SP 1991. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 27.6&nbsp;s u odnosu na pobjednika njemačkog biatlonca [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] |- |30||5||32||2|| ||21||7||21||23||24|||16||35||42 |} Prvi nastup Popova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] u [[Antholz]]u 18. januara 1986. u utrci sprinta na 10&nbsp;km, kada je osvojio 18-o mjesto. Pet puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a devet puta u štafeti. === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1995}} | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|2]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|-]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|3]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|1997}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|9]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|5]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|1998}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|2]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|-]] |} {{sekcija}} {{clear}} == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1998. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Sovjetskog Saveza]] == Napomene == <references group="lower-alpha"/> == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|259}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{Evropski prvaci u biatlonu-štafeta}} {{DEFAULTSORT:Popov, Aleksandar}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Tobolsk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Sovjetski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Olimpijci Ujedinjenog tima u biatlonu]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Sovjetski Savez)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Ujedinjeni tim)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Sovjetskog Saveza]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonski treneri]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Bjelorusije]] byc7ktpp94flm6mzu1paehz8vt0cv5r Kōsuke Ozaki 0 527840 3939545 3893478 2026-11-07T11:06:29Z AnToni 2325 /* Azijske igre */ 3939545 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Kōsuke Ozaki | slika = 2020-01-10_IBU_World_Cup_Biathlon_Oberhof_1X7A4407_by_Stepro.jpg | država = {{ZID|Japan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1992|10|07}} | mjesto rođenja = [[Yamagata (Yamagata)|Yamagata]], [[Yamagata (prefektura)|Yamagata]] | država rođenja = Japan | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = | visina = | težina = | trener = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] | pobjede SK = | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''50.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''46.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) }} | pobjede u dis = '''0''' | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2016/2017.|2016/17.]] | pobjede EK = | plasman EK = '''104''' ([[IBU kup 2017/2018.|2017/18.]]) <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} | aktualizirano = 15. 11. 2025. }} '''Kōsuke Ozaki''' ({{jez-ja|尾崎 光輔}}), rođen 7. oktobra 1992. u [[Yamagata (Yamagata)|Yamagati]], u [[Japanske prefekture|prefekturi]] [[Yamagata (prefektura)|Yamagata]] je nekadašnji [[japan]]ski [[biatlon]]ac. Kao i većina japanskih sportista pripadao je [[Kopnene odbrambeno-oružane snage Japana|Oružanim snagama Japana]] u jedinici [[Tōki Sengi Kyōikutai]] (Tōsenkyō). == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km|82]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km|44]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (muškarci)|51]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (mješovito)|18]] |} Kōsuke je samo jednom nastupio na [[Biatlon na Olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama u biatlonu]] i to na [[Zimske olimpijske igre 2022.|ZOI 2022]], ali nije osvojio ni jednu medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je 44-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]] kada je od 94 takmičara bez promašaja i zaostatkom od 2:23.7&nbsp;min bio iza pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|norveškog]] biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] je osvojio 18-o mjesto s [[Fuyuko Tachizaki]], [[Sari Maeda]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasom Kobonokijem]] zaostavši jedan krug u odnosu na pobjedničku [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|norvešku štafetu]] u sastavu: [[Marte Olsbu Røiseland]], [[Tiril Eckhoff]], [[Tarjei Bø]] i [[Johannes Thingnes Bø]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 10 km|86]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (muškarci)|15]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|66]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|59]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (muškarci)|57]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|15]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|65]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|49]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (muškarci)|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|20]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 10 km|82]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|18]] | |} Kōsuke Ozaki je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] ali nije osvojio ni jednu medalju. Najbolji mu je rezultat bilo 49-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] 15. februara 2020. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km (muškarci)|utrci na 10&nbsp;km]], od ukupno 107 takmičara s jednim promašajem i zaostatkom od 2:13.1&nbsp;min iza pobjednika ruskog biatlonca [[Aleksandar Loginov|Aleksandra Loginova]]. U utrkama štafeta najbolji plasmani su mu dva 15-a mjesta na: [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Mikito Tachizaki|Mikitom Tachizakijem]], [[Junji Nagai]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]]; te [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] s [[Fuyuko Tachizaki]], [[Sari Maeda]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Ozakija u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 11. decembra 2016. u utrci štafete s [[Mikito Tachizaki|Mikitom Tachizakijem]], [[Junji Nagai|Junjijem Nagaijem]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]], kada je osvojio 16-o mjesto od ukupno 24 štafete. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama bilo mu je 24-o mjesto u utrci na 20&nbsp;km 22. januara 2021. u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u, bez promašaja i zaostatkom od 3:17.3&nbsp;min iza pobjednika ruskog biatlonca [[Aleksandar Loginov|Aleksandra Loginova]]. U štafeti mu je najbolji rezultat 12-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] u štafeti 4. marta 2012. u [[Kontiolahti]]ju s [[Mikito Tachizaki|Mikitom Tachizakijem]], [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]] i [[Shohei Kodama|Shohei Kodamom]]. === Azijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Azijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviAzI|Z|2017}} ([[Biatlon na Azijskim igrama 2017.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – 10 km|12]] | [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – potjera (muškarci)|11]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – masovni start (muškarci)|3]] | |} Na [[Azijske igre|Azijskim igrama]] u [[Biatlon na Azijskim igrama|biatlonu]] osvojio je jednu bronzanu medalju na [[Biatlon na Azijskim igrama 2017.|Azijskim igrama 20171.]] u utrci [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – masovni start (muškarci)|masovnog starta]]. == Prestanak karijere == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Kōsuke Ozaki}} * {{Sport365-m|918}} {{DEFAULTSORT:Ozaki, Kōsuke}} [[Kategorija:Rođeni 1992.]] [[Kategorija:Biografije, Yamagata (Yamagata)]] [[Kategorija:Japanski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Japanski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] f0au6whpjy2wm2pw74yc55u6hu8fi7y 3939546 3939545 2026-11-07T11:07:57Z AnToni 2325 3939546 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Kōsuke Ozaki | slika = 2020-01-10_IBU_World_Cup_Biathlon_Oberhof_1X7A4407_by_Stepro.jpg | država = {{ZID|Japan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1992|10|07}} | mjesto rođenja = [[Yamagata (Yamagata)|Yamagata]], [[Yamagata (prefektura)|Yamagata]] | država rođenja = Japan | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = | visina = | težina = | trener = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] | pobjede SK = | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''50.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''46.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) }} | pobjede u dis = '''0''' | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2016/2017.|2016/17.]] | pobjede EK = | plasman EK = '''104''' ([[IBU kup 2017/2018.|2017/18.]]) <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} | aktualizirano = 15. 11. 2025. }} '''Kōsuke Ozaki''' ({{jez-ja|尾崎 光輔}}), rođen 7. oktobra 1992. u [[Yamagata (Yamagata)|Yamagati]], u [[Japanske prefekture|prefekturi]] [[Yamagata (prefektura)|Yamagata]] je nekadašnji [[japan]]ski [[biatlon]]ac. Kao i većina japanskih sportista pripadao je [[Kopnene odbrambeno-oružane snage Japana|Oružanim snagama Japana]] u jedinici [[Tōki Sengi Kyōikutai]] (Tōsenkyō). == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km|82]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km|44]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (muškarci)|51]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (mješovito)|18]] |} Kōsuke je samo jednom nastupio na [[Biatlon na Olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama u biatlonu]] i to na [[Zimske olimpijske igre 2022.|ZOI 2022]], ali nije osvojio ni jednu medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je 44-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]] kada je od 94 takmičara bez promašaja i zaostatkom od 2:23.7&nbsp;min bio iza pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|norveškog]] biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] je osvojio 18-o mjesto s [[Fuyuko Tachizaki]], [[Sari Maeda]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasom Kobonokijem]] zaostavši jedan krug u odnosu na pobjedničku [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|norvešku štafetu]] u sastavu: [[Marte Olsbu Røiseland]], [[Tiril Eckhoff]], [[Tarjei Bø]] i [[Johannes Thingnes Bø]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 10 km|86]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (muškarci)|15]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|66]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|59]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (muškarci)|57]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|15]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|65]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|49]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (muškarci)|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|20]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|55]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 10 km|82]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|18]] | |} Kōsuke Ozaki je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] ali nije osvojio ni jednu medalju. Najbolji mu je rezultat bilo 49-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] 15. februara 2020. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km (muškarci)|utrci na 10&nbsp;km]], od ukupno 107 takmičara s jednim promašajem i zaostatkom od 2:13.1&nbsp;min iza pobjednika ruskog biatlonca [[Aleksandar Loginov|Aleksandra Loginova]]. U utrkama štafeta najbolji plasmani su mu dva 15-a mjesta na: [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Mikito Tachizaki|Mikitom Tachizakijem]], [[Junji Nagai]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]]; te [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] s [[Fuyuko Tachizaki]], [[Sari Maeda]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Ozakija u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] na [[Slovenija|slovenskoj]] [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 11. decembra 2016. u utrci štafete s [[Mikito Tachizaki|Mikitom Tachizakijem]], [[Junji Nagai|Junjijem Nagaijem]] i [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]], kada je osvojio 16-o mjesto od ukupno 24 štafete. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama bilo mu je 24-o mjesto u utrci na 20&nbsp;km 22. januara 2021. u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u, bez promašaja i zaostatkom od 3:17.3&nbsp;min iza pobjednika ruskog biatlonca [[Aleksandar Loginov|Aleksandra Loginova]]. U štafeti mu je najbolji rezultat 12-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] u štafeti 4. marta 2012. u [[Kontiolahti]]ju s [[Mikito Tachizaki|Mikitom Tachizakijem]], [[Tsukasa Kobonoki|Tsukasijem Kobonokijem]] i [[Shohei Kodama|Shohei Kodamom]]. === Azijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Azijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviAzI|Z|2017}} ([[Biatlon na Azijskim igrama 2017.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – 10 km|12]] | [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – potjera (muškarci)|11]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – masovni start (muškarci)|3]] | |} Na [[Azijske igre|Azijskim igrama]] u [[Biatlon na Azijskim igrama|biatlonu]] osvojio je jednu bronzanu medalju na [[Biatlon na Azijskim igrama 2017.|Azijskim igrama 2017.]] u utrci [[Biatlon na Azijskim igrama 2017 – masovni start (muškarci)|masovnog starta]]. == Prestanak karijere == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Kōsuke Ozaki}} * {{Sport365-m|918}} {{DEFAULTSORT:Ozaki, Kōsuke}} [[Kategorija:Rođeni 1992.]] [[Kategorija:Biografije, Yamagata (Yamagata)]] [[Kategorija:Japanski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Azijskim igrama 2017.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Azijskim igrama 2017.]] [[Kategorija:Japanski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] shp2pppfggv5vuu6qys3x9pqmf9kt1u Liat Towers 0 528739 3939338 3937142 2026-11-06T20:33:51Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939338 wikitext text/x-wiki '''Liat Towers''' je šoping centar i kompleks koji posjeduje mješovitu namjenu u Orchard Roadu [[Singapur|u Singapuru]]. Zgrada ima 21 sprat, te sadrži kancelarije, ugostiteljske objekte, maloprodajne prodavnice i ambasade.<ref>{{cite web|url=http://www.liattowers.com/|title=Liat Towers - Home|date=13. 4. 2018}}</ref> Smještena je nedaleko od stanice Orchard MRT. Zgrada je prvi put izgrađena 1965, prije nego što je 1979. preuređena u trenutno stanje.<ref name="LTHistory">{{Cite web|url=https://www.roots.gov.sg/places/places-landing/Places/surveyed-sites/Liat-Towers|title=Liat Towers|website=www.roots.gov.sg|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130045918/https://www.roots.gov.sg/places/places-landing/Places/surveyed-sites/Liat-Towers|archive-date=30. 11. 2022|access-date=5. 3. 2023}}</ref> == Historija == Liat Towers je otvoren prvi put 1965. u septembru, kao jedan od prvih tržnih centara koji su se značajno istakli na Orchard Roadu. Godine 1977. najavljeno je redizajniranje, koje je završeno 1979.<ref name="LTHistory"/> === Najznačanije faze razvoja prvih poslovnica === ==== McDonald's ==== Prvi McDonald'sov objekat u Singapuru je bio na ovoj lokaciji, a je otvoren 20. oktobra 1979.<ref name="MCLT1979">{{Cite web|url=https://sg.news.yahoo.com/memory-makers-the-day-mcdonalds-opened-singapore-fanfare-211410500.html|title=Memory Makers: The day McDonald's opened in Singapore to much fanfare|last=Yong|first=Nicholas|date=26. 3. 2021|website=sg.news.yahoo.com|language=en-SG|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325221945/https://sg.news.yahoo.com/memory-makers-the-day-mcdonalds-opened-singapore-fanfare-211410500.html|archive-date=25. 3. 2021|access-date=5. 3. 2023}}</ref> To je također bio prvi McDonald'sov objekat ikada otvoren u jednoj zemlji [[Jugoistočna Azija|jugoistočne Azije]].<ref>{{cite web |last1=Lionson |first1=Kit |title=McDonald's Singapore franchise sold: A history of the Golden Arches here |url=https://www.straitstimes.com/singapore/mcdonalds-singapore-franchise-sold-a-history-of-the-golden-arches-here |website=www.straitstimes.com |access-date=5. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111235731/https://www.straitstimes.com/singapore/mcdonalds-singapore-franchise-sold-a-history-of-the-golden-arches-here |archive-date=11. 1. 2017 |language=en |date=26. 7. 2016 |url-status=live}}</ref> ==== Starbucks ==== Prvi [[Starbucks]]ov objekat je također bio smješten na ovoj lokaciji u Singapuru, otvoren u decembru 1996. Slično McDonald'su, bio je to prvi Starbucks objekt u nekoj zemlji jugoistočne Azije. Bio je to i drugi poslovni objekt ovog lanca kafića izvan [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]], u vrijeme kada Starbucks još nije bio popularan.<ref>{{cite web |title=Starbucks to open store in Singapore - UPI Archives |url=https://www.upi.com/Archives/1996/08/12/Starbucks-to-open-store-in-Singapore/5160839822400/ |website=UPI |access-date=5. 3. 2023 |language=en |date=12. 8. 1996}}</ref><ref>{{cite web |title=Starbucks in Singapore |url=https://www.nytimes.com/1996/08/14/business/starbucks-in-singapore.html |website=The New York Times |access-date=5. 3. 2023 |ref=The Associated Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505203810/https://www.nytimes.com/1996/08/14/business/starbucks-in-singapore.html |archive-date=5. 5. 2009 |date=14. 8. 1996}}</ref><ref>{{cite web |title=Starbucks To Open Stores In Singapore |url=https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/14/starbucks-to-open-stores-in-singapore/ |website=www.spokesman.com |publisher=[[The Spokesman-Review]] |access-date=5. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305020857/https://www.spokesman.com/stories/1996/aug/14/starbucks-to-open-stores-in-singapore/ |archive-date=5. 3. 2023 |date=14. 8. 1996}}</ref> Starbucks i dalje postoji u Liat Towersu, a njegov objekat je redizajniran 2019.<ref>{{Cite web|url=https://coconuts.co/singapore/food-drink/singapores-first-starbucks-store-liat-towers-reopens-new-look/|title=Singapore's first-ever Starbucks store at Liat Towers reopens with a new look|date=11. 2. 2019|website=coconuts.co|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211073522/https://coconuts.co/singapore/food-drink/singapores-first-starbucks-store-liat-towers-reopens-new-look/|archive-date=11. 2. 2019|access-date=5. 3. 2023}}</ref> == Opis == Prodavnice u tornju se prostiru na od 37 do 511&nbsp;m<sup>2</sup> površine. Neki od zakupaca uključuju [[Massimo Dutti]], [[Zara|Zaru]], [[Hermes]] i poznati brend luksuznih satova [[Audemars Piguet]]. Zara je zatvorila poslovnicu u junu 2022, a zamijenio ju je [[Castlery]], koji je prebačen iz Delta Housea od 2015. do 2018, te iz zgrade Jit Poh od 2019. do septembra 2022.<ref>{{cite web|url=http://www.stproperty.sg/commercial-directory/liat-towers-commercial/10753|title=Liat Towers - Office in Orchard Road - STProperty|date=14. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414233906/http://www.stproperty.sg/commercial-directory/liat-towers-commercial/10753|archive-date=14. 4. 2018|access-date=16. 10. 2026|url-status=dead}}</ref> Posjeduje parking i nalazi se u centru prestižne trgovačke četvrti Orchard u [[Singapur]]u. Toranj se nalazi u blizini drugih maloprodajnih i uslužnih zgrada u gradu, kao što su nekoliko [[hotel]]a, od kojih je najistaknutiji primjer Mandarin Orchard Singapore, zajedno s nekoliko poznatih šoping centara kao što su Ngee Ann City, Wisma Atria, ION Orchard i Hilton Singapore. Neki od [[restoran]]a u Liat Towersu uključuju Shake Shack, koji se nalazi na istoj lokaciji kao i nekadašnji prvi McDonald's u Singapuru.{{Efn|McDonald's restoran u Liat Towersu prestao je s radom deceniju nakon otvaranja u oktobru 1989. Nakon toga, na tom mjestu su se nalazili [[Burger King]] i [[Wendy's]], a u augustu 2020. počeo je s radom [[Shake Shack]].<ref name="MCLT1979"/>}} == Galerija == <gallery mode="packed" heights="180px"> Datoteka:Zarasg.JPG|alt=Zara, one of the tenants near the entrance of the tower| Zara, jedna od zakupaca, nalazi se blizu ulaza u toranj Datoteka:Liat_Towers_2.JPG|alt=The office tower| Poslovni toranj </gallery> == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Singapur]] [[Kategorija:Trgovina]] [[Kategorija:Koordinate na Wikipodacima]] a58cryvdogf5bapzn6a7wdc8a2cdhce Super Max! 0 529995 3939403 3935834 2026-11-06T20:58:03Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939403 wikitext text/x-wiki '''Super Max!''' je pjesma koju je izveo [[Nizozemska|nizozemski]] bend [[Pitstop Boys]], čiji članovi su strastveni fanovi [[Formula 1|Formule 1]] i [[Max Verstappen|Maxa Verstappena]]. Objavljena je 16. jula 2016. i predstavljena kroz zvanični muzički video. == Pozadina == Max Verstappen nizozemski je vozač [[Formula 1|Formule 1]] koji je debitovao u seriji 2015, vozeći za [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]. 2016. na [[Velika nagrada Španije 2016.|Velikoj nagradi Španije]], zamijenio je mjesto sa [[Danil Kvjat|Daniilom Kvyatom]], te je prešao u [[Red Bull Racing]], odnosno seniorski tim Red Bulla. Pobijedio je u svojoj prvoj trci s Red Bullom, postavši najmlađi pobjednik ikada, najmlađi vozač koji je osvojio podijum i najmlađi vozač koji je ikada vodio u jednom krugu trke Formule 1, oborivši prethodne rekorde koje je držao [[Sebastian Vettel]]. Tako je postao prvi nizozemac koji je osvojio Veliku nagradu i prvi pobjednik Velike nagrade rođen 1990-ih. Pitstop Boys su grupa od dva, ranije tri, Verstappenova navijača. Sastav su činili Rob Toonen i Jeroen Hilgenberg, a među njima je nekada bio i Marco Mars. Oni su dio "Oranje Leger", što predstavlja kolokvijalni naziv za Verstappenove pristalice. Nastavak pjesme napravljen je za Verstappenovu borbu za titulu protiv [[Lewis Hamilton|Lewisa Hamiltona]] u [[Formula 1 – sezona 2021.|sezoni 2021]], pod nazivom "Super Max! Yohé, Yoho!".<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-i-was-always-embarrassed-verstappen-opens-up-on-orange-army-anthem-super-max/|title="I Was Always Embarrassed...": Verstappen Opens Up on Orange Army Anthem 'Super Max'|date=27. 7. 2022|website=EssentiallySports|access-date=29. 5. 2023}}</ref> Kasnije su napravili još jednu pjesmu, "Let's Go Lando", u svrhu podrške britanskom vozaču Formule 1 [[Lando Norris|Landu Norrisu]].<ref name="Jaiswal">{{Cite web|url=https://thesportsrush.com/f1-news-after-super-max-its-lets-go-lando-pitstop-boys-have-dropped-a-new-track-for-mclaren-superstar-lando-norris/|title="After super Max, it's let's go Lando!"- Pitstop boys have dropped a new track for McLaren superstar Lando Norris|last=Jaiswal|first=Samriddhi|date=10. 3. 2022|website=thesportsrush.com|access-date=29. 5. 2023}}</ref> Godine 2023. napravili su pjesmu pod nazivom "Vamos Fernando", a kako bi podržali [[Fernando Alonso|Fernanda Alonsa]] koji se izdvojio po snažnom početku 2023. za Aston Martin. == Recepcija == Pjesma je postala popularni hit nakon što je Verstappen nastavio nizati uspjehe u Formuli 1. Korištena je kao borbena pjesma za svaku Verstappenovu pobjedu, kao [[Internetski mem|internet meme]] za sve što je Verstappen radio i kao skandiranje unutar "Oranje Army".<ref name="Jaiswal"/> Verstappenu u početku nije bilo ugodno zbog pjesme.<ref name=":0"/> Osvojio je svoju prvu vozačku titulu u sezoni 2021, što je dovelo do toga da se pjesma nađe na Spotifyjevoj Viral 50 listi u nekoliko zemalja, a što je uključivalo i prvo mjesto u Nizozemskoj, te peto mjesto na globalnoj listi. Verstappen je viđen kako se zabavlja uz pjesmu nakon pobjede u prvenstvu.<ref>{{Cite web|url=https://www.bandwagon.asia/articles/pitstop-boys-super-max-takes-over-spotify-viral-charts-after-max-verstappen-wins-first-f1-championship-red-bull-formula-1-listen-singapore-grand-prix|title=Pitstop Boys' 'Super Max!' takes over Spotify Viral charts after Red Bull's Max Verstappen first F1 championship win|last=|date=15. 12. 2021|website=Bandwagon Asia|language=en|access-date=28. 5. 2023}}</ref> Pjesma je puštena prije početka [[Velika nagrada Nizozemske|Velike nagrade Nizozemske]] 2021, Verstappenove prve domaće utrke u karijeri Formule 1. == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Pjesme iz 2016.]] dob5lubvcwor9fdf3rsuows4m057qpi Zgrada kompanije Shepard 0 530023 3939417 3935845 2026-11-06T21:01:28Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939417 wikitext text/x-wiki '''Zgrada kompanije Shepard''' predstavlja vrijedno historijsko zdanje smješteno u samom urbanom jezgru [[Providence (Rhode Island)|Providencea]], [[Rhode Island]], na uglu ulica Westminster i Washington. Ovaj objekat je bio jedno od najprepoznatljivijih obilježja grada, jer je u njemu djelovala robna kuća Shepard’s, najugledniji trgovački centar u Providenceu i jedan od najvećih u cijeloj regiji Nove Engleske u periodu od 1903. do 1974. Kompleks je započeo svoj razvoj kao pojedinačna zgrada podignuta tokom 1870-ih na raskršću ulica Clemence i Washington. Kontinuiranim urbanim rastom, objekat je na kraju zauzeo čitav gradski blok omeđen ulicama Westminster, Clemence, Washington i Union. [[Datoteka:Shepard's_Department_Store_Logo.png|mini|Logo robne kuće Shepard's]] Nakon gašenja robne kuće Shephard, zgrada je bila napuštena skoro dvije decenije, sve dok Društvo za očuvanje Providencea nije organizovalo javnu raspravu kako bi se odredila njena budućnost. To je rezultiralo kupovinom [[Rhode Island|države Rhode Island]], a sada se u njoj nalaze kampus Providence Univerziteta Rhode Island, Odjel za obrazovanje Rhode Islanda i druge državne kancelarije i obrazovne ustanove. == Historija == [[Datoteka:Shepard_Store_Fire,_Providence.jpg|lijevo|mini|Zgrada nakon požara 1923.]] Zgrada je postepeno rasla, počevši kao skromna trospratna građevina u italijanskom stilu na uglu ulica Clemence i Washington 1880. Od 1896. kompanija je krenula u intenzivan proces ekspanzije, koju je dizajnirala firma Martin &amp;amp; Hall, a koja je uglavnom okončana do 1903. Već do 1909. prodajni kompleks bio je izuzetno razvijen, s restoranom kapaciteta oko 4.100 gostiju, vlastitom praonicom rublja, rashladnim i postrojenjem za proizvodnju leda, skladištem krzna te potpuno opremljenom štamparijom.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://doi.org/10.3998/mpub.9416203.cmp.12|title=Burnt Building in Downtown Khorog from May 21, 2014 (2)|website=doi.org|access-date=30. 12. 2025}}</ref> Zgrada je zahvaćena požarom u martu 1923, što je rezultiralo štetom od preko milion dolara.<ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.3998/mpub.9416203.cmp.12|title=Burnt Building in Downtown Khorog from May 21, 2014 (2)|website=doi.org|access-date=30. 12. 2025}}</ref> Obnovljena pod Hallovim nadzorom.<ref name="NRHP">{{Cite web|url=http://www.preservation.ri.gov/pdfs_zips_downloads/national_pdfs/providence/prov_westminster-street-259_shepherd-company.pdf|title=NRHP nomination for Shepard Company Building|publisher=Rhode Island Preservation|access-date=29. 10. 2014}}</ref> Poslovanje robne kuće značajno je oslabilo tokom 1960-ih, ponajprije usljed širenja predgrađa i pojave modernih trgovačkih centara.<ref name="NYTRealEstate">{{Cite news|last=Abbott|first=Elizabeth|title=Real Estate: A department store building that once was the heart of downtown Providence gets a new life|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1993/03/24/388493.html?pageNumber=81|access-date=22. 3. 2020|work=The New York Times|date=24. 3. 1993|page=D19}}</ref> Godine 1973. robna kuća je doživjela bankrot, nakon čega ju je kupila kompanija Eastern Dry Goods.<ref name="Barmash" /> Glasnogovornik kompanije Eastern Dry Goods rekao je za ''[[The New York Times]]'' u septembru 1973. da će robna kuća "vjerovatno morati biti likvidirana zbog brojnih problema".<ref name="Barmash">{{Cite news|last=Barmash|first=Isadore|title=Olen is Advoser to Eastern Dry Goods|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1973/09/21/90975945.html?pageNumber=57|access-date=23. 3. 2020|work=The New York Times|date=21. 9. 1973|pages=57, 64}}</ref> Robna kuća je trajno zatvorena 1974.<ref name="NYTRealEstate" /> Tokom sljedećih nekoliko godina zgrada je iznajmljena različitim zakupcima, bila prazna do početka 1990-ih.<ref name="NYTRealEstate" /> Godine 1976. zgrada je zvanično upisana u Nacionalni registar historijskih mjesta.<ref name="NYTRealEstate"/> Tokom 1990-ih, Društvo za očuvanje Providencea iniciralo je i organiziralo skup s ciljem razmatranja buduće namjene ove zgrade. Godine 1993. objavljeno je da je Uprava luke Rhode Island kupila ovu značajnu zgradu za "približno 2,3 miliona dolara".<ref name="NYTRealEstate"/> Prema planu, prvih nekoliko spratova trebali su biti pretvoreni u historijski muzej, kojim bi upravljao Centar za baštinu Rhode Islanda,<ref name="NYTRealEstate" /> dok bi preostali prostor služio kao kancelarije za do 500 državnih službenika, uključujući državni Odjel za upravljanje okolišem, Vijeće za umjetnost i Odjel za bibliotečke usluge.<ref name="NYTRealEstate" /> Kada je [[Univerzitet Rhode Island]] izgubio prostor svog kampusa u trgovačkom centru Providence Place, odlučeno je da se kampus preseli u zgradu kompanije Shepard. Renoviranje i prilagođavanje zgrade 1996. za potrebe fakulteta osmislio je arhitekta [[David Presbrey]], a projekt je obuhvatio i dodavanje sata na pločniku u ulici Washington. Zgrada je danas u vlasništvu države Rhode Island, a osim kampusa Alan Feinstein Univerziteta u Rhode Islandu, u njoj su smješteni i Odjel za obrazovanje Rhode Islanda te druge državne institucije i kancelarije.<ref name=":0" /> == Galerija == <gallery> Datoteka:Shepard_Building_Westminster_crop.jpg|alt=A general view of the building| Opći pogled na zgradu Datoteka:Shepard_Company_Building_and_clock.jpg|alt=The Westminster Street entrance and clock in 2019| Ulaz i sat u Westminster Streetu 2019. Datoteka:2021_Shepard_Company_Building_north_entrance,_now_URI_Providence_Campus.jpg|alt=A close-up of the arched entrance at Westminster and Union| Krupni plan lučnog ulaza na Westminsteru i Unionu Datoteka:Shepard_Company_Building_interior.jpg|alt=A decorative column| Dekorativni stub Datoteka:2021_Shepard_Company_sign,_Washington_Street,_Providence.jpg|alt=The Shepard sign| Shepardov znak </gallery> == Također pogledajte== * Nacionalni registar historijskih mjesta u Providenceu, Rhode Island == Reference == * {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline|Shepard Company Building}} [[Kategorija:Koordinate na Wikipodacima]] [[Kategorija:Građevine u Providence (Rhode Island)]] [[Kategorija:1903. u arhitekturi]] f5ibrdrov734nr407mg7e2cloil8oy5 Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. 0 530443 3939489 3938028 2026-11-06T22:53:56Z Z1KA 87045 3939489 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.799 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina municipalities election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori 2026 - Utvrđeni rezultati|date=25. 10. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}}Prema utvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-FBiH-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-koalicija}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] 7zun4xxf1sygylkr9e2zrguqoxqubhb 3939490 3939489 2026-11-06T22:55:55Z Z1KA 87045 3939490 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.799 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina municipalities election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori 2026 - Utvrđeni rezultati|date=25. 10. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}}Prema utvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] 3sqsy21m2ezqitzh3f8lcicuslsl5w9 3939491 3939490 2026-11-06T22:56:55Z Z1KA 87045 3939491 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.799 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina municipalities election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}}Prema utvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] 5rp9h9on9sjxrktp0b3ms986jd0mcbc 3939495 3939491 2026-11-06T23:05:53Z Z1KA 87045 3939495 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.799 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina municipalities election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} Na izborima je glasalo 1.477.973 birača, što predstavlja izlaznost od 43,36% od ukupno 3.408.524 registrovana birača. Od 1.477.973 važećih glasačkih listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 1.308.696 (96,70%), dok je putem pošte pristiglo 26.726 (1,97%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 16.120 (1,19%) birača, dok je 1.824 (0,13%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}} Prema potvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} Obrađeno je 605.680 glasačkih listića, od čega je 551.984 važećih (91,13%). Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 533.578 (96,67%), dok je putem pošte pristiglo 10.089 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.314 (1,33%) birača, dok su 1.003 (0,18%) glasačka listića evidentirana u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] jqbfrihm2b9feh1rfwn90nwo8dxo218 3939497 3939495 2026-11-06T23:10:20Z Z1KA 87045 3939497 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 43,39% (predsjednički)<br> 43,36% (parlamentarni) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.799 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina municipalities election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} Na izborima je glasalo 1.477.973 birača, što predstavlja izlaznost od 43,36% od ukupno 3.408.524 registrovana birača. Od 1.477.973 važećih glasačkih listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 1.308.696 (96,70%), dok je putem pošte pristiglo 26.726 (1,97%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 16.120 (1,19%) birača, dok je 1.824 (0,13%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}} Prema potvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} Obrađeno je 605.680 glasačkih listića, od čega je 551.984 važećih (91,13%). Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 533.578 (96,67%), dok je putem pošte pristiglo 10.089 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.314 (1,33%) birača, dok su 1.003 (0,18%) glasačka listića evidentirana u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] 4x9wwetckv1rq34jixke3poa10j9ewu 3939505 3939497 2026-11-06T23:32:13Z Z1KA 87045 3939505 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 43,39% (predsjednički)<br> 43,36% (parlamentarni) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | karta = {{Switcher | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Bosniak Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (bošnjački član) | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Croat Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (hrvatski član) | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Serb Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (srpski član) }} | veličina_karte = | opis_karte = | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.799 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina election.svg | veličina_karte = 300px | opis_karte = Rezultati po izbornim jedinicama. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} Na izborima je glasalo 1.477.973 birača, što predstavlja izlaznost od 43,36% od ukupno 3.408.524 registrovana birača. Od 1.477.973 važećih glasačkih listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 1.308.696 (96,70%), dok je putem pošte pristiglo 26.726 (1,97%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 16.120 (1,19%) birača, dok je 1.824 (0,13%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}} Prema potvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} Obrađeno je 605.680 glasačkih listića, od čega je 551.984 važećih (91,13%). Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 533.578 (96,67%), dok je putem pošte pristiglo 10.089 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.314 (1,33%) birača, dok su 1.003 (0,18%) glasačka listića evidentirana u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] 6iq6pdiqfjc1tsy8ll7m88ppp72tyik 3939506 3939505 2026-11-06T23:33:34Z Z1KA 87045 3939506 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[Datoteka:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | karta = {{Switcher | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Bosniak Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (bošnjački član) | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Croat Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (hrvatski član) | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Serb Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (srpski član) }} | veličina_karte = | opis_karte = | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | izlaznost = 1.477.973 (43,36%) | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = 2026 HoR of Bosnia and Herzegovina election.svg | veličina_karte = 300px | opis_karte = Rezultati po izbornim jedinicama. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Pravo glasa imalo je 3.408.524 birača, 2.143.444 iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i 1.265.080 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U ukupni broj birača nije uključeno 9.687 birača iz [[Brčko distrikt]]a koji nemaju određenu entitetsku biračku opciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.sluzbenilist.ba/page/akt/JwjsSE8ceqw=|title=Odluka o zaključivanju Centralnog biračkog spiska|date=8. 10. 2026|website=sluzbenilist.ba|publisher=[[Službeni list Bosne i Hercegovine]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven_Kovacevic_(cropped).jpg|150x150piksel|bez okvira]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ====Član iz reda srpskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) i [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |319.705 |55,56 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |222.484 |26,51 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |120.701 |47,28 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} Na izborima je glasalo 1.477.973 birača, što predstavlja izlaznost od 43,36% od ukupno 3.408.524 registrovana birača. Od 1.477.973 važećih glasačkih listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 1.308.696 (96,70%), dok je putem pošte pristiglo 26.726 (1,97%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 16.120 (1,19%) birača, dok je 1.824 (0,13%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}} Prema potvrđenim rezultatima, za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1" /> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |301.532 | style="text-align:center;" |52,10 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |12.213 | style="text-align:center;" |2,11 |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | style="text-align:center;" |3.547 | style="text-align:center;" |0,61 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} Obrađeno je 605.680 glasačkih listića, od čega je 551.984 važećih (91,13%). Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 533.578 (96,67%), dok je putem pošte pristiglo 10.089 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.314 (1,33%) birača, dok su 1.003 (0,18%) glasačka listića evidentirana u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.]] * [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] qa1t7tysm7hy8tw9fdybvg3o58rz96u Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine 0 531113 3939484 3937245 2026-11-06T22:28:17Z Z1KA 87045 Potvđeni 3939484 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) }}}}}} }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini''' '''2026.''' bili su [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], birali su se i zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> ==Kandidati== [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ===Član iz reda bošnjačkog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ===Član iz reda hrvatskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|bez okvira|150x150px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ===Član iz reda srpskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} == Rezultati == Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]), [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) i [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]).<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {{Izborni rezultati | slika = | zaglavlje1 = [[Bošnjaci|Bošnjak]] (1) | kandidat2 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka2 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 222484 | kandidat3 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka3 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi3 = 199337 | kandidat4 = [[Semir Efendić]] | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 149541 | kandidat5 = [[Fahrudin Radončić]] | stranka5 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi5 = 12526 | ugrađeno = {{Izborni rezultati|ugradi=y | zaglavlje1 = [[Hrvati|Hrvat]] (1) | kandidat2 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka2 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 120701 | kandidat3 = [[Slaven Kovačević]] | stranka3 = [[Demokratska fronta]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 76655 | kandidat4 = [[Zdenko Lučić]] | stranka4 = [[Nezavisni kandidat]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi4 = 57924 | ugrađeno = {{Izborni rezultati|ugradi=y | zaglavlje1 = [[Srbi]]n (1) | kandidat2 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka2 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 319705 | kandidat3 = [[Marinko Božović]] | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 151746 | kandidat4 = [[Nebojša Vukanović]] | stranka4 = [[Za pravdu i red]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi4 = 103871 | važeći = 1414490 | nevažeći = 64403 | elektorat = 3408524 | izvor = }}}}}} == Podrške i preporuke == {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Denis Bećirović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Naša stranka]]<ref name="Klix">{{cite news |last= |first= |date=4. 4. 2026 |title= U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055 |trans-title=In Zenica 14 parties signed support for Denis Bećirović as part of the “United for the State of Bosnia and Herzegovina” alliance |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=17. 4. 2026}}</ref> *[[Narod i pravda]]<ref name="Klix"/> *[[Narodni evropski savez]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka inicijativa]]<ref name="Klix"/> *[[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]]<ref name="Klix"/> *[[Snaga naroda]]<ref name="Klix"/> *[[Pokret demokratske akcije]]<ref name="Klix"/> *[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka patriotska stranka]]<ref name="Klix"/> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Semir Efendić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=5. 8. 2026 |title= POMAK će podržati kandidaturu Semira Efendića za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/pomak-ce-podrzati-kandidaturu-semira-efendica-za-clana-predsjednistva-bih/260805077 |trans-title= |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 8. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Darijana Filipović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica]] (Hrvatska)<ref>{{cite news |last= |first= |date=26. 6. 2026 |title= Plenković i Čović održali sastanak: "Vrijeme je da hrvatski narod dobije legitimnu predstavnicu u Predsjedništvu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/plenkovic-i-covic-odrzali-sastanak-vrijeme-je-da-hrvatski-narod-dobije-legitimnu-predstavnicu-u-predsjednistvu-bih/260626222|language=bs |publisher= |access-date=28. 6. 2026}}</ref> *[[Hrvatski savez HKDU–HRAST]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=22. 6. 2026 |title= Hrvatski savez HKDU – Hrast: Potpora kandidaturi Darijane Filipović za hrvatskog člana Predsjedništva BiH |url=https://www.brotnjo.info/2026/04/22/hrvatski-savez-hkdu-hrast-potpora-kandidaturi-darijane-filipovic-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih/|language=bs |publisher= brotnjo.info |access-date=6. 7. 2026}}</ref> '''Šefovi država i vlada:''' *[[Andrej Plenković]], [[Premijer Hrvatske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title=Plenković podržao Filipović: Siguran sam da će voditi odličnu kampanju i pridobiti glasače |url=https://bljesak.info/vijesti/politika/covic-i-plenkovic-iz-mostara/557756 |trans-title=Plenković endorses Filipović: I am sure she will lead an excellent campaign and gain voters |work=Bljesak.info |language=hr |location=Mostar |publisher= |access-date=13. 4. 2026}}</ref> '''Zastupnici:''' *[[Željana Zovko]], [[član Evropskog parlamenta|članica Evropskog parlamenta]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title= Čestitam HDZ Bosne i Hercegovine i Darijana Filipović na objavljenoj kandidaturi za hrvatskog člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine |url=https://www.facebook.com/zeljanazovko.eu/photos/čestitam-hdz-bosne-i-hercegovine-i-darijana-filipović-na-objavljenoj-kandidaturi/1351718660110171/ |work=Facebook.com |language=hr |publisher= |access-date=18. 4. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Zdenko Lučić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]<ref name="N1">{{cite news |last= |first= |date=29. 4. 2026 |title= Zdenko Lučić tvrdi da je legitimni kandidat za člana Predsjedništva BiH, Cvitanović za N1: Potvrda naredne sedmice |url=https://n1info.ba/vijesti/zdenko-lucic-tvrdi-da-je-legitimni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih-cvitanovic-za-n1-potvrda-naredne-sedmice/ |work=n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=29. 4. 2026}}</ref> *[[Hrvatska republikanska stranka]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski nacionalni pomak]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|Hrvatski demokratski savez]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]]<ref name="N1"/> *[[Ramska narodna stranka]]<ref name=Bosna/> *[[Čapljinska neovisna stranka|Čapljinska neovisna stranka - Čapljina u srcu]]<ref name=Bosna>{{cite news |last= |first= |date=10. 6. 2026 |title= POČINJE LI POBUNA U HRVATSKOM POLITIČKOM KORPUSU?: Lučićev blok raste, sve više stranaka okreće leđa Čoviću|url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/488893/pochinje_li_pobuna_u_hrvatskom_politichkom_korpusu_luchicev_blok_raste_sve_vise_stranaka_okrece_ledja_chovicu.html |work=slobodna-bosna.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Željka Cvijanović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]<ref name="RadioSarajevo">{{cite news |last= |first= |date=1. 7. 2026 |title= Pala odluka: Dodik potvrdio da će Cvijanović biti kandidatkinja na izborima za Predsjedništvo BiH |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/dodik-potvrdio-cvijanovic-kandidat-izbore-predsjednistvo-bih/643084 |work=radiosarajaevo.ba|language=bs |publisher= |access-date=3. 7. 2026}}</ref> *[[Demokratski savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Ujedinjena Srpska]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Demokratski narodni savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Socijalistička partija Srpske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=3. 7. 2026 |title= SPS sa sloganom „PORODICA, PRAVDA, PONOS“ i snažnim kandidatima ulazi u izbornu trku |url=https://www.glassrpske.com/lat/novosti/politika/sps-sa-sloganom-porodica-pravda-ponos-i-snaznim-kandidatima-ulazi-u-izbornu-trku/641627 |work=glassrpske.com|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov= Marinko Božović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Partija demokratskog progresa]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/marinko-bozovic-bit-ce-kandidat-za-predsjednistvo-bih-zelimo-promjene-i-znamo-kako/260706010 |work=klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Pokret Sigurna Srpska]]<ref name="N1Srpska">{{cite news |last=B. |first=M. |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://n1info.ba/video/trivic-predala-liste-cik-u-zrtvovali-smo-dio-vlastitog-rezultata-zbog-zajednickog-kandidata-opozicije/ |work=/n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Narodni front (Bosna i Hercegovina)|Narodni front]]<ref name="N1Srpska"/> }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini|2026.]] bgx0h6nye6ejk5wene3i7wvlu85c06i 3939502 3939484 2026-11-06T23:27:15Z Z1KA 87045 3939502 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | karta = [[Datoteka:2026 Bosnian general election Bosniak Member.svg|300px]] | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednički kandidat u svakoj općini. | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | karta = [[Datoteka:2026 Bosnian general election Croat Member.svg|300px]] | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednički kandidat u svakoj općini. | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | karta = [[Datoteka:2026 Bosnian general election Serb Member.svg|300px]] | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednički kandidat u svakoj općini. | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) }}}}}} }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini''' '''2026.''' bili su [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], birali su se i zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> ==Kandidati== [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ===Član iz reda bošnjačkog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ===Član iz reda hrvatskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|bez okvira|150x150px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ===Član iz reda srpskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} == Rezultati == Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]), [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) i [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]).<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {{Izborni rezultati | slika = | zaglavlje1 = [[Bošnjaci|Bošnjak]] (1) | kandidat2 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka2 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 222484 | kandidat3 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka3 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi3 = 199337 | kandidat4 = [[Semir Efendić]] | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 149541 | kandidat5 = [[Fahrudin Radončić]] | stranka5 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi5 = 12526 | ugrađeno = {{Izborni rezultati|ugradi=y | zaglavlje1 = [[Hrvati|Hrvat]] (1) | kandidat2 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka2 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 120701 | kandidat3 = [[Slaven Kovačević]] | stranka3 = [[Demokratska fronta]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 76655 | kandidat4 = [[Zdenko Lučić]] | stranka4 = [[Nezavisni kandidat]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi4 = 57924 | ugrađeno = {{Izborni rezultati|ugradi=y | zaglavlje1 = [[Srbi]]n (1) | kandidat2 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka2 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 319705 | kandidat3 = [[Marinko Božović]] | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 151746 | kandidat4 = [[Nebojša Vukanović]] | stranka4 = [[Za pravdu i red]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi4 = 103871 | važeći = 1414490 | nevažeći = 64403 | elektorat = 3408524 | izvor = }}}}}} == Podrške i preporuke == {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Denis Bećirović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Naša stranka]]<ref name="Klix">{{cite news |last= |first= |date=4. 4. 2026 |title= U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055 |trans-title=In Zenica 14 parties signed support for Denis Bećirović as part of the “United for the State of Bosnia and Herzegovina” alliance |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=17. 4. 2026}}</ref> *[[Narod i pravda]]<ref name="Klix"/> *[[Narodni evropski savez]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka inicijativa]]<ref name="Klix"/> *[[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]]<ref name="Klix"/> *[[Snaga naroda]]<ref name="Klix"/> *[[Pokret demokratske akcije]]<ref name="Klix"/> *[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka patriotska stranka]]<ref name="Klix"/> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Semir Efendić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=5. 8. 2026 |title= POMAK će podržati kandidaturu Semira Efendića za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/pomak-ce-podrzati-kandidaturu-semira-efendica-za-clana-predsjednistva-bih/260805077 |trans-title= |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 8. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Darijana Filipović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica]] (Hrvatska)<ref>{{cite news |last= |first= |date=26. 6. 2026 |title= Plenković i Čović održali sastanak: "Vrijeme je da hrvatski narod dobije legitimnu predstavnicu u Predsjedništvu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/plenkovic-i-covic-odrzali-sastanak-vrijeme-je-da-hrvatski-narod-dobije-legitimnu-predstavnicu-u-predsjednistvu-bih/260626222|language=bs |publisher= |access-date=28. 6. 2026}}</ref> *[[Hrvatski savez HKDU–HRAST]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=22. 6. 2026 |title= Hrvatski savez HKDU – Hrast: Potpora kandidaturi Darijane Filipović za hrvatskog člana Predsjedništva BiH |url=https://www.brotnjo.info/2026/04/22/hrvatski-savez-hkdu-hrast-potpora-kandidaturi-darijane-filipovic-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih/|language=bs |publisher= brotnjo.info |access-date=6. 7. 2026}}</ref> '''Šefovi država i vlada:''' *[[Andrej Plenković]], [[Premijer Hrvatske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title=Plenković podržao Filipović: Siguran sam da će voditi odličnu kampanju i pridobiti glasače |url=https://bljesak.info/vijesti/politika/covic-i-plenkovic-iz-mostara/557756 |trans-title=Plenković endorses Filipović: I am sure she will lead an excellent campaign and gain voters |work=Bljesak.info |language=hr |location=Mostar |publisher= |access-date=13. 4. 2026}}</ref> '''Zastupnici:''' *[[Željana Zovko]], [[član Evropskog parlamenta|članica Evropskog parlamenta]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title= Čestitam HDZ Bosne i Hercegovine i Darijana Filipović na objavljenoj kandidaturi za hrvatskog člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine |url=https://www.facebook.com/zeljanazovko.eu/photos/čestitam-hdz-bosne-i-hercegovine-i-darijana-filipović-na-objavljenoj-kandidaturi/1351718660110171/ |work=Facebook.com |language=hr |publisher= |access-date=18. 4. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Zdenko Lučić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]<ref name="N1">{{cite news |last= |first= |date=29. 4. 2026 |title= Zdenko Lučić tvrdi da je legitimni kandidat za člana Predsjedništva BiH, Cvitanović za N1: Potvrda naredne sedmice |url=https://n1info.ba/vijesti/zdenko-lucic-tvrdi-da-je-legitimni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih-cvitanovic-za-n1-potvrda-naredne-sedmice/ |work=n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=29. 4. 2026}}</ref> *[[Hrvatska republikanska stranka]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski nacionalni pomak]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|Hrvatski demokratski savez]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]]<ref name="N1"/> *[[Ramska narodna stranka]]<ref name=Bosna/> *[[Čapljinska neovisna stranka|Čapljinska neovisna stranka - Čapljina u srcu]]<ref name=Bosna>{{cite news |last= |first= |date=10. 6. 2026 |title= POČINJE LI POBUNA U HRVATSKOM POLITIČKOM KORPUSU?: Lučićev blok raste, sve više stranaka okreće leđa Čoviću|url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/488893/pochinje_li_pobuna_u_hrvatskom_politichkom_korpusu_luchicev_blok_raste_sve_vise_stranaka_okrece_ledja_chovicu.html |work=slobodna-bosna.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Željka Cvijanović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]<ref name="RadioSarajevo">{{cite news |last= |first= |date=1. 7. 2026 |title= Pala odluka: Dodik potvrdio da će Cvijanović biti kandidatkinja na izborima za Predsjedništvo BiH |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/dodik-potvrdio-cvijanovic-kandidat-izbore-predsjednistvo-bih/643084 |work=radiosarajaevo.ba|language=bs |publisher= |access-date=3. 7. 2026}}</ref> *[[Demokratski savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Ujedinjena Srpska]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Demokratski narodni savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Socijalistička partija Srpske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=3. 7. 2026 |title= SPS sa sloganom „PORODICA, PRAVDA, PONOS“ i snažnim kandidatima ulazi u izbornu trku |url=https://www.glassrpske.com/lat/novosti/politika/sps-sa-sloganom-porodica-pravda-ponos-i-snaznim-kandidatima-ulazi-u-izbornu-trku/641627 |work=glassrpske.com|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov= Marinko Božović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Partija demokratskog progresa]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/marinko-bozovic-bit-ce-kandidat-za-predsjednistvo-bih-zelimo-promjene-i-znamo-kako/260706010 |work=klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Pokret Sigurna Srpska]]<ref name="N1Srpska">{{cite news |last=B. |first=M. |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://n1info.ba/video/trivic-predala-liste-cik-u-zrtvovali-smo-dio-vlastitog-rezultata-zbog-zajednickog-kandidata-opozicije/ |work=/n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Narodni front (Bosna i Hercegovina)|Narodni front]]<ref name="N1Srpska"/> }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini|2026.]] gixy363klg3qilx98sw2k1a8tg6lw5q 3939503 3939502 2026-11-06T23:29:18Z Z1KA 87045 3939503 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.478.893 (43,39%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''222.484''' | postotak1 = '''26,51''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 199.337 | postotak2 = 23,75 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''120.701''' | postotak1 = '''47,28''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 76.655 | postotak2 = 30,03 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''319.705''' | postotak1 = '''55,56''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 151.746 | postotak2 = 26,37 | karta = {{switcher | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Bosniak Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (bošnjački član) | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Croat Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (hrvatski član) | [[Datoteka:2026 Bosnian general election Serb Member.svg|300px]] | Rezultati kandidata po općinama (srpski član) }} | veličina_karte = | opis_karte = | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) }}}}}} }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini''' '''2026.''' bili su [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], birali su se i zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> ==Kandidati== [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ===Član iz reda bošnjačkog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ===Član iz reda hrvatskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|bez okvira|150x150px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ===Član iz reda srpskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Članica [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022)<br>[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijerka Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} == Rezultati == Na osnovu utvrđenih rezultata, članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] su: [[Denis Bećirović]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]), [[Darijana Filipović]] ([[Hrvati|Hrvatica]], [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) i [[Željka Cvijanović]] ([[Srbi|Srpkinja]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]).<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {{Izborni rezultati | slika = | zaglavlje1 = [[Bošnjaci|Bošnjak]] (1) | kandidat2 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka2 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 222484 | kandidat3 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka3 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi3 = 199337 | kandidat4 = [[Semir Efendić]] | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 149541 | kandidat5 = [[Fahrudin Radončić]] | stranka5 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi5 = 12526 | ugrađeno = {{Izborni rezultati|ugradi=y | zaglavlje1 = [[Hrvati|Hrvat]] (1) | kandidat2 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka2 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 120701 | kandidat3 = [[Slaven Kovačević]] | stranka3 = [[Demokratska fronta]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 76655 | kandidat4 = [[Zdenko Lučić]] | stranka4 = [[Nezavisni kandidat]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi4 = 57924 | ugrađeno = {{Izborni rezultati|ugradi=y | zaglavlje1 = [[Srbi]]n (1) | kandidat2 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka2 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 319705 | kandidat3 = [[Marinko Božović]] | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 151746 | kandidat4 = [[Nebojša Vukanović]] | stranka4 = [[Za pravdu i red]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi4 = 103871 | važeći = 1414490 | nevažeći = 64403 | elektorat = 3408524 | izvor = }}}}}} == Podrške i preporuke == {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Denis Bećirović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Naša stranka]]<ref name="Klix">{{cite news |last= |first= |date=4. 4. 2026 |title= U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055 |trans-title=In Zenica 14 parties signed support for Denis Bećirović as part of the “United for the State of Bosnia and Herzegovina” alliance |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=17. 4. 2026}}</ref> *[[Narod i pravda]]<ref name="Klix"/> *[[Narodni evropski savez]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka inicijativa]]<ref name="Klix"/> *[[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]]<ref name="Klix"/> *[[Snaga naroda]]<ref name="Klix"/> *[[Pokret demokratske akcije]]<ref name="Klix"/> *[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka patriotska stranka]]<ref name="Klix"/> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Semir Efendić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=5. 8. 2026 |title= POMAK će podržati kandidaturu Semira Efendića za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/pomak-ce-podrzati-kandidaturu-semira-efendica-za-clana-predsjednistva-bih/260805077 |trans-title= |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 8. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Darijana Filipović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica]] (Hrvatska)<ref>{{cite news |last= |first= |date=26. 6. 2026 |title= Plenković i Čović održali sastanak: "Vrijeme je da hrvatski narod dobije legitimnu predstavnicu u Predsjedništvu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/plenkovic-i-covic-odrzali-sastanak-vrijeme-je-da-hrvatski-narod-dobije-legitimnu-predstavnicu-u-predsjednistvu-bih/260626222|language=bs |publisher= |access-date=28. 6. 2026}}</ref> *[[Hrvatski savez HKDU–HRAST]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=22. 6. 2026 |title= Hrvatski savez HKDU – Hrast: Potpora kandidaturi Darijane Filipović za hrvatskog člana Predsjedništva BiH |url=https://www.brotnjo.info/2026/04/22/hrvatski-savez-hkdu-hrast-potpora-kandidaturi-darijane-filipovic-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih/|language=bs |publisher= brotnjo.info |access-date=6. 7. 2026}}</ref> '''Šefovi država i vlada:''' *[[Andrej Plenković]], [[Premijer Hrvatske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title=Plenković podržao Filipović: Siguran sam da će voditi odličnu kampanju i pridobiti glasače |url=https://bljesak.info/vijesti/politika/covic-i-plenkovic-iz-mostara/557756 |trans-title=Plenković endorses Filipović: I am sure she will lead an excellent campaign and gain voters |work=Bljesak.info |language=hr |location=Mostar |publisher= |access-date=13. 4. 2026}}</ref> '''Zastupnici:''' *[[Željana Zovko]], [[član Evropskog parlamenta|članica Evropskog parlamenta]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title= Čestitam HDZ Bosne i Hercegovine i Darijana Filipović na objavljenoj kandidaturi za hrvatskog člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine |url=https://www.facebook.com/zeljanazovko.eu/photos/čestitam-hdz-bosne-i-hercegovine-i-darijana-filipović-na-objavljenoj-kandidaturi/1351718660110171/ |work=Facebook.com |language=hr |publisher= |access-date=18. 4. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Zdenko Lučić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]<ref name="N1">{{cite news |last= |first= |date=29. 4. 2026 |title= Zdenko Lučić tvrdi da je legitimni kandidat za člana Predsjedništva BiH, Cvitanović za N1: Potvrda naredne sedmice |url=https://n1info.ba/vijesti/zdenko-lucic-tvrdi-da-je-legitimni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih-cvitanovic-za-n1-potvrda-naredne-sedmice/ |work=n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=29. 4. 2026}}</ref> *[[Hrvatska republikanska stranka]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski nacionalni pomak]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|Hrvatski demokratski savez]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]]<ref name="N1"/> *[[Ramska narodna stranka]]<ref name=Bosna/> *[[Čapljinska neovisna stranka|Čapljinska neovisna stranka - Čapljina u srcu]]<ref name=Bosna>{{cite news |last= |first= |date=10. 6. 2026 |title= POČINJE LI POBUNA U HRVATSKOM POLITIČKOM KORPUSU?: Lučićev blok raste, sve više stranaka okreće leđa Čoviću|url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/488893/pochinje_li_pobuna_u_hrvatskom_politichkom_korpusu_luchicev_blok_raste_sve_vise_stranaka_okrece_ledja_chovicu.html |work=slobodna-bosna.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Željka Cvijanović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]<ref name="RadioSarajevo">{{cite news |last= |first= |date=1. 7. 2026 |title= Pala odluka: Dodik potvrdio da će Cvijanović biti kandidatkinja na izborima za Predsjedništvo BiH |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/dodik-potvrdio-cvijanovic-kandidat-izbore-predsjednistvo-bih/643084 |work=radiosarajaevo.ba|language=bs |publisher= |access-date=3. 7. 2026}}</ref> *[[Demokratski savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Ujedinjena Srpska]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Demokratski narodni savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Socijalistička partija Srpske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=3. 7. 2026 |title= SPS sa sloganom „PORODICA, PRAVDA, PONOS“ i snažnim kandidatima ulazi u izbornu trku |url=https://www.glassrpske.com/lat/novosti/politika/sps-sa-sloganom-porodica-pravda-ponos-i-snaznim-kandidatima-ulazi-u-izbornu-trku/641627 |work=glassrpske.com|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov= Marinko Božović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Partija demokratskog progresa]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/marinko-bozovic-bit-ce-kandidat-za-predsjednistvo-bih-zelimo-promjene-i-znamo-kako/260706010 |work=klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Pokret Sigurna Srpska]]<ref name="N1Srpska">{{cite news |last=B. |first=M. |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://n1info.ba/video/trivic-predala-liste-cik-u-zrtvovali-smo-dio-vlastitog-rezultata-zbog-zajednickog-kandidata-opozicije/ |work=/n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Narodni front (Bosna i Hercegovina)|Narodni front]]<ref name="N1Srpska"/> }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini|2026.]] 3ugc8bwoayqgtwfe4dkw0qy1jeiibzz Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine 0 531131 3939485 3937246 2026-11-06T22:43:36Z Z1KA 87045 3939485 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Parlamentarni izbori u Bosni i Hercegovini 2026. | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.477.973 (43,36%) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }} }}{{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Parlamentarni izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim zastupnika [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], birali su se i članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Rezultati == Na izborima je glasalo 1.477.973 birača, što predstavlja izlaznost od 43,36% od ukupno 3.408.524 registrovana birača. Od 1.477.973 važećih glasačkih listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 1.308.696 (96,70%), dok je putem pošte pristiglo 26.726 (1,97%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 16.120 (1,19%) birača, dok je 1.824 (0,13%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref>{{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Rezultati po izbornim jedinicama === ==== Federacija Bosne i Hercegovine ==== Iz Federacije Bosne i Hercegovine na izbore je izašlo 872.392 birača, što predstavlja izlaznost od 40,70% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 776.092 (96,74%), dok je putem pošte pristiglo 16.659 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.662 (1,08%) birača, dok je 837 (0,10%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 251776 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 122764 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 108674 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 70046 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 55326 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 51088 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Hrvatska petorka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi7 = 36637 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi8 = 33324 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Naša stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi9 = 32310 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 40305 | mandati10 = 0 | važeći = 802250 | nevažeći = 70142 | elektorat = 2143444 | izvor = }} ==== Republika Srpska ==== Iz Republike Srpske na izbore je izašlo 605.581 birača, što predstavlja izlaznost od 47,87% od ukupno 1.265.080 registrovana birača. Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 532.604 (96,64%), dok je putem pošte pristiglo 10.067 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.458 (1,35%) birača, dok je 987 (0,18%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 226142 | mandati1 = 6 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 81851 | mandati2 = 2 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 71489 | mandati3 = 2 | stranka4 = [[Za pravdu i red]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi4 = 31284 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi5 = 29416 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi6 = 25769 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi7 = 23747 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 61418 | mandati8 = 0 | važeći = 551116 | nevažeći = 54465 | elektorat = 1265080 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Parlamentarni izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] t64z10tlfa1u9fkhghsfgul349dvbt8 3939504 3939485 2026-11-06T23:30:50Z Z1KA 87045 3939504 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Parlamentarni izbori u Bosni i Hercegovini 2026. | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 1.477.973 (43,36%) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 9 | postotak1 = 19,72 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 16,96 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = 9,07 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 8,15 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = 5,51 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,05 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = 5,28 | stranka8 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = 4,35 | stranka9 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = 3,77 | stranka10 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 2,71 | stranka11 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 2,46 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 2,39 | stranka13 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = 2,33 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = 2,17 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = 1,90 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati16 = 1 | postotak16 = 1,75 | karta = {{Switcher | [[Datoteka:2026 HoR of Bosnia and Herzegovina election.svg|300px]] | Rezultati po izbornim jedinicama. | [[Datoteka:2026 HoR of Bosnia and Herzegovina municipalities election.svg|300px]] | Pobjednička stranka po općinama. }} | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }} }}{{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Parlamentarni izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim zastupnika [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], birali su se i članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Rezultati == Na izborima je glasalo 1.477.973 birača, što predstavlja izlaznost od 43,36% od ukupno 3.408.524 registrovana birača. Od 1.477.973 važećih glasačkih listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 1.308.696 (96,70%), dok je putem pošte pristiglo 26.726 (1,97%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 16.120 (1,19%) birača, dok je 1.824 (0,13%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref>{{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 266930 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 229513 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 122764 | mandati3 = 5 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 110255 | mandati4 = 4 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 74573 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi6 = 81851 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 71489 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 58837 | mandati8 = 2 | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 51088 | mandati9 = 2 | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 36637 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 33324 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 32310 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 31582 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 29416 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 25769 | mandati15 = 1 | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 23747 | mandati16 = 1 | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = 73281 | mandati17 = 0 | važeći = 1353366 | nevažeći = 124607 | elektorat = 3408524 | izvor = }} === Rezultati po izbornim jedinicama === ==== Federacija Bosne i Hercegovine ==== Iz Federacije Bosne i Hercegovine na izbore je izašlo 872.392 birača, što predstavlja izlaznost od 40,70% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 776.092 (96,74%), dok je putem pošte pristiglo 16.659 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.662 (1,08%) birača, dok je 837 (0,10%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 251776 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 122764 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 108674 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 70046 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 55326 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 51088 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Hrvatska petorka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi7 = 36637 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi8 = 33324 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Naša stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi9 = 32310 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 40305 | mandati10 = 0 | važeći = 802250 | nevažeći = 70142 | elektorat = 2143444 | izvor = }} ==== Republika Srpska ==== Iz Republike Srpske na izbore je izašlo 605.581 birača, što predstavlja izlaznost od 47,87% od ukupno 1.265.080 registrovana birača. Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 532.604 (96,64%), dok je putem pošte pristiglo 10.067 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.458 (1,35%) birača, dok je 987 (0,18%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" />{{Izborni rezultati | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 226142 | mandati1 = 6 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 81851 | mandati2 = 2 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 71489 | mandati3 = 2 | stranka4 = [[Za pravdu i red]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi4 = 31284 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi5 = 29416 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi6 = 25769 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi7 = 23747 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 61418 | mandati8 = 0 | važeći = 551116 | nevažeći = 54465 | elektorat = 1265080 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Parlamentarni izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] r748uk69rms6yvpk7t5r3nhsljmuuj5 Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine 0 531132 3939483 3938564 2026-11-06T22:23:48Z Z1KA 87045 Potvrđeni 3939483 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Federacija Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Federacija Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 872.673 (40,71%) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 31 | postotak1 = 30,46 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati2 = 16 | postotak2 = 15,12 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati3 = 15 | postotak3 = 14,07 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati4 = 9 | postotak4 = 8,98 | stranka5 = [[Narod i pravda|NiP]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati5 = 7 | postotak5 = 6,48 | stranka6 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Željko Komšič]]}} | mandati6 = 6 | postotak6 = 6,02 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,11 | stranka8 = [[Naša stranka|NS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 3,82 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,31 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Fuad Kasumović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,10 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Elvedin Sedić]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 0,77 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Ivan Vukadin]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 0,60 | karta = Results of the 2026 Federation of Bosnia and Herzegovina general election.svg | veličina_karte = 300px | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj izbornoj jedinici. | titula = [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Federacije BiH]] | prije_izbora = [[Nermin Nikšić]] | stranka_prije = ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Federacije Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim zastupnika [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Rezultati == Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima – 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> === Zastupnički dom === {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-FBiH-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-koalicija}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Skupštine kantona === {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} ==== Rezultati po kantonima ==== ===== Unsko-sanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 267.589, a od toga je na izbore izašlo 79.694 (29,78%). Broj važećih glasova bio je 72.183 (90,59%), a nevažećih 7.501 (9,41%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Una-Sana Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 21993 | mandati1 = 10 | stranka2 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi2 = 14105 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9373 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi4 = 6011 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 3856 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 3725 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|LSBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 3418 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3413 | mandati8 = 1 | stranka9 = Ostale stranke | boja9 = | glasovi9 = 6302 | mandati9 = 0 | važeći = 72196 | nevažeći = 7494 | elektorat = 267590 | izvor = }} ===== Posavski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 40.655, a od toga je na izbore izašlo 13.642 (33,56%). Broj važećih glasova bio je 12.754 (93,52%), a nevažećih 883 (6,48%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Posavina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 7263 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 1758 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Joso Oršolić]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi3 = 778 | mandati3 = 1 | stranka4 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 621 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi5 = 569 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi6 = 548 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 422 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 795 | mandati8 = 0 | važeći = 12754 | nevažeći = 883 | elektorat = 40655 | izvor = }} ===== Tuzlanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 432.760, a od toga je na izbore izašlo 175.328 (40,51%). Broj važećih glasova bio je 160.508 (91,57%), a nevažećih 14.773 (8,43%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Tuzla Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 58338 | mandati1 = 14 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 28776 | mandati2 = 7 | stranka3 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 14104 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 10830 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 8999 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 7768 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Naša stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi7 = 7648 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 6403 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Bosanskohercegovački zeleni]]{{efn|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHZ|tamno|BS}} | glasovi9 = 5806 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 11838 | mandati10 = 0 | važeći = 160510 | nevažeći = 14803 | elektorat = 432761 | izvor = }} ===== Zeničko-dobojski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 330.533, a od toga je na izbore izašlo 135.361 (40,95%). Broj važećih glasova bio je 124.905 (92,29%), a nevažećih 10.431 (7,71%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Zenica-Doboj Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 44882 | mandati1 = 15 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 16881 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9878 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi4 = 9229 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi5 = 8774 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 6443 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 6166 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3920 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Naša stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi9 = 3760 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 14972 | mandati10 = 0 | važeći = 124905 | nevažeći = 10431 | elektorat = 330533 | izvor = }} ===== Bosansko-podrinjski kanton Goražde ===== Broj registriranih glasača bio je 22.117, a od toga je na izbore izašlo 13.163 (59,52%). Broj važećih glasova bio je 12.201 (92,71%), a nevažećih 959 (7,29%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Bosnian-Podrinje Canton Goražde 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 1711 | mandati1 = 4 | stranka2 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi2 = 1529 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Politička stranka "Perspektiva"]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSP|tamno|BS}} | glasovi3 = 1301 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Nova politička inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NPI|tamno|BS}} | glasovi4 = 955 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 893 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 719 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 626 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 583 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Nezavisna građanska lista]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NGL|tamno|BS}} | glasovi9 = 459 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi10 = 449 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 417 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Glas naroda]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|GN|tamno|BS}} | glasovi12 = 403 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Stranka narodnog poštenja]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP|tamno|BS}} | glasovi13 = 396 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Bosanska narodna stranka]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 380 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Pokret "Novi početak"]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PNP|tamno|BS}} | glasovi15 = 372 | mandati15 = 1 | stranka16 = Ostale stranke | boja16 = | glasovi16 = 1008 | mandati16 = 0 | važeći = 12201 | nevažeći = 959 | elektorat = 22117 | izvor = }} ===== Srednjobosanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 231.015, a od toga je na izbore izašlo 103.267 (44,70%). Broj važećih glasova bio je 94.802 (91,84%), a nevažećih 8.429 (8,16%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Central Bosnia Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 32214 | mandati1 = 11 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 24038 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 17102 | mandati3 = 6 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 6958 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]]{{efn|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 5836 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narod i pravda]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi6 = 3828 | mandati6 = 1 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 4826 | mandati7 = 0 | važeći = 94802 | nevažeći = 8455 | elektorat = 231016 | izvor = }} ===== Hercegovačko-neretvanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 198.182, a od toga je na izbore izašlo 90.089 (45,46%). Broj važećih glasova bio je 83.644 (92,86%), a nevažećih 6.428 (7,14%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Herzegovina-Neretva Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 31563 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 20994 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 7875 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 4588 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 4225 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 3243 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi7 = 3187 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 7969 | mandati8 = 0 | važeći = 83644 | nevažeći = 6428 | elektorat = 198183 | izvor = }} ===== Zapadnohercegovački kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 77.362, a od toga je na izbore izašlo 31.666 (40,93%). Broj važećih glasova bio je 29.667 (93,72%), a nevažećih 1.988 (6,28%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of West Herzegovina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 21534 | mandati1 = 17 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi2 = 2921 | mandati2 = 2 | stranka3 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi3 = 2398 | mandati3 = 2 | stranka4 = [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 1300 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]]{{efn|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSPdAS|tamno|BS}} | glasovi5 = 1257 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 257 | mandati6 = 0 | važeći = 29667 | nevažeći = 1988 | elektorat = 77362 | izvor = }} ===== Kanton Sarajevo ===== Broj registriranih glasača bio je 429.335, a od toga je na izbore izašlo 188.672 (43,95%). Broj važećih glasova bio je 176.641 (93,66%), a nevažećih 11.971 (6,34%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Sarajevo Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 42252 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 38214 | mandati2 = 9 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 33664 | mandati3 = 7 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 24310 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Naša stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi5 = 12360 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 10921 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 14920 | mandati7 = 0 | važeći = 176641 | nevažeći = 11996 | elektorat = 429336 | izvor = }} ===== Kanton 10 ===== Broj registriranih glasača bio je 66.940, a od toga je na izbore izašlo 26.426 (39,48%). Broj važećih glasova bio je 24.602 (93,11%), a nevažećih 1.819 (6,89%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Canton 10 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 6821 | mandati1 = 7 | stranka2 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi2 = 4824 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi3 = 3687 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]{{efn|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi4 = 2282 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska nezavisna lista]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNL|tamno|BS}} | glasovi5 = 1833 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNS FBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 1148 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi7 = 985 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 874 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi9 = 857 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP FBiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 740 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 553 | mandati11 = 0 | važeći = 24604 | nevažeći = 1818 | elektorat = 66940 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Federacija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine|2026]] flqonvikwvpfiecjn155s7tq6wh5b2i 3939492 3939483 2026-11-06T22:59:29Z Z1KA 87045 3939492 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Federacija Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Federacija Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 872.673 (40,71%) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 31 | postotak1 = 30,46 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati2 = 16 | postotak2 = 15,12 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati3 = 15 | postotak3 = 14,07 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati4 = 9 | postotak4 = 8,98 | stranka5 = [[Narod i pravda|NiP]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati5 = 7 | postotak5 = 6,48 | stranka6 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Željko Komšič]]}} | mandati6 = 6 | postotak6 = 6,02 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,11 | stranka8 = [[Naša stranka|NS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 3,82 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,31 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Fuad Kasumović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,10 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Elvedin Sedić]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 0,77 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Ivan Vukadin]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 0,60 | karta = Results of the 2026 Federation of Bosnia and Herzegovina general election.svg | veličina_karte = 300px | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj izbornoj jedinici. | titula = [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Federacije BiH]] | prije_izbora = [[Nermin Nikšić]] | stranka_prije = ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Federacije Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim zastupnika [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Rezultati == Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> === Zastupnički dom === {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-FBiH-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-koalicija}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Skupštine kantona === {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} ==== Rezultati po kantonima ==== ===== Unsko-sanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 267.589, a od toga je na izbore izašlo 79.694 (29,78%). Broj važećih glasova bio je 72.183 (90,59%), a nevažećih 7.501 (9,41%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Una-Sana Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 21993 | mandati1 = 10 | stranka2 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi2 = 14105 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9373 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi4 = 6011 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 3856 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 3725 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|LSBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 3418 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3413 | mandati8 = 1 | stranka9 = Ostale stranke | boja9 = | glasovi9 = 6302 | mandati9 = 0 | važeći = 72196 | nevažeći = 7494 | elektorat = 267590 | izvor = }} ===== Posavski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 40.655, a od toga je na izbore izašlo 13.642 (33,56%). Broj važećih glasova bio je 12.754 (93,52%), a nevažećih 883 (6,48%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Posavina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 7263 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 1758 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Joso Oršolić]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi3 = 778 | mandati3 = 1 | stranka4 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 621 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi5 = 569 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi6 = 548 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 422 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 795 | mandati8 = 0 | važeći = 12754 | nevažeći = 883 | elektorat = 40655 | izvor = }} ===== Tuzlanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 432.760, a od toga je na izbore izašlo 175.328 (40,51%). Broj važećih glasova bio je 160.508 (91,57%), a nevažećih 14.773 (8,43%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Tuzla Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 58338 | mandati1 = 14 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 28776 | mandati2 = 7 | stranka3 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 14104 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 10830 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 8999 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 7768 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Naša stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi7 = 7648 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 6403 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Bosanskohercegovački zeleni]]{{efn|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHZ|tamno|BS}} | glasovi9 = 5806 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 11838 | mandati10 = 0 | važeći = 160510 | nevažeći = 14803 | elektorat = 432761 | izvor = }} ===== Zeničko-dobojski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 330.533, a od toga je na izbore izašlo 135.361 (40,95%). Broj važećih glasova bio je 124.905 (92,29%), a nevažećih 10.431 (7,71%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Zenica-Doboj Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 44882 | mandati1 = 15 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 16881 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9878 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi4 = 9229 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi5 = 8774 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 6443 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 6166 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3920 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Naša stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi9 = 3760 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 14972 | mandati10 = 0 | važeći = 124905 | nevažeći = 10431 | elektorat = 330533 | izvor = }} ===== Bosansko-podrinjski kanton Goražde ===== Broj registriranih glasača bio je 22.117, a od toga je na izbore izašlo 13.163 (59,52%). Broj važećih glasova bio je 12.201 (92,71%), a nevažećih 959 (7,29%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Bosnian-Podrinje Canton Goražde 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 1711 | mandati1 = 4 | stranka2 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi2 = 1529 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Politička stranka "Perspektiva"]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSP|tamno|BS}} | glasovi3 = 1301 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Nova politička inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NPI|tamno|BS}} | glasovi4 = 955 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 893 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 719 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 626 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 583 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Nezavisna građanska lista]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NGL|tamno|BS}} | glasovi9 = 459 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi10 = 449 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 417 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Glas naroda]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|GN|tamno|BS}} | glasovi12 = 403 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Stranka narodnog poštenja]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP|tamno|BS}} | glasovi13 = 396 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Bosanska narodna stranka]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 380 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Pokret "Novi početak"]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PNP|tamno|BS}} | glasovi15 = 372 | mandati15 = 1 | stranka16 = Ostale stranke | boja16 = | glasovi16 = 1008 | mandati16 = 0 | važeći = 12201 | nevažeći = 959 | elektorat = 22117 | izvor = }} ===== Srednjobosanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 231.015, a od toga je na izbore izašlo 103.267 (44,70%). Broj važećih glasova bio je 94.802 (91,84%), a nevažećih 8.429 (8,16%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Central Bosnia Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 32214 | mandati1 = 11 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 24038 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 17102 | mandati3 = 6 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 6958 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]]{{efn|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 5836 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narod i pravda]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi6 = 3828 | mandati6 = 1 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 4826 | mandati7 = 0 | važeći = 94802 | nevažeći = 8455 | elektorat = 231016 | izvor = }} ===== Hercegovačko-neretvanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 198.182, a od toga je na izbore izašlo 90.089 (45,46%). Broj važećih glasova bio je 83.644 (92,86%), a nevažećih 6.428 (7,14%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Herzegovina-Neretva Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 31563 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 20994 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 7875 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 4588 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 4225 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 3243 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi7 = 3187 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 7969 | mandati8 = 0 | važeći = 83644 | nevažeći = 6428 | elektorat = 198183 | izvor = }} ===== Zapadnohercegovački kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 77.362, a od toga je na izbore izašlo 31.666 (40,93%). Broj važećih glasova bio je 29.667 (93,72%), a nevažećih 1.988 (6,28%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of West Herzegovina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 21534 | mandati1 = 17 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi2 = 2921 | mandati2 = 2 | stranka3 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi3 = 2398 | mandati3 = 2 | stranka4 = [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 1300 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]]{{efn|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSPdAS|tamno|BS}} | glasovi5 = 1257 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 257 | mandati6 = 0 | važeći = 29667 | nevažeći = 1988 | elektorat = 77362 | izvor = }} ===== Kanton Sarajevo ===== Broj registriranih glasača bio je 429.335, a od toga je na izbore izašlo 188.672 (43,95%). Broj važećih glasova bio je 176.641 (93,66%), a nevažećih 11.971 (6,34%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Sarajevo Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 42252 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 38214 | mandati2 = 9 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 33664 | mandati3 = 7 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 24310 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Naša stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi5 = 12360 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 10921 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 14920 | mandati7 = 0 | važeći = 176641 | nevažeći = 11996 | elektorat = 429336 | izvor = }} ===== Kanton 10 ===== Broj registriranih glasača bio je 66.940, a od toga je na izbore izašlo 26.426 (39,48%). Broj važećih glasova bio je 24.602 (93,11%), a nevažećih 1.819 (6,89%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Canton 10 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 6821 | mandati1 = 7 | stranka2 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi2 = 4824 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi3 = 3687 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]{{efn|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi4 = 2282 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska nezavisna lista]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNL|tamno|BS}} | glasovi5 = 1833 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNS FBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 1148 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi7 = 985 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 874 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi9 = 857 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP FBiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 740 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 553 | mandati11 = 0 | važeći = 24604 | nevažeći = 1818 | elektorat = 66940 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Federacija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine|2026]] srirwpjhvs91xs3vskof7g5n4cd830m 3939493 3939492 2026-11-06T23:02:58Z Z1KA 87045 3939493 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Federacija Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Federacija Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 872.673 (40,71%) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 31 | postotak1 = 30,46 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati2 = 16 | postotak2 = 15,12 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati3 = 15 | postotak3 = 14,07 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati4 = 9 | postotak4 = 8,98 | stranka5 = [[Narod i pravda|NiP]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati5 = 7 | postotak5 = 6,48 | stranka6 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Željko Komšič]]}} | mandati6 = 6 | postotak6 = 6,02 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,11 | stranka8 = [[Naša stranka|NS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 3,82 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,31 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Fuad Kasumović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,10 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Elvedin Sedić]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 0,77 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Ivan Vukadin]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 0,60 | karta = Results of the 2026 Federation of Bosnia and Herzegovina general election.svg | veličina_karte = 300px | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj izbornoj jedinici. | titula = [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Federacije BiH]] | prije_izbora = [[Nermin Nikšić]] | stranka_prije = ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Federacije Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim zastupnika [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Rezultati == Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> === Zastupnički dom === {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-FBiH-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-koalicija}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Skupštine kantona === {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} ==== Rezultati po kantonima ==== ===== Unsko-sanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 267.590, a od toga je na izbore izašlo 79.690 (29,78%). Broj važećih glasova bio je 72.196 (90,60%), a nevažećih 7.494 (9,40%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Una-Sana Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 21993 | mandati1 = 10 | stranka2 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi2 = 14105 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9373 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi4 = 6011 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 3856 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 3725 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|LSBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 3418 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3413 | mandati8 = 1 | stranka9 = Ostale stranke | boja9 = | glasovi9 = 6302 | mandati9 = 0 | važeći = 72196 | nevažeći = 7494 | elektorat = 267590 | izvor = }} ===== Posavski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 40.655, a od toga je na izbore izašlo 13.637 (33,56%). Broj važećih glasova bio je 12.754 (93,52%), a nevažećih 883 (6,48%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Posavina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 7263 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 1758 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Joso Oršolić]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi3 = 778 | mandati3 = 1 | stranka4 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 621 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi5 = 569 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi6 = 548 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 422 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 795 | mandati8 = 0 | važeći = 12754 | nevažeći = 883 | elektorat = 40655 | izvor = }} ===== Tuzlanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 432.761, a od toga je na izbore izašlo 175.313 (40,51%). Broj važećih glasova bio je 160.510 (91,56%), a nevažećih 14.803 (8,44%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Tuzla Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 58338 | mandati1 = 14 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 28776 | mandati2 = 7 | stranka3 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 14104 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 10830 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 8999 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 7768 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Naša stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi7 = 7648 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 6403 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Bosanskohercegovački zeleni]]{{efn|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHZ|tamno|BS}} | glasovi9 = 5806 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 11838 | mandati10 = 0 | važeći = 160510 | nevažeći = 14803 | elektorat = 432761 | izvor = }} ===== Zeničko-dobojski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 330.533, a od toga je na izbore izašlo 135.336 (40,95%). Broj važećih glasova bio je 124.905 (92,29%), a nevažećih 10.431 (7,71%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Zenica-Doboj Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 44882 | mandati1 = 15 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 16881 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9878 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi4 = 9229 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi5 = 8774 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 6443 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 6166 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3920 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Naša stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi9 = 3760 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 14972 | mandati10 = 0 | važeći = 124905 | nevažeći = 10431 | elektorat = 330533 | izvor = }} ===== Bosansko-podrinjski kanton Goražde ===== Broj registriranih glasača bio je 22.117, a od toga je na izbore izašlo 13.160 (59,52%). Broj važećih glasova bio je 12.201 (92,71%), a nevažećih 959 (7,29%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Bosnian-Podrinje Canton Goražde 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 1711 | mandati1 = 4 | stranka2 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi2 = 1529 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Politička stranka "Perspektiva"]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSP|tamno|BS}} | glasovi3 = 1301 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Nova politička inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NPI|tamno|BS}} | glasovi4 = 955 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 893 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 719 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 626 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 583 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Nezavisna građanska lista]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NGL|tamno|BS}} | glasovi9 = 459 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi10 = 449 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 417 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Glas naroda]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|GN|tamno|BS}} | glasovi12 = 403 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Stranka narodnog poštenja]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP|tamno|BS}} | glasovi13 = 396 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Bosanska narodna stranka]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 380 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Pokret "Novi početak"]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PNP|tamno|BS}} | glasovi15 = 372 | mandati15 = 1 | stranka16 = Ostale stranke | boja16 = | glasovi16 = 1008 | mandati16 = 0 | važeći = 12201 | nevažeći = 959 | elektorat = 22117 | izvor = }} ===== Srednjobosanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 231.016, a od toga je na izbore izašlo 103.257 (44,70%). Broj važećih glasova bio je 94.802 (91,81%), a nevažećih 8.455 (8,19%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Central Bosnia Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 32214 | mandati1 = 11 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 24038 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 17102 | mandati3 = 6 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 6958 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]]{{efn|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 5836 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narod i pravda]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi6 = 3828 | mandati6 = 1 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 4826 | mandati7 = 0 | važeći = 94802 | nevažeći = 8455 | elektorat = 231016 | izvor = }} ===== Hercegovačko-neretvanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 198.183, a od toga je na izbore izašlo 90.072 (45,46%). Broj važećih glasova bio je 83.644 (92,86%), a nevažećih 6.428 (7,14%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Herzegovina-Neretva Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 31563 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 20994 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 7875 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 4588 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 4225 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 3243 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi7 = 3187 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 7969 | mandati8 = 0 | važeći = 83644 | nevažeći = 6428 | elektorat = 198183 | izvor = }} ===== Zapadnohercegovački kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 77.362, a od toga je na izbore izašlo 31.655 (40,93%). Broj važećih glasova bio je 29.667 (93,72%), a nevažećih 1.988 (6,28%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of West Herzegovina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 21534 | mandati1 = 17 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi2 = 2921 | mandati2 = 2 | stranka3 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi3 = 2398 | mandati3 = 2 | stranka4 = [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 1300 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]]{{efn|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSPdAS|tamno|BS}} | glasovi5 = 1257 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 257 | mandati6 = 0 | važeći = 29667 | nevažeći = 1988 | elektorat = 77362 | izvor = }} ===== Kanton Sarajevo ===== Broj registriranih glasača bio je 429.336, a od toga je na izbore izašlo 188.637 (43,95%). Broj važećih glasova bio je 176.641 (93,64%), a nevažećih 11.996 (6,36%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Sarajevo Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 42252 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 38214 | mandati2 = 9 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 33664 | mandati3 = 7 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 24310 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Naša stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi5 = 12360 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 10921 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 14920 | mandati7 = 0 | važeći = 176641 | nevažeći = 11996 | elektorat = 429336 | izvor = }} ===== Kanton 10 ===== Broj registriranih glasača bio je 66.940, a od toga je na izbore izašlo 26.422 (39,48%). Broj važećih glasova bio je 24.604 (93,12%), a nevažećih 1.818 (6,88%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Canton 10 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 6821 | mandati1 = 7 | stranka2 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi2 = 4824 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi3 = 3687 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]{{efn|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi4 = 2282 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska nezavisna lista]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNL|tamno|BS}} | glasovi5 = 1833 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNS FBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 1148 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi7 = 985 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 874 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi9 = 857 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP FBiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 740 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 553 | mandati11 = 0 | važeći = 24604 | nevažeći = 1818 | elektorat = 66940 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Federacija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine|2026]] 5s0zsl8xpwf8xajihi1mle0il2gxcbe 3939500 3939493 2026-11-06T23:16:30Z Z1KA 87045 3939500 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine | država = Federacija Bosne i Hercegovine | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Federacija Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Federacija Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 872.673 (40,71%) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 31 | postotak1 = 30,46 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati2 = 16 | postotak2 = 15,12 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati3 = 15 | postotak3 = 14,07 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati4 = 9 | postotak4 = 8,98 | stranka5 = [[Narod i pravda|NiP]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati5 = 7 | postotak5 = 6,48 | stranka6 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Željko Komšič]]}} | mandati6 = 6 | postotak6 = 6,02 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,11 | stranka8 = [[Naša stranka|NS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 3,82 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,31 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Fuad Kasumović]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,10 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Elvedin Sedić]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = 0,77 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Ivan Vukadin]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = 0,60 | karta = {{Switcher|[[Datoteka:Results of the 2026 Federation of Bosnia and Herzegovina general election.svg|frameless]]|Rezultati za redovne mandate po izbornim jedinicama.|[[Datoteka:Results of the 2026 Federation of Bosnia and Herzegovina general election by compensatory seats.svg|frameless]]|Rezultati za kompenzacijske mandate po izbornim jedinicama.}} | veličina_karte = 300px | opis_karte = | titula = [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Federacije BiH]] | prije_izbora = [[Nermin Nikšić]] | stranka_prije = ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Federacije Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim zastupnika [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Rezultati == Na izborima je glasalo 872.673 birača, što predstavlja izlaznost od 40,71% od ukupno 2.143.444 registrovana birača. Od 800.381 važećeg glasačkog listića, najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 774.219 (96,73%), dok je putem pošte pristiglo 16.625 (2,08%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 8.688 (1,09%) birača, dok je 849 (0,11%) glasova evidentirano u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> === Zastupnički dom === {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 243831 | mandati1 = 32 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 121009 | mandati2 = 16 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-FBiH-koalicija}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 112576 | mandati3 = 14 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 71873 | mandati4 = 9 | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 51844 | mandati5 = 7 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 48195 | mandati6 = 6 | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 32865 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 30585 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-koalicija}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 26520 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8838 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 6135 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 4842 | mandati12 = 1 | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = 41268 | mandati13 = 0 | važeći = 800381 | nevažeći = 72292 | elektorat = 2143444 | izvor = }} === Skupštine kantona === {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una-Sana.svg|28x28piksel]][[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Posavina.svg|28x28piksel]][[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton.svg|29x29piksel]][[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica-Doboj.svg|31x31piksel]][[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje.svg|33x33piksel]][[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]][[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]][[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton.svg|32x32piksel]][[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No coats of arms.svg|30x30piksel]][[Skupština Kantona 10|K10]] !Ukupno |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |10 |3 |14 |15 |4 |11 |8 | - |9 |1 |75 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | - |13 | - |2 | - |8{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |13{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} |17 | - |7 |60 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |4 |1 |7 |5 |2 |6 |3 | - |9 |1 |38 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |2 |1 |2 |3 |2 |2{{efn|[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[BESA - nezavisna lista|BESA NL]].|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | - | - |7 |1 |20 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] |1 | - |3 |1 |3 |1 | - | - |5 | - |14 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |2 | - |3 |3 |1 | - |1 | - |2 | - |12 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | - |1{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Posavskog kantona|PK]], [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] i [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | - | - | - |2{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} |2{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS}} | - |4 |11 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Narodni evropski savez]] |6{{Efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]], [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]], [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]], [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] i [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] sa strankom [[Pokret demokratske akcije|PDA]].|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | - |2{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za skupštine kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] i [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | - |1{{Efn|naziv=NES-PDA}} | - |1{{Efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD}} | - | - | - |10 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Naša stranka]] | - | - |2 |1 | - | - | - | - |3 | - |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska republikanska stranka]] | - |1 | - | - | - | - |2 |2 | - | - |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatski nacionalni pomak]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |5 |5 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | - | - | - |3 | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] |3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Politička stranka "Perspektiva"]] | - | - | - | - |3 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Snaga naroda]] | - | - | - |2 |1 | - | - | - | - | - |3 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LSBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] |2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HNL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska nezavisna lista]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2 |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NPI|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nova politička inicijativa]] | - | - | - | - |2 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |2{{efn|[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Kantona 10|K10]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] i [[Socijalistička partija Srpske|SPS]].|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Savez za bolju budućnost]] | - | - |1 | - |1 | - | - | - | - | - |2 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BNS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanska narodna stranka]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Bosanskohercegovački zeleni]] | - | - |1{{efn|[[Bosanskohercegovački zeleni|BH zeleni]] su na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] nastupili u koaliciji sa strankama: [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]] i [[Tuzlanska alternativa|TA]].|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | - | - | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|GN|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Glas naroda]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | - | - | - | - | - | - | - |1 | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSPdAS|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]] | - | - | - | - | - | - | - |1{{efn|[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPdAS]] je na izbore za skupštinu kantona [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] nastupio u koaliciji sa strankom [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine i Herceg-Bosne|HSP BiH i H-B]].|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NGL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Nezavisna građanska lista]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Pokret "Novi početak"]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNS FBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | - | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka narodnog poštenja]] | - | - | - | - |1 | - | - | - | - | - |1 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Joso Oršolić]] | - |1 | - | - | - | - | - | - | - | - |1 |- ! colspan="2" |Ukupno !30 !21 !35 !35 !25 !30 !30 !23 !35 !25 !289 |} ==== Rezultati po kantonima ==== ===== Unsko-sanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 267.590, a od toga je na izbore izašlo 79.690 (29,78%). Broj važećih glasova bio je 72.196 (90,60%), a nevažećih 7.494 (9,40%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Una-Sana Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 21993 | mandati1 = 10 | stranka2 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi2 = 14105 | mandati2 = 6 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9373 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi4 = 6011 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 3856 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 3725 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine|Laburistička stranka BiH]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|LSBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 3418 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3413 | mandati8 = 1 | stranka9 = Ostale stranke | boja9 = | glasovi9 = 6302 | mandati9 = 0 | važeći = 72196 | nevažeći = 7494 | elektorat = 267590 | izvor = }} ===== Posavski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 40.655, a od toga je na izbore izašlo 13.637 (33,56%). Broj važećih glasova bio je 12.754 (93,52%), a nevažećih 883 (6,48%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Posavina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 7263 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 1758 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Joso Oršolić]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi3 = 778 | mandati3 = 1 | stranka4 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 621 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi5 = 569 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi6 = 548 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi7 = 422 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 795 | mandati8 = 0 | važeći = 12754 | nevažeći = 883 | elektorat = 40655 | izvor = }} ===== Tuzlanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 432.761, a od toga je na izbore izašlo 175.313 (40,51%). Broj važećih glasova bio je 160.510 (91,56%), a nevažećih 14.803 (8,44%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Tuzla Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 58338 | mandati1 = 14 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 28776 | mandati2 = 7 | stranka3 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi3 = 14104 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 10830 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 8999 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 7768 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Naša stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi7 = 7648 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 6403 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Bosanskohercegovački zeleni]]{{efn|naziv=BHZ-BPS-TA|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHZ|tamno|BS}} | glasovi9 = 5806 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 11838 | mandati10 = 0 | važeći = 160510 | nevažeći = 14803 | elektorat = 432761 | izvor = }} ===== Zeničko-dobojski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 330.533, a od toga je na izbore izašlo 135.336 (40,95%). Broj važećih glasova bio je 124.905 (92,29%), a nevažećih 10.431 (7,71%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Zenica-Doboj Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 44882 | mandati1 = 15 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 16881 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 9878 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi4 = 9229 | mandati4 = 3 | stranka5 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi5 = 8774 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 6443 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 6166 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 3920 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Naša stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi9 = 3760 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 14972 | mandati10 = 0 | važeći = 124905 | nevažeći = 10431 | elektorat = 330533 | izvor = }} ===== Bosansko-podrinjski kanton Goražde ===== Broj registriranih glasača bio je 22.117, a od toga je na izbore izašlo 13.160 (59,52%). Broj važećih glasova bio je 12.201 (92,71%), a nevažećih 959 (7,29%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Bosnian-Podrinje Canton Goražde 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 1711 | mandati1 = 4 | stranka2 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi2 = 1529 | mandati2 = 3 | stranka3 = [[Politička stranka "Perspektiva"]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSP|tamno|BS}} | glasovi3 = 1301 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Nova politička inicijativa]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NPI|tamno|BS}} | glasovi4 = 955 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 893 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 719 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Snaga naroda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SN|tamno|BS}} | glasovi7 = 626 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Savez za bolju budućnost]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}} | glasovi8 = 583 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Nezavisna građanska lista]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NGL|tamno|BS}} | glasovi9 = 459 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi10 = 449 | mandati10 = 1 | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA|grupa=lower-alpha}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 417 | mandati11 = 1 | stranka12 = [[Glas naroda]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|GN|tamno|BS}} | glasovi12 = 403 | mandati12 = 1 | stranka13 = [[Stranka narodnog poštenja]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP|tamno|BS}} | glasovi13 = 396 | mandati13 = 1 | stranka14 = [[Bosanska narodna stranka]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 380 | mandati14 = 1 | stranka15 = [[Pokret "Novi početak"]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PNP|tamno|BS}} | glasovi15 = 372 | mandati15 = 1 | stranka16 = Ostale stranke | boja16 = | glasovi16 = 1008 | mandati16 = 0 | važeći = 12201 | nevažeći = 959 | elektorat = 22117 | izvor = }} ===== Srednjobosanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 231.016, a od toga je na izbore izašlo 103.257 (44,70%). Broj važećih glasova bio je 94.802 (91,81%), a nevažećih 8.455 (8,19%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Central Bosnia Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 32214 | mandati1 = 11 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-SBK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 24038 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 17102 | mandati3 = 6 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HRS-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 6958 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]]{{efn|naziv=SBiH-BESA|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi5 = 5836 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narod i pravda]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi6 = 3828 | mandati6 = 1 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 4826 | mandati7 = 0 | važeći = 94802 | nevažeći = 8455 | elektorat = 231016 | izvor = }} ===== Hercegovačko-neretvanski kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 198.183, a od toga je na izbore izašlo 90.072 (45,46%). Broj važećih glasova bio je 83.644 (92,86%), a nevažećih 6.428 (7,14%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Herzegovina-Neretva Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-HNK-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 31563 | mandati1 = 13 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 20994 | mandati2 = 8 | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 7875 | mandati3 = 3 | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi4 = 4588 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 4225 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=TK/HNK-NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi6 = 3243 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi7 = 3187 | mandati7 = 1 | stranka8 = Ostale stranke | boja8 = | glasovi8 = 7969 | mandati8 = 0 | važeći = 83644 | nevažeći = 6428 | elektorat = 198183 | izvor = }} ===== Zapadnohercegovački kanton ===== Broj registriranih glasača bio je 77.362, a od toga je na izbore izašlo 31.655 (40,93%). Broj važećih glasova bio je 29.667 (93,72%), a nevažećih 1.988 (6,28%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of West Herzegovina Canton 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 21534 | mandati1 = 17 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|naziv=HDZ 1990-HSS|grupa=lower-alpha}} | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi2 = 2921 | mandati2 = 2 | stranka3 = [[Hrvatska republikanska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HRS|tamno|BS}} | glasovi3 = 2398 | mandati3 = 2 | stranka4 = [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|Hrvatska stranka prava BiH]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSP BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 1300 | mandati4 = 1 | stranka5 = [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević]]{{efn|naziv=HSP-ZHK|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSPdAS|tamno|BS}} | glasovi5 = 1257 | mandati5 = 1 | stranka6 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 257 | mandati6 = 0 | važeći = 29667 | nevažeći = 1988 | elektorat = 77362 | izvor = }} ===== Kanton Sarajevo ===== Broj registriranih glasača bio je 429.336, a od toga je na izbore izašlo 188.637 (43,95%). Broj važećih glasova bio je 176.641 (93,64%), a nevažećih 11.996 (6,36%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Sarajevo Canton 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 42252 | mandati1 = 9 | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 38214 | mandati2 = 9 | stranka3 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 33664 | mandati3 = 7 | stranka4 = [[Narod i pravda]]-[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|Stranka penzionera/umirovljenika]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi4 = 24310 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Naša stranka]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi5 = 12360 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Demokratska fronta]]–[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 10921 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 14920 | mandati7 = 0 | važeći = 176641 | nevažeći = 11996 | elektorat = 429336 | izvor = }} ===== Kanton 10 ===== Broj registriranih glasača bio je 66.940, a od toga je na izbore izašlo 26.422 (39,48%). Broj važećih glasova bio je 24.604 (93,12%), a nevažećih 1.818 (6,88%). {{Izborni rezultati | slika = Assembly of Canton 10 2026.svg | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi1 = 6821 | mandati1 = 7 | stranka2 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi2 = 4824 | mandati2 = 5 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi3 = 3687 | mandati3 = 4 | stranka4 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]{{efn|naziv=SNSD-SP-SPS|grupa=lower-alpha}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi4 = 2282 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Hrvatska nezavisna lista]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNL|tamno|BS}} | glasovi5 = 1833 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine|Srpska napredna stranka FBiH]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNS FBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 1148 | mandati6 = 1 | stranka7 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi7 = 985 | mandati7 = 1 | stranka8 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 874 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi9 = 857 | mandati9 = 1 | stranka10 = [[Srpski nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine|Srpski nacionalni pokret FBiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNP FBiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 740 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 553 | mandati11 = 0 | važeći = 24604 | nevažeći = 1818 | elektorat = 66940 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska]] * [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Federacija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine|2026]] hne6180h8h42afn206eki5iq4b6y6ly Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska 0 531133 3939487 3938600 2026-11-06T22:47:31Z Z1KA 87045 3939487 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Republici Srpskoj | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Republika Srpska | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Republika Srpska | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 605.841 (47,90%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Predsjednik Republike Srpske]] | slika1 = [[Datoteka:Savo Minić in 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Savo Minić]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''301.532''' | postotak1 = '''52,10''' | slika2 = [[Datoteka:Branko Blanuša 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Branko Blanuša]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = '''237.071''' | postotak2 = '''40,96''' | titula = [[Predsjednik Republike Srpske]] | prije_izbora = [[Siniša Karan]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | nakon_izbora = [[Savo Minić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Narodna skupština Republike Srpske]] | izlaznost = 605.530 (47,87) | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati1 = 34 | postotak1 = 38,88 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati2 = 12 | postotak2 = 13,83 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati3 = 10 | postotak3 = 11,98 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati4 = 5 | postotak4 = 5,60 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati5 = 5 | postotak5 = 5,53 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati6 = 5 | postotak6 = 5,20 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske|SPS]]-[[Pokret jedinstvena Srpska|PJS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPS|tamno|BS}} | lider7 = [[Goran Selak]] | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,61 | stranka8 = [[Za pravdu i red|ZPR]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|PDP RS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 4,50 | stranka9 = [[Koalicija za državu|KzD]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Edin Ramić]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,33 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske|RSS]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPS|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Slavenko Ristić]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,65 | karta = Results of the 2026 Republika Srpska general election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj izbornoj jedinici. | titula = [[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] | prije_izbora = [[Savo Minić]] | stranka_prije = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}} }}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Republike Srpske}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim poslanika [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Kandidati == === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez_okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-RS|grupa=lower-alpha}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS BiH-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Ankete == === Narodna skupština Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Agencija ! Datum objave ! Uzorak ! SNSD ! PSS ! SDS ! ZPR ! SP-DEMOS !NF ! Ostali !Prosječna greška |- |[https://www.metricsconsulting.ba/post/izbori-2026-zavr%C5%A1ni-presjek-javnog-mnjenja-pred-izbore Metrix] |1. oktobar |1.500 |36,0 |12,0 |15,5 |7,0 |5,5 |3,0 |21,0 |2,7 |- |[https://lat.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=649868 Faktor Plus] |17. juni |1.200 |40,8 |19,8 |12,1 |5,0 |3,2 |6,0 |13,1 |3,4 |- |[https://x.com/sarenaczoran/status/2104529536440291618 Tanjug Srpske] |28. septembar |/ |27,1 |20,7 |14,3 |9,3 |4,9 |4,1 |19,6 |5,0 |- |[https://nacija.net/politika/istrazivanje-nacija-tv-republika-srpska-septembar-2026/ Nacija TV] |30. septembar |1.247 |38,8 |17,4 |20,1 |9,4 |5,2 |1,9 |7,2 |5,3 |- |[https://srpskainfo.com/politika/drasko-stanivukovic-ubjedljivo-vodi/ Ipsos] |16. juni |1.008 |36,9 |23,8 |21,4 |3,6 |2,4 |1,2 |10,7 |5,4 |- | [https://geostrategy.com/research/snsd-maintains-lead-as-pss-reshapes-republika-srpska-election Geostrategy] | 10. septembar | 850 | 28,3 | 23,7 | 18,5 | 9,5 | 5,0 |/ | 15,0 |7,3 |} == Rezultati == === Predsjednik i potpredsjednici === Na izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] izašlo je 605.841 (47,91%). Od toga je važećih glasova bilo 578.709 (95,52%), a nevažećih 27.132 (4,48%). Prema utvrđenim rezultatima, za predsjednika Republike Srpske izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a potpredsjednici su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {{Izborni rezultati | kandidat1 = '''[[Savo Minić]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 301532 | kandidat2 = [[Branko Blanuša]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi2 = 237071 | kandidat3 = '''[[Ramiz Salkić]]''' | stranka3 = '''[[Stranka demokratske akcije]]''' | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi3 = 12213 | kandidat4 = [[Ćamil Duraković]] | stranka4 = [[Nezavisni kandidat]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi4 = 7893 | kandidat5 = [[Bogdan Jovanović]] | stranka5 = [[Stranka život]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SŽ|tamno|BS}} | glasovi5 = 4520 | kandidat6 = '''[[Igor Balukčić]]''' | stranka6 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]''' | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi6 = 3547 | kandidat7 = [[Jusuf Arifagić]] | stranka7 = [[Narod i pravda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi7 = 3403 | kandidat8 = [[Ivan Begić]] | stranka8 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 2909 | kandidat9 = [[Marko Jorgić]] | stranka9 = [[Nezavisni kandidat]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi9 = 1973 | kandidat10 = [[Franjo Jukić]] | stranka10 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 1441 | kandidat11 = [[Begija Smajić]] | stranka11 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi11 = 1358 | kandidat12 = [[Ivo Kamenjašević]] | stranka12 = [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSS|tamno|BS}} | glasovi12 = 849 | važeći = 578709 | nevažeći = 27132 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Narodna skupština === Na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] izašlo je 605.680 (47,89%) birača. Od toga je važećih glasova bilo 551.984 (91,13%), a nevažećih 53.696 (8,87%).<ref name=":1" /> {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] * [[Predsjednik Republike Srpske]] * [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Republika Srpska]] [[Kategorija:Izbori u Republici Srpskoj|2026]] lhrpius45na8x5y4lgovxwtr5wlwrig 3939494 3939487 2026-11-06T23:03:43Z Z1KA 87045 3939494 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Republici Srpskoj | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Republika Srpska | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Republika Srpska | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 605.841 (47,90%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Predsjednik Republike Srpske]] | slika1 = [[Datoteka:Savo Minić in 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Savo Minić]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''301.532''' | postotak1 = '''52,10''' | slika2 = [[Datoteka:Branko Blanuša 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Branko Blanuša]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = '''237.071''' | postotak2 = '''40,96''' | titula = [[Predsjednik Republike Srpske]] | prije_izbora = [[Siniša Karan]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | nakon_izbora = [[Savo Minić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Narodna skupština Republike Srpske]] | izlaznost = 605.530 (47,87) | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati1 = 34 | postotak1 = 38,88 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati2 = 12 | postotak2 = 13,83 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati3 = 10 | postotak3 = 11,98 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati4 = 5 | postotak4 = 5,60 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati5 = 5 | postotak5 = 5,53 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati6 = 5 | postotak6 = 5,20 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske|SPS]]-[[Pokret jedinstvena Srpska|PJS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPS|tamno|BS}} | lider7 = [[Goran Selak]] | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,61 | stranka8 = [[Za pravdu i red|ZPR]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|PDP RS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 4,50 | stranka9 = [[Koalicija za državu|KzD]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Edin Ramić]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,33 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske|RSS]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPS|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Slavenko Ristić]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,65 | karta = Results of the 2026 Republika Srpska general election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj izbornoj jedinici. | titula = [[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] | prije_izbora = [[Savo Minić]] | stranka_prije = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}} }}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Republike Srpske}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim poslanika [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Kandidati == === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez_okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-RS|grupa=lower-alpha}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS BiH-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Ankete == === Narodna skupština Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Agencija ! Datum objave ! Uzorak ! SNSD ! PSS ! SDS ! ZPR ! SP-DEMOS !NF ! Ostali !Prosječna greška |- |[https://www.metricsconsulting.ba/post/izbori-2026-zavr%C5%A1ni-presjek-javnog-mnjenja-pred-izbore Metrix] |1. oktobar |1.500 |36,0 |12,0 |15,5 |7,0 |5,5 |3,0 |21,0 |2,7 |- |[https://lat.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=649868 Faktor Plus] |17. juni |1.200 |40,8 |19,8 |12,1 |5,0 |3,2 |6,0 |13,1 |3,4 |- |[https://x.com/sarenaczoran/status/2104529536440291618 Tanjug Srpske] |28. septembar |/ |27,1 |20,7 |14,3 |9,3 |4,9 |4,1 |19,6 |5,0 |- |[https://nacija.net/politika/istrazivanje-nacija-tv-republika-srpska-septembar-2026/ Nacija TV] |30. septembar |1.247 |38,8 |17,4 |20,1 |9,4 |5,2 |1,9 |7,2 |5,3 |- |[https://srpskainfo.com/politika/drasko-stanivukovic-ubjedljivo-vodi/ Ipsos] |16. juni |1.008 |36,9 |23,8 |21,4 |3,6 |2,4 |1,2 |10,7 |5,4 |- | [https://geostrategy.com/research/snsd-maintains-lead-as-pss-reshapes-republika-srpska-election Geostrategy] | 10. septembar | 850 | 28,3 | 23,7 | 18,5 | 9,5 | 5,0 |/ | 15,0 |7,3 |} == Rezultati == === Predsjednik i potpredsjednici === Na izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] izašlo je 605.841 (47,91%). Od toga je važećih glasova bilo 578.709 (95,52%), a nevažećih 27.132 (4,48%). Prema utvrđenim rezultatima, za predsjednika Republike Srpske izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a potpredsjednici su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {{Izborni rezultati | kandidat1 = '''[[Savo Minić]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 301532 | kandidat2 = [[Branko Blanuša]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi2 = 237071 | kandidat3 = '''[[Ramiz Salkić]]''' | stranka3 = '''[[Stranka demokratske akcije]]''' | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi3 = 12213 | kandidat4 = [[Ćamil Duraković]] | stranka4 = [[Nezavisni kandidat]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi4 = 7893 | kandidat5 = [[Bogdan Jovanović]] | stranka5 = [[Stranka život]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SŽ|tamno|BS}} | glasovi5 = 4520 | kandidat6 = '''[[Igor Balukčić]]''' | stranka6 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]''' | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi6 = 3547 | kandidat7 = [[Jusuf Arifagić]] | stranka7 = [[Narod i pravda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi7 = 3403 | kandidat8 = [[Ivan Begić]] | stranka8 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 2909 | kandidat9 = [[Marko Jorgić]] | stranka9 = [[Nezavisni kandidat]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi9 = 1973 | kandidat10 = [[Franjo Jukić]] | stranka10 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 1441 | kandidat11 = [[Begija Smajić]] | stranka11 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi11 = 1358 | kandidat12 = [[Ivo Kamenjašević]] | stranka12 = [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSS|tamno|BS}} | glasovi12 = 849 | važeći = 578709 | nevažeći = 27132 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Narodna skupština === Obrađeno je 605.680 glasačkih listića, od čega je 551.984 važećih (91,13%). Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 533.578 (96,67%), dok je putem pošte pristiglo 10.089 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.314 (1,33%) birača, dok su 1.003 (0,18%) glasačka listića evidentirana u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" /> {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] * [[Predsjednik Republike Srpske]] * [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Republika Srpska]] [[Kategorija:Izbori u Republici Srpskoj|2026]] ntt6y3v5fdvxx6f40uywzx66iorngk8 3939501 3939494 2026-11-06T23:21:08Z Z1KA 87045 3939501 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.<br>Izbori u Republici Srpskoj | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Republika Srpska | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Republika Srpska | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = 605.841 (47,90%) | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Predsjednik Republike Srpske]] | slika1 = [[Datoteka:Savo Minić in 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Savo Minić]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''301.532''' | postotak1 = '''52,10''' | slika2 = [[Datoteka:Branko Blanuša 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Branko Blanuša]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = '''237.071''' | postotak2 = '''40,96''' | titula = [[Predsjednik Republike Srpske]] | prije_izbora = [[Siniša Karan]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | nakon_izbora = [[Savo Minić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Narodna skupština Republike Srpske]] | izlaznost = 605.680 (47,88%) | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati1 = 34 | postotak1 = 38,88 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati2 = 12 | postotak2 = 13,83 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati3 = 10 | postotak3 = 11,98 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati4 = 5 | postotak4 = 5,60 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|SP|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati5 = 5 | postotak5 = 5,53 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati6 = 5 | postotak6 = 5,20 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske|SPS]]-[[Pokret jedinstvena Srpska|PJS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPS|tamno|BS}} | lider7 = [[Goran Selak]] | mandati7 = 4 | postotak7 = 4,61 | stranka8 = [[Za pravdu i red|ZPR]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|PDP RS]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati8 = 4 | postotak8 = 4,50 | stranka9 = [[Koalicija za državu|KzD]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Edin Ramić]]}} | mandati9 = 3 | postotak9 = 3,33 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske|RSS]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPS|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Slavenko Ristić]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,65 | karta = Results of the 2026 Republika Srpska general election.svg | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj izbornoj jedinici. | titula = [[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] | prije_izbora = [[Savo Minić]] | stranka_prije = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}} }}{{Politika Bosne i Hercegovine}}{{Politika Republike Srpske}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska''' bili su višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima, osim poslanika [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], birali su se i članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> == Kandidati == === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez_okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-RS|grupa=lower-alpha}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS BiH-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Ankete == === Narodna skupština Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Agencija ! Datum objave ! Uzorak ! SNSD ! PSS ! SDS ! ZPR ! SP-DEMOS !NF ! Ostali !Prosječna greška |- |[https://www.metricsconsulting.ba/post/izbori-2026-zavr%C5%A1ni-presjek-javnog-mnjenja-pred-izbore Metrix] |1. oktobar |1.500 |36,0 |12,0 |15,5 |7,0 |5,5 |3,0 |21,0 |2,7 |- |[https://lat.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=649868 Faktor Plus] |17. juni |1.200 |40,8 |19,8 |12,1 |5,0 |3,2 |6,0 |13,1 |3,4 |- |[https://x.com/sarenaczoran/status/2104529536440291618 Tanjug Srpske] |28. septembar |/ |27,1 |20,7 |14,3 |9,3 |4,9 |4,1 |19,6 |5,0 |- |[https://nacija.net/politika/istrazivanje-nacija-tv-republika-srpska-septembar-2026/ Nacija TV] |30. septembar |1.247 |38,8 |17,4 |20,1 |9,4 |5,2 |1,9 |7,2 |5,3 |- |[https://srpskainfo.com/politika/drasko-stanivukovic-ubjedljivo-vodi/ Ipsos] |16. juni |1.008 |36,9 |23,8 |21,4 |3,6 |2,4 |1,2 |10,7 |5,4 |- | [https://geostrategy.com/research/snsd-maintains-lead-as-pss-reshapes-republika-srpska-election Geostrategy] | 10. septembar | 850 | 28,3 | 23,7 | 18,5 | 9,5 | 5,0 |/ | 15,0 |7,3 |} == Rezultati == === Predsjednik i potpredsjednici === Na izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] izašlo je 605.841 (47,91%). Od toga je važećih glasova bilo 578.709 (95,52%), a nevažećih 27.132 (4,48%). Prema utvrđenim rezultatima, za predsjednika Republike Srpske izabran je [[Savo Minić]] ([[Srbi|Srbin]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a potpredsjednici su [[Ramiz Salkić]] ([[Bošnjaci|Bošnjak]], [[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Igor Balukčić]] ([[Hrvati|Hrvat]], [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Potvrđeni rezultati|date=3. 11. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=6. 11. 2026}}</ref> {{Izborni rezultati | kandidat1 = '''[[Savo Minić]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 301532 | kandidat2 = [[Branko Blanuša]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi2 = 237071 | kandidat3 = '''[[Ramiz Salkić]]''' | stranka3 = '''[[Stranka demokratske akcije]]''' | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi3 = 12213 | kandidat4 = [[Ćamil Duraković]] | stranka4 = [[Nezavisni kandidat]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi4 = 7893 | kandidat5 = [[Bogdan Jovanović]] | stranka5 = [[Stranka život]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SŽ|tamno|BS}} | glasovi5 = 4520 | kandidat6 = '''[[Igor Balukčić]]''' | stranka6 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]''' | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi6 = 3547 | kandidat7 = [[Jusuf Arifagić]] | stranka7 = [[Narod i pravda]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi7 = 3403 | kandidat8 = [[Ivan Begić]] | stranka8 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi8 = 2909 | kandidat9 = [[Marko Jorgić]] | stranka9 = [[Nezavisni kandidat]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}} | glasovi9 = 1973 | kandidat10 = [[Franjo Jukić]] | stranka10 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi10 = 1441 | kandidat11 = [[Begija Smajić]] | stranka11 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi11 = 1358 | kandidat12 = [[Ivo Kamenjašević]] | stranka12 = [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSS|tamno|BS}} | glasovi12 = 849 | važeći = 578709 | nevažeći = 27132 | elektorat = 1265080 | izvor = }} === Narodna skupština === Obrađeno je 605.680 glasačkih listića, od čega je 551.984 važećih (91,13%). Najveći broj glasova zabilježen je na redovnim biračkim mjestima - 533.578 (96,67%), dok je putem pošte pristiglo 10.089 (1,83%) glasova. U odsustvu, putem mobilnih timova i diplomatsko-konzularnih predstavništava glasalo je 7.314 (1,33%) birača, dok su 1.003 (0,18%) glasačka listića evidentirana u kategoriji potvrđenih glasačkih listića.<ref name=":1" /> {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 214609 | mandati1 = 34 | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 76311 | mandati2 = 12 | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 66104 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 30910 | mandati4 = 5 | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 30549 | mandati5 = 5 | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 28726 | mandati6 = 5 | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 25446 | mandati7 = 4 | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24862 | mandati8 = 4 | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 18370 | mandati9 = 3 | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 9088 | mandati10 = 1 | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = 27009 | mandati11 = 0 | važeći = 551984 | nevažeći = 53696 | elektorat = 1265080 | izvor = }} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] * [[Predsjednik Republike Srpske]] * [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Republika Srpska]] [[Kategorija:Izbori u Republici Srpskoj|2026]] dqb2ygfskn3ea81o5plbhj0xhgyjr0b Maren Kirkeeide 0 531381 3939269 3823597 2026-11-06T16:36:10Z AnToni 2325 3939269 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Maren Kirkeeide | slika = 2025-01-11_IBU_World_Cup_Biathlon_Oberhof_2025_STP_5059.jpg | veličina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|2003|03|01}} | mjesto_rođenja = [[Stryn]] | država rođenja = [[Norveška]] | država = {{ZID|Norveška}} | klub = [[Markane IL]] | trener = [[Patrick Oberegger]], [[Sverre Huber Kaas]] | visina = | težina = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''3''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''1''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''2''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]]) | pobjede SK = '''1''' | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''10.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''28.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''19.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) }} | pobjede u dis = {{plainlist| * '''1''' – masovni start }} | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2022/2023.|2022/23.]] | pobjede EK = 0 | plasman EK = '''4.''' ([[IBU kup 2022/2023.|2022/23.]]) | status = aktivna | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|7,5 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – masovni start (žene)|masovni start]]}} {{MedaljaTakmičenje|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstvo]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 1 | 1 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 1 }} }} '''Maren Kirkeeide''', rođena 1. marta 2003. u [[Stryn]]u, je norveška [[biatlon]]ka i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|dvostruka olimpijska pobjednica]] u biatlonu.<ref>{{cite web | url =https://www.olympics.com/en/milano-cortina-2026/results/athlete-details/42268 | title = Maren Kirkeeide| authorlink = | last = | first = | date = | website =www.olympics.com | publisher = | access-date =19. 2. 2026 | language = en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|49]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – masovni start (žene)|12]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|4]] |} Maren Kirkeeide je nastupila jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026.]] Osvojila je jednu zlatnu, jednu srebrnu i jednu bronzanu medalju. Prvu, zlatnu medalju osvojila je na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je bez promašaja i prednošću od 3.8&nbsp;s bila brža od drugoplasirane [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske]] biatlonke [[Océane Michelon]]; a dan kasnije u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|potjeri]] osvojila je srebrnu medalju s tri promašaja i zaostatkom od 28.8&nbsp;s u odnosu na pobjednicu [[Italija na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|italijansku]] biatlonku [[Lisa Vittozzi|Lisu Vittozzi]]. Bronzanu medalju je osvojila na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Juni Arnekleiv]], [[Karoline Offigstad Knotten]] i [[Marthe Kråkstad Johansen]], kada su sa zaostatkom od 1:07.6&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske]] štafete u sastavu: [[Camille Bened]], [[Océane Michelon]], [[Lou Jeanmonnot]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – potjera (žene)|33]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – masovni start (žene)|3]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – pojedinačna štafeta (mješovito)|13]] |} Nastupila je samo na jednom [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskom prvenstvu]] i to na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]] Osvojila je jednu srebrnu i jednu bronzanu medalju. Srebrnu medalju je osvojila u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Karoline Offigstad Knotten]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]] i [[Ragnhild Femsteinevik]], kada su zaostali 1:04.2&nbsp;min iza pobjedničke francuske štafete u sastavu: [[Lou Jeanmonnot]], [[Océane Michelon]], [[Justine Braisaz-Bouchet]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. Dan kasnije osvojila je bronzanu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – masovni start (žene)|utrci masovno starta]] s tri promašaja i zaostatkom od 16.5&nbsp;s u odnosu na pobjednicu švedsku biatlonku [[Elvira Öberg|Elviru Öberg]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="8" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]] |- |74||54||10|| |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio joj je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] 18. marta 2023. u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je osvojila 25-o mjesto s jednim promašajem i zaostatkom od 1:23.41&nbsp;min bila sporija od francuske biatlonke [[Lou Jeanmonnot]], koja je završila utrku bez promašaja. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je pobjeda u [[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|sezoni SK 2025/26.]] u [[Francuska|francuskom]] [[Annecy-Le Grand-Bornand]]u 21. decembra 2025. u utrci masovnog starta, kada je s jednim promašajem i prednošću od 00.3&nbsp;s bila brža od drugoplasirane [[Lou Jeanmonnot]], te 00.8&nbsp;s od trećeplasirane [[Justine Braisaz-Bouchet]]. Pobjedila je jednom u štafeti u [[Njemačka|njemačkom]] [[Ruhpolding]]u 14. januara 2026. s [[Marthe Kråkstad Johansen]], [[Juni Arnekleiv]] i [[Karoline Offigstad Knotten]]. == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Maren Kirkeeide}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|2898}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Kirkeeide, Maren}} [[Kategorija:Rođeni 2003.]] [[Kategorija:Biografije, Stryn]] [[Kategorija:Norveški biatlonci]] [[Kategorija:Norveški olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Norveška)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Norveška)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Norveška)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Živi ljudi]] edgpk8dl4rq1sc7is14h1nziylz8la5 Ida Lien 0 531451 3939226 3813769 2026-11-06T15:12:26Z AnToni 2325 3939226 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Ida Lien | slika = Lien_I._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2604.jpg | veličina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1997|04|05}} | mjesto_rođenja = [[Drammen]] | država rođenja = [[Norveška]] | država = {{ZID|Norveška}} | klub = [[Simostranda IL]] | trener = [[Patrick Oberegger]], [[Sverre Huber Kaas]] | visina = 171 | težina = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2025]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 6 | plasman SK = {{plainlist| * '''29.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''21.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''30.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) }} | pobjede u dis = | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede EK = 4 | plasman EK = '''7.''' ([[IBU kup 2023/2024.|2023/24.]]) | status = aktivna | aktualizirano = 28. 2. 2026. | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstvo]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 1 | 0 | 0 }} }} '''Ida Lien''', rođena 5. aprila 1997. u [[Drammen]]u, je norveška [[biatlon]]ka i [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetska prvakinja]] u biatlonu.<ref>{{cite web |url=https://skiskyting.no/kontaktperson/ida-lien/ |title=Ida Lien |website=www.skiskyting.no| language = no}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.biathlonworld.com/athlete/ida-lien/btnor20504199701 |title=International Biathlon Union - Athlete profile for Ida LIEN |website=International Biathlon Union - IBU| language = en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|38]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|33]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|4]] | |} Ida Lien je nastupila jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022]], ali nije osvajala medalje. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat 33-o mjesto na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|utrci potjere na 10&nbsp;km]], kada je s četiri promašaja i zaostatkom od 4:35.2&nbsp;min bila sporija od pobjednice, [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Norvežanke]] [[Marte Olsbu Røiseland]], koja je završila utrku s jednim promašajem. U štafetnim takmičenjima najbolji joj je plasman bio u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]], kada je s [[Karoline Offigstad Knotten]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]] osvojila četvrto mjesto iza [[Švedska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|švedske štafete]] u sastavu: [[Linn Persson]], [[Mona Brorsson]], [[Hanna Öberg]] i [[Elvira Öberg]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – masovni start (žene)|24]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|1]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|42]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|36]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (žene)|6]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|77]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|30]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|10]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|35]] | | | | | | |} Nastupila je nastupila na četiri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]] Osvojila je jednu zlatnu medalju na SP 2021. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]. Najbolji plasman u pojedinačnim utrkama joj je 11-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|na 15&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 2:24.3&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Markéta Davidová|Markéte Davidove]], koja je završila utrku bez promašaja. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="8" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]] |- | ||29||36||40||36||24 |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio joj je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] 7. marta 2020. u [[Češka|češkom]] [[Nové Město na Moravě|Novém Městu na Moravě]], kada je pobijedila u utrci štafete s [[Karoline Offigstad Knotten]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]] i [[Tiril Eckhoff]]. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je treće mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|sezoni SK 2023/24.]] u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 1. marta 2024. u utrci na 15&nbsp;km, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 32.0&nbsp;s bila sporija od pobjednice [[Ingrid Landmark Tandrevold]]. Pobjedila je šest puta u štafeti. == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Ida Lien}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|2898}} {{Svjetske prvakinje u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Lien, Ida}} [[Kategorija:Rođeni 1997.]] [[Kategorija:Biografije, Drammen]] [[Kategorija:Norveški biatlonci]] [[Kategorija:Norveški olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Živi ljudi]] ex8qkq1z9o7strsqfwttgqwgk0nz0c0 Mona Brorsson 0 531602 3939230 3822567 2026-11-06T15:13:33Z AnToni 2325 3939230 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Mona Brorsson | puno_ime = Mona Helen Brorsson | slika = Brorsson_M._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2073.jpg | veličina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1990|03|28}} | mjesto_rođenja = [[Järnskog]], [[Eda]] | država rođenja = [[Švedska]] | država = {{ZID|Švedska}} | klub = [[Finnskoga IF]] | trener = [[Johannes Lukas]] | visina = 167 | težina = 64 <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''2''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024.]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2011/13.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 2 | plasman SK = {{plainlist| * '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''13.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) }} | pobjede_u_dis = | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2011/2012.|2011/12.]] | pobjede EK = 2 | plasman EK = '''14.''' ([[IBU kup 2012/2013.|2012/13.]]) | status = neaktivna | aktualizirano = 9. 3. 2026. | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstvo]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]] | 1 | 1 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 0 }} }} '''Mona Brorsson''', rođena 28. marta 1990. u [[Järnskog]]u u [[Eda|Edi]] je nekadašnja [[švedska]] [[biatlon]]ka i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|27]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (žene)|13]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|12]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (žene)|21]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|1]] | |} Mona Brorsson je nastupila dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] Osvojila je jednu zlatnu i jednu srebrnu medalju. Prvu, srebrnu medalju osvojila je na ZOI 2018. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anna Magnusson|Annom Magnusson]], [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]] i [[Linn Gestblom]], kada su sa zaostatkom od 10.7&nbsp;s bili sporiji od pobjedničke [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|bjeloruske]] štafetu u sastavu: [[Nadzeja Skardzina]], [[Irina Krjuko]], [[Dinara Alimbekava]] i [[Darja Domračeva]]. Na ZOI 2022. osvojila je zlatnu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Linn Gestblom]], [[Elvira Öberg|Elvirom Öberg]] i [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]], kada su s prednošću od 12.0&nbsp;s bili brži od drugoplasirane [[Ruski olimpijski komitet na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ruske]] štafetu, koja je zbog kazne Ruskom biatlonskom savezu, nastupila po imenom [[Ruski olimpijski komitet]] u sastavu: [[Irina Kazakevič]], [[Kristina Rezcova]], [[Svjetlana Mironova (biatlonka)|Svjetlana Mironova]] i [[Uljana Nigmatulina]]. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat deseto mjesto na ZOI 2018. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|utrci potjere na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:54.5&nbsp;min bila sporija od pobjednice, [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Njemice]] [[Laura Dahlmeier|Laure Dahlmeier]], koja je završila utrku s jednim promašajem. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – potjera (žene)|38]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|16]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (mješovito)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|46]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|6]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – masovni start (žene)|14]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|2]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|33]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|29]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|53]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|58]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – masovni start (žene)|21]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – masovni start (žene)|21]] | | | |} Nastupila je na osam [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] Osvojila je jednu srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Linn Persson]], [[Anna Magnusson|Annom Magnusson]] i [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]]. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat peto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|potjeri]], kada je s jednim promašajem zaostala 21.7&nbsp;s iza pobjednice [[Anastasija Kuzmina|Anastasije Kuzmine]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="15" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- | ||102||62||37||42||41||19||20||28||16|| ||45||14 |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio joj je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] 1. marta 2013 2019. u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u u utrci na 7,5&nbsp;km kada je s dva promašaja bila 3:52.4&nbsp;min sporija od pobjednice [[Tora Berger|Tore Berger]]. U pojedinačnim utrkama najbolji joj je rezultat drugo mjesto u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] u [[Ruhpolding]]u, 12. januara 2024, kada je bez promašaja bila 18.24&nbsp;s sporija od pobjednice [[Ingrid Landmark Tandrevold]]. == Privatni život == == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Mona Brorsson}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|525}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Brorsson, Mona}} [[Kategorija:Rođeni 1990.]] [[Kategorija:Biografije, Eda]] [[Kategorija:Švedski biatlonci]] [[Kategorija:Švedski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Švedska)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Švedska)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] meh3m8aqigda4tswl8vy6251m21whqc 3939263 3939230 2026-11-06T16:35:06Z AnToni 2325 3939263 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Mona Brorsson | puno_ime = Mona Helen Brorsson | slika = Brorsson_M._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2073.jpg | veličina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1990|03|28}} | mjesto_rođenja = [[Järnskog]], [[Eda]] | država rođenja = [[Švedska]] | država = {{ZID|Švedska}} | klub = [[Finnskoga IF]] | trener = [[Johannes Lukas]] | visina = 167 | težina = 64 <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''2''' | zlato OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024.]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2011/13.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 2 | plasman SK = {{plainlist| * '''14.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''13.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]]) }} | pobjede_u_dis = | kraj karijere = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2011/2012.|2011/12.]] | pobjede EK = 2 | plasman EK = '''14.''' ([[IBU kup 2012/2013.|2012/13.]]) | status = neaktivna | aktualizirano = 9. 3. 2026. | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstvo]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]] | 1 | 1 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 0 }} }} '''Mona Brorsson''', rođena 28. marta 1990. u [[Järnskog]]u u [[Eda|Edi]] je nekadašnja [[švedska]] [[biatlon]]ka i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijska pobjednica]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|14]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|27]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|10]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (žene)|13]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|11]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|12]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (žene)|21]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|1]] | |} Mona Brorsson je nastupila dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|ZOI 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] Osvojila je jednu zlatnu i jednu srebrnu medalju. Prvu, srebrnu medalju osvojila je na ZOI 2018. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Anna Magnusson|Annom Magnusson]], [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]] i [[Linn Gestblom]], kada su sa zaostatkom od 10.7&nbsp;s bili sporiji od pobjedničke [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|bjeloruske]] štafetu u sastavu: [[Nadzeja Skardzina]], [[Irina Krjuko]], [[Dinara Alimbekava]] i [[Darja Domračeva]]. Na ZOI 2022. osvojila je zlatnu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Linn Gestblom]], [[Elvira Öberg|Elvirom Öberg]] i [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]], kada su s prednošću od 12.0&nbsp;s bili brži od drugoplasirane [[Ruski olimpijski komitet na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ruske]] štafetu, koja je zbog kazne Ruskom biatlonskom savezu, nastupila po imenom [[Ruski olimpijski komitet]] u sastavu: [[Irina Kazakevič]], [[Kristina Rezcova]], [[Svjetlana Mironova (biatlonka)|Svjetlana Mironova]] i [[Uljana Nigmatulina]]. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat deseto mjesto na ZOI 2018. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|utrci potjere na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:54.5&nbsp;min bila sporija od pobjednice, [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Njemice]] [[Laura Dahlmeier|Laure Dahlmeier]], koja je završila utrku s jednim promašajem. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – potjera (žene)|38]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (mješovito)|16]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (mješovito)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|56]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|46]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|6]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – masovni start (žene)|14]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|2]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|33]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|29]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|53]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|58]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – masovni start (žene)|21]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – masovni start (žene)|21]] | | | |} Nastupila je na osam [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] Osvojila je jednu srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Linn Persson]], [[Anna Magnusson|Annom Magnusson]] i [[Hanna Öberg|Hannom Öberg]]. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat peto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|potjeri]], kada je s jednim promašajem zaostala 21.7&nbsp;s iza pobjednice [[Anastasija Kuzmina|Anastasije Kuzmine]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="15" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- | ||102||62||37||42||41||19||20||28||16|| ||45||14 |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio joj je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2012/2013.|2012/13.]] 1. marta 2013 2019. u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u u utrci na 7,5&nbsp;km kada je s dva promašaja bila 3:52.4&nbsp;min sporija od pobjednice [[Tora Berger|Tore Berger]]. U pojedinačnim utrkama najbolji joj je rezultat drugo mjesto u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] u [[Ruhpolding]]u, 12. januara 2024, kada je bez promašaja bila 18.24&nbsp;s sporija od pobjednice [[Ingrid Landmark Tandrevold]]. == Privatni život == == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Mona Brorsson}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|525}} {{Olimpijske pobjednice u biatlonu-štafeta}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Brorsson, Mona}} [[Kategorija:Rođeni 1990.]] [[Kategorija:Biografije, Eda]] [[Kategorija:Švedski biatlonci]] [[Kategorija:Švedski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Švedska)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Švedska)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 0zctwzx02zikb5b4sbn2rafnxb1rt4n Selina Grotian 0 531784 3939268 3823274 2026-11-06T16:35:56Z AnToni 2325 3939268 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Selina Grotian | slika = 2025-01-11_IBU_World_Cup_Biathlon_Oberhof_2025_STP_5091_(cropped).jpg | puno ime = | država = {{ZID|Njemačka}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|2004|03|25}} | mjesto rođenja = [[Garmisch-Partenkirchen,]] | država rođenja = [[Njemačka]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = SC Mittenwald | trener = [[Kristian Mehringer]], [[Sverre Olsbu Røiseland]] | visina = | težina = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''2''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''2''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] | pobjede SK = '''1''' | plasman SK = {{plainlist| * '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''26.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) }} | pobjede SK štafeta= 2 | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2022/2023.|2022/23.]] | pobjede EK = | plasman EK = '''6.''' ([[IBU kup 2022/2023.|2022/23.]]) | kraj karijere = | status = aktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 - štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 - štafeta (mješovito)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 2 }} |ažurirano = 23. 3. 2026. }} '''Selina Grotian''', rođena 25. marta 2004. u [[Garmisch-Partenkirchen]]u je [[njemačka]] [[biatlon]]ka.<ref>{{cite web | url =https://www.olympics.com/en/milano-cortina-2026/results/athlete-details/41356 | title = Selina Grotian| authorlink = | last = | first = | date = | website =www.olympics.com | publisher = | access-date =13. 3. 2026 | language = en}}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|štafeta (mješovito)}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 15 km|55]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 7,5 km|52]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|41]] | | | |} Grotian je nastupila samo jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026]], ali nije osvajala medalje. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat bilo 41-o mjesto na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (žene)|utrci potjere]], kada je s četiri promašaja zaostala 3:54.6&nbsp;min iza pobjednice [[Italija na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|italijanske biatlonke]] [[Lisa Vittozzi|Lise Vittozzi]]. U štafetnim takmičenjima nije nastupala. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|30]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – masovni start (žene)|30]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|46]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – potjera (žene)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – masovni start (žene)|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|5]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|3]] | |} Grotian je nastupila na dva [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]] Osvojila je dvije bronzane medalje. Prvu bronzanu medalju osvojila je na SP 2024. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Janina Hettich-Walz|Janinom Hettich-Walz]], [[Vanessa Voigt|Vanessom Voigt]] i [[Sophia Schneider|Sophiom Schneider]], kada su sa zaostatkom od 1:14.2&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke francuske štafete u sastavu: [[Lou Jeanmonnot]], [[Sophie Chauveau]], [[Justine Braisaz-Bouchet]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]; a drugu na SP 2025. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] s [[Franziska Preuß]], [[Philipp Nawrath]] i [[Justus Strelow]], kada su sa zaostatkom od 1:18.4&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke francuske štafete u sastavu: [[Lou Jeanmonnot]], [[Éric Perrot]], [[Émilien Jacquelin]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je četvrto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je bez promašaja i zaostatkom od 41:01.1&nbsp;min bila sporija od pobjednice [[Lisa Vittozzi|Lise Vittozzi]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="6" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]] |- | ||29||9|| |} Prvi nastup Grotian u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|sezoni 2022/23.]] Na prvom nastupu u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u, 18. marta 2023. u utrci na 7,5&nbsp;km osvojila je 44-o mjesto s dva promašaja i zaostatkom od 1:48.3&nbsp;min bila sporija u odnosu na pobjednicu [[Denise Herrmann-Wick]]. Najbolji rezultat joj je pobjeda u [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|sezoni 2024/25.]] u utrci masovnog starta na 12,5&nbsp;km u [[Francuska|francuskom]] [[Annecy-Le Grand-Bornand]]u, kada je s jednim promašajem i prednošću od 12.7&nbsp;s bila brža od drugoplasirane [[Franziska Preuß|Franziske Preuß]]. U štafetnim utrkama je pobijedila dva puta. == Nagrade == {{Sekcija}} == Privatni život == Njen stariji brat [[Tim Grotian|Tim]] je njemački biatlonac. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Selina Grotian}} * {{Sport365|2783}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Grotian, Selina}} [[Kategorija:Rođeni 2004.]] [[Kategorija:Biografije, Garmisch-Partenkirchen]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Aktivni biatlonci]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 25h7kf5kxl8k96lcatyke70xgbmnh1k Edhem Čustović 0 532171 3939312 3931851 2026-11-06T20:24:41Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939312 wikitext text/x-wiki {{Čišćenje}}{{Preuređivanje}} {{Infokutija naučnik | ime = Edhem Čustović | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1984|4|23}} | mjesto_rođenja = [[Tuzla]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFRJ]] | prebivalište = [[Melbourne]], [[Australija]], Tuzla, Banja Luka i Sarajevo, [[Bosna i Hercegovina]] | državljanstvo = [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačko]] i [[Australija|australsko]] | polje = [[inženjerstvo]], [[poduzetništvo]], [[inovacija]], [[nauka]], [[filantropija]] | institucija = La Trobe University | slika = Portrait Edhem Eddie Custovic.png }} '''Edhem Čustović''' (rođen 23. aprila 1984. u [[Tuzla|Tuzli]]) bosanskohercegovački je naučnik, inženjer, univerzitetski nastavnik, poduzetnik i filantrop. Djeluje u [[Australija|Australiji]], gdje je povezan s univerzitetom La Trobe, a u javnosti je poznat i kao osnivač fondacije ''Bosnia & Herzegovina Futures Foundation'', organizacije usmjerene na mentorstvo, obrazovanje i profesionalno umrežavanje mladih iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].<ref name="latrobe.edu.au">{{cite web |title=Changing the mindset of Bosnia's youth |url=https://www.latrobe.edu.au/news/articles/2017/release/changing-the-mindset-of-bosnias-youth |website=La Trobe University |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Team |url=https://www.bhfuturesfoundation.org/team |website=Bosnia & Herzegovina Futures Foundation |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Biografija == Rođen je u Tuzli. Kao dijete je s porodicom napustio Bosnu i Hercegovinu te je dio djetinjstva proveo u [[Švicarska|Švicarskoj]] prije preseljenja u Australiju.<ref>{{cite web |title=Čustović: Znanje i mladi povezuju BiH s Australijom |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-edhem-custovic/30112865.html |website=Radio Slobodna Evropa |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Dr. Edhem Čustović – Čovjek koji mijenja budućnost BiH |url=https://furaj.ba/dr-edhem-custovic-covjek-koji-mijenja-buducnost-bih/ |website=Furaj.ba |access-date=24. 3. 2026}}</ref> Kasnije je izgradio akademsku i profesionalnu karijeru u Melbourneu, povezujući tehničke nauke s inovacijama, komercijalizacijom istraživanja i razvojem poduzetništva.<ref>{{cite web |title=Professor Edhem Čustović |url=https://ianubih.ba/professor-edhem-custovic/ |website=International Academy of Sciences and Arts in Bosnia and Herzegovina |access-date=24. 3. 2026 |archive-date=14. 1. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114071435/http://ianubih.ba/professor-edhem-custovic/ |url-status=dead }}</ref> == Karijera == Čustović je radio na La Trobe University od 2007.do 2012. kao asistent, od 2012. do 2014. kao docent i od 2014. do kraja 2023. kao profesor, gdje je obavljao akademske i projektne funkcije te vodio aktivnosti povezane s inovacijama i poduzetništvom.<ref name="latrobe.edu.au"/><ref>{{cite web |title=Edhem Custovic |url=https://www.helvetas.org/en/switzerland/who-we-are/contact/Edhem-Custovic_person_6859 |website=Helvetas |access-date=24. 3. 2026}}</ref> Njegov stručni rad obuhvata inženjerstvo, razvoj industrijskih projekata, obrazovne programe i podršku mladim stručnjacima. U stručnim i profesionalnim organizacijama bio je aktivan i izvan univerzitetskog rada. Bio je predsjednik viktorijanske sekcije [[IEEE]]-a, a kasnije je izabran i u upravne strukture te organizacije na globalnom nivou.<ref>{{cite web |title=IEEE Victorian Section History Committee |url=https://r10.ieee.org/victorian/history-committee/ |website=IEEE Victorian Section |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref name="spectrum.ieee.org">{{cite web |title=How Eddie Custovic Is Building His Legacy |url=https://spectrum.ieee.org/legacy-of-eddie-custovic |website=IEEE Spectrum |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Bosnia & Herzegovina Futures Foundation == Zajedno s bratom Rešadom Čustovićem suosnovao je [[Bosnia & Herzegovina Futures Foundation]] 2015. Cilj fondacije jeste pružanje stipendija, mentorstva, stručnih kontakata i razvojnih prilika mladima iz Bosne i Hercegovine i dijaspore.<ref>{{cite web |title=About |url=https://www.bhfuturesfoundation.org/our-statement |website=Bosnia & Herzegovina Futures Foundation |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Founder Edhem Čustović on N1 Television |url=https://www.bhfuturesfoundation.org/news/2025/7/6/bh-futures-foundation-in-the-spotlight-founder-eddie-custovic-on-n1-television |website=Bosnia & Herzegovina Futures Foundation |access-date=24. 3. 2026}}</ref> Kroz fondaciju je organizirao i podržavao brojne programe profesionalnog povezivanja i promocije uspjeha bosanskohercegovačkih stručnjaka u svijetu.<ref name="spectrum.ieee.org"/> == Priznanja == Čustović je tokom akademske, inženjerske i društvene karijere dobio niz nagrada i priznanja u Australiji, Sjedinjenim Američkim Državama, Bosni i Hercegovini i u okviru međunarodnih profesionalnih organizacija. Priznanja se odnose prvenstveno na njegov rad u inženjerstvu i tehnološkim inovacijama, razvoj mladih stručnjaka i studenata, unapređenje zapošljivosti, profesionalno liderstvo i društveni angažman. === Međunarodna i IEEE priznanja === [[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]] Outstanding Young Professional Award (IEEE nagrada Theodore W. Hissey za izvanrednog mladog profesionalca), 2022.<ref>{{Cite web|url=https://spectrum.ieee.org/legacy-of-eddie-custovic|title=How Eddie Custovic Is Building His Legacy - IEEE Spectrum|website=spectrum.ieee.org|language=en|access-date=24. 9. 2026}}</ref> IEEE dodijelio je Čustoviću 2022. nagradu za „liderstvo u osnaživanju i razvoju tehnoloških profesionalaca na globalnom nivou“ (''for leadership in the empowerment and development of technology professionals globally''). Riječ je o međunarodnom IEEE priznanju namijenjenom mladim profesionalcima koji su ostvarili značajan doprinos struci, profesionalnoj zajednici i razvoju drugih tehnoloških stručnjaka. Nagrada se dodjeljuje samo jednom dobitniku godišnje na globalnom nivou, što je svrstava među selektivna IEEE priznanja za mlade profesionalce. Dosadašnja lista dobitnika potvrđuje po jednog laureata za svaku godinu dodjele.<ref>{{Cite web|url=https://ethw.org/IEEE_Theodore_W._Hissey_Outstanding_Young_Professional_Award|title=IEEE Theodore W. Hissey Outstanding Young Professional Award|date=27. 2. 2025|website=ETHW|language=bs|access-date=24. 9. 2026}}</ref> [[Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE]] MGA Young Professionals Achievement Award (IEEE MGA nagrada za dostignuća mladih profesionalaca), 2015. Dobio je globalnu nagradu IEEE Member and Geographic Activities – Young Professionals za doprinos i liderstvo unutar međunarodne zajednice mladih IEEE profesionalaca. Priznanje je povezano s njegovim dugogodišnjim angažmanom u razvoju mladih inženjera i profesionalaca, mentorstvu, profesionalnom razvoju i aktivnostima IEEE-a.<ref>{{Cite web|url=https://yp.ieee.org/volunteers/mga-young-professionals-achievement-award/|title=MGA Young Professionals Achievement Award|website=Young Professionals|language=en-US|access-date=24. 9. 2026}}</ref> === Priznanja u Bosni i Hercegovini === * [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]] dodijelilo je Čustoviću diplomatski pasoš 2025. kao posebno priznanje za dugogodišnji doprinos Bosni i Hercegovini, njenoj međunarodnoj promociji i radu s mladima. Njegov angažman posebno je vezan za obrazovanje, mentorstvo, povezivanje bosanskohercegovačke dijaspore s domovinom te aktivnosti Bosnia & Herzegovina Futures Foundation.<ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/posts/ministry-of-foreign-affairs-of-bosnia-and-herzegovina_ministar-vanjskih-poslova-bosne-i-hercegovine-activity-7359582385157324802-zdp-|title=Ministar vanjskih poslova 🇧🇦 Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković uručio je danas diplomatski pasoš dr. Edhemu Čustoviću, vizionaru i osnivaču Bosnia &amp; Herzegovina Futures Foundation, organizacije… {{!}} Ministry of Foreign Affairs of Bosnia and Herzegovina {{!}} 51 comments|website=LinkedIn|language=en|access-date=24. 9. 2026}}</ref> * Čustoviću je 2022. iz Ureda gradonačelnika Mostara dodijeljen Ključ Grada Mostara. Priznanje je uručeno u okviru njegovog angažmana i saradnje s lokalnom zajednicom i predstavljeno kao priznanje prijatelju Grada Mostara. Ključ je simbolično gradsko priznanje koje se dodjeljuje prijateljima grada u značajnim prigodama. * Godine 2022. primio je Zlatnu značku [[Bijeljina|Grada Bijeljina]]. Priznanje Grada Bijeljina dodijeljeno u vrijeme mandata gradonačelnika Ljubiše Petrovića. Čustoviću je dodijeljeno priznanje Grada Bijeljina za doprinos radu s mladima, podršku njihovom obrazovanju i profesionalnom razvoju, te ostvarenu saradnju s Gradom Bijeljina na inicijativama usmjerenim na mlade i lokalnu zajednicu. * Čustović je 2022. primio Zlatnik Grada Sarajeva, u vrijeme mandata gradonačelnice [[Benjamina Karić|Benjamine Karić]]. === Akademska i univerzitetska priznanja === * Vice-Chancellor's Award – Supporting Student Employability (Nagrada rektora za doprinos zapošljivosti studenata), La Trobe University, 2015. [[John Dewar]] dodijelio je Čustoviću 2015. ''Vice-Chancellor's Award for Supporting Student Employability''. Priznanje je dobio za rad na unapređenju zapošljivosti studenata i povezivanju univerzitetskog obrazovanja s potrebama industrije. Njegov rad u ovom području obuhvatao je mentorstvo, saradnju s industrijom, profesionalni razvoj studenata i stvaranje prilika za sticanje praktičnog iskustva. * Godine 2018. imenovan je ''Employability Champion'' u School of Computing, Engineering and Mathematical Sciences na La Trobe Universityju. Priznanje je povezano s njegovim kontinuiranim radom na povezivanju studenata s industrijom, razvoju profesionalnih vještina i unapređenju mogućnosti zapošljavanja diplomiranih studenata. * La Trobe University dodijelio mu je 2010. ''Gold Award for Community Service'' za društveni i volonterski angažman tokom doktorata. * Iste godine dobio je i ''La Trobe Award'' u području liderstva i društveno-korisnog rada, kao priznanje za angažman izvan redovnih akademskih obaveza. === Inženjerske i inovacijske nagrade === * (Nacionalna nagrada Engineers Australia za inženjersku izvrsnost u istraživanju, razvoju i inovacijama), 2014. Čustović je bio član istraživačko-razvojnog tima povezanog s razvojem nove generacije digitalnog visokofrekventnog radarskog sistema<ref>{{Cite news|title=Radar made from rugby posts attracts global attention|url=https://www.abc.net.au/news/2014-09-23/tiger-3-radar-innovation-attracts-global-attention/5763714|newspaper=ABC News|date=23. 9. 2014|access-date=24. 9. 2026|language=en-AU}}</ref>. Projekat je 2014. dobio nacionalno priznanje Engineers Australia u kategoriji istraživanja, razvoja i inovacija. Čustovićev rad na projektu obuhvatao je razvoj, optimizaciju i izgradnju digitalnog HF radarskog sistema. * Godine 2013. Čustović i tim s kojim je radio osvojili su nacionalno Telstra M2M univerzitetsko inovacijsko takmičenje. La Trobe University kasnije je ovo dostignuće izdvojio u njegovom alumni profilu kao jedan od značajnih trenutaka njegove akademske karijere. * Telstra M2M University Innovation Challenge – Best Technical Development (Najbolje tehničko rješenje), 2014.' * Godine 2014. njegov rad u okviru Telstra M2M University Innovation Challenge dobio je priznanje za najbolji tehnički razvoj. * Telstra M2M University National Innovation Challenge – Second Place (Drugo mjesto na nacionalnom Telstra M2M univerzitetskom inovacijskom izazovu), 2015. * Godine 2015. projekat/tim s kojim je Čustović radio osvojio je drugo mjesto na nacionalnom Telstra M2M University Innovation Challenge. === Istraživačka i studentska priznanja === * Godine 2008. Čustović je dobio ''Australian Postgraduate Award (APA), stipendiju namijenjenu podršci postdiplomskim istraživačima u Australiji tokom doktorskog studija. * Godine 2008. primljen je u Golden Key International Honour Society, međunarodno akademsko počasno društvo. * Best Student Paper – IB2COM (Najbolji studentski naučni rad), 2011. Na konferenciji IB2COM 2011 dobio je nagradu za najbolji studentski rad. * Runner-up Best Student Paper – Australian Space Science Conference (Drugo mjesto za najbolji studentski naučni rad na Australian Space Science Conference), 2011.' Iste godine osvojio je drugo mjesto u kategoriji najboljeg studentskog naučnog rada na Australian Space Science Conference. * Commercialisation Training Scheme Scholarship (Stipendija programa obuke iz komercijalizacije), 2011. Godine 2011. dobio je stipendiju za program stručnog usavršavanja iz oblasti komercijalizacije istraživanja i tehnologije. == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Čustovic, Edhem}} [[Kategorija:Rođeni 1984.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački naučnici]] [[Kategorija:Biografije, Tuzla]] [[Kategorija:Živi ljudi]] jdyw3jg6w7mgxk0wbyuzwn5zl9jjy7r Razgovor:Almir Badnjević 1 532173 3939378 3939202 2026-11-06T20:45:33Z Palapa 383 /* Brisanje izmjena */ odgovor 3939378 wikitext text/x-wiki {{CEE proljeće 2026. | korisnik = Mhare | tema = nauka | tema2 = | tema3 = | država = Bosna i Hercegovina | država2 = | država3 = }} == Brisanje izmjena == @[[Korisnik:Palapa|Palapa]] čemu brisanje moje izmjene ? Sve je potkrijepljeno izvorima, i obrisane rečenice koje zvuče kao reklamiranje. [[Korisnik:Akir-toj|Akir-toj]] ([[Razgovor s korisnikom:Akir-toj|razgovor]]) 10:43, 6 novembar 2026 (CET) :jednostrano [[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 11:21, 6 novembar 2026 (CET) ::Ne bih rekao da je jednostrano, sve je referencirano i dato i mišljenje Badnjevića. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 11:31, 6 novembar 2026 (CET) :::neka nađu neki sudski forum pa se tamo rasprave [[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 21:45, 6 novembar 2026 (CET) ncqmxo5yrz4t2po2ut6xy8sn0tssa34 Jelena Kručinkina 0 532903 3939265 3824352 2026-11-06T16:35:26Z AnToni 2325 3939265 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Jelena Kručinkina | slika = 2020-01-11_IBU_World_Cup_Biathlon_Oberhof_1X7A4861_by_Stepro.jpg | puno ime = Jelena Jurjevna Kručinkina | država = {{ZID|Rusija}} <small>(do 2018.)</small><br />{{ZID|Bjelorusija}} <small>(od 2018.)</small> | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1995|03|28}} | mjesto rođenja = [[Smolni]], [[Mordovija]] | država rođenja = [[Rusija]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = | visina = 168 | težina = 55 <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = | nastup OI NS = | medalje OI NS = | zlato OI NS = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 0 | plasman SK = {{plainlist| * '''30.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''29.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''28.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''27.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''42.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = <!-- [[IBU kup 2010/2011.|2010/11.]] --> | pobjede EK = | plasman EK = <!-- '''70.''' ([[IBU kup 2015/2016.|2015/16.]]) --> | kraj karijere = | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 4. 4. 2026. }} '''Jelena Kručinkina''' rođena 28. marta 1995. u [[Smolni]]ju, [[Mordovija]], [[Rusija]] kao '''Jelena Jurjevna Kručinkina''' ({{jez-be|Алена Кручынкіна}}, {{jez-ru|Елена Юрьевна Кручинкина}}) je nekadašnja ruska i od 2018. bjeloruska [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|48]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|70]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|13]] | |} Jelena Kručinkina je nastupila jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igarama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022]]. Najbolji plasman u pojedinačnoj konkurenciji ostvarila je na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]] osvajanjem 48-og mjesta, kada je s četiri promašaja zaostala 5:44.1&nbsp;min iza pobjednice [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|njemačke biatlonke]] [[Denise Herrmann]]. U štafetnim utrkama je osvojila 13-o mjesto na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Irina Leščanka|Irinom Leščankom]], [[Dinara Alimbekava|Dinarom Alimbekavom]] i [[Hana Sola|Hanom Solom]], kada su sa zaostatkom od 5:30.5&nbsp;min bili iza pobjedničke [[Švedska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|švedske]] štafete u sastavu: [[Linn Persson]], [[Mona Brorsson]], [[Hanna Öberg]] i [[Elvira Öberg]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|46]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|44]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|13]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|77]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 7,5 km|49]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (žene)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|26]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 7,5 km|49]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (žene)|49]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|4]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|14]] | |} Nastupila je na tri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021]], ali nije osvajale medalje. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji joj je 26-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]] je s tri promašaja i 3:33.4&nbsp;min zaostatka bila iza pobjednice [[Markéta Davidová|Markéte Davidove]]. U štafeti joj je najbolji rezultat bilo četvrto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] sa [[Irina Krjuko|Irinom Krjuko]], [[Hana Sola|Hanom Solom]] i [[Dinara Alimbekava|Dinarom Alimbekavom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="4" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] |- |65||49||30||61 |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] imala je 17. januara 2019. u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/18.]] u [[Njemačka|njemačkom]] [[Ruhpolding]]u u utrci na 7,5&nbsp;km kada je osvojila 23-o mjesto bez promašaja i zaostatkom od 1:25.0&nbsp;min iza pobjednice, slovačke biatlonke [[Anastasija Kuzmina|Anastasije Kuzmine]]. Najbolji nastup u karijeri joj je 13-o mjesto u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] u njemačkom [[Ruhpolding]]u 12. januara 2022; a u štafeti drugo mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] u švedskom [[Östersund]]u 5. decembra 2022, s [[Irina Leščanka|Irinon Leščankom]], [[Dinara Alimbekava|Dinarom Alimbekavom]] i [[Hana Sola|Hanom Solom]] === Bjeloruska prvenstva === {{sekcija}} == Prestanak karijere == {{sekcija}} == Privatni život == Njena sestra blizankinja [[Irina Kručinkina|Irina]] je nekadašnja bjeloruska biatlonka. == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} <!-- * {{Sport365|93}} --> * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Kručinkina, Jelena}} [[Kategorija:Rođeni 1995.]] [[Kategorija:Biografije, Smolni]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] cjjec41lt4947s63zq695bjjn6h86jc Olga Kudrašova 0 533221 3939259 3830985 2026-11-06T16:34:29Z AnToni 2325 3939259 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Olga Sergejevna Kudrašova | slika = | veličina_slike = | opis_slike = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1978|11|25}} | mjesto_rođenja = [[Zelenodolsk]], [[SSSR]] | država = {{ZID|Bjelorusija}} | trener = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1.''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|2010.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= | plasman SK = {{plainlist| * '''28.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''25.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''31.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]], [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09.]]) }} | pobjede u dis = | kraj karijere = 2010. <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2006/2007.|2006/07.]] | pobjede EK = '''1''' | plasman EK = '''19''' ([[IBU kup 2006/2007.|2006/07.]]) | status = neaktivna | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Juniorsko svjetsko prvenstvo u biatlonu|Juniorska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropsko prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} }} '''Olga Sergejevna Kudrašova''' ({{lang-be|Вольга Сяргееўна Кудрашова}}, {{lang-ru|Ольга Сергеевна Кудряшова}}) rođena 25. novembra 1978. u [[Zelenodolsk]]u je nekadašnja bjeloruska [[biatlon]]ka. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2010}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|16]] | | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|7]] | |} Kudrašova je nastupila samo jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]. Najbolji joj je rezultat 16-o mjesto na ZOI 2010. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]] kada je bez promašaja i zaostatkom od utrci na 2:18.5&nbsp;min zaostala iza pobjednice [[Tora Berger|Tore Berger]]. Na ZOI 2010. ostvarila je najbolji plasman u ekipnim utrkama kada je u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Nadzeja Skardzina|Nadzejom Skardzino]], [[Ljudmila Kalinčik|Ljudmilom Kalinčik]] i [[Darja Domračava|Darjom Domračavom]] s 1:57.7&nbsp;min zaostatka osvojila sedmo mjesto iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2010.|ruske]] štafete u sastavu: [[Svjetlana Slepcova]], [[Ana Bogali]], [[Olga Medvedceva]] i [[Olga Zajceva]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 15 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 7,5 km|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (žene)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – masovni start (žene)|{{Tooltip|NZ|Nije završio/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2008}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – potjera (žene)|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – masovni start (žene)|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2009}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 15 km|48]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009 – 7,5 km|73]] | | | | |} Nastupila je na tri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 20074.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2009.|SP 2009]], ali nije osvojila ni jednu medalju. Najbolji rezultat joj je deveto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i 3:28.0&nbsp;min zaostataka bila iza pobjednice [[Jekaterina Jurjeva|Jekaterine Jurjeve]]. U ekipnim utrkama su joj najbolji rezultati dva peta mjesta: na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Darja Domračava|Darjom Domračavom]], [[Ljudmila Ananka|Ljudmilom Anankom]] i [[Natalija Sokolova|Natalijom Sokolovom]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008.|SP 2008.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2008 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Darja Domračava|Darjom Domračavom]], [[Ljudmila Kalinčik|Ljudmilom Kalinčik]] i [[Olga Nazarova (biatlonka)|Olgom Nazarovom]]. === Svjetski kup === ==== Ukupni plasman ==== {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="19" | Plasman u Svjetskom kupu |-&nbsp;km ! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2007/2008.|2007/08.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|2008/09.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|2009/10.]] |- |28||50||33||54 |} U prvom nastupu u [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|sezoni SK 2006/07.]] u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]], Kudrašova je 8. decembra 2006. u [[Austrija|austrijskom]] [[Biatlonski centar Hochfilzen|Hochfilzenu]] u utrci na 15&nbsp;km osvojila 25-o mjesto, s tri promašaja i zaostatkom od 3:31.3&nbsp;min iza pobjednice [[Andrea Henkel|Andreje Henkel]]. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama joj je deveto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|sezoni SK 2009/10.]] u [[Oberhof]]u 8. decembra 2010. u utrci na 7,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 1:04.9&nbsp;min iza pobjednice njemačke biatlonke [[Simone Hauswald]], koja je utrku završila s jednim promašajem. U ekipnim utrkama su joj najbolji rezultat deveto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|sezoni SK 2009/10.]] u [[Östgersund]]u 6. decembra 2009. s [[Darja Domračava|Darjom Domračavom]], [[Ljudmila Kalinčik|Ljudmilom Kalinčik]] i [[Nadzeja Skardzina|Nadzejom Skardzino]]. == Napomene == {{napspisak}} ==Reference== {{Commons category|Olga Kudrashova}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Biatlon portal}} * {{Sport365|111}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-potjera}} {{DEFAULTSORT:Kudrašova, Olga}} [[Kategorija:Rođeni 1978.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Zelenodolsk]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2010.]] 7wp5gung1fn9qm9gx1mk0i305748990 Irina Petrenko 0 533519 3939231 3836382 2026-11-06T15:13:44Z AnToni 2325 3939231 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Irina Petrenko | slika = Petrenko_I._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2206.jpg | opis slike = | puno ime = Irina Anatolijvna Petrenko | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1992|07|04}} | mjesto rođenja = [[Mohnatin]], [[Černjihivska oblast]] | država rođenja = [[Ukrajina]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''5''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 1 | plasman SK = {{plainlist| * '''34.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''24.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15]], [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''33.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''33.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''29.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2010/2011.|2010/11.]] | pobjede EK = '''3''' | plasman EK = '''17.''' ([[IBU kup 2014/2015.|2014/25.]]) | kraj karijere = 2025. | status = neaktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 0 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = | ažurirano = 22. 4. 2026. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order of Princess Olha 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge II reda]]<br>[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]] }} '''Irina Anatolijvna Petrenko''', ({{jez-uk|Ірина Анатоліївна Петренко|kurziv=da}}) rođena 4. jula 1992. u [[Mohnatin]]u, [[Černjihivska oblast]], kao Irina Mihajlivna Vavrinec ({{jez-uk|Ірина Анатоліївна Варвинець|kurziv=da}}) nekadašnja je [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka, osvajačica srebrne medalje na Svjetskom prvenstvu u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|73]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (mješovito)|7]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|40]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|55]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|7]] | |} Irina Petrenko je nastupila dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022]], ali nije osvajala medalje. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji ostvarila je na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] u utrci na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 15 km|15&nbsp;km]] kada je osvojila jedanaesto mjesto bez promašaja i zaostatkom od 1:29.5&nbsp;min iza pobjednice [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Njemice]] [[Denise Herrmann-Wick]], koja je utrku završila s jednim promašajem. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat sedmo mjesto medalja na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]], [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], kada su sa zaostatkom od 3:00.2&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Švedska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|švedske]] štafete u sastavu: [[Mona Brorsson]], [[Elvira Öberg]], [[Linn Persson]] i [[Hanna Öberg]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2015}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 15 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – 7,5 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – potjera (žene)|25]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2016}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 7,5 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – potjera (žene)|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – masovni start (žene)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – štafeta (žene)|5]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|20]] | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 7,5 km|70]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (mješovito)|3]] |} Nastupila je na četiri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2015.|SP 2015.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025]]. Osvojila je jednu srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Anastasija Merkušina|Anastasijom Merkušinom]], kada su sa 6.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od njemačke štafete u sastavu: [[Vanessa Hinz]], [[Maren Hammerschmidt]], [[Franziska Hildebrand]] i [[Laura Dahlmeier]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo joj je deveto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016.|SP 2016.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2016 – 15 km|utrci na 15&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem bila 1:56.3&nbsp;min sporija od frabcuske biatlonke [[Marie Dorin Habert]], koja je završila utrku s jednim promašajem. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- | ||45||34||41||53|| || || ||89|| ||41|| |} {{clear}} Prvi nastup Petrenko u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2013/2014.|2013/14.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 16. januara 2014. u utrci na 7,5&nbsp;km, kada je osvojila 60-o mjesto s jednim promašajem i zaostatkom od 2:08.6&nbsp;min bila sporija od francuske biatlonke [[Anaïs Bescond]], koja je završila utrku s jednim promašajem. Najbolji rezultati u pojedinačnim utrkama joj je sedmo mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|sezoni SK 2014/15.]] u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 12. februara 2015. u utrci na 15&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 3:26.7&nbsp;min u odnosu na finsku biatlonku [[Kaisa Mäkäräinen|Kaisu Mäkäräinen]], koja je utrku završila bez promašaja; te sedmo mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|sezoni SK 2016/17.]] u [[Finska|finskom]] [[Kontiolahti]]ju 11. marta 2017. u utrci potjere na 10&nbsp;km s jednim promašajem i zaostatkom od 32.6&nbsp;s u odnosu na njemačku biatlonku [[Laura Dahlmeier|Lauru Dahlmeier]], koja je utrku završila s jednim promašajem. U ekipnim utrkama pobijedila je jednom - u [[Ruhpolding]]u 17. januara 2016. u [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|sezoni SK 2015/16.]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Julija Džima|Julijom Džimom]] i [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] s 1.2&nbsp;s prednosti ispres drugoplasirane njemačke štafete u sastavu: [[Karolin Horchler]], [[Miriam Gössner]], [[Maren Hammerschmidt]] i [[Laura Dahlmeier]]. == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]] (2018.)<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №273/2018 | authorlink = | last = | first = | date =2018 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =22. 4. 2024 | language =uk }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge II reda]] (2021.)<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/922021-37289 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №92/2021 | authorlink = | last = | first = | date = 2011 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =22. 4. 2026 | language =uk }}</ref> == Privatni život == == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Irina Bilosiuk}} * {{Sport365|924}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Petrenko, Irina}} [[Kategorija:Rođeni 1992.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Mohnatin]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge II reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] 5y3tgsn49l4lytyqupjwqre5vgyjmc1 Anastasija Merkušina 0 533526 3939227 3936834 2026-11-06T15:12:37Z AnToni 2325 3939227 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Anastasija Merkušina | slika = Merkushyna_A._–_Biathlon_2023_Nove_Mesto_9405.jpg | opis slike = | puno ime = Anastasija Olehivna Merkušina | država = {{ZID|Ukrajina}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1995|01|14}} | mjesto rođenja = [[Sumi]], [[Sumska oblast]] | država rođenja = [[Ukrajina]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = Dinamo | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.|2018]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''7''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2017]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''4''' | zlato SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07]] | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 0 | plasman SK = {{plainlist| * '''35.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''-.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''-.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''-.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''-.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2010/2011.|2010/11.]] | pobjede EK = '''4''' | plasman EK = '''8.''' ([[IBU kup 2015/2016.|2015/26.]]) | kraj karijere = | status = aktivna <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 3 }} <!-- Nagrade --> | nagrade = | ordeni = | ažurirano = 22. 4. 2026. | nagrade = | ordeni =[[Datoteka:Order of Princess Olha 2nd Class of Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge II reda]]<br>[[Datoteka:Order_of_Princess_Olha_3rd_Class_of_Ukraine.png|40px]] [[Orden kneginje Olge III reda]] }} '''Anastasija Olehivna Merkušina''', ({{jez-uk|Анастасія Олегівна Меркушина|kurziv=da}}) rođena 14. januara 1995. u [[Sumi]], [[Sumska oblast]], je [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka i osvajačica jedne srebrne i triju bronzanih medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2018}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 15 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 7,5 km|55]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – potjera (žene)|46]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (žene)|11]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2012.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|24]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (žene)|25]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|7]] | |} Anastasija Merkušina je nastupila dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014.|Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022]], ali nije osvajala medalje. U pojedinačnoj konkurenciji najbolji joj je rezultat 24-o mjesto na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 7,5 km|utrci na 7,5&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 1:47.3&nbsp;min bila sporija od pobjednice, [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Norvežanke]] [[Marte Olsbu Røiseland]], koja je završila utrku bez promašaja. U ekipnim disciplinama najbolji joj je rezultat sedno mjesto na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Irina Petrenko|Irinom Petrenko]], [[Olena Bilosjuk|Olenom Bilosjuk]] i [[Julija Džima|Julijom Džimom]], kada su sa zaostatkom od 3:00.2&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Švedska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|švedske]] štafete u sastavu: [[Mona Brorsson]], [[Elvira Öberg]], [[Linn Persson]] i [[Hanna Öberg]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2017}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 15 km|33]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – 7,5 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – potjera (žene)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – masovni start (žene)|14]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|2]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 15 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 7,5 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (žene)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – masovni start (žene)|25]] | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (mješovito)|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – pojedinačna štafeta (mješovito)|5]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 15 km|11]] | | | | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – pojedinačna štafeta (mješovito)|10]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 15 km|13]] | | | | style="background:#f8e6c4;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 15 km|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 7,5 km|44]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (žene)|49]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (žene)|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – pojedinačna štafeta (mješovito)|15]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 15 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 7,5 km|29]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (žene)|36]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (žene)|5]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – pojedinačna štafeta (mješovito)|14]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 15 km|44]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (žene)|11]] | | |} Nastupila je na sedam [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskih prvenstava]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025]]. Osvojila je jednu srebrnu i tri bronzane medalje. Srebrnu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017.|SP 2017.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2017 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Irina Varvinec|Irinom Varvinec]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]], kada su sa 6.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od njemačke štafete u sastavu: [[Vanessa Hinz]], [[Maren Hammerschmidt]], [[Franziska Hildebrand]] i [[Laura Dahlmeier]]. Prvu bronzanu medalju osvojila je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Valentina Semerenko|Valentinom Semerenko]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] kada su s 35.1&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Synnøve Solemdal]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]; drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|SP 2020.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Vita Semerenko|Vitom Semerenko]] kada su s 18.4&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Synnøve Solemdal]], [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]; a treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|slijedećem prvenstvu]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (žene)|štafeti]] s [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]], [[Julija Džima|Julijom Džima]] i [[Darija Blaško|Darijom Blaško]], kada su s 9.2&nbsp;s zaostatka bile sporije od norveške štafete u sastavu: [[Ingrid Landmark Tandrevold]], [[Tiril Eckhoff]], [[Ida Lien]] i [[Marte Olsbu Røiseland]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="17" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2015/2016.|2015/16.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|2016/17.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|2017/18]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]] |- | || ||37||42||35||50||57||104||55||35|| || |} {{clear}} Prvi nastup Merkušine u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2014/2015.|2014/15.]] u [[Švedska|švedskom]] [[Östersund]]u 4. decembra 2014. u utrci na 15&nbsp;km, kada je osvojila 50-o mjesto s dva promašaja i zaostatkom od 7:15.3&nbsp;min bila sporija od bjeloruske biatlonke [[Darja Domračeva|Darje Domračeve]], koja je završila utrku s dva promašaja. Najbolji rezultati u pojedinačnim utrkama joj je deseto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|sezoni SK 2023/24.]] u [[Švicarska|švicarskom]] [[Lenzerheide]]u 16. decembra 2023. u utrci potjere na 10&nbsp;km s jednim promašajem i zaostatkom od 1:49.6&nbsp;min u odnosu na francusku biatlonku [[Justine Braisaz-Bouchet]], koja je utrku završila s tri promašaja. U [[Svjetski kup u biatlonu 2009/2010.|sezoni SK 2008/09.]] u [[Norveška|norveškom]] [[Holmenkollen]]u 21. marta 2010. u utrci masovnog starta na 12,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 14.7&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Simone Hauswald]], koja je utrku završila s dva promašaja; te treći put u [[Svjetski kup u biatlonu 2011/2012.|sezoni SK 2011/12.]] u [[Rusija|russkom]] [[Hanti-Mansijsk]]u 16. marta 2012. u utrci sprinta na 7,5&nbsp;km bez promašaja i zaostatkom od 3.2&nbsp;s iza pobjednice njemačke biatlonke [[Magdalena Neuner|Magdalene Neuner]], koja je utrku završila s dva promašaja. U ekipnim utrkama najbolji joj je rezultat treće mjesto na slovenskoj [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 14. januara 2017. u [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|sezoni SK 2016/17.]] s [[Irina Petrenko|Irinom Petrenko]], [[Julija Džima|Julijom Džimom]] i [[Olena Pidhrušna|Olenom Pidhrušnom]]. == Nagrade == * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge III reda]]. (4. 4. 2003.)<ref>{{cite web | url =https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227%2F2008#Text | title =У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ | authorlink = | last = | first = | date =23. 3. 2008 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =8. 3. 2024 | language =uk | archive-url =https://web.archive.org/web/20240307185021/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=227/2008#Text | archive-date =7. 3. 2024 | url-status =dead }}</ref> * Ukrajinski [[Orden kneginje Olge|Orden kneginje Olge II reda]]. (23. 8. 2014.)<ref>{{cite web | url =https://www.president.gov.ua/documents/6762014-17576 | title =УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №676/2014 | authorlink = | last = | first = | date =23. 8. 2014 | website =zakon.rada.gov.ua | publisher = | access-date =16. 3. 2024 | language =uk }}</ref>> == Privatni život == Njena majka [[Irina Merkušina]] je nekadašnja ukrajinska biatlonka i osvajačica srebrne medalje na Svjetskom prvenstvu, a mlađa sestra [[Oleksandra Merkušina]] je ukrajinska biatlonka. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Anastasija Merkušina}} * {{Sport365|1289}} {{Evropske prvakinje u biatlonu-7,5 km}} {{DEFAULTSORT: Merkušina, Olena}} [[Kategorija:Rođeni 1995.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sumi]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Ukrajinski biatlonci]] [[Kategorija:Ukrajinski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge II reda]] [[Kategorija:Nosioci Ordena kneginje Olge III reda]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Ukrajine]] h93wvtvo1kkgl8bvizolgz0hqs0wfkq Šablon:EP u biatlonu 10 536588 3939223 3938914 2026-11-06T15:08:03Z AnToni 2325 3939223 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = EP u biatlonu |title = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]] |bodyclass = hlist |image = [[File:Biathlon pictogram.svg|50px|alt=|link=]] |basestyle = background-color:#BFD7FF; |list1 = * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|Kontiolahti 1994]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|Le Grand-Bornand 1995]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|Ridnaun 1996]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|Windischgarsten 1997]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|Minsk 1998]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|Iževsk 1999]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2000.|Zakopane 2000]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2001.|Maurienne 2001]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2002.|Kontiolahti 2002]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2003.|Forni Avoltri 2003]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2004.|Minsk 2004]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2005.|Novosibirsk 2005]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2006.|Langdorf 2006]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2007.|Bansko 2007]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2008.|Nové Město 2008]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2009.|Ufa 2009]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2010.|Otepää 2010]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2011.|Ridnaun 2011]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2012.|Osrblie 2012]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2013.|Bansko 2013]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2014.|Nové Město 2014]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2015.|Otepää 2015]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2016.|Tjumen 2016]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2017.|Duszniki-Zdrój 2017]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2018.|Ridnaun 2018]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2019.|Raubichi 2019]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020.|Raubichi 2020]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021.|Duszniki-Zdrój 2021]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022.|Arber 2022]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023.|Lenzerheide 2023]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2024.|Osrblie 2024]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2025.|Val Martello 2025]] * [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2026.|Sjusjøen 2026]] }}<noinclude> [[Category:Evropsko prvenstvo u biatlonu|~]] </noinclude> 3hqu0x1vlpm39wkosfgtkgxdr6b9hf8 Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997. 0 536699 3939271 3921627 2026-11-06T16:40:47Z AnToni 2325 /* Ukupan broj osvojenih medalja */ 3939271 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[ Windischgarsten]], {{ZID|Austrija}} | datumi = <!-- 17–20. marta --> 1997. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.''' <!-- održano od 17-20. marta --> u [[Windischgarsten]]u u [[Austrija|Austriji]], bilo je četvrto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1996-1997-femmes-epf43691.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1996/1997 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =22. 8. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1996-1997-hommes-epm43691.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1996/1997 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =22. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Padin]] || {{flagicon|SLO}} [[Jože Poklukar]] || {{flagicon|SLO}} [[Tomaž Globočnik]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergei Rožkov]] || {{flagicon|POL}} [[Tomasz Sikora]] || {{flagicon|GER}} [[Marco Morgenstern]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Holger Schönthier]]<br />[[Lars Kreuzer]]<br />[[Marco Morgenstern]]</small> || {{ZID|Rusija}} <br /><small>[[Vladimir Bejterev]]<br />[[Andrej Padin]]<br />[[Aleksej Sidorov (biatlonac)|Aleksej Sidorov]]<br />[[Eduard Rjabov]]</small> || {{ZID|Norveška}} <br /><small>[[Stig-Are Eriksen]]<br />[[Kjetil Sæter]]<br />[[Lars-Sigve Oftedal]]<br />[[Kjell Ove Oftedal]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 3 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|1|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|0|1|2}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|3|3|3|9}} |} ==Žene== === Rezultati === {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|POL}} [[Anna Stera]] || {{flagicon|RUS}} [[Tatjana Martinova]] || {{flagicon|ITA}} [[Natalie Santer]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110518165940/http://sports123.com/bia/we-15.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Katja Beer]] || {{flagicon|RUS}} [[Albina Ahatova]] || {{flagicon|SVK}} [[Soňa Mihoková]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Maljgina]]<br />[[Tatjana Martinova]]<br />[[Albina Ahatova]]</small> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Katja Beer]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Steffi Kindt]]</small> || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Irena Madlová]]<br />[[Jitka Simunková]]<br />[[Irena Tomšová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 3 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|1|2|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|0|2}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|0|0|1}} | rowspan=3| 4. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|3|3|3|9}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 6 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|3|3|0|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|1|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|1|0|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | rowspan=4| 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|6|6|6|18}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} |} {{col-break}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} |} {{col-end}} </center> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1997]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|*]] [[Kategorija:1997. u Austriji]] [[Kategorija:1997. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Austriji]] [[Kategorija:Sport u Windischgarstenu]] [[Kategorija:Biatlon u Austriji]] fw0hjrhjkt8iiuu5e2wb3pa40xdt7h4 3939274 3939271 2026-11-06T16:46:34Z AnToni 2325 /* Rezultati */ 3939274 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[ Windischgarsten]], {{ZID|Austrija}} | datumi = <!-- 17–20. marta --> 1997. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.''' <!-- održano od 17-20. marta --> u [[Windischgarsten]]u u [[Austrija|Austriji]], bilo je četvrto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1996-1997-femmes-epf43691.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1996/1997 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =22. 8. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1996-1997-hommes-epm43691.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1996/1997 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =22. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Padin]] || {{flagicon|SLO}} [[Jože Poklukar]] || {{flagicon|SLO}} [[Tomaž Globočnik]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|POL}} [[Tomasz Sikora]] || {{flagicon|GER}} [[Marco Morgenstern]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Holger Schönthier]]<br />[[Lars Kreuzer]]<br />[[Marco Morgenstern]]</small> || {{ZID|Rusija}} <br /><small>[[Vladimir Bejterev]]<br />[[Andrej Padin]]<br />[[Aleksej Sidorov (biatlonac)|Aleksej Sidorov]]<br />[[Eduard Rjabov]]</small> || {{ZID|Norveška}} <br /><small>[[Stig-Are Eriksen]]<br />[[Kjetil Sæter]]<br />[[Lars-Sigve Oftedal]]<br />[[Kjell Ove Oftedal]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 3 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|1|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|0|1|2}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|3|3|3|9}} |} ==Žene== === Rezultati === {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|POL}} [[Anna Stera]] || {{flagicon|RUS}} [[Tatjana Martinova]] || {{flagicon|ITA}} [[Natalie Santer]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110518165940/http://sports123.com/bia/we-15.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Katja Beer]] || {{flagicon|RUS}} [[Albina Ahatova]] || {{flagicon|SVK}} [[Soňa Mihoková]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Maljgina]]<br />[[Tatjana Martinova]]<br />[[Albina Ahatova]]</small> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Katja Beer]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Steffi Kindt]]</small> || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Irena Madlová]]<br />[[Jitka Simunková]]<br />[[Irena Tomšová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 3 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|1|2|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|0|2}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|0|0|1}} | rowspan=3| 4. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|3|3|3|9}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 6 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|3|3|0|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|1|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|1|0|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | rowspan=4| 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|6|6|6|18}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} |} {{col-break}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} |} {{col-end}} </center> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1997]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|*]] [[Kategorija:1997. u Austriji]] [[Kategorija:1997. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Austriji]] [[Kategorija:Sport u Windischgarstenu]] [[Kategorija:Biatlon u Austriji]] clzm5j9pp1ot6d1rpx6idyyd7gvg20e 3939275 3939274 2026-11-06T16:53:02Z AnToni 2325 /* Ukupan broj osvojenih medalja */ 3939275 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[ Windischgarsten]], {{ZID|Austrija}} | datumi = <!-- 17–20. marta --> 1997. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.''' <!-- održano od 17-20. marta --> u [[Windischgarsten]]u u [[Austrija|Austriji]], bilo je četvrto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1996-1997-femmes-epf43691.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1996/1997 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =22. 8. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1996-1997-hommes-epm43691.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1996/1997 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =22. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Padin]] || {{flagicon|SLO}} [[Jože Poklukar]] || {{flagicon|SLO}} [[Tomaž Globočnik]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|POL}} [[Tomasz Sikora]] || {{flagicon|GER}} [[Marco Morgenstern]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Holger Schönthier]]<br />[[Lars Kreuzer]]<br />[[Marco Morgenstern]]</small> || {{ZID|Rusija}} <br /><small>[[Vladimir Bejterev]]<br />[[Andrej Padin]]<br />[[Aleksej Sidorov (biatlonac)|Aleksej Sidorov]]<br />[[Eduard Rjabov]]</small> || {{ZID|Norveška}} <br /><small>[[Stig-Are Eriksen]]<br />[[Kjetil Sæter]]<br />[[Lars-Sigve Oftedal]]<br />[[Kjell Ove Oftedal]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 3 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|1|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|0|1|2}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|3|3|3|9}} |} ==Žene== === Rezultati === {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|POL}} [[Anna Stera]] || {{flagicon|RUS}} [[Tatjana Martinova]] || {{flagicon|ITA}} [[Natalie Santer]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110518165940/http://sports123.com/bia/we-15.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Katja Beer]] || {{flagicon|RUS}} [[Albina Ahatova]] || {{flagicon|SVK}} [[Soňa Mihoková]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Maljgina]]<br />[[Tatjana Martinova]]<br />[[Albina Ahatova]]</small> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Katja Beer]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Steffi Kindt]]</small> || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Irena Madlová]]<br />[[Jitka Simunková]]<br />[[Irena Tomšová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 3 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|1|2|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|0|2}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|0|0|1}} | rowspan=3| 4. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|3|3|3|9}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 6 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|3|3|0|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|1|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|1|0|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | rowspan=4| 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|6|6|6|18}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} |} {{col-break}} ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} |} {{col-end}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1997]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|*]] [[Kategorija:1997. u Austriji]] [[Kategorija:1997. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Austriji]] [[Kategorija:Sport u Windischgarstenu]] [[Kategorija:Biatlon u Austriji]] o579713gy1d0h85qmpe99ba1jwv00xl Safet Kafedžić 0 536875 3939375 3939203 2026-11-06T20:45:13Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939375 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Safet Kafedžić | slika = Safet Kafedzic.jpg | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1910|3|15}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1983|2|7|1910|3|15}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = Pjesnik, dramski pisac, humorista, tekstopisac | godine_aktivnosti = o. 1930–1983. | poznat_po = Pjesmama pisanim u duhu sevdalinke, dramskim radom i saradnjom s Radio Sarajevom | značajna_djela = {{Plainlist| * "Kraj pendžera Jusuf stari" * "Sjaj mjeseče žut" * ''Po suncu ti meni hodio'' }} }} '''Safet Kafedžić''' (Sarajevo, 15. mart 1910 – Sarajevo, 7. februar 1983) bio je bosanskohercegovački pjesnik, dramski pisac, humorista i autor brojnih pjesama pisanih u duhu [[Sevdalinka|sevdalinke]]. Njegove pjesme izvodili su neki od najpoznatijih interpretatora narodne muzike u Bosni i Hercegovini i bivšoj Jugoslaviji, među kojima su [[Zaim Imamović]], [[Safet Isović]], [[Nedžad Salković]], [[Nada Mamula]], [[Beba Selimović]], [[Hanka Paldum]] i [[Muhamed Mujkanović]].<ref name="General 1">{{Cite web|url=https://www.bosnianexperience.com/12-tekst-br07|title=General 1|website=POD NEBOM VEDRE VJERE - Islam i Evropa u iskustvu Bosne|access-date=6. 11. 2026}}</ref> == Biografija == Safet Kafedžić rođen je 15. marta 1910. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Poeziju je počeo pisati u mladosti, a djelovao je kao pjesnik, dramski pisac, esejista i humorista. Bio je povezan s Muslimanskim kulturno-prosvjetnim društvom [[Gajret (društvo)|Gajret]], u okviru kojeg je razvijao dio svog književnog i dramskog rada.<ref name="General 1"/> Od 1943. izvođena su njegova dramska djela. Među djelima koja se vezuju za njegov pozorišni rad nalaze se ''Džafer-begov jemin'', ''Čaršijska posla'' i monodrama ''Po suncu ti meni hodio''.<ref name="Safet Kafedžić - Sevdalinka">{{Cite news|title=Safet Kafedžić - Sevdalinka|url=https://sevdalinka.info/autori/safet-kafedzic/|newspaper=Sevdalinka|access-date=6. 11. 2026|language=bs-BA}}</ref> Monodrama ''Po suncu ti meni hodio'' kasnije je izvođena u interpretaciji glumca [[Safet Pašalić|Safeta Pašalića]]. Predstava je zabilježena i u programu Susreta profesionalnih pozorišta "Joakim Vujić" održanih 1976, gdje je Kafedžić naveden kao autor teksta.<ref>[https://teatroslov.mpus.org.rs/publikacije/133.pdf ''Susreti profesionalnih pozorišta SR Srbije Joakim Vujić''], Muzej pozorišne umetnosti Srbije, pristupljeno 6. septembra 2026.</ref> Kafedžić je sarađivao i s [[Radio Sarajevo]]m, za čiju je humorističku emisiju ''Veselo veče'' pisao priloge.<ref name="Safet Kafedžić - Sevdalinka"/> == Muzičko stvaralaštvo == Najveći dio Kafedžićeve popularnosti vezan je za tekstove pjesama nastalih po uzoru na tradicionalnu bosanskohercegovačku sevdalinku. Prema dostupnim izvorima, napisao je više od 300 takvih pjesama, od kojih su neke zbog dugogodišnje popularnosti i brojnih interpretacija počele biti poistovjećivane s tradicionalnim narodnim pjesmama.<ref name="General 1"/> Njegove pjesme počele su se intenzivno izvoditi i snimati tokom 1960-ih. Na Festivalu narodne muzike [[Ilidža (festival)|Ilidža]] 1966. izvedeno je više pjesama na njegove tekstove. [[Zaim Imamović]] izveo je "Kraj pendžera Jusuf stari", dok je [[Safet Isović]] izveo "Kono, Fato".<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/jetset/muzicka-apoteka/3587047-muzicka-apoteka-safet-kafedzic|title="Ilidža 1966": Sećanje na "Starog Jusufa"|last=Papaz|first=Jelena Stuparušić|date=18. 11. 2022|website=Telegraf.rs|access-date=6. 11. 2026}}</ref> Tokom 1960-ih i 1970-ih njegove tekstove snimali su brojni poznati izvođači narodne muzike. Među njima su bili Zaim Imamović, Safet Isović, [[Nedžad Salković]], [[Zekerijah Đezić]], [[Nada Mamula]], [[Beba Selimović]], [[Zora Dubljević]], [[Meho Puzić]], [[Husein Kurtagić]] i [[Muhamed Mujkanović]].<ref name="Safet Kafedžić - Sevdalinka"/> Njegovo autorstvo dokumentirano je i u diskografskim katalozima. Bibliografski sistem [[COBISS]] evidentira Kafedžića kao tekstopisca pjesme "Došli dani tugom rasplakani", objavljene 1974. za [[Produkcija gramofonskih ploča Radio-televizije Beograd|PGP RTB]] u izvođenju [[Vida Pavlović|Vide Pavlović]].<ref>{{Cite web|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/en/data/cobib/30160900/cnbct?format=detail|title=Making sure you're not a bot!|website=plus.cobiss.net|access-date=6. 11. 2026}}</ref> == Poznatije pjesme == Među pjesmama čiji je autor ili tekstopisac Kafedžić navode se: * "Kraj pendžera Jusuf stari" * "Sinoć sam ti, Safo" * "Oči moje, kletvom bih vas kleo" * "Sjaj mjeseče žut" * "Koliko je širom svijeta" * "Mi smo momci Sarajlije" * "Šta ćeš meni ti, šta ću tebi ja" * "Na aleji staroj" * "Ah, te žene" * "Nemoj samo njoj" * "Ja u klin, ti u ploču" * "Došli dani tugom rasplakani"<ref name="General 1"/><ref>{{Cite news|title=Safet Isović: Šta ćeš meni ti, šta ću tebi ja - Sevdalinka|url=https://sevdalinka.info/izvodaci/doajeni-sevdaha/safet-isovic-2/safet-isovic-sta-ces-meni-ti-sta-cu-tebi-ja/|newspaper=Sevdalinka|access-date=6. 11. 2026|language=bs-BA}}</ref> Pjesmu "Sjaj mjeseče žut" snimio je Safet Isović 1970. godine, a na izdanju je Kafedžić naveden kao autor pjesme.<ref>{{Cite news|title=Safet Isović: Sjaj mjeseče žut - Sevdalinka|url=https://sevdalinka.info/izvodaci/doajeni-sevdaha/safet-isovic-2/safet-isovic-sjaj-mjesece-zut/|newspaper=Sevdalinka|access-date=6. 11. 2026|language=bs-BA}}</ref> == Smrt == Safet Kafedžić preminuo je 7. februara 1983. u Sarajevu, u 73. godini života.<ref>{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/smrtovnice/sjecanje/2025/10/15/138756/|title=Kafedžić - Smrtovnice|last=Oslobođenje|website=Oslobođenje|language=bs|access-date=6. 11. 2026}}</ref> == Naslijeđe == Kafedžićevo stvaralaštvo zauzima značajno mjesto u razvoju autorske pjesme pisane u duhu sevdalinke tokom druge polovine 20. stoljeća. Federalna televizija i radio posvetili su mu dva dijela dokumentarno-radijskog serijala ''Velikani sevdaha'', u kojem je predstavljen kao jedan od značajnih autora i stvaralaca vezanih za tradiciju sevdalinke.<ref>[https://federalna.ba/safet-kafedzic-i-dio-pamfa „Safet Kafedžić – I dio“], Federalna, 15. august 2023, pristupljeno 6. septembra 2026.</ref><ref>[https://www.federalna.ba/safet-kafedzic-ii-dio-pebjk „Safet Kafedžić – II dio“], Federalna, 15. august 2023, pristupljeno 6. septembra 2026.</ref> == Također pogledajte == * [[Sevdalinka]] * [[Zaim Imamović]] * [[Safet Isović]] * [[Jozo Penava]] * [[Rade Jovanović]] * [[Festival narodne muzike Ilidža]] == Reference == {{Reference}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kafedžić, Safet}} [[Kategorija:Rođeni 1910.]] [[Kategorija:Umrli 1983.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Sevdalije]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]] eqeufo873vzazlvzas6otidbtgpene1 Korisnik:Zåiromos 2 537125 3939507 3938885 2026-11-07T00:13:08Z Zåiromos 186115 Bosna I Hercegovine 3939507 wikitext text/x-wiki [[File:Animated flag of Bosnia and Herzegovina.gif]] Zdravo, ja sam Zåiromos. Poznajem sve od sljedećeg: *193 zemlje [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] [[Datoteka:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]]; *Teritorije koje [[Ujedinjene nacije]][[Datoteka:Flag of the United Nations.svg|22x20px|border|]] nisu priznale; *Prekomorske teritorije; *inkorporirana ostrva [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]][[Datoteka:Flag of the United States.svg|22x20px|border|]]; *Teritorije sa municipalnim statusom kao što je [[Saba]]{{flagicon|Saba}}. Znam sve njihove zastave, glavne gradove i historije. [[Datoteka:Flag Map of The World (2025).png|linija|350px|desno|palac|Svjetska mapa zastava (Geography and Space).]] <center>[[Datoteka:Gatto zzz.gif|Animacija mačke]]</center> A također i mnoge drevne zemlje kao što su Carstva, Kraljevstva, Republike, Kalifati, Sultanat, Kanati, Dinastije, Narodi, Kulture itd. Također njihove glavne gradove, zastave, grbove i simbole koji su simbolizirali to mjesto. Također sam vrlo dobar u [[Veksilologija|veksilologiji]]{{flagicon image|Flag of FIAV.svg}} i kartografiji Sviđa mi se [[Kultura Bosne i Hercegovine|bosanska kultura]]. [[File:Mozart - Eine kleine Nachtmusik - 1. Allegro.ogg]] === Kolekcija geopolitičkih animiranih mapa === <gallery mode="packed" heights="200px" caption="Historijska evolucija Bosne i Balkana kroz vijekove"> Datoteka:Rise and Fall of the Ottoman Empire 1300-1923int.gif|[[Osmansko Carstvo]] [[Datoteka:Flag of the Ottoman Empire.svg|22px|border]] – Širenje i povlačenje preko teritorije Balkana. Datoteka:Balkans Animation 1800-2008.gif|[[Bosna i Hercegovina]] [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22px|border]] – Evolucija granica na Balkanu u modernom dobu (1800–2008). Datoteka:Breakup of Yugoslavia-TRY2.gif|[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] [[Datoteka:Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg|22px|border]] – Faze raspada i proglašenje nezavisnosti države [[Bosna i Hercegovina]] [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22px|border]]. </gallery> <center>[[Datoteka:Gatto zzz.gif|Animacija mačke]]</center> == Zåiromos na drugim Wikipedijama == Ovo je moja korisnička stranica na Wikipediji na bosanskom jeziku. Možete posjetiti i moje druge korisničke račune na drugim jezicima Wikipedije: * {{flagicon|Portugal}} [[:pt:Usuário:Zåiromos|Wikipedija na portugalskom jeziku]] * {{flagicon|UK}} [[:en:User:Zåiromos|Wikipedija na engleskom jeziku]] * [[Datoteka:Flag of Shan State.svg|22px|border]] [[:shn:User:Zåiromos|Wikipedija na šanskom jeziku (Shan)]] *[[File:Flag of Esperanto.svg|22px|border]][[:eo:User:Zåiromos|Wikipedija na Esperantska jeziku]] * [[File:Flag of Wessex.svg|22px|border]] [[:ang:User:Zåiromos|Wikipedija na Stari engleski]] * [[File:Flag of Egypt (darker shade of gold).svg|22px|border]][[:arz:User:Zåiromos|Egipatska arapska Wikipedija]] *[[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|svg|22px|border]][[:la:User:Zåiromos|Latinska Wikipedija]] *[[File:Toki Pona flag.svg|22px|border]][[:tok:User:Zåiromos|Toki Pona Wikipedija]] *[[File:Flag of Nunavut.svg|22px|border]][[:iu:User:Zåiromos|Inuktitut Wikipedija]] *[[File:Bandeira-de-Miranda-do-Douro.png|22px|border]][[:mwl:User:Zåiromos|Mirandese Wikipedija]] *[[File:Gothic flag.svg|22px|border]][[:got:User:Zåiromos|Gotska Wikipedija]] [[pt:Usuário:Zåiromos]] [[en:User:Zåiromos]] [[shn:User:Zåiromos]] [[eo:User:Zåiromos]] [[ang:User:Zåiromos]] [[arz:User:Zåiromos]] [[la:User:Zåiromos]] [[tok:User:Zåiromos]] [[iu:User:Zåiromos]] [[mwl:User:Zåiromos]] [[got:User:Zåiromos]] md34ms0tgcojrdxesno1eoif3z0kyx0 Nogometne utakmice Hrvatska – Jordan 0 538486 3939357 3934227 2026-11-06T20:39:07Z PanaskoBot 180210 /* Utakmice */ razne ispravke 3939357 wikitext text/x-wiki {{Prikaz utakmica nogometnih reprezentacija |ekipa1 = [[Nogometna reprezentacija Hrvatske|Hrvatska]] |ekipa2 = [[Nogometna reprezentacija Jordana|Jordan]] |Zastava ekipe 1 = {{ZD|HRV|veličina=x140px}} |Zastava ekipe 2 = {{ZD|JOR|veličina=x140px}} |Broj utakmica = 1 |Broj pobjeda ekipe 1 = 1 |Broj neriješenih rezultata = 0 |Broj pobjeda ekipe 2 = 0 |Broj datih golova ekipe 1 = 2 |Broj datih golova ekipe 2 = 1 }} ==Utakmice== {{Header prikaza utakmica nogometnih reprezentacija}} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 1. | Datum = 15. oktobar 2018. | Lokacija = [[Rijeka]], [[Hrvatska]] | Domaćin = {{NOG|HRV}} | Rezultat = 2&ndash;1 | Gost = {{NOG-D|JOR}} | Takmičenje = Prijateljska utakmica | Reference = <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/friendlies/match/2024405--croatia-vs-jordan/|title=Croatia-Jordan {{!}} European Qualifiers 2020|last=UEFA.com|website=UEFA.com|access-date=6. 10. 2026}}</ref> }} |} == Reference== {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://eu-football.info/_matches.php?id=47&oppo=118 Hrvatska–Jordan] na EU-Football.info * [https://national-football-teams.com/encounter/teams/95/47/Croatia_vs_Jordan.html Hrvatska–Jordan] na National-Football-Teams.com {{Utakmice nogometne reprezentacije Hrvatske}} [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Hrvatske|Jordan]] [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Jordana|Hrvatska]] jafrwjljgk50184q1u806zg4rdn210r Henrietta Maria Moriarty 0 538555 3939477 3934663 2026-11-06T21:08:08Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939477 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Henrietta Maria Godfrey | datum_rođenja = 1781 <!-- {{Birth date|1858|10|1|df=y}} --> | mjesto_rođenja = Romsey, Hampshire | datum_smrti = 1842 <!-- {{Death date and age|1925|4|19|1858|10|1}} --> | poznat_po = Botanička ilustratorica }} [[File:Rafnia_triflora00.jpg|mini|{{Centar|''[[Rafnia triflora]]''}}]] [[File:Henrietta_Maria_Moriarty01.jpg|mini]] '''Henrietta Maria Moriarty''' (djevojački Godfrey; 1781–1842) bila je engleska književnica i botanička ilustratorica, poznata po romanima Brighton u metežu: Anegdote... Roman zasnovan na stvarnim događajima (Brighton in an Uproar Comprising Anecdotes... a Novel Founded on Facts, 1812), Preljub: Roman zasnovan na stvarnim događajima (Crim. Con. – A Novel, Founded on Facts, 1812) i Junak Salamanke ili iskušenica Isabel (A Hero of Salamanca: or, The Novice Isabel, 1813).<ref>{{Cite web|url=https://www2.shu.ac.uk/corvey/cw3/BookPage.cfm?Work=48331-X|title=Corvey CW3 &#124; Book Page}} {{Mrtav link}}</ref> Poznata je i po djelu Viridarium (1807), zbirci od 50 ilustracija stakleničkih biljaka u boji, koja je doživjela dva izdanja. Ilustracije su se uglavnom temeljile na prikazima biljaka prethodno objavljenim u časopisu [[Curtis’s Botanical Magazine.]]<ref>{{Cite web|url=http://plantillustrations.org/volume.php?id_volume=4950&SID=0&mobile=0&size=1|title=Moriarty, H.M., Viridarium: Coloured plates of greenhouse plants, 2n ed. (1807)|website=plantillustrations.org|access-date=21. 2. 2019}}</ref><ref>{{Cite book|last=Moriarty|first=H. M.|url=http://www.archive.org/details/crimconnovelfoun01mori|title=Crim. con.: a novel, founded on facts|date=1812|publisher=Printed for and sold by the authoress, at Messrs. Seaton and Smith's|location=London}}</ref> == Život == Krštena je 22. februara 1781. godine u [[Romsey]]ju, u grofoviji [[Hampshire]]. Bila je kćerka majora Benjamina Godfreyja, pripadnika konjičke pukovnije Inniskilling Dragoons, i njegove supruge Henriette. Dana 9. jula 1796. godine, uz saglasnost svoje majke udovice, udala se za Matthewa Moriartyja iz Chathama, u grofoviji Kent, koji je služio kao major u Kraljevskoj mornaričkoj pješadiji. Matthew Moriarty nije uspijevao osigurati odgovarajuća sredstva za izdržavanje porodice, a njegova prerana smrt ostavila je brojne dugove i suprugu udovicu s četvero djece, bez sredstava za život. Kako bi ostvarila određene prihode, Henrietta je primila dvije ili tri žene na smještaj uz naknadu. Budući da je crtanje oduvijek bilo jedna od njenih vještina, predloženo joj je da objavi botaničko djelo putem pretplate. Dok je živjela u Boley Hillu, nedaleko od Rochestera, izradila je zbirku od 50 ilustracija, od kojih je većina bila preuzeta iz časopisa Curtis’s Botanical Magazine. Čini se da pritom nije bilo prigovora zbog autorskih prava, a zbirka je objavljena 1807. godine. Na čelu liste pretplatnika za knjigu nalazio se [[princ Augustus Frederick]], vojvoda od [[Sussex]]a, a djelo je bilo posvećeno lady de Clifford, koja je također kupila pet primjeraka. Sophia de Clifford bila je u braku s 20. baronom de Cliffordom, Edwardom Southwellom iz Kings Westona (blizu Bristola); nakon njegove smrti 1786. godine, unajmila je imanje Nyn Park u Northawu, a potom se nastanila u vili u Paddingtonu. Sakupljala je rijetke i egzotične biljke, često se spominjala u botaničkim publikacijama i uvela je niz vrsta koje su prethodno bile nepoznate u Engleskoj. Također je bila guvernanta princezi Charlotte, kćerki Georgea IV.<ref>{{Cite web|url=http://www.kwag.org.uk/2015/07/13/the-flowers-of-lady-de-clifford/|title=The Flowers of Lady de Clifford &#124; Kings Weston Action Group|date=13. 7. 2015}}</ref> Među ostalim pretplatnicima bili su markgrofica od Ansbacha, Henry Peyto-Verney (16. baron Willoughby de Broke) i biskup St Davidsa. U roku od dvije godine otplatila je sve dospjele dugove u iznosu od četiri stotine osamdeset funti. List *The London Gazette* bilježi da je „Henrietta Maria Moriarty, ranije iz Brightona u Sussexu, a posljednje nastanjena u ulici Delahay u Middlesexu – udovica i vlasnica pansiona – bila zatočena u zatvoru King’s Bench u Surreyu u decembru 1813. godine. O njoj nisu pronađeni nikakvi dalji zapisi, osim podataka iz popisa stanovništva 1841. godine, gdje je navedena kao štićenica prihvatilišta Kensington Union, te zapisa o njenoj smrti godinu dana kasnije.<ref>{{Cite web|url=https://graphicarts.princeton.edu/2018/04/08/henrietta-maria-moriarty-artist-and-novelist/|title=Henrietta Maria Moriarty, artist and novelist|last=Mellby|first=Julie|date=8. 4. 2018|website=Graphic Arts|language=en-US|access-date=21. 2. 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thegardenstrust.blog/2017/01/28/__trashed-2/|title=Avoiding sex with Mrs Moriarty|last=The Gardens Trust|date=28. 1. 2017|website=The Gardens Trust|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=21. 2. 2019}}</ref> == Reference == [[Kategorija:Umrli 1842.]] [[Kategorija:Rođeni 1781.]] [[Kategorija:Članci koji koriste mikroformat hCard]] go2bioeewuoo5ox4v5xjxzedlzzdzxz Benigni tumor 0 538558 3939476 3936933 2026-11-06T21:08:04Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939476 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Benigni tumor | sinonimi = Nekancerogeni tumor, dobroćudni tumor | slika = Normal Epidermis and Dermis with Intradermal Nevus 10x.JPG | opis_slike = Normalni [[epidermis]] i [[dermis]] sa [[intradermni nevus|intradermnim nevusom]], 10x-kropirano | specijalnost = [[Onkologija]], [[patologija]] | simptomi =Nakupine tumorskih ćelija sa nekontroliranom proliferacijom; mogu biti asimptomski ili uzrokovati specifične simptome, zavisno od njihove anatomske lokacije i vrste tkiva. Rastu prema vani, stvarajući velike, zaobljene mase koje mogu izazvati pojavu poznatu kao "efekt mase". | komplikacije =Mogzćnost prelaska u [[kancer|zloćudno stanje]] | pojava =Bilo koja [[životna dob]] | trajanje =Dožovotno ili privremeno | vrste =Solidni i rastresiti | uzroci = | rizici = | dijagnoza =Ambulantna, klinička | diferencijalna_dijagnoza =[[kancer|Zloćudni (maligni) tumor]] | prevencija = | liječenje = Obično ne zahtijevaju liječenje osim ako ne uzrokuju probleme poput [[epilepsijski napad|napadaja]], nelagode ili estetskih problema. [[Hirurgija]] je obično najefikasniji pristup i koristi se za liječenje većine benignih tumora. U nekim slučajevima mogu se primijeniti i druge metode liječenja. Adenomi [[rektum]]a mogu se liječiti [[skleroterapija|skleroterapijom]]. | lijek = [[Krioterapija]], [[kiretaža]], [[elektrodesikacija]], [[laserska terapija]], dermabrazija, hemijski pilinzi i lokalni lijekovi | prognoza =Ovisi o tipu | frekvencija =Značajno je veća od učestalosti malignih tumora, no tsčan broj ovisi o vrsti tkiva, organu, dobi i spolu pacijenta | smrtnost = }} '''Benigni tumor''' je [[ćelija (biologija)|ćelijska]] masa ([[tumor]]) koja ne [[invazija raka|prodire u okolno tkivo]] niti [[metastaza|metastazira]] (širi se po tijelu). U poređenju sa [[kancer|malignim (kancerogenim) tumorima]], benigni tumori uglavnom imaju sporiju [[rast ćelija|stopu rasta]]. Benigni tumori imaju relativno dobro [[ćelijska diferencijacija|diferencirane]] ćelije. Često su okruženi vanjskim omotačem (fibrozna ovojnica od [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]]) ili ostaju ograničeni unutar [[epitel]]a. Česti primjeri benignih tumora uključuju [[mladež]]e i [[miom materice|miome materice]]. Neki oblici benignih tumora mogu biti štetni po zdravlje. Rast benignog tumora uzrokuje [[efekt mase (medicina)|efekt mase]] koji može pritisnuti okolna tkiva. To može dovesti do oštećenja živaca, smanjenja protoka krvi ([[ishemija]]), odumiranja tkiva ([[nekroza]]) ili oštećenja organa. Zdravstvene posljedice rasta benignog tumora mogu biti izraženije ako je tumor smješten u zatvorenom prostoru kao što su [[lobanja]], [[disajni putevi]], [[sinus (anatomija)|sinusi]] ili [[kost]]i. Naprimjer, za razliku od većine benignih tumora na drugim dijelovima tijela, benigni [[tumor mozga]] može biti opasan po život. Tumori mogu pokazivati ponašanja karakteristična za tip ćelije iz kojeg su nastali; na primjer, [[endokrini sistem|endokrini]] tumori, poput [[adenom štitne žlijezde|adenoma štitne žlijezde]] i [[adenom kore nadbubrežne žlijezde|adenoma kore nadbubrežne žlijezde]], mogu prekomjerno proizvoditi određene [[hormon]]e. Riječ „benign” znači povoljan, blag, sretan, koristan, pogodan.<ref>{{Cite OED|Benign|id=17733}}</ref> Međutim, benigni tumor nije „benigni” u uobičajenom smislu; taj naziv samo označava da nije „maligni”, odnosno kancerogen. Iako benigni tumori obično ne predstavljaju ozbiljan zdravstveni rizik, mogu biti štetni ili smrtonosni.<ref>{{Cite book |chapter=Overview of Heart Tumors - Treatment of noncancerous (benign) heart tumors | vauthors = Rao AK |title=MSD Manual Consumer Version |date=februar 2021 |url= https://www.msdmanuals.com/en-gb/home/heart-and-blood-vessel-disorders/heart-tumors/overview-of-heart-tumors |quote=Children with this type of [inoperable, benign] tumor usually die of an abnormal heart rhythm at an early age. }}</ref> Mnoge vrste benignih tumora imaju potencijal da postanu kancerogene (maligne) putem procesa poznatog kao progresija tumora. Iz tog razloga, kao i zbog drugih mogućih štetnih posljedica, neki benigni tumori uklanjaju se hirurškim putem. Nakon uklanjanja, benigni tumori obično se ne vraćaju. Izuzeci od ovog pravila mogu ukazivati na malignu transformaciju. ==Znaci i simptomi== Benigni tumori su veoma raznoliki; mogu biti asimptomatski ili uzrokovati specifične simptome, zavisno od njihove anatomske lokacije i vrste tkiva. Rastu prema vani, stvarajući velike, zaobljene mase koje mogu izazvati pojavu poznatu kao "efekt mase". Ovakav rast može dovesti do kompresije okolnih tkiva ili organa, uzrokujući brojne posljedice, kao što su začepljenje kanala, smanjen protok krvi (ishemija), odumiranje tkiva (nekroza) te bol ili oštećenje živaca.<ref name="ISBN 0-443-10101-9">{{cite book |title=Ross and Wilson anatomy and physiology in health and illness |url=https://archive.org/details/rosswilsonanatom0000waug_x2u4 |vauthors=Wilson KA, Waugh A, Chambers G, Grant A, Ross J |publisher=Churchill Livingstone |year=2006 |isbn=0-443-10101-9 |location=Edinburgh |pages=[https://archive.org/details/rosswilsonanatom0000waug_x2u4/page/53 53]–54}}</ref> Neki tumori također proizvode [[hormon]]e koji mogu dovesti do situacija opasnih po život. Insulinomi mogu proizvoditi velike količine [[insulina]], uzrokujući [[hipoglikemija|hipoglikemiju]].<ref name="pmid1665409">{{cite journal | vauthors = Marks V, Teale JD | title = Tumours producing hypoglycaemia | journal = Diabetes/Metabolism Reviews | volume = 7 | issue = 2 | pages = 79–91 | date = juni 1991 | pmid = 1665409 | doi = 10.1002/dmr.5610070202 | s2cid = 19272145 }}</ref><ref name="pmid16253900">{{cite journal | vauthors = Grant CS | title = Insulinoma | journal = Best Practice & Research. Clinical Gastroenterology | volume = 19 | issue = 5 | pages = 783–798 | date = oktobar 2005 | pmid = 16253900 | doi = 10.1016/j.bpg.2005.05.008 }}</ref> [[Hipofizni adenom]]i mogu uzrokovati povišene nivoe hormona kao što su [[hormon rasta]] i [[insulinoliko faktor rasta]] 1 (koji uzrokuju [[akromegalija|akromegaliju]]), [[prolaktin]], [[ACTH]] i [[kortizol]] (koji uzrokuju [[Cushingova bolest|Cushingovu bolest]]), TSH (koji uzrokuje hipertireozu), te [[FSH]] i LH.<ref name="ISBN 92-832-2416-7">{{cite book | vauthors = Eng C, DeLellis RA, Lloyd RV, Heitz PU |title=Pathology and genetics of tumours of endocrine organs| url = https://archive.org/details/pathologygenetic0000unse_d6t3 |publisher=IARC Press |location=Lyon |year=2004 |isbn=92-832-2416-7 }}</ref> Bowel [[intussusception (medical disorder)|intussusception]] can occur with various benign colonic tumors.<ref name="pmid11588539">{{cite journal | vauthors = Gill SS, Heuman DM, Mihas AA | title = Small intestinal neoplasms | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-gastroenterology_2001-10_33_4/page/267 | journal = Journal of Clinical Gastroenterology | volume = 33 | issue = 4 | pages = 267–282 | date = oktobar 2001 | pmid = 11588539 | doi = 10.1097/00004836-200110000-00004 }}</ref> Tumori, a posebno oni na koži, mogu uzrokovati estetske promjene, što osobi s tumorom može prouzrokovati psihološku ili društvenu nelagodu<ref name="pmid15953143">{{cite journal | vauthors = Tromberg J, Bauer B, Benvenuto-Andrade C, Marghoob AA | title = Congenital melanocytic nevi needing treatment | journal = Dermatologic Therapy | volume = 18 | issue = 2 | pages = 136–150 | year = 2005 | pmid = 15953143 | doi = 10.1111/j.1529-8019.2005.05012.x | s2cid = 20915929 | doi-access = free }}</ref>[[Vaskularni tumor|Tumori vaskularnog tkiva]] mogu krvariti, što u nekim slučajevima dovodi do [[anemija|anemije]].<ref name = "zuberandharder1">{{cite book| vauthors = Zuber M, Harder F |title=Benign tumors of the colon and rectum|year=2001|publisher=Surgical Treatment: Evidence-Based and Problem-Oriented.|location=Munich: Zuckschwerdt|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK6994/}}</ref> ==Uzroci== === PTEN hamartomski sindrom === PTEN hamartomski sindrom obuhvata hamartomatozne poremećaje koje karakterišu genetičke [[mutacije]] u genu [[PTEN (gen)|PTEN]], koji djeluje kao supresor tumora,<ref>{{cite journal | vauthors = Pilarski R | title = ''PTEN'' Hamartoma Tumor Syndrome: A Clinical Overview | journal = Cancers | volume = 11 | issue = 6 | pages = 844 | date = juni 2019 | pmid = 31216739 | pmc = 6627214 | doi = 10.3390/cancers11060844 | doi-access = free }}</ref> uključujući [[Cowdenov sindrom]], [[sindrom Bannayan-Riley-Ruvalcaba]], [[Proteusov sindrom]] i [[Proteusoliki sindrom]]. Odsustvo ili disfunkcija PTEN proteina omogućava prekomjernu proliferaciju ćelija, što dovodi do nastanka hamartoma.<ref name="pmid196680822">{{cite journal |vauthors=Hobert JA, Eng C |date=oktobar 2009 |title=PTEN hamartoma tumor syndrome: an overview |journal=Genetics in Medicine |volume=11 |issue=10 |pages=687–694 |doi=10.1097/GIM.0b013e3181ac9aea |pmid=19668082 |doi-access=free}}</ref> Cowdenov sindrom je [[autosomno nasljeđivanje|autosomno dominantni]] [[genetički poremećaj]] koji karakterišu višestruki benigni hamartomi (trihilemomi i mukokutani papilomatozni čvorići), kao i sklonost ka [[karcinom]]ima više organa, uključujući [[rak dojke|dojku]] i [[rak šttne žlijezde|štitnu žlijezdu]].<ref name="pmid151217672">{{cite journal |vauthors=Pilarski R, Eng C |date=maj 2004 |title=Will the real Cowden syndrome please stand up (again)? Expanding mutational and clinical spectra of the PTEN hamartoma tumour syndrome |journal=Journal of Medical Genetics |volume=41 |issue=5 |pages=323–326 |doi=10.1136/jmg.2004.018036 |pmc=1735782 |pmid=15121767}}</ref><ref name="pmid110735352">{{cite journal |vauthors=Eng C |date=novembar 2000 |title=Will the real Cowden syndrome please stand up: revised diagnostic criteria |journal=Journal of Medical Genetics |volume=37 |issue=11 |pages=828–830 |doi=10.1136/jmg.37.11.828 |pmc=1734465 |pmid=11073535}}</ref> hamartomatozna polipoza crijeva, [[makrocefalija]] i [[lipomatoza]], [[Benigna neonatusna hemangiomatoza|hemangiomatoza]] i makule na ''[[glans penis]]''.<ref name="pmid196680822" /><ref name="pmid129380832">{{cite journal |vauthors=Eng C |date=septembar 2003 |title=PTEN: one gene, many syndromes |journal=Human Mutation |volume=22 |issue=3 |pages=183–198 |doi=10.1002/humu.10257 |pmid=12938083 |s2cid=13417857|doi-access=free }}</ref> Proteusoliki sindrom karakteriziraju [[nevus]]i, asimetrični prekomjerni rast različitih dijelova tijela, disregulacija masnog tkiva, [[cistadenom]]i, [[adenom]]i, vaskularne malformacije.<ref name="pmid187811912">{{cite journal |vauthors=Blumenthal GM, Dennis PA |date=novembar 2008 |title=PTEN hamartoma tumor syndromes |journal=European Journal of Human Genetics |volume=16 |issue=11 |pages=1289–1300 |doi=10.1038/ejhg.2008.162 |pmc=6939673 |pmid=18781191}}</ref><ref name="pmid160106812">{{cite journal |vauthors=Cohen MM |date=august 2005 |title=Proteus syndrome: an update |journal=American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics |volume=137C |issue=1 |pages=38–52 |doi=10.1002/ajmg.c.30063 |pmid=16010681 |s2cid=31873101|doi-access=free }}</ref> [[File:Familial adenomatous polyposis as seen on sigmoidoscopy.jpg|thumb|left|[[Endoskopija|Endoskopska]] slika [[sigmoidni kolon|sigmoidnog kolona]] pacijenta sa [[porodična adenomatozna polipoza|porodičnom adenomatoznom polipozom]]]] === Porodična adenomatozna polipoza === [[Porodična adenomatozna polipoza]] (FAP) je porodični [[kancerski sindrom]] uzrokovan mutacijama u genu [[Adenomatozna polipoza koli|APC]]. Kod FAP-a, [[adenom]]ski polipi prisutni su u [[Debelo crijevo|debelom crijevu]]. Polipi napreduju u [[rak debelog crijeva]] osim ako se ne uklone.<ref name="pmid164548482">{{cite journal |vauthors=Galiatsatos P, Foulkes WD |date=februar 2006 |title=Familial adenomatous polyposis |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-gastroenterology_2006_101_2/page/385 |journal=The American Journal of Gastroenterology |volume=101 |issue=2 |pages=385–398 |doi=10.1111/j.1572-0241.2006.00375.x |pmid=16454848|s2cid=8516051 }}</ref> APC gen je [[tumor supresor]]. Njegov proteinski produkt uključen je u mnoge ćelijske procese. Inaktivacija APC gena dovodi do konstrukcije proteina koji se zove [[beta-katenin|β-katenin]]. Ovaj protein aktivira dva [[transkripcijsku faktor|transkripcijska faktora]]: [[T-ćelija|T-ćelijski]] faktor (TCF) i [[Limfoidni pojačivač-vezujući faktor 1|limfoidni pojačivačni faktor]] (LEF). Ovi faktori uzrokuju pojačanu regulaciju mnogih gena uključenih u ćelijsku [[ćelijska poliferacija|proliferaciju]], [[ćelijska diferencijacija|diferencijaciju]], [[ćelijska migracija|migraciju]] i [[apoptoza|apoptozu]] (programiranu ćelijsku smrt), uzrokujući rast benignih tumora.<ref name="pmid178814942">{{cite journal |vauthors=Aoki K, Taketo MM |date=oktobar 2007 |title=Adenomatous polyposis coli (APC): a multi-functional tumor suppressor gene |journal=Journal of Cell Science |volume=120 |issue=Pt 19 |pages=3327–3335 |doi=10.1242/jcs.03485 |pmid=17881494 |doi-access= |s2cid=8743}}</ref> ===Gomoljasti sklerozni kompleks === [[Gomoljasti sklerozni kompleks]] (TSC) jeste autosomno dominantni genetočki poremećaj, uzrokovan mutacijama u genima [[TSC1]] i [[TSC2]]. TSC1 proizvodi protein [[hamartin]]. TSC2 proizvodi protein [[tuberin]]. Ovaj poremećaj manifestuje se mnogim benignim hamartomatoznim tumorima, uključujući [[angiofibrom]]e, bubrežne [[angiomiolipom]]e i plućne [[limfangiomiomatoza| limfangiomiomatoza|limfangiomiomatoze]]. Tuberin i hamartin inhibiraju protein [[mTOR]] u normalnoj ćelijskoj fiziologiji. Inaktivacija tumor supresora TSC uzrokuje povećanje mTOR aktivnosti. To dovodi do aktivacije gena i proizvodnje proteina koji povećavaju rast ćelija.<ref name="pmid1562401922">{{cite journal |vauthors=Inoki K, Corradetti MN, Guan KL |date=januar 2005 |title=Dysregulation of the TSC-mTOR pathway in human disease |journal=Nature Genetics |volume=37 |issue=1 |pages=19–24 |doi=10.1038/ng1494 |pmid=15624019 |s2cid=205344131}}</ref><ref name="pmid170059522">{{cite journal |vauthors=Crino PB, Nathanson KL, Henske EP |date=septembar 2006 |title=The tuberous sclerosis complex |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-09-28_355_13/page/1345 |journal=The New England Journal of Medicine |volume=355 |issue=13 |pages=1345–1356 |doi=10.1056/NEJMra055323 |pmid=17005952 |s2cid=3579356}}</ref><ref name="pmid125562392">{{cite journal |vauthors=Kwiatkowski DJ |date=januar 2003 |title=Tuberous sclerosis: from tubers to mTOR |journal=Annals of Human Genetics |volume=67 |issue=Pt 1 |pages=87–96 |doi=10.1046/j.1469-1809.2003.00012.x |pmid=12556239 |s2cid=41992893}}</ref> ===Von Hippel–Lindauova bolest=== [[Von Hippel–Lindauova bolest]] dominantno je naslijeđeni sindrom raka koji značajno povećava rizik od različitih tumora. To uključuje benigne [[hemangioblastom]]e i maligne [[feohromocitom]]e, [[karcinom bubrežnih ćelija]], [[pankreasmi endokrini tumor|pankreasne endokrine tumore]] i [[tumor endolimfne vrećice|tumore endolimfne vrećice]]. Uzrokuju ga genetičke [[mutacije]] u genu [[Von Hippel-Lindauov tumor supresor|Von Hippel-Lindauovof tumor supresora]]. VHL protein (pVHL) uključen je u [[ćelijska signalizacija|ćelijsku signalizaciju]] u ćelijama kojima nedostaje kisika ([[tumorska hipoksija]]). Jedna od uloga pVHL-a je da izazove ćelijsku degradaciju drugog proteina, [[HIF1A|HIF1α]]. Disfunkcionalni pVHL dovodi do akumulacije HIF1α. Ovo aktivira nekoliko gena odgovornih za proizvodnju supstanci uključenih u rast ćelija i proizvodnju krvnih sudova: [[VEGF]], [[PDGFB|PDGFβ]], [[TGFα]] i [[eritropoetin]].<ref name="pmid155790302">{{cite journal |vauthors=Maher ER |date=decembar 2004 |title=Von Hippel–Lindau disease |journal=Current Molecular Medicine |volume=4 |issue=8 |pages=833–842 |doi=10.2174/1566524043359827 |pmid=15579030}}</ref> === Tumori kostiju === Benigni tumori kostiju mogu biti makroskopski slični i zahtijevaju kombinaciju kliničke anamneze sa [[Citogenetika|citogenetičkim]], molekularnim i radiološkim testovima za dijagnozu.<ref name="Garcia_2011">{{cite journal | vauthors = Garcia RA, Inwards CY, Unni KK | title = Benign bone tumors--recent developments | journal = Seminars in Diagnostic Pathology | volume = 28 | issue = 1 | pages = 73–85 | date = februar 2011 | pmid = 21675379 | doi = 10.1053/j.semdp.2011.02.013 | series = Orthopaedic Pathology }}</ref> Tri uobičajena oblika benignih tumora kostiju su [[Tumor džinovskih ćelija kosti|tumor džinovskih ćelija]] kosti, [[osteohondrom]] i [[enhondrom]]; postoje i drugi oblici benignih tumora kostiju, ali mogu biti manje rasprostranjeni. ==== Tumori džinovskih ćelija ==== Tumori džinovskih ćelija kostiju često se javljaju u epifizama dugih kostiju apendikularnog skeleta ili [[sakrum]]a [[aksijalni skelet|aksijalnod skeleta]]. Lokalni rast može uzrokovati uništavanje susjedne korteksne kosti i mehkog tkiva, što dovodi do bola i ograničavanja opsega pokreta. Karakterističan radiološki nalaz tumora džinovskih ćelija kostiju je lizna [[lezija]] koja nema marginalnu [[Skleroza|sklerozu]] kosti. Na histologiji, džinovske ćelije spojenih [[osteoklast]]a vide se kao odgovor na neoplazijske monojedarne ćelije. Značajno je da gigantske ćelije nisu jedinstvene za benigne tumore kostiju, već samo za gigantske tumore kostiju. Molekularne karakteristike neoplazijskih ćelija koje uzrokuju gigantske tumore kostiju ukazuju na porijeklo pluripotentnih [[mezenhim]]skih [[matične ćelije|matičnih ćelija]] koje usvajaju preosteoblastne markere. Citogenetički uzroci gigantske tumore kostiju uključuju [[telomera|telomere]]. Liječenje uključuje hiruršku kiretažu s adjuvantnim [[bisfosfonat]]ima.<ref>{{Cite journal |last1=Balke |first1=Maurice |last2=Campanacci |first2=Laura |last3=Gebert |first3=Carsten |last4=Picci |first4=Piero |last5=Gibbons |first5=Max |last6=Taylor |first6=Richard |last7=Hogendoorn |first7=Pancras |last8=Kroep |first8=Judith |last9=Wass |first9=John |last10=Athanasou |first10=Nicholas |date=29. 8. 2010 |title=Bisphosphonate treatment of aggressive primary, recurrent and metastatic Giant Cell Tumour of Bone |journal=BMC Cancer |volume=10 |issue=1 |doi=10.1186/1471-2407-10-462 |doi-access=free |pmid=20799989 |issn=1471-2407|pmc=2940802 }}</ref> ==== Osteohondrom ==== Osteohondromi formiraju projekcije kostiju prekrivene hrskavicom. Strukture poput srži i korteksne kosti osteohondroma su u dodiru sa onima matične kosti. Mjesta porijekla često uključuju [[Metafiza|metafize]] dugih kostiju. Dok se mnogi osteohondromi javljaju spontano, postoje slučajevi u kojima se nekoliko osteohondroma može pojaviti kod iste osobe; oni mogu biti povezani s genetičkim stanjem poznatim kao nasljedni multipli osteohondromi. Osteohondrom se na rendgenskom snimku pojavljuje kao projektirana masa koja često pokazuje dalje od zglobova.<ref name="Garcia_2011" /> Ovi tumori prestaju rasti zatvaranjem ploča rasta matične kosti. Neuspjeh u zaustavljanju rasta može ukazivati na transformaciju u maligni hondrosarkom. Liječenje nije indicirano osim ako nije simptomsko. U tom slučaju, hirurška ekscizija je često kurativna. ==== Enhondrom ==== Enhondromi su benigni tumori hijaline hrskavice. Unutar kosti, enhondromi se često nalaze u metafizama. Mogu se naći u mnogim vrstama kostiju, uključujući male kosti, duge kosti i aksijalni skelet. Rendgenski snimak enhondroma pokazuje dobro definirane granice i isprekidani izgled. Liječenje enhondroma uključuje hiruršku kiretažu i transplantaciju.<ref>{{Cite journal |last=MILGRAM |first=JAMES W. |date=April 1983 |title=Porijeklo osteohondroma i enhondroma |url=https://doi.org/10.1097/00003086-198304000-00037 |journal=Klinička ortopedija i srodna istraživanja | volume=174 | pages = 264–284 | doi = 10.1097/00003086-198304000-00037 |}}</ref> === Benigni tumori mehkog tkiva === ==== Lipomi ==== Lipomi su benigni, potkožni tumori masnih ćelija ([[adipocit]]i). Obično su bezbolne, spororastuće i pokretne mase koje se mogu pojaviti bilo gdje u tijelu gdje postoje masne ćelije, ali se obično nalaze na trupu i gornjim ekstremitetima.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Lichon |first1=Sabrina |last2=Khachemoune |first2=Amor |date=septembar 2018 |title=Clinical presentation, diagnostic approach, and treatment of hand lipomas: a review |journal=Acta Dermatovenerologica Alpina, Pannonica, et Adriatica |volume=27 |issue=3 |pages=137–139 |issn=1581-2979 |pmid=30244263}}</ref><ref name=":2">{{Citation |last1=Kolb |first1=Logan |title=Lipoma |date=2022 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507906/ |work=StatPearls |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=29939683 |access-date=19. 9. 2022 |last2=Yarrarapu |first2=Siva Naga S. |last3=Ameer |first3=Muhammad Atif |last4=Rosario-Collazo |first4=Juan A.}}</ref> Iako se lipomi mogu razviti u bilo kojoj dobi, češće se pojavljuju između 40. i 60. godine. Lipomi pogađaju oko 1% populacije, bez dokumentirane spolne pristranosti, a otprilike 1/1000 ljudi će imati lipom tokom svog života.<ref name=":2" /><ref>{{Citation |last1=Charifa |first1=Ahmad |title=Lipoma Pathology |date=2022 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482343/ |work=StatPearls |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=29493968 |access-date=19. 9. 2022 |last2=Azmat |first2=Chaudhary Ehtsham |last3=Badri |first3=Talel}}</ref> Uzrok lipoma nije dobro definisan. Genetički ili nasljedni uzroci lipoma imaju ulogu kod oko 2-3% pacijenata.<ref name=":2" /> Kod osoba sa nasljednim porodičnim sindromima kao što su [[Proteusov sindrom]] ili [[porodična multipla lipomatoza]], uobičajeno je vidjeti više lipoma po tijelu.<ref name=":2" /> Ovi sindromi također su povezani sa specifičnim simptomima i subpopulacijama. Mutacije na [[hromosom 12|hromosomu 12]] identifikovane su u oko 65% slučajeva lipoma.<ref name=":2"/> Lipomi su takođe povećani kod osoba sa [[gojaznost|gojaznošću]], [[hiperlipidemija|hiperlipidemijom]] i [[dijabetes|diabetes mellitusom]].<ref name=":2"/> Lipomi se obično dijagnostikuju klinički, iako se snimanje ([[ultrazvuk]], [[CT skeniranje|kompjuterizovana tomografija]] ili [[magnetna rezonanca]]) može koristiti za pomoć u dijagnozi lipoma na atipičnim lokacijama.<ref name=":1"/> Glavni tretman za lipome je hirurška ekscizija, nakon čega se tumor pregleda [[histopatologija|histopatološki]], kako bi se potvrdila dijagnoza.<ref name=":1"/> Prognoza za benigne lipome je odlična, a recidiv nakon ekscizije je rijedak, ali se može dogoditi ako je uklanjanje bilo nepotpuno.<ref name=":2"/> ==Mehanizam== [[File:Types of tumor cells.jpg|thumb|280px|Benigni (L) vs. maligni tumor (R)]] ===Benigni vs. maligni=== [[File:BENIGN AND MALIGNANT TUMOUR.png|thumb|280px|Dijagram prikazuje dva epitelna tumora. Gornji tumor je benigni tumor koji nije invazivan. Benigni tumori su obično okruglog oblika i okruženi kapsulom od fibroznog vezivnog tkiva. Donja slika prikazuje maligni tumor. On je nepravilnog oblika, vaskularan i invazivan, te probija bazalnu membranu.]] Tumor se klasifikuje kao benigni ili maligni na osnovu svog invazivnog potencijala. Benigni tumori nisu invazivni: ne mogu prodirati u okolna tkiva niti metastazirati (širiti se putem [[metastaza]]). Nasuprot tome, maligni tumori su invazivni ili metastatski.<ref name="ISBN 0-443-10101-9"/> Iz tog razloga, benigni tumori se ne klasifikuju kao [[kancer]].<ref name="ISBN 0-7613-2833-5">{{cite book |url=https://archive.org/details/cancer00silv/page/11 |title=Cancer |vauthors=Nunn LS, Silverstein A, Silverstein VB |publisher=Twenty-First Century Books |year=2006 |isbn=0-7613-2833-5 |location=Brookfield, Conn |pages=[https://archive.org/details/cancer00silv/page/11 11–12] |url-access=registration}}</ref> A benign tumor will grow in a contained area, usually a fibrous [[connective tissue]] capsule. Stope rasta benignih i malignih tumora obično se razlikuju, pri čemu benigni tumori rastu sporije od malignih. Ipak, zabilježeni su slučajevi benignih tumora koji brzo rastu.<ref name="pmid5681331">{{cite journal | vauthors = Sagel SS, Ablow RC | title = Hamartoma: on occasion a rapidly growing tumor of the lung | journal = Radiology | volume = 91 | issue = 5 | pages = 971–972 | date = novembar 1968 | pmid = 5681331 | doi = 10.1148/91.5.971 }}</ref> Iako benigni tumori općenito predstavljaju manji zdravstveni rizik od malignih tumora, oba tipa mogu ugroziti život. Benigni i maligni tumori razlikuju se po određenim općim karakteristikama, no ponekad benigni tumor može pokazivati neke odlike malignog tumora, ili obrnuto. Naprimjer, benigni tumori su uglavnom dobro diferencirani, dok su maligni tumori često nediferencirani. Ipak, mogu se javiti i nediferencirani benigni tumori, kao i diferencirani maligni tumori.<ref name="pmid10366409">{{cite journal | vauthors = Skorić T, Korsić M, Zarković K, Plavsić V, Besenski N, Breskovac L, Giljević Z, Paladino J | display-authors = 6 | title = Clinical and morphological features of undifferentiated monomorphous GH/TSH-secreting pituitary adenoma | journal = European Journal of Endocrinology | volume = 140 | issue = 6 | pages = 528–537 | date = juni 1999 | pmid = 10366409 | doi = 10.1530/eje.0.1400528 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid23106056">{{cite journal | vauthors = Song HJ, Xue YL, Qiu ZL, Luo QY | title = Uncommon metastases from differentiated thyroid carcinoma | journal = Hellenic Journal of Nuclear Medicine | volume = 15 | issue = 3 | pages = 233–240 | year = 2012 | pmid = 23106056 | doi = <!-- 10.1967/s002449910059 --> }}</ref> Određeni maligni tumori, kao što su [[karcinom]]i baznih ćelija, uglavnom ne metastaziraju.<ref name="ISBN 0-7817-9516-8">{{cite book |title=Rubin's pathology: clinicopathologic foundations of medicine |url=https://archive.org/details/rubinspathologyc0000unse_d8y9 |vauthors=Strayer DL, Rubin R, Rubin E |publisher=Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins |year=2008 |isbn=978-1605479682 |location=Philadelphia |pages=[https://archive.org/details/rubinspathologyc0000unse_d8y9/page/138 138]–139}}</ref> ===Višefazna kancerogeneza=== Tumori nastaju procesom [[kancerogeneza|kancerogeneze]], tokom kojeg promjene na ćelijskom nivou dovode do razvoja raka. Višefazna kancerogeneza podrazumijeva niz uzastopnih [[genetika|genetičkih]] ili [[epigenetika|epigenetpćkih]] promjena u [[DNK]] ćelije, pri čemu svaki korak rezultira naprednijim oblikom tumora. Proces se sastoji od tri faze: inicijacije, promocije i progresije. U svakoj fazi može doći do više [[mutacija]]. Inicijacija predstavlja fazu u kojoj nastaje prva genetička mutacija u ćeliji. Promocija je klonska ekspanzija (ponovljena dioba) te transformisane ćelije u vidljiv tumor, koji je obično benigan. Nakon promocije može uslijediti progresija, tokom koje dolazi do nastanka dodatnih genetičkih mutacija u subpopulaciji tumorskih ćelija. Progresija dovodi do prelaska benignog tumora u maligni tumor.<ref name="pmid1911211">{{cite journal |vauthors=Clark WH |date=oktobar 1991 |title=Tumour progression and the nature of cancer |journal=British Journal of Cancer |volume=64 |issue=4 |pages=631–644 |doi=10.1038/bjc.1991.375 |pmc=1977704 |pmid=1911211}}</ref><ref name="pmid8354184">{{cite journal | vauthors = Barrett JC | title = Mechanisms of multistep carcinogenesis and carcinogen risk assessment | journal = Environmental Health Perspectives | volume = 100 | pages = 9–20 | date = april 1993 | pmid = 8354184 | pmc = 1519586 | doi = 10.1289/ehp.931009 | bibcode = 1993EnvHP.100....9B }}</ref> Istaknut i dobro proučen primjer ove pojave je tubulski adenom, čest tip polipa debelog crijeva koji predstavlja važan prekursor raka debelog crijeva. Ćelije u tubulnim adenomima, kao i kod većine tumora koji često prelaze u rak, pokazuju određene abnormalnosti u sazrijevanju i izgledu, zajednički poznate kao [[displazija]]. Ove ćelijske abnormalnosti ne uočavaju se kod benignih tumora koji rijetko ili nikada ne postaju maligni, ali se javljaju kod drugih prekanceroznih abnormalnosti tkiva koje ne formiraju jasno definisane mase, kao što su prekancerozne lezije [[cerviks|grlića materice]]. ==Dijagnoza== ===Klasifikacija=== {| class="wikitable mw-collapsible floatright" |+ Tumori i porijeklo ćelija ! Porijeklo ćelija ! Tip ćelije ! Tumor |- ! rowspan ="10" | [[Endoderm]]alno | [[žučna kesa|Bilijarni trakt]]|| Holangiom |- | [[Debelo crijevo]] || [[Polip debelog crijeva]] |- |rowspan="3"| [[Žlijezda|Žljezdano]] || [[Adenom]] |- |[[Papilom]] |- | [[Cistadenom]] |- | [[Jetra]] || [[Hepatoćelijski adenom]] |- | [[Posteljica]] || [[Hidatidiformna mola]] |- | [[Bubrezi]] || [[Tubulski adenom bubrega]] |- | [[Pločasti epitel|Skvamozno]] || [[Skvamozni papilom]] |- | [[Želudac]] || [[Polip želuca]] |- ! rowspan ="8" | [[Mezenhim]]no | [[Krvni sud]] || [[Hemangiom]], [[Srčani miksom]] |- |[[Kost]]||[[Osteom]] |- |[[Hrskavica]]||[[Hondrom]] |- |[[Masno tkivo]]||[[Lipom]] |- |[[Vezivno tkivo]]||[[Fibrom]] |- |[[Limfni sud]]||[[Limfangiom]] |- |[[Glatki mišić]]||[[Leiomiom]] |- |[[Poprečno-prugasti mišić]]||[[Rabdomiom]] |- ! rowspan = "4" | [[Ektoderm]]no | [[Glija]] || [[Astrocitom]], [[Švanom]] |- |[[Melanocit]]i||[[Nevus]] |- |[[Moždana ovojnica]]||[[Meningeom]] |- |[[neuron|Nervne ćelije]]||[[Ganglioneurom]] |- !colspan="3"|Reference<ref name="ISBN 0-7637-6357-8">{{cite book | vauthors = Wujcik D, Yarbro CH, Gobel BH |title=Cancer nursing: principles and practice | url = https://archive.org/details/cancernursingpri0000unse_o8v8 |publisher=Jones and Bartlett Publishers |location=Boston|year=2011 |isbn=978-0-7637-6357-2 }}</ref> |} Benigne neoplazme se obično, mada ne i uvijek, sastoje od ćelija koje uveliko podsjećaju na normalne ćelije organa iz kojeg potiču. Ovi tumori dobijaju naziv prema vrsti ćelija ili tkiva iz kojih nastaju. Sufiks „–om” (ali ne i –karcinom,–s arkom ili –blastom, koji su uglavnom maligni tumori) koristi se za označavanje benignog tumora. Naprimjer, lipom je čest benigni tumor masnih ćelija (lipocita), a hondrom je benigni tumor ćelija koje stvaraju hrskavicu (hondrocita). Adenomi su benigni tumori ćelija koje grade žlijezde, a obično se dodatno preciziraju prema vrsti ćelija ili organu porijekla, kao što je slučaj kod jetrenog adenoma (benignog tumora hepatocita, odnosno ćelija jetre). Teratomi sadrže mnoge vrste ćelija, poput ćelija kože, živaca, mozga i štitne žlijezde, između ostalih, jer nastaju iz germinativnih ćelija.<ref name="Rubin2008">{{cite book |title=Rubin's pathology: clinicopathologic foundations of medicine |url=https://archive.org/details/rubinspathologyc0000unse_d1b7 |vauthors=Strayer DL, Rubin R, Rubin E |publisher=Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins |year=2008 |isbn=978-0-7817-9516-6 |location=Philadelphia |pages=[https://archive.org/details/rubinspathologyc0000unse_d1b7/page/138 138]–139}}</ref> [[Hamartom]]i su grupa benignih tumora koji imaju relativno normalnu [[ćelijska diferencijacija|ćelijsku diferencijaciju]], ali pokazuju neurednu organizaciju tkiva.<ref name="pmid1562401922"/> Izuzeci od pravila nomenklature postoje iz historijskih razloga. Primjeri malignih oblika uključuju [[melanom]] (rak kože pigmentiranih [[melanocit]]a) i [[seminom]] (rak muških reproduktivnih ćelija).<ref name="robbins2">{{cite book |title=Robbins Pathologic Basis of Disease |url=https://archive.org/details/robbinspathologi0000cotr_ed06 |vauthors=Cotran R, Kumar V, Collins T |publisher=W.B. Saunders |year=1999 |isbn=0-7216-7335-X |edition=6th}}</ref> Nisu sve benigne izrasline tumori. Kožni privjesci (akrohordoni), polipi glasnica i hiperplazijski polipi debelog crijeva često se nazivaju benignim, ali oni predstavljaju [[Hiperplazija|prekomjerni rast normalnog tkiva]], a ne neoplazme.<ref name="Rubin2008"/> ===Snimanje=== [[Radiografija]] može se koristiti za snimanje tumora i utvrđivanje njegove malignosti. Manji tumori češće su benigni. Na primjer, kada je riječ o [[rak pluća|raku pluća]], 80% plućnih nodula (čvorića) manjih od 2&nbsp;cm u promjeru je benigno. Većina benignih nodula su glatke, radioplakne sjene jasnih rubova, ali to nisu isključivi znakovi benignih tumora.<ref>{{cite journal | vauthors = Erasmus JJ, Connolly JE, McAdams HP, Roggli VL | title = Solitary pulmonary nodules: Part I. Morphologic evaluation for differentiation of benign and malignant lesions | journal = Radiographics | volume = 20 | issue = 1 | pages = 43–58 | date = 2000 | pmid = 10682770 | doi = 10.1148/radiographics.20.1.g00ja0343 }}</ref> ==Liječenje== Benigni tumori obično ne zahtijevaju liječenje osim ako ne uzrokuju probleme poput [[epilepsijski napad|napadaja]], nelagode ili estetskih problema. [[Hirurgija]] je obično najefikasniji pristup i koristi se za liječenje većine benignih tumora. U nekim slučajevima mogu se primijeniti i druge metode liječenja. Adenomi [[rektum]]a mogu se liječiti [[skleroterapija|skleroterapijom]], pri čemu se koriste hemikalije za smanjivanje krvnih sudova kako bi se prekinuo dotok krvi.<ref name="zuberandharder12">{{cite book |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK6994/ |title=Benign tumors of the colon and rectum |vauthors=Zuber M, Harder F |publisher=Surgical Treatment: Evidence-Based and Problem-Oriented. |year=2001 |location=Munich: Zuckschwerdt}}</ref> Većina benignih tumora ne reaguje na [[hemoterapija|hemoterapiju]] ili radioterapiju, mada postoje izuzeci; benigni intrakranijski tumori se u određenim okolnostima ponekad liječe radioterapijom i hemoterapijom.<ref name="pmid234627042">{{cite journal |vauthors=Brada M |date=februar 2013 |title=Radiotherapy for benign brain tumours coming of age; example of vestibular schwannoma |journal=Radiotherapy and Oncology |volume=106 |issue=2 |pages=157–160 |doi=10.1016/j.radonc.2013.01.009 |pmid=23462704}}</ref><ref name="pmid190235202">{{cite journal |vauthors=Sioka C, Kyritsis AP |date=mart 2009 |title=Chemotherapy, hormonal therapy, and immunotherapy for recurrent meningiomas |journal=Journal of Neuro-Oncology |volume=92 |issue=1 |pages=1–6 |doi=10.1007/s11060-008-9734-y |pmid=19023520 |s2cid=28106960}}</ref> Radiation can also be used to treat hemangiomas in the rectum.<ref name="zuberandharder12" /> Benigni tumori kože obično se hirurški uklanjaju, ali se primjenjuju i drugi tretmani, kao što su [[krioterapija]], [[kiretaža]], [[elektrodesikacija]], [[laserska terapija]], dermabrazija, hemijski pilinzi i lokalni lijekovi.<ref name="pmid126137272">{{cite journal |vauthors=Luba MC, Bangs SA, Mohler AM, Stulberg DL |date=februar 2003 |title=Common benign skin tumors |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2003-02-15_67_4/page/729 |journal=American Family Physician |volume=67 |issue=4 |pages=729–738 |pmid=12613727}}</ref><ref name="pmid183956712">{{cite journal |vauthors=Marghoob AA, Borrego JP, Halpern AC |date=decembar 2007 |title=Congenital melanocytic nevi: treatment modalities and management options |journal=Seminars in Cutaneous Medicine and Surgery |volume=26 |issue=4 |pages=231–240 |doi=10.1016/j.sder.2008.03.007 |doi-broken-date=8. 1. 2026 |pmid=18395671}}</ref> {{clear}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Tumori}} {{Grupe bolesti}} {{Medicinski izvori | DiseasesDB = | ICD10 = <!-- {{ICD10|Xxx.x}} --> | ICD9 = <!-- {{ICD9|xxx}} --> | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | MeSH = | GeneReviewsNBK = | GeneReviewsName = }} {{Authority control}} [[Kategorija:Medicinska terminologija]] [[Kategorija:Benigne neoplazme]] [[Kategorija:Tumori]] kjp7a0rbj0ypaz5glmzwx67ffajf6dz Autokrina signalizacija 0 538563 3939475 3935401 2026-11-06T21:08:00Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939475 wikitext text/x-wiki [[File:Autocrine Signaling.svg|thumb|280px|Model autokrine signalizacije.]] '''Autokrina signalizacija''' (autoktino signaliziranje) oblik je [[ćelijska signalizacija|ćelijske signalizacije]] u kojem ćelija luči [[hormon]] ili hemijski glasnik (nazvan autokrini agens) koji se vezuje za autokrine receptore na toj istoj ćeliji, dovodeći do promjena u ćeliji.<ref name = "one">{{cite book |last=Pandit |first=Nikita K. |title=Introduction To The Pharmaceutical Sciences |page=[https://archive.org/details/introductiontoph0000pand/page/238 238] |year=2007 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-4478-2 |url=https://archive.org/details/introductiontoph0000pand/page/238 }}</ref> Ovo se može uporediti sa [[parakrino signaliziranje|parakrinim signaliziranjem]], [[intrakrino signaliziranje|intrakrinim signaliziranjem]] ili klasičnim [[endokrina signalizacija|endokrinim signaliziranjem]]. ==Primjeri== Primjer autokrinog agensa je [[citokin]] [[interleukin-1]] u [[monocit]]ima. Kada se interleukin-1 proizvede kao odgovor na vanjske podražaje, može se vezati za [[receptor (biohemija)|receptore]] na površini iste ćelije koja ga je proizvela. Još jedan primjer javlja se kod aktiviranih [[T-ćelija|T-limfocita]], tj. kada se [[T-ćelija]] podstakne na sazrijevanje vezivanjem za [[peptid]]:[[Glavni kompleks histokompatibilnosti|MHC]] kompleks na [[antigen-prezentirajućs ćelija|profesionalnoj ćeliji koja prezentira antigen]] i putem kostimulatornog signala [[B7 (protein)|B7]]:[[CD28]]. Nakon aktivacije, receptori za [[interleukin-2|IL-2]] "niskog afiniteta" zamjenjuju se receptorima za IL-2 "visokog afiniteta", koji se sastoje od α, β i γ lanaca. Ćelija zatim otpušta IL-2, koji se veže za njene nove receptore za IL-2, uzrokujući samostimulaciju i, konačno, stvaranje [[monoklonska populacija|monoklonske populacije]] T-ćelija. Ove T-ćelije zatim mogu obavljati efektorske funkcije kao što su aktivacija [[makrofag]]a, aktivacija [[B-ćelija]] i [[citotoksičnost]] posredovana ćelijama. ==Rak== Razvoj [[tumor]]a složen je proces koji zahtijeva [[ćelijska dioba|diobu ćelija]], rast i preživljavanje. Jedan od pristupa koji tumori koriste za pojačavanje rasta i preživljavanja jeste autokrina proizvodnja [[faktor rasta|faktora rasta]] i preživljavanja. Autokrino signaliziranje ima ključnu ulogu u aktivaciji raka, kao i u osiguravanju signala za samoodrživi rast tumora. ===U Wnt signalnom putu=== Normalno, [[Wnt signalni put]] dovodi do stabilizacije [[beta-katenin|β-katenina]] putem inaktivacije proteinskog kompleksa koji sadrži tumorske supresore [[APC]] (adenomatozna polipoza debelog crijeva) i [[aksin]]. Ovaj kompleks za razgradnju normalno pokreće [[fosforilacija|fosforilaciju]] β-katenina, što dovodi do njegove razgradnje. Poremećaj regulacije autokrinog Wnt signalnog puta uslijed [[mutacija]] gena APC i aksin povezan je s aktivacijom različitih vrsta ljudskog [[kancer|raka]].<ref name= "two">{{cite journal |doi=10.1016/j.ccr.2004.09.032 |title=An autocrine mechanism for constitutive Wnt pathway activation in human cancer cells |year=2004 |last1=Bafico |first1=Anna |last2=Liu |first2=Guizhong |last3=Goldin |first3=Luba |last4=Harris |first4=Violaine |last5=Aaronson |first5=Stuart A. |journal=Cancer Cell |volume=6 |issue=5 |pages=497–506 |pmid=15542433|doi-access=free }}</ref><ref name= "three">{{cite journal |doi=10.1186/bcr1769 |title=Autocrine WNT signaling contributes to breast cancer cell proliferation via the canonical WNT pathway and EGFR transactivation |year=2007 |last1=Schlange |first1=Thomas |last2=Matsuda |first2=Yutaka |last3=Lienhard |first3=Susanne |last4=Huber |first4=Alexandre |last5=Hynes |first5=Nancy E |journal=Breast Cancer Research |volume=9 |issue=5 |pages=R63 |pmid=17897439 |pmc=2242658 |doi-access=free }}</ref> Genetičke promjene koje dovode do deregulacije autokrinog Wnt puta rezultiraju transaktivacijom receptora za [[epidermni faktor rasta]] (EGFR) i drugih signalnih puteva, što zauzvrat doprinosi proliferaciji tumorskih ćelija. Naprimjer, kod [[kolorektumski karcinom|kolorektumskog karcinoma]], [[mutacije]] u genima APC, axin ili β-catenin podstiču stabilizaciju β-catenina i transkripciju gena koji kodiraju proteine povezane s karcinomom. Štaviše, kod karcinoma dojke kod ljudi, ometanje deregulisanog Wnt signalnog puta smanjuje [[ćelijska proliferacija|proliferaciju]] i preživljavanje ćelija karcinoma. Ovi nalazi sugerišu da bi ometanje Wnt signalizacije na nivou interakcije [[ligand]]-receptor moglo poboljšati efikasnost terapija protiv karcinoma.<ref name= "three"/> ===IL-6=== [[Interleukin]] 6 (skraćenica: IL-6) jeste [[citokin]] važan za mnoge aspekte ćelijske biologije, uključujući [[imunski odgovor|imunske odgovore]], preživljavanje ćelija, [[apoptoza|apoptozu]], kao i proliferaciju ćelija.<ref name= "four">{{cite journal |doi=10.1016/j.ccr.2007.12.020 |title=Autocrine IL-6 Signaling: A Key Event in Tumorigenesis? |year=2008 |last1=Grivennikov |first1=Sergei |last2=Karin |first2=Michael |journal=Cancer Cell |volume=13 |pages=7–9 |pmid=18167335 |issue=1|doi-access=free }}</ref> Nekoliko studija ukazalo je na značaj autokrine signalizacije posredovane [[citokin]]om IL-6 kod karcinoma pluća i dojke. Naprimjer, jedna grupa istraživača utvrdila je postojanje pozitivne [[korelacija|korelacije]] između IL-6 i perzistentno aktiviranog, [[tirozin]]-fosforiliranog STAT3 (pSTAT3), koji je prisutan kod 50% adenokarcinoma pluća. Dalja istraživanja otkrila su da mutantni EGFR može aktivirati [[onkogen]]i STAT3 signalni put putem pojačane autokrine signalizacije posredovane citokinom IL-6.<ref name= "five">{{cite journal |doi=10.1172/JCI31871 |title=Mutations in the EGFR kinase domain mediate STAT3 activation via IL-6 production in human lung adenocarcinomas |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-investigation_2007-12_117_12/page/3846 |year=2007 |last1=Gao |first1=Sizhi Paul |last2=Mark |first2=Kevin G. |last3=Leslie |first3=Kenneth |last4=Pao |first4=William |last5=Motoi |first5=Noriko |last6=Gerald |first6=William L. |last7=Travis |first7=William D. |last8=Bornmann |first8=William |last9=Veach |first9=Darren |journal=Journal of Clinical Investigation |volume=117 |issue=12 |pages=3846–56 |pmid=18060032 |pmc=2096430 |last10=Clarkson |first10=Bayard |last11=Bromberg |first11=Jacqueline F.}}</ref> Slično tome, prekomjerna ekspresija HER2 javlja se kod približno četvrtine slučajeva [[rak dojke|raka dojke]] i povezana je s lošom prognozom. Nedavna istraživanja otkrila su da lučenje IL-6, podstaknuto prekomjernom ekspresijom HER2, aktivira STAT3 i mijenja [[ekspresija gena|ekspresiju gena]], što dovodi do autokrine petlje ekspresije IL-6/STAT3. I mišji i ljudski ''[[in vivo]]'' modeli raka dojke s prekomjernom ekspresijom HER2 uveliko su zavisili od ovog signalnog puta HER2–IL-6–STAT3.<ref name ="six">{{cite journal |doi=10.1158/0008-5472.CAN-11-0308 |title=HER2 Overexpression Elicits a Proinflammatory IL-6 Autocrine Signaling Loop That is Critical for Tumorigenesis |year=2011 |last1=Hartman |first1=Zachary C. |last2=Yang |first2=Xiao-Yi |last3=Glass |first3=Oliver |last4=Lei |first4=Gangjun |last5=Osada |first5=Takuya |last6=Dave |first6=Sandeep S. |last7=Morse |first7=Michael A. |last8=Clay |first8=Timothy M. |last9=Lyerly |first9=Herbert Kim |journal=Cancer Research |volume=71 |issue=13 |pages=4380–91 |pmid=21518778 |pmc=3129398 }}</ref> Druga grupa istraživača utvrdila je da su visoki nivoi IL-6 u serumu povezani s lošim ishodom kod tumora dojke. Njihovo istraživanje pokazalo je da autokrina signalizacija putem IL-6 podstiče [[kancer|maligna]] svojstva mamosfera koje eksprimiraju Notch-3.<ref name= "seven">{{cite journal |doi=10.1172/JCI32533 |title=IL-6 triggers malignant features in mammospheres from human ductal breast carcinoma and normal mammary gland |year=2007 |last1=Sansone |first1=Pasquale |last2=Storci |first2=Gianluca |last3=Tavolari |first3=Simona |last4=Guarnieri |first4=Tiziana |last5=Giovannini |first5=Catia |last6=Taffurelli |first6=Mario |last7=Ceccarelli |first7=Claudio |last8=Santini |first8=Donatella |last9=Paterini |first9=Paola |journal=Journal of Clinical Investigation |volume=117 |issue=12 |pages=3988–4002 |pmid=18060036 |pmc=2096439 |last10=Marcu |first10=Kenneth B. |last11=Chieco |first11=Pasquale |last12=Bonafè |first12=Massimiliano}}</ref> ===IL-7=== Studija pokazuje kako autokrina proizvodnja [[citokin]]a IL-7, posredovana akutnom limfoblastnom leukemijom [[T-ćelija]] (T-ALL), može biti uključena u onkogeni razvoj T-ALL-a i pružiti nova saznanja o širenju T-ALL-a.<ref name="pmid31417180">{{cite journal |vauthors=Buffière A, Uzan B, Aucagne R, Hermetet F, Mas M, Nassurdine S, Aznague A, Carmignac V, Tournier B, Bouchot O, Ballerini P, Barata JT, Bastie JN, Delva L, Pflumio F, Quéré R | title = T-cell acute lymphoblastic leukemia displays autocrine production of Interleukin-7 |journal=Oncogene |volume=38 |issue=1 |pages=7357–7365 |date=novembar 2019 |pmid = 31417180|doi=10.1038/s41388-019-0921-4 | s2cid = 199668368 }}</ref> ===VEGF=== Još jedan činilac uključen u autokrino signaliziranje kod karcinoma je [[faktor rasta vaskularnog endotela]] (VEGF). VEGF, koji proizvode ćelije karcinoma, djeluje putem [[parakrina signalizacija|parakrinog signaliziranja]] na [[endotel]]ne ćelije, te putem autokrinog signaliziranja na same ćelije karcinoma.<ref name= "eight">{{cite journal |doi=10.1007/s10456-005-9010-0 |title=Autocrine vascular endothelial growth factor signaling in breast cancer. Evidence from cell lines and primary breast cancer cultures in vitro |year=2005 |last1=Weigand |first1=Melanie |last2=Hantel |first2=Pia |last3=Kreienberg |first3=Rolf |last4=Waltenberger |first4=Johannes |journal=Angiogenesis |volume=8 |issue=3 |pages=197–204 |pmid=16328160|s2cid=25711624 }}</ref> Dokazi ukazuju na to da je autokrini VEGF uključen u dva ključna aspekta invazivnog karcinoma: preživljavanje i migraciju. Štaviše, pokazalo se da progresija tumora favorizuje ćelije koje zavise od VEGF-a, čime se dovodi u pitanje uvjerenje da je uloga VEGF-a kod karcinoma ograničena na [[angiogeneza|angiogenezu]]. Umjesto toga, ovo istraživanje sugeriše da bi terapijska sredstva usmjerena na VEGF receptore mogla narušiti preživljavanje i invaziju karcinoma, kao i samu angiogenezu.<ref name= "eight" /><ref name = "nine">{{cite journal |doi=10.1016/j.semcancer.2003.09.016 |title=Autocrine signaling in carcinoma: VEGF and the α6β4 integrin |year=2004 |last1=Mercurio |first1=Arthur M |last2=Bachelder |first2=Robin E |last3=Bates |first3=Richard C |last4=Chung |first4=Jun |journal=Seminars in Cancer Biology |volume=14 |issue=2 |pages=115–22 |pmid=15018895}}</ref> ===Podsticanje metastaziranja=== [[metastaza|Metastaziranje]] jeste glavni uzrok smrtnosti od raka, a nedostaju strategije za sprečavanje ili zaustavljanje invazije. Jedna studija je pokazala da autokrina [[PDGFR]] signalizacija ima ključnu ulogu u održavanju [[epitelno-mezenhimska tranzicija|epitelno-mezenhimske tranzicije]] (EMT) ''in vitro'', za koju je poznato da je u snažnoj [[korelacija|korelaciji]] s metastaziranjem ''[[in vivo]]''. Autori su pokazali da je za metastatski potencijal [[onkogen]]ih epitelnih ćelija dojke neophodna autokrina signalna petlja PDGF/PDGFR, te da je za preživljavanje tokom EMT-a bila potrebna saradnja autokrine PDGFR signalizacije i onkogenih procesa. Autokrina PDGFR signalizacija također doprinosi održavanju EMT-a, vjerovatno putem aktivacije STAT1 i drugih specifičnih signalnih puteva. Pored toga, ekspresija PDGFRα i -β bila je u korelaciji s invazivnim ponašanjem kod karcinoma dojke kod ljudi.<ref name= "ten">{{cite journal |doi=10.1172/JCI24652 |title=Autocrine PDGFR signaling promotes mammary cancer metastasis |year=2006 |last1=Jechlinger |first1=M. |journal=Journal of Clinical Investigation |volume=116 |issue=6 |pages=1561–70 |pmid=16741576 |last2=Sommer |first2=A |last3=Moriggl |first3=R |last4=Seither |first4=P |last5=Kraut |first5=N |last6=Capodiecci |first6=P |last7=Donovan |first7=M |last8=Cordon-Cardo |first8=C|authorlink8=Carlos Cordon-Cardo |last9=Beug |first9=H |pmc=1469776 |last10=Grünert |first10=S}}</ref> Ovo ukazuje na brojne puteve putem kojih autokrino signaliziranje može regulisati metastatske procese u tumoru. ===Razvoj terapijskih ciljeva=== Sve veće razumijevanje mehanizama autokrinog signaliziranja u progresiji raka otkrilo je nove pristupe terapijskom liječenju. Naprimjer, autokrino Wnt signaliziranje moglo bi predstavljati novi cilj za terapijsku intervenciju pomoću Wnt antagonista ili drugih molekula koje ometaju interakcije liganda i receptora u okviru [[Wnt signalni put|Wnt signalnog puta]].<ref name= "two"/><ref name= "three"/> Pored toga, proizvodnja VEGF-A i aktivacija VEGFR-2 na površini ćelija raka dojke ukazuju na postojanje posebne autokrine signalne petlje koja omogućava ćelijama raka dojke da podstiču vlastiti rast i preživljavanje putem [[fosforilacija|fosforilacije]] i aktivacije VEGFR-2. Ova autokrina petlja predstavlja još jedan primjer pogodnog terapijskog cilja.<ref name= "eight"/> Kod karcinoma dojke sa prekomjernom ekspresijom HER2, signalni odnos HER2–IL-6–STAT3 mogao bi se iskoristiti kao meta za razvoj novih terapijskih strategija.<ref name= "six"/> Inhibitori HER2 kinaze, kao što je lapatinib, također pokazali su kliničku djelotvornost kod [[rak dojke|karcinoma dojke]] sa prekomjernom ekspresijom HER2, i to prekidanjem autokrine petlje posredovane neuregulinom-1 (NRG1).<ref name= "eleven">{{cite journal |doi=10.1016/j.ccr.2011.07.011 |title=Neuregulin-1-Mediated Autocrine Signaling Underlies Sensitivity to HER2 Kinase Inhibitors in a Subset of Human Cancers |year=2011 |last1=Wilson |first1=Timothy R. |last2=Lee |first2=Diana Y. |last3=Berry |first3=Leanne |last4=Shames |first4=David S. |last5=Settleman |first5=Jeff |journal=Cancer Cell |volume=20 |issue=2 |pages=158–72 |pmid=21840482|doi-access=free }}</ref> U slučaju signalizacije posredovane receptorom PDGFR, prekomjerna ekspresija dominantno-negativnog oblika ovog receptora ili primjena lijeka protiv raka STI571 predstavljaju pristupe koji se istražuju u svrhu terapijskog ometanja metastaziranja kod miševa.<ref name= "ten"/> Pored toga, mogu se razviti lijekovi koji aktiviraju autokrino signaliziranje u ćelijama raka, do čega inače ne bi došlo. Naprimjer, pokazalo se da mimetik male molekule (supstanca koja oponaša djelovanje) proteina Smac/Diablo – koji poništava inhibiciju [[spoptoza|apoptoze]] – pojačava apoptozu izazvanu hemoterapijskim lijekovima posredstvom autokrino izlučenog faktora nekroze tumora alfa (TNFα). Kao odgovor na autokrino signaliziranje putem TNFα, mimetik Smac-a podstiče stvaranje kompleksa koji aktivira kaspazu-8 i zavisan je od proteina RIPK1, što dovodi do apoptoze.<ref name= "twelve">{{cite journal |doi=10.1016/j.ccr.2007.08.029 |title=Autocrine TNFα Signaling Renders Human Cancer Cells Susceptible to Smac-Mimetic-Induced Apoptosis |year=2007 |last1=Petersen |first1=Sean L. |last2=Wang |first2=Lai |last3=Yalcin-Chin |first3=Asligul |last4=Li |first4=Lin |last5=Peyton |first5=Michael |last6=Minna |first6=John |last7=Harran |first7=Patrick |last8=Wang |first8=Xiaodong |journal=Cancer Cell |volume=12 |issue=5 |pages=445–56 |pmid=17996648 |pmc=3431210}}</ref> ===Uloga u rezistenciji na lijekove=== Nedavne studije ukazuju na sposobnost ćelija raka rezistentnih na lijekove da prime [[mitogen]]e signale putem prethodno zanemarenih autokrinih petlji, što dovodi do ponovne pojave tumora. Naprimjer, uprkos širokoj ekspresiji receptora za [[epidermni faktor rasta]] (EGFR) i [[liganad]]a iz porodice EGF kod [[NSCLC|karcinoma pluća nemalih ćelija]] (NSCLC), inhibitori tirozin-kinaze specifični za EGFR, poput gefitiniba, pokazali su ograničen terapijski uspjeh. Smatra se da je uzrok ove rezistencije aktivnost puteva autokrine signalizacije rasta koji su nezavisni od EGFR-a u NSCLC ćelijama. Analiza profila ekspresije gena otkrila je prisustvo specifičnih [[faktor rasta fibroblasta|faktora rasta fibroblasta]] (FGF) i njihovih receptora u ćelijskim linijama NSCLC-a, te pokazala da FGF2, FGF9 i njihovi receptori čine autokrinu petlju faktora rasta koja je aktivna u podgrupi ćelijskih linija NSCLC-a rezistentnih na gefitinib.<ref name= "thirteen">{{cite journal |doi=10.1124/mol.108.049544 |title=Fibroblast Growth Factor (FGF) and FGF Receptor-Mediated Autocrine Signaling in Non-Small-Cell Lung Cancer Cells |year=2008 |last1=Marek |first1=Lindsay |last2=Ware |first2=Kathryn E. |last3=Fritzsche |first3=Alexa |last4=Hercule |first4=Paula |last5=Helton |first5=Wallace R. |last6=Smith |first6=Jennifer E. |last7=McDermott |first7=Lee A. |last8=Coldren |first8=Christopher D. |last9=Nemenoff |first9=Raphael A. |journal=Molecular Pharmacology |volume=75 |pages=196–207 |pmid=18849352 |issue=1 |pmc=2669785 |last10=Merrick |first10=D. T. |last11=Helfrich |first11=B. A. |last12=Bunn Jr |first12=P. A. |last13=Heasley |first13=L. E.}}</ref> Kod karcinoma dojke, razvoj rezistencije na [[tamoksifen]] predstavlja još jedan značajan terapijski problem. Pokazalo se da se, kao odgovor na djelovanje tamoksifena u ćelijama ljudskog karcinoma dojke, povećavaju [[fosforilacija]] STAT3 i ekspresija [[RANTES]]-a. U jednoj nedavnoj studiji, istraživačka grupa je pokazala da STAT3 i RANTES doprinose održavanju rezistencije na lijek putem pojačavanja antiapoptotskih signala i inhibicije cijepanja [[kaspaza]]. Ovi mehanizmi autokrine signalizacije posredovane proteinima STAT3 i RANTES ukazuju na novu strategiju u liječenju pacijenata s tumorima rezistentnim na tamoksifen.<ref name= "fourteen">{{cite journal |doi=10.1158/1541-7786.MCR-12-0217 |title=STAT3-RANTES Autocrine Signaling is Essential for Tamoxifen Resistance in Human Breast Cancer Cells |year=2012 |last1=Yi |first1=Eun Hee |last2=Lee |first2=Chang Seok |last3=Lee |first3=Jin-Ku |last4=Lee |first4=Young Ju |last5=Shin |first5=Min Kyung |last6=Cho |first6=Chung-Hyun |last7=Kang |first7=Keon Wook |last8=Lee |first8=Jung Weon |last9=Han |first9=Wonshik |journal=Molecular Cancer Research |volume=11 |pages=31–42 |pmid=23074171 |issue=1 |last10=Noh |first10=D.-Y. |last11=Kim |first11=Y.-N. |last12=Cho |first12=I.-H. |last13=Ye |first13=S.-k.|doi-access=free }}</ref> ==Također pogledajte== *[[Parakrino signaliziranje]] je oblik komunikacije između ćelija u kojem ćelija proizvodi signal radi izazivanja promjena u obližnjim ćelijama, mijenjajući njihovo ponašanje ili diferencijaciju. *[[Intrakrino signaliziranje]] *[[Lokalni hormon]] *[[Endokrini sistem]] ==Reference== {{refspisak|30em}} ==Vanjski linkovi== * {{MeshName|Autocrine+signaling}} * [https://web.archive.org/web/20141217155325/http://www.sysbio.org/research/bsi/cellsignal/ligand.stm "Autocrine versus juxtacrine signaling modes" - illustration at sysbio.org] {{Ćelijska signalizacija}} [[Kategorija:Transdukcija signala]] n0eza5114k2bi8yua2a8ymxgy7rj65b Porodična hipokalciurijska hiperkalcemija 0 538566 3939474 3934688 2026-11-06T21:07:57Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939474 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime =Porodična hipokalciurijska hiperkalcemija | sinonimi =Porodična benigna hipokalcjiurijska hiperkalcemija | slika =Hypercalcemia (Infantile) with Mental Retardation 5.jpg | opis_slike = Dojenačka hiperkalcemija (s mentalnom zaostalošću) | specijalnost = [[Endokrinologija]], [[medicinska genetika]] | simptomi =Visok nivo kalcija u krvi, a niska količina kalcija koja se izlučuje urinom, hipermagnezemija, nivo paratireoidnog hormona u gornjoj granici normale ili blago povišen | komplikacije =Moguć [[hiperparatireoidizam]] | pojava =Od rođenja | trajanje =Doživitno | vrste =Metabolička i genetička | uzroci = Metabolički i/ili genetički | rizici = | dijagnoza =Klinička | diferencijalna_dijagnoza =[[Hiperkalcemija]] | prevencija =Nema | liječenje = Općenito nije potrebno liječenje, jer su [[metabolizam kostiju|demineralizacija kostiju]] i [[bubrežni kamenac|bubrežni kamenci]] relativno rijetki kod ovog stanja | lijek = | prognoza =Uz pslijativnu njegu, povoljna | frekvencija =Rijetka pojava | smrtnost = }} '''Porodična hipokalciurijska hiperkalcemija''' ('''FHH''') je [[nasljedni poremećaj]] koji može uzrokovati [[hiperkalcemija|hiperkalcemiju]] – nivo [[kalcij u serumu|kalcija u serumu]] koji je obično iznad 10,2&nbsp;mg/dL; iako je rijetka pojava.<ref>{{Cite journal |last1=Bletsis |first1=Panagiotis |last2=Metzger |first2=Rosemarie |last3=Nelson |first3=J. Alex |last4=Gasparini |first4=Justin |last5=Alsayed |first5=Mahmoud |last6=Milas |first6=Mira |date=17. 5. 2022 |title=A Novel Missense CASR Gene Sequence Variation Resulting in Familial Hypocalciuric Hypercalcemia |url=https://www.aaceclinicalcasereports.com/article/S2376-0605(22)00037-2/abstract |journal=AACE Clinical Case Reports |volume=8 |issue=5 |pages=194–198 |language=English |doi=10.1016/j.aace.2022.05.002 |doi-access=free|s2cid=248872794 |issn=2376-0605|pmc=9508602 }}</ref> Poznata je i kao '''porodična benigna hipokalcjiuriska hiperkalcemija''' ('''FBHH'''), pri čemu obično postoji porodična anamneza blage hiperkalcemije, omjer kalcija i kreatinina u urinu manji od 0,01, te izlučivanje kalcija urinom manje od 200&nbsp;mg/dan (hipokalciurija). ==Znaci i simptomi== Većina slučajeva porodične hipokalciurijske hiperkalcemije je asimptomska. Laboratorijski znakovi FHH uključuju: * Visok nivo kalcija u krvi (hiperkalcemija) * Niska količina kalcija koja se izlučuje urinom (stopa izlučivanja Ca < 0,02&nbsp;mmol/L) * Visok nivo magnezija u krvi (hipermagnezemija) * Nivo paratireoidnog hormona u gornjoj granici normale ili blago povišen ==Uzroci== Tipovi uključuju: {| class="wikitable" |- ! Ime ! [[OMIM]] ! [[genski lokus|Lokus]] ! [[Gen]] |- | HHC1 | {{OMIM|145980||none}} | 3q13.3-q21 | [[Receptor osjetljiv na kalcij|CaSR]] |- | HHC2 | {{OMIM|145981||none}} | 19p13.3 | ? |- | HHC3 | {{OMIM|600740||none}} | 19q13<ref name="pmid9915958">{{cite journal |vauthors=Lloyd SE, Pannett AA, Dixon PH, Whyte MP, Thakker RV |author5-link=Rajesh Thakker |title=Localization of familial benign hypercalcemia, Oklahoma variant (FBHOk), to chromosome 19q13 |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=64 |issue=1 |pages=189–95 |date=januar 1999 |pmid=9915958 |pmc=1377717 |doi=10.1086/302202 }}</ref> | ? |} ==Patogeneza== Većina slučajeva FHH povezana je s [[mutacija]]ma gubitka funkcije u genu [[receptor osjetljivosti na kalcij]] (CaSR),<ref name="urlA Practical Approach to Hypercalcemia - May 1, 2003 - American Family Physician">{{cite journal |url=http://www.aafp.org/afp/20030501/1959.html |title=A Practical Approach to Hypercalcemia - May 1, 2003 - American Family Physician |journal=American Family Physician |volume=67 |issue=9 |pages=1959–1966 |access-date=29. 3. 2009 |date=maj 2003 |last1=Schade |first1=David S. |last2=Carroll |first2=Mary F. |archive-date=14. 5. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514070707/http://www.aafp.org/afp/20030501/1959.html |url-status=dead }}</ref> eksprimiran u tkivu [[paratireoidna žlijezda|paratireoidne žlijezde]] i [[bubreg]]a. Ove mutacije smanjuju osjetljivost receptora na kalcij, što rezultira smanjenom stimulacijom receptora pri normalnim nivoima kalcija u serumu. Kao rezultat toga, inhibicija oslobađanja [[paratireoidni hormon|paratireoidnog hormona]] ne događa se sve dok se ne postignu viši nivoi kalcija u serumu, stvarajući novu ravnotežu. Ovo je suprotno od onoga što se događa sa CaSR senzibilizatorom, [[cinakalcet]]om. Funkcionalno, paratireoidni hormon (PTH) povećava resorpciju kalcija iz kostiju i povećava izlučivanje fosfata iz bubrega, što povećava kalcij u [[krvni serum|serumu]] i smanjuje [[fosfat]]e u serumu. Međutim, osobe sa FHH obično imaju normalne nivoe PTH, jer se održava normalna [[homeostaza]] kalcija, iako na višoj zadanoj tački ravnoteže. Kao posljedica toga, ove osobe nisu izložene povećanom riziku od komplikacija [[hiperparatireoidizam|hiperparatireoidizma]]. Drugi oblik je povezan sa mutiranim q krakom [[hromosomom 3|hromosomoma 3]].<ref name="pmid1302026">{{cite journal |vauthors=Chou YH, Brown EM, Levi T, etal |title=The gene responsible for familial hypocalciuric hypercalcemia maps to chromosome 3q in four unrelated families |journal=Nat. Genet. |volume=1 |issue=4 |pages=295–300 |date=juli 1992 |pmid=1302026 |doi=10.1038/ng0792-295}}</ref> ===Funkcije receptora koji detektuje kalcij=== * [[Paratireoidna žlijezda]]: posreduje u mehanizmima negativne povratne sprege vezanim za lučenje [[paratireoidni hormon|PTH-a]]. Kod zdravih osoba, lučenje PTH-a se smanjuje s porastom nivoa kalcija u krvi. Poremećaji gubitka funkcije CaSR-a na ovom mjestu uzrokuju hiperkalcemiju. * [[Bubrezi]]: posreduju u mehanizmima [[povratna sprega|negativne povratne sprege]] vezanim za reapsorpciju [[kalcij]]a iz [[nefron|tubulnog sistema]]. Kod zdravih osoba, reapsorpcija kalcija i drugih [[elektrolit]]a smanjuje se s porastom nivoa kalcija u krvi. Poremećaji gubitka funkcije CaSR-a na ovom mjestu doprinose i hiperkalcemiji i hipokalciuriji. ==Dijagnoza== Budući da je većina slučajeva FHH-a asimptomska i benigna, dijagnoza FHH-a se rjeđe postavlja. Obično se dijagnoza postavlja tokom utvrđivanja uzroka hiperkalcemije. Nivoi kalcija često su u gornjem granicama normale ili blago povišeni. Često se provjerava nivo [[paratireoidni hormon|paratireoidnog hormona]], koji može biti blago povišen ili također na gornjoj granici normale. Normalno, visok nivo kalcija trebao bi uzrokovati nizak nivo PTH-a, tako da je ovaj nivo PTH-a neadekvatno visok zbog smanjene osjetljivosti paratireoidne žlijezde na kalcij. Ovo se može pogrešno zamijeniti sa [[primarni hiperparatireoidizam|primarnim hiperparatireoidizmom]]. Međutim, procjena nivoa kalcija u urinu otkrit će nizak nivo kalcija u mokraći. I to je neadekvatno, jer bi visok nivo kalcija u serumu trebao rezultirati visokim nivoom kalcija u urinu. Ako se ne provjeri nivo kalcija u urinu, to može dovesti do paratireoidektomije, zbog pretpostavljenog primarnog hiperparatireoidizma. Dodatno, kao što samo ime govori, može postojati porodična anamneza benigne hiperkalcemije. Konačno, dijagnoza porodične hipokalciurijske hiperkalcemije postavlja se – kao što samo ime govori – kombinacijom niskog nivoa kalcija u urinu i visokog nivoa kalcija u serumu. ==Liječenje== Općenito nije potrebno liječenje, jer su [[metabolizam kostiju|demineralizacija kostiju]] i [[bubrežni kamenac|bubrežni kamenci]] relativno rijetki kod ovog stanja.<ref name="urlA Familial Hypouricemic Hypercalcemia">{{cite web |url=http://www.athenadiagnostics.com/content/diagnostic-ed/endocrinology/casr |title=Familial Hypouricemic Hypercalcemia |access-date=7. 6. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224032017/http://www.athenadiagnostics.com/content/diagnostic-ed/endocrinology/casr |archive-date=24. 2. 2009 }}</ref> ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Medicinski izvori | DiseasesDB = 1326 | ICD10 = {{ICD10|E|83|5|e|83}} | ICD9 = | ICDO = | OMIM = 145980 | OMIM_mult = {{OMIM|145981||none}} {{OMIM|600740||none}} | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D006934 | Orphanet = 405 }} {{Poremećaji elektrolita}} {{Nedostaci receptora}} {{Kongenitalni endokrini poremećaji}} [[Kategorija:Nedostaci površinslih ćelijskih receptora]] [[Kategorija:Poremećaji metabolizma]] [[Kategorija:Endokrinologija]] [[Kategorija:Medicinska genetika]] h73awo9e2ptv6bnx7rvg9aa2b62hjf8 Heliks-okret-heliks 0 538570 3939473 3935665 2026-11-06T21:07:54Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939473 wikitext text/x-wiki [[Image:Lambda repressor 1LMB.png|thumb| λ represor [[bakteriofag lambda|bakteriofaga lambda]] koristi dva motiva heliks-okret-heliks (lijevo; zeleno) za vezivanje [[DNK]] (desno; plavo i crveno). λ represorski protein na ovoj slici je [[proteinski dimer|dimer]].]] {{Infokutija protein | Symbol = HTH | Name = Heliks-okret-heliks | image = PDB 1abz EBI.jpg | width = | caption = Alpha-t-alpha, ''de novo'' dizajnirani peptid | Pfam = | Pfam_clan = CL0123 | ECOD = 101.1 | InterPro = | SMART = | PROSITE = | MEROPS = | SCOP = | TCDB = | OPM family = | OPM protein = | CAZy = | CDD = }} '''Heliks–okret–heliks''' ('''HTH''') glavni je [[strukturni motiv]] u [[protein]]ima koji funkcionira kao [[DNK-vezujući domen]] (DBD). Svaki monomer uključuje dva [[alfa-heliks|α heliksa]], spojena kratkim lancem [[aminokiselina]], koji se vežu za glavni žlijeb [[DNK]]. HTH motiv javlja se u mnogim proteinima koji regulišu [[ekspresija gena|ekspresiju gena]]. Ne treba ga miješati s motivom [[osnovni heliks-petlja-heliks]].<ref name="pmid2644244">{{cite journal | vauthors = Brennan RG, Matthews BW | title = The helix-turn-helix DNA binding motif | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 264 | issue = 4 | pages = 1903–6 | date = februar 1989 | doi = 10.1016/S0021-9258(18)94115-3 | pmid = 2644244 | doi-access = free }}</ref> ==Otkriće== Otkriće motiva heliks-okret-heliks zasnovano je na sličnostima između nekoliko gena koji kodiraju [[Transkripcija (genetika)|transkripcijske]] regulatorne proteine iz [[bakteriofag lambda|bakteriofaga lambda]] i ''[[Escherichia coli]]'': Cro, [[Protein aktivator katabolita|CAP]] i [[cI-protein|λ represor]], za koje je utvrđeno da dijele zajedničku sekvencu od 20–25 [[aminokiselina]] koja olakšava prepoznavanje DNK.<ref name="pmid6951187">{{cite journal | vauthors = Matthews BW, Ohlendorf DH, Anderson WF, Takeda Y | title = Structure of the DNA-binding region of lac repressor inferred from its homology with cro repressor | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 79 | issue = 5 | pages = 1428–32 | date = mart 1982 | pmid = 6951187 | pmc = 345986 | doi = 10.1073/pnas.79.5.1428 | bibcode = 1982PNAS...79.1428M | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid6452580">{{cite journal | vauthors = Anderson WF, Ohlendorf DH, Takeda Y, Matthews BW | title = Structure of the cro repressor from bacteriophage lambda and its interaction with DNA | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-04-30_290_5809/page/754 | journal = [[Nature]] | volume = 290 | issue = 5809 | pages = 754–8 | date = april 1981 | pmid = 6452580 | doi = 10.1038/290754a0 | bibcode = 1981Natur.290..754A | s2cid = 4360799 }}</ref><ref name="pmid6261152">{{cite journal | vauthors = McKay DB, Steitz TA | title = Structure of catabolite gene activator protein at 2.9 A resolution suggests binding to left-handed B-DNA | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-04-30_290_5809/page/744 | journal = [[Nature]] | volume = 290 | issue = 5809 | pages = 744–9 | date = april 1981 | pmid = 6261152 | doi = 10.1038/290744a0 | bibcode = 1981Natur.290..744M | s2cid = 568056 }}</ref><ref name="pmid7088190">{{cite journal | vauthors = Pabo CO, Lewis M | title = The operator-binding domain of lambda repressor: structure and DNA recognition | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1982-07-29_298_5873/page/443 | journal = [[Nature]] | volume = 298 | issue = 5873 | pages = 443–7 | date = juli 1982 | pmid = 7088190 | doi = 10.1038/298443a0 | bibcode = 1982Natur.298..443P | s2cid = 39169630 }}</ref> ==Funkcija== Motiv heliks-okret-heliks motiv jest [[DNK-vezujući motiv]]. Prepoznavanje i vezivanje za DNK od strane proteina heliks-okret-heliks vrši se pomoću dva [[alfa-heliks|α-heliksa]], od kojih jedan zauzima [[N-terminal]]ni kraj motiva, a drugi na [[C-terminal]]u. U većini slučajeva, kao što je kod Cro represora, drugi heliks najviše doprinosi prepoznavanju DNK, te se stoga često naziva "heliks prepoznavanja". Veže se za glavni žlijeb DNK, putem niza [[vodikova veza|vodikovih veza]] i različitih [[Van der Waalsove veze|Van der Waalsovih interakcija]] sa izloženim [[bazni par|bazama]]. Drugi α-heliks stabilizuje interakciju između proteina i DNK, ali nema posebno snažnu ulogu u njenom prepoznavanju.<ref name="pmid6951187"/> Heliks prepoznavanja i njegov prethodni heliks uvijek imaju istu relativnu orijentaciju.<ref name="pmid8831795">{{cite journal | vauthors = Wintjens R, Rooman M | title = Structural classification of HTH DNA-binding domains and protein-DNA interaction modes | url = https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1996-09-20_262_2/page/294 | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 262 | issue = 2 | pages = 294–313 | date = septembar 1996 | pmid = 8831795 | doi = 10.1006/jmbi.1996.0514 }}</ref> ==Klasifikacija motiva heliks-okret-heliks== Učinjeno je nekoliko pokušaja klasifikacije motiva heliks-okret-heliks, na osnovu njihove strukture i prostornog rasporeda njihovih heliksa.<ref name="pmid8831795" /><ref name="pmid7556672">{{cite journal | vauthors = Suzuki M, Brenner SE | title = Classification of multi-helical DNA-binding domains and application to predict the DBD structures of sigma factor, LysR, OmpR/PhoB, CENP-B, Rapl, and Xy1S/Ada/AraC | url = https://archive.org/details/sim_febs-letters_1995-09-25_372_2-3/page/215 | journal = FEBS Letters | volume = 372 | issue = 2–3 | pages = 215–21 | date = septembar 1995 | pmid = 7556672 | doi = 10.1016/0014-5793(95)00988-L | s2cid = 3037519 | doi-access = | bibcode = 1995FEBSL.372..215S }}</ref><ref name="pmid15808743">{{cite journal | vauthors = Aravind L, Anantharaman V, Balaji S, Babu MM, Iyer LM | title = The many faces of the helix-turn-helix domain: transcription regulation and beyond | journal = FEMS Microbiology Reviews | volume = 29 | issue = 2 | pages = 231–62 | date = april 2005 | pmid = 15808743 | doi = 10.1016/j.femsre.2004.12.008 | doi-broken-date = 13. 11. 2025 | url = https://zenodo.org/record/1258943 }}</ref> Neki od glavnih tipova opisani su u nastavku. ===Di-heliks=== Di-heliksni motiv heliks-okret-heliks je najjednostavniji motiv heliks-okret-heliks. Utvrđeno je da je fragment ugraviranog homeodomena koji obuhvata samo dva heliksa i okret ultrabrzi nezavisno savijajući [[proteinski domen]].<ref name="pmid17517666">{{cite journal | vauthors = Religa TL, Johnson CM, Vu DM, Brewer SH, Dyer RB, Fersht AR | title = The helix-turn-helix motif as an ultrafast independently folding domain: the pathway of folding of Engrailed homeodomain | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 104 | issue = 22 | pages = 9272–7 | date = maj 2007 | pmid = 17517666 | pmc = 1890484 | doi = 10.1073/pnas.0703434104 | bibcode = 2007PNAS..104.9272R | doi-access = free }}</ref> ===Tri-heliksni=== Primjer ovog motiva nalazi se u [[MYB (gen)|transkripcijskom aktivatoru Myb]].<ref name="pmid1631139">{{cite journal | vauthors = Ogata K, Hojo H, Aimoto S, Nakai T, Nakamura H, Sarai A, Ishii S, Nishimura Y | title = Solution structure of a DNA-binding unit of Myb: a helix-turn-helix-related motif with conserved tryptophans forming a hydrophobic core | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 89 | issue = 14 | pages = 6428–32 | date = juli 1992 | pmid = 1631139 | pmc = 49514 | doi = 10.1073/pnas.89.14.6428 | bibcode = 1992PNAS...89.6428O | doi-access = free }}</ref> ===Tetra-heliksni=== Tetra-heliksni motiv heliks-okret-heliks ima dodatnu [[C-terminal]] nuspiralu u poređenju sa tri-heliksnim motivima. To uključuje [[LuxR-tip DNK-vezujući HTH domen|LuxR-tip DNK-vezujućeg HTH domena]] koji se nalazi u [[bakterije|bakterijskim]] [[transkripcijski faktor|transkripcijskim faktorima]] i motiv heliks-okret-heliks koji se nalazi u [[TetR]] represorima.<ref name="pmid8153629">{{cite journal | vauthors = Hinrichs W, Kisker C, Düvel M, Müller A, Tovar K, Hillen W, Saenger W | title = Structure of the Tet repressor-tetracycline complex and regulation of antibiotic resistance | url = https://archive.org/details/sim_science_1994-04-15_264_5157/page/418 | journal = Science | volume = 264 | issue = 5157 | pages = 418–20 | date = april 1994 | pmid = 8153629 | doi = 10.1126/science.8153629 | bibcode = 1994Sci...264..418H }}</ref> Multihelical versions with additional helices also occur.<ref name="pmid10545119">{{cite journal | vauthors = Iwahara J, Clubb RT | title = Solution structure of the DNA binding domain from Dead ringer, a sequence-specific AT-rich interaction domain (ARID) | journal = The EMBO Journal | volume = 18 | issue = 21 | pages = 6084–94 | date = novembar 1999 | pmid = 10545119 | pmc = 1171673 | doi = 10.1093/emboj/18.21.6084 }}</ref> ===Krilasti heliks-okret-heliks=== Motiv krilati heliks-okret-heliks (wHTH) formiran je od 3-spiralnog snopa i 3- ili 4-lančanog [[beta-list]]a (krila). Topologija [[alfa-heliks|heliksa]] i [[Beta-list|lanaca]] u wHTH motivima može varirati. U [[porodica transkripcijskog faktora ETS|transkripcijskom faktoru ETS]] wHTH [[savijanje proteina|savija se]] u motiv heliks-okret-heliks na četverolančanoj antiparalelnoj [[beta-list|beta-lisnoj]] strukturi, raspoređenoj redom α1-β1-β2-α2-α3-β3-β4, gdje je treći heliks [[alfa-heliks]].<ref name="pmid8598195">{{cite journal | vauthors = Donaldson LW, Petersen JM, Graves BJ, McIntosh LP | title = Solution structure of the ETS domain from murine Ets-1: a winged helix-turn-helix DNA binding motif | journal = The EMBO Journal | volume = 15 | issue = 1 | pages = 125–34 | date = januar 1996 | pmid = 8598195 | pmc = 449924 | doi = 10.2210/pdb1etc/pdb }}</ref><ref name="pmid9570133">{{cite journal | vauthors = Sharrocks AD, Brown AL, Ling Y, Yates PR | title = The ETS-domain transcription factor family | url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-biochemistry-cell-biology_1997-12_29_12/page/1371 | journal = The International Journal of Biochemistry & Cell Biology | volume = 29 | issue = 12 | pages = 1371–87 | date = decembar 1997 | pmid = 9570133 | doi = 10.1016/S1357-2725(97)00086-1 }}</ref> ===Ostali modificirani motivi heliks-okret-heliks=== Ostali derivati motiva heliks-okret-heliks uključuju [[DNK-vezujući domen]] za koji se nalazi u [[MarR]], regulatoru [[otpornost na antibiotike|višestruke otpornosti na antibiotike]], koji formira krilati heliks-okret-heliks sa dodatnom [[C-terminal]]nom alfa-heliksom.<ref name="pmid15808743" /><ref name="pmid11473263">{{cite journal | vauthors = Alekshun MN, Levy SB, Mealy TR, Seaton BA, Head JF | title = The crystal structure of MarR, a regulator of multiple antibiotic resistance, at 2.3 A resolution | journal = Nature Structural Biology | volume = 8 | issue = 8 | pages = 710–4 | date = august 2001 | pmid = 11473263 | doi = 10.1038/90429 | s2cid = 19608515 }}</ref> ==Također pogledajte== * [[DNK-vezujući domen]] * [[DNK-vezujući protein]] * [[Sekundarna struktura]] * [[Cinkov prst]] ==Reference== {{refspisak|32em}} == Dodatni izvori == {{refbegin|32em}} * {{cite journal | vauthors = Struhl K | title = Helix-turn-helix, zinc-finger, and leucine-zipper motifs for eukaryotic transcriptional regulatory proteins | journal = Trends in Biochemical Sciences | volume = 14 | issue = 4 | pages = 137–40 | date = april 1989 | pmid = 2499084 | doi = 10.1016/0968-0004(89)90145-X }} * {{cite journal | vauthors = Gajiwala KS, Burley SK | title = Winged helix proteins | journal = Current Opinion in Structural Biology | volume = 10 | issue = 1 | pages = 110–6 | date = februar 2000 | pmid = 10679470 | doi = 10.1016/S0959-440X(99)00057-3}} * {{cite journal | vauthors = Santos CL, Tavares F, Thioulouse J, Normand P | title = A phylogenomic analysis of bacterial helix-turn-helix transcription factors | journal = FEMS Microbiology Reviews | volume = 33 | issue = 2 | pages = 411–29 | date = mart 2009 | pmid = 19076237 | doi = 10.1111/j.1574-6976.2008.00154.x | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Hoskisson PA, Rigali S | title = Chapter 1: Variation in form and function the helix-turn-helix regulators of the GntR superfamily | journal = Advances in Applied Microbiology | volume = 69 | pages = 1–22 | year = 2009 | pmid = 19729089 | doi = 10.1016/S0065-2164(09)69001-8 | hdl = 2268/25857 | hdl-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Brennan RG | title = The winged-helix DNA-binding motif: another helix-turn-helix takeoff | url = https://archive.org/details/cell_1993-09-10_74_5/page/773 | journal = Cell | volume = 74 | issue = 5 | pages = 773–6 | date = septembar 1993 | pmid = 8374950 | doi = 10.1016/0092-8674(93)90456-Z | s2cid = 31355349 }} * {{cite journal | vauthors = Huffman JL, Brennan RG | title = Prokaryotic transcription regulators: more than just the helix-turn-helix motif | journal = Current Opinion in Structural Biology | volume = 12 | issue = 1 | pages = 98–106 | date = februar 2002 | pmid = 11839496 | doi = 10.1016/s0959-440x(02)00295-6 }} {{refend}} ==Vanjski linkovi== * [https://www.ebi.ac.uk/interpro/DisplayIproEntry?ac=IPR000047#cite-1 Helix-turn-helix motif, lambda-like repressor], from [[EMBL]] * [https://web.archive.org/web/20041029023314/http://www.biochem.arizona.edu/classes/bioc568/PDBfiles/1lmb.pdb Full PDB entry for PDB ID 1LMB] * [https://www.expasy.org/prosite/PDOC50943 Cro/C1-type HTH domain], [https://prosite.expasy.org/cgi-bin/prosite/prosite_search_full.pl?SEARCH=hth more HTHs] in [[PROSITE]] {{Sekundarna struktura proteina}} {{ Transkripcijski faktori |g3}} {{DEFAULTSORT:Helix-Turn-Helix}} [[Kategorija:Proteinski strukturni motivi]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:DNK-vezujuće supstance]] [[Kategorija:Proteinski domeni]] [[Kategorija:Proteinske natporodice]] 4k5jde8pozq2yyym1ggvl4rstumns33 Remodeliranje hromatina 0 538571 3939472 3935715 2026-11-06T21:07:51Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939472 wikitext text/x-wiki '''Remodeliranje hromatina''' ili ''preuređivanje hromatina'', dinamička je modifikacija arhitekture [[hromatin]]a, kako bi se omogućio pristup kondenzovane [[genomska DNK|genomske DNK]] regulatornim proteinima transkripcijskog mehanizma, te time kontrolisala [[ekspresija gena]]. Takvo remodeliranje provodi se uglavnom putem *1) kovalentne modifikacije histona specifičnim enzimima, npr. [[histon- acetiltransferaza|histonske acetiltransferaze]] (HAT), [[deacetilaza]], [[metiltransferaza]] i [[kinaza]], i *2) ATP-ovisnih kompleksa za preoblikovanje hromatina koji ili pomjeraju, izbacuju ili restrukturiraju [[nukleosom]]e.<ref name="Teif&Rippe_2009">{{cite journal | vauthors = Teif VB, Rippe K | title = Predicting nucleosome positions on the DNA: combining intrinsic sequence preferences and remodeler activities | journal = Nucleic Acids Research | volume = 37 | issue = 17 | pages = 5641–55 | date = septembar 2009 | pmid = 19625488 | pmc = 2761276 | doi = 10.1093/nar/gkp610 }}</ref> Pored aktivne regulacije ekspresije gena, dinamičko remodeliranje hromatina daje [[epigenetika|epigenetičku]] regulatornu ulogu u nekoliko ključnih bioloških procesa, [[Replikacija DNK|replikaciji]] i [[popravka DNK|popravkama DNK]] [[jajna ćelija|jajnih ćelija]] [[apoptoza|apoptozi]], [[hromosomska segregacija|segregaciji hromosoma]], kao i razvoju i [[pluripotentnost]]i. Utvrđeno je da su aberacije u proteinima remodeliranja hromatina povezane s ljudskim bolestima, uključujući [[kancer|rak]]. Ciljanje puteva remodeliranja hromatina trenutno se razvija kao glavna terapijska strategija u liječenju nekoliko vrsta raka. ==Pregled== Transkripcijska regulacija [[genom]]a prvenstveno se kontroliše u fazi preinicijacije vezivanjem osnovnih proteina transkripcijskog mehanizma ([[RNK-polimeraza]], [[transkripcijski faktor]]i i [[aktivator (genetika)|aktivatori]] i [[represor]]i) za osnovni promotorski niz na [[kodirajuča regija|kodirajućoj regiji DNK]]. Međutim, [[DNK]] je čvrsto upakovana u jedru uz pomoć proteina za pakovanje, uglavnom [[histon]]a, formirajući ponavljajuće jedinice nukleosoma koji se dalje povezuju i formiraju kondenzovanu strukturu hromatina. Takva kondenzovana struktura zaklanja mnoge regulatorne regije DNK, ne dozvoljavajući im da interaguju sa proteinima transkripcijskog mehanizma i regulišu [[ekspresija gena|ekspresiju gena]]. Da bi se prevazišao ovaj problem i omogućio dinamičan pristup kondenzovanoj DNK, proces poznat kao remodeliranje [[hromatin]]a mijenja arhitekturu nukleosoma kako bi se otkrili ili sakrili regioni DNK za transkripcijsku regulaciju. Po definiciji, remodeliranje hromatina je proces uz pomoć enzima koji olakšava pristup nukleosomskoj DNK remodeliranjem strukture, sastava i položaja [[nukleosom]]a. ==Klasifikacija== Pristup [[nukleosom]]skoj DNK reguliran je s dvije glavne klase proteinskih kompleksa: # Kovalentni kompleksi koji modificiraju histone. # [[ATP]]-ovisni kompleksi za remodeliranje hromatina. ===Kovalentni kompleksi koji modificiraju histone=== Specifični [[proteinski kompleks]]i, poznati kao kompleksi koji modificiraju histone, kataliziraju dodavanje ili uklanjanje različitih hemijskih elemenata na histonima. Ove [[enzim]]ske modifikacije uksu: [[acetilacija]], [[metilacija]], [[fosforilacija]] i [[ubikvitinacija]] i prvenstveno se javljaju na [[N-terminal]]nim repovima histona. Takve modifikacije utpču na [[afinitet vezivanja]] između histona i DNK, te na taj način otpuštaju ili zatežu kondenziranu DNK omotanu oko histona, npr. Metilacija specifičnih ostataka [[lizin]]a u H3 i H4 uzrokuje daljnju kondenzaciju DNK oko histona i time sprječava vezivanje [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] za DNK što dovodi do represije gena. Naprotiv, acetilacija histona opušta kondenzaciju hromatina i izlaže DNK za vezivanje transkripcijskog faktora, što dovodi do povećane [[ekspresija gena|ekspresije gena]].<ref name="Wang_2007_1">{{cite journal |vauthors=Wang GG, Allis CD, Chi P |date=septembar 2007 |title=Chromatin remodeling and cancer, Part I: Covalent histone modifications |url=https://www.cell.com/trends/molecular-medicine/fulltext/S1471-4914(07)00146-3?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1471491407001463%3Fshowall%3Dtrue |journal=Trends in Molecular Medicine |volume=13 |issue=9 |pages=363–72 |doi=10.1016/j.molmed.2007.07.003 |pmid=17822958|url-access=subscription }}</ref> ====Poznate modifikacije==== Dobro okarakterisane modifikacije histona uključuju:<ref name="Strahl">{{cite journal |vauthors=Strahl BD, Allis CD |date=januar 2000 |title=The language of covalent histone modifications |url=https://www.nature.com/articles/47412 |journal=[[Nature]] |volume=403 |issue=6765 |pages=41–5 |bibcode=2000Natur.403...41S |doi=10.1038/47412 |pmid=10638745 |s2cid=4418993|url-access=subscription }}</ref> *[[Metilacija]] Poznato je da su i lizinski i argininski ostaci metilirani. Metilirani lizini su najbolje shvaćene oznake histonskog koda, jer se specifični metilirani lizin dobro podudara sa stanjima genske ekspresije. Metilacija lizina H3K4 i H3K36 korelira s transkripcijskom aktivacijom, dok je demetilacija H3K4 korelirana s utišavanjem genomske regije. Metilacija [[lizin]]a H3K9 i H3K27 [[korelacija|korelira]] s transkripcijskom represijom.<ref name="Rosenfeld_2009">{{cite journal | vauthors = Rosenfeld JA, Wang Z, Schones DE, Zhao K, DeSalle R, Zhang MQ | title = Determination of enriched histone modifications in non-genic portions of the human genome | journal = BMC Genomics | volume = 10 | date = mart 2009 | pmid = 19335899 | pmc = 2667539 | doi = 10.1186/1471-2164-10-143 | doi-access = free }}</ref> Posebno, H3K9me3 je u visokoj korelaciji sa konstitutivnim [[heterohromatin]]om.<ref name="Hublitz">{{cite journal | last1 = Hublitz | first1 = Philip | last2 = Albert | first2 = Mareike | last3 = Peters | first3 = Antoine | name-list-style = vanc | title = Mechanisms of Transcriptional Repression by Histone Lysine Methylation | journal = The International Journal of Developmental Biology | volume = 10 | issue = 1387 | pages = 335–354 | date = 28. 4. 2009 | doi = 10.1387/ijdb.082717ph | pmid = 19412890 | issn =1696-3547| doi-access = free }}</ref> *[[Acetilacija]] – putem [[Histon-acetiltransferaze|HAT]] (histonska acetiltransferaza); deacetilacija – putem [[HDAC]] (histonska deacetilaza) Acetilacija obično definira 'otvorenost' [[hromatin]]a, jer se acetilirani histoni ne mogu tako dobro pakirati zajedno kao deacetilirani histoni. *[[Fosforilacija]] *[[Ubikvitinacija]] Međutim, postoji mnogo više modifikacija histona, a osjetljivi pristupi [[masena spektrometrija|masene spektrometrije]] nedavno su uveliko proširili katalog.<ref name="pmid21925322">{{cite journal | vauthors = Tan M, Luo H, Lee S, Jin F, Yang JS, Montellier E, Buchou T, Cheng Z, Rousseaux S, Rajagopal N, Lu Z, Ye Z, Zhu Q, Wysocka J, Ye Y, Khochbin S, Ren B, Zhao Y | title = Identification of 67 histone marks and histone lysine crotonylation as a new type of histone modification | journal = Cell | volume = 146 | issue = 6 | pages = 1016–28 | date = septembar 2011 | pmid = 21925322 | pmc = 3176443 | doi = 10.1016/j.cell.2011.08.008 }}</ref> ====Hipoteza o ''histonskom kodu''==== ''[[Histonski kod]]'' je hipoteza da je transkripcija genetičkih informacija kodiranih u DNK djelimično regulisana hemijskim modifikacijama histonskih proteina, prvenstveno na njihovim nestrukturiranim krajevima. Zajedno sa sličnim modifikacijama kao što je [[metilacija DNK]], to je dio [[epigenetički kod|epigenetičkog koda]]. Kumulativni dokazi ukazuju na to da takav kod pišu specifični [[enzim]]i koji mogu (naprimjer) metilirati ili acetilirati DNK („pisci“), uklanjaju ga drugi enzimi koji imaju demetilaznu ili deacetilaznu aktivnost („brisači“), i konačno ga lako identificiraju proteini („čitači“) koji se regrutuju za takve histonske modifikacije i vežu se putem specifičnih domena, npr. bromodomena, hromodomena. [Ovo trostruko djelovanje 'pisanja', 'čitanja' i 'brisanja' uspostavlja povoljno lokalno okruženje za transkripcijsku regulaciju, [[popravka DNK|popravak]] [[oštećenje DNK|oštećenja DNK]] itd.<ref name="Jenuwein">{{cite journal |vauthors=Jenuwein T, Allis CD |date=august 2001 |title=Translating the histone code |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1063127 |journal=Science |volume=293 |issue=5532 |pages=1074–80 |citeseerx=10.1.1.453.900 |doi=10.1126/science.1063127 |pmid=11498575 |s2cid=1883924}}</ref> Kritični koncept '''hipoteze o histonskom kodu''' je da modifikacije histona služe za regrutovanje drugih proteina specifičnim prepoznavanjem modificiranog histona putem [[proteinskih domena]] specijaliziranih za takve svrhe, a ne jednostavnim stabiliziranjem ili destabiliziranjem interakcije između histona i osnovne DNK. Ovi regrutovani proteini zatim djeluju tako da aktivno mijenjaju strukturu hromatina ili promoviraju transkripciju. Vrlo osnovni sažetak histonskog koda za status ekspresije gena dat je u nastavku (nomenklatura histona opisana je [[histon|ovdje]]): {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2" | Vrsta modifikacije ! colspan="7" | Histon |- ! H3K4 ! H3K9 ! H3K14 ! H3K27 ! H3K79 ! H4K20 ! H2BK5 |- | mono-[[metilacija]] | [[aktivacija gena|aktivacija]]<ref name="Benevolenskaya_2007">{{cite journal |vauthors=Benevolenskaya EV |date=august 2007 |title=Histone H3K4 demethylases are essential in development and differentiation |url=https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/O07-057 |journal=Biochemistry and Cell Biology |volume=85 |issue=4 |pages=435–43 |doi=10.1139/o07-057 |pmid=17713579|bibcode=2007BCB....85..057B |url-access=subscription }}</ref> | activation<ref name="Barski_2007">{{cite journal | vauthors = Barski A, Cuddapah S, Cui K, Roh TY, Schones DE, Wang Z, Wei G, Chepelev I, Zhao K | title = High-resolution profiling of histone methylations in the human genome | journal = Cell | volume = 129 | issue = 4 | pages = 823–37 | date = maj 2007 | pmid = 17512414 | doi = 10.1016/j.cell.2007.05.009 | s2cid = 6326093 | doi-access = free }}</ref> | | Activacija<ref name="Barski_2007"/> | Aktivacija<ref name="Barski_2007"/><ref name="Steger_2008">{{cite journal | vauthors = Steger DJ, Lefterova MI, Ying L, Stonestrom AJ, Schupp M, Zhuo D, Vakoc AL, Kim JE, Chen J, Lazar MA, Blobel GA, Vakoc CR | title = DOT1L/KMT4 recruitment and H3K79 methylation are ubiquitously coupled with gene transcription in mammalian cells | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 28 | issue = 8 | pages = 2825–39 | date = april 2008 | pmid = 18285465 | pmc = 2293113 | doi = 10.1128/MCB.02076-07 }}</ref> |Aktivacija<ref name="Barski_2007"/> |Aktivacija<ref name="Barski_2007"/> |- | Di[[metilacija]] | |[[represija gena|Represija]]<ref name="Rosenfeld_2009" /> | |Represija<ref name = "Rosenfeld_2009"/> | Aktivacija<ref name="Steger_2008"/> | | |- | Tri[[metilacija]] |Aktivacija <ref name="Koch_2007">{{cite journal | vauthors = Koch CM, Andrews RM, Flicek P, Dillon SC, Karaöz U, Clelland GK, Wilcox S, Beare DM, Fowler JC, Couttet P, James KD, Lefebvre GC, Bruce AW, Dovey OM, Ellis PD, Dhami P, Langford CF, Weng Z, Birney E, Carter NP, Vetrie D, Dunham I | title = The landscape of histone modifications across 1% of the human genome in five human cell lines | journal = Genome Research | volume = 17 | issue = 6 | pages = 691–707 | date = juni 2007 | pmid = 17567990 | pmc = 1891331 | doi = 10.1101/gr.5704207 }}</ref> |Represija<ref name="Barski_2007"/> | | Represija<ref name="Barski_2007"/> |Ativacija,<ref name="Steger_2008"/><br/>repression<ref name="Barski_2007"/> | |Represija<ref name="Rosenfeld_2009"/> |- | [[Acetilacija]] | | Aktivacija<ref name="Koch_2007"/> | Aktivacija<ref name="Koch_2007"/> | | | | |} ===ATP-zavisno remodeliranje hromatina=== {{glavni|Nukleozom#ATP-zavisno remodeliranje nukleosoma}} [[ATP]]-zavisni kompleksi remodeliranja [[hromatin]]a regulišu [[ekspresija gena|ekspresiju gena]] pomicanjem, izbacivanjem ili restrukturiranjem nukleosoma. Ovi [[proteinski kompleks]]i imaju zajedničku [[ATPaza|ATPazu]], a [[energija]] iz [[hidroliza|hidrolize]] ATP-a omogućava ovim kompleksima remodeliranja da repozicioniraju [[nukleosom]]e (često se naziva "klizanje nukleosoma") duž DNK, izbacuju ili sastavljaju histone na/sa DNK ili olakšavaju razmjenu histonskih varijanti, te tako stvaraju regije DNK bez nukleosoma za aktivaciju gena.<ref name="Wang_2007_2">{{cite journal | vauthors = Wang GG, Allis CD, Chi P | title = Chromatin remodeling and cancer, Part II: ATP-dependent chromatin remodeling | journal = Trends in Molecular Medicine | volume = 13 | issue = 9 | pages = 373–80 | date = septembar 2007 | pmid = 17822959 | doi = 10.1016/j.molmed.2007.07.004 | pmc = 4337864 }}</ref> Također, nekoliko remodelera ima aktivnost translokacije DNK za obavljanje specifičnih zadataka remodeliranja.<ref name="Saha_2006">{{cite journal |vauthors=Saha A, Wittmeyer J, Cairns BR |date=juni 2006 |title=Chromatin remodelling: the industrial revolution of DNA around histones |url=https://www.nature.com/articles/nrm1945 |journal=Nature Reviews Molecular Cell Biology |volume=7 |issue=6 |pages=437–47 |doi=10.1038/nrm1945 |pmid=16723979 |s2cid=6180120|url-access=subscription }}</ref> Svi ATP-ovisni kompleksi za remodeliranje hromatina posjeduju podjedinicu ATPaze koja pripada natporodici proteina SNF2. U vezi s identitetom podjedinice, dvije glavne grupe su klasificirane za ove proteine. Poznate su kao SWI2/SNF2 grupa i imitacijska SWI (ISWI) grupa. Treća klasa ATP-ovisnih kompleksa koja je nedavno opisana sadrži Snf2-sličnu ATPazu i također pokazuje deacetilaznu aktivnost.<ref>{{Cite journal|last1=Vignali|first1=M.|last2=Hassan|first2=A. H.|last3=Neely|first3=K. E.|last4=Workman|first4=J. L.|date=15. 3. 2000|title=ATP-Dependent Chromatin-Remodeling Complexes|journal=Molecular and Cellular Biology|volume=20|issue=6|pages=1899–1910|doi=10.1128/mcb.20.6.1899-1910.2000|issn=0270-7306|doi-access=free|pmid=10688638|pmc=110808}}</ref> ====Poznati kompleksi za remodeliranje hromatina==== [[Slika:INO80 stabilizes replication forks and counteracts mislocalization of H2A.Z.png|thumb| INO80 stabilizira replikacijske viljuške i suzbija pogrešnu lokalizaciju H2A.Z]] Postoje najmanje četiri porodice remodelera hromatina u [[eukarioti]]ma: [[SWI/SNF]], [[ISWI]], [[Mi-2/NuRD kompleks|NuRD]]/Mi-2/[[potporodica proteina hromodomenske helikaze za vezivanje DNK (CHD)|CHD]] i INO80, pri čemu su prva dva remodelera do sada vrlo dobro proučena, posebno u modelu kvasca. Iako svi remodeleri dijele zajedničku ATPazu, njihove funkcije su specifične, na osnovu nekoliko bioloških procesa ([[popravka DNK]], [[apoptoza]], itd.). To je zbog činjenice da svaki kompleks remodelera ima jedinstvene [[proteinski domen|proteinske domene]] ([[helikaza]], [[bromodomen]], itd.) u svojoj katalitskoj [[ATPaza|ATPaznoj]] regiji, a također ima i različite regrutovane podjedinice. ====Specifične funkcije==== * Nekoliko ''[[in vitro]]'' eksperimenata sugerira da ISWI remodeleri organiziraju nukleosome u pravilan oblik snopa i stvaraju jednak razmak između [[nukleosom]]a, dok SWI/SNF remodeleri poremećuju nukleosome. * Pokazalo se da ISWI-porodica remodelera ima centralnu ulogu u sastavljanju [[hromatin]]a nakon replikacije DNK i održavanju struktura hromatina višeg reda. * INO80 i SWI/SNF-porodica remodelera učestvuju u popravci dvostrukog prekida lanca DNK (DSB) i popravci ekscizijom nukleotida (NER) i time igraju ključnu ulogu u odgovoru na oštećenje DNK posredovanom TP53. * NuRD/Mi-2/[[Potporodica proteina koji veže DNK helikazni hromodomen (CHD)|CHD]] kompleksi remodeliranja prvenstveno posreduju transkripcijsku represiju u jedru i potrebni su za održavanje [[pluripotentnost]]i [[embrionske matične ćelije|embrionskih matičnih ćelija.<ref name="Wang_2007_2"/> ==Značaj== [[Slika:Luong LD SA F2.jpg|thumb|280px|Kompleksi za remodeliranje [[hromatin]]a u dinamičkoj regulaciji transkripcije: U prisustvu acetiliranih histona (posredovanom djelovanjem HAT enzima) i odsustvu aktivnosti [[metilaza]] (HMT), hromatin je rastresito upakovan. Dodatno repozicioniranje nukleosoma pomoću kompleksa za remodeliranje hromatina, SWI/SNF, otvara regiju DNK za vezivanje proteina transkripcijskog aparata – poput [[RNK polimeraza II|RNK polimeraze II]], [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] i koaktivatora – čime se pokreće transkripcija gena. U odsustvu SWI/SNF kompleksa, nukleosomi se ne mogu pomjerati i ostaju čvrsto poredani jedan uz drugi. Dodatna metilacija pomoću HMT enzima i [[deacetilacija]] pomoću HDAC proteina dovode do kondenzacije DNK oko histona, čineći DNK nedostupnom za vezivanje RNK polimeraze II i drugih aktivatora, što rezultira utišavanjem gena.]] ===U normalnim biološkim procesima=== Remodeliranje hromatina ima centralnu ulogu u regulaciji [[ekspresija gena|ekspresije gena]], tako što omogućava transkripcijskom mehanizmu dinamičan pristup inače čvrsto upakovanom genomu. Nadalje, kretanje [[nukleosom]]a pomoću remodelera hromatina je ključno za nekoliko važnih bioloških procesa, uključujući sastavljanje i segregaciju hromosoma, replikaciju i [[popravak DNK]], embrionalni razvoj i pluripotentnost, te progresiju ćelijskog ciklusa. Deregulacija remodeliranja hromatina uzrokuje gubitak transkripcijske regulacije na ovim kritičnim kontrolnim tačkama potrebnim za pravilne ćelijske funkcije, te stoga uzrokuje različite sindrome bolesti, uključujući rak. ===Odgovor na oštećenje DNK=== Relaksacija hromatina jedan je od najranijih ćelijskih odgovora na [[oštećenje DNK]].<ref name=Sellou>{{cite journal |vauthors=Sellou H, Lebeaupin T, Chapuis C, Smith R, Hegele A, Singh HR, Kozlowski M, Bultmann S, Ladurner AG, Timinszky G, Huet S |title=The poly(ADP-ribose)-dependent chromatin remodeler Alc1 induces local chromatin relaxation upon DNA damage |journal=Mol. Biol. Cell |volume=27 |issue=24 |pages=3791–3799 |year=2016 |pmid=27733626 |pmc=5170603 |doi=10.1091/mbc.E16-05-0269 }}</ref> Nekoliko eksperimenata je provedeno o regrutovanju [[Kinetika enzima|kinetike]] proteina uključenih u odgovor na oštećenje DNK. Čini se da relaksaciju inicira [[PARP1]], čija je akumulacija pri oštećenju DNK napola završena 1,6 sekundi nakon što dođe do oštećenja DNK.<ref name=Haince>{{cite journal |vauthors=Haince JF, McDonald D, Rodrigue A, Déry U, Masson JY, Hendzel MJ, Poirier GG |title=PARP1-dependent kinetics of recruitment of MRE11 and NBS1 proteins to multiple DNA damage sites |journal=J. Biol. Chem. |volume=283 |issue=2 |pages=1197–208 |year=2008 |pmid=18025084 |doi=10.1074/jbc.M706734200 |doi-access=free }}</ref> Nakon toga brzo slijedi akumulacija remodelera hromatina [[CHD1L|Alc1]], koji ima domen za vezivanje [[Adenozin difosfat-riboza|ADP-riboza]], što mu omogućava da se brzo privuče produktu PARP1. Maksimalno regrutovanje Alc1 dešava se u roku od 10 sekundi od oštećenja DNK.<ref name=Sellou/> Otprilike polovina maksimalne relaksacije [[hromatin]]a, vjerovatno zbog djelovanja Alc1, dešava se u roku od 10 sekundi.<ref name=Sellou/> Djelovanje PARP1 na mjestu dvostrukog prekida lanca omogućava regrutovanje dva enzima za popravak DNK [[MRE11A|MRE11]] i [[Nibrin|NBS1]]. Polovina maksimalnog regrutovanja ova dva enzima za [[popravka DNK|popravku DNK]] traje 13 sekundi za MRE11 i 28 sekundi za NBS1.<ref name=Haince/> Drugi proces relaksacije hromatina, nakon formiranja dvostrukog prekida DNK, koristi γH2AX, fosforilirani oblik proteina [[H2AFX|H2AX]]. [[Histon]]ska varijanta H2AX čini oko 10% H2A histona u ljudskom hromatinu.<ref name="Rogakou 1998">{{cite journal |vauthors=Rogakou EP, Pilch DR, Orr AH, Ivanova VS, Bonner WM |title=DNA double-stranded breaks induce histone H2AX phosphorylation on serine 139 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1998-03-06_273_10/page/5858 |journal=J. Biol. Chem. |volume=273 |issue=10 |pages=5858–68 |year=1998 |pmid=9488723 |doi= 10.1074/jbc.273.10.5858|doi-access=free }}</ref> γH2AX (fosforilisan na serinu 139 H2AX) detektovan je 20 sekundi nakon zračenja ćelija (sa formiranjem dvostrukog prekida DNK), a polovina maksimalne akumulacije γH2AX se dogodila u roku od jedne minute.<ref name="Rogakou 1998"/> Obim hromatina sa fosforilisanim γH2AX je oko dva miliona [[bazni par|baznih parova]] na mjestu dvostrukog prekida DNK.<ref name="Rogakou 1998"/> γH2AX sam po sebi ne uzrokuje dekondenzaciju hromatina, ali u roku od nekoliko sekundi zračenja, protein "medijator kontrolne tačke oštećenja DNK 1" ([[MDC1]]) specifično se veže za γH2AX.<ref name="pmid18001824">{{cite journal |vauthors=Mailand N, Bekker-Jensen S, Faustrup H, Melander F, Bartek J, Lukas C, Lukas J |title=RNF8 ubiquitylates histones at DNA double-strand breaks and promotes assembly of repair proteins |journal=Cell |volume=131 |issue=5 |pages=887–900 |year=2007 |pmid=18001824 |doi=10.1016/j.cell.2007.09.040 |s2cid=14232192 |doi-access=free }}</ref><ref name="pmid16377563">{{cite journal |vauthors=Stucki M, Clapperton JA, Mohammad D, Yaffe MB, Smerdon SJ, Jackson SP |title=MDC1 directly binds phosphorylated histone H2AX to regulate cellular responses to DNA double-strand breaks |journal=Cell |volume=123 |issue=7 |pages=1213–26 |year=2005 |pmid=16377563 |doi=10.1016/j.cell.2005.09.038 |doi-access=free }}</ref> Ovo je praćeno istovremenom akumulacijom proteina [[RNF8]] i proteina za [[popravka DNK|popravku DNK]] [[nibrin|NBS1]] koji se vežu za [[MDC1]] dok se MDC1 veže za γH2AX.<ref name="pmid18583988">{{cite journal |vauthors=Chapman JR, Jackson SP |title=Phospho-dependent interactions between NBS1 and MDC1 mediate chromatin retention of the MRN complex at sites of DNA damage |journal=EMBO Rep. |volume=9 |issue=8 |pages=795–801 |year=2008 |pmid=18583988 |pmc=2442910 |doi=10.1038/embor.2008.103 }}</ref> RNF8 posreduje u opsežnoj dekondenzaciji hromatina, putem svoje naknadne interakcije sa proteinom [[CHD4]],<ref name="pmid22531782">{{cite journal |vauthors=Luijsterburg MS, Acs K, Ackermann L, Wiegant WW, Bekker-Jensen S, Larsen DH, Khanna KK, van Attikum H, Mailand N, Dantuma NP |title=A new non-catalytic role for ubiquitin ligase RNF8 in unfolding higher-order chromatin structure |journal=EMBO J. |volume=31 |issue=11 |pages=2511–27 |year=2012 |pmid=22531782 |pmc=3365417 |doi=10.1038/emboj.2012.104 }}</ref> komponenta kompleksa remodeliranja [[nukleosom]]a i deacetilaze [[Mi-2/NuRD kompleks|NuRD]]. Akumulacija CHD4 na mjestu dvostrukog prekida lanca je brza, s polovičnom maksimalnom akumulacijom koja se javlja 40 sekundi nakon zračenja.<ref name="pmid20805320">{{cite journal |vauthors=Smeenk G, Wiegant WW, Vrolijk H, Solari AP, Pastink A, van Attikum H |title=The NuRD chromatin-remodeling complex regulates signaling and repair of DNA damage |journal=J. Cell Biol. |volume=190 |issue=5 |pages=741–9 |year=2010 |pmid=20805320 |pmc=2935570 |doi=10.1083/jcb.201001048 }}</ref> Brza početna relaksacija hromatina nakon oštećenja DNK (sa brzim početkom popravke DNK) praćena je sporom rekondenzacijom, pri čemu se hromatin oporavlja u stanje kompaktnosti blizu nivoa prije oštećenja za ~ 20 minuta.<ref name=Sellou/> ===Kancer=== Preoblikovanje hromatina omogućava fino podešavanje u ključnim koracima rasta i [[ćelijska dioba|diobe ćelija]], poput progresije [[ćelijski ciklus|ćelijskog ciklusa]], [[popravka DNK|popravke DNK]] i segregacije [[hromosom]]a, te stoga vrši funkciju supresora tumora. [[Mutacije]] u takvim remodelerima hromatina i deregulisane kovalentne modifikacije histona potencijalno favorizuju samodovoljnost u rastu ćelija i izbjegavanje signala ćelija koji regulišu rast – dva važna obilježja [[kancer|raka]].<ref name="Hanahan2000">{{cite journal | vauthors = Hanahan D, Weinberg RA | title = The hallmarks of cancer | journal = Cell | volume = 100 | issue = 1 | pages = 57–70 | date = januar 2000 | pmid = 10647931 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)81683-9 | s2cid = 1478778 | doi-access = free }}</ref> * Inaktivirajuće mutacije u genu [[SMARCB1]], ranije poznatom kao hSNF5/INI1 i komponenti ljudskog kompleksa remodeliranja [[SWI/SNF]], pronađene su u velikom broju [[maligni rabdoidni tumor|rabdoidnih tumora]], koji često pogađaju dječju populaciju.<ref>{{cite journal |vauthors=Versteege I, Sévenet N, Lange J, Rousseau-Merck MF, Ambros P, Handgretinger R, Aurias A, Delattre O |date=juli 1998 |title=Truncating mutations of hSNF5/INI1 in aggressive paediatric cancer |url=https://www.nature.com/articles/BF28212 |journal=[[Nature]] |volume=394 |issue=6689 |pages=203–6 |bibcode=1998Natur.394..203V |doi=10.1038/28212 |pmid=9671307 |s2cid=6019090|url-access=subscription }}</ref> Slične mutacije prisutne su i kod drugih vrsta raka u djetinjstvu, kao što su [[karcinom horoidnog pleksusa]], [[meduloblastom]] i kod nekih akutnih [[leukemija]], kao što je [[ALS]]. Nadalje, studije s [[nokaut-miš|nok-autom na miševima]] snažno podržavaju SMARCB1 kao protein supresor tumora. Od prvobitnog opažanja mutacija SMARCB1 u rabdoidnim tumorima, pronađeno je još nekoliko podjedinica ljudskog SWI/SNF kompleksa za remodeliranje hromatina, mutiranih u širokom rasponu neoplazmi.<ref>{{cite journal | vauthors = Shain AH, Pollack JR | title = The spectrum of SWI/SNF mutations, ubiquitous in human cancers | journal = PLOS ONE | volume = 8 | issue = 1 | year = 2013 | pmid = 23355908 | pmc = 3552954 | doi = 10.1371/journal.pone.0055119 | bibcode = 2013PLoSO...855119S | doi-access = free }}</ref> * [[SWI/SNF]] ATPaza BRG1 (ili [[SMARCA4]]) je najčešće mutirana [[ATPaza]] koja preoblikuje hromatin kod raka.<ref name="Hodges_2016">{{cite journal | vauthors = Hodges C, Kirkland JG, Crabtree GR | title = The Many Roles of BAF (mSWI/SNF) and PBAF Complexes in Cancer | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine | volume = 6 | issue = 8 | article-number = a026930| date = august 2016 | pmid = 27413115 | pmc = 4968166 | doi = 10.1101/cshperspect.a026930 }}</ref> Mutacije u ovom genu su prvi put prepoznate u ljudskim ćelijskim linijama raka izvedenim iz [[pluća]].<ref name="pmid18386774">{{cite journal |vauthors=Medina PP, Romero OA, Kohno T, Montuenga LM, Pio R, Yokota J, Sanchez-Cespedes M |date=maj 2008 |title=Frequent BRG1/SMARCA4-inactivating mutations in human lung cancer cell lines |journal=Human Mutation |volume=29 |issue=5 |pages=617–22 |doi=10.1002/humu.20730 |pmid=18386774 |s2cid=8596785|doi-access=free }}</ref> Kod raka, mutacije u BRG1 pokazuju neuobičajeno visoku preferenciju za [[misens mutacija|misens mutacije]] koje ciljaju ATPazni domen.<ref name="Hodges_2016" /><ref name="Hodges_2018">{{cite journal | vauthors = Hodges HC, Stanton BZ, Cermakova K, Chang CY, Miller EL, Kirkland JG, Ku WL, Veverka V, Zhao K, Crabtree GR | title = Dominant-negative SMARCA4 mutants alter the accessibility landscape of tissue-unrestricted enhancers | journal = Nature Structural & Molecular Biology | volume = 25 | issue = 1 | pages = 61–72 | date = januar 2018 | pmid = 29323272 | pmc = 5909405 | doi = 10.1038/s41594-017-0007-3 }}</ref> Mutacije su obogaćene na [[konzervirana sekvenca|visoko konzerviranim]] [[ATPaza|ATPaznim]] sekvencama,<ref name="Stanton_2017">{{cite journal | vauthors = Stanton BZ, Hodges C, Calarco JP, Braun SM, Ku WL, Kadoch C, Zhao K, Crabtree GR | title = Smarca4 ATPase mutations disrupt direct eviction of PRC1 from chromatin | journal = Nature Genetics | volume = 49 | issue = 2 | pages = 282–288 | date = februar 2017 | pmid = 27941795 | pmc = 5373480 | doi = 10.1038/ng.3735 }}</ref> koje se nalaze na važnim funkcionalnim površinama, kao što su [[ATP]]-džep ili površina za vezivanje DNK.<ref name="Hodges_2018"/> Ove mutacije djeluju na [[dominantni gen|genetički dominantan način]] mijenjajući regulatornu funkciju hromatina na pojačivačima<ref name="Hodges_2018"/> i promotorima.<ref name="Stanton_2017"/> * Inaktivirajuće mutacije u [[BCL7A]] kod difuznog limfoma velikih [[B-ćelija]] (DLBCL) <ref name="PMID 32576963">{{Cite journal |last1=Baliñas-Gavira |first1=Carlos |last2=Rodríguez |first2=María I. |last3=Andrades |first3=Alvaro |last4=Cuadros |first4=Marta |last5=Álvarez-Pérez |first5=Juan Carlos |last6=Álvarez-Prado |first6=Ángel F. |last7=de Yébenes |first7=Virginia G. |last8=Sánchez-Hernández |first8=Sabina |last9=Fernández-Vigo |first9=Elvira |last10=Muñoz |first10=Javier |last11=Martín |first11=Francisco |last12=Ramiro |first12=Almudena R. |last13=Martínez-Climent |first13=José A. |last14=Medina |first14=Pedro P. |date=oktobar 2020 |title=Frequent mutations in the amino-terminal domain of BCL7A impair its tumor suppressor role in DLBCL |journal=Leukemia |volume=34 |issue=10 |pages=2722–2735 |doi=10.1038/s41375-020-0919-5 |issn=1476-5551 |pmid=32576963|hdl=10481/98997 |hdl-access=free }}</ref> i kod drugih [[krv]]nih malignosti.<ref name="PMID 36810086">{{Cite journal |last1=Andrades |first1=Alvaro |last2=Peinado |first2=Paola |last3=Alvarez-Perez |first3=Juan Carlos |last4=Sanjuan-Hidalgo |first4=Juan |last5=García |first5=Daniel J. |last6=Arenas |first6=Alberto M. |last7=Matia-González |first7=Ana M. |last8=Medina |first8=Pedro P. |date=21. 2. 2023 |title=SWI/SNF complexes in hematological malignancies: biological implications and therapeutic opportunities |journal=Molecular Cancer |volume=22 |issue=1 |page=39 |doi=10.1186/s12943-023-01736-8 |issn=1476-4598 |pmc=9942420 |pmid=36810086 |doi-access=free }}</ref> * Fuzijski protein [[protein promijelocitne leukemije|PML]]-[[receptor retinoične kiseline alfa|RARA]] u [[AML|akutnoj mijeloidnoj leukemiji]] regrutuje histonske deacetilaze. To dovodi do represije gena odgovornih za diferencijaciju [[mijelocit]]a, što dovodi do leukemije.<ref>{{Cite journal |last1=Liquori |first1=Alessandro |last2=Ibañez |first2=Mariam |last3=Sargas |first3=Claudia |last4=Sanz |first4=Miguel Ángel |last5=Barragán |first5=Eva |last6=Cervera |first6=José |date=8. 3. 2020 |title=Acute Promyelocytic Leukemia: A Constellation of Molecular Events around a Single PML-RARA Fusion Gene |journal=Cancers |volume=12 |issue=3 |page=624 |doi=10.3390/cancers12030624 |issn=2072-6694 |pmc=7139833 |pmid=32182684|doi-access=free }}</ref> * Tumor supresor [[Rb protein]]a funkcioniše regrutovanjem ljudskih homologa SWI/SNF enzima BRG1, histon-deacetilaze i DNK-metiltransferaze. [[Mutacije]] u BRG1 su zabilježene kod nekoliko vrsta raka koje uzrokuju gubitak tumor supresorskog djelovanja Rb.<ref name=" Wolffe AP.">{{cite journal | vauthors = Wolffe AP | title = Chromatin remodeling: why it is important in cancer | journal = Oncogene | volume = 20 | issue = 24 | pages = 2988–90 | date = maj 2001 | pmid = 11420713 | doi = 10.1038/sj.onc.1204322 | doi-access = }}</ref> * Nedavni izvještaji ukazuju na hipermetilaciju DNK u promotorskoj regiji glavnih gena supresora tumora u nekoliko vrsta raka. Iako je do sada zabilježeno malo mutacija u histonskim metiltransferazama, [[korelacija]] hipermetilacije DNK i metilacije histon H3 lizin-9 zabilježena je u nekoliko vrsta raka, uglavnom u [[kolorektumski karcinom|kolorektumskom karcinomu]] i karcinomu dojke. * Mutacije u histonskim [[acetil-transferaza]]ma (HAT) p300 (misens i skraćeni tip) najčešće se prijavljuju u kolorektumskim, [[pankreas]]nim, karcinomima [[rak dojke|dojke]] i [[rak želuca|želuca]] . Gubitak heterozigotnosti u kodirajućoj regiji p300 (hromosom 22q13) prisutan je u velikom broju glioblastoma. * Nadalje, HAT-ovi imaju raznoliku ulogu kao [[transkripcijski faktor]]i, pored toga što imaju aktivnost histon-acetilaze, npr. HAT podjedinica, hADA3, može djelovati kao adapterski protein koji povezuje transkripcijske faktore s drugim HAT kompleksima. U odsustvu hADA3, transkripcijska aktivnost [[TP53]] je značajno smanjena, što ukazuje na ulogu hADA3 u aktiviranju funkcije TP53 u [[popravka DNK|odgovoru na oštećenje DNK]]. * Slično tome, pokazano je da [[TRRAP]], ljudski homolog [[kvasci|kvasca]] Tra1, direktno interreaguje sa [[c-Myc]] i [[E2F1]], poznatim onkoproteinima.<ref>{{Cite journal |last1=Tu |first1=William B. |last2=Helander |first2=Sara |last3=Pilstål |first3=Robert |last4=Hickman |first4=K. Ashley |last5=Lourenco |first5=Corey |last6=Jurisica |first6=Igor |last7=Raught |first7=Brian |last8=Wallner |first8=Björn |last9=Sunnerhagen |first9=Maria |last10=Penn |first10=Linda Z. |date=maj 2015 |title=Myc and its interactors take shape |journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Gene Regulatory Mechanisms |volume=1849 |issue=5 |pages=469–483 |doi=10.1016/j.bbagrm.2014.06.002 |issn=0006-3002 |pmid=24933113}}</ref> ====Genomika kancera==== Brzi napredak u [[Onkogenomika|genomici raka]] i visokopropusne [[ChIP-chip]], [[ChIP-Seq]] i [[bisulfitno sekvenciranje]] metode pružaju bolji uvid u ulogu remodeliranja hromatina u transkripcijskoj regulaciji i ulogu u [[kancer|raku]]. ====Terapijska intervencija==== [[epigenetika|Epigenetička]] nestabilnost uzrokovana deregulacijom u remodeliranju hromatina proučava se kod nekoliko vrsta raka, uključujući [[rak dojke]], [[kolorektumski karcinom]], [[rak gušterače]]. Takva nestabilnost uglavnom uzrokuje široko rasprostranjeno [[utišavanje gena]], s primarnim uticajem na [[Tumor-supresorski gen| gene supresore tumora]]. Stoga se sada pokušavaju strategije za prevladavanje epigenetičkog utišavanja sinergijskom kombinacijom [[HDAC-inhibitor|HDA- inhibitora ili HDI]] i [[DNK demetilacija|DNK-demetilirajućih sredstava]]. HDI se prvenstveno koriste kao dodatna terapija kod nekoliko vrsta raka.<ref>{{cite journal |vauthors=Marks PA, Dokmanovic M |date=decembar 2005 |title=Histone deacetylase inhibitors: discovery and development as anticancer agents |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1517/13543784.14.12.1497 |journal=Expert Opinion on Investigational Drugs |volume=14 |issue=12 |pages=1497–511 |doi=10.1517/13543784.14.12.1497 |pmid=16307490 |s2cid=1235026|url-access=subscription }}</ref><ref name="Richon_2002">{{cite journal | vauthors = Richon VM, O'Brien JP | title = Histone deacetylase inhibitors: a new class of potential therapeutic agents for cancer treatment | journal = Clinical Cancer Research | volume = 8 | issue = 3 | pages = 662–4 | year = 2002 | pmid = 11895892 | url = http://clincancerres.aacrjournals.org/content/8/3/662.full.pdf }}</ref> Inhibitori HDAC-a mogu indukovati ekspresiju [[p21]] (WAF1), regulatora aktivnosti [[p53]]-ovog [[Tumor-supresorski gena|tumor supresorskog gena]]. HDAC-i su uključeni u put kojim [[retinoblastomski protein]] (pRb) suzbija [[ćelijska proliferecija|proliferaciju ćelija]].<ref>{{cite journal | vauthors = Richon VM, Sandhoff TW, Rifkind RA, Marks PA | title = Histone deacetylase inhibitor selectively induces p21WAF1 expression and gene-associated histone acetylation | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 97 | issue = 18 | pages = 10014–9 | date = august 2000 | pmid = 10954755 | pmc = 27656 | doi = 10.1073/pnas.180316197 | bibcode = 2000PNAS...9710014R | doi-access = free }}</ref> [[Estrogen]] jeste dobro utvrđen kao [[mitogeni faktor]] impliciran u [[tumorigeneza|tumorogenezi]] i progresiji [[rak dojke|raka dojke]], putem njegovog vezivanja za [[estrogenski receptor alfa]] (ERα). Nedavni podaci ukazuju da je inaktivacija [[hromatin]]a posredovana HDAC-om i metilacijom DNK ključna komponenta utišavanja ERα u ćelijama raka dojke kod ljudi.<ref>{{cite journal |vauthors=Zhang Z, Yamashita H, Toyama T, Sugiura H, Ando Y, Mita K, Hamaguchi M, Hara Y, Kobayashi S, Iwase H |date=novembar 2005 |title=Quantitation of HDAC1 mRNA expression in invasive carcinoma of the breast* |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10549-005-6001-1 |journal=Breast Cancer Research and Treatment |volume=94 |issue=1 |pages=11–6 |doi=10.1007/s10549-005-6001-1 |pmid=16172792 |s2cid=27550683|url-access=subscription }}</ref> * Odobrena upotreba: **[[Vorinostat]] je licenciran od strane [[Administracija za hranu i lijekove (Sjedinjene Američke Države)|američke FDA]] u oktobru 2006. za liječenje [[kožni T-ćelijski limfom|kožnog T-ćelijskog limfoma]] (CTCL).<ref>{{Cite journal |last1=Munshi |first1=Anupama |last2=Tanaka |first2=Toshimitsu |last3=Hobbs |first3=Marvette L. |last4=Tucker |first4=Susan L. |last5=Richon |first5=Victoria M. |last6=Meyn |first6=Raymond E. |date=august 2006 |title=Vorinostat, a histone deacetylase inhibitor, enhances the response of human tumor cells to ionizing radiation through prolongation of gamma-H2AX foci |journal=Molecular Cancer Therapeutics |volume=5 |issue=8 |pages=1967–1974 |doi=10.1158/1535-7163.MCT-06-0022 |issn=1535-7163 |pmid=16928817|s2cid=26874948 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Zolinza® (vorinostat) Capsules. Full Prescribing Information |url=https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2018/021991s009lbl.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120122916/https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2018/021991s009lbl.pdf |archive-date=20. 1. 2022 |access-date=9. 2. 2023 |publisher=Food and Drug Administration (FDA) }}</ref> **[[Romidepsin]] (trgovački naziv Istodax) je dobio dozvolu američke Agencije za hranu i lijekove (FDA) u novembru 2009. godine za liječenje kutanog T-ćelijskog limfoma (CTCL).<ref>{{Cite journal |last1=VanderMolen |first1=Karen M. |last2=McCulloch |first2=William |last3=Pearce |first3=Cedric J. |last4=Oberlies |first4=Nicholas H. |date=august 2011 |title=Romidepsin (Istodax, NSC 630176, FR901228, FK228, depsipeptide): a natural product recently approved for cutaneous T-cell lymphoma |journal=The Journal of Antibiotics |volume=64 |issue=8 |pages=525–531 |doi=10.1038/ja.2011.35 |issn=1881-1469 |pmc=3163831 |pmid=21587264}}</ref><ref>{{Cite web |title=ISTODAX® (romidepsin) for injection, for intravenous use. Full prescribing information |url=https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2021/022393s017lbl.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125163917/https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2021/022393s017lbl.pdf |archive-date=25. 1. 2022 |access-date=9. 2. 2023 |publisher=Food and Drug Administration (FDA) }}</ref> * Klinička ispitivanja faze III: ** [[Panobinostat]] (LBH589) je u kliničkim ispitivanjima za različite vrste raka, uključujući ispitivanje faze III za kožni T-ćelijski limfom (CTCL). ** [[Valproična kiselina]] (kao Mg valproat) u ispitivanjima faze III za [[rak grlića materice]] i [[rak jajnika]]. * Započeta su ključna klinička ispitivanja faze II: ** [[Belinostat]] (PXD101) je prošao ispitivanje faze II za relaps [[rak jajnika]] i prijavio je dobre rezultate za [[T-ćelijski limfom]]. ** [[HDAC inhibitor]]i. Sadašnji kandidati za nove mete lijekova su [[Histon-metiltransferaza|Histonske lizin metiltransferaze]] (KMT) i protein arginin-metiltransferaza (PRMT)).<ref name="pmid20219369">{{cite journal |vauthors=Dowden J, Hong W, Parry RV, Pike RA, Ward SG |date=april 2010 |title=Toward the development of potent and selective bisubstrate inhibitors of protein arginine methyltransferases |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0960894X10002696 |journal=Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters |volume=20 |issue=7 |pages=2103–5 |doi=10.1016/j.bmcl.2010.02.069 |pmid=20219369|url-access=subscription }}</ref> ===Ostali sindromi i bolesti=== * [[Sindrom mentalne retardacije alfa-talasemije|ATRX-sindrom]] ([[mentalna retardacija]] povezana s α-talasemijom X) i sindrom mijelodisplazije α-talasemije uzrokovani su mutacijama u [[ATRX]], SNF2-povezanoj ATPazi s domenom [[PHD-prst]]a.<ref>{{Cite journal |last1=Wong |first1=Lee H. |last2=McGhie |first2=James D. |last3=Sim |first3=Marcus |last4=Anderson |first4=Melissa A. |last5=Ahn |first5=Soyeon |last6=Hannan |first6=Ross D. |last7=George |first7=Amee J. |last8=Morgan |first8=Kylie A. |last9=Mann |first9=Jeffrey R. |last10=Choo |first10=K. H. Andy |date=mart 2010 |title=ATRX interacts with H3.3 in maintaining telomere structural integrity in pluripotent embryonic stem cells |journal=Genome Research |volume=20 |issue=3 |pages=351–360 |doi=10.1101/gr.101477.109 |issn=1549-5469 |pmc=2840985 |pmid=20110566}}</ref> * [[CHARGE sindrom]], [[autosomno nasljeđivanje|autosomno dominantni]] poremećaj, nedavno je povezan sa haploinsuficijencijom [[CHD7]], koji [[kodon|kodira]] [[potporodica proteina koji vezuju DNK hromodomenske helikaze (CHD)|CH- porodičnu]] [[ATPaza|ATPazu]] CHD7.<ref name="Cedric">{{cite journal |vauthors=Clapier CR, Cairns BR |year=2009 |title=The biology of chromatin remodeling complexes |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.77.062706.153223 |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=78 |pages=273–304 |doi=10.1146/annurev.biochem.77.062706.153223 |pmid=19355820|url-access=subscription }}</ref> === Starenje === Preoblikovanje arhitekture hromatina uključeno je u proces [[ćelijsko starenje|ćelijskog starenja]], koji je povezan sa, a ipak različit od, [[Starenje|starenja organizma]]. Replikativno ćelijsko starenje odnosi se na trajni [[zastoj ćelijskog ciklusa]] gdje post[[mitoza|mitozne]] ćelije nastavljaju postojati kao metabolički aktivne ćelije, ali ne uspijevaju [[ćelijski rast|proliferirati]].<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Parry|first1=Aled John|last2=Narita|first2=Masashi|date=2016|title=Old cells, new tricks: chromatin structure in senescence|journal=Mammalian Genome|volume=27|issue=7–8|pages=320–331|doi=10.1007/s00335-016-9628-9|issn=0938-8990|pmc=4935760|pmid=27021489}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hayflick|first1=L.|last2=Moorhead|first2=P. S.|date=1. 12. 1961|title=The serial cultivation of human diploid cell strains|url=https://archive.org/details/experimental-cell-research_1961-12_25_3/page/585|journal=Experimental Cell Research|volume=25|issue=3|pages=585–621|doi=10.1016/0014-4827(61)90192-6|pmid=13905658|issn=0014-4827}}</ref> Starenje može nastati zbog [[bolest povezana sa starenjem|degradacije povezane sa starenjem]], [[telomera|trošenja telomera]], [[progerija|progerije]], [[kancer|premalignosti]] i drugih oblika [[oksidativni stres|oštećenja]] ili bolesti. Senescentne ćelije prolaze kroz različite represivne [[fenotip]]ske promjene, potencijalno sprječavajući [[ćelijska proliferacija|proliferaciju oštećenih ili kancerogenih ćelija]], s modificiranom [[hromatin|organizacijom hromatina]], fluktuacijama u broju remodelera i promjenama u [[epigenetika|epigenetičkim modifikacijama]].<ref name=":1"/><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Chandra|first1=Tamir|last2=Ewels|first2=Philip Andrew|last3=Schoenfelder|first3=Stefan|last4=Furlan-Magaril|first4=Mayra|last5=Wingett|first5=Steven William|last6=Kirschner|first6=Kristina|last7=Thuret|first7=Jean-Yves|last8=Andrews|first8=Simon|last9=Fraser|first9=Peter|last10=Reik|first10=Wolf|date=29. 1. 2015|title=Global Reorganization of the Nuclear Landscape in Senescent Cells|journal=Cell Reports|volume=10|issue=4|pages=471–483|doi=10.1016/j.celrep.2014.12.055|issn=2211-1247|pmc=4542308|pmid=25640177}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Sun|first1=Luyang|last2=Yu|first2=Ruofan|last3=Dang|first3=Weiwei|date=16. 4. 2018|title=Chromatin Architectural Changes during Cellular Senescence and Aging|journal=Genes|volume=9|issue=4|page=211|doi=10.3390/genes9040211|issn=2073-4425|pmc=5924553|pmid=29659513|doi-access=free}}</ref> Senescentne ćelije podliježu modifikacijama [[jedarna organizacija|hromatinski pejzaž]] dok konstitutivni [[heterochromatin]] migrira u centar jedra i pomiče [[euchromatin]] i fakultativni heterochromatin u regije na rubu jedra. Ovo remeti interakcije hromatina i [[lamin]]a i invertuje obrazac koji se obično vidi u mitotski aktivnoj ćeliji.<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite journal|last1=Criscione|first1=Steven W.|last2=Teo|first2=Yee Voan|last3=Neretti|first3=Nicola|date=2016|title=The chromatin landscape of cellular senescence|journal=Trends in Genetics |volume=32|issue=11|pages=751–761|doi=10.1016/j.tig.2016.09.005|issn=0168-9525|pmc=5235059|pmid=27692431}}</ref> Pojedinačni '''L'''amin-'''A'''sociirani '''D'''omeni (LAD) i [[Topološki asocijativni domen|'''t'''opološki '''a'''socijativni '''d'''omeni]] (TAD) su poremećeni ovom migracijom, što može uticati na [[Cis-regulatorni element|cis interakcije]] u [[genom]]u.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Yang|first1=Na|last2=Sen|first2=Payel|date=3. 11. 2018|title=The senescent cell epigenome|journal=Aging (Albany NY)|volume=10|issue=11|pages=3590–3609|doi=10.18632/aging.101617|issn=1945-4589|pmc=6286853|pmid=30391936}}</ref> Pored toga, postoji opći obrazac gubitka kanonskih [[histon]]a, posebno u smislu [[nukleosom]]skih histona [[Histon H3|H3]] i [[Histon H4|H4]] i linker histona [[Histon H1|H1.]]<ref name=":4" /> Varijante histona sa dva egzona pojačano su regulisane u senescentnim ćelijama, kako bi se proizveo modifikovan sklop nukleosoma, što doprinosi permisivnosti [[hromatin]]a prema senescentnim promjenama.<ref name=":0"/> Iako transkripcija varijantnih histonskih proteina može biti povišena, kanonski histonski proteini ne eksprimiraju se, jer se stvaraju samo tokom [[S-faza|S-faze]] [[ćelijski ciklus|ćelijskog ciklusa]], a senescentne ćelije su postmitotske.<ref name=":4"/> Tokom starenja, dijelovi [[hromosom]]a mogu se izvesti iz jedra za [[lizosom|lizosomsku degradaciju]], što rezultira većim organizacijskim neredom i poremećajem interakcija hromatina.<ref name=":3"/> Obilje remodelera hromatina može biti implicirano u starenju ćelija, jer [[Oštećenje gena|nokdaun]] ili [[Nokaut-gen|nokout]] ATP-zavisnih remodelera kao što su NuRD, ACF1 i SWI/[[SNP]] može rezultirati oštećenjem DNK i senescentnim fenotipovima kod [[kvasac|kvasca]], ''[[C. elegans]]'', [[miš]]eva i ljudskih [[ćelijska kultura|ćelijskih kultura]].<ref name=":3" /><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Basta|first1=Jeannine|last2=Rauchman|first2=Michael|date=2015|title=The Nucleosome Remodeling and Deacetylase (NuRD) Complex in Development and Disease|journal=Translational Research |volume=165|issue=1|pages=36–47|doi=10.1016/j.trsl.2014.05.003|issn=1931-5244|pmc=4793962|pmid=24880148}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last1=Li |first1=Xueping |last2=Ding |first2=Dong |last3=Yao |first3=Jun |last4=Zhou |first4=Bin |last5=Shen |first5=Ting |last6=Qi |first6=Yun |last7=Ni |first7=Ting |last8=Wei |first8=Gang |date=15. 7. 2019 |title=Chromatin remodeling factor BAZ1A regulates cellular senescence in both cancer and normal cells |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0024320519303698 |journal=Life Sciences |volume=229 |pages=225–232 |doi=10.1016/j.lfs.2019.05.023 |issn=1879-0631 |pmid=31085244 |s2cid=155090903|url-access=subscription }}</ref> ACF1 i NuRD su smanjeno regulirani u senescentnim ćelijama, što ukazuje na to da je remodeliranje hromatina ključno za održavanje mitotskog [[fenotip]]a.<ref name=":5"/><ref name=":6"/> Geni uključeni u signalizaciju starenja mogu biti utišani konfirmacijom hromatina i represivnim kompleksima polikomba, kao što se vidi kod utišavanja PRC1/PCR2 [[p16]].<ref name=":7">{{Cite journal|last1=López-Otín|first1=Carlos|last2=Blasco|first2=Maria A.|last3=Partridge|first3=Linda|last4=Serrano|first4=Manuel|last5=Kroemer|first5=Guido|date=6. 6. 2013|title=The Hallmarks of Aging|journal=Cell|volume=153|issue=6|pages=1194–1217|doi=10.1016/j.cell.2013.05.039|issn=0092-8674|pmc=3836174|pmid=23746838}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal|last1=Tasdemir|first1=Nilgun|last2=Banito|first2=Ana|last3=Roe|first3=Jae-Seok|last4=Alonso-Curbelo|first4=Direna|last5=Camiolo|first5=Matthew|last6=Tschaharganeh|first6=Darjus F.|last7=Huang|first7=Chun-Hao|last8=Aksoy|first8=Ozlem|last9=Bolden|first9=Jessica E.|last10=Chen|first10=Chi-Chao|last11=Fennell|first11=Myles|date=2016|title=BRD4 Connects Enhancer Remodeling to Senescence Immune Surveillance|journal=Cancer Discovery|volume=6|issue=6|pages=612–629|doi=10.1158/2159-8290.CD-16-0217|issn=2159-8290|pmc=4893996|pmid=27099234}}</ref> Deplecija specifičnih remodelera rezultira aktivacijom proliferativnih gena kroz nemogućnost održavanja utišavanja.<ref name=":3"/> Neki remodeleri djeluju na pojačivačke regije gena, a ne na specifične [[genski lokus|lokuse]], kako bi spriječili ponovni ulazak u [[ćelijski ciklus]], formiranjem regija gustog heterohromatina oko regulatornih regija.<ref name=":8"/> Senescentne ćelije prolaze kroz široko rasprostranjene fluktuacije u epigenetičkim modifikacijama u specifičnim regijama hromatina u poređenju sa mitotskim ćelijama. Ljudske i mišje ćelije koje prolaze kroz replikativno [[starenje]] doživljavaju opšte globalno smanjenje metilacije; međutim, specifični lokusi se mogu razlikovati od oćeg trenda.<ref name=":3" /><ref name=":0" /><ref name=":7"/><ref>{{Cite journal |last1=Wilson |first1=V. L. |last2=Jones |first2=P. A. |date=3. 6. 1983 |title=DNA methylation decreases in aging but not in immortal cells |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.6844925 |journal=[[Science]] |volume=220 |issue=4601 |pages=1055–1057 |bibcode=1983Sci...220.1055W |doi=10.1126/science.6844925 |issn=0036-8075 |pmid=6844925|url-access=subscription }}</ref> Specifične regije hromatina, posebno one oko promotora ili pojačivača proliferativnih lokusa, mogu pokazivati povišena stanja metilacije s ukupnim disbalansom represivnih i aktivirajućih histonskih modifikacija.<ref name=":2"/> Proliferativni geni mogu pokazati povećanje represivne oznake [[H3K27me3]], dok geni uključeni u utišavanje ili aberantne histonske produkte mogu biti obogaćeni aktivirajućom modifikacijom [[H3K4me3]].<ref name=":0"/> Osim toga, pojačana regulacija histon-deacetilaza, kao što su članovi porodice [[sirtuin]], može odgoditi starenje, uklanjanjem acetilnih grupa, koje doprinose većoj dostupnosti hromatinu.<ref>{{Cite journal|last1=Kaeberlein|first1=Matt|last2=McVey|first2=Mitch|last3=Guarente|first3=Leonard|date=1. 10. 1999|title=The SIR2/3/4 complex and SIR2 alone promote longevity in Saccharomyces cerevisiae by two different mechanisms|journal=Genes & Development|volume=13|issue=19|pages=2570–2580|issn=0890-9369|pmid=10521401|pmc=317077|doi=10.1101/gad.13.19.2570}}</ref> Opći gubitak metilacije, u kombinaciji s dodavanjem acetilnih grupa, rezultira pristupačnijom konformacijom [[hromatin]]a, sa sklonošću ka dezorganizaciji u poređenju s mitotski aktivnim ćelijama.<ref name=":3"/> Takav gubitak histona sprječava dodavanje modifikacija histona i doprinosi promjenama u obogaćivanju nekih regija hromatina tokom starenja.<ref name=":4"/> == Također pogledajte== * [[Epigenetika]] * [[Histon]] * [[Nukleosomi]] * [[Hromatin]] * [[Histon-acetiltransferaza]] * [[Transkripcijski faktori]] * [[CAF-1]] (Faktor sklapanja hromatina-1) - histonski šaperon koji vrši koordinirajuću ulogu u remodeliranju hromatina. == Reference == {{refspisak|33em}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=eYrQ0EhVCYA YouTube - Chromatin, Histones and Modifications] * [https://www.youtube.com/watch?v=Tj_6DcUTRnM YouTube - Epigenetics Overview] * {{MeshName|Chromatin+remodeling}} {{Transkripcija}} [[Kategorija:Ekspresija gena]] [[Kategorija:Onkologija]] [[Kategorija:Epigenetika]] [[Kategorija:Jedarna organizacija]] cl3n429f66yyf52h42ostnu8a2bsiv6 Lise Abrams 0 538588 3939470 3934727 2026-11-06T21:07:45Z PanaskoBot 180210 /* Pronalaženje riječi i fenomen "riječi na vrhu jezika" */ razne ispravke 3939470 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Lise Abrams | slika = | slika_širina = | naslov = | datum_rođenja = | mjesto_rođenja = | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * [[Kognitivna psihologija]] * [[Psiholingvistika]] }} | radna_institucija = {{Plainlist| * [[Univerzitet Floride]] * [[Koledž "Pomona"]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Koledž "Pomona"]] (BA, 1991) * [[Kalifornijski univerzitet (Los Angeles)|Kalifornijski univerzitet u Los Angelesu]] (MA, 1992, PhD, 1997) }} | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * Istraživanjima jezika, pamćenja i pronalaženja riječi * Proučavanjem fenomena "na vrhu jezika“ * Istraživanjem pamćenja vlastitih imena i kognitivnog starenja }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * Nagrada "Sigma Xi za mlade istraživače" (2007) * Članica [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]], Gerontološkog društva Amerike, Psihonomskog društva i APS-a }} | religija = | fusnote = }} '''Lise Abrams''' je [[SAD|američka]] [[Psihologija|psihologinja]] čiji se naučni rad bavi procesima jezika i [[Pamćenje|pamćenja]], naročito načinom na koji ljudi pronalaze, razumiju i proizvode [[riječ]]i. Profesorica je [[Lingvistika|lingvistike]] i [[Kognitivna nauka|kognitivnih nauka]] na koledžu "Pomona" u [[Kalifornija|Kaliforniji]], gdje obavlja dužnost šefice Odsjeka za lingvistiku i kognitivne nauke. Njena istraživanja obuhvataju fenomen "na vrhu jezika", prisjećanje vlastitih imena, utjecaj starenja na jezičke procese, dvojezičnost te djelovanje emocionalnih riječi na govornu produkciju.<ref name="Pomona">{{cite web |title=Lise Abrams |url=https://www.pomona.edu/directory/people/lise-abrams |website=Pomona College |publisher=Pomona College |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="CV">{{cite web |title=Lise Abrams, Ph.D. – Peter W. Stanley Chair of Linguistics and Cognitive Science |url=https://lise-abrams.sites.pomona.edu/ |website=Pomona College |publisher=Pomona College |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Obrazovanje == Abrams je 1991. završila koledž "Pomona", gdje je diplomirala [[Psihologija|psihologiju]] i [[Matematika|matematiku]], uz akademsko priznanje ''cum laude'' i odlikovanje za uspjeh na dvostrukom studiju. Potom je nastavila obrazovanje na [[Kalifornijski univerzitet (Los Angeles)|Kalifornijskom univerzitetu u Los Angelesu]] (UCLA), gdje je 1992. stekla magistarsku diplomu iz [[Kognitivna psihologija|kognitivne psihologije]], a 1997. doktorirala u istoj oblasti. Tokom doktorskog studija usavršavala se i u [[statistika|statistici]] i [[Psihometrija|psihometriji]], posebno oblastima koje se bavi metodama mjerenja psiholoških osobina i sposobnosti.<ref name="CV" /> == Akademska karijera == Abrams se 1997. zaposlila na Odsjeku za psihologiju [[Univerzitet Floride|Univerziteta Floride]]. Na toj ustanovi napredovala je u zvanje vanredne profesorice 2006. i redovne profesorice 2013. Obavljala je i više akademskih i administrativnih dužnosti: od 2006. do 2008. vodila je doktorski program za kognitivne i senzorne procese, od 2008. do 2013. koordinisala dodiplomski studij psihologije, a od 2014. do 2017. bila je šefica Odsjeka za psihologiju.<ref name="CV" /> Godine 2018. prešla je na koledž "Pomona", gdje je imenovana profesoricom lingvistike i kognitivnih nauka. Na toj ustanovi koordiniše program kognitivnih nauka i predaje predmete povezane s jezikom i kognitivnim procesima.<ref name="Pomona" /><ref name="CV" /> == Naučni rad == === Pronalaženje riječi i fenomen "riječi na vrhu jezika" === Jedno od glavnih područja istraživanja Abramsove jeste [[fenomen "na vrhu jezika"]] ({{en|tip-of-the-tongue phenomenon}}). Riječ je o situaciji u kojoj osoba zna koju riječ želi izgovoriti, ali je se u tom trenutku ne može potpuno prisjetiti. Ponekad se sjeća početnog glasa ili sloga, ili ima osjećaj da bi riječ prepoznala kada bi je čula. Proučavanje ovog fenomena omogućava istraživačima da ispituju kako se u pamćenju povezuju značenje riječi i informacije o njenom glasovnom obliku.<ref name="AbramsDavis2016">{{cite book |last1=Abrams |first1=Lise |last2=Davis |first2=Darren K. |editor-last=Wright |editor-first=Heather Harris |date=2016 |chapter=The tip-of-the-tongue phenomenon: Who, what, and why |title=Cognition, Language and Aging |pages=13–53 |publisher=John Benjamins Publishing Company |doi=10.1075/z.200 |chapter-url=https://psycnet.apa.org/record/2016-49439-002 |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 2003, koje je provela s Katherine K. White i Stacy L. Eitel, Abrams je ispitivala mogu li glasovne informacije povezane s traženom riječju pomoći u njenom prisjećanju. Eksperimenti su pokazali da aktiviranje određenih glasovnih elemenata može povećati vjerovatnoću da osoba razriješi stanje "na vrhu jezika".<ref name="Abrams2003"><ref {{cite journal |last1=Abrams |first1=Lise |last2=White |first2=Katherine K. |last3=Eitel |first3=Stacy L. |date=2003 |title=Isolating phonological components that increase tip-of-the-tongue resolution |journal=Memory & Cognition |volume=31 |issue=8 |doi=10.3758/BF03195798 |doi-access=free |url=https://link.springer.com/article/10.3758/BF03195798 |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> U kasnijem radu s Emily L. Rodriguez istraživala je utjecaj [[gramatika|gramatičke]] kategorije riječi na ovaj proces. Istraživanje je pokazalo da efekat glasovno sličnih riječi na prisjećanje zavisi i od toga pripadaju li u iste ili različite gramatičke kategorije kao tražena riječ.<ref name="AbramsRodriguez2005">{{cite journal |last1=Abrams |first1=Lise |last2=Rodriguez |first2=Emily L. |date=2005 |title=Syntactic class influences phonological priming of tip-of-the-tongue resolution |journal=Psychonomic Bulletin & Review |volume=12 |issue=6 |pages=1018–1023 |doi=10.3758/BF03206437 |doi-access=free |url=https://link.springer.com/article/10.3758/BF03206437 |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> S Dunja L. Trunk i Lisom A. Merrill proučavala je i razlike između mlađih i starijih odraslih osoba. Rezultati su pokazali da dob može utjecati na to koliko određene vrste glasovnih i gramatičkih podsticaja pomažu u prisjećanju riječi.<ref name="AbramsTrunk2007">{{cite journal |last1=Abrams |first1=Lise |last2=Trunk |first2=Dunja L. |last3=Merrill |first3=Lisa A. |date=decembar 2007 |title=Why a superman cannot help a tsunami: Activation of grammatical class influences resolution of young and older adults' tip-of-the-tongue states |journal=Psychology and Aging |volume=22 |issue=4 |pages=835–845 |pmid=18179301 |doi=10.1037/0882-7974.22.4.835 |url=https://psycnet.apa.org/record/2007-18670-016 |url-access=subscription |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Pamćenje vlastitih imena === Drugo područje njenog istraživačkog rada odnosi se na pronalaženje i pamćenje vlastitih imena, posebno imena osoba. Takva imena često se teže prizivaju iz pamćenja nego opće imenice, dijelom zato što se ne mogu uvijek povezati s opisnim značenjem koje bi olakšalo prisjećanje. Zajedno s Danielle K. Davis, Abrams je proučavala kako nam sjećanje na jedno ime može pomoći ili otežati da se sjetimo drugog.<ref name="AbramsDavisNames">{{cite journal |last1=Abrams |first1=Lise |last2=Davis |first2=Danielle K. |date=2017 |title=Competitors or Teammates: How Proper Names Influence Each Other |journal=Current Directions in Psychological Science |volume=26 |issue=1 |doi=10.1177/0963721416677804 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0963721416677804 |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> Njihov rad obuhvata i proučavanje grešaka u razumijevanju koje nastaju kada osoba pogrešno prihvati ime ili podatak koji je sličan očekivanom. Takve greške pokazuju kako prethodno znanje i sličnosti među imenima mogu utjecati na razumijevanje i pamćenje.<ref name="AbramsDavisNames" /> === Starenje, jezik i pamćenje === Abrams je provela značajan broj istraživanja se o promjenama u jezičkim sposobnostima tokom [[Starenje|starenja]]. Proučavala je kako dob utječe na pronalaženje riječi, prisjećanje pravopisnih oblika i otkrivanje grešaka tokom čitanja i pisanja. U tim istraživanjima razlikuju se znanje koje osoba posjeduje i mogućnost da to znanje brzo prizove ili upotrijebi u određenom zadatku.<ref name="CV" /> U radu s Meredith A. Shafto, Lori E. James i istraživačkom grupom Cam-CAN, objavljenom 2017, ispitivana je povezanost verbalnog znanja i poteškoća u pronalaženju riječi kod odraslih osoba. Rezultati nisu pokazali da je veće verbalno znanje samo po sebi povezano s većim teškoćama u pronalaženju riječi.<ref name="Shafto2017">{{cite journal |last1=Shafto |first1=Meredith A. |last2=James |first2=Lori E. |last3=Abrams |first3=Lise |last4=Tyler |first4=Lorraine K. |date=2016 |title=Age-Related Increases in Verbal Knowledge Are Not Associated With Word Finding Problems in the Cam-CAN Cohort: What You Know Won’t Hurt You |journal=The Journals of Gerontology: Series B |volume=72 |issue=1 |doi=10.1093/geronb/gbw074 |doi-access=free |pmid=27371482 |pmc=PMC5156494 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5156494/ |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> Drugo istraživanje, objavljeno 2019, bavilo se povezanošću promjena u pronalaženju riječi sa samoprijavljenom [[anksioznost|anksioznošću]] i simptomima [[Depresija (raspoloženje)|depresije]]. Nalazi su pokazali povezanost s anksioznošću, ali ne i sa simptomima depresije, u okviru ispitivanog uzorka i primijenjenih instrumenata.<ref name="Shafto2019">{{cite journal |last1=Shafto |first1=Meredith A. |last2=James |first2=Lori E. |last3=Abrams |first3=Lise |date=2019 |title=Age-related changes in word retrieval vary by self-reported anxiety but not depression symptoms |journal=Aging, Neuropsychology, and Cognition |volume=26 |issue=5 |doi=10.1080/13825585.2018.1527284 |pmid=30282517 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13825585.2018.1527284 |access-date=10. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Dvojezičnost i govorna produkcija === Abrams je istraživala i odnos dvojezičnosti i kognitivnih procesa. U radu iz 2014. sa Sabrom D. Pelham razmatrala je moguće prednosti i nedostatke povezane s ranijim ili kasnijim usvajanjem drugog jezika. Istraživanje ovog tipa uzima u obzir da se jezičko iskustvo i dob usvajanja drugog jezika mogu povezivati s različitim rezultatima, zavisno od vrste zadatka koji se rješava i načina na koji se jezici koriste.<ref name="PelhamAbrams2014">{{cite journal |last1=Pelham |first1=Sabra D. |last2=Abrams |first2=Lise |date=2014 |title=Cognitive advantages and disadvantages in early and late bilinguals |journal=Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition |volume=40 |issue=2 |doi=10.1037/a0035224 |url-access=subscription |pmid=24294916 |url=https://psycnet.apa.org/record/2013-42329-001 |access-date=11. 10. 2026 |language=en}}</ref> Drugi pravac njenog rada obuhvata utjecaj emocionalno obojenih i tabuiziranih riječi na govornu produkciju. U eksperimentalnim zadacima istraživači ispituju kako riječi koje privlače pažnju ili izazivaju emocionalne reakcije mogu ometati imenovanje predmeta i izbor riječi. Abrams je s drugim istraživačima proučavala međudjelovanje emocionalnih i glasovnih informacija tokom takvih zadataka.<ref name="Pomona" /><ref name="CV" /> == Priznanja == Abrams je 2007. dobila nagradu "Sigma Xi za mlade istraživače" za istraživački rad u području jezika, pamćenja i kognitivnog starenja. Iste godine dobila je i nagradu za mentorstvo u oblasti razvoja odraslih i starenja koju dodjeljuju Sekcija 20 [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] i Fondacija za istraživanje starenja. Godine 2011. izabrana je za članicu s priznatim statusom [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]], 2014. Gerontološkog društva Amerike i [[Psihonomsko društvo|Psihonomskog društva]], a 2019. Udruženja za psihološke nauke.<ref name="Pomona" /><ref name="CV" /><ref name="SigmaXi">{{cite web |title=Lise Abrams |url=https://www.sigmaxi.org/programs/prizes-awards/young-investigator/award-winner/lise-abrams |publisher=Sigma Xi, The Scientific Research Honor Society |access-date=11. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Kognitivna nauka]] * [[Kognitivna psihologija]] * [[Lingvistika]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjske veze == * [https://www.pomona.edu/directory/people/lise-abrams Službeni profil na Pomona Collegeu] * [https://research.pomona.edu/lise-abrams/files/2019/07/abrams-vita.pdf Akademska biografija] * [https://scholar.google.com/citations?user=ypRq0_EAAAAJ Profil na Google Scholaru] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Abrams, Lise}} [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Članovi Udruženja za psihološke nauke]] [[Kategorija:Kognitivni psiholozi]] [[Kategorija:Lingvisti]] sil4iiomu40ys964btag82in67f5v5e Pokret Sigurna Srpska 0 538621 3939469 3937103 2026-11-06T21:07:36Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939469 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Pokret Sigurna Srpska | izvorno_ime = Покрет Сигурна Српска | logo = Pokret Sigurna Srpska.png | teskt = Logo pokreta. | skraćenica = PSS | predsjednik = [[Draško Stanivuković]] | predsjednik_osnivač = <!--Ako je predsjednik i osnivač ista osoba--> | zamjenik = [[Igor Radojičić]] | potpredsjednik = [[Dejan Kojić]] | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = {{Početni datum i godine|2025|10|19}} | raspuštena = | prethodnik = <!--U slučaju da je naslijedila neku bivšu stranku--> | nastala_iz = <!--U slučaju da se odvojila iz neke stranke--> | nasljednik = <!--Za bivše stranke, u slučaju da je naslijedila neka stranka--> | spojena_u = <!--U slučaju da se spojila u novu stranku--> | slogan = | himna = | sjedište = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | adresa = Stojana Novakovića 1 | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Centrizam|Centar]] | ideologija = | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|svijetlo|BS}}}} crvena, {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} plava | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|2|42|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|12|83|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = [[Skupština Brčko distrikta]] | broj_mandata5 = {{Infokutija stranka/mandati|2|31|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = [[Spisak gradonačelnika i načelnika općina u Bosni i Hercegovini|(Grado)načelnici]] | broj_mandata7 = {{Infokutija stranka/mandati|3|145|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|sigurnasrpska.org}} }} '''Pokret Sigurna Srpska''' ('''PSS''') jest politički pokret u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] formiran 19. oktobra 2025.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=618949|title=Potpisan sporazum o formiranju Pokreta "Sigurna Srpska"|last=Srpska|first=RTRS, Radio Televizija Republike Srpske, Radio Television of Republic of|website=REPUBLIKA SRPSKA - RTRS|access-date=13. 10. 2026}}</ref> Pokret čine: [[Partija demokratskog progresa]] (PDP), Nezavisni pokret "Svojim putem – Igor Radojičić" (NPSP), Građanski pokret "Bileća ispred svega" (GP BIS), [[Srpska radikalna stranka Srpske]] (SRSS), [[Srpska napredna stranka RS-FBiH]] (SNS RS-FBiH), [[Pokret za Trebinje]] (PzT) i [[Demokratski centar Republike Srpske]] (DCRS). Pokret je nastao ujedinjenjem različitih političkih partija i istaknutih pojedinaca s ciljem formiranja nove građansko-političke alternative u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] pred [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|opće izbore 2026]]. == Historija == Osnivanje Pokreta Sigurna Srpska ozvaničeno je koalicionim djelovanjem i zajedničkim okupljanjem 19. oktobra 2025. u [[Banja Luka|Banjoj Luci]].<ref name=":1" /> Pokret je nastao kao odgovor na unutrašnja previranja unutar postojećih opozicionih partija (prvenstveno [[Partija demokratskog progresa|PDP]]-a), ali i kroz sličnosti s nezavisnim političkim subjektima, poput pokreta "Svojim putem" koji je predvodio bivši gradonačelnik Banje Luke [[Igor Radojičić]]. Za predsjednika pokreta izabran je [[Draško Stanivuković]], za zamjenika Igor Radojičić, a potpredsjednika je postao [[Dejan Kojić]], načelniku [[Pale (Republika Srpska)|Pala]]. == Članstvo == {| class="wikitable" ! Politička stranka !Skraćeno !Predsjednik !Datum pristupanja |- |[[Partija demokratskog progresa]] |PDP |[[Draško Stanivuković]] | rowspan="2" |19. oktobar 2025.<ref name=":1" /> |- |Nezavisni pokret "Svojim putem – Igor Radojičić" |NPSP |[[Igor Radojičić]] |- |Građanski pokret "Bileća ispred svega" |GP BIS | |24. oktobar 2025.<ref>{{Cite web|url=https://provjereno.info/lat/politika/pokretu-sigurna-srpska-pristupila-bileca-ispred-svega/33535|title=Покрету Сигурна Српска приступила "Билећа испред свега"|last=Инфо|first=Провјерено|date=24. 10. 2025|website=provjereno.info|publisher=provjereno.info - Provjereno|language=sr-Latn|access-date=13. 10. 2026}}</ref> |- |[[Srpska radikalna stranka Srpske]] |SRSS | | |- |[[Srpska napredna stranka RS-FBiH]] |SNS RS-FBiH | | rowspan="2" |8. april 2026.<ref>{{Cite web|url=https://www.nezavisne.com/novosti/bih/Pokretu-Sigurna-Srpska-pristupile-dvije-stranke/959487|title=Pokretu "Sigurna Srpska" pristupile dvije stranke|last=Selimović|first=Adnan|date=8. 4. 2026|website=Nezavisne novine|publisher=nezavisne.com Nezavisne novine|language=sr-Latn-BA|access-date=13. 10. 2026}}</ref> |- |[[Demokratski centar Republike Srpske]] |DCRS |Igor Davidović |- |[[Pokret za Trebinje]] |PzT |Momčilo Bodiroga |2. oktobar 2026.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtvbn.com/4097283/pokret-za-trebinje-pristupio-pokretu-sigurna-srpska|title=Pokret za Trebinje pristupio Pokretu Sigurna Srpska|website=BN|access-date=13. 10. 2026}}</ref> |} == Izbori == === Opći izbori === ==== Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] ! Izbori !# !Glasovi !% ! [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ! [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] ! Vlada |- ! [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|2026.]] |2. | align="center" |81.851 |14,85 |{{Composition bar|2|42|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | |} ==== Narodna skupština Republike Srpske ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Narodna skupština Republike Srpske]] !Izbori ! # !Glasovi !% ! Mandati ! Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|2026.]] |2. | align="center" |76.311 |13,83 |{{Composition bar|12|83|#{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | |} == Također pogledajte == * [[Sloga (koalicija)|Koalicija Sloga]] * [[Narodni savez za slobodan mir]] * [[Partija demokratskog progresa]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2025.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Partija demokratskog progresa]] n20cdd5m06smgnstt0w75osrx32qnpr Dnevni list 0 538624 3939308 3934946 2026-11-06T20:24:04Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939308 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = Dnevni list | logo = | logo_veličina = | logo_okvir = | logo_alt = | slika = | veličina_slike = | okvir_slike = | slika_alt = | tekst = | moto = | vrsta = | format = | vlasnici = | osnivači = | izdavač = | predsjednik = | urednik = | glavni_urednik = [[Dario Lukić]] | zamjenik_urednika = | pomoćnik_urednika = | generalni_urednik = | generalni_direktor = | urednik_novosti = | generalni_urednik_dizajna = | kampusni_urednik = | šef_kampusa = | metor_urednik = | metro_šef = | urednik_kolumne = | sportski_urednik = | urednik_fotografije = | zaposleni = | osnovane = {{Početni datum i godine|2001}} | političko = [[desni centar]] | jezik = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] | prestale_se_objavljivati = | ponovo_pokrenute = | sjedište = Kralja Petra Krešimira IV 66/2, Mostar | tiraž = | datum_tiraža = | čitalaštvo = | sestrinske_novine = | ISSN = | oclc = | RNI = | web-sajt = {{URL|dnevni-list.ba}} | besplatne_internetske_arhive = | interaktivni_direktor = | država_objave = | grad_objave = }} '''Dnevni list''' je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] dnevni list sa sjedištem u [[Mostar]]u.<ref name=dav>{{cite web|author=Davor Marko|title=Citizenship in Media Discourse in Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro, and Serbia|url=http://www.citsee.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0007/108916/380_citizenshipinmediadiscourseinbosniaandherzegovinacroatiamontenegroandserbia.pdf|publisher=European Research Council|accessdate=20. 9. 2014|format=Working papers|year=2012|archive-date=24. 9. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924044959/http://www.citsee.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0007/108916/380_citizenshipinmediadiscourseinbosniaandherzegovinacroatiamontenegroandserbia.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Kadribasic">{{cite book|author=Kadri Ackarbasic|title=International Journal of Rule of Law, Transitional Justice And Human Rights|url=https://books.google.com/books?id=_hp7nOXOBuIC&pg=PA90|accessdate=25. 1. 2014|publisher=Association Pravnik Sarajevo|page=90|id=GGKEY:B0XLC3UWS4H}}</ref> List je naročito popularan među [[Hrvati]]ma u Bosni i Hercegovini te u svom uređivačkom usmjerenju zastupa stavove koji su naklonjeni hrvatskoj zajednici.<ref name=dav/> Osim sjedišta u Mostaru, Dnevni list ima podružnicu u [[Sarajevo|Sarajevu]],<ref>[http://dnevni-list.ba/index.php?Itemid=25 Dnevni list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217020720/https://dnevni-list.ba/index.php?Itemid=25 |date=17. veljače 2021. }}, preuzeto 21. lipnja 2013.</ref> a ranije je imao i nekoliko dopisništava u drugim, manjim gradovima Bosne i Hercegovine. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{službeni sajt|www.dnevni-list.ba/}} {{Novine u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Novine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Novine u Mostaru]] [[Kategorija:Novine osnovane 2001.]] [[Kategorija:Novine na hrvatskom jeziku]] 0ggcwfv50swshvlye4ecfpbslxisy2g Esad Hećimović 0 538625 3939316 3937011 2026-11-06T20:25:35Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939316 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Esad Hećimović | slika = Esad Hecimovic accepting the Journalist of the Year Award.jpg | alt_slike = | opis = Esad Hećimović prima nagradu za novinara godine u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1963|7|14}} | mjesto_rođenja = [[Zenica]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2017|4|30|1963|7|14}} | mjesto_smrti = Zenica, [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[novinar]] | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Esad Hećimović''' (14. juli 1963 – 30. april 2017) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] istraživački [[novinar]] i politički analitičar. U vrijeme smrti obavljao je dužnost glavnog i odgovornog urednika televizije [[OBN (TV-kanal)|OBN]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Bio je jedan od osnivača i članova upravnog odbora [[Evropski centar za slobodu štampe i medija|Evropskog centra za slobodu štampe i medija]] (ECPMF).<ref>{{Cite news|url=https://ecpmf.eu/ecpmf/people-and-partners/board-members/esad-heimovi|title=Esad Hećimović|work=European Centre for Press and Media Freedom|access-date=5. 5. 2017|archive-date=26. 2. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032733/https://ecpmf.eu/ecpmf/people-and-partners/board-members/esad-heimovi|url-status=dead}}</ref> Tokom proteklih 20 godina sarađivao je s brojnim zapadnim novinarima i medijskim kućama – uključujući i dobitnike [[Pulitzerova nagrada|Pulitzerove nagrade]] – na prekograničnim istraživačkim projektima. Organizacije [[SEEMO]] i [[Srednjoevropska inicijativa]] (CEI) 2009. su mu dodijelile priznanje za doprinos istraživačkom novinarstvu.<ref>{{Cite web|url=http://www.cei.int/content/winners-cei-seemo-award-outstanding-merits-investigative-journalism|title=Winners of the CEI SEEMO Award For Outstanding Merits in Investigative Journalism|publisher=CEI|language=en|access-date=5. 5. 2017|archive-date=8. 11. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108094704/http://www.cei.int/content/winners-cei-seemo-award-outstanding-merits-investigative-journalism|url-status=dead}}</ref> Godine 2011. proglašen je novinarom godine u Bosni i Hercegovini.<ref>{{Cite news|url=http://www.nezavisne.com/novosti/intervju/Esad-Hecimovic-novinar-godine-u-izboru-Nezavisnih-Iza-medijskog-rata-se-skriva-politicki-sukob/118729|title=Esad Hećimović, novinar godine u izboru Nezavisnih: Iza medijskog rata se skriva politički sukob|last=Rener-Smajović|first=Maja|work=Nezavisne novine|access-date=5. 5. 2017|language=sr-Latn}}</ref> Autor je knjige ''Garibi: mudžahedini u BiH 1992–1999'', u kojoj otkriva zločine koje su počinili mudžahedini u Bosni i Hercegovini.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MQ8QAQAAIAAJ|title=Garibi: mudžahedini u BiH 1992-1999|last=Hećimović|first=Esad|date=1. 1. 2006|publisher=Fondacija Sina|isbn=9789958914102 |language=sr}}</ref><ref>{{cite news |last1=Vukobrat |first1=Budo |title=Zašto pisati o zločinu na 'svojoj strani'? |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/hecimovic/1780702.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=20. 7. 2009 |language=Bosnian}}</ref> == Obrazovanje == Diplomirao je filozofiju i sociologiju na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu u Sarajevu]]. == Karijera == Karijeru je započeo kao dopisnik beogradskih [[Večernje novosti|Večernjih novosti]], lista sa velikim tiražom.<ref>{{cite news |title=Posljednji oproštaj od novinara Esada Hećimovića |work=Zenica |date=2. 5. 2017}}</ref> Od 1991. do 1992. radio je kao novinar sarajevskog sedmičnika [[Ljiljan (novine)|Muslimanski glas]]. Od 1992. do 1995. obavljao je funkciju političkog analitičara za Centralu i Glavni odbor političke stranke SDA tokom rata. Također je radio kao analitičar za sedmičnik Ljiljan. Od 1998. do 2010. radio je kao istraživački novinar za magazin [[Dani (časopis)|BH Dani]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bhdani.ba/portal/arhiva-67-281/274/t27414.shtml|title=Tajna FOSS-ovog izvještaja|last1=Selimbegović|first1=Esad|last2=Hećimović|first2=Vildana|website=www.bhdani.ba|access-date=19. 9. 2017}}</ref> Godine 2011. bio je zamjenik glavnog i odgovornog urednika lista [[Oslobođenje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.hercegovina.info/vijesti/vijesti/najava/esad-hecimovic-gost-emisje-dobar-los-zao#news_view|title=Esad Hećimović gost emisje|website=www.hercegovina.info|language=hr-HR|access-date=19. 9. 2017}}</ref> Godine 2012. radio je kao zamjenik glavnog i odgovornog urednika magazina Dani. Godine 2015. postao je jedan od osnivača [[Evropski centar za slobodu štampe i medija|Evropskog centra za slobodu štampe i medija]] (European Centre for Press and Media Freedom).<ref>{{Cite news|url=https://ecpmf.eu/members|title=Members|work=European Centre for Press and Media Freedom|access-date=20. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528174337/https://ecpmf.eu/members|archive-date=28. 5. 2019|url-status=dead}}</ref> U vrijeme smrti obavljao je funkciju glavnog i odgovornog urednika OBN televizije u Sarajevu.<ref>{{cite news |title=Preminuo Esad Hećimović, bard bh. novinarstva |url=https://ba.n1info.com/vijesti/a151680-preminuo-esad-hecimovic/ |work=[[N1 (TV channel)|N1]] |date=30. 4. 2017}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * Esad Hećimović na [https://ecpmf.eu/ecpmf/people-and-partners/board-members/esad-heimovi ECPMF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180226032733/https://ecpmf.eu/ecpmf/people-and-partners/board-members/esad-heimovi |date=26. 2. 2018 }} * [https://web.archive.org/web/20250124133115/https://mediaobservatory.net/esad-he%C4%87imovi%C4%87 Media Observatory] * [http://www.journalismfund.eu/author/esad-hecimovic JournalismFund.eu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603230909/http://www.journalismfund.eu/author/esad-hecimovic |date=3. 6. 2017 }} * Intervjui Esada Hećimovića na [https://archive.org/details/jihadjoeamerican0000berg/page/231 <!-- quote=esad hecimovic journalist. --> "Jihad Joe: Americans Who Go to War in the Name of Islam"] autora [[J.M. Berger]] * Posebna priznanja među dobitnicima [http://www.cei.int/content/winners-cei-seemo-award-outstanding-merits-investigative-journalism Nagrada CEI SEEMO za izvanredne zasluge u istraživačkom novinarstvu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108094704/http://www.cei.int/content/winners-cei-seemo-award-outstanding-merits-investigative-journalism |date=8. 11. 2016 }} (2009) * Google Books - [https://books.google.com/books?id=MQ8QAQAAIAAJ "Garibi - Mujahideens in Bosnia 1992 - 1999"] * Esad Hećimović kao jedan od autora u publikaciji [http://www.fes-prishtina.org/wb/media/2015/Internacional%20Conference%20final%20Publication%20print_Krenar%20Shala.pdf International Conference: Current Security Challenges for the Western Balkan Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417100539/http://www.fes-prishtina.org/wb/media/2015/Internacional%20Conference%20final%20Publication%20print_Krenar%20Shala.pdf |date=17. 4. 2016 }} * Spomenut u knjizi [https://books.google.com/books?id=0d833b7SVc4C&dq=bh+dani+esad+he%C4%87imovi%C4%87&pg=PT230 "The Ideological War on Terror: Worldwide Strategies For Counter-Terrorism"] autora Anne Aldis i Graeme Herd {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Hećimović, Esad}} [[Kategorija:Rođeni 1963.]] [[Kategorija:Umrli 2017.]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Istraživački novinari]] 7hx7txvwtyoaulrh83io081mmu3t3an Senad Avdić 0 538626 3939383 3937414 2026-11-06T20:56:08Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939383 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Senad Avdić | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = 1959. | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[novinar]] | godine_aktivnosti = | poznat_po = E, jebi ga jarane.../ Noćas spaljujemo iluzije: 1991-2007 (2007) | značajna_djela = }} '''Senad Avdić''' (rođen 1959) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[novinar]] i glavni i odgovorni urednik [[Slobodna Bosna|Slobodne Bosne]]. Mnogi ga smatraju veteranom bosanskohercegovačkog novinarstva.<ref name="Nomad">{{cite web|title=Senad Avdić|url=https://nomad.ba/senad-avdic|author=Edin Zubčević|year=2020|accessdate=4. 12. 2025}}</ref><ref name="Baščaršijske noći">{{cite web|title=Senad Avdić|url=https://bascarsijskenoci.bkc.ba/bs/speaker/senad-avdic/|author=bascarsijskenoći.bkc.ba|year=2020|accessdate=4. 12. 2025}}</ref> == Biografija == Rođen je u [[Sarajevo|Sarajevu]] 1959. Diplomirao je na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka]] (odsjek za novinarstvo). Kao mladi novinar pisao je za [[Dani (časopis)|Naše dane]], zatim je bio urednik omladinskog časopisa [[Lica (časopis)|Lica]], a krajem osamdesetih i glavni urednik jugoslovenskih omladinskih novina [[Mladost (časopis)|Mladost]].<ref name="Radio Sarajevo">{{cite web|title=Senad Avdić novinar godine|url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/senad-avdic-novinar-godine/25404|author=radiosarajevo.ba|year=2010|accessdate=4. 12. 2025}}</ref> Kao dopisnik pisao je za [[Vjesnik (časopis)|Vjesnik]], [[Polet (časopis)|Polet]] i zagrebački [[Start (časopis)|Start]], a njegove kolumne objavljivane su u listovima [[As (časopis)|As]], [[Oslobođenje]], sarajevskoj [[Nedjelja (časopis)|Nedjelji]] i [[Bosanski pogledi|Bosanskim pogledima]].<ref name="Media Centar Sarajevo"/><ref name="Bookstan">{{cite web|title=Senad Avdić|url=https://www.bookstan.ba/Speaker/Index/65|author=Senad Avdić|year=2019|accessdate=4. 12. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210050803/https://www.bookstan.ba/Speaker/Index/65|archive-date=10. 12. 2025|url-status=dead}}</ref> Od 1991. glavni je i odgovorni urednik Slobodne Bosne, koja je u novom izdanju izlazila od 1995. do 2016, nakon čega je objavljivao kolumne na web-stranici [[Slobodna Bosna|Slobodne Bosne]] i u dvosedmičniku [[Start BiH]].<ref name="Media Centar Sarajevo"/><ref name="Bookstan"/> [[Udruženje novinara Bosne i Hercegovine]] dva puta ga je proglasilo novinarom godine (1994. i 2009), a Nezavisne novine su mu 2006. godine dodijelile nagradu "Nikola Guzijan". Kolumne koje je Senad Avdić pisao za Slobodnu Bosnu od 1991. do 2007. sabrane su u knjigu pod naslovom *E, jebi ga jarane... / Noćas spaljujemo iluzije: 1991–2007*.<ref name="Radio Sarajevo"/> Kolumne iz te knjige decenijama su predstavljale najčitanije sedmično štivo u Bosni i Hercegovini.<ref name="Media Centar Sarajevo">{{cite web|title=Senad Avdić|url=https://www.media.ba/bs/person/senad-avdic|author=Senad Avdić|year=2019|accessdate=4. 12. 2025}}</ref><ref name="Bljesak.info">{{cite web|title='Gole godine' – Stiže nova knjiga Senada Avdića|url=https://bljesak.info/magazin/knjige/gole-godine-stize-nova-knjiga-sanada-avdica/511388|author=bljesak.info|year=2025|accessdate=4. 12. 2025}}</ref> == Djela == * ''E, jebi ga jarane...''/ ''Noćas spaljujemo iluzije: 1991-2007'' (Sarajevo, 2007) * ''Gole godine (1987-1988)'' (Sarajevo, 2025) ==Reference== {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://nomad.ba/senad-avdic Senad Avdić] * [https://analiziraj.ba/senad-avdic-i-gole-godine-raspada/ Senad Avdić i "Gole godine" raspada] * [https://www.slobodna-bosna.ba/tagovi/4638/senad_avdic.html Senad Avdić - kolumne] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Hećimović, Esad}} [[Kategorija:Rođeni 1959.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] g1kwo21qe01m2r9wi18bn8rzrg3tagn Hranomika 0 538630 3939468 3935031 2026-11-06T21:07:31Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939468 wikitext text/x-wiki [[File:Genetically Engineered Animals (23533118540).jpg|thumb|right|279x279px| Genetički modificirane životinje]] Termin '''hranomika''' (hrana i ishrana) nastao je 2009. godine kao „disciplina koja proučava oblasti hrane i ishrane kroz primjenu i integraciju naprednih [[omika|-omika]] tehnologija, radi poboljšanja blagostanja, zdravlja i znanja potrošača“.<ref>{{cite journal|author=Cifuentes|first=Alejandro|date=23. 10. 2009|title=Food analysis and Foodomics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021967309013545|journal=J. Chromatogr. A|volume=1216|issue=43|page=7109|doi=10.1016/j.chroma.2009.09.018|pmid=19765718|hdl-access=free|hdl=10261/154212}}</ref> ima za cilj da kombinuje hemiju hrane, biološke nauke i analizu podataka. Proučavanje hranomike predstavljeno je na međunarodnoj konferenciji istog naziva 2009. godine u Ceseni u Italiji. Stručnjaci iz oblasti ishrane pozvani su da istraže nove pristupe i mogućnosti u oblasti nauke i tehnologije hrane. Međutim, istraživanje i razvoj hranomike ograničeni su zbog potrebne analize visokog protoka. Časopis Američkog hemijskog društva pod nazivom Analytical Chemistry posvetio je svoju naslovnicu ''foodomics'' u decembru 2012.<ref>{{cite journal |last1=García-Cañas |first1=Virginia |last2=Simó |first2=Carolina |last3=Herrero |first3=Miguel |last4=Ibáñez |first4=Elena |last5=Cifuentes |first5=Alejandro |title=Present and Future Challenges in Food Analysis: Foodomics |journal=Analytical Chemistry |date=4. 12. 2012 |volume=84 |issue=23 |pages=10150–10159 |doi=10.1021/ac301680q |pmid=22958185 |hdl=10261/101428 |hdl-access=free }}</ref> Hranomika obuhvata četiri glavna područja "-omike":<ref>{{cite journal |last1=Capozzi |first1=Francesco |last2=Bordoni |first2=Alessandra |title=Foodomics: a new comprehensive approach to food and nutrition |journal=Genes & Nutrition |date=januar 2013 |volume=8 |issue=1 |pages=1–4 |doi=10.1007/s12263-012-0310-x |pmid=22933238 |pmc=3535000 }}</ref> * [[Genomika]], koja uključuje istraživanje [[genom]]a ([[gen]]a) i njihovih interakcija jednih s drugima i s okolinom.<ref>{{Cite web |title=A Brief Guide to Genomics |url=https://www.genome.gov/about-genomics/fact-sheets/A-Brief-Guide-to-Genomics |access-date=11. 2. 2026 |website=www.genome.gov |language=en}}</ref> * [[Transkriptomika]], koja istražuje skup gena i identificira razlike između različitih stanja, organizama i okolnosti, koristeći nekoliko tehnika, uključujući [[mikročip]]nu analizu; * [[Proteomika]], proučava proteine koji su proizvod gena. Obuhvata pojave i procese koji objašnjavaju kako proteini funkcionišu na određenom mjestu, strukture, interakcije s drugim proteinima itd.;<ref>{{cite journal|last1=Graves|first1=Paul|date=1. 3. 2002|title=Molecular Biologist's Guide to Proteomics|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=66|issue=1|pages=39–63; table of contents|doi=10.1128/MMBR.66.1.39-63.2002|pmc=120780|pmid=11875127}}</ref> * [[Metabolomika]], uključuje hemijsku raznolikost u ćelijama i kako ona utiče na ponašanje ćelija;<ref>{{cite journal|last1=Clish|first1=Clary|date=1. 10. 2015|title=Metabolomics: an emerging but powerful tool for precision medicine|journal=Cold Spring Harbor Molecular Case Studies|volume=1|issue=1|doi=10.1101/mcs.a000588|pmc=4850886|pmid=27148576}}</ref> == Prednosti hranomike == Hranomika je predložena kako bi se nauci o hrani i ishrani omogućio bolji pristup podacima koji se koriste za analizu uticaja hrane na ljudsko zdravlje. Predložena je kao korak ka boljem razumijevanju razvoja i primjene tehnologije i hrane. [[File:Rosmarinus officinalis133095382.jpg|thumb|Ruzmarin]] === Rak debelog crijeva=== Hranomički pristup koristi se za analizu i utvrđivanje veza između nekoliko supstanci prisutnih u [[ruzmarin]] ui sposobnosti liječenja ćelija [[rak debelog crijeva|raka debelog crijeva]]. U ruzmarinu postoje hiljade hemijskih spojeva, a neki od njih za koje se predlaže da pomažu u liječenju takvih bolesti su [[karnozinska kiselina]] (CA) i [[karnosol]] (CS), koji se mogu ekstrahovati iz ruzmarina putem [[ekstrakcija superkritičnim fluidom|ekstrakcije superkritičnim fluidom]] (SFE). Oni mogu imati potencijal da se bore protiv i smanje proliferaciju ljudskih [[HT-29]] ćelija raka debelog crijeva.<ref name=":0">{{cite web|last1=Cifuentes|first1=Alejandro|title=Foodomics: Food Science & Omics Tools in the 21st Century|url=http://www.nmkl.org/dokumenter/Kurs/ACifuentes.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516180758/http://www.nmkl.org/dokumenter/Kurs/ACifuentes.pdf|archive-date=16. 5. 2017|date=maj 2015|website=NMKL - Nordval International}}</ref> Eksperiment proveden umetanjem ekstrakata ruzmarina [[miševi]]ma i prikupljanjem [[RNK]] i [[metabolit]]a od svake kontrolne i tretirane osobe pokazao je da postoji [[korelacija]] između korištenih spojeva i postotka oporavka od raka. Međutim, ove informacije nikada nisu dostupne bez pomoći znanja iz hranomike, jer su korištene za obradu podataka, analizu statistike i identifikaciju [[biomarker]]a. Hranomika, zajedno s [[transkriptom]]skim podacima, pokazuje da karnozinska kiselina dovodi do akumulacije antioksidansa, [[glutation]]a (GSH). Hemikalija se može razgraditi na cisteinilglicin, prirodni dipeptid i međuprodukt u gama glutamil ciklusu. Štaviše, rezultat integracije hranomike, transkriptomike i metabolomike otkriva da se spojevi koji izazivaju ćelije raka debelog crijeva, poput [[N-acetilputrescin]]a, [[N-acetilkadaverin]]a, 5'MTA i [[GABA|γ-aminobuterne kiseline]], također mogu smanjiti tretmanom CA.<ref name=":0"/> Takva istraživanja mogu biti korisna u postizanju drugog pristupa za borbu protiv [[ćelijska proliferacija|proliferacije ćelija]] [[kancer|raka]].<ref name=":0"/><ref>{{Cite journal|last1=Ballesteros-Vivas|first1=Diego|last2=Alvarez-Rivera|first2=Gerardo|last3=León|first3=Carlos|last4=Morantes|first4=Sandra Johanna|last5=Ibánez|first5=Elena|last6=Parada-Alfonso|first6=Fabián|last7=Cifuentes|first7=Alejandro|last8=Valdés|first8=Alberto|date=april 2020|title=Foodomics evaluation of the anti-proliferative potential of Passiflora mollissima seeds|journal=Food Research International|language=en|volume=130|doi=10.1016/j.foodres.2019.108938|pmid=32156385|s2cid=212666224 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ballesteros-Vivas|first1=Diego|last2=Alvarez-Rivera|first2=Gerardo|last3=León|first3=Carlos|last4=Morantes|first4=Sandra Johanna|last5=Ibánez|first5=Elena|last6=Parada-Alfonso|first6=Fabián|last7=Cifuentes|first7=Alejandro|last8=Valdés|first8=Alberto|date=decembar 2019|title=Anti-proliferative bioactivity against HT-29 colon cancer cells of a withanolides-rich extract from golden berry (Physalis peruviana L.) calyx investigated by Foodomics|journal=Journal of Functional Foods|language=en|volume=63|doi=10.1016/j.jff.2019.103567|hdl=10261/204591|s2cid=203881293 |hdl-access=free}}</ref> === Prerađeno meso === Osim mjerenja koncentracije proteina u mesu, izračunavanje [[bioraspoloživost]]i još je jedan način određivanja ukupne količine komponenti i kvaliteta. Izračunavanje se vrši kada se molekule hrane probavljaju u različitim koracima. Budući da je ljudska probava vrlo složena, koristi se širok spektar analitičkih tehnika za dobijanje podataka, uključujući hranomički protokol i ''[[in vitro]]'' statičku simulaciju probave.<ref name=":1">{{cite journal|last1=Bordoni|first1=Alessandra|last2=Laghi|first2=Luca|last3=Babini|first3=Elena|last4=Nunzio|first4=Mattia Di|last5=Picone|first5=Gianfranco|last6=Ciampa|first6=Alessandra|last7=Valli|first7=Veronica|last8=Danesi|first8=Francesca|last9=Capozzi1|first9=Francesco|date=5. 3. 2014|title=The foodomics approach for the evaluation of protein bioaccessibility in processed meat upon in vitro digestion|journal=Electrophoresis|volume=35|issue=11|pages=1607–1614|doi=10.1002/elps.201300579|pmid=24436037|s2cid=39219807}}</ref> [[File:Bresaola & Mozzarella (5824152348).jpg|thumb|Bresaola ili sušena i usoljena govedina. Napravljena je od jednog goveđeg mišića.]] Postupak je podijeljen u tri faze, jer se uzorci prikupljaju oralno, želučano i duodenalnom probavom kako bi se detaljno i temeljito proučila svarljivost proteina. Hrana na bazi mesa, [[Bresaola]], procjenjuje se jer su goveđi mišići još uvijek netaknuti, što se može koristiti za određivanje nutritivne vrijednosti.<ref name=":1" /> Posljedice oralnog koraka mogu se primijetiti na početku želučane probave, prve faze. Budući da u ovoj fazi nema [[enzim]]ske [[proteoliza|proteolitske]] aktivnosti, nivo [[Proton nuklearne magnetne rezonancije|H-NMR]], spektra koji se koristi za određivanje strukture, i dalje je konstantan jer nema promjena. Međutim, kada djeluje [[pepsin]], TD-NMR, posebna tehnika koja se koristi za mjerenje populacije mobilne vode makromolekularnim rastvorenim materijama, otkriva da progresivno odvajanje mesnih vlakana pomaže aktivnosti pepsina da se probavi. TD-NMR podaci dokazuju da se struktura [[bolus]]a značajno mijenja tokom prvog dijela probave i molekule vode, posljedično, napuštaju prostore unutar [[miofibrila]] i snopova vlakana. To rezultira niskim nivoom vode koji se može detektovati u [[duodenum]]skoj fazi. Kako je probava u toku, molekule proteina postaju manje, a [[molekularna težina]] se smanjuje; drugim riječima, dolazi do povećanja ukupne površine spektra.<ref name=":1"/> ==Također pogledajte== *[[Genomika]] *[[Metabolomika]] *[[Proteomika]] *[[Spisak omika tema u biologiji]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Nauka o hrani]] [[Kategorija:Analitička hemija]] [[Kategorija:Metabolizam]] [[Kategorija:Omike]] 82cixwkcpof7d4vd8asnxqqghf81wdb B-kutijski domen 0 538631 3939467 3936068 2026-11-06T21:07:28Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939467 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Symbol = zf-B_box | Name = zf-B_box | image = PDB 1fre EBI.jpg | width = | caption = Struktura xnf7 B-kutijskog razvojnog proteina | Pfam = PF00643 | Pfam_clan = | InterPro = IPR000315 | SMART = | PROSITE = PDOC50015 | MEROPS = | SCOP = 1fre | TCDB = | OPM family = | OPM protein = | CAZy = | CDD = cd00021 }} U [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]], ''' B-kutujski domen cinkovog prsta ''' kratki je [[proteinski domen]] dužine oko 40 aminokiselinskih [[ostatak (hemija)|ostataka]]. B-kutijski cinkovi prsti mogu se podijeliti u dvije grupe, pri čemu se B-kutijski domeni tipa 1 i 2 razlikuju po svojoj [[konsenzusna sekvenca|konsenzusnoj sekvenci]] i razmaku između 7–8 ostataka koji vezuju [[cink]]. Nekoliko [[protein]]a sadrži i B-kutijski domene tipa 1 i tipa 2, što ukazuje na određeni stepen [[kooperativnost]]i između ova dva domena. ==Pojava== U B-kutijskom domenu nalazi se u više od 1500 proteina iz različitih organizama. Prisutni su u TRIM (tripartitni motiv) proteinima koji se sastoje od [[N-terminal]]nog RING prsta (prvobitno nazvanog A-kutija), nakon kojeg slijede 1–2 B-kutijska domena i domen tipa [[ivijena spirala|uvijene spirale]] (također nazvan RBCC, prema skraćenici za Ring, B-box, Coiled-Coil). TRIM proteini sadrže B-kutijski domen tipa 2, a mogu sadržavati i B-kutijski tipa 1. Kod proteina koji ne sadrže RING domene ili domeni uvijene spirale, B-kutijski domen je prvenstveno tipa 2. Mnogi proteini sa B-kutijskim domenom tipa 2 uključeni su u proces ubikvitinacije. Proteini koji sadrže domen cinkovog prsta tipa B-kutije uključuju faktore [[transkripcija (genetika)|transkripcije]], [[ribonukleoprotein]]e i proto-onkoproteine; naprimjer, MID1, MID2, [[TRIM9]], [[TNL (gen)|TNL]], [[TRIM36]], [[TRIM63]], TRIFIC, NCL1 i proteine slične proteinu CONSTANS.<ref name="pmid16434393">{{cite journal |vauthors=Short KM, Cox TC | title = Subclassification of the RBCC/TRIM superfamily reveals a novel motif necessary for microtubule binding | journal = J. Biol. Chem. | volume = 281 | issue = 13 | pages = 8970–80 |date=mart 2006 | pmid = 16434393 | doi = 10.1074/jbc.M512755200 | doi-access = free }}</ref> Mikrotubulski-vezana E3 [[E3-ubikvitin ligaza|ligaza]] MID1 ([http://expasy.org/enzyme/6.3.2 EC] {{Mrtav link}}) sadrži domen "[[cinkov prst|cinkovog prsta]]" tipa 1 B-box. MID1 se specifično vezuje za protein Alpha-4, koji zauzvrat regrutuje [[kataliza|katalitsku]] podjedinicu [[fosfataza|fosfataze]] 2A (PP2Ac). Ovaj [[proteinski kompleks]] neophodan je za usmjeravanje PP2Ac ka razgradnji posredovanoj [[proteasom]]om. MID1 B-kutijski domen koordinira dva iona cinka i poprima strukturu tipa [[okret (biohemija)|"beta/beta/alfa ukrštene spone"]] (''cross-brace''), sličnu onoj kod ZZ, PHD, RING i FYVE cinkovih prstiju.<ref name="pmid17428496">{{cite journal |vauthors=Massiah MA, Matts JA, Short KM, Simmons BN, Singireddy S, Yi Z, Cox TC | title = Solution structure of the MID1 B-box2 CHC(D/C)C(2)H(2) zinc-binding domain: insights into an evolutionarily conserved RING fold | journal = J. Mol. Biol. | volume = 369 | issue = 1 | pages = 1–10 |date=maj 2007 | pmid = 17428496 | doi = 10.1016/j.jmb.2007.03.017 }}</ref><ref name="pmid16529770">{{cite journal |vauthors=Massiah MA, Simmons BN, Short KM, Cox TC | title = Solution structure of the RBCC/TRIM B-box1 domain of human MID1: B-box with a RING | journal = J. Mol. Biol. | volume = 358 | issue = 2 | pages = 532–45 |date=april 2006 | pmid = 16529770 | doi = 10.1016/j.jmb.2006.02.009 }}</ref> ==Homolozi== [[Prokariot]]ski homolozi domene prisutni su u nekoliko bakterijskih loza i metanogenih arheja, te često pokazuju fuzije s peptidaznim domenima kao što su romboidno slična serin peptidaza i Zn-ovisna [[metalopeptidaza]]. Druge verzije obično sadrže transmembranske helikse i mogu također pokazivati fuzije s domenima kao što su DNAJ, FHA, SH3, WD40 i tetratrikopeptidna ponavljanja. Zajedno, ove asocijacije sugeriraju ulogu prokariotskih homologa B-kutijskog cinkovog domena u proteolitskoj obradi, savijanju ili stabilnosti proteina povezanih s membranom. Arhitektonska sintaksa domena izuzetno je slična onoj koja se vidi kod prokariotskih homologa domena [[AN1-cinkov prst]] a [[LIM-domen|LIM]].<ref name="pmid21547297">{{cite journal |vauthors=Burroughs AM, Iyer LM, Aravind L | title = Functional diversification of the RING finger and other binuclear treble clef domains in prokaryotes and the early evolution of the ubiquitin system | journal = Mol. Biosyst. | volume = 7 | issue = 1 | pages = 2261–77 |date=juli 2011| pmid = 21547297| doi = 10.1039/C1MB05061C | pmc = 5938088 }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Cinkov prst]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[http://planttfdb.cbi.pku.edu.cn/family.php?fam=CO-like CO-like family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207031524/http://planttfdb.cbi.pku.edu.cn/family.php?fam=CO-like |date=7. 12. 2013 }}, [http://planttfdb.cbi.pku.edu.cn/family.php?fam=DBB DBB family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207031535/http://planttfdb.cbi.pku.edu.cn/family.php?fam=DBB |date=7. 12. 2013 }} at [http://planttfdb.cbi.pku.edu.cn PlantTFDB: Plant Transcription Factor Database] {{InterPro content|IPR000315}} [[Kategorija:Proteinski domeni]] 4wbv6eonmhlcj86wgg3ur555idq027k Sandra Bem 0 538667 3939377 3938001 2026-11-06T20:45:27Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939377 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Sandra Bem | slika = Sandra Bem.jpg | slika_širina = | naslov = Sandra Bem | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1944|6|22}} | mjesto_rođenja = [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2014|5|20|1944|6|22}} | mjesto_smrti = [[Ithaca (New York)|Ithaca]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = [[Sjedinjene Američke Države|Američko]] | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * [[Razvojna psihologija]] * [[Kognitivna psihologija]] * [[Rodne studije]] }} | radna_institucija = {{Plainlist| * [[Univerzitet "Carnegie Mellon"]] * [[Univerzitet Stanford]] * [[Univerzitet Cornell]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Koledž "Margaret Morrison Carnegie"]] (BS) * [[Univerzitet Michigan]] (PhD) }} | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Teorija rodnih shema]] * [[Bemin inventar rodnih uloga]] * Istraživanja psihološke [[androginost]]i i [[rodna polarizacija|rodne polarizacije]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * APA-ina nagrada za izuzetan naučni doprinos (1976) * Nagrada Udruženja žena u psihologiji (1977) }} | religija = | fusnote = }} '''Sandra Ruth Lipsitz Bem''' (22. juna 1944 – 20. maja 2014) bila je [[SAD|američka]] [[Psihologija|psihologinja]] poznata po istraživanjima psihološke [[androginost]]i, [[Rodna uloga|rodnih uloga]] i [[Rodna polarizacija|rodne polarizacije]]. Razvila je [[Bemin inventar rodnih uloga]] i [[Teorija rodnih shema|teoriju rodnih shema]], koji su imale značajan utjecaj na istraživanja roda u psihologiji. Bila je aktivna i u [[feminizam|feminističkom]] pokretu, posebno u nastojanjima da se ospore tradicionalne rodne uloge i [[diskriminacija]] žena.<ref name="Cornell">{{cite news |title=Sandra Bem, feminist scholar and psychologist, dies |url=https://news.cornell.edu/stories/2014/05/sandra-bem-feminist-scholar-and-psychologist-dies |work=Cornell Chronicle |date=22. 5. 2014 |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="PubMed">{{cite journal |last1=Golden |first1=Carla |last2=McHugh |first2=Maureen |title=Sandra Lipsitz Bem (1944–2014) |journal=American Psychologist |volume=70 |issue=3 |pages=280 |year=2015 |doi=10.1037/a0038638 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0038638 |url-access=subscription |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Biografija == === Obrazovanje i akademska karijera === Bem je rođena 22. juna 1944. u [[Pittsburgh]]u, u saveznoj državi [[Pennsylvania]], u porodici Petera i Lillian Lipsitz. Odrasla je u radničkoj porodici [[jevreji|jevrejskog]] porijekla, s mlađom sestrom Beverly. Njena majka podsticala ju je da se obrazuje i bude samostalna, što je utjecalo na njeno rano zanimanje za profesionalni rad i ekonomsku nezavisnost žena.<ref name="Makosky">{{cite book |last=Makosky |first=Vivian Parker |chapter=Sandra Lipsitz Bem |editor1-last=O'Connell |editor1-first=Agnes N. |editor2-last=Russo |editor2-first=Nancy Felipe |title=Women in Psychology: A Bio-Bibliographic Sourcebook |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |year=1990 |isbn=978-0-313-26091-9 |url=https://archive.org/details/womeninpsycholog0000unse |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> Od 1961. do 1965. studirala je psihologiju na [[Koledž "Margaret Morrison Carnegie"|koledžu "Margaret Morrison Carnegie"]], tadašnjem dijelu [[Univerzitet "Carnegie Mellon"|Tehnološkog instituta "Carnegie"]]. Nakon završetka studija upisala je postdiplomski studij na [[Univerzitet Michigan|Univerzitetu Michigan]], gdje je 1968. doktorirala [[Razvojna psihologija|razvojnu psihologiju]]. Njena disertacija bavila se kognitivnim procesima i rješavanjem problema kod djece, a u ranom istraživačkom radu proučavala je i dječiju samokontrolu i ponašanje.<ref name="Cornell" /><ref name="Makosky" /> Nakon doktorata radila je kao profesorica na [[Univerzitet "Carnegie Mellon"|Carnegie-Mellonu]], a potom na [[Univerzitet Stanford|Univerzitetu Stanford]]. Godine 1978. pridružila se [[Univerzitet Cornell|Univerzitetu Cornell]], gdje je bila profesorica [[Psihologija|psihologije]] i direktorica programa ženskih studija. Na Cornellu je istraživala rodne sheme, [[seksualnost]] i [[Klinička psihologija|kliničku psihologiju]]. U penziju je otišla 2010.<ref name="Cornell" /> === Naučni rad === ==== Inventar rodnih uloga ==== Bem je 1974. razvila [[Bemin inventar rodnih uloga]] ({{en|Bem Sex-Role Inventory}}, BSRI), instrument za procjenu osobina koje se u određenom kulturnom kontekstu tradicionalno povezuju s muškošću i [[ženstvenost]]i. Inventar je obuhvatao 60 stavki: 20 osobina koje su se tada smatrale tipično muškim, 20 tipično ženskih i 20 dodatnih stavki. Ispitanici su na skali procjenjivali u kojoj mjeri se pojedine osobine odnose na njih.<ref name="Bem1974">{{cite journal |last=Bem |first=Sandra L. |title=The measurement of psychological androgyny |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=42 |issue=2 |pages=155–162 |year=1974 |doi=10.1037/h0036215 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fh0036215 |url-access=subscription |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> Za razliku od pristupa prema kojem se muškost i ženstvenost posmatraju kao suprotni krajevi jedne dimenzije, Bem ih je tretirala kao dvije odvojene dimenzije. Na osnovu rezultata osoba se mogla opisati kao pretežno muška ili ženska prema tadašnjim kulturnim mjerilima, androgina ako je iskazivala visok nivo osobina iz obje grupe ili nediferencirana ako su rezultati bili niski u obje dimenzije. Time je omogućila istraživanje mogućnosti da ista osoba iskazuje osobine koje su se tradicionalno smatrale i muškim i ženskim.<ref name="Cornell" /><ref name="BemLewis1975">{{cite journal |last1=Bem |first1=Sandra L. |last2=Lewis |first2=Steven A. |title=Sex role adaptability: One consequence of psychological androgyny |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=31 |issue=4 |pages=634–643 |year=1975 |doi=10.1037/h0077098 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fh0077098 |url-access=subscription |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> Inventar je postao utjecajan instrument u istraživanjima [[Rodna uloga|rodnih uloga]] i psihološke androginosti. Ipak, osobine obuhvaćene njegovim izvornim verzijama odražavale su kulturne predodžbe o muškosti i ženstvenosti karakteristične za vrijeme njegovog nastanka. Zbog toga se rezultati i primjena instrumenta razmatraju u kontekstu historijskih promjena i kasnijih rasprava o mjerenju rodnih osobina.<ref name="HoffmanBorders2001">{{cite journal |last1=Hoffman |first1=Rose Marie |last2=Borders |first2=L. Dianne |title=Twenty-Five Years After the Bem Sex-Role Inventory: A Reassessment and New Issues Regarding Classification Variability |journal=Measurement and Evaluation in Counseling and Development |volume=34 |issue=1 |pages=39–55 |year=2001 |doi=10.1080/07481756.2001.12069021 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07481756.2001.12069021 |url-access=subscription |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> ==== Teorija rodnih shema ==== U radu "Teorija rodnih shema: Kognitivno objašnjenje rodne tipizacije", objavljenom 1981. u časopisu ''[[Psychological Review]]'', Bem je predstavila [[Teorija rodnih shema|teoriju rodnih shema]]. Prema toj teoriji, ljudi usvajaju kulturno oblikovane obrasce koji povezuju određene osobine, ponašanja i društvene uloge s rodom. Ti obrasci utječu na to kako pojedinci obrađuju informacije, tumače ponašanje drugih i razvijaju [[Slika o sebi|sliku o sebi]].<ref name="Bem1981">{{cite journal |last=Bem |first=Sandra L. |title=Gender schema theory: A cognitive account of sex typing |journal=Psychological Review |volume=88 |issue=4 |pages=354–364 |year=1981 |doi=10.1037/0033-295X.88.4.354 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.88.4.354 |url-access=subscription |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> Bem je smatrala da djeca tokom odrastanja usvajaju rodne sheme iz okruženja i da one mogu utjecati na njihove interese, stavove i [[ponašanje]]. Takvi obrasci mogu navesti pojedince da vlastite sposobnosti i izbore procjenjuju prema društvenim očekivanjima o tome šta se smatra primjerenim za [[Muškarac|muškarce]] ili [[Žena|žene]]. U kasnijim radovima razmatrala je posljedice takvog procesa za razvoj djece i mogućnosti odgoja koji bi manje zavisio od tradicionalnih rodnih podjela.<ref name="Bem1983">{{cite journal |last=Bem |first=Sandra Lipsitz |title=Gender Schema Theory and Its Implications for Child Development: Raising Gender-Aschematic Children in a Gender-Schematic Society |journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society |volume=8 |issue=4 |pages=598–616 |year=1983 |doi=10.1086/493998 |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/493998 |url-access=subscription |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> ==== Feministički angažman i rodna diskriminacija ==== Bem je bila aktivna u [[feminizam|feminističkom pokretu]] i zajedno sa suprugom [[Daryl Bem|Darylom Bemom]] istraživala utjecaj rodnih stereotipa na pojedince i društvo. Njihov zajednički rad „Studija slučaja nesvjesne ideologije: Odgoj žene da zna gdje joj je mjesto” iz 1970. bavio se načinima na koje se društvena očekivanja o ulozi žena prenose i prihvataju kao nešto uobičajeno, čak i kada ograničavaju njihove mogućnosti.<ref>{{cite book |last1=Bem |first1=Sandra L. |last2=Bem |first2=Daryl J. |chapter=Case Study of a Nonconscious Ideology: Training the Woman to Know Her Place |editor-last=Bem |editor-first=Daryl J. |title=Beliefs, Attitudes, and Human Affairs |publisher=Brooks/Cole Publishing Company |location=Belmont, California |year=1970 |pages=89–99 |url=https://archive.org/details/beliefsattitudes00bemd |language=en}}</ref> Tokom ranog dijela karijere bavila se i [[Diskriminacija|diskriminacijom]] u oglašavanju radnih mjesta. U to vrijeme oglasi za posao često su bili razvrstani u rubrike za muškarce i žene, što je moglo učvršćivati pretpostavke o poslovima koji se smatraju primjerenim za svaki [[spol]]. Bem je bila uključena u aktivnosti povezane s osporavanjem takve prakse, u razdoblju kada su organizacije za zaštitu prava žena pokretale pravne postupke protiv diskriminacije pri zapošljavanju. Jedan od značajnih slučajeva tog vremena bio je spor protiv novina ''Pittsburgh Press'' zbog razvrstavanja oglasa za posao prema spolu.<ref name="Ove">{{cite news |last=Ove |first=Torsten |title=Obituary: Sandra Bem / Psychologist, feminist, pioneer in gender roles |url=https://www.post-gazette.com/news/obituaries/2014/05/23/Obituary-Sandra-Bem-Psychologist-feminist-pioneer-in-gender-roles/stories/201405230080 |work=Pittsburgh Post-Gazette |date=22. 5. 2014 |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Pittsburgh Press Company v. Pittsburgh Commission on Human Relations |url=https://www.oyez.org/cases/1972/72-419 |website=Oyez |language=en}}</ref> U knjizi ''Rodne perspektive: Transformacija debate o spolnoj nejednakosti'' iz 1993. Bem je razmatrala načine na koje društvene institucije i svakodnevne prakse održavaju rodne razlike i nejednakosti. Njena istraživanja osporavala su shvatanje da su tradicionalne rodne uloge nužno određene biologijom i naglašavala značaj društvene sredine u oblikovanju rodnih očekivanja.<ref name="Bem2008">{{cite book |last=Bem |first=Sandra Lipsitz |title=The Lenses of Gender: Transforming the Debate on Sexual Inequality |publisher=Yale University Press |edition=Unabridged |year=2008 |isbn=978-0-300-15425-2 |url=https://books.google.ba/books?id=3pTX1VIAwS0C |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Nagrade i priznanja == Bem je za svoj naučni rad dobila više priznanja. [[Američko psihološko udruženje]] dodijelilo joj je 1976. nagradu za izuzetan naučni doprinos u ranoj fazi karijere. Godine 1977. dobila je nagradu za izuzetnu publikaciju [[Udruženje žena u psihologiji|Udruženja žena u psihologiji]], a 1980. nagradu za mlade naučnice [[Američko udruženje univerzitetskih žena|Američkog udruženja univerzitetskih žena]]. Godine 1995. izabrana je za jednu od "istaknutih žena u psihologiji" u okviru odjela [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] posvećenih općoj psihologiji i [[Historija psihologije|historiji psihologije]].<ref name="Cornell" /> Njena knjiga ''Rodne perspektive: Transformacija debate o spolnoj nejednakosti'' iz 1993. dobila je priznanje Udruženja američkih izdavača kao najbolja knjiga iz psihologije te godine.<ref name="Cornell" /> == Privatni život == Bem je 1965. stupila u brak s psihologom [[Daryl Bem|Darylom Bemom]], kojeg je upoznala tokom studija na [[Univerzitet "Carnegie Mellon"|Tehnološkom institutu "Carnegie"]]. Zajedno su zagovarali ravnopravniju podjelu kućanskih obaveza, roditeljskih dužnosti i profesionalnih odgovornosti. Njihov porodični život bio je povezan s nastojanjem da djecu odgajaju tako da budu što manje ograničena društvenim očekivanjima o rodnim ulogama.<ref name="Cornell" /><ref name="BemBook">{{cite book |last=Bem |first=Sandra Lipsitz |title=An Unconventional Family |publisher=Yale University Press |year=1998 |isbn=978-0-300-09092-5 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt32bkvj |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> Imali su dvoje djece i jedno unuče. Njihov porodični život i iskustva u ravnopravnom braku opisani su u Sandrinoj knjizi ''An Unconventional Family'' iz 1998. U kasnijem periodu života živjeli su odvojeno, ali su ostali u braku do njene smrti.<ref name="Cornell" /><ref name="BemBook" /> == Bolest i smrt == Bem je oboljela od [[Alzheimerova bolest|Alzheimerove bolesti]]. Nakon dijagnoze i nekoliko godina tokom kojih je pokušavala eksperimentalne tretmane, odlučila je okončati život [[samoubistvo]]m. Umrla je 20. maja 2014. u svom domu u [[Ithaca (New York)|Ithaci]], u saveznoj državi [[New York]], u 69. godini života. Njen suprug bio je uz nju u trenutku smrti.<ref name="Ove" /><ref name="Henig2015">{{cite news |last=Henig |first=Robin Marantz |title=The Last Day of Her Life |url=https://www.nytimes.com/2015/05/17/magazine/the-last-day-of-her-life.html |work=The New York Times |access-date=14. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Odabrani radovi == * {{cite journal |last=Bem |first=Sandra L. |title=The measurement of psychological androgyny |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=42 |issue=2 |pages=155–162 |year=1974 |doi=10.1037/h0036215 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fh0036215}} * {{cite journal |last1=Bem |first1=Sandra L. |last2=Lewis |first2=Steven A. |title=Sex role adaptability: One consequence of psychological androgyny |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=31 |issue=4 |pages=634–643 |year=1975 |doi=10.1037/h0077098 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fh0077098}} * {{cite journal |last=Bem |first=Sandra L. |title=Gender schema theory: A cognitive account of sex typing |journal=Psychological Review |volume=88 |issue=4 |pages=354–364 |year=1981 |doi=10.1037/0033-295X.88.4.354 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.88.4.354}} * {{cite journal |last=Bem |first=Sandra Lipsitz |title=Gender Schema Theory and Its Implications for Child Development: Raising Gender-Aschematic Children in a Gender-Schematic Society |journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society |volume=8 |issue=4 |pages=598–616 |year=1983 |doi=10.1086/493998 |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/493998}} * {{cite book |last=Bem |first=Sandra Lipsitz |title=The Lenses of Gender: Transforming the Debate on Sexual Inequality |publisher=Yale University Press |edition=Unabridged |year=2008 |isbn=978-0-300-15425-2 |url=https://books.google.ba/books?id=3pTX1VIAwS0C}} * {{cite book |last=Bem |first=Sandra Lipsitz |title=An Unconventional Family |publisher=Yale University Press |year=1998 |isbn=978-0-300-09092-5 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt32bkvj}} == Također pogledajte == * [[Rodna uloga]] * [[Rodni stereotip]] * [[Androginost]] * [[Feminizam]] * [[Rodna shema]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://sandra-bem.socialpsychology.org/ Sandra Bem] – Social Psychology Network {{en simbol}} * [https://ecommons.cornell.edu/entities/publication/e4a38069-cda9-435a-afc7-f3fefe490da2 Memorijalni tekst o Sandri Bem] – Univerzitet Cornell {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20200224052655/http://www.feministvoices.com/sandra-bem Sandra Bem] – Psychology's Feminist Voices {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bem, Sandra}} [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Američki socijalni psiholozi]] [[Kategorija:Predavači na Univerzitetu Cornell]] [[Kategorija:Američki akademici u oblasti rodnih studija]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Michiganu]] [[Kategorija:Androginost]] [[Kategorija:Rođeni 1944.]] [[Kategorija:Umrli 2014.]] [[Kategorija:Biografije, Pittsburgh]] kt7z0c1rvoyu583c56pgjuunuqae1m1 THEMIS2 0 538696 3939466 3935251 2026-11-06T21:07:19Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939466 wikitext text/x-wiki {{infokutija gen}} '''Član porodice 2 povezan sa selekcijom timocita''' je [[protein]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''THEMIS2'''.<ref name="entrez">{{cite web | title = Chromosome 1 open reading frame 38| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/9473| access-date = 7. 12. 2011}}</ref> Gen je kod ljudi poznat i kao ''ICB-1'' i ''C1orf38'', a kod miševa je [[ortolog]] ''BC013712''.<ref name="entrez"/> C1orf38 je povezan s podložnošću [[fkancer|raku]]. Hemijsko umrežavanje u kombinaciji s masenom spektrometrijom (XL-MS) pojavilo se kao korisna metoda za strukturno razjašnjavanje proteina i proteinskih kompleksa. Zbog niske stehiometrije umreženih peptida, prije LC-MS/MS analize uvijek je neophodna specifična metoda obogaćivanja, posebno za složene uzorke. Jaka kationska izmjenjivačka hromatografija (SCX), [[hromatografija]] isključivanja veličine (SEC) i obogaćivanje na bazi afinitetnih oznaka spadaju među široko korištene strategije obogaćivanja. Dvodimenzijska strategija kombinira frakcioniranje tekućinskom hromatografijom s obrnutom fazom (bRPLC) s osnovnim [[pH]] i obogaćivanje SCX-baziranim na vrhu (SCX-Tip), nazvano ReST, za karakterizaciju umreženih peptida. Otkrili smo nepristrasne efekte separacije bRPLC u frakcioniranju umreženih peptida. Optimizirani uvjeti obogaćivanja SCX-Tip koristeći dobro dizajnirane umrežene peptide. Koristeći visoku rezoluciju b[[RPLC]] separacije i visoku efikasnost obogaćivanja SCX-Tip, identificirano je 43,6% više umreženih peptida nego konvencionalni SCX pristup. Predstavljeni ReST je jednostavan i efikasan pristup za studije interakcija proteina na nivou [[proteom]]a.<ref>{{cite journal | vauthors = Springwald A, Lattrich C, Seitz S, Ortmann O, Treeck O | title = Single nucleotide polymorphisms in human gene icb-1 and breast cancer susceptibility | journal = Cancer Investigation | volume = 27 | issue = 6 | pages = 669–672 | date = juli 2009 | pmid = 19308812 | pmc = | doi = 10.1080/07357900802620877 | s2cid = 205570175 }}</ref> ==Aminokiselinska srkvenca== {{Legenda aminokiselina}} <table> {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MEPVPLQDFV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RALDPASLPR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VLRVCSGVYF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EGSIYEISGN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ECCLSTGDLI {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KVTQVRLQKV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VCENPKTSQT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MELAPNFQGY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} FTPLNTPQSY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ETLEELVSAT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} TQSSKQLPTC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} FMSTHRIVTE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GRVVTEDQLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MLEAVVMHLG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IRSARCVLGM {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} EGQQVILHLP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LSQKGPFWTW {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EPSAPRTLLQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VLQDPALKDL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VLTCPTLPWH {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SLILRPQYEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QAIMHMRRTI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VKIPSTLEVD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VEDVTASSRH {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VHFIKPLLLS {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} EVLAWEGPFP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LSMEILEVPE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GRPIFLSPWV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSLQKGQRLC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VYGLASPPWR {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VLASSKGRKV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PRHFLVSGGY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QGKLRRRPRE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} FPTAYDLLGA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} FQPGRPLRVV {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} ATKDCEGERE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ENPEFTSLAV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GDRLEVLGPG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QAHGAQGSDV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DVLVCQRLSD {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QAGEDEEEEC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KEEAESPERV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPFHFPGSF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VEEMSDSRRY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SLADLTAQFS {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} LPCEVKVVAK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DTSHPTDPLT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SFLGLRLEEK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ITEPFLVVSL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DSEPGMCFEI {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PPRWLDLTVV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAKGQPDLPE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSLPIATVEE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LTDTFYYRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KLPACEIQAP {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PPRPPKNQGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SKQRRHSSEG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GVKSSQVLGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QQHARLPKPK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AKTLPEFIKD {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GSSTYSKIPA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HRKGHRPAKP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QRQDLDDDEH {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DYEEILEQFQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KTI {{!)}} </table> == Reference == {{refspisak}} ==Dodatni izvori == {{refbegin}} * {{cite journal | vauthors = Haselberger M, Springwald A, Konwisorz A, Lattrich C, Goerse R, Ortmann O, Treeck O | title = Silencing of the icb-1 gene inhibits the induction of differentiation-associated genes by vitamin D3 and all-trans retinoic acid in gynecological cancer cells | journal = International Journal of Molecular Medicine | volume = 28 | issue = 1 | pages = 121–127 | date = juli 2011 | pmid = 21455565 | pmc = | doi = 10.3892/ijmm.2011.663 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Springwald A, Lattrich C, Skrzypczak M, Goerse R, Ortmann O, Treeck O | title = Icb-1 Gene expression is elevated in human endometrial adenocarcinoma and is closely associated with HER2 expression | journal = Cancer Investigation | volume = 28 | issue = 9 | pages = 904–909 | date = novembar 2010 | pmid = 20569072 | pmc = | doi = 10.3109/07357907.2010.483511 | s2cid = 35017943 }} * {{cite journal | vauthors = Konwisorz A, Springwald A, Haselberger M, Goerse R, Ortmann O, Treeck O | title = Knockdown of ICB-1 gene enhanced estrogen responsiveness of ovarian and breast cancer cells | journal = Endocrine-Related Cancer | volume = 17 | issue = 1 | pages = 147–157 | date = mart 2010 | pmid = 19942713 | pmc = | doi = 10.1677/ERC-09-0095 | doi-access = free }} {{refend}} [[Kategorija:Ljudski proteini]] [[Kategorija:Ljudski geni]] [[Kategorija:Geni na hromosomu 1]] [[Kategorija:Mišji mutirani geni]] 83qlwq0mozqeteaugeysaexbpzmn9r0 Luis Roberto Guzmán 0 538706 3939465 3935324 2026-11-06T21:07:14Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939465 wikitext text/x-wiki '''Luis Roberto Guzmán''' (9. april 1973)<ref name=RT>{{cite web |title= Luis Roberto Guzmán |publisher= [[Rotten Tomatoes]] |url= https://www.rottentomatoes.com/celebrity/luis_roberto_guzman |access-date= 12. 8. 2024}}</ref> jeste glumac<ref>[https://web.archive.org/web/20140128030457/http://www.menshealthlatam.com/video/505604/luis-roberto-guzman-mh-octubre-2012/ Men's Health "Luis Roberto Guzmán en MH octubre 2012."]</ref> iz [[Portoriko|Portorika]], a poznat je po ulogama u [[Meksikanci|meksičkim]] filmovima i telenovelama. [[Datoteka:Roberto Guzmán (Guadalajara).jpg|158px|mini|<center>Luis Roberto Guzmán</center>]] == Filmografija == === Filmovi === *Flores de la noche — Tommy *Amores como todos los demás *[[Ladies' Night (film)|Ladies' Night]] — Roco *Gente bien, atascada *Divina confusión — Baco *[[Amar a morir]] — Luis Ro *Hilos y cables *Sin ella — Gastón Sánchez *[[La otra familia]] — Chema === Televizija === *[[Siempre te amaré]] — Alfredo *[[Amigas y rivales]] — Frank *[[Sin pecado concebido]] — Álvaro Godoy *[[Između ljubavi i mržnje (telenovela)|Između ljubavi i mržnje]] — Gabriel<ref>{{Citiranje weba |url=https://vignette.wikia.nocookie.net/svijet/images/e/e5/Luis_Roberto_Guzman.JPG/revision/latest?cb=20190106084908&path-prefix=hr |title=Luis Roberto Guzman |access-date=28. rujna 2019. |archive-date=8. juna 2019. |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608090150/https://vignette.wikia.nocookie.net/svijet/images/e/e5/Luis_Roberto_Guzman.JPG/revision/latest?cb=20190106084908&path-prefix=hr |url-status=dead }}</ref> [[Datoteka:Luis Robertoguzman.jpg|1000px|mini|Luis Roberto Guzmán]] *[[Zora (telenovela)|Zora]] — Diego *[[El Pantera]] — Gervasio (Pantera) *[[Infames]] — Porfirio Cisneros *[[Lo que la vida me robó]] — José Luis Álvarez *La viuda negra — Ángel Escurdero *[[Ingobernable]] — Pete Vázquez == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Portorikanski glumci]] ntbul853817ev0xugtlr6scrgp4xygy Navanethem Pillay 0 538708 3939463 3936365 2026-11-06T21:07:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939463 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Navanethem Pillay | slika = Navi Pillay June 2014.jpg | opis_slike = Pillay 2014. godine | rodno_ime = Navanethem Naidoo | datum_rođenja = [[23. septembar]] [[1941]]. | mjesto_rođenja = [[Durban]], [[Natal (provincija)|Natal]], [[Južnoafrička Unija]] | obrazovanje = [[Univerzitet Natal]] (BA, LLB)<br />[[Harvard University]] (LLM, SJD) | zanimanje = pravnica, sutkinja | supružnik = Gaby Pillay (vj. 1965) | djeca = 2 | nagrade = [[Nobelova nagrada za mir]] (2026) }} '''Navanethem „Navi" Pillay''' ([[tamilski jezik|tamil.]]: நவநீதம் பிள்ளை; rođ. ''Naidoo''; 23. septembar 1941) je južnoafrička pravnica koja je od 2008. do 2014. obnašala funkciju [[Visoki komesar Ujedinjenih naroda za ljudska prava|visoke komesarke Ujedinjenih naroda za ljudska prava]]. Kao Južnoafrikanka tamilskog porijekla, bila je prva ne-bijela sutkinja [[Visoki sud Južne Afrike|Visokog suda Južne Afrike]]. Također je bila sutkinja [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]] i predsjednica [[Međunarodni krivični tribunal za Ruandu|Međunarodnog krivičnog tribunala za Ruandu]]. Nobelovu nagradu za mir dobila je 2026. godine za svoje napore u promicanju mira i međunarodnog prava. == Rani život i obrazovanje == Pillay je rođena kao Navanethem Naidoo, kao kći Narrainsamyja i Santhame Naidoo, u [[Durban]]u, u provinciji Natal, [[Južnoafrička Unija]], u porodici indijskog tamilskog porijekla.<ref name="Naidu-2013">{{cite book |last=Naidu |first=Sam |title=Navi Pillay: Realising Human Rights for All |publisher=Quercus |date=25. 7. 2013 |isbn=978-1-909807-27-3 |url=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ |access-date=10. 10. 2026}}</ref><ref name="nmu">{{cite web |title=Navi Pillay 2010 |url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 |publisher=[[Nelson Mandela University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412115047/https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 |archive-date=12. 4. 2026 |access-date=31. 7. 2026}}</ref><ref name="nobel-announcement">{{cite web |title=Announcement, Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |publisher=The Nobel Prize |date=9. 10. 2026 |access-date=9. 10. 2026}}</ref><ref name="jain2026">{{cite web |last=Jain |first=Sanya |title=Navi Pillay wins Nobel Peace Prize: Her grandparents were Indian indentured labourers |url=https://www.hindustantimes.com/trending/navi-pillay-wins-nobel-peace-prize-her-grandparents-were-indian-indentured-labourers-101791539313111.html |work=[[Hindustan Times]] |date=9. 10. 2026 |access-date=10. 10. 2026}}</ref> Njeni bake i djedovi doselili su se iz Indije 1890-ih kao [[Indijski sistem ugovorne službe|ugovorni radnici]] na plantaže šećerne trske u Natalu, a njen djed je u nesreći na poslu u šećerani ostao bez obje ruke.<ref name="Naidu-2013" /><ref name="nel2026">{{cite web |last=Nel |first=Brandon |title='We are very proud': Durban celebrates Navi Pillay's Nobel Peace Prize |url=https://iol.co.za/news/2026-10-09-we-are-very-proud-durban-celebrates-navi-pillays-nobel-peace-prize/ |work=[[Independent Online (Južna Afrika)|IOL]] |date=9. 10. 2026 |access-date=11. 10. 2026}}</ref> Njeni roditelji sklopili su dogovoreni brak u ranim tinejdžerskim godinama i imali osmero djece, a Pillay je bila peto dijete.<ref name="jain2026" /><ref name="Heyns-2012">{{cite journal |last=Heyns |first=Christof |title=Interview with Navi Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights |journal=South African Yearbook of International Law |volume=37 |year=2012 |pages=9–21 |url=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.intyb/sayrbk0037&i=19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102015617/https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.intyb/sayrbk0037&i=19 |archive-date=2. 11. 2023 |access-date=1. 12. 2023 |via=HeinOnline}}</ref> Narrainsamy je bio vozač autobusa i radio je i druge poslove, poput ribolova, kako bi dopunio prihode, dok je Santhama bila domaćica.<ref name="jain2026" /><ref name="Heyns-2012" /> Porodicu su odgajali u skladu s jakim [[hinduizam|hinduističkim]] vrijednostima, naglašavajući ravnopravnost muškaraca i žena u porodici.<ref name="Heyns-2012" /> Pillay je odrasla u Clairwoodu, siromašnom i pretežno indijskom predgrađu Durbana.<ref name="nel2026" /><ref name="scott">{{cite thesis |last=Scott |first=Dianne |title=Communal space construction: the rise and fall of Clairwood and district |type=Ph.D. |publisher=[[Univerzitet Natal]] |year=1994 |url=https://researchspace.ukzn.ac.za/items/5f3802bd-bd2c-43e2-8ff4-6476da6df97a |via=ResearchSpace |access-date=11. 10. 2026}}</ref> Dok je većina njenih razrednih drugarica u osnovnoj školi bila udata, roditelji su insistirali da ona i njene dvije sestre pohađaju školu kao i braća.<ref name="Naidu-2013" /> U to vrijeme je u Južnoj Africi bilo više djece nego mjesta u školama.<ref name="Naidu-2013" /><ref name="Heyns-2012" /> Odlučna da svoj djeci osigura obrazovanje, Pillayjina majka je čekala u dugim redovima za upis koristeći rodne listove starije djece kako bi upisala mlađu.<ref name="Heyns-2012" /> Pohađala je srednju školu Clairwood High School, a kasnije je bila pokroviteljica udruženja bivših učenika te škole.<ref name="nel2026" /> Zbog nedostatka novca za školski pribor, Santhama Pillay je mlađoj djeci šila bilježnice od praznih stranica korištenih bilježnica starije djece.<ref name="Naidu-2013" /> U školi je Pillay doživjela okruženje potpuno drugačije od kućnog života, učeći novu religiju na novom jeziku.<ref name="Heyns-2012" /> Uprkos ličnim uvjerenjima, nastavnicima je bilo strogo zabranjeno govoriti o politici, uključujući [[apartheid]], iz straha od odmazde školske uprave.<ref name="Heyns-2012" /> Prvi susret sa zakonom imala je s pet godina, kada je svjedočila na sudu nakon što joj je ukradeno 5 južnoafričkih funti.<ref>{{cite web |title=History of banknotes and coin |url=https://www.resbank.co.za/en/home/what-we-do/banknotes-and-coin/history-of-banknotes-and-coin |publisher=South African Reserve Bank}}</ref> Majka joj je dala novac da ga preda ocu, jer su to bile njegove mjesečne plate. Lopov je osuđen, ali sud novac nije vratio njenom ocu.<ref name="Heyns-2012" /> Još u ranom djetinjstvu dobila je mnoga priznanja za svoje pisanje. Kao desetogodišnjakinja napisala je školski sastav o tome kako crnci u južnoafričkim sudovima dobivaju strože kazne od bijelaca, koristeći informacije koje je čula od roditelja i nastavnika, budući da nije imala pristup radiju ni novinama.<ref name="Heyns-2012" /> S 14 godina predala je esej o tome zašto bi Južnoafrikanci trebali kupovati južnoafričke proizvode na takmičenju Trgovinske komore Durbana i osvojila brončanu medalju.<ref name="Heyns-2012" /> S 15 godina objavila je esej o ulozi žena u usađivanju vrijednosti djeci, za što je od Jevrejskog ženskog saveza dobila nagradu u vidu knjiga.<ref name="Heyns-2012" /> Uz donacije lokalne indijske zajednice, diplomirala je na [[Univerzitet Natal|Univerzitetu Natal]], gdje je 1963. stekla zvanje [[Bachelor of Arts|BA]], a 1965. [[Bachelor of Laws|LLB]].<ref name="nel2026" /><ref name="Heyns-2012" /> Školovanje su joj finansirali građani Clairwooda, gradsko vijeće Durbana i stipendija univerziteta.<ref name="Heyns-2012" /> Za vrijeme njenih studija na Univerzitetu Natal kampus je bio izrazito politički aktivan.<ref name="Heyns-2012" /> Većina predavanja i dodjela diploma bila je rasno odvojena, što je razbjesnilo mnoge studente.<ref name="Heyns-2012" /> Pod apartheidom je Pillay morala dijeliti ograničene resurse s ostalim ne-bijelim studentima. Jednom je obavezni udžbenik u biblioteci za ne-bijele studente dijelila s 20 kolega.<ref name="Heyns-2012" /> Južna Afrika je 1959. donijela [[Zakon o proširenju univerzitetskog obrazovanja (1959)|Zakon o odvojenim univerzitetima]], koji je prethodno desegregirane univerzitete prisilio na ponovnu segregaciju.<ref name="Heyns-2012" /> Zbog toga je Pillay nakon prve godine morala preći na najbliži univerzitet za ne-bijele, [[University College for Indians]] na [[Salisbury Island (Durban)|Salisbury Islandu]].<ref name="Heyns-2012" /> Iako je Univerzitet Natal nudio studij prava (LLB), univerzitet na Salisbury Islandu nije.<ref name="Heyns-2012" /> Podnijela je zahtjev za izuzeće ministru pravde, a kada nije dobila odgovor, nazvala je ured direktno, nakon čega se mogla vratiti u Natal i završiti studij.<ref name="Heyns-2012" /> Kasnije je pohađala [[Harvard Law School]] u okviru razmjenskog programa Harvard–South Africa Scholarship Program,<ref name="OHCHR">{{cite web |title=High Commissioner |url=https://www.ohchr.org/en/about-us/high-commissioner |publisher=OHCHR |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216105011/https://www.ohchr.org/en/about-us/high-commissioner |archive-date=16. 12. 2023 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> gdje je 1982. stekla zvanje [[Master of Laws|LLM]], a 1988., nakon odbrane teze, i doktorat pravnih nauka ([[Doctor of Juridical Science|SJD]]).<ref name="Naidu-2013" /><ref name="Heyns-2012" /> Pillay je bila prva Južnoafrikanka koja je doktorirala pravo na Harvard Law School.<ref>{{cite book |title=Women Marching Into the 21st Century: Wathint' Abafazi, Wathint' Imbokodo |publisher=HSRC Press |year=2000 |isbn=978-0-7969-1966-3 |url=https://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC}}</ref> == Pravna karijera == Pillay je veći dio svoje pravne karijere posvetila zagovaranju očuvanja [[međunarodno pravo ljudskih prava|međunarodnog prava ljudskih prava]], s posebnim fokusom na zločine silovanja i seksualnog nasilja.<ref name="ICC">{{cite web |title=Judge Navanethem Pillay |url=https://www.icc-cpi.int/judges/judge-navanethem-pillay |publisher=International Criminal Court |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031040011/https://www.icc-cpi.int/judges/judge-navanethem-pillay |archive-date=31. 10. 2023 |access-date=7. 12. 2023}}</ref> Bila je veoma angažirana u [[Unutrašnji otpor apartheidu|pokretu protiv apartheida]], braneći političke protivnike apartheida u sudskim postupcima protiv države zbog loših zatvorskih uvjeta i upotrebe torture.<ref name="Heyns-2012" /><ref name="Fisher">{{cite news |last=Fisher |first=Jonah |title=Profile: New UN human rights chief |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm |work=BBC News |date=28. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009142023/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm |archive-date=9. 10. 2025 |access-date=2. 11. 2023}}</ref> === Advokatska praksa === Nakon diplomiranja na Univerzitetu Natal, Pillay je imala izbor da postane ''advocate'' (advokat koji nastupa pred višim sudovima) ili ''attorney'' (odvjetnik). Odabrala je karijeru odvjetnice (''attorney''), što je zahtijevalo dvije godine pripravničkog staža prije nego što bi bila primljena u profesiju.<ref name="Heyns-2012" /> Pripravnički staž odradila je kod Narainsamyja Thumbija „N. T." Naickera,<ref name="nel2026" /><ref name="sahist2026">{{cite web |title=Navanethem (Navi) Pillay |url=https://sahistory.org.za/people/navanethem-navi-pillay |publisher=South African History Online |date=9. 10. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010072128/https://sahistory.org.za/people/navanethem-navi-pillay |archive-date=10. 10. 2026 |access-date=10. 10. 2026}}</ref> zabranjenog (''banned'') člana [[Afrički nacionalni kongres|Afričkog nacionalnog kongresa]]. Naicker je često bio u kućnom pritvoru, pa se morao oslanjati na Pillay da svjedoči za njegove klijente na sudu.<ref name="Heyns-2012" /><ref name="sahist2026" /> Godine 1967. Pillay je postala jedna od tri žene primljene kao odvjetnice i prva ne-bijela<ref name="women-marching">{{cite book |author=Human Sciences Research Council. Group: Democracy and Governance |title=Women Marching Into the 21st Century: Wathint' Abafazi, Wathint' Imbokodo |publisher=Human Sciences Research Council |year=2000 |isbn=978-0-7969-1966-3 |url=https://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC}}</ref> žena koja je otvorila vlastitu odvjetničku praksu u provinciji Natal.<ref name="reuters-factbox">{{cite news |agency=Reuters |title=FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief |date=28. 7. 2008 |url=http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |access-date=30. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502043236/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |archive-date=2. 5. 2009 |url-status=dead}}</ref> Kaže da nije imala drugu mogućnost: „Nijedna advokatska kancelarija me nije htjela zaposliti jer su rekli da ne mogu imati bijele zaposlenike koji primaju naloge od obojene osobe."<ref name="Fisher" /> Kao ne-bijela pravnica pod apartheidskim režimom nije smjela ulaziti u sudijske kabinete.<ref name="Fisher" /> Tokom 28 godina rada kao pravnica u Južnoj Africi branila je [[Anti-Apartheid Movement|antiapartheidske aktiviste]]<ref name="charbonneau2">{{cite news |last=Charbonneau |first=Louis |title=U.N. assembly confirms S.African as human rights chief |url=https://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 |work=Reuters |date=28. 7. 2008 |access-date=20. 4. 2009}}</ref> Afričkog nacionalnog kongresa, Pokreta jedinstva (Unity Movement), [[Pokret crnačke svijesti|Pokreta crnačke svijesti]] (posebno vođe [[Saths Cooper|Sathsa Coopera]] i [[Strini Moodley|Strinija Moodleyja]]<ref name="nel2026" />) i [[Azanian People's Organisation|Azapo]].<ref name="Heyns-2012" /> Pomogla je i u razotkrivanju upotrebe [[torture]]<ref name="charbonneau2" /> i loših uvjeta u kojima su držani politički pritvorenici.<ref name="Fisher" /> Kada je njen suprug 1971. bio pritvoren po [[Zakon o terorizmu (1967)|Zakonu o terorizmu]], uspješno je tužila kako bi spriječila policiju da protiv njega koristi nezakonite metode ispitivanja.<ref name="reddy">{{cite web |title=Interview with Vino Reddy |url=http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |work=Voices of Resistance |date=11. 8. 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |archive-date=23. 1. 2021 |access-date=30. 7. 2008}}</ref><ref name="ms2022">{{cite web |last=Crossette |first=Barbara |title=Born Under Apartheid, Navi Pillay Has Climbed to Global Heights in Promoting Human Rights Law |url=https://msmagazine.com/2022/09/15/africa-apartheid-navi-pillay-women-human-rights-united-nations/ |work=Ms. Magazine |date=15. 9. 2022 |access-date=11. 10. 2026}}</ref> Godine 1973.<ref name="Heyns-2012" /> izborila je pravo političkih zatvorenika na [[Robben Island]]u,<ref name="COI-commissioners">{{cite web |title=Commissioners of the COI |url=https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/coiopt-israel/commissioners |publisher=United Nations Human Rights Council |date=1. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260922173526/https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/coiopt-israel/commissioners |archive-date=22. 9. 2026 |access-date=10. 10. 2026}}</ref> među njima [[Nelson Mandela|Nelsona Mandele]], na pristup advokatima u predmetima ''State v Kader Hassim and 9 others'' i ''State v [[Harry Gwala]] and 9 others''.<ref name="Heyns-2012" /><ref name="smh">{{cite news |last=Farley |first=Maggie |title=Human rights commissioner fought a long battle for her own rights |url=http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html |work=[[The Sydney Morning Herald]] |date=26. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011215405/http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html |archive-date=11. 10. 2017 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> Dok je pružala pravnu pomoć, njeni klijenti su joj preporučili da se konsultira sa sudijama stručnim za međunarodno i humanitarno pravo u svojim predmetima.<ref name="Heyns-2012" /> Pillay se potom prijavila na [[Harvard University]] i 1981. je, u okviru programa Harvard–South Africa Scholarship Program, stekla zvanje magistra prava.<ref name="Heyns-2012" /> Taj program bio je razmjenski program koji su stvorili antiapartheidski aktivisti na Harvardovom kampusu. Oni su zahtijevali da, ako univerzitet nastavi ulagati u kompanije koje posluju s Južnom Afrikom pod apartheidom, ponudi mogućnosti za studij na Harvardu južnoafričkim studentima.<ref name="Naidu-2013" /> Nakon odbrane teze diplomirala je na Harvard Law School 1988. kao doktorica pravnih nauka.<ref name="reddy" /> U tom periodu je, između ostalog, suosnovala i ''Advice Desk for Abused Women'' (vidi [[#Ostale uloge|Ostale uloge]]).<ref name="nel2026" /><ref name="reddy" /> == Sudijska karijera == === Visoki sud Južne Afrike === Godine 1995., godinu nakon dolaska Afričkog nacionalnog kongresa na vlast, predsjednik Nelson Mandela i [[Pravosudna služba (Južna Afrika)|Komisija za pravosudne službe]] imenovali su Pillay na [[Visoki sud Južne Afrike]],<ref name="Andrews-2006">{{cite journal |last=Andrews |first=Penelope |title=The South African Judicial Appointments Process |journal=Osgoode Hall Law Journal |volume=44 |issue=3 |pages=565–572 |date=1. 7. 2006 |issn=2817-5069 |s2cid=147439191 |url=https://digitalcommons.osgoode.yorku.ca/ohlj/vol44/iss3/8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202184350/https://digitalcommons.osgoode.yorku.ca/ohlj/vol44/iss3/8/ |archive-date=2. 12. 2023 |access-date=1. 12. 2023}}</ref> pod nadzorom advokatske komore, čime je postala prva ne-bijela sutkinja tog suda.<ref name="Heyns-2012" /><ref name="reuters-factbox" /><ref name="Andrews-2006" /> Komisija za pravosudne službe je grupa pravnika koje bira [[predsjednik Južne Afrike]] kako bi provjeravali kandidate za Visoki sud i sastavljali listu nominiranih.<ref>{{cite web |title=The appointment of Judges |url=https://www.sahistory.org.za/article/appointment-judges |publisher=South African History Online |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214175847/https://www.sahistory.org.za/article/appointment-judges |archive-date=14. 12. 2023 |access-date=14. 12. 2023}}</ref> Pillayjina povezanost s Nelsonom Mandelom, nastala u zajedničkom radu protiv apartheida, učinila ju je poznatim imenom za Mandelu tokom njegovog predsjedničkog mandata, pa je dospjela na uži spisak za imenovanje na sud.<ref name="Naidu-2013" /> Ubrzo nakon imenovanja, predsjednik Mandela ju je nazvao da joj lično čestita na sudijskoj funkciji, rekavši: „Vaše imenovanje mi pričinjava veliku ličnu radost."<ref name="Heyns-2012" /> Primijetila je: „Prvi put sam ušla u sudijski kabinet kad sam ušla u svoj."<ref name="smh" /> Njen mandat na Visokom sudu bio je kratak, jer ju je [[Generalna skupština Ujedinjenih naroda|Generalna skupština UN-a]] ubrzo izabrala za sutkinju [[Međunarodni krivični tribunal za Ruandu|Međunarodnog krivičnog tribunala za Ruandu]] (ICTR).<ref name="Fisher" /><ref name="icc-profile">{{cite web |author=International Criminal Court |title=Judge Navanethem Pillay |url=http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html |archive-date=9. 5. 2006 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> === Međunarodni krivični tribunal za Ruandu === Ministar pravde [[Dullah Omar|Abdullah Omar]] i predsjednik Mandela su 1995. predložili Pillayino ime kao kandidata za [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda|Vijeće sigurnosti UN-a]] i sudiju ICTR-a.<ref name="Andrews-2006" /> Između 1999. i 2003. služila je u ICTR-u i bila izabrana za predsjednicu suda.<ref name="ICTR-report">{{cite report |author=International Criminal Tribunal for Rwanda |title=Fourth annual report to the United Nations |year=1999 |url=http://www.unictr.org/Portals/0/English%5CAnnualReports%5Ca-54-315.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103151517/http://www.unictr.org/Portals/0/English/AnnualReports/a-54-315.pdf |archive-date=3. 1. 2014 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> Služila je osam godina, od toga četiri kao predsjednica.<ref name="icc-profile" /> Prve četiri godine postojanja tribunala bila je jedina sutkinja.<ref name="iwpr">{{cite web |last=Glassborow |first=Katy |title=Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge |url=http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |publisher=[[Institute for War and Peace Reporting]] |date=26. 7. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |archive-date=11. 8. 2020 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> Njen mandat u ICTR-u ostao je upamćen prije svega po ulozi u povijesnom suđenju [[Jean-Paul Akayesu|Jean-Paulu Akayesuu]], u kojem je utvrđeno da [[ratno silovanje|silovanje]] i [[seksualno nasilje]] mogu predstavljati čin [[genocid]]a.<ref name="ICTR-report" /><ref name="iwpr" /><ref name="HLB">{{cite news |last=Newburger |first=Emily |title=The bus driver's daughter |url=http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php |work=Harvard Law Bulletin |date=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141024220038/http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php |archive-date=24. 10. 2014 |access-date=30. 7. 2008}}</ref><ref name="berkeley">{{cite news |last=Berkeley |first=Bill |title=Judgment Day |work=[[The Washington Post]] Sunday Magazine |date=11. 10. 1998 |page=W10}}</ref> Pillay je u intervjuu rekla: „Od pamtivijeka se silovanje smatralo ratnim plijenom. Sada će se smatrati ratnim zločinom. Želimo poslati snažan signal da silovanje više nije ratni trofej."<ref name="berkeley" /> U predmetu ''Tužilac protiv Jean-Paula Akayesua'' od 2. septembra 1998. sud je optužio Akayesua za individualnu odgovornost za smrt i povrede [[Tutsi]]ja tokom [[Genocid u Ruandi|genocida u Ruandi]].<ref>{{cite journal |title=International Criminal Tribunal for Rwanda: Prosecutor v. Akayesu |journal=International Legal Materials |volume=37 |issue=6 |pages=1399–1410 |year=1998 |doi=10.1017/s0020782900012304 |issn=0020-7829}}</ref> Upravo u tom predmetu je Pillay uspjela uspostaviti međunarodni pravni presedan koji je silovanje smatrao oblikom genocida i [[zločin protiv čovječnosti|zločinom protiv čovječnosti]].<ref name="Frey-2004">{{cite book |last=Frey |first=Barbara |title=A Fair Representation: Advocating for Women's Rights in the International Criminal Court |publisher=The Center on the Women and Public Policy |year=2004}}</ref> Sud je zaključio da zločini protiv čovječnosti nisu definirani diskriminatornom namjerom, nego da je neki čin zločin protiv čovječnosti ako je „dio rasprostranjenog ili sistematskog napada na bilo koje civilno stanovništvo".<ref name="icd">{{cite web |title=ICD – Akayesu – Asser Institute |url=https://www.internationalcrimesdatabase.org/Case/50/Akayesu/ |website=www.internationalcrimesdatabase.org |access-date=14. 12. 2023}}</ref> U ovom predmetu Akayesu je bio načelnik općine Taba, gdje su mnoge tutsijske žene potražile utočište, a on je namjerno naložio milicijskoj grupi da cilja i siluje civilne žene.<ref>{{cite web |title=New charges against Akayesu: sexual violence |url=https://unictr.irmct.org/en/news/new-charges-against-akayesu-sexual-violence |publisher=United Nations International Criminal Tribunal for Rwanda |access-date=14. 12. 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Neither Hutu nor Tutsi, just Rwandan |url=https://www.economist.com/international/1999/04/01/neither-hutu-nor-tutsi-just-rwandan |work=[[The Economist]] |date=1. 4. 1999 |issn=0013-0613 |access-date=14. 12. 2023}}</ref> Pillay je također sudjelovala u suđenju ''Tužilac protiv [[Ferdinand Nahimana|Ferdinanda Nahimane]], [[Jean-Bosco Barayagwiza|Jean-Bosca Barayagwize]], [[Hassan Ngeze|Hassana Ngezea]]'', koje se odnosilo na ulogu [[Radio Télévision Libre des Mille Collines|Radio-televizije slobodnih hiljadu brežuljaka]] (RTLM) i magazina [[Kangura]] u širenju govora mržnje protiv Tutsija.<ref name="Heyns-2012" /> Tribunal je utvrdio da je Ferdinand Nahimana optužen za direktno i javno poticanje na genocid dok je radio u radio-stanici RTLM.<ref name="WCT">{{cite book |last=Taulbee |first=James Larry |chapter=Prosecutor v. Jean-Bosco Barayagwiza, Ferdinand Nahimana, and Hassan Ngeze |title=War Crimes and Trials: A Primary Source Guide |publisher=ABC-CLIO |year=2018 |pages=305–314 |doi=10.5040/9798216033561.ch-031 |isbn=979-8-216-03356-1}}</ref> Jean-Bosco Barayagwiza je također optužen za direktno i javno poticanje na genocid u RTLM-u i za rad u [[Koalicija za odbranu republike|Koaliciji za odbranu republike]].<ref name="WCT" /> Hassan Ngeze je optužen za poticanje na genocid u vezi s radom u magazinu Kangura.<ref name="WCT" /> Predmet je bio značajan jer je razmatrao ulogu medija u politici i javnom mnijenju te posljedice u stvarnom životu.<ref>{{cite web |title=Three Media Leaders convicted for Genocide |url=https://unictr.irmct.org/en/news/three-media-leaders-convicted-genocide |publisher=United Nations International Criminal Tribunal for Rwanda |access-date=14. 12. 2023}}</ref> Pillay je stekla međunarodno priznanje za rad kao sutkinja ICTR-a i privukla pažnju članica ''Women's Caucus for Gender Justice'' tokom kasnih 1990-ih.<ref name="Frey-2004" /> Impresionirane njenim radom, zagovornice ženskih prava željele su osigurati zaštitu prava žena prilikom osnivanja [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]].<ref name="hein">{{cite journal |title=Hein online |url=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/brownjwa6&i=82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209051419/https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/brownjwa6&i=82 |archive-date=9. 12. 2023 |access-date=9. 12. 2023}}</ref> Caucus je stekao dovoljno zamaha da prisustvuje pripremnom odboru (PrepCom) i Rimskoj diplomatskoj konferenciji, gdje su ženska prava kodificirana u Statutu suda, zagovarajući kvotu za broj sutkinja i upotrebu pojma „gender" umjesto „spol" u odredbama [[Rimski statut|Rimskog statuta]].<ref name="Frey-2004" /><ref name="hein" /> Nakon osnivanja Međunarodnog krivičnog suda, Pillay je postala jedna od prvih sudija koje su ikada služile na tom sudu.<ref name="ICC" /> === Međunarodni krivični sud === [[Skupština država stranaka Rimskog statuta]] imenovala je Pillay 7. februara 2003. u Žalbeno vijeće Međunarodnog krivičnog suda.<ref name="ICC" /><ref>{{cite web |title=Navanethem Pillay |url=https://gruber.yale.edu/womens-rights/navanethem-pillay |website=gruber.yale.edu |access-date=7. 12. 2023}}</ref> Te je godine u martu [[Izbori sudija Međunarodnog krivičnog suda 2003.|izabrana]] na šestogodišnji mandat, ali je u julu 2008. podnijela ostavku, s učinkom od 31. augusta 2008., kako bi preuzela funkciju u UN-u.<ref>{{cite web |title=Resignation of Judge Navanethem Pillay |url=https://www.icc-cpi.int/news/resignation-judge-navanethem-pillay |publisher=[[Međunarodni krivični sud|International Criminal Court]] |date=30. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828105251/https://www.icc-cpi.int/news/resignation-judge-navanethem-pillay |archive-date=28. 8. 2024 |access-date=28. 8. 2024}}</ref> Jedan od prvih predmeta pred Međunarodnim krivičnim sudom bio je ''Tužilac protiv [[Thomas Lubanga Dyilo|Thomasa Lubange Dyila]]'' zbog novačenja djece mlađe od 15 godina u oružane milicije koje su poticale nasilje između etničkih grupa [[Hema (narod)|Hema]] i Lendu u regiji [[Ituri (provincija)|Ituri]] na sjeveroistoku [[Demokratska Republika Kongo|Demokratske Republike Kongo]].<ref>{{cite web |title=Situation in the Democratic Republic of the Congo: The Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo (Case Information Sheet) |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/CaseInformationSheets/LubangaEng.pdf |publisher=International Criminal Court |year=2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216143914/https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/CaseInformationSheets/LubangaEng.pdf |archive-date=16. 12. 2023 |access-date=10. 12. 2023}}</ref> Iako je Lubanga 2012. osuđen za ratne zločine, Pillay je u Žalbenom vijeću učestvovala u predistražnoj fazi predmeta od 2006. do kraja mandata 2008.<ref>{{cite web |title=Decision on Thomas Lubanga Dyilo's application for referral to the Pre-Trial Chamber / in the alternative, discontinuance of appeal |url=https://www.icc-cpi.int/court-record/icc-01/04-01/06-393 |publisher=International Criminal Court |date=6. 9. 2006 |access-date=10. 12. 2023}}</ref> == Visoka komesarka UN-a za ljudska prava == Generalni sekretar UN-a [[Ban Ki-moon]] nominirao je 24. jula 2008. Pillay za nasljednicu [[Louise Arbour]] na mjestu visokog komesara za ljudska prava.<ref name="sahist2026" /><ref name="hailprin">{{cite news |title=South African judge named to UN human rights top job |url=https://www.france24.com/en/20080724-south-african-judge-named-un-human-rights-top-job-un-human-rights |work=France 24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705182837/http://www.france24.com/en/20080724-south-african-judge-named-un-human-rights-top-job-un-human-rights |archive-date=5. 7. 2022 |access-date=6. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cowell |first1=Alan |last2=Simons |first2=Marlise |title=UN secretary general plans to nominate South African judge as human rights chief |url=https://www.nytimes.com/2008/07/18/world/africa/18iht-rights.4.14617618.html |work=[[The New York Times]] |date=18. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260323190402/https://www.nytimes.com/2008/07/18/world/africa/18iht-rights.4.14617618.html |archive-date=23. 3. 2026 |access-date=6. 3. 2026}}</ref> Sjedinjene Američke Države su se navodno u početku protivile njenom imenovanju zbog njenih stavova o [[abortus]]u i drugim pitanjima, ali su naposljetku odustale od protivljenja.<ref name="charbonneau2" /> Na posebnoj sjednici 28. jula 2008. Generalna skupština UN-a potvrdila je nominaciju konsenzusom.<ref name="ohchr-confirmed">{{cite web |title=Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx |publisher=[[Ured visokog komesara UN-a za ljudska prava|Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] |year=2008 |access-date=30. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180421061417/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx |archive-date=21. 4. 2018 |url-status=bot: unknown}}</ref> Njen četverogodišnji mandat počeo je 1. septembra 2008.<ref name="ohchr-confirmed" /> Pillay kaže da je visoki komesar „glas žrtve svuda".<ref name="Fisher" /> Godine 2012. dobila je drugi, dvogodišnji mandat.<ref name="OHCHR" /><ref name="ohchr-confirmed" /> Godine 2009. Pillay je pozvala na međunarodnu akciju za okončanje diskriminacije na osnovu [[kasta|kaste]] i objavila članak „Tearing down the wall of caste",<ref>{{cite web |title=Opinion Piece: Tearing down the wall of caste |url=https://www.ohchr.org/en/opinion-editorial/2009/10/opinion-piece-tearing-down-wall-caste |publisher=OHCHR |access-date=9. 10. 2026}}</ref> a potom je dala dojmljiv intervju za ''The Nation'' u kojem je pozvala na usvajanje UN-ovih načela i smjernica o diskriminaciji na osnovu kaste.<ref>{{cite web |author=symbiotisk |title=Pillay calls for UN convention on caste |url=https://idsn.org/pillay-calls-for-un-convention-on-caste/ |publisher=International Dalit Solidarity Network |date=27. 10. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209023249/https://idsn.org/pillay-calls-for-un-convention-on-caste/ |archive-date=9. 2. 2026 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> Godine 2013. uslijedila je snažna izjava o kasti i rodu u [[Vijeće UN-a za ljudska prava|Vijeću UN-a za ljudska prava]].<ref>{{cite web |author=symbiotisk |title=Pillay pledges support for Dalit women |url=https://idsn.org/pillay-pledges-support-for-dalit-women/ |publisher=International Dalit Solidarity Network |date=5. 6. 2013 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> Pillay je podržala rezoluciju o [[LGBT prava|pravima LGBT osoba]] u Vijeću UN-a za ljudska prava, koja je usvojena 2011.<ref>{{cite web |last=Gary |first=Juneau |title=Are LGBT rights human rights? Recent development at the United nations |url=https://www.apa.org/international/pi/2012/06/un-matters |publisher=American Psychological Association |year=2012 |access-date=24. 12. 2019}}</ref> Tokom mandata potpisala je i dokument „Born Free and Equal" o [[seksualna orijentacija|seksualnoj orijentaciji]] i [[rodni identitet|rodnom identitetu]] u međunarodnom pravu ljudskih prava.<ref>{{cite web |title=Born Free and Equal – Sexual orientation and gender identity in international human rights law |url=http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf |year=2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304181108/https://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf |archive-date=4. 3. 2022}}</ref> Pillay je 2010. izrazila zabrinutost zbog pritiska na privatne kompanije da provedu [[Financijska blokada WikiLeaksa|finansijsku blokadu]] protiv [[WikiLeaks]]a. Rekla je da takva akcija predstavlja kršenje prava WikiLeaksa na slobodu izražavanja.<ref name="Reuters-Pillay">{{cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |title=UN rights boss concerned at targeting of WikiLeaks |url=https://www.reuters.com/article/idUSLDE6B81RO20101209 |work=Reuters |date=9. 12. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126224459/http://www.reuters.com/article/idUSLDE6B81RO20101209 |archive-date=26. 1. 2011 |access-date=9. 12. 2010}}</ref> Na konferenciji za novinare u julu 2014. nazvala je [[Edward Snowden|Edwarda Snowdena]] „braniteljem ljudskih prava" i rekla: „Upravo ovdje iznosim neke veoma važne argumente koji bi se mogli iznijeti u njegovu korist kako bi se izbjegli krivični postupci."<ref>{{cite news |title=UN's Pillay suggests Snowden should not face trial |url=http://in.reuters.com/article/usa-security-un-idINL6N0PR1S920140716 |work=Reuters |date=16. 7. 2014 |access-date=7. 8. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327135448/https://in.reuters.com/article/usa-security-un-idINL6N0PR1S920140716 |archive-date=27. 3. 2019 |url-status=dead}}</ref> U govoru 8. juna 2012. Pillay je stavila na crnu listu pokrajinsku vladu [[Quebec]]a u Kanadi zbog kršenja ljudskih prava u vezi s pravima na mirno protestiranje i slobodu izražavanja studenata demonstranata. Sporni Zakon 78 zahtijevao je da grupe koje organiziraju proteste s više od 50 osoba moraju dobiti odobrenje vlasti najmanje 8 sati prije planiranog početka protesta.<ref name="Pedersen">{{cite news |last=Pedersen |first=Stephanie |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |work=The International |date=24. 6. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031040250/http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |archive-date=31. 10. 2023 |access-date=1. 11. 2012}}</ref> Reakcija nevladinih organizacija za ljudska prava bila je podijeljena.<ref name="Pedersen" /> Zvanični izvori u Quebecu kritizirali su Pillay jer je Quebec uporedila s područjima za koja je poznato da imaju lošiji rekord.<ref name="Pedersen" /> Pillayjin poziv iz 2012. na ukidanje [[Zakon o demokratiji i ekonomskom oporavku Zimbabvea iz 2001.|sankcija]] protiv režima [[Robert Mugabe|Roberta Mugabea]] u [[Zimbabve]]u kritizirale su organizacije civilnog društva u toj zemlji, koje su optužile zimbabvejsku vladu da je manipulirala Pillay kako bi previdjela kršenja ljudskih prava koja je počinila vlada.<ref>{{cite news |title=Pillay calls for an end to sanctions against Zimbabwe |url=https://mg.co.za/article/2012-05-25-pillay-pushes-to-suspend-sanctions-against-zimbabwe/ |work=The M&G Online |agency=AFP |date=25. 5. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527110855/https://mg.co.za/article/2012-05-25-pillay-pushes-to-suspend-sanctions-against-zimbabwe/ |archive-date=27. 5. 2019 |access-date=27. 5. 2019}}</ref> Njena kritika iz 2013. da je vlada [[Šri Lanka|Šri Lanke]] autoritarna država,<ref>{{cite news |title=UN's Navi Pillay attacks Sri Lanka human rights record |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-23899082 |work=BBC News |date=31. 8. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102050449/https://www.bbc.com/news/world-asia-23899082 |archive-date=2. 11. 2023 |access-date=2. 11. 2023}}</ref> u kojoj je navela kršenja ljudskih prava i zločine koje je vlada počinila nad tamilskim civilima pred kraj [[Građanski rat u Šri Lanki|građanskog rata u Šri Lanki]], navela je vladu i njene pristalice da njeno tamilsko porijeklo označe kao jedini razlog kritike, što ona snažno poriče.<ref>{{cite news |author=IDN Depth news |title=Sri Lanka: UN's Navi Pillay Fails to Dispel Charges of Bias |url=http://www.nation.lk/edition/special/item/20767-sri-lanka-uns-navi-pillay-fails-to-dispel-charges-of-bias.html |work=[[The Nation (Šri Lanka)|The Nation]] |date=27. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804144854/http://www.nation.lk/edition/special/item/20767-sri-lanka-uns-navi-pillay-fails-to-dispel-charges-of-bias.html |archive-date=4. 8. 2014 |access-date=12. 8. 2014}}</ref> Tokom [[Gaza rat 2014.|rata u Gazi 2014.]] Pillay je izjavila da su Izrael i Hamas vjerovatno prekršili međunarodno pravo.<ref>{{cite news |title=UN human rights chief blasts Gaza 'war crimes' |url=https://www.france24.com/en/20140723-un-human-rights-israel-gaza-war-crimes-pillay |work=France 24 |date=23. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815092213/https://www.france24.com/en/20140723-un-human-rights-israel-gaza-war-crimes-pillay |archive-date=15. 8. 2025 |access-date=18. 9. 2025}}</ref> Njenu izjavu da je Izrael vršio „očigledno ciljanje [...] sedmero djece koja su se igrala na plaži u Gazi"<ref>{{cite web |title=Statement by Navi Pillay, UN High Commissioner for Human Rights at the Human Rights Council 21st Special Session: Human Rights Situation in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2014/07/statement-navi-pillay-un-high-commissioner-human-rights-human |publisher=OHCHR |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915161410/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2014/07/statement-navi-pillay-un-high-commissioner-human-rights-human |archive-date=15. 9. 2025 |access-date=18. 9. 2025}}</ref> tokom [[Bombardiranje plaže u Gazi 2014.|bombardiranja plaže u Gazi 2014.]] kritizirala je [[Anne Bayefsky]] u komentaru za [[Fox News]] kao „poticanje na mržnju".<ref>{{cite news |title=Gaza Strip conflict: Time to face the ugly truth – the UN encourages terrorism |url=https://www.foxnews.com/opinion/gaza-strip-conflict-time-to-face-the-ugly-truth-the-un-encourages-terrorism/ |work=Fox News |date=8. 8. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228111416/https://www.foxnews.com/opinion/gaza-strip-conflict-time-to-face-the-ugly-truth-the-un-encourages-terrorism/ |archive-date=28. 12. 2024 |access-date=10. 8. 2014}}</ref> Pillay je također kritizirala američko finansiranje programa [[Iron Dome|Željezna kupola]], navodeći da „nikakva takva zaštita nije pružena stanovnicima Gaze protiv granatiranja".<ref name="abc">{{cite news |title=Abbas Seeks Broad Support for War Crimes Charges |url=https://abcnews.go.com/Politics/wireStory/pillay-israel-hamas-committing-war-crimes-24785678 |work=ABC News |date=31. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140801213950/https://abcnews.go.com/Politics/wireStory/pillay-israel-hamas-committing-war-crimes-24785678 |archive-date=1. 8. 2014 |access-date=9. 8. 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=UN rights chief: Israel defying international law in Gaza, must be held accountable |url=https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/un-rights-chief-israel-deliberately-defying-intl-law/0000017f-e4a3-d9aa-afff-fdfbdb880000 |work=[[Haaretz]] |access-date=18. 9. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228102157/https://www.haaretz.com/2014-07-31/ty-article/un-rights-chief-israel-deliberately-defying-intl-law/0000017f-e4a3-d9aa-afff-fdfbdb880000 |archive-date=28. 12. 2024 |url-status=bot: unknown}}</ref> [[Liel Leibovitz]] je u članku za ''[[Tablet Magazine|Tablet]]'' tu izjavu opisao kao „hilariously delicious absurdity".<ref>{{cite web |last=Leibovitz |first=Liel |title=Did the U.N. Call on Israel to Share Iron Dome With Hamas? |url=https://www.tabletmag.com/sections/news/articles/did-the-un-call-on-israel-to-share-iron-dome-with-hamas |work=Tablet |date=4. 8. 2014 |access-date=9. 8. 2014}}</ref> Američki Kongres je 25. jula 2014. objavio pismo upućeno Pillay, koje je potpisalo više od 100 članova, u kojem su potpisnici tvrdili da se Vijeće za ljudska prava „ne može shvatiti ozbiljno kao organizacija za ljudska prava" zbog istrage o ponašanju Izraela tokom rata.<ref>{{cite news |last=Karmel |first=Ariela |title=UN panel claims genocide underway in Gaza; Israel blasts members as 'Hamas proxies' |url=https://www.timesofisrael.com/un-panel-claims-genocide-underway-in-gaza-israel-blasts-members-as-hamas-proxies/ |work=[[The Times of Israel]] |date=16. 9. 2025 |issn=0040-7909 |access-date=18. 9. 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Israel |first1=Steve |last2=Deutch |first2=Ted |last3=Ros-Lehtinen |first3=Ileana |last4=Cole |first4=Tom |title=Letter to Navi Pillay |url=http://israel.house.gov/sites/israel.house.gov/files/wysiwyg_uploaded/UN%20HRC%20Letter%20on%20Hamas%20Human%20Shields%20-%20FINAL%20SIGNATURES.pdf |publisher=[[Predstavnički dom Sjedinjenih Američkih Država|United States House of Representatives]] |date=25. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802125231/http://israel.house.gov/sites/israel.house.gov/files/wysiwyg_uploaded/UN%20HRC%20Letter%20on%20Hamas%20Human%20Shields%20-%20FINAL%20SIGNATURES.pdf |archive-date=2. 8. 2014 |access-date=10. 8. 2014}}</ref> U augustu 2014. kritizirala je međunarodnu zajednicu zbog „paralize" u rješavanju više od tri godine dugog [[Građanski rat u Siriji|građanskog rata u Siriji]], koji je do 30. aprila 2014. odnio 191.369 života.<ref>{{cite news |title=UN criticizes 'international paralysis' on Syrian civil war |url=http://www.bignewsnetwork.com/index.php/sid/225005183 |work=Big News Network.com |date=22. 8. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115045/http://www.bignewsnetwork.com/index.php/sid/225005183 |archive-date=26. 8. 2014 |access-date=22. 8. 2014}}</ref> == Međunarodni sud pravde == Sastav sudskog vijeća [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnog suda pravde]] varira od predmeta do predmeta. U slučajevima u kojima među sudijama nema državljana jedne ili obje stranke, može se imenovati sudija ''ad hoc''.<ref>{{cite web |title=Judges ad hoc |url=https://www.icj-cij.org/judges-ad-hoc |website=www.icj-cij.org |access-date=10. 12. 2023}}</ref> Pillay od 2019. služi kao sudija ''ad hoc'' u predmetu o [[Genocid nad Rohingya|genocidu nad Rohingyama]] (''Gambija protiv Mjanmara'') zbog zločina genocida, a imenovala ju je Gambija, jedna od stranaka u predmetu.<ref name="COI-commissioners" /><ref name="ICJ-2022">{{cite web |title=Summary of the Judgement of 22 July 2022 |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20220722-SUM-01-00-EN.pdf |publisher=International Court of Justice |date=22. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605092941/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20220722-SUM-01-00-EN.pdf |archive-date=5. 6. 2023 |access-date=10. 12. 2023}}</ref> Predmet je pokrenula Gambija protiv Mjanmara zbog kršenja [[Konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida|Konvencije o genocidu]] u postupanju prema etničkoj grupi [[Rohingye|Rohingya]].<ref name="HRW-2022">{{cite news |title=Developments in Gambia's Case Against Myanmar at the International Court of Justice |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/14/developments-gambias-case-against-myanmar-international-court-justice |work=[[Human Rights Watch]] |date=14. 2. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210204605/https://www.hrw.org/news/2022/02/14/developments-gambias-case-against-myanmar-international-court-justice |archive-date=10. 12. 2023 |access-date=10. 12. 2023}}</ref> Uprkos otporu Mjanmara, sud je prihvatio da je predmet Gambije dopušten i nastavlja održavati ročišta.<ref name="ICJ-2022" /> Predmet je značajan po tome što jedna država (Gambija), potpisnica Konvencije o genocidu, tuži drugu državu potpisnicu (Mjanmar) u ime treće strane koja nije potpisnica ([[Organizacija islamske saradnje]]).<ref name="HRW-2022" /><ref>{{cite web |title=ICJ – The Gambia v. Myanmar |url=https://iimm.un.org/en/icj-gambia-v-myanmar |publisher=Independent Investigative Mechanism for Myanmar, Ujedinjeni narodi}}</ref> == Komisija za istragu o okupiranom palestinskom teritoriju == Pillay je do novembra 2025. bila predsjednica [[Nezavisna međunarodna komisija za istragu o okupiranom palestinskom teritoriju|Nezavisne međunarodne komisije UN-a za istragu o okupiranom palestinskom teritoriju]], osnovane nakon [[Izraelsko-palestinska kriza 2021.|izraelsko-palestinske krize 2021.]]<ref name="COI-commissioners" /><ref name="nobelfacts">{{cite web |title=Nobel Peace Prize 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/ |publisher=[[Nobelova nagrada|Nobel Prize]] |date=9. 10. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009200341/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/ |archive-date=9. 10. 2026 |access-date=10. 10. 2026}}</ref> SAD i Evropa glasno su izrazili neodobravanje osnivanja komisije jer nije imala formalni datum završetka, na šta je Pillay odgovorila da „izraelska okupacija također nema datum završetka, a vi ste skloni podržavati tu okupaciju".<ref name="UN-talk">{{cite web |title=UN's Navi Pillay: Israel has 'no intention of ending occupation' {{!}} Talk to Al Jazeera |url=https://www.youtube.com/watch?v=cz1th-a_2M4 |access-date=9. 12. 2023}}</ref> U junu 2024. komisija je utvrdila da su ratne zločine počinili i [[Hamas]] i Izrael nakon [[Napadi 7. oktobra|napada 7. oktobra]].<ref>{{cite web |title=Detailed findings on attacks carried out on and after 7 October 2023 in Israel |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session56/a-hrc-56-crp-3.pdf |publisher=United Nations Human Rights Council |date=19. 6. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614130943/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session56/a-hrc-56-crp-3.pdf |archive-date=14. 6. 2024 |access-date=20. 6. 2024}}</ref><ref name="BBC-genocide">{{cite news |title=Israel has committed genocide in Gaza, UN commission of inquiry says |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8641wv0n4go |work=BBC News |date=16. 9. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803100717/https://www.bbc.com/news/articles/c8641wv0n4go |archive-date=3. 8. 2026 |access-date=18. 9. 2025}}</ref> U julu 2025. troje članova komisije objavilo je da planiraju podnijeti ostavku iz ličnih razloga.<ref name="PBS">{{cite news |last=Keaten |first=Jamey |title=UN commission of inquiry accuses Israel of genocide in Gaza and urges global action |url=https://www.pbs.org/newshour/world/un-commission-of-inquiry-accuses-israel-of-genocide-in-gaza-and-urges-global-action |work=PBS News |agency=Associated Press |date=16. 9. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250917010835/https://www.pbs.org/newshour/world/un-commission-of-inquiry-accuses-israel-of-genocide-in-gaza-and-urges-global-action |archive-date=17. 9. 2025 |access-date=18. 9. 2025}}</ref> Pillay je osudila Izrael da nesrazmjerno cilja civile, uključujući djecu, i izjavila da se takvi postupci ne mogu opravdati samoodbranom.<ref name="UN-talk" /> Kao odgovor, kritičari poput [[Jerusalem Center for Public Affairs|Jerusalemskog centra za javne poslove]] njene su komentare nazvali [[antisemitizam|antisemitskim]], navodeći umanjivanje i dovođenje u pitanje toga jesu li Palestinci počinili teroristički napad, nazivanje ubijanja Izraelaca „oružanim otporom", odbijanje da imenuje ijednu palestinsku terorističku organizaciju, tvrdnju da Izrael nema pravo na samoodbranu protiv Palestinaca i da je Izrael „glavni uzrok" sukoba.<ref>{{cite web |title=Pillay's Pogrom: The UN Tells Palestinian Terrorists, "We Have Your Back" |url=https://jcpa.org/article/pillays-pogrom-the-un-tells-palestinian-terrorists-we-have-your-back/ |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |access-date=10. 12. 2023}}</ref> U septembru 2025. Komisija za istragu utvrdila je da je Izrael počinio [[Genocid u Gazi|genocid tokom rata u Gazi]].<ref name="BBC-genocide" /><ref name="PBS" /> U članku u ''[[The New York Times]]u'' Pillay je izjavila da svijet ima obavezu spriječiti genocid, uključujući „obustavljanje isporuka oružja i vojne podrške koji se koriste u genocidnim činovima, osiguravanje nesmetane humanitarne pomoći, zaustavljanje masovnog raseljavanja i razaranja te korištenje svih raspoloživih diplomatskih i pravnih sredstava za zaustavljanje ubijanja".<ref>{{cite news |title=Opinion {{!}} My U.N. Commission's Finding: Israel Is Committing Genocide |url=https://www.nytimes.com/2025/09/16/opinion/un-palestinians-israel-gaza-genocide.html |work=The New York Times |date=16. 9. 2025 |access-date=18. 9. 2025}}</ref> == Ostale uloge == Tokom privatne prakse doprinosila je društvu i pravu i na brojne druge načine. Kao članica [[Women's National Coalition|Nacionalne koalicije žena]] doprinijela je uvrštavanju klauzule o jednakosti u južnoafrički [[Ustav Južne Afrike|Ustav]], kojom se zabranjuje diskriminacija na osnovu rase, vjere i seksualne orijentacije.<ref name="NDTV">{{cite news |title=Jordan Diplomat to Replace Navi Pillay in United Nations for Human Rights |url=http://www.ndtv.com/article/world/jordan-diplomat-to-replace-navi-pillay-in-united-nations-for-human-rights-537579 |work=[[NDTV]] |date=7. 6. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062426/http://www.ndtv.com/article/world/jordan-diplomat-to-replace-navi-pillay-in-united-nations-for-human-rights-537579 |archive-date=10. 8. 2014 |access-date=7. 8. 2014}}</ref> Godine 1980. Pillay je bila predavačica na [[Univerzitet KwaZulu-Natal|Univerzitetu KwaZulu-Natal]].<ref name="ohchr-confirmed" /> Godine 1986. suosnovala je, zajedno s Anshu Padayachee, ''Advice Desk for Abused Women'' u Durbanu, koji su isprva vodile iz vlastitih domova.<ref name="nel2026" /> Organizacija je kasnije promijenila naziv u ''Advice Desk for the Abused'', proširila podršku na djecu, starije osobe i osobe s invaliditetom i preselila se na kampus bivšeg [[Univerzitet Durban-Westville|Univerziteta Durban-Westville]]. Do 2026. pružila je pomoć za oko 500.000 ljudi.<ref name="nel2026" /> Padayachee je bila predavačica [[kriminologija|kriminologije]], a kasnije vršiteljica dužnosti prorektorice [[ML Sultan Technikon]]a. Umrla je u julu 2023.<ref name="nel2026" /> Godine 1992. suosnovala je međunarodnu organizaciju za ženska prava [[Equality Now]] u New Yorku, zajedno s dvjema drugim pravnicama za ljudska prava, [[Jessica Neuwirth|Jessicom Neuwirth]] i [[Feryal Gharahi]]. Cilj je bio ostvariti ravnopravnost žena u oblasti ljudskih prava.<ref name="NDTV" /><ref>{{cite web |title=History |url=https://equalitynow.org/about-us/history/ |publisher=Equality Now |date=27. 6. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261006223116/https://equalitynow.org/about-us/history/ |archive-date=6. 10. 2026 |access-date=11. 10. 2026}}</ref> Godine 1995. bila je potpredsjednica [[Univerzitet Durban-Westville|Univerziteta Durban-Westville]].<ref name="ohchr-confirmed" /> Od 2026. Pillay je predsjednica [[Međunarodna komisija protiv smrtne kazne|Međunarodne komisije protiv smrtne kazne]] sa sjedištem u [[Madrid]]u, predsjednica Savjetodavnog vijeća [[Međunarodna akademija Nirnberških principa|Međunarodne akademije Nirnberških principa]] i predsjedavajuća Kvazisudske istrage o pritvoru u Demokratskoj Narodnoj Republici Koreji.<ref name="COI-commissioners" /> == Nobelova nagrada za mir == U oktobru 2026. Pillay je postala prva Južnoafrikanka kojoj je dodijeljena [[Nobelova nagrada za mir]].<ref>{{cite news |last=Kathrada |first=Hasina |title=Navi Pillay becomes fifth South African to win Nobel Peace Prize |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-10-09-navi-pillay-becomes-fifth-south-african-to-win-nobel-peace-prize/ |work=[[Mail & Guardian]] |date=9. 10. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261009221431/https://mg.co.za/news/south-africa/2026-10-09-navi-pillay-becomes-fifth-south-african-to-win-nobel-peace-prize/ |archive-date=9. 10. 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ronald |first1=Issy |last2=Kent |first2=Lauren |last3=Said-Moorhouse |first3=Lauren |last4=Lee |first4=Deva |title=Nobel Peace Prize 2026 goes to Navanethem "Navi" Pillay |url=https://edition.cnn.com/2026/10/09/world/live-news/nobel-peace-prize-2026-winner-intl |work=CNN |access-date=9. 10. 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Navanethem 'Navi' Pillay wins 2026 Nobel Peace Prize for promoting peace and international law |url=https://www.dw.com/en/nobel-peace-prize-2026-goes-to-navanethem-navi-pillay-for-her-efforts-to-promote-peace-and-international-law/live-79598020 |work=[[Deutsche Welle|DW]] |access-date=9. 10. 2026}}</ref> Ona je peta Južnoafrikanka kojoj je nagrada dodijeljena, nakon [[Albert Luthuli|Alberta Luthulija]] (1960), [[Desmond Tutu|Desmonda Tutua]] (1984) te Nelsona Mandele i [[F. W. de Klerk]]a, koji su nagradu podijelili 1993.<ref name="nel2026" /> Obrazloženje glasi: {{citat|Norveški Nobelov komitet pridaje važnost ulozi Navi Pillay kao pokretačke snage u razvoju međunarodnog sistema prava i poretka, uz dodatno isticanje njene pravosudne strogosti, lične integriteta i znatne hrabrosti. U vrijeme kada broj ratova i sukoba raste i kada su sudije i institucije međunarodnog prava pod političkim napadom, Nobelov komitet želi podsjetiti da sposobnost rješavanja sukoba bez sile ili nasilja ovisi o međunarodnoj vladavini prava. Međunarodni pravni sistem u kojem se ratni zločinci pozivaju na odgovornost, a žrtve zlostavljanja vide ostvarenu pravdu, preduvjet je za miran svijet.<ref name="nobelfacts" />}} U svom saopćenju komitet je istakao Pillayin doprinos krivičnom gonjenju ratnih zločina, zločina protiv čovječnosti i genocida te jačanju međunarodnih pravnih institucija. Posebno je naglasio njen utjecaj na priznavanje od strane tribunala za Ruandu da silovanje i seksualno nasilje mogu predstavljati zločine protiv čovječnosti i genocid. Komitet je nagradu smjestio u kontekst sve većeg broja oružanih sukoba i političkog pritiska na međunarodne sudove i sudije, tvrdeći da su pravna odgovornost i pravda za žrtve ključni za trajni mir.<ref>{{cite web |title=The Nobel Peace Prize 2026 – Press release |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |publisher=NobelPrize.org |date=9. 10. 2026 |access-date=10. 10. 2026}}</ref> Pillay je za nagradu saznala dok je prisustvovala međunarodnoj konferenciji u sudnici 600 [[Palata pravde u Nürnbergu|Palate pravde u Nürnbergu]], u kojoj su vođena poslijeratna suđenja nacističkim vođama. Prema NobelPrize.org, komitet nije mogao stupiti u kontakt s njom prije objave, a direktor Norveškog nobelovog instituta [[Kristian Berg Harpviken]] je potom lično prenio vijest. U telefonskom intervjuu dodjelu je povezala s institucijama kojima je služila i ljudima za koje je radila.<ref>{{cite web |title=Navi Pillay – Interview |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/interview/ |publisher=NobelPrize.org |date=9. 10. 2026 |access-date=10. 10. 2026}}</ref> == Priznanja == === Počasni doktorati === Pillay je počasne doktorate dobila od sljedećih univerziteta: * [[Durban University of Technology]], Južna Afrika<ref>{{cite web |title=DUT celebrates Nobel Peace Prize win for honorary doctorate recipient judge Navi Pillay |url=https://www.dut.ac.za/dut-celebrates-nobel-peace-prize-win-for-honorary-doctorate-recipient-judge-navi-pillay/ |publisher=Durban University of Technology |date=9. 10. 2026 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> * [[Univerzitet Witwatersrand]], Južna Afrika<ref>{{cite web |title=2026-10 - Wits congratulates Justice Navi Pillay |url=https://www.wits.ac.za/news/latest-news/general-news/2026/2026-10/wits-congratulates-justice-navi-pillay.html |publisher=Wits University |access-date=11. 10. 2026}}</ref> * [[Univerzitet u Cape Townu]], Južna Afrika<ref>{{cite web |title=Honorary graduates |url=https://uct.ac.za/explore-uct-awards-achievements-honorary-graduates |publisher=University of Cape Town |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906104951/https://uct.ac.za/explore-uct-awards-achievements-honorary-graduates |archive-date=6. 9. 2026 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> * [[Univerzitet Durham]], Ujedinjeno Kraljevstvo<ref name="durham">{{cite web |author=Durham University |title=Honorary degrees for remarkable achievement |url=http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=15. 5. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |archive-date=3. 10. 2008 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> * [[City University of New York School of Law]], SAD<ref name="cuny">{{cite news |author=CUNY Newswire |title=CUNY Commencement 2006 |url=http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=25. 5. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |archive-date=28. 3. 2009 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> * [[London School of Economics]], Ujedinjeno Kraljevstvo<ref>{{cite web |title=LSE Honorary Degrees |url=https://info.lse.ac.uk/staff/divisions/Secretarys-Division/Assets/Documents/Governance/Honorary-Awards-from-1.08.21/Honorary-Doctorates-list.pdf |publisher=London School of Economics and Political Science |date=31. 7. 2025 |format=PDF |access-date=9. 10. 2026}}</ref> * [[Univerzitet Rhodes]], Južna Afrika<ref>{{cite web |last=Walters |first=Paul |title=Citation for honorary doctorate, Rhodes University |url=http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc |date=1. 4. 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060926231120/http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc |archive-date=26. 9. 2006 |access-date=30. 7. 2008}}</ref> * [[Katolički univerzitet u Leuvenu]], Belgija<ref>{{cite web |title=Laudatio KU Leuven |url=http://www.kuleuven.be/english/news/LIF/meet-the-honourees/laudatios/laudatio-for-h.e.-navanethem-pillay |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916035704/http://www.kuleuven.be/english/news/LIF/meet-the-honourees/laudatios/laudatio-for-h.e.-navanethem-pillay |archive-date=16. 9. 2014 |access-date=1. 9. 2014}}</ref> * [[Erasmus Univerzitet u Rotterdamu]], Nizozemska<ref>{{cite web |title=Mandeville Lecture |url=http://www.eur.nl/english/mandeville/home/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011220131/https://www.eur.nl/english/mandeville/home/ |archive-date=11. 10. 2017 |access-date=9. 6. 2016}}</ref> === Ostale nagrade i počasti === Tokom karijere Pillay je dobila i mnoge druge nagrade i počasti, među kojima: * 2003: [[Gruber Prize for Women's Rights|Gruberova nagrada za ženska prava]]<ref>{{cite web |title=2003 Gruber Women's Rights Prize |url=https://gruber.yale.edu/prize/2003-gruber-womens-rights-prize |website=gruber.yale.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031040249/https://gruber.yale.edu/prize/2003-gruber-womens-rights-prize |archive-date=31. 10. 2023 |access-date=14. 9. 2023}}</ref> * 2009: ''Golden Plate Award'' [[Academy of Achievement|Američke akademije postignuća]]<ref>{{cite web |title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement |url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#public-service |publisher=American Academy of Achievement |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215023909/https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#public-service |archive-date=15. 12. 2016 |access-date=19. 2. 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=2009 Summit Highlights |url=https://achievement.org/summit/2009/ |publisher=American Academy of Achievement |year=2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025135556/https://achievement.org/summit/2009/ |archive-date=25. 10. 2020 |access-date=19. 2. 2021}}</ref> * 2009: rang-lista časopisa [[Forbes]] – 64. najmoćnija žena na svijetu<ref>{{cite web |title=The 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html |work=Forbes.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231621/http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html |archive-date=28. 6. 2011 |access-date=5. 9. 2017}}</ref> * 2023: Medalja časti Ruth Bader Ginsburg [[World Jurist Association|Svjetskog udruženja pravnika]], koju je uručio [[Felipe VI od Španije|kralj Felipe VI]], zajedno s [[Javier Cremades|Javierom Cremadesom]] (predsjednikom Svjetskog udruženja pravnika)<ref>{{cite web |title=His Majesty the King awards the World Peace and Liberty Prize to Andrew Young, icon of Civil Rights in US |url=https://worldjurist.org/2023/05/s-m-el-rey-entrega-el-world-peace-and-liberty-award-a-andrew-young-icono-de-los-derechos-civiles-en-eeuu/ |publisher=World Jurist Association |date=10. 5. 2023 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> * 2025: [[Sydney Peace Prize|Sydneyska nagrada za mir]]<ref>{{cite web |last=Whitfeld |first=Anna |title=Sydney Peace Prize winner |url=https://www.abc.net.au/listen/programs/sundayextra/navi-pillay-sydney-peace-prize-winner/105330306 |work=ABC listen |date=24. 5. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530150947/https://www.abc.net.au/listen/programs/sundayextra/navi-pillay-sydney-peace-prize-winner/105330306 |archive-date=30. 5. 2025 |access-date=31. 5. 2025}}</ref> * 2026: [[Olof Palme Prize|Nagrada Olof Palme]]<ref>{{cite web |title=Palmepristagare |url=https://palmefonden.se/olof-palmepriset/palmepristagare/ |publisher=Palmefonden |archive-url=https://web.archive.org/web/20260323133820/https://palmefonden.se/olof-palmepriset/palmepristagare/ |archive-date=23. 3. 2026 |access-date=9. 10. 2026}}</ref> * 2026: [[Nobelova nagrada za mir]] == Privatni život == Svog supruga, Paranjothija „Gabyja" Anthonyja Pillaya, također pravnika, upoznala je na studentskoj zabavi 1962.<ref name="Heyns-2012" /><ref name="ms2022" /> Vjenčali su se u januaru 1965.<ref name="ohchr-confirmed" /> i, nakon što su otkrili da ne mogu imati djece, posvojili su dvije djevojčice u razmaku od nekoliko godina, Isvari i Kamini.<ref name="ms2022" /> Njihov brak trajao je oko 30 godina, uprkos dugim razdobljima razdvojenosti, jer se Navi morala preseliti u [[Tanzanija|Tanzaniju]] zbog tribunala za Ruandu, a potom u [[Hag]] zbog Međunarodnog krivičnog suda. Gabyjeva karijera bila je prekinuta za vrijeme apartheida, jer je bio pritvoren zbog antiapartheidskog aktivizma, a kasnije je podlegao [[alkoholizam|alkoholizmu]]. Umro je krajem 1990-ih.<ref name="ms2022" /> == Reference == {{reflist|30em}} == Vanjske veze == * [https://www.navipillay.com/ Službena web-stranica] * {{Nobelprize|1068|Navi Pillay}} {{Nobelova nagrada za mir}} {{DEFAULTSORT:Pillay, Navanethem}} [[Kategorija:Rođeni 1941.]] [[Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za mir]] 5oefytv4kqfj7acvg3ixsa52evk0ava Martin Seligman 0 538791 3939462 3936319 2026-11-06T21:06:57Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939462 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Martin Seligman | slika = Martin Seligman Philadelphia 2009.jpg | slika_širina = | naslov = Seligman 2009. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1942|8|12}} | mjesto_rođenja = [[Albany]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * [[Pozitivna psihologija]] * [[Klinička psihologija]] }} | radna_institucija = {{Plainlist| * [[Univerzitet u Pennsylvaniji]] * [[Univerzitet Cornell]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Univerzitet Princeton]] (BA) * [[Univerzitet u Pennsylvaniji]] (PhD) }} | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pozitivna psihologija]] * [[Naučena bespomoćnost]] * [[Model PERMA]] * [[Optimizam]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nagrada "James McKeen Cattell Fellow"]] (1995) * [[Nagrada "Joseph Zubin"]] (1997) * [[APA-ina nagrada za istaknuti naučni doprinos psihologiji]] (2006) * [[APA-ina nagrada za životni doprinos psihologiji]] (2017) }} | religija = | fusnote = {{Plainlist| '''Potpis:''' [[Datoteka:Signature of Martin Seligman.svg|150px|centrirano]] }} }} '''Martin Elias Peter Seligman''' (rođen 12. augusta 1942) je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Psihologija|psiholog]], univerzitetski profesor i autor naučnih i popularnih knjiga iz psihologije. Poznat je po istraživanjima [[Naučena bespomoćnost|naučene bespomoćnosti]], [[Optimizam|optimizma]], [[Depresija (raspoloženje)|depresije]] i [[psihološka otpornost|psihološke otpornosti]], kao i po ulozi u razvoju i popularizaciji [[pozitivna psihologija|pozitivne psihologije]]. Profesor je psihologije na [[Univerzitet u Pennsylvaniji|Univerzitetu u Pennsylvaniji]], gdje vodi Centar za pozitivnu psihologiju. Godine 1998. izabran je za predsjednika [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA).<ref name="PennBio">{{cite web |title=Martin E. P. Seligman |url=https://ppc.sas.upenn.edu/people/martin-ep-seligman |website=Positive Psychology Center |publisher=University of Pennsylvania |access-date=18. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA">{{cite web |title=Former APA Presidents |url=https://www.apa.org/about/governance/president/former-presidents.html |publisher=American Psychological Association |access-date=18. 10. 2026 |language=en}}</ref> Njegov rani naučni rad bavio se načinom na koji iskustvo nekontrolisanih neugodnih događaja može utjecati na kasnije [[ponašanje]] i očekivanja pojedinca. Na osnovu eksperimentalnih istraživanja sa Stevenom F. Maierom i drugim saradnicima razvio je koncept [[Naučena bespomoćnost|naučene bespomoćnosti]], koji je kasnije povezan s teorijskim objašnjenjima [[Depresija (raspoloženje)|depresije]]. Od kraja 1990-ih posebno se posvetio proučavanju [[emocije|pozitivnih emocija]], karakternih snaga, [[Optimizam|optimizma]] i [[Blagostanje|blagostanja]]. Među njegovim poznatijim djelima su ''Bespomoćnost: O depresiji, razvoju i smrti'', ''Naučeni optimizam'',<ref name="Seligman_2006_Bs">{{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2006 |title=Naučeni optimizam: promijenite svoj um i svoj život, naučite upravljati optimizmom – postanite optimist širom otvorenih očiju |publisher=IEP: D2 |location=Zagreb |isbn=953-7057-17-8 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/bh/bs/data/cobib/512573388/skmo?format=detail |access-date=18. 10. 2026 |language=hr}}</ref> ''Istinska sreća'',<ref name="Seligman_2012_Sr">{{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2012 |title=Istinska sreća: ostvarivanje vašeg potencijala za duboko zadovoljstvo uz pomoć nove pozitivne psihologije |publisher=Zavod za udžbenike |location=Beograd |isbn=978-86-17-18010-0 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/sr/sr/data/cobib/194150412/ubsm?format=isbd |access-date=18. 10. 2026 |language=sr}}</ref> ''Procvat'' i ''Krug nade''.<ref name="PennBio" /> Prema istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'', Seligman je svrstan na 31. mjesto među najcitiranijim psiholozima 20. vijeka.<ref name="APA_Eminent">{{cite web |author=American Psychological Association |title=The 100 most eminent psychologists of the 20th century |url=https://www.apa.org/monitor/julaug02/eminent |website=apa.org |date=2002 |access-date=18. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Biografija == === Obrazovanje i početak akademske karijere === Martin Seligman rođen je 12. augusta 1942. u [[Albany]]ju, u saveznoj državi [[New York (savezna država)|New York]]. Srednjoškolsko obrazovanje stekao je na Albany Academy, a 1964. diplomirao je [[Filozofija|filozofiju]] na [[Univerzitet Princeton|Univerzitetu Princeton]], gdje je završio studij s najvišim akademskim počastima (''summa cum laude''). Doktorat iz psihologije stekao je 1967. na [[Univerzitet u Pennsylvaniji|Univerzitetu u Pennsylvaniji]].<ref name="PennBio" /><ref name="SpringerBio">{{cite encyclopedia |last=Hooker |first=S. A. |editor-last=Gellman |editor-first=Marc D. |date=2020 |title=Seligman, Martin |encyclopedia=Encyclopedia of Behavioral Medicine |publisher=Springer |location=Cham |doi=10.1007/978-3-030-39903-0_1542 |url-access=subscription |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-030-39903-0_1542 |access-date=18. 10. 2026 |language=en}}</ref> Nakon doktorata započeo je akademsku karijeru na [[Univerzitet Cornell|Univerzitetu Cornell]], a zatim se vratio na [[Univerzitet u Pennsylvaniji|Univerzitetu u Pennsylvaniji]]. Na toj ustanovi napredovao je od nastavničkih i istraživačkih pozicija do profesure i rukovođenja programom kliničkog obrazovanja na Odsjeku za psihologiju kojeg je vodio četrnaest godina. Njegov rani rad povezivao je [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], istraživanje [[Depresija (raspoloženje)|depresije]] i kliničku primjenu psiholoških teorija.<ref name="PennBio" /><ref name="SpringerBio" /> Seligman je 1989. dobio počasni doktorat Fakulteta društvenih nauka [[Univerzitet u Uppasali|Univerziteta u Uppasali]] u [[Švedska|Švedskoj]]. Tokom karijere primio je više stručnih priznanja, među kojima su nagrada [[APA-ina nagrada za istaknuti naučni doprinos psihologiji|Američkog psihološkog udruženja za istaknuti naučni doprinos]] iz 2006. i nagrada istog udruženja za životni doprinos psihologiji iz 2017.<ref name="PennBio" /> == Naučni rad == === Naučena bespomoćnost === [[Datoteka:Learned helplessness shuttle box experiment - bs.jpg|mini|desno|300px|Eksperiment s psom]] Koncept [[Naučena bespomoćnost|naučene bespomoćnosti]] jedan je od najvažnijih doprinosa Seligmanovih ranih istraživanja. Razvio ga je tokom 1960-ih, u periodu kada je psihologija bila usmjerena na proučavanje [[Učenje|učenja]], uslovljavanja i utjecaja iskustva na [[ponašanje]]. Seligman je 1967, zajedno sa Stevenom F. Maierom, objavio rad pod naslovom "Nemogućnost izbjegavanja traumatskog šoka". U radu su opisali eksperimente u kojima su [[Domaći pas|psi]] bili izloženi električnim šokovima bez mogućnosti da ih izbjegnu. Pokazalo se da su životinje koje su prethodno doživjele takve podražaje koje nisu mogli kontrolisati kasnije teško učile kako prekinuti neugodnu situaciju, za razliku od onih koje su od početka imale kontrolu nad okolnostima.<ref name="Seligman1967">{{cite journal |last1=Seligman |first1=M. E. |last2=Maier |first2=S. F. |date=1967 |title=Failure to escape traumatic shock |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=74 |issue=1 |pages=1–9 |doi=10.1037/h0024514 |url-access=subscription |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fh0024514 |access-date=18. 10. 2026 |language=en}}</ref> Autori su ove nalaze protumačili kao dokaz da izloženost događajima koje ne možemo kontrolisati dovodi do pojave [[Naučena bespomoćnost|naučene bespomoćnosti]]. Prema prvobitnoj teoriji, kada pojedinac ili životinja više puta doživi da njihovo ponašanje ne mijenja ishod, usvajaju uvjerenje da vlastitim postupcima ne mogu utjecati na situaciju. Jednom formirano, ovo kognitivno očekivanje pasivizira organizam i otežava pokušaje izbjegavanja neugode – čak i kada se kasnije otvori stvarna mogućnost za djelovanje.<ref name="Seligman1967" /><ref name="Seligman1975">{{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=1975 |title=Helplessness: On Depression, Development, and Death |publisher=W. H. Freeman |location=San Francisco |isbn=0-7167-0751-9 |url=https://archive.org/details/helplessnessonde00seli/mode/2up |access-date=18. 10. 2026 |language=en}}</ref> Seligman je dobijene nalaze primijenio na objašnjenje [[Depresija|depresije]], pretpostavivši da doživljaj nemoći nad važnim ishodima uzrokuje pasivnost, pad [[Motivacija|motivacije]] i negativna očekivanja. Zbog toga je naučena bespomoćnost postala važan model za istraživanje utjecaja kognitivnih procjena na [[mentalno zdravlje]], iako sama po sebi ne objašnjava sve oblike depresivnih poremećaja.<ref name="Seligman1975" /><ref name="Abramson1978">{{cite journal |last1=Abramson |first1=Lyn Y. |last2=Seligman |first2=Martin E. P. |last3=Teasdale |first3=John D. |date=1978 |title=Learned helplessness in humans: Critique and reformulation |journal=Journal of Abnormal Psychology |volume=87 |issue=1 |pages=49–74 |doi=10.1037/0021-843X.87.1.49 |url=https://ppc.sas.upenn.edu/sites/default/files/lhreformulation.pdf |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1978. Seligman je zajedno s [[Lyn Yvonne Abramson|Lyn Y. Abramson]] i [[John D. Teasdale|Johnom D. Teasdaleom]] objavio rad "Naučena bespomoćnost kod ljudi: Kritika i reformulacija". Autori su u njemu preispitali prvobitni model i ukazali na probleme u njegovoj primjeni na ljudsko ponašanje. Posebno su razmatrali razliku između situacija u kojima ishod niko ne može kontrolisati i onih u kojima pojedinac smatra da ga samo on ne može kontrolisati, kao i razliku između kratkotrajne i dugotrajne, odnosno specifične i opće bespomoćnosti.<ref name="Abramson1978" /> Reformulacija teorije stavila je težište na način na koji ljudi objašnjavaju uzroke negativnih iskustava. Kada se uzroci neuspjeha pripisuju vlastitim osobinama (unutrašnji), trajnim stanjima (stabilni) i općim okolnostima (globalni), povećava se rizik od dugotrajne bespomoćnosti i depresivnih reakcija. Time su istraživanja bespomoćnosti čvrsto povezana s konceptima atribucijskog stila, [[Optimizam|optimizma]] i [[Pesimizam|pesimizma]].<ref name="Abramson1978" /> Eksperimenti na kojima se zasnivao koncept naučene bespomoćnosti kasnije su postali predmet etičkih rasprava zbog postupaka koji su uključivali izlaganje životinja električnim šokovima. U kasnijoj literaturi raspravljalo se o tome koliko se nalazi iz laboratorijskih eksperimenata mogu prenijeti na složena ljudska iskustva i koliko atribucijski stil sam po sebi objašnjava nastanak ili trajanje depresivnih simptoma.<ref name="Abramson1978" /> === Optimizam i prevencija depresije === Seligman je istraživanje bespomoćnosti postepeno proširio na [[optimizam]], [[pesimizam]] i mogućnosti prevencije depresije. U knjizi ''Naučeni optimizam: Kako promijeniti svoj način razmišljanja i svoj život'' iz 1991. razmatrao je kako način tumačenja uspjeha i neuspjeha može utjecati na očekivanja, motivaciju i ponašanje. Posebno je isticao razliku između tumačenja negativnih događaja kao privremenih i ograničenih te tumačenja koja ih predstavljaju kao trajne i prisutne u svim područjima života.<ref name="LearnedOptimism">{{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2011 |title=Learned Optimism: How to Change Your Mind and Your Life |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-80334-4 |url=https://books.google.ba/books/about/Learned_Optimism.html?id=bT9ecAYHKq0C&redir_esc=y |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> U knjizi ''Optimistično dijete: Provjereni program za zaštitu djece od depresije i izgradnju cjeloživotne otpornosti'' iz 1995. razmatrao je primjenu ovih ideja u obrazovanju i radu s djecom, naročito u kontekstu razvoja otpornosti i prevencije depresije. Njegov rad na ovom području doprinio je razvoju istraživanja psiholoških intervencija koje nastoje unaprijediti načine na koje pojedinci prepoznaju i tumače negativna iskustva.<ref name="PennBio" /><ref name="Optimistic_Child">{{cite book |last1=Seligman |first1=Martin E. P. |last2=Reivich |first2=Karen |last3=Jaycox |first3=Lisa |last4=Gillham |first4=Jane |date=2007 |title=The Optimistic Child: A Proven Program to Safeguard Children Against Depression and Build Lifelong Resilience |publisher=Houghton Mifflin Company |isbn=978-0-618-91809-6 |url=https://books.google.ba/books/about/The_Optimistic_Child.html?id=HSPNmAEACAAJ&redir_esc=y |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Pozitivna psihologija == [[Pozitivna psihologija]] istražuje pozitivne emocije, osobine, odnose i uslove koji omogućavaju pojedincima i zajednicama da funkcionišu i razvijaju se. Seligman je postao jedan od najistaknutijih zagovornika ovog pristupa krajem 1990-ih. Njegov izbor za predsjednika [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] 1998. dao mu je institucionalnu platformu za promovisanje istraživanja [[Blagostanje|blagostanja]] i pozitivnih psiholoških osobina.<ref name="PennBio" /><ref name="APA" /> Godine 2000. Seligman i [[Mihaly Csikszentmihalyi]] objavili su uvodni rad "Pozitivna psihologija: Uvod" u časopisu ''[[American Psychologist]]''. U njemu su istakli da se psihologija, uz proučavanje [[mentalni poremećaj|psihičkih poremećaja]] i njihovog liječenja, treba sistematski baviti i snagama, vrlinama i uslovima koji podržavaju kvalitetan život. Pozitivna psihologija tako je predstavljena kao istraživački program usmjeren na aspekte ljudskog funkcionisanja koji su ranije, prema njihovoj procjeni, bili manje zastupljeni u psihološkim istraživanjima.<ref name="PositivePsychology2000">{{cite journal |last1=Seligman |first1=Martin E. P. |last2=Csikszentmihalyi |first2=Mihaly |date=2000 |title=Positive psychology: An introduction |journal=American Psychologist |volume=55 |issue=1 |pages=5–14 |doi=10.1037/0003-066X.55.1.5 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.55.1.5 |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> Seligmanov pristup nije bio usmjeren isključivo na subjektivni osjećaj [[Sreća|sreće]]. U njegovom radu pozitivno funkcionisanje obuhvata i angažman, odnose s drugim ljudima, osjećaj smisla i ostvarivanje ciljeva. Ove teme razradio je u knjigama ''Istinska sreća: ostvarivanje vašeg potencijala za duboko zadovoljstvo uz pomoć nove pozitivne psihologije'' (2002) i ''Procvat: Novo vizionarsko razumijevanje sreće i blagostanja'' (2011), kao i u saradnji s drugim istraživačima.<ref name="Seligman_2012_Sr" /><ref name="AuthenticHappiness">{{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2002 |title=Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment |publisher=The Free Press |location=New York |isbn=978-0-7432-4788-7 |url=https://www.savetovalistebalans.rs/wp-content/uploads/2021/06/Authentic-Happiness-Using-the-New-Positive-Psychology-to-Realize-Your-Potential-for-Lasting-Fulfillment-by-Martin-E.P.-Seligman.pdf |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Flourish">{{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2011 |title=Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-Being |publisher=Free Press |location=New York |isbn=978-1-4391-9075-3 |url=https://archive.org/details/flourishvisionar0000seli_t0p6 |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Snage karaktera i vrline === Seligman je s psihologom [[Christopher Peterson (psiholog)|Christopherom Petersonom]] razvio klasifikaciju snaga [[karakter]]a i [[vrlina]], objavljenu 2004. u knjizi ''Snage karaktera i vrline: Priručnik i klasifikacija''. Djelo je nastalo kao pokušaj sistematskog opisivanja pozitivnih ljudskih osobina i njihove klasifikacije, analogno načinu na koji dijagnostički priručnici organizuju opis [[Mentalni poremećaj|psihičkih poremećaja]]. Autori su nastojali identifikovati osobine koje se cijene u različitim [[kultura]]ma i tradicijama.<ref name="PetersonSeligman">{{cite book |last1=Peterson |first1=Christopher |last2=Seligman |first2=Martin E. P. |date=2004 |title=Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification |publisher=American Psychological Association |isbn=978-0-19-516701-6 |url=https://books.google.ba/books?id=QqPiF1C7cy4C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> Klasifikacija obuhvata šest širokih kategorija [[vrlina]]: [[mudrost]] i [[znanje]], hrabrost, humanost, pravednost, umjerenost i transcendentnost. Svaka kategorija obuhvata više snaga [[karakter]]a. Na primjer, umjerenost uključuje opraštanje, poniznost, razboritost i samoregulaciju, dok se u kategoriji mudrosti i znanja nalaze osobine povezane sa stjecanjem i primjenom [[Znanje|znanja]].<ref name="PetersonSeligman" /> Autori su nastojali ponuditi okvir za istraživanje i mjerenje pozitivnih osobina, a ne tvrditi da su sve osobine jednake u svakom kontekstu ili da postoji jedinstven ideal ljudskog karaktera. Klasifikacija je postala jedan od važnih referentnih okvira u istraživanjima [[Pozitivna psihologija|pozitivne psihologije]] i razvoju upitnika za procjenu snaga karaktera.<ref name="VIA">{{cite journal |last1=Linley |first1=P. Alex |last2=Maltby |first2=John |last3=Wood |first3=Alex M. |last4=Joseph |first4=Stephen |last5=Harrington |first5=Susan |last6=Peterson |first6=Christopher |last7=Park |first7=Nansook |last8=Seligman |first8=Martin E. P. |date=2007 |title=Character strengths in the United Kingdom: The VIA Inventory of Strengths |journal=Personality and Individual Differences |volume=43 |issue=2 |pages=341–351 |doi=10.1016/j.paid.2006.12.004 |url-access=subscription |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886906005009 |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Teorija blagostanja i model PERMA === U knjizi ''Procvat'' iz 2011. Seligman je razradio teoriju [[Blagostanje|blagostanja]] i [[model PERMA]]. Naziv modela čine početna slova pet elemenata na engleskom jeziku: pozitivne emocije (''Positive emotion''), angažman (''Engagement''), odnosi (''Relationships''), smisao (''Meaning'') i postignuće (''Accomplishment''). Prema njegovom pristupu, blagostanje se ne može svesti samo na sreću ili zadovoljstvo životom, nego uključuje više povezanih aspekata ljudskog funkcionisanja.<ref name="Flourish" /> Pet elemenata modela su: * Pozitivne emocije – iskustva poput radosti, zadovoljstva i nade. * Angažman – duboka uključenost u aktivnost, koja može uključivati stanje poznato kao [[tok (psihologija)|tok]]. * Odnosi s drugima – kvalitetne društvene veze, uključujući odnose s porodicom, prijateljima i širom zajednicom. * Smisao – osjećaj pripadnosti nečemu što nadilazi pojedinačne interese i ciljeve. * Postignuće – ostvarivanje ciljeva i uspjeha, uključujući ciljeve koji se vrednuju i kada ne donose neposredno zadovoljstvo ili osjećaj smisla.<ref name="Flourish" /> [[Model PERMA]] predmet je empirijskih istraživanja. U radu iz 2018. [[Fallon Goodman]], David J. Disabato, [[Todd Kashdan]] i [[Scott Barry Kaufman]] uporedili su [[model PERMA]] s mjerama subjektivnog [[Blagostanje|blagostanja]]. Njihovo istraživanje razmatralo je odnos između elemenata modela PERMA i općih procjena blagostanja, pokazujući da su sličnosti između ovih pristupa važne za tumačenje načina na koji se blagostanje mjeri. Seligman je u odgovoru na taj rad dodatno razjasnio svoje shvatanje PERMA elemenata kao sastavnih dijelova blagostanja.<ref name="Goodman2018">{{cite journal |last1=Goodman |first1=Fallon R. |last2=Disabato |first2=David J. |last3=Kashdan |first3=Todd B. |last4=Kaufman |first4=Scott Barry |date=2018 |title=Measuring well-being: A comparison of subjective well-being and PERMA |journal=The Journal of Positive Psychology |volume=13 |issue=4 |pages=321–332 |doi=10.1080/17439760.2017.1388434 |url=https://library.scottbarrykaufman.com/uploads/2017/10/Measuring-well-being-A-comparison-of-subjective-well-being-and-PERMA.pdf |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SeligmanPERMA">{{cite journal |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2018 |title=PERMA and the building blocks of well-being |journal=The Journal of Positive Psychology |volume=13 |issue=4 |pages=333–335 |doi=10.1080/17439760.2018.1437466 |url=https://ppc.sas.upenn.edu/sites/default/files/permawellbeing.pdf |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Obrazovanje i primjena pozitivne psihologije === Seligman je podržao razvoj programa koji principe [[Pozitivna psihologija|pozitivne psihologije]] povezuju s [[obrazovanje]]m i stručnom praksom. Na [[Univerzitet u Pennsylvaniji|Univerzitetu u Pennsylvaniji]] 2003. pokrenut je Magistratski program primijenjene pozitivne psihologije (MAPP), jedan od prvih univerzitetskih programa posebno posvećenih primjeni pozitivne psihologije. Seligman je učestvovao u njegovom osnivanju i vodi ga u okviru Centra za pozitivnu psihologiju.<ref name="PennBio" /><ref name="UPenn_MAPP">{{cite web |title=Master of Applied Positive Psychology |url=https://www.lps.upenn.edu/degree-programs/mapp |website=Penn College of Liberal and Professional Studies |publisher=University of Pennsylvania |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> Seligman je promovisao primjenu pozitivne psihologije u okviru obrazovnih programa, radnih okruženja i intervencija usmjerenih na razvoj otpornosti, snaga karaktera i blagostanja u radu s djecom, nastavnicima i pripadnicima oružanih snaga.<ref name="PennBio" /> == Kritike i naučne rasprave == [[Pozitivna psihologija]] proširila je istraživački interes [[Psihologija|psihologije]] na [[emocije|pozitivne emocije]], snage i uslove koji podržavaju kvalitet života. Istovremeno, njeni teorijski modeli, metode mjerenja i praktične intervencije bili su predmet stručnih rasprava. Kritike su se odnosile na definisanje [[Blagostanje|blagostanja]], pouzdanost pojedinih instrumenata, mogućnost ponavljanja rezultata, kulturnu primjenjivost modela i rizik da se složeni društveni problemi predstave kao odgovornost pojedinca da promijeni vlastiti stav.<ref name="Critiques">{{cite journal |last1=van Zyl |first1=Llewellyn E. |last2=Gaffaney |first2=Jaclyn |last3=van der Vaart |first3=Leoni |last4=Dik |first4=Bryan J. |last5=Donaldson |first5=Stewart I. |date=2024 |title=The critiques and criticisms of positive psychology: a systematic review |journal=The Journal of Positive Psychology |volume=19 |issue=2 |pages=206–235 |doi=10.1080/17439760.2023.2178956 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17439760.2023.2178956#abstract |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> Sistematski pregled objavljen 2024. analizirao je literaturu koja kritikuje pozitivnu psihologiju i grupisao primjedbe u više širih kategorija. Među njima su bili teorijski i konceptualni problemi, pitanja mjerenja i istraživačke metodologije, zabrinutost zbog mogućnosti neponavljanja nalaza, kulturna ograničenja te društvene i ideološke pretpostavke nekih primjena. Autori su istakli da kritike nisu jednake po snazi niti se odnose na sve oblasti pozitivne psihologije, ali da predstavljaju važne teme za daljnje istraživanje.<ref name="Critiques" /> == Javna djelatnost i priznanja == Seligman je 1998. izabran za predsjednika [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]. Tokom predsjedničkog mandata zagovarao je povezivanje naučnih istraživanja i psihološke prakse te je pozitivnu psihologiju postavio među svoje glavne profesionalne prioritete.<ref name="PennBio" /><ref name="APA" /> Tokom karijere dobio je više priznanja za doprinos psihologiji, uključujući nagradu [[APA-ina nagrada za istaknuti naučni doprinos psihologiji|Američkog psihološkog udruženja za istaknuti naučni doprinos]] iz 2006. i nagradu za životni doprinos psihologiji iz 2017. Njegovi radovi i knjige prevedeni su na brojne jezike, a među publikama izvan akademske zajednice posebno su poznate njegove knjige o optimizmu, sreći i blagostanju.<ref name="PennBio" /> == Privatni život == Seligman je dugogodišnji igrač [[bridž]]a i učestvovao je na brojnim takmičenjima. Osvojio je više od pedeset regionalnih prvenstava, a 1998. zauzeo je drugo mjesto na takmičenju Blue Ribbon Pairs, jednom od značajnijih sjevernoameričkih parskih turnira.<ref name="PennBio" /><ref name="Bridge_Unleashed_2024">{{cite web |last=Smith |first=Alexander |date=8. 8. 2024 |title=Beyond the Game: Martin Seligman's Life Lessons from Bridge |url=https://bridgeunleashed.com/post/beyond-the-game-martin-seligmans-life-lessons-from-bridge |website=Bridge Unleashed |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Truscott_1998_NYT">{{cite news |last=Truscott |first=Alan |date=12. 10. 1998 |title=Bridge: A Hand That Would Call for a Really Big Table |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1998/10/12/arts/bridge-a-hand-that-would-call-for-a-really-big-table.html |access-date=19. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Djela == Seligman je autor više naučnih i popularnih knjiga, kao i brojnih radova iz [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalne]], [[Klinička psihologija|kliničke]] i [[Pozitivna psihologija|pozitivne psihologije]]. Među njegovim značajnijim djelima su: * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=1975 |title=Helplessness: On Depression, Development, and Death |publisher=W. H. Freeman |location=San Francisco |isbn=0-7167-0751-9 |url=https://archive.org/details/helplessnessonde00seli/mode/2up}} * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2011 |title=Learned Optimism: How to Change Your Mind and Your Life |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-80334-4 |url=https://books.google.ba/books/about/Learned_Optimism.html?id=bT9ecAYHKq0C&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=1995 |title=What You Can Change and What You Can't: The Complete Guide to Successful Self-Improvement |publisher=Fawcett Columbine |isbn=978-0-449-90971-3 |url=https://books.google.ba/books?id=nWwrAQAAIAAJ&source=gbs_book_other_versions_r&redir_esc=y}} * {{cite book |last1=Seligman |first1=Martin E. P. |last2=Reivich |first2=Karen |last3=Jaycox |first3=Lisa |last4=Gillham |first4=Jane |date=2007 |title=The Optimistic Child: A Proven Program to Safeguard Children Against Depression and Build Lifelong Resilience |publisher=Houghton Mifflin Company |isbn=978-0-618-91809-6 |url=https://books.google.ba/books/about/The_Optimistic_Child.html?id=HSPNmAEACAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2002 |title=Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment |publisher=The Free Press |location=New York |isbn=978-0-7432-4788-7 |url=https://www.savetovalistebalans.rs/wp-content/uploads/2021/06/Authentic-Happiness-Using-the-New-Positive-Psychology-to-Realize-Your-Potential-for-Lasting-Fulfillment-by-Martin-E.P.-Seligman.pdf}} * {{cite book |last1=Peterson |first1=Christopher |last2=Seligman |first2=Martin E. P. |date=2004 |title=Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification |publisher=American Psychological Association |isbn=978-0-19-516701-6 |url=https://books.google.ba/books?id=QqPiF1C7cy4C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2011 |title=Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-Being |publisher=Free Press |location=New York |isbn=978-1-4391-9075-3 |url=https://archive.org/details/flourishvisionar0000seli_t0p6}} * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2018 |title=The Hope Circuit: A Psychologist's Journey from Helplessness to Optimism |publisher=Penguin Random House Australia |isbn=978-0-14-378995-6 |url=https://books.google.ba/books/about/The_Hope_Circuit.html?id=gAY8DwAAQBAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |last1=Kellerman |first1=Gabriella Rosen |last2=Seligman |first2=Martin E. P. |date=2023 |title=TomorrowMind: Thrive at Work with Resilience, Creativity and Connection, Now and in an Uncertain Future |publisher=John Murray Press |isbn=978-1-5293-6865-9 |url=https://books.google.ba/books/about/TomorrowMind.html?id=Xd6YEAAAQBAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Seligman |first=Martin E. P. |date=2026 |title=Agency: The Psychological History of Human Progress |publisher=John Murray Press |isbn=978-1-3998-4303-4 |url=https://books.google.ba/books/about/Agency.html?id=EWDUEQAAQBAJ&redir_esc=y}} == Također pogledajte == * [[Američko psihološko udruženje]] * [[Barbara Fredrickson]] * [[Christopher Peterson (psiholog)|Christopher Peterson]] * [[Daniel Gilbert (psiholog)|Daniel Gilbert]] * [[Ed Diener]] * [[Mihaly Csikszentmihalyi]] * [[Model PERMA]] * [[Naučena bespomoćnost]] * [[Optimizam]] * [[Pozitivna psihologija]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://ppc.sas.upenn.edu/people/martin-ep-seligman Martin E. P. Seligman] – Centar za pozitivnu psihologiju, Univerzitet Pennsylvania {{en simbol}} * [https://www.apa.org/about/governance/president/former-presidents.html Bivši predsjednici Američkog psihološkog udruženja] {{en simbol}} * [https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.5 "Positive Psychology: An Introduction"] – Seligman i Csikszentmihalyi, 2000. {{en simbol}} * [https://doi.org/10.1037/0021-843X.87.1.49 "Learned Helplessness in Humans: Critique and Reformulation"] – Abramson, Seligman i Teasdale, 1978. {{en simbol}} {{Predsjednici APA-e}} {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Seligman, Martin}} [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Američki socijalni psiholozi]] [[Kategorija:Pozitivni psiholozi]] [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Članovi Američkog udruženja za unapređenje nauke]] [[Kategorija:Članovi Društva eksperimentalnih psihologa]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade "James McKeen Cattell Fellow"]] [[Kategorija:Dobitnici APA-ine nagrade za rani naučni doprinos psihologiji]] [[Kategorija:Američki igrači bridža]] [[Kategorija:Rođeni 1942.]] [[Kategorija:Biografije, Albany]] [[Kategorija:Živi ljudi]] feygwt22g4e1jsm9wo3y7cq3kepc2qp L-selektin 0 538795 3939461 3936248 2026-11-06T21:06:53Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939461 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''L-selektin''', poznat i kao CD62L, jest [[molekula ćelijske adhezije]] koja se nalazi na površini [[leukocit]]a i [[blastocist]]a. Kod [[ljudi]] [[kodon|kodira]] ga [[gen]] '''SELL'''. L-selektin pripada porodici proteina [[selektin]]a, koji prepoznaju sijalilirane ugljikohidratne grupe što sadrže determinantnu skupinu Sialyl LewisX (sLeX).<ref name=":22">{{cite journal | vauthors = Ivetic A | title = A head-to-tail view of L-selectin and its impact on neutrophil behaviour | journal = Cell and Tissue Research | volume = 371 | issue = 3 | pages = 437–453 | date = mart 2018 | pmid = 29353325 | pmc = 5820395 | doi = 10.1007/s00441-017-2774-x }}</ref> L-selektin ima važnu ulogu kako u urođenom, tako i u stečenom imunskom odgovoru, omogućavajući procese adhezije između leukocita i [[endotel]]nih ćelija.<ref name=":02">{{cite journal | vauthors = Ivetic A, Hoskins Green HL, Hart SJ | title = L-selectin: A Major Regulator of Leukocyte Adhesion, Migration and Signaling | journal = Frontiers in Immunology | volume = 10 | page = 1068 | date = 14. 5. 2019 | pmid = 31139190 | pmc = 6527602 | doi = 10.3389/fimmu.2019.01068 | doi-access = free }}</ref> Ove interakcije vezivanja ključne su za [[kretanje]] [[monocit]]a i [[neutrofil]]a u upaljeno tkivo, kao i za usmjeravanje limfocita prema sekundarnim limfoidnim organima. L-selektin je također prisutan na [[hematopoetske matične ćelije|hematopoetskim matičnim ćelijama]] koje su usmjerene ka limfoidnoj lozi, te može učestvovati u migraciji tih matičnih ćelija u primarne limfoidne organe.<ref name=":02"/> Pored svoje uloge u imunološkom odgovoru, L-selektin se nalazi i na embrionalnim ćelijama, gdje omogućava vezivanje [[blastocista|blastociste]] za endometrijalni endotel tokom [[Implantacija (embriologija)|implantacije]] ljudskog embriona.<ref name=":13">{{cite journal | vauthors = Feng Y, Ma X, Deng L, Yao B, Xiong Y, Wu Y, Wang L, Ma Q, Ma F | display-authors = 6 | title = Role of selectins and their ligands in human implantation stage | journal = Glycobiology | volume = 27 | issue = 5 | pages = 385–391 | date = maj 2017 | pmid = 28115423 | doi = 10.1093/glycob/cwx009 | doi-access = free }}</ref> L-selektin se sastoji od više strukturnih regija: [[N-terminal]]a [[lektinski domen C-tipa|lektinskog domena C-tipa]], susjednog domena sličnog [[epidermni faktor rasta|epidermnom faktoru rasta]], dvije konsenzusne ponavljajuće jedinice homologne onima koje se nalaze u proteinima koji vežu C3/C4,<ref>{{cite journal | vauthors = Ord DC, Ernst TJ, Zhou LJ, Rambaldi A, Spertini O, Griffin J, Tedder TF | title = Structure of the gene encoding the human leukocyte adhesion molecule-1 (TQ1, Leu-8) of lymphocytes and neutrophils | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 265 | issue = 14 | pages = 7760–7767 | date = maj 1990 | pmid = 1692315 | doi = 10.1016/S0021-9258(19)38994-X | name-list-style = vanc | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://omim.org/entry/153240|website=Online Mendelian Inheritance in Man|date=1. 10. 2019|orig-date=Originally contributed 14 June 1989 by Victor A. McCusick|title=SELECTIN L; SELL|id=Entry No. 153240|access-date=15. 9. 2025|publisher=Johns Hopkins University}}</ref> an extracellular cleavage site, a short transmembrane domain, and a cytoplasmic tail. It is cleaved by [[ADAM17]].<ref name=":02"/><ref>{{cite journal | vauthors = Tvaroška I, Selvaraj C, Koča J | title = Selectins-The Two Dr. Jekyll and Mr. Hyde Faces of Adhesion Molecules-A Review | journal = Molecules | volume = 25 | issue = 12 | page = 2835 | date = juni 2020 | pmid = 32575485 | pmc = 7355470 | doi = 10.3390/molecules25122835 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinski sastav== {{Legenda aminokiselina}} <table> {{(!}} {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MIFPWKCQST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QRDLWNIFKL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} WGWTMLCCDF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LAHHGTDCWT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YHYSEKPMNW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QRARRFCRDN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YTDLVAIQNK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AEIEYLEKTL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PFSRSYYWIG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IRKIGGIWTW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VGTNKSLTEE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AENWGDGEPN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NKKNKEDCVE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IYIKRNKDAG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KWNDDACHKL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KAALCYTASC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QPWSCSGHGE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CVEIINNYTC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NCDVGYYGPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CQFVIQCEPL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} EAPELGTMDC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} THPLGNFSFS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SQCAFSCSEG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TNLTGIEETT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CGPFGNWSSP {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} EPTCQVIQCE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PLSAPDLGIM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NCSHPLASFS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} FTSACTFICS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EGTELIGKKK {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} TICESSGIWS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NPSPICQKLD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KSFSMIKEGD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YNPLFIPVAV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MVTAFSGLAF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IIWLARRLKK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKKSKRSMND {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PY {{!)}} </table> == Ligandi == Priroda interakcija između L-selektina i [[ligand]]a zavisi od mnogih okolnosti, prvenstveno od lokacije anatomski definisanih mjesta u venulama s visokim endotelom (perivaskularno, vanvaskularno i inutarvaskularno). Zbog raznolikosti liganda L-selektina, signali koji se prenose nizvodno od L-selektina pružaju informacije o položaju leukocita unutar višestepene kaskade adhezije (vezivanje, kotrljanje, adhezija i transmigracija). Dok su ligandi L-selektina na apikalnoj strani [[endotel]]a dugo karakterisani kao receptori za vezivanje i kotrljanje, glikani obogaćeni na bazolateralnoj strani i u baznoj membrani vjerovatno kontrolišu sasvim drugačije signale. Trajanje vezivanja L-selektina za apikalne ligande mjeri se milisekundama; nasuprot tome, adhezija zavisna od L-selektina u mikrookruženju bez hidrodinamičkog [[smicajno naprezanje|smicajnog naprezanja]] (npr. unutar [[pseudopodija]] tokom transmigracije) traje od nekoliko sekundi do nekoliko minuta. *[[GlyCAM-1]], prisutan u [[venulam s visokim endotelom|venulama s visokim endotelom]] [[limfni čvor|limfnih čvorova]]. *[[CD34]], prisutan na endotelnim ćelijama. *[[MadCAM-1]], prisutan na endotelnim ćelijama [[limfoidno tkivo povezano s crijevima|limfoidnog tkiva povezanog s crijevima]]. *[[PSGL-1]], vezuje se uz nizak afinitet. == Ekspresija == L-selektin konstitutivno se eksprimira na većini cirkulišućih leukocita.<ref name=":02"/> Vremenom se ovi molekuli oslobađaju procesom odbacivanja ektodomena (engl. ''ectodomain shedding'') i bivaju zamijenjeni novosintetiziranim proteinima L-selektina. Odbacivanje ektodomena uglavnom se odvija putem cijepanja koje vrši enzim ADAM17. Gen ljudskog L-selektina (''SELL'') nalazi se na dugom kraku [[hromosom 1 hromosoma 1 (1q24.2)]] i raspoređen je u tandemu sa članovima svoje porodice (redom: L-, P- i E-selektin). Ljudski sell se sastoji od 10 [[egzon]]a, a njegov [[transkripcijski faktor]] je FOXO 1,<ref>{{cite journal | vauthors = Kerdiles YM, Beisner DR, Tinoco R, Dejean AS, Castrillon DH, DePinho RA, Hedrick SM | title = Foxo1 links homing and survival of naive T cells by regulating L-selectin, CCR7 and interleukin 7 receptor | journal = Nature Immunology | volume = 10 | issue = 2 | pages = 176–184 | date = februar 2009 | pmid = 19136962 | pmc = 2856471 | doi = 10.1038/ni.1689 }}</refS druge strane, mišji gen *Sell* sastoji se od 9 eksona.<ref name=":02" /> Naknadno [[prerada RNK|spajanje (splajsing)]] egzona u zrelu [[iRN]]K rezultira proteinskim proizvodom s predviđenom molekulskom masom od 30&nbsp;kDa. L-selektin se razlikuje ovisno o tipu ćelije, pri čemu njegova molekulska masa varira od 65&nbsp;kDa u limfocitima do 100&nbsp;kDa u neutrofilima, što je posljedica glikozilacije specifične za određeni tip ćelije. Većina glikoproteina podliježe N- ili O-vezanoj glikozilaciji, te je vrlo vjerovatno da tip glikozilacije L-selektina određuje specifične funkcije pojedinačnih ćelija, no to još uvijek nije detaljno istraženo.<ref name=":02"/> L-selektin se eksprimira na naivnim [[T-ćelija]]ma, a nakon aktivacije (priminga) T-ćelija dolazi do njegovog brzog odbacivanja (odcjepljivanja).<ref name=":02"/> Ekspresija L-selektina ponovo se aktivira u citotoksičnim T-ćelijama nakon što one napuste [[limfni čvor]]. Zrele centralne memorijske T-ćelije eksprimiraju L-selektin, dok efektorske memorijske ćelije to ne čine. L-selektin se također eksprimira na nevinim [[B-ćelija]]ma, pri čemu gubitak L-selektina razlikuje aktivirane B-ćelije koje će se diferencirati u ćelije koje luče antitijela. L-selektin se eksprimira na [[neutrofil]]ima u cirkulaciji, a nakon aktivacije (prajminga) neutrofila dolazi do njegovog odbacivanja.<ref name=":02"/> Ekspresija L-selektina na neutrofilima opada kako neutrofili stare. Klasični [[monocit]]i, dok su u cirkulaciji, eksprimiraju visoke nivoe L-selektina. Do odbacivanja L-selektina s monocita dolazi tokom transendotelne migracije. Ekspresija L-selektina također je zabilježena na [[oocit]]ima i embrionima u ranim fazama razvoja. Blastociste eksprimiraju L-selektin nakon izlaska iz ''[[zona pellucida]]'', ali ne i prije toga. Povećanje ekspresije L-selektina uočava se kada se blastocista i [[citotrofoblast]] vežu za [[endometrij]]. Ekspresija L-selektina opada do 17. sedmice trudnoće i ostaje niska ili potpuno odsutna sve do termina [[porođaj]]a.<ref name=":13"/> == Funkcija == === Limfociti === L-selektin djeluje kao „receptor za usmjeravanje” (engl. ''homing receptor'') koji omogućava limfocitima ulazak u sekundarna limfoidna tkiva putem visokih [[endotel]]nih venula. [[Ligand]]i prisutni na [[endotel]]nim ćelijama vezuju se za [[limfocit]]e koji eksprimiraju L-selektin, čime usporavaju kretanje limfocita kroz [[krvotok]] i olakšavaju njihov ulazak u sekundarni limfoidni organ na tom mjestu.<ref name="robspath">{{cite book | title=Robbins Pathologic Basis of Disease|vauthors=Robbins SL, Cotran RS, Kumar V, Collins T | publisher = W.B Saunders Company | location = Philadelphia | isbn = 0-7216-7335-X | year = 1998 }}</ref> Ovaj receptor nalazi se obično na površini [[T-limfociti|T-ćelija]]. Nevine T-limfocite, koji se još nisu susreli sa svojim specifičnim [[antigen]]om, potrebno je usmjeriti u sekundarne limfne čvorove kako bi došli u kontakt s tim antigenom. Centralni memorijski T-limfociti, koji su već bili u kontaktu s antigenom, eksprimiraju L-selektin kako bi se lokalizirali u sekundarnim limfoidnim organima. Tu ostaju spremni za proliferaciju u slučaju ponovnog susreta s antigenom. Efektorski memorijski T-limfociti ne eksprimiraju L-selektin, jer cirkuliraju u perifernim tkivima i pri susretu s antigenom odmah ispoljavaju svoje efektorske funkcije. Visoka ekspresija L-selektina na [[progenitorska ćelija|progenitorskim ćelijama]] u ljudskoj koštanoj srži rani je znak da su se te ćelije usmjerile ka limfoidnoj diferencijaciji.<ref name="pmid22941246">{{cite journal | vauthors = Kohn LA, Hao QL, Sasidharan R, Parekh C, Ge S, Zhu Y, Mikkola HK, Crooks GM | display-authors = 6 | title = Lymphoid priming in human bone marrow begins before expression of CD10 with upregulation of L-selectin | journal = Nature Immunology | volume = 13 | issue = 10 | pages = 963–971 | date = oktobar 2012 | pmid = 22941246 | pmc = 3448017 | doi = 10.1038/ni.2405 }}</ref> === Neutrofili i monociti === Slično svojoj ulozi u usmjeravanju limfocita prema sekundarnim limfoidnim tkivima, L-selektin – koji je eksprimiran na površini monocita i neutrofila – ključan je za omogućavanje prve faze adhezije za epitelne ćelije venula (poznate kao „faza kotrljanja”).<ref name=":22"/><ref name=":02"/> Adhezija za aktivirane epitelne ćelije predstavlja kritičan korak u imunološkom odgovoru, jer omogućava ovim imunološkim ćelijama da napuste krvotok i pređu u upaljeno tkivo. Produženo kotrljanje i transmigracija neutrofila mogu potaknuti odvajanje (engl. *shedding*) L-selektina sa plazmatske membrane neutrofila.<ref name=":22" /> Također se smatra da fragment L-selektina koji ostaje vezan za membranu nakon njegovog cijepanja igra ključnu ulogu u intersticijskoj hemotaksi neutrofila duž gradijenta citokina.<ref name=":02"/> L-selektin na neutrofilima može dovesti do odvajanja vlastitog ektodomena, što je potaknuto aktivacijom p38 MAPK puta, praćenom grupisanjem posredovanim antitijelima (engl. ''antibody-mediated clustering'' – AMC); nakon toga, L-selektin može djelovati kao molekula za ćelijsku adheziju i signalni receptor. Odvajanje L-selektina nije isključivo posljedica transmigracije neutrofila, budući da je uočeno kako se migracija neutrofila prema mjestima akutne ili hronične upale može razlikovati u pogledu ekspresije i prometa adhezijskih molekula.<ref>{{cite journal | vauthors = Björkman L, Christenson K, Davidsson L, Mårtensson J, Amirbeagi F, Welin A, Forsman H, Karlsson A, Dahlgren C, Bylund J | display-authors = 6 | title = Neutrophil recruitment to inflamed joints can occur without cellular priming | journal = Journal of Leukocyte Biology | volume = 105 | issue = 6 | pages = 1123–1130 | date = juni 2019 | pmid = 30570778 | doi = 10.1002/JLB.3AB0918-369R | s2cid = 58603580 }}</ref> Do odbacivanja L-selektina dolazi i kod monocita; međutim, u ovim ćelijama taj proces se pokreće samo tokom transendotelnog prolaska, a ne u ranijim fazama procesa adhezije.<ref name=":02"/> Specifično odbacivanje L-selektina sa vodećih, migratornih dijelova monocita koji prolaze kroz endotel sugeriše da ovaj proces ima ulogu u olakšavanju usmjerene migracije tih ćelija (2019).<ref name=":02" /> === Embrion === L-selektin je također prisutan na površini [[trofoblas]]ta ljudskog embriona prije implantacije u maternicu. Slično svojoj funkciji kod limfocita, L-selektin djeluje kao receptor koji omogućava adheziju embriona na mjesto invazije na površinskom epitelu [[endometrij]]a maternice. Embrion luči [[ljudski horionski gonadotropin]] (hCG), koji smanjuje ekspresiju antiadhezijskog faktora [[MUC-1]], prisutnog na epitelu maternice na mjestu invazije. Uklanjanje MUC-1 otkriva oligosaharidne ligande na epitelu maternice, čime se omogućava vezivanje za L-selektinski receptor na ćelijama trofoblasta, nakon čega slijedi adhezija i invazija embriona.<ref name="pmid22374510">{{cite journal | vauthors = James JL, Carter AM, Chamley LW | title = Human placentation from nidation to 5 weeks of gestation. Part I: What do we know about formative placental development following implantation? | journal = Placenta | volume = 33 | issue = 5 | pages = 327–334 | date = maj 2012 | pmid = 22374510 | doi = 10.1016/j.placenta.2012.01.020 }}</ref> == Klinički značaj == === Virus ljudske imunodeficijencije (HIV) === L-selektin, koji se eksprimira na [[CD4 T-limfociti]]ma, ima ulogu u posredovanju adhezije i ulaska [[HIV]]-a. L-selektin se vezuje za [[gp120]] (glikoprotein ovojnice), jedan od mnogih glikana prisutnih na ovojnici HIV-a. Ovo vezivanje omogućava „kotrljajuću” adheziju za T-limfocite, čime se olakšava vezivanje HIV-a za njegove ciljne receptore.<ref>{{cite journal | vauthors = Segura J, He B, Ireland J, Zou Z, Shen T, Roth G, Sun PD | title = The Role of L-Selectin in HIV Infection | journal = Frontiers in Microbiology | volume = 12 | date = 29. 9. 2021 | pmid = 34659153 | pmc = 8511817 | doi = 10.3389/fmicb.2021.725741 | doi-access = free }}</ref> [[Infekcija]] ćelije podstiče odbacivanje L-selektina. Gubitak L-selektina vjerovatno doprinosi oslobađanju novog [[virus]]a iz ćelije. === Abnormalna trudnoća i neplodnost === Vezivanje L-selektina za njegove ligande ima važnu ulogu u implantaciji embriona tokom ljudske trudnoće. Smanjena epitelna ekspresija liganada L-selektina dovodi se u vezu s neplodnošću, dok se povećana ekspresija povezuje s [[vanmaternična trudnoća|vanmaterničnim trudnoćama]].<ref name=":13"/> === Kancer === Pokazalo se da adhezivna svojstva L-selektina doprinose napredovanju raka. Interakcije L-selektina učestvuju u kretanju ćelija [[hronična limfocitna leukemija|hronične limfocitne leukemije]] prema limfnim čvorovima, gdje one mogu proliferirati i razvijati se. Pored toga, interakcije L-selektina mogu imati ulogu u procesu [[metastaza|metastaziranja]].<ref>{{cite journal | vauthors = Natoni A, Macauley MS, O'Dwyer ME | title = Targeting Selectins and Their Ligands in Cancer | journal = Frontiers in Oncology | volume = 6 | page = 93 | date = 2016 | pmid = 27148485 | pmc = 4834419 | doi = 10.3389/fonc.2016.00093 | doi-access = free }}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Dodatni izvori == {{refbegin|30em}} * {{cite journal | vauthors = Ryan US, Worthington RE | title = Cell-cell contact mechanisms | journal = Current Opinion in Immunology | volume = 4 | issue = 1 | pages = 33–37 | date = februar 1992 | pmid = 1375831 | doi = 10.1016/0952-7915(92)90120-4 }} * {{cite journal | vauthors = Nicholson IC | title = CD62L (L-selectin) | journal = Journal of Biological Regulators and Homeostatic Agents | volume = 16 | issue = 2 | pages = 144–146 | year = 2003 | pmid = 12144128 }} * {{cite journal | vauthors = Ivetic A, Ridley AJ | title = The telling tail of L-selectin | journal = Biochemical Society Transactions | volume = 32 | issue = Pt 6 | pages = 1118–1121 | date = decembar 2004 | pmid = 15506984 | doi = 10.1042/BST0321118 }} * {{cite journal | vauthors = Lasky LA, Singer MS, Dowbenko D, Imai Y, Henzel WJ, Grimley C, Fennie C, Gillett N, Watson SR, Rosen SD | display-authors = 6 | title = An endothelial ligand for L-selectin is a novel mucin-like molecule | journal = Cell | volume = 69 | issue = 6 | pages = 927–938 | date = juni 1992 | pmid = 1376638 | doi = 10.1016/0092-8674(92)90612-G | name-list-style = vanc | s2cid = 9517058 }} * {{cite journal | vauthors = Bevilacqua M, Butcher E, Furie B, Furie B, Gallatin M, Gimbrone M, Harlan J, Kishimoto K, Lasky L, McEver R | display-authors = 6 | title = Selectins: a family of adhesion receptors | journal = Cell | volume = 67 | issue = 2 | page = 233 | date = oktobar 1991 | pmid = 1717161 | doi = 10.1016/0092-8674(91)90174-W | hdl-access = free | name-list-style = vanc | s2cid = 35258400 | hdl = 2027.42/29086 }} * {{cite journal | vauthors = Tedder TF, Isaacs CM, Ernst TJ, Demetri GD, Adler DA, Disteche CM | title = Isolation and chromosomal localization of cDNAs encoding a novel human lymphocyte cell surface molecule, LAM-1. Homology with the mouse lymphocyte homing receptor and other human adhesion proteins | journal = The Journal of Experimental Medicine | volume = 170 | issue = 1 | pages = 123–133 | date = juli 1989 | pmid = 2473156 | pmc = 2189363 | doi = 10.1084/jem.170.1.123 | name-list-style = vanc }} * {{cite journal | vauthors = Camerini D, James SP, Stamenkovic I, Seed B | title = Leu-8/TQ1 is the human equivalent of the Mel-14 lymph node homing receptor | journal = Nature | volume = 342 | issue = 6245 | pages = 78–82 | date = novembar 1989 | pmid = 2509939 | doi = 10.1038/342078a0 | bibcode = 1989Natur.342...78C | s2cid = 4342053 }} * {{cite journal | vauthors = Bowen BR, Nguyen T, Lasky LA | title = Characterization of a human homologue of the murine peripheral lymph node homing receptor | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 109 | issue = 1 | pages = 421–427 | date = juli 1989 | pmid = 2663882 | pmc = 2115458 | doi = 10.1083/jcb.109.1.421 }} * {{cite journal | vauthors = Siegelman MH, Weissman IL | title = Human homologue of mouse lymph node homing receptor: evolutionary conservation at tandem cell interaction domains | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 86 | issue = 14 | pages = 5562–5566 | date = juli 1989 | pmid = 2664786 | pmc = 336895 | doi = 10.1073/pnas.86.14.5562 | bibcode = 1989PNAS...86.5562S | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Bajorath J, Aruffo A | title = A template for generation and comparison of three-dimensional selectin models | journal = Biochemical and Biophysical Research Communications | volume = 216 | issue = 3 | pages = 1018–1023 | date = novembar 1995 | pmid = 7488174 | doi = 10.1006/bbrc.1995.2722 }} * {{cite journal | vauthors = Dianzani U, Bragardo M, Buonfiglio D, Redoglia V, Funaro A, Portoles P, Rojo J, Malavasi F, Pileri A | display-authors = 6 | title = Modulation of CD4 lateral interaction with lymphocyte surface molecules induced by HIV-1 gp120 | journal = European Journal of Immunology | volume = 25 | issue = 5 | pages = 1306–1311 | date = maj 1995 | pmid = 7539755 | doi = 10.1002/eji.1830250526 | name-list-style = vanc | s2cid = 37717142 }} * {{cite journal | vauthors = Maruyama K, Sugano S | title = Oligo-capping: a simple method to replace the cap structure of eukaryotic mRNAs with oligoribonucleotides | journal = Gene | volume = 138 | issue = 1–2 | pages = 171–174 | date = januar 1994 | pmid = 8125298 | doi = 10.1016/0378-1119(94)90802-8 }} * {{cite journal | vauthors = Brenner B, Gulbins E, Schlottmann K, Koppenhoefer U, Busch GL, Walzog B, Steinhausen M, Coggeshall KM, Linderkamp O, Lang F | display-authors = 6 | title = L-selectin activates the Ras pathway via the tyrosine kinase p56lck | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 93 | issue = 26 | pages = 15376–15381 | date = decembar 1996 | pmid = 8986819 | pmc = 26412 | doi = 10.1073/pnas.93.26.15376 | bibcode = 1996PNAS...9315376B | name-list-style = vanc | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Zöllner O, Lenter MC, Blanks JE, Borges E, Steegmaier M, Zerwes HG, Vestweber D | title = L-selectin from human, but not from mouse neutrophils binds directly to E-selectin | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 136 | issue = 3 | pages = 707–716 | date = februar 1997 | pmid = 9024699 | pmc = 2134294 | doi = 10.1083/jcb.136.3.707 | name-list-style = vanc }} * {{cite journal | vauthors = Suzuki Y, Yoshitomo-Nakagawa K, Maruyama K, Suyama A, Sugano S | title = Construction and characterization of a full length-enriched and a 5'-end-enriched cDNA library | journal = Gene | volume = 200 | issue = 1–2 | pages = 149–156 | date = oktobar 1997 | pmid = 9373149 | doi = 10.1016/S0378-1119(97)00411-3 | name-list-style = vanc }} * {{cite journal | vauthors = Prakobphol A, Thomsson KA, Hansson GC, Rosen SD, Singer MS, Phillips NJ, Medzihradszky KF, Burlingame AL, Leffler H, Fisher SJ | display-authors = 6 | title = Human low-molecular-weight salivary mucin expresses the sialyl lewisx determinant and has L-selectin ligand activity | journal = Biochemistry | volume = 37 | issue = 14 | pages = 4916–4927 | date = april 1998 | pmid = 9538010 | doi = 10.1021/bi972612a | name-list-style = vanc }} * {{cite journal | vauthors = Sassetti C, Tangemann K, Singer MS, Kershaw DB, Rosen SD | title = Identification of podocalyxin-like protein as a high endothelial venule ligand for L-selectin: parallels to CD34 | journal = The Journal of Experimental Medicine | volume = 187 | issue = 12 | pages = 1965–1975 | date = juni 1998 | pmid = 9625756 | pmc = 2212365 | doi = 10.1084/jem.187.12.1965 | name-list-style = vanc }} * {{cite journal | vauthors = Malhotra R, Ward M, Sim RB, Bird MI | title = Identification of human complement Factor H as a ligand for L-selectin | journal = The Biochemical Journal | volume = 341 | issue = 1 | pages = 61–69 | date = juli 1999 | pmid = 10377245 | pmc = 1220330 | doi = 10.1042/0264-6021:3410061 }} * {{cite journal | vauthors = Bradley LM, Duncan DD, Tonkonogy S, Swain SL | title = Characterization of antigen-specific CD4+ effector T cells in vivo: immunization results in a transient population of MEL-14-, CD45RB- helper cells that secretes interleukin 2 (IL-2), IL-3, IL-4, and interferon gamma | journal = The Journal of Experimental Medicine | volume = 174 | issue = 3 | pages = 547–559 | date = septembar 1991 | pmid = 1678774 | pmc = 2118927 | doi = 10.1084/jem.174.3.547 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{MeshName|L-Selectin}} * {{ Imunologija|1/physresp}} * {{PDBe-KB2|P14151|L-selectin}} {{NLM content}} {{Imunski receptori}} {{Molekule ćelijske adhezije}} {{Klasteri diferencijacije}} [[Kategorija:Selektini]] [[Kategorija:Receptori za usmjeravanje limfocita]] rdmpx6j1xkraqbqny91xyoh4190wd9m P-selektin 0 538798 3939460 3936379 2026-11-06T21:06:49Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939460 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''P-selektin''' je [[transmembranski protein]] tipa 1 koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''SELP'''.<ref name="pmid1375831">{{cite journal | vauthors = Ryan US, Worthington RE | title = Cell-cell contact mechanisms | journal = Current Opinion in Immunology | volume = 4 | issue = 1 | pages = 33–37 | date = februar 1992 | pmid = 1375831 | doi = 10.1016/0952-7915(92)90120-4 }}</ref> P-selektin funkcioniše kao [[molekula ćelijske adhezije]] (CAM) na površinama aktiviranih [[endotel]]nih ćelija, koje oblažu unutrašnju površinu [[krvni sud|krvnih sudova]] i aktiviranih [[trombocit]]a. U neaktiviranim endotelnim ćelijama, on se skladišti u [[granulama]] koje se nazivaju [[Weibel-Paladovo tjelešce|Weibel-Paladova tjelešca]]. U neaktiviranim trombocitima, P-selektin skladišti se u [[trombocitna alfa-granula|α-granulama]]. Drugi nazivi za P-selektin uključuju CD62P, protein membrandkih granula 140 (GMP-140) i protein od granula do vanjske membrane zavisan od aktivacije trombocita (PADGEM). Prvi put je identifikovan u endotelnim ćelijama 1989.<ref name="pmid2472431">{{cite journal | vauthors = McEver RP, Beckstead JH, Moore KL, Marshall-Carlson L, Bainton DF | title = GMP-140, a platelet alpha-granule membrane protein, is also synthesized by vascular endothelial cells and is localized in Weibel-Palade bodies | journal = The Journal of Clinical Investigation | volume = 84 | issue = 1 | pages = 92–99 | date = juli 1989 | pmid = 2472431 | pmc = 303957 | doi = 10.1172/JCI114175 }}</ref> == Gen i regulacija == Gen SELP, koji kodira P-selektin, nalazi se na [[hromosom 1|hromosomu 1, sekvenca q21-q24]], obuhvata više od 50 kb i kod ljudi sadrži 17 [[egzon]]a.<ref name="pmid9668170">{{cite journal | vauthors = Herrmann SM, Ricard S, Nicaud V, Mallet C, Evans A, Ruidavets JB, Arveiler D, Luc G, Cambien F | title = The P-selectin gene is highly polymorphic: reduced frequency of the Pro715 allele carriers in patients with myocardial infarction | journal = Human Molecular Genetics | volume = 7 | issue = 8 | pages = 1277–1284 | date = august 1998 | pmid = 9668170 | doi = 10.1093/hmg/7.8.1277 | doi-access = free }}</ref> P-selektin konstitutivno se eksprimira u megakariocitima (prekursorima trombocita) i endotelnim ćelijama.<ref name="pmid9545353">{{cite journal | vauthors = Pan J, Xia L, McEver RP | title = Comparison of promoters for the murine and human P-selectin genes suggests species-specific and conserved mechanisms for transcriptional regulation in endothelial cells | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 273 | issue = 16 | pages = 10058–10067 | date = april 1998 | pmid = 9545353 | doi = 10.1074/jbc.273.16.10058 | doi-access = free }}</ref> Ekspresija P-selektina podstiče se putem dva različita mehanizma. Kao prvo, P-selektin sintetišu megakariociti i endotelne ćelije, pri čemu se on raspoređuje u membrane sekretornih granula.<ref name="pmid1378326">{{cite journal | vauthors = Disdier M, Morrissey JH, Fugate RD, Bainton DF, McEver RP | title = Cytoplasmic domain of P-selectin (CD62) contains the signal for sorting into the regulated secretory pathway | journal = Molecular Biology of the Cell | volume = 3 | issue = 3 | pages = 309–321 | date = mart 1992 | pmid = 1378326 | pmc = 275532 | doi = 10.1091/mbc.3.3.309 }}</ref> Kada [[megakariocit]]i i endotelne ćelije bivaju aktivirani agonistima, kao što je [[trombin]], P-selektin brzo se premješta iz [[granula]] u [[plazmamembrana|plazmamembranu]].<ref name="pmid2470733">{{cite journal | vauthors = Hattori R, Hamilton KK, Fugate RD, McEver RP, Sims PJ | title = Stimulated secretion of endothelial von Willebrand factor is accompanied by rapid redistribution to the cell surface of the intracellular granule membrane protein GMP-140 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 264 | issue = 14 | pages = 7768–7771 | date = maj 1989 | pmid = 2470733 | doi = 10.1016/S0021-9258(18)83104-0 | doi-access = free }}</ref> Kao drugo, povišene nivoe [[iRNK]] i proteina P-selektina indukuju upalni medijatori, kao što su faktor nekroze tumora-alfa (TNF-α), LPS i interleukin-4 (IL-4). Iako TNF-α i LPS povećavaju nivoe i iRNK i proteina u mišjim modelima, čini se da ne utiču na iRNK u ljudskim endotelnim ćelijama, dok IL-4 povećava transkripciju P-selektina kod obje vrste.<ref name="pmid7683689">{{cite journal | vauthors = Hahne M, Jäger U, Isenmann S, Hallmann R, Vestweber D | title = Five tumor necrosis factor-inducible cell adhesion mechanisms on the surface of mouse endothelioma cells mediate the binding of leukocytes | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 121 | issue = 3 | pages = 655–664 | date = maj 1993 | pmid = 7683689 | pmc = 2119562 | doi = 10.1083/jcb.121.3.655 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Liu Z, Miner JJ, Yago T, Yao L, Lupu F, Xia L, McEver RP | title = Differential regulation of human and murine P-selectin expression and function in vivo | journal = The Journal of Experimental Medicine | volume = 207 | issue = 13 | pages = 2975–2987 | date = decembar 2010 | pmid = 21149548 | pmc = 3005233 | doi = 10.1084/jem.20101545 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Panés J, Perry M, Granger DN | title = Leukocyte-endothelial cell adhesion: avenues for therapeutic intervention | journal = British Journal of Pharmacology | volume = 126 | issue = 3 | pages = 537–550 | date = februar 1999 | pmid = 10188959 | pmc = 1565837 | doi = 10.1038/sj.bjp.0702328 }}</ref> Povećana sinteza P-selektina može imati važnu ulogu u dopremanju proteina do površine ćelije. Kod pacijenata s ishemijskim moždanim udarom zabilježeno je da je koncentracija P-selektina u plazmi u visokoj [[korelacija|korelaciji]] s aktivnošću inhibitora aktivatora plazminogena-1, kao i s aktivnošću tkivnog aktivatora [[plazminogen]]a.<ref name="pmid15916851">{{cite journal | vauthors = Wang J, Li J, Liu Q | title = Association between platelet activation and fibrinolysis in acute stroke patients | journal = Neuroscience Letters | volume = 384 | issue = 3 | pages = 305–309 | date = august 2005 | pmid = 15916851 | doi = 10.1016/j.neulet.2005.04.090 | s2cid = 22979258 }}</ref> == Aminokiselinska sekvenca == {{Legenda aminokiselina}} <table> {{(!}} {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MANCQIAILY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QRFQRVVFGI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SQLLCFSALI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SELTNQKEVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AWTYHYSTKA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YSWNISRKYC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QNRYTDLVAI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QNKNEIDYLN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KVLPYYSSYY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} WIGIRKNNKT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} WTWVGTKKAL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TNEAENWADN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EPNNKRNNED {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CVEIYIKSPS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} APGKWNDEHC {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} LKKKHALCYT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ASCQDMSCSK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QGECLETIGN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YTCSCYPGFY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GPECEYVREC {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GELELPQHVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MNCSHPLGNF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SFNSQCSFHC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TDGYQVNGPS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KLECLASGIW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} TNKPPQCLAA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QCPPLKIPER {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GNMTCLHSAK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AFQHQSSCSF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SCEEGFALVG {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PEVVQCTASG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VWTAPAPVCK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQCQHLEAP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SEGTMDCVHP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LTAFAYGSSC {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KFECQPGYRV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RGLDMLRCID {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SGHWSAPLPT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CEAISCEPLE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPVHGSMDCS {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PSLRAFQYDT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NCSFRCAEGF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MLRGADIVRC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DNLGQWTAPA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PVCQALQCQD {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} LPVPNEARVN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CSHPFGAFRY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QSVCSFTCNE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GLLLVGASVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QCLATGNWNS {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VPPECQAIPC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TPLLSPQNGT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MTCVQPLGSS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SYKSTCQFIC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DEGYSLSGPE {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} RLDCTRSGRW {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TDSPPMCEAI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCPELFAPEQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSLDCSDTRG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EFNVGSTCHF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SCDNGFKLEG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PNNVECTTSG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RWSATPPTCK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GIASLPTPGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QCPALTTPGQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GTMYCRHHPG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TFGFNTTCYF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCNAGFTLIG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DSTLSCRPSG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QWTAVTPACR {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} AVKCSELHVN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KPIAMNCSNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} WGNFSYGSIC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SFHCLEGQLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NGSAQTACQE {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} NGHWSTTVPT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CQAGPLTIQE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ALTYFGGAVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} STIGLIMGGT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLALLRKRFR {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QKDDGKCPLN {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PHSHLGTYGV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} FTNAAFDPSP {{!)}} </table> == Struktura == P-selektin se nalazi u [[endotel]]nim ćelijama i trombocitima, gdje je pohranjen u [[Weibel–Paladeova tjelešca]], odnosno u [[trombocitne alfa-granule]]. Kao odgovor na upalne [[citokin]]e, poput [[interleukin-4|IL-4]] i [[interleukin-13|IL-13]], P-selektin u endotelnim ćelijama premješta se (translocira) na [[ćelijska membrana|plazmamembranu]].<ref name="pmid10807781">{{cite journal | vauthors = Woltmann G, McNulty CA, Dewson G, Symon FA, Wardlaw AJ | title = Interleukin-13 induces PSGL-1/P-selectin-dependent adhesion of eosinophils, but not neutrophils, to human umbilical vein endothelial cells under flow | journal = Blood | volume = 95 | issue = 10 | pages = 3146–3152 | date = maj 2000 | pmid = 10807781 | doi = 10.1182/blood.V95.10.3146 | doi-access = free }}</ref> Vanelijski region P-selektina sastoji se od tri različita domena, kao i kod drugih tipova selektina: domena sličnog lektinu C-tipa na [[N-terminsk]]u, domena sličnog EGF-u, te domena sličnog proteinima koji vezuju komplement (poznatih i kao CRP – proteini koji regulišu komplement), koji sadrže kratke [[konsenzusna sekvenca|konsenzusne ponavljajuće sekvence]] (dužine oko 60 [[aminokiselina]]). Broj ovih CRP ponavljajućih sekvenci predstavlja glavnu karakteristiku na osnovu koje se razlikuju tipovi selektina u njihovom ekstracelularnom regionu. Kod ljudi, P-selektin sadrži devet takvih ponavljajućih sekvenci, dok [[E-selektin]] sadrži šest, a [[L-selektin]] samo dvije. P-selektin je usidren putem transmembranskog regiona, na koji se nadovezuje kratki [[citoplazma]]tski nastavak.<ref name="pmid9922371">{{cite journal | vauthors = Vestweber D, Blanks JE | title = Mechanisms that regulate the function of the selectins and their ligands | journal = Physiological Reviews | volume = 79 | issue = 1 | pages = 181–213 | date = januar 1999 | pmid = 9922371 | doi = 10.1152/physrev.1999.79.1.181 }}</ref> == Ligand == Primarni [ligand] za P-selektin je [[glikoprotein]]ski ligand-1 za P-selektin (PSGL-1), koji je eksprimiran na gotovo svim leukocitima, iako se P-selektin također veže za heparan-sulfat i fukoidane. PSGL-1 se nalazi na različitim hematopoetskim ćelijama, kao što su [[neutrofil]]i, [[eozinofil]]i, [[limfocit]]i i [[monocit]]i, pri čemu posreduje u vezivanju i adheziji tih ćelija. Međutim, PSGL-1 nije specifičan samo za P-selektin, jer može funkcionirati i kao ligand za E-selektin i L-selektin.<ref name="pmid9732297">{{cite journal | vauthors = Lorenzon P, Vecile E, Nardon E, Ferrero E, Harlan JM, Tedesco F, Dobrina A | title = Endothelial cell E- and P-selectin and vascular cell adhesion molecule-1 function as signaling receptors | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 142 | issue = 5 | pages = 1381–1391 | date = septembar 1998 | pmid = 9732297 | pmc = 2149355 | doi = 10.1083/jcb.142.5.1381 }}</ref> == Funkcija == P-selektin ina ključnu ulogu u početnom regrutovanju [[leukocit]]a ([[bijelih krvnih zrnaca]]) na mjesto povrede tokom [[upala]]. Kada molekule poput [[histamin]]a ili trombina tokom upale dovedu do [[aktivacija endotelnih ćelija|aktivacije endotelnih ćelija]], P-selektin premješta se iz unutrašnjosti ćelije na površinu endotelne ćelije. [[Trombin]] je jedan od faktora koji mogu podstaknuti oslobađanje P-selektina iz endotelnih ćelija, a novija istraživanja ukazuju na postojanje dodatnog mehanizma oslobađanja P-selektina koji ne zavisi od prisustva iona [[kalcij]]a (Ca<sup>2+</sup>).<ref name="pmid16332977">{{cite journal | vauthors = Cleator JH, Zhu WQ, Vaughan DE, Hamm HE | title = Differential regulation of endothelial exocytosis of P-selectin and von Willebrand factor by protease-activated receptors and cAMP | journal = Blood | volume = 107 | issue = 7 | pages = 2736–2744 | date = april 2006 | pmid = 16332977 | pmc = 1895372 | doi = 10.1182/blood-2004-07-2698 }}</ref> Ligandi za P-selektin na eozinofilima i neutrofilima su slične strukture – sijalilirane, osjetljive na proteaze i otporne na endo-beta-galaktozidazu – koje se jasno razlikuju od onih opisanih za E-selektin, što ukazuje na to da P-selektin i E-selektin imaju različite uloge u procesu regrutacije tokom upalnih odgovora.<ref name="pmid7532979">{{cite journal | vauthors = Wein M, Sterbinsky SA, Bickel CA, Schleimer RP, Bochner BS | title = Comparison of human eosinophil and neutrophil ligands for P-selectin: ligands for P-selectin differ from those for E-selectin | journal = American Journal of Respiratory Cell and Molecular Biology | volume = 12 | issue = 3 | pages = 315–319 | date = mart 1995 | pmid = 7532979 | doi = 10.1165/ajrcmb.12.3.7532979 }}</ref> P-selektin također ima veoma važnu ulogu u regrutovanju i agregaciji trombocita na mjestima vaskularnih povreda. U stanju mirovanja trombocita, P-selektin se nalazi na unutrašnjem zidu α-granula. Aktivacija trombocita (posredstvom agonista kao što su trombin, [[kolagen]] tipa II i [[ADP]]) dovodi do „preokretanja membrane”, pri čemu trombocit oslobađa sadržaj α-granula i gustih granula, a unutrašnje stijenke tih granula postaju izložene na vanjskoj površini ćelije. P-selektin zatim podstiče agregaciju trombocita putem vezivanja trombocita za fibrin, kao i međusobnog vezivanja trombocita. P-selektin vezuje se za [[aktin]]ski [[citoskelet]] posredstvom sidrenih proteina, čija priroda još uvijek nije dovoljno istražena.<ref>{{cite journal | vauthors = Martinelli S, Chen EJ, Clarke F, Lyck R, Affentranger S, Burkhardt JK, Niggli V | title = Ezrin/Radixin/Moesin proteins and flotillins cooperate to promote uropod formation in T cells | journal = Frontiers in Immunology | volume = 4 | issue = | pages = 84 | date = 2013 | pmid = 23579783 | pmc = 3619129 | doi = 10.3389/fimmu.2013.00084 | doi-access = free }}</ref> == Uloga u kanceru == P-selektin ima funkcionalnu ulogu u metastaziranju tumora, sličnu onoj koju ima [[E-selektin]].<ref name="pmid20010946">{{cite journal | vauthors = Köhler S, Ullrich S, Richter U, Schumacher U | title = E-/P-selectins and colon carcinoma metastasis: first in vivo evidence for their crucial role in a clinically relevant model of spontaneous metastasis formation in the lung | journal = British Journal of Cancer | volume = 102 | issue = 3 | pages = 602–609 | date = februar 2010 | pmid = 20010946 | pmc = 2822933 | doi = 10.1038/sj.bjc.6605492 }}</ref> P-selektin je eksprimiran na površini kako stimuliranih endotelnih ćelija, tako i aktiviranih trombocita; on pomaže ćelijama raka da prodru u [[krvotok]] radi metastaziranja, te osigurava lokalne [[faktor rasta|faktore rasta]].<ref name="pmid16648968">{{cite journal | vauthors = Chen M, Geng JG | title = P-selectin mediates adhesion of leukocytes, platelets, and cancer cells in inflammation, thrombosis, and cancer growth and metastasis | journal = Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis | volume = 54 | issue = 2 | pages = 75–84 | year = 2006 | pmid = 16648968 | doi = 10.1007/s00005-006-0010-6 | s2cid = 33274938 }}</ref> Štaviše, trombociti olakšavaju metastaziranje tumora, formiranjem kompleksa sa tumorskim ćelijama i leukocitima u krvnim sudovima, čime sprečavaju njihovo prepoznavanje od strane makrofaga. Smatra se da to doprinosi naseljavanju tumorskih mikroembolusa u udaljenim organima.<ref name="pmid11248082">{{cite journal | vauthors = Borsig L, Wong R, Feramisco J, Nadeau DR, Varki NM, Varki A | title = Heparin and cancer revisited: mechanistic connections involving platelets, P-selectin, carcinoma mucins, and tumor metastasis | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 98 | issue = 6 | pages = 3352–3357 | date = mart 2001 | pmid = 11248082 | pmc = 30657 | doi = 10.1073/pnas.061615598 | doi-access = free | bibcode = 2001PNAS...98.3352B }}</ref> Eksperimenti na miševima ''[[in vivo]]'' pokazali su da bi smanjenje broja trombocita u cirkulaciji moglo smanjiti metastaziranje raka.<ref name="pmid6386144">{{cite journal | vauthors = Gasic GJ | title = Role of plasma, platelets, and endothelial cells in tumor metastasis | journal = Cancer and Metastasis Reviews | volume = 3 | issue = 2 | pages = 99–114 | year = 1984 | pmid = 6386144 | doi = 10.1007/BF00047657 | s2cid = 20508207 }}</ref> [[Oligosaharid]] Lewis x (sLe(x)), koji sadrži [[sijalična kiselina|sijaličnu kiselinu]], eksprimiran je na površini tumorskih ćelija i mogu ga prepoznati E-selektin i P-selektin, pri čemu on ima ključnu ulogu u metastaziranju tumora. Međutim, u ćelijskoj liniji [[rak dojke|raka dojke]] 4T1, reaktivnost s E-selektinom zavisi od sLe(x), dok reaktivnost s P-selektinom ne zavisi od sLe(x); to ukazuje na to da vezivanje za P-selektin ne zavisi od iona kalcija ([[kalcij|Ca<sup>2+</sup>]]), već zavisi od [[sulfatacija|sulfatacije]].<ref name="pmid17154173">{{cite journal | vauthors = Monzavi-Karbassi B, Stanley JS, Hennings L, Jousheghany F, Artaud C, Shaaf S, Kieber-Emmons T | title = Chondroitin sulfate glycosaminoglycans as major P-selectin ligands on metastatic breast cancer cell lines | journal = International Journal of Cancer | volume = 120 | issue = 6 | pages = 1179–1191 | date = mart 2007 | pmid = 17154173 | doi = 10.1002/ijc.22424 | s2cid = 39853960 }}</ref> Jedan od sulfatiranih liganada je [[hondroitin-sulfat]], vrsta [[glikozaminoglikan]]a (GAG). Njegova uloga u metastaziranju tumora istraživana je dodavanjem [[heparin]]a, koji djeluje tako što blokira metastaziranje tumora. Pored GAG-ova, [[mucin]]i su također predmet interesa u kontekstu metastaziranja tumora posredovanog P-selektinom.<ref name="pmid17043066">{{cite journal | vauthors = Garcia J, Callewaert N, Borsig L| title = P-selectin mediates metastatic progression through binding to sulfatides on tumor cells | journal = Glycobiology | volume = 17 | issue = 2 | pages = 185–196 | date = februar 2007 | pmid = 17043066 | doi = 10.1093/glycob/cwl059 | doi-access = free }}</ref> Selektivno uklanjanje mucina dovodi do smanjene interakcije između P-selektina i trombocita, kako ''[[in vivo]]'', tako i ''[[in vitro]]''.<ref name="pmid11248082" /> Odavno je poznato da heparin ispoljava antiheparanaznu aktivnost – odnosno, sprečava endoglikozidazu da razgrađuje heparan-sulfat, jednu od vrsta glikozaminoglikana – te da efikasno inhibira P-selektin.<ref name="pmid2955820">{{cite journal | vauthors = Bar-Ner M, Eldor A, Wasserman L, Matzner Y, Cohen IR, Fuks Z, Vlodavsky I | title = Inhibition of heparanase-mediated degradation of extracellular matrix heparan sulfate by non-anticoagulant heparin species | journal = Blood | volume = 70 | issue = 2 | pages = 551–557 | date = august 1987 | pmid = 2955820 | doi = 10.1182/blood.V70.2.551.551 | doi-access = free }}</ref> Uprkos upečatljivom efektu heparina na progresiju tumora koji je pokazan u brojnim kliničkim ispitivanjima,<ref name="pmid17408406">{{cite journal | vauthors = Lazo-Langner A, Goss GD, Spaans JN, Rodger MA | title = The effect of low-molecular-weight heparin on cancer survival. A systematic review and meta-analysis of randomized trials | journal = Journal of Thrombosis and Haemostasis | volume = 5 | issue = 4 | pages = 729–737 | date = april 2007 | pmid = 17408406 | doi = 10.1111/j.1538-7836.2007.02427.x | s2cid = 7632947 | doi-access = free }}</ref> upotreba heparina kao antikancerogenog sredstva ograničena je zbog rizika od neželjenih komplikacija u vidu krvarenja. S obzirom na to, u terapiji raka sve veću pažnju privlači razvoj novih spojeva usmjerenih na P-selektin. Među njima, inhibitorno djelovanje polusintetskih sulfatiranih dimera trimanoze, povezanih vezom ugljik-ugljik (STMC), na P-selektin potvrđeno je smanjenjem metastaziranja tumora u ''in vivo'' životinjskim modelima; to ukazuje na to da je inhibicija interakcije između tumorskih i endotelnih ćelija od ključnog značaja za sprječavanje širenja tumora.<ref name="pmid21532885">{{cite journal | vauthors = Borsig L, Vlodavsky I, Ishai-Michaeli R, Torri G, Vismara E | title = Sulfated hexasaccharides attenuate metastasis by inhibition of P-selectin and heparanase | journal = Neoplasia | volume = 13 | issue = 5 | pages = 445–452 | date = maj 2011 | pmid = 21532885 | pmc = 3084621 | doi = 10.1593/neo.101734 }}</ref> ==Kao ciljno mjesto za djelovanje lijeka== [[Krizanlizumab]] jeste [[monoklonsko antitijelo]] usmjereno protiv P-selektina,<ref name=NEJM001>{{cite journal | vauthors = Ataga KI, Kutlar A, Kanter J, Liles D, Cancado R, Friedrisch J, Guthrie TH, Knight-Madden J, Alvarez OA, Gordeuk VR, Gualandro S, Colella MP, Smith WR, Rollins SA, Stocker JW, Rother RP | title = Crizanlizumab for the Prevention of Pain Crises in Sickle Cell Disease | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 376 | issue = 5 | pages = 429–439 | date = februar 2017 | pmid = 27959701 | pmc = 5481200 | doi = 10.1056/NEJMoa1611770 }}</ref> koje je Novartis odobrio 15. novembra 2019. godine za indikaciju vazo-okluzivne krize kod pacijenata sa [[anemija srpastih eritrocita|srpastim ćelijama]]. == Također pogledajte== * [[Selektin]] == Reference == {{refspisak|colwidth=35em}} == Dodatni izvori== {{refbegin|colwidth=35em}} * {{cite journal | vauthors = Bajorath J, Stenkamp R, Aruffo A | title = Knowledge-based model building of proteins: concepts and examples | journal = Protein Science | volume = 2 | issue = 11 | pages = 1798–1810 | date = novembar 1993 | pmid = 7505680 | pmc = 2142283 | doi = 10.1002/pro.5560021103 }} * {{cite journal | vauthors = Varki NM, Varki A | title = Heparin inhibition of selectin-mediated interactions during the hematogenous phase of carcinoma metastasis: rationale for clinical studies in humans | journal = Seminars in Thrombosis and Hemostasis | volume = 28 | issue = 1 | pages = 53–66 | date = februar 2002 | pmid = 11885026 | doi = 10.1055/s-2002-20564 | s2cid = 3222756 }} * {{cite journal | vauthors = Furie B, Furie BC | title = Role of platelet P-selectin and microparticle PSGL-1 in thrombus formation | journal = Trends in Molecular Medicine | volume = 10 | issue = 4 | pages = 171–178 | date = april 2004 | pmid = 15059608 | doi = 10.1016/j.molmed.2004.02.008 }} * {{cite journal | vauthors = Cambien B, Wagner DD | title = A new role in hemostasis for the adhesion receptor P-selectin | journal = Trends in Molecular Medicine | volume = 10 | issue = 4 | pages = 179–186 | date = april 2004 | pmid = 15059609 | doi = 10.1016/j.molmed.2004.02.007 }} * {{cite journal | vauthors = Chen M, Geng JG | title = P-selectin mediates adhesion of leukocytes, platelets, and cancer cells in inflammation, thrombosis, and cancer growth and metastasis | journal = Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis | volume = 54 | issue = 2 | pages = 75–84 | year = 2006 | pmid = 16648968 | doi = 10.1007/s00005-006-0010-6 | s2cid = 33274938 }} {{refend}} == Vanjski linkivi == * {{MeshName|P-Selectin}} * {{PDBe-KB2|P16109|Human P-selectin}} * {{PDBe-KB2|Q01102|Mouse P-selectin}} {{PDB Gallery|geneid=6403}} {{Klasteri diferencijacije}} {{Molekule ćelijske adhezije}} [[Kategorija:Proteini ćelijske adhezije]] [[Kategorija:Selektini]] [[Kategorija:Transmembranski proteini]] 553nf8b8npc5ukmc51nfqb4229753rm Studentska lista 0 538801 3939459 3936312 2026-11-06T21:06:46Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939459 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Student blockade of Belgrade faculties, January 2025.jpg|mini|383x383piksel|Blokade fakulteta u Beogradu]] '''Studentska lista''' (SL) je izborna lista koju su sastavili srbijanski ''studenti u blokadi'' za [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|parlamentarne izbore 2026. godine]].<ref>{{Cite web|url=https://n1info.rs/vesti/rik-proglasio-listu-studentska-lista-studenti-pobedjuju/|title=RIK proglasio listu "Studentska lista - Studenti pobeđuju"|date=15. 9. 2026|website=N1 Info RS|language=sr-RS|access-date=19. 10. 2026}}</ref> Lista je nastala nakon [[Urušavanje nadstrešnice Željezničke stanice u Novom Sadu|urušavanja nadstrešnice Željezničke stanice u Novom Sadu]] i kasnijih protesta, s ciljem zagovaranja institucionalne transparentnosti i demokratskih promjena.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_lat/politika/studenti-u-blokadi-udruzenje-studentska-lista-upisano-u-apr_1733657.html|title=Studenti u blokadi: Udruženje "Studentska lista" upisano u APR|last=Vojvodine|first=Javna medijska ustanova JMU Radio-televizija|website=JMU Radio-televizija Vojvodine|language=sr-Latn|access-date=19. 10. 2026}}</ref> == Reference == <references /> [[Kategorija:Političke stranke u Srbiji]] kwuszywnbzcyiewfa3jmcgzxvwu8ax4 Molekula ćelijske adhezije 0 538802 3939458 3936380 2026-11-06T21:06:43Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939458 wikitext text/x-wiki '''Molekule ćelijske adhezije''' ('''CAM''') jesu [[jednoprolazni transmembranski protein]]i, podskup proteina [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]] <ref>{{MeshName|Cell+Adhesion+Molecules}}</ref> koji su uključeni u [[molekularno vezivanje|vezivanje]] ćelija s drugim ćelijama ili s [[vanćelijski matriks|vančelijskim matriksom]], u procesu koji se naziva [[ćelijska adhezija]].<ref>{{Cite journal|last1=Chothia|first1=C.|last2=Jones|first2=E. Y.|date=1997|title=The molecular structure of cell adhesion molecules|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=66|pages=823–862|doi=10.1146/annurev.biochem.66.1.823|issn=0066-4154|pmid=9242926}}</ref> U suštini, CAM-ovi pomažu ćelijama da se prilijepe jedna za drugu i za svoju okolinu. CAM-ovi ključne su komponente u održavanju strukture i funkcije tkiva. Kod potpuno razvijenih životinja, ove molekule imaju integralnu ulogu u generiranju sile i kretanja i posljedično osiguravaju da organi mogu normalno obavljati svoje funkcije.<ref>{{Cite journal|last=Gumbiner|first=B. M.|date=9. 2. 1996|title=Cell adhesion: the molecular basis of tissue architecture and morphogenesis|journal=Cell|volume=84|issue=3|pages=345–357|doi=10.1016/s0092-8674(00)81279-9|issn=0092-8674|pmid=8608588|doi-access=free}}</ref> Pored toga što služe kao "molekularno ljepilo", CAM-ovi imaju važnu ulogu u ćelijskim mehanizmima rasta, inhibicije kontakta i [[apoptoza|apoptoze]]. Aberantna ekspresija CAM-ova može rezultirati širokim spektrom patologija, od promrzlina do [[kancer|raka]].<ref name="pmid8199653">{{cite journal | vauthors = Korthuis RJ, Anderson DC, Granger DN | title = Role of neutrophil-endothelial cell adhesion in inflammatory disorders | journal = J Crit Care | volume = 9 | issue = 1 | pages = 47–71 | date = mart 1994 | pmid = 8199653 |issn = 0883-9441| doi = 10.1016/0883-9441(94)90032-9 }}</ref> ==Struktura== CAM-ovi su obično [[jednoprolazni transmembranski proteini]] (bitopici)<ref>{{cite web |url=https://membranome.org/protein_classes/3 |title=Single-pass transmembrane adhesion and structural proteins |author=<!--Not stated--> |website=membranome |publisher=College of Pharmacy, University of Michigan |access-date= 20. 10. 2018 }}in [[Membranome database]]</ref> i sastoje se od tri [[konzervirana sekvenca|konzervirana domena]]: unutaćelijskog domena koji interreaguje sa [[citoskelet]]om, [[transmembranski domen|transmembranskog]] i [[vaćelijski postor|vanćelijkog domena]] ==Načini interakcije== CAM-ovi mogu posredovati u adheziji ćelija putem '''homofilnih''' interakcija, u kojima se molekule istog tipa vežu jedni za druge, ili '''heterofilnih''' interakcija, u kojima se molekule različitih tipova vežu jedni za druge. Interakcije se nazivaju '''homotipske''' između ćelija istog tipa i '''heterotipske''' između ćelija različitih tipova.<ref>{{cite journal|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-cellbio-120420-100215|title=Adhesion-Based Self-Organization in Tissue Patterning|author1=Tony Y-C Tsai|author2=Rikki M Garner|author3=Sean G Megason|pmc=9547846|PMID=35562853|doi=10.1146/annurev-cellbio-120420-100215|journal=Annual Review of Cell and Developmental Biology|volume=38|pages=349–374|date=2022}}</ref> ==CAM porodice== Postoje četiri glavne natporpdice ili grupe CAM-ova: [[natporpdica imunoglobulina]] ([[IgSF CAM]]), [[kadherin]]i, [[integrin]]i i natporodica [[receptor za prepoznavanje obrazaca|C-tip proteina lektin-sličnih domena]] (CTLD). [[Proteoglikan]]i također se smatraju klasom CAM-ova. Jedan klasifikacijski sistem uključuje razlikovanje između CAM-ova nezavisnih od kalcija i CAM-ova zavisnih od kalcija.<ref name="pmid6165990">{{cite journal |vauthors=Brackenbury R, Rutishauser U, Edelman GM |title=Distinct calcium-independent and calcium-dependent adhesion systems of chicken embryo cells |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=78 |issue=1 |pages=387–91 |date=januar 1981 |pmid=6165990 |pmc=319058 |doi= 10.1073/pnas.78.1.387|bibcode=1981PNAS...78..387B |doi-access=free }}</ref> CAM-ovi iz Ig-natporodice ne zavise od Ca<sup>2+</sup>, dok integrini, kadherini i [[selektin]]i zavise od Ca<sup>2+</sup>. Osim toga, integrini učestvuju u interakcijama ćelija-matriks, dok druge CAM porofice učestvuju u interakcijama ćelija-ćelija.<ref>{{Cite book|last1=Lodish|first1=Harvey|last2=Berk|first2=Arnold|last3=Zipursky|first3=S. Lawrence|last4=Matsudaira|first4=Paul|last5=Baltimore|first5=David|last6=Darnell|first6=James|date=2000 |title=Molecular Cell Biology |edition=4th |publisher=WH Freeman |chapter=§22.1 Cell–Cell Adhesion and Communication|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21599/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925060657/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21599/|url-status=dead|archive-date=25. 9. 2019|language=en}}</ref> ===Kalcij-nezavisni=== {{glavni|IgSF CAM}} [[Natpotodica imunoglobulina]] CAM ([[IgSF CAM]]) smatraju se najraznovrsnijom natpotodicom CAM-ova. Ovu porodicu karakterišu njihovi vanćelijski domeni koji sadrže Ig-slične domene. Ig domene prate ponavljanja [[fibronektin tip III domena]], a IgSF-ovi su usidreni za membranu GPI dijelom. Ova porodica uključena je i u homofilno i u heterofilno vezivanje i ima sposobnost vezivanja integrina ili različitih IgSF CAM-ova. ===Kalcij-zavisni=== {{glavni|Integrin}} [[Integrin]]i, jedna od glavnih klasa receptora unutar [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]] (ECM),<ref name="Brown1995">{{Citation|title=The Role of Integrins during Vertebrae Development|year=1995|author1=Brown, K|author2=Yamada, K|journal=Developmental Biology|volume=6|issue=2|pages=69–77|doi=10.1016/s1044-5781(06)80016-2}}</ref> posreduju u interakcijama ćelija i vanceličnog matičnog tkiva (ECM) sa [[kolagen]]om, [[fibrinogen]]om, [[fibronektin]]om i [[vitronektin]]om.<ref name="Humphries2006">{{cite journal|date=oktobar 2006|title=Integrin ligands at a glance|journal=J. Cell Sci.|volume=119|issue=Pt 19|pages=3901–3|doi=10.1242/jcs.03098|pmc=3380273|pmid=16988024|vauthors=Humphries JD, Byron A, Humphries MJ}}</ref> Integrini pružaju esencijalne veze između [[vanćelijski prostor|vanćelijskog okruženja]] i unutarćelijskih signalnih puteva, koji mogu miati ulogu u ponašanju ćelija kao što su [[apoptoza]], [[ćelijska diferencijacija|diferencijacija]], [[određivanje sudbine ćelija|preživljavanje]] i [[transkripcija (genetika)|transkripcija]].<ref name="Schnapp2006">{{cite book|title=Integrin, Adhesion/cell-matrix|last=Schnapp|first=L|publisher=Elsevier|year=2006|location=Seattle}}</ref> Integrini su [[heterodimer]]ni, jer se sastoje od alfa i beta podjedinice.<ref name="Garcia2005">{{cite journal|date=decembar 2005|title=Get a grip: integrins in cell-biomaterial interactions|journal=Biomaterials|volume=26|issue=36|pages=7525–9|doi=10.1016/j.biomaterials.2005.05.029|pmid=16002137|author=García AJ}}</ref> Trenutno postoji 18 alfa podjedinica i osam beta podjedinica, koje se kombiniraju i čine 24 različite kombinacije [[integrin]]a.<ref name="Humphries2006" /> Unutar svake od alfa i beta podjedinica nalazi se veliki vanćelijski domen, [[transmembranski domen]] i kratki [[citoplazma]]tski domen.<ref name="Vinater1994">{{cite journal|date=mart 1995|title=Integrins and reproduction|journal=Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol|volume=59|issue=1|pages=71–81|doi=10.1016/0028-2243(94)01987-I|pmid=7781865|author=Vinatier D|doi-access=free}}</ref> Vanćelijski domen mjesto je gdje se [[ligand]] veže putem upotrebe dvovalentnih [[kation]]a. Integrini sadrže više mjesta za vezivanje dvovalentnih kationa u vanćelijskom domenu.<ref>{{Cite journal|last=Xiong|first=J.-P.|date=5. 4. 2002|title=Crystal Structure of the Extracellular Segment of Integrin alpha Vbeta 3 in Complex with an Arg-Gly-Asp Ligand|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1069040|journal=[[Science]]|volume=296|issue=5565|pages=151–155|doi=10.1126/science.1069040|pmid=11884718|bibcode=2002Sci...296..151X|s2cid=24339086|url-access=subscription}}</ref>). Mjesta vezivanja integrina za katione mogu biti zauzeta Ca2+ ili Mn2+ ionima. Kationi su neophodni, ali nisu dovoljni da bi se integrini pretvorili iz neaktivne savijene konformacije u aktivnu proširenu konformaciju. Potrebno je i prisustvo kationa vezanih za višestruka mjesta vezivanja kationa, zajedno s direktnom fizičkom vezom s ECM [[ligand]]ima da bi integrini postigli proširenu strukturu i istovremenu aktivaciju.<ref>{{Cite journal|last1=Dai|first1=Aguang|last2=Ye|first2=Feng|last3=Taylor|first3=Dianne W.|last4=Hu|first4=Guiqing|last5=Ginsberg|first5=Mark H.|last6=Taylor|first6=Kenneth A.|date=novembar 2015|title=The Structure of a Full-length Membrane-embedded Integrin Bound to a Physiological Ligand|url= |journal=Journal of Biological Chemistry|language=en|volume=290|issue=45|pages=27168–27175|doi=10.1074/jbc.M115.682377|pmc=4646401|pmid=26391523|doi-access=free}}</ref> Dakle, porast vanćelijskih Ca2+ iona može poslužiti za pripremu integrinskog heterodimera. Pokazalo se da je oslobađanje unutarćelijskog Ca2+ važno za aktivaciju integrina iznutra prema van.<ref>{{Cite journal|last1=Tharmalingam|first1=Sujeenthar|last2=Hampson|first2=David R.|date=2016|title=The Calcium-Sensing Receptor and Integrins in Cellular Differentiation and Migration|journal=Frontiers in Physiology|language=English|volume=7|page=190|doi=10.3389/fphys.2016.00190|issn=1664-042X|pmc=4880553|pmid=27303307|doi-access=free}}</ref> Međutim, vanćelijsko vezivanje Ca2+ može imati različite efekte ovisno o vrsti integrina i koncentraciji kationa.<ref>{{Cite journal|last1=Zhang|first1=Kun|last2=Chen|first2=JianFeng|date=januar 2012|title=The regulation of integrin function by divalent cations|url= |journal=Cell Adhesion & Migration|language=en|volume=6|issue=1|pages=20–29|doi=10.4161/cam.18702|issn=1933-6918|pmc=3364134|pmid=22647937}}</ref> [[Integrin]]i regulišu svoju aktivnost u tijelu promjenom konformacije. Većina postoji u mirovanju u niskom [[Konstanta disocijacije|afinitetnom]] stanju, koje se može promijeniti u visoki afinitet putem vanjskog agonista koji uzrokuje [[konformacijska promjena|konformacijsku]] promjenu unutar integrina, povećavajući njihov afinitet.<ref name="Schnapp2006"/> Primjer ovoga je agregacija [[trombocit]]a;<ref name="Schnapp2006"/> Agonisti poput [[trombin]]a ili [[kolagen]]a pokreću integrin u njegovo stanje visokog afiniteta, što uzrokuje povećano vezivanje [[fibrinogen]]a, uzrokujući agregaciju trombocita. ====Kadherini==== {{glavni|Kadherin}} [[Kadherin]]i homofilni su [[Kalcij u biologiji|Ca|2+}}-zavisni]] [[glikoprotein]]i.<ref name=Buxton1992>{{cite journal |vauthors=Buxton RS, Magee AI |title=Structure and interactions of desmosomal and other cadherins |journal=Semin. Cell Biol. |volume=3 |issue=3 |pages=157–67 |date=juni 1992 |pmid=1623205 |doi=10.1016/s1043-4682(10)80012-1}}</ref> Klasični kadherini ([[CDH1 (gen)|E-]], [[CDH2|N-]] i [[CDH3 (gen)|P-]]) koncentrisani su na [[međućelijske veze||međućelijskim spojevima]], koji se povezuju sa mrežom [[aktin]]skih filamenata putem specifičnih proteina za povezivanje koji se nazivaju [[katenin]]o.<ref name=Buxton1992 /> [[Kadherini]] značajni su u [[embriogeneza|embrionalnom razvoju]]. Naprimjer, kadherini su ključni u [[gastrulacija|gastrulaciji]] za formiranje [[mezoderm]]a, [[endoderm]]a i [[ektoderm]]a. Kadherini također značajno doprinose razvoju [[nervni sistem|nervnog sistema]]. Različita vremenska i prostorna lokalizacija kadherina implicira ove molekule kao glavne igrače u procesu [[sinapsna stabilizacija|sinapsne stabilizacije]]. Svaki kadherin pokazuje jedinstven obrazac distribucije tkiva koji je pažljivo kontrolisan kalcijem. Raznolika porodica kadherina uključuje epitelne (E-kadherini), placentne (P-kadherini), nervne (N-kadherini), retinske ([[CDH4|R-kadherini]]), moždane (B-kadherini i T-kadherini) i mišićne (M-kadherini).<ref name=Buxton1992 /> Mnogi tipovi ćelija eksprimiraju kombinacije tipova kadherina. [[Vanćeljski prostor|Vanćeljski domen]] ima glavna ponavljanja koja se nazivaju vanćeljski domeni kadherina (ECD). Sekvence uključene u vezivanje {{chem|Ca|2+}} između ECD-ova su neophodne za [[adheziju ćelija]]. [[Citoplazma]]tski domen ima specifične regije gdje se vežu proteini katenina.<ref>{{Cite journal | title = The Function of E-Cadherin in Stem Cell Pluripotency and Self-Renewal | year = 2011 | journal = Genes | pages = 229–259 | volume = 2 | issue = 1 | doi = 10.3390/genes2010229 | pmid = 24710147 | pmc = 3924836 | last1 = Soncin | first1 = F. | first2 = M.C. |last2=Ward | doi-access = free }}</ref> ====Selektini==== {{Glavni|Selektin}} [[Selektin]]i porodica su heterofilnih CAM-ova koji su zavisni od [[fukozilacije|fukoziliranih]] ugljikohidrata, kao što su [[mucini]] za vezivanje. Tri člana porodice su [[E-selektin]] ([[endotel]]ni), [[L-selektin]] ([[leukociti]]) i [[P-selektin]] ([[trombociti]]). Najbolje okarakterisani ligand za tri selektina je [[P-selektin glikoprotein ligand-1]] (PSGL-1), koji je glikoprotein mucinskog tipa koji se eksprimira na svim bijelim krvnim zrncima. Selektini su uključeni u nekoliko uloga, ali su posebno važni u [[imunski sistem|imunskom sistemu]], pomažući bijelim krvnim zrncima u njihovom navođenju i transportu.<ref name="pmid14964308">{{cite journal | vauthors = Cavallaro U, Christofori G |title = Cell adhesion and signaling by cadherins and Ig-CAMs in cancer | journal = Nat. Rev. Cancer |volume = 4 |number = 2 |pp = 118–32 | date = february 2004. | pmid = 14964308 | doi = 10.1038/nrc1276 | s2cid = 18383054 |issn = 1474-1768 }}<ref> ==Funkcija== Raznolikost CAM-ova dovodi do raznolike funkcionalnosti ovih proteina u biološkom okruženju. Jedan od CAMS-ova koji je posebno važan za usmjeravanje limfocita je [[adrezin]].<ref>{{cite journal|last1=Berg|first1=Ellen Lakey|last2=Goldstein|first2=Leslie A.|last3=Jimla|first3=Mark A.|last4=Nakache|first4=Maurice|last5=Picker|first5=Louis J.|last6=Streeter|first6=Philip R.|last7=Wu|first7=Nora W.|last8=Zhou|first8=David|last9=Butcher|first9=Eugene C.|title=Homing Receptors and Vascular Addressins: Cell Adhesion Molecules that Direct Lymphocyte Traffic|journal=Immunological Reviews|date=1. 4. 1989|volume=108|issue=1|pages=5–18|doi=10.1111/j.1600-065X.1989.tb00010.x|pmid=2670744|s2cid=37831094|language=en|issn=1600-065X}}</ref> Usmjeravanje limfocita prema određenim dijelovima tijela je ključni proces koji se odvija u snažnom [[imunski sistem|imunskom sistemu]]. On kontrolira proces cirkuliranja limfocita koji se prianjaju uz određene regije i organe tijela.<ref>{{cite journal|last1=Picker|first1=Louis|title=Control of lymphocyte homing|journal=Current Opinion in Immunology|date=1. 6. 1994|volume=6|issue=3|pages=394–406|doi=10.1016/0952-7915(94)90118-X|pmid=7917107|language=en|issn=0952-7915}}</ref> Proces je visoko reguliran molekulama ćelijske adhezije, posebno adresinom, poznatim i kao MADCAM1. Ovaj [[antigen]] poznat je po svojoj ulozi u tkivno specifičnoj adheziji limfocita na venule visokog endotela.<ref name="pmid19860663">{{cite journal | vauthors = Gorfu G, Rivera-Nieves J, Ley K | title = Role of beta7 integrins in intestinal lymphocyte homing and retention | journal = Curr. Mol. Med. | volume = 9 | issue = 7 | pages = 836–50 | date = septembar 2009 | pmid = 19860663 | pmc = 2770881 | issn = 1566-5240| doi = 10.2174/156652409789105525 }}</ref> Kroz ove interakcije oni igraju ključnu ulogu u orkestriranju cirkulirajućih [[limfocit]]a. Funkcija CAM-a u [[metastaza]]ma raka, upali i trombozi čini ga održivom terapijskom metom koja se trenutno razmatra. Naprimjer, blokiraju sposobnost metastatskih stanica raka da se šire izvan krvne žile i vraćaju u sekundarna mjesta. To je uspješno dokazano kod metastatskog [[melanom]]a koji se širi u [[pluća]]. Kod miševa, kada su antitijela usmjerena protiv CAM-ova u endotelu pluća korištena kao tretman, došlo je do značajnog smanjenja broja metastatskih mjesta.<ref>{{cite book|last1=Andreoli|first1=Thomas E.|last2=Brown|first2=A. M.|last3=Fambrough|first3=D. M.|last4=Hoffman|first4=Joseph F.|last5=Schultz|first5=Stanley G.|last6=Welsh|first6=Michael J.|title = Molecular Biology of Membrane Transport Disorders|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn = 978-1-4613-1143-0|url = https://books.google.com/books?id=GvTjBwAAQBAJ&pg=PA34|language=en}}</ref> ==Također pogledajte== *[[Selektin]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Portal|Biologija}} {{Commons category|Cell adhesion molecules}} {{Ćelijska membrana}} {{Ćelijska migracija}} {{Imunska sinapsa}} {{Trogocitoza}} {{Molekule ćelijske adhezije}} [[Kategorija:Molekule ćelijske adhezije]] [[Kategorija:Jednoprolazni transmembranski proteini]] 1w6u5q4y8fz5xp37e28v456ab6yya8w Koalicija za državu 0 538817 3939457 3937102 2026-11-06T21:06:36Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939457 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Koalicija za državu | izvorno_ime = | logo = Koalicija za državu logo.png | tekst = Logo saveza. | skraćenica = KzD, PzD, PD | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 14. juni 2022. {{Small|(Pokret za državu)}}<br>15. juni 2026. {{Small|(Koalicija za državu)}} | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = "1 za sigurno!" | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Veliki šator]] | ideologija = [[Unitarizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Ovlašteni predstavnik | prazni_podaci1 = [[Edin Ramić]] | prazna_oznaka2 = Naziv na prethodnim izborima | prazni_podaci2 = Pokret za državu (2022) | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} plava, {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|svijetlo|BS}}}} žuta | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|koalicijazadrzavu.org}} }} '''Koalicija za državu''' ('''KzD''') jest [[koalicija]] tzv. probosanskih [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] osnovana radi zajedničkog nastupa na [[Izbori u Republici Srpskoj|izborima u Republici Srpskoj]]. Koalicija okuplja stranke različitih političkih usmjerenja koje zajednički nastup zasnivaju na podršci suverenitetu i teritorijalnom integritetu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zastupljenosti povratničkog stanovništva, ravnopravnosti građana i naroda te jačanju državnih institucija.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ovih-10-stranaka-zajednicki-nastupa-u-okviru-pokreta-za-drzavu-za-nsrs/220614115|title=Ovih 10 stranaka zajednički nastupa u okviru "Pokreta za državu" za NSRS|date=14. 6. 2022|website=Klix.ba|language=bs|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima 2022.]] koalicija je nosila naziv '''Pokret za državu''' ('''PzD''') za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]],<ref name=":1" /> odnosno '''Pokret država''' (PD) za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]],<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/vijest/kandidatske-liste-sda-i-koalicija-pokret-za-drzavu-i-pokret-drzava/1978|title=SDA.BA {{!}} Kandidatske liste SDA i koalicija ''POKRET ZA DRŽAVU'' I ''POKRET DRŽAVA''|last=Alliance|first=Kingdom|website=sda.ba|language=en|access-date=21. 10. 2026}}</ref> dok na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]] nosila je naziv '''Koalicija za državu'''.<ref>{{Cite web|url=https://etto.ba/clanak/bosnjaci-u-tri-kolone-za-nsrs-koalicija-za-drzavu-najsira-sbih-i-nip-idu-samostalno|title=Bošnjaci u tri kolone za NSRS: Koalicija za državu najšira, SBiH i NiP idu samostalno|website=etto.ba|language=bs-BA|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Iako između ove dvije koalicije postoji kontinuitet političkih ciljeva i dijela članstva, one su registrovane kao zasebni izborni subjekti za dva različita izborna ciklusa. == Historija == === Osnivanje Pokreta za državu (2022) === '''Pokret za državu''' nastao je kao inicijativa za objedinjavanje tzv. probosanskih političkih stranaka koje djeluju u Republici Srpskoj i zagovaraju zajednički nastup na izborima. Inicijativa je uslijedila nakon međustranačkih razgovora i aktivnosti usmjerenih prema povratničkom stanovništvu i državljanima Bosne i Hercegovine koji žive u inozemstvu.<ref name=":1" /> Dana 14. juna 2022. predstavnici deset političkih stranaka predali su [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine]] (CIKBiH) dokumentaciju za zajednički nastup na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] (NSRS). Sporazum su potpisale [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH), [[Savez za bolju budućnost]] (SBB), [[Demokratska fronta]] (DF), [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] (GS), [[Narodni evropski savez]] (NES), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] (SDBiH) i [[Bosanskohercegovački zeleni|Bosanskohercegovački]] [[Bosanskohercegovački zeleni|zeleni]] (BHZ).<ref name=":1" /> Za ovlaštenog predstavnika koalicije pred CIK-om imenovan je [[Edin Ramić]] iz SDA. Kandidatske liste obuhvatale su svih [[Šablon:Izborne jedinice Narodne skupštine Republike Srpske|devet izbornih jedinica]] za NSRS. Zajednički nastup za NSRS registrovan je pod nazivom '''Pokret za državu''', sa šifrom izbornog subjekta 03095. Za izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] povezana koalicijska kandidatura [[Senad Bratić|Senada Bratića]] registrovana je pod posebnim nazivom '''Pokret država''', sa šifrom 03094. Na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] kandidati stranaka okupljenih oko Pokreta nastupili su na listama SDA. ==== Rezultati na izborima ==== Na općim izborima održanim 2. oktobra 2022. koalicija je osvojila 36.652 (5,73%) važećih glasova na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]]. Pripalo joj je pet poslaničkih mandata, od kojih tri direktna i dva kompenzacijska. Mandate su osvojili [[Mirsad Duratović]], [[Sevlid Hurtić]], [[Ramiz Salkić]], [[Saša Grbić]] i [[Andrea Gajić]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/6/0/0/0/0|title=Opći izbori 2022. - Potvrđeni rezultati Narodna skupština Republike Srpske|date=1. 11. 2022|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Nakon konstituisanja novog saziva formiran je Klub poslanika Pokreta za državu, čiji je prvi predsjednik bio Ramiz Salkić. Istovremeno je [[Senad Bratić]], kandidat povezanog izbornog subjekta '''Pokret država''', osvojio 13.680 glasova na izborima za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske. Nije izabran za potpredsjednika iz reda bošnjačkog naroda, jer je nezavisni kandidat [[Ćamil Duraković]] osvojio 80 glasova više.<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/5/0/0|title=Opći izbori 2022. - Potvrđeni rezultati Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske|date=1. 11. 2022|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=21. 10. 2026}}</ref> === Osnivanje Koalicije za državu (2026) === Uoči općih izbora 2026. ponovo su pokrenuti razgovori o zajedničkom nastupu probosanskih političkih stranaka u Republici Srpskoj. Dana 19. februara 2026. u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] potpisan je sporazum između pet stranaka: [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske partije Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Narod i pravda|Naroda i pravde]] (NiP), [[Narodni evropski savez|Narodnog evropskog saveza]] (NES), [[Pokret demokratske akcije|Pokreta demokratske akcije]] (PDA) i stranke [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]]. Sporazum je predviđao međustranačku saradnju, zajednički izborni nastup i koordinaciju političkog djelovanja.<ref>{{Cite web|url=https://www.sdp.ba/probosanske-snage-potpisale-sporazum-o-zajednickom-nastupu-na-izborima-u-rs/|title=Probosanske snage potpisale sporazum o zajedničkom nastupu na izborima u Republici Srpskoj|date=19. 2. 2026|website=sdp.ba|publisher=[[SDP BiH]]|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Dana 12. juna 2026. objavljen je dogovor o zajedničkom nastupu SDP-a BiH, NES-a i PDA sa SDA, SBB-om i BHZ. Time je usaglašen sastav novog šestostranačkog izbornog saveza. NiP i Naprijed, koji su bili potpisnici februarskog sporazuma, nisu bili među potpisnicima novog sporazuma.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.nezavisne.com/novosti/bih/probosanske-stranke-zajedno-na-izbore-u-rs/969679|title=Probosanske stranke idu zajedno na izbore u RS. Evo ko je u koaliciji|last=T.R|date=15. 6. 2026|website=Nezavisne novine|publisher=nezavisne.com Nezavisne novine|language=sr-Latn-BA|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Sporazum o formiranju '''Koalicije za državu''' potpisan je 15. juna 2026. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Potpisnici su bili [[Bakir Izetbegović]] (SDA), [[Nermin Nikšić]] (SDP BiH), [[Fahrudin Radončić]] (SBB), [[Nermin Ogrešević]] (NES), [[Elzina Pirić]] (PDA) i [[Sevlid Hurtić]] (BH Zeleni). Istog dana koalicija je prijavljena CIK-u za izbore za NSRS. Za ovlaštenog predstavnika određen je ponovo Edin Ramić, a izborni subjekt registrovan je pod šifrom 03548. Također, na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] ponovo su kandidati koalicije nastupili na listama SDA, jer stranke ne mogu biti u koaliciji za mandate iz Republike Srpske, a ne biti za mandate iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name=":2" /> ==== Rezultati na izborima ==== Na općim izborima održanim 4. oktobra 2026. koalicija je osvojila 18.370 (3,33%) važećih glasova na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]]. Pripalo joj je tri direktna poslanička mandata, bez kompenzacijskih mandata. Mandate su osvojili [[Edin Ramić]], [[Sevlid Hurtić]] i [[Mirsad Duratović]]. Za potpredsjednika Republike Srpske iz reda [[Bošnjaci|bošnjačkog naroda]] izabran je [[Ramiz Salkić]], koji je osvojio 12.213 (2,11%) glasova na izborima.<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=Opći izbori 2026 - Utvrđeni rezultati|date=25. 10. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=25. 10. 2026}}</ref> == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Politička stranka !Skraćeno !Predsjednik !Pokret za državu (2022) !Koalicija za državu (2026) |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |SDA |[[Bakir Izetbegović]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |SDP BiH |[[Nermin Nikšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |SBiH |[[Semir Efendić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |SBB |[[Fahrudin Radončić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |DF |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|GS|tamno|BS}};" | |[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |GS |[[Muhamed Fazlagić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | |[[Narodni evropski savez]] |NES |[[Nermin Ogrešević]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDA|tamno|BS}};" | |[[Pokret demokratske akcije]] |PDA |[[Elzina Pirić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDBiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] |SDBiH |[[Husein Tokić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | |[[Bosanskohercegovački zeleni]] |BHZ |[[Sevlid Hurtić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |} == Izbori == === Narodna skupština Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Izbori !# !Glasovi !% !Mandati !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Republika Srpska#Narodna skupština|2022.]] |5. | align="center" |36.651 |5,73 |{{Composition bar|5|83|#{{Izborni dijagram/Partija|PzD|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|2026.]] |9. | align="center" |18.370 |3,33 |{{Composition bar|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | Opozicija |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {| class="wikitable" !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Izabran? |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici|2022.]] |4. |[[Senad Bratić]] | style="text-align:center;" |13.680 |2,14 | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu]] * [[Domovina (koalicija)]] * [[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2022.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] [[Kategorija:Demokratska fronta]] [[Kategorija:Građanski savez (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Narodni evropski savez]] [[Kategorija:Pokret demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački zeleni]] [[Kategorija:Unitarizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] spqpu15f8y95vmachct1ccb6uzppbko Thema Bryant 0 538821 3939456 3936500 2026-11-06T21:06:33Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939456 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Thema Bryant | slika = Thema Bryant-Davis, The Steve Fund.jpg | slika_širina = | naslov = Thema Bryant 2021. | datum_rođenja = 1973. | mjesto_rođenja = [[Baltimore]], [[Maryland]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = [[Afroamerikanci]] | polje = {{Plainlist| * [[Klinička psihologija]] * [[Psihologija traume]] * [[Multikulturalno savjetovanje]] }} | radna_institucija = {{Plainlist| * [[Univerzitet Pepperdine]] * [[Univerzitet Harvard|Medicinski fakultet Univerziteta Harvard]] * [[Univerzitet Princeton]] * [[Kalifornijski državni univerzitet u Long Beachu]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Univerzitet Duke]] (BA, MA, PhD) }} | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * Predsjednica [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (2023) * Istraživanje traume, rasizma i kulturne psihologije * Dekolonijalni pristup u psihologiji }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * Nagrada "Mlada liderka u oblasti psihologije žena" (2007) * APA-ina nagrada za istaknuti doprinos psihologiji u javnom interesu (2013) * Nagrada za istaknuta naučna dostignuća CPA (2015) * Medijska nagrada IVAT (2016) * Memorijalna nagrada "Donald Fridley" (2018) }} | religija = | fusnote = }} '''Thema Simone Bryant''', poznata i kao '''Thema Bryant-Davis''', je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Psihologija|psihologinja]], univerzitetska profesorica i metodistička svećenica. Profesorica je psihologije na [[Univerzitet Pepperdine|Univerzitetu Pepperdine]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]], gdje vodi Laboratorij za istraživanje [[Kultura|kulture]] i [[Psihička trauma|traume]]. Njen istraživački i klinički rad usmjeren je na [[Psihička trauma|traumu]], posljedice [[Rasizam|rasizma]] i drugih oblika društvenog ugnjetavanja te kulturne faktore koji utječu na oporavak od traume.<ref name="APA-biografija">{{cite web |title=Thema S. Bryant, PhD |url=https://www.apa.org/about/governance/president/thema-bryant |website=American Psychological Association |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Pepperdine">{{cite web |title=Thema Bryant, Ph.D. |url=https://gsep.pepperdine.edu/about/our-people/faculty/thema-bryant/ |website=Pepperdine University |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Djelovala je kao predsjednica [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA) 2023.<ref name="APA-izbor">{{cite web |title=APA elects Pepperdine professor Bryant 2023 president |url=https://www.apa.org/news/press/releases/2021/11/bryant-2023-president |website=American Psychological Association |date=4. 11. 2021 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Rani život i obrazovanje == Bryant je odrasla u porodici povezanoj s [[Afrička metodistička episkopalna crkva|Afričkom metodističkom episkopalnom crkvom]]. Oba njena roditelja bila su [[Svećenik|svećenici]], a u crkvenoj zajednici u [[Baltimore]]u još tokom djetinjstva susretala se s ljudima koji su tražili duhovnu podršku i pomoć u suočavanju s ličnim i porodičnim teškoćama. To iskustvo kasnije je povezivala sa svojim interesom za dostupnost psihološke pomoći i ulogu vjerskih zajednica u pružanju podrške osobama koje prolaze kroz [[Psihička trauma|traumu]].<ref name="WashingtonPost">{{cite news |last=Tan |first=Rebecca |title=Meet the psychologist drawing from the Black church to reshape mental health care |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/03/27/mental-health-black-baltimore-bryant/ |work=The Washington Post |date=27. 3. 2022 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Dio adolescencije provela je u [[Liberija|Liberiji]], gdje je svjedočila početku [[Prvi liberijski građanski rat|Prvog liberijskog građanskog rata]]. Kasnije se vratila u [[Sjedinjene Američke Države]], a njena iskustva povezana s [[Rasizam|rasizmom]], [[nasilje]]m i društvenim nejednakostima postala su dio šireg konteksta njenog profesionalnog interesa za psihološke posljedice [[psihička trauma|traume]].<ref name="APA-izbor" /><ref name="WashingtonPost" /> Studij psihologije završila je na [[Univerzitet Duke|Univerzitetu Duke]], gdje je stekla i diplome osnovnog i postdiplomskog studija, a potom doktorirala [[Klinička psihologija|kliničku psihologiju]] sa temom rada ''Put ka cjelovitosti: Djelotvorne strategije suočavanja odraslih afroamerikanaca koji su preživjeli nasilna iskustva u djetinjstvu''.<ref name="CV">{{cite web |title=Vitae – Thema Bryant-Davis |url=https://drthema.com/wp-content/uploads/2021/08/Vitae-TB-2021.pdf |website=Dr. Thema |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Nakon doktorata završila je postdoktorsko usavršavanje u programu Žrve nasilja pri Medicinskom fakultetu [[Univerzitet Harvard|Univerziteta Harvard]]. Potom je radila na [[Univerzitet Princeton|Univerzitetu Princeton]] kao koordinatorica programa SHARE, usmjerenog na prevenciju i suzbijanje [[Seksualno nasilje|seksualnog nasilja]], seksualnog uznemiravanja i uznemiravanja zasnovanog na seksualnoj orijentaciji. U okviru tog rada učestvovala je u razvoju preventivnih aktivnosti i edukaciji osoblja o kulturno primjerenim pristupima podršci osobama koje su doživjele [[nasilje]] ili [[Diskriminacija|diskriminaciju]].<ref name="APA-biografija"/><ref name="APA-izbor"/> == Akademska karijera i istraživački rad == Bryant je 2005. počela raditi na [[Kalifornijski državni univerzitet u Long Beachu|Kalifornijskom državnom univerzitetu u Long Beachu]], gdje je predavala psihologiju. Godine 2007. pridružila se [[Univerzitet Pepperdine|Univerzitetu Pepperdine]], na kojem je nastavila akademsku i istraživačku karijeru. Na njegovom Fakultetu za obrazovanje i psihologiju postala je profesorica psihologije i direktorica Laboratorija za istraživanje kulture i traume.<ref name="Pepperdine"/><ref name="CV"/> Njena istraživanja obuhvataju psihološke posljedice nasilja u djetinjstvu, partnerskog nasilja i seksualnog napada, kao i utjecaj [[Rasizam|rasizma]] i drugih oblika društvenog ugnjetavanja na [[mentalno zdravlje]]. Posebnu pažnju posvećuje načinu na koji se kulturni kontekst, [[rasa|rasni]] i rodni [[identitet]], društveni položaj i iskustva [[Diskriminacija|diskriminacije]] povezuju s doživljavanjem [[Psihička trauma|traume]] i procesom oporavka.<ref name="APA-biografija"/><ref name="Pepperdine"/> U radu na traumi povezuje individualne psihološke procese sa širim društvenim okolnostima. U koautorskom radu s Carlottom Ocampo razmatrala je traumu izazvanu rasističkim incidentima i njene posljedice za savjetodavni rad, istraživanje i [[obrazovanje]]. Njihov članak ''Trauma rasizma: Implikacije za savjetovanje, istraživanje i obrazovanje'' objavljen je 2005. godine u časopisu ''The Counseling Psychologist''.<ref name="BryantDavis_Ocampo_2005">{{cite journal |last1=Bryant-Davis |first1=Thema |last2=Ocampo |first2=Carlota |date=2005 |title=The Trauma of Racism: Implications for Counseling, Research, and Education |journal=The Counseling Psychologist |volume=33 |issue=4 |pages=574–578 |doi=10.1177/0011000005276581 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0011000005276581 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> U svojim stručnim i istraživačkim aktivnostima naglašava potrebu da se psihološka pomoć prilagodi kulturnim i društvenim okolnostima osoba kojima je namijenjena. Njeno djelovanje obuhvata i edukaciju stručnjaka o oporavku od traume u zajednicama koje su izložene marginalizaciji i [[Diskriminacija|diskriminaciji]].<ref name="APA-biografija" /><ref name="Pepperdine" /> == Djelovanje u Američkom psihološkom udruženju == Bryant je bila predsjednica Društva za psihologiju žena, jedne od stručnih organizacija unutar [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]], 2010. Od 2000. do 2004. predstavljala je [[Američko psihološko udruženje|APA]] pri [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenim nacijama]], a obavljala je i funkcije u odborima Udruženja za međunarodne odnose u psihologiji i za pitanja žena. Također je bila pridružena urednica časopisa ''Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy''.<ref name="APA-biografija" /><ref name="APA-izbor" /> U novembru 2021. izabrana je za predsjednicu [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] za 2023. U vrijeme izbora bila je profesorica na Univerzitetu Pepperdine i direktorica Laboratorija za istraživanje kulture i traume. U svom programu naglašavala je važnost približavanja [[Psihologija|psihološke nauke]] široj javnosti, posebno zajednicama koje imaju ograničen pristup psihološkim uslugama, te primjenu psihologije u rješavanju problema traume, [[Žalovanje|žalovanja]] i društvene nejednakosti.<ref name="APA-izbor" /><ref>{{cite web |title=Get to know APA's 2023 President: Thema S. Bryant, PhD |url=https://www.apa.org/monitor/2023/01/thema-bryant |website=Monitor on Psychology |publisher=American Psychological Association |date=2023 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Tokom predsjedničkog mandata zalagala se za sistematsko uključivanje kulturnog konteksta, historijskih faktora i odnosa moći u psihološku teoriju i praksu. U autorskom tekstu objavljenom u časopisu ''[[Monitor on Psychology]]'' u oktobru 2023. pozvala je na prihvaćanje dekolonijalnog pristupa u psihologiji. Ovaj pristup podrazumijeva kritičko preispitivanje dominantnih zapadnih teorijskih modela, uvažavanje specifičnih iskustava različitih kultura te posmatranje individualnog [[Mentalno zdravlje|mentalnog zdravlja]] u kontekstu širih društvenih okolnosti.<ref>{{cite web |last=Bryant |first=Thema S. |title=President's column: Psychologists must embrace decolonial psychology |url=https://www.apa.org/monitor/2023/10/embracing-decolonial-psychology |website=Monitor on Psychology |publisher=American Psychological Association |date=2023 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Stručni i društveni angažman == Pored akademskog rada, Bryant se bavi edukacijom stručnjaka i javnim zagovaranjem dostupnije psihološke pomoći. Njene aktivnosti obuhvataju obuke o oporavku od traume, kulturno primjerenoj terapiji i psihološkim posljedicama diskriminacije.<ref name="APA-biografija" /> Njeno djelovanje obuhvata i povezivanje psihologije s vjerskim zajednicama. Kao zaređeni starješina [[Afrička metodistička episkopalna crkva|Afričke metodističke episkopalne crkve]], vodi službu za [[mentalno zdravlje]] pri [[Prva afrička metodistička episkopalna crkva u Los Angelesu|Prvoj afričkoj metodističkoj episkopalnoj crkvi u Los Angelesu]]. U javnim nastupima ukazuje na mogućnost saradnje psihologa, vjerskih službenika i lokalnih zajednica u pružanju podrške osobama koje se suočavaju s traumom i drugim teškoćama mentalnog zdravlja.<ref name="APA-biografija" /><ref name="WashingtonPost" /> Bryant vodi i [[podcast]] ''Homecoming'', u kojem razgovara o mentalnom zdravlju, odnosima, traumi i ličnom razvoju. Putem javnih nastupa i [[medij]]skih sadržaja nastoji psihološke teme približiti osobama koje nemaju jednostavan pristup stručnoj literaturi ili terapijskoj podršci.<ref name="APA-biografija" /><ref name="PRH">{{cite web |title=Thema Bryant, Ph.D. |url=https://www.penguinrandomhouse.com/authors/2244897/thema-bryant-phd/ |website=Penguin Random House |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Nagrade i priznanja == Za svoj stručni i naučni rad Bryant je dobila više priznanja: * 2007 – nagrada Mlada liderka u oblasti psihologije žena [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]<ref name="Pepperdine" /> * 2013 – nagrada za istaknuti doprinos psihologiji u javnom interesu u kategoriji za istraživače u ranijoj fazi karijere [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]<ref name="Lund_2023">{{cite web |last=Lund |first=Emily |date=7. 12. 2023 |title=Thema Bryant: Bridging Theology and Psychology |website=Alban at Duke Divinity School |url=https://alban.org/2023/12/07/thema-bryant-bridging-theology-and-psychology/ |access-date=21. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_BryantDavis_2013">{{cite journal |title=Thema Bryant-Davis: Award for Distinguished Early Career Contributions to Psychology in the Public Interest |journal=American Psychologist |volume=68 |issue=8 |pages=673–675 |date=2013 |doi=10.1037/a0034738 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0034738 |access-date=21. 10. 2026 |language=en}}</ref> * 2015 – nagrada za istaknuta naučna dostignuća u psihologiji Kalifornijskog psihološkog udruženja<ref name="APA-biografija" /> * 2016 – medijska nagrada Instituta za nasilje, zlostavljanje i traumu za film ''Psychology of Human Trafficking''<ref name="APA-biografija" /><ref name="DrThema_Media_p2">{{cite web |title=Media |website=Dr. Thema |url=https://drthema.com/category/media/page/2/ |access-date=21. 10. 2026 |language=en}}</ref> * 2018 – memorijalna nagrada "Donald Fridley" za izuzetnost u mentorstvu u oblasti traume, koju dodjeljuje Institut za nasilje, zlostavljanje i traumu.<ref name="APA-biografija" /> Godine 2020. međunarodna odjel [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udrženja]] odao joj je priznanje za doprinos međunarodnom proučavanju roda i žena, povezano s njenim radom u [[Afrika|Africi]] i s afričkom dijasporom.<ref name="APA-biografija" /> == Privatni život == Bryant službuje kao starješina [[Afrička metodistička episkopalna crkva|Afričke metodističke episkopalne crkve]]. Djelovanje u toj vjerskoj zajednici povezala je sa svojim profesionalnim interesom za odnos [[Psihologija|psihologije]], [[duhovnost]]i i [[Mentalno zdravlje|mentalnog zdravlja]].<ref name="APA-biografija" /> == Odabrane publikacije == * {{cite journal |last1=Bryant-Davis |first1=Thema |last2=Ocampo |first2=Carlota |date=2005 |title=The Trauma of Racism: Implications for Counseling, Research, and Education |journal=The Counseling Psychologist |volume=33 |issue=4 |pages=574–578 |doi=10.1177/0011000005276581 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0011000005276581}} * {{cite book |last=Bryant-Davis |first=Thema |date=2008 |title=Thriving in the Wake of Trauma: A Multicultural Guide |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-7591-1171-4 |url=https://books.google.ba/books/about/Thriving_in_the_Wake_of_Trauma.html?hl=sr&id=mJGEdFbv8tUC&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Bryant-Davis |first=Thema |date=2011 |title=Surviving Sexual Violence: A Guide to Recovery and Empowerment |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-1-4422-0639-7 |url=https://digitalcommons.pepperdine.edu/facultybooks/44/}} * {{cite book |last1=Bryant-Davis |first1=Thema |last2=Comas-Díaz |first2=Lillian |date=2016 |title=Womanist and Mujerista Psychologies: Voices of Fire, Acts of Courage |publisher=American Psychological Association |doi=10.1037/14937-000 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F14937-000}} * {{cite book |last=Bryant-Davis |first=Thema |date=2019 |title=Multicultural Feminist Therapy: Helping Adolescent Girls of Color to Thrive |publisher=American Psychological Association |doi=10.1037/0000140-000 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0000140-000}} * {{cite book |last1=Bryant |first1=Thema |last2=Arrington |first2=Edith G. |date=2022 |title=The Antiracism Handbook: Practical Tools to Shift Your Mindset and Uproot Racism in Your Life and Community |publisher=New Harbinger Publications |isbn=978-1-68403-910-4 |url=https://drthema.com/product/the-antiracism-handbook/}} * {{cite book |last=Bryant |first=Thema |date=2022 |title=Homecoming: Overcome Fear and Trauma to Reclaim Your Whole, Authentic Self |publisher=TarcherPerigee |isbn=978-0-593418-31-4 |url=https://drthema.com/homecoming/}} == Također pogledajte == * [[Američko psihološko udruženje]] * [[Beverly Daniel Tatum]] * [[Francis Sumner]] * [[Joy DeGruy]] * [[Kenneth i Mamie Clark]] * [[Lillian Comas-Díaz]] * [[Multikulturalno savjetovanje]] * [[Psihička trauma]] * [[Robert Williams (psiholog)|Robert Williams]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://drthema.com/ Službena stranica] {{en simbol}} * [https://gsep.pepperdine.edu/about/our-people/faculty/thema-bryant/ Biografija na Univerzitetu Pepperdine] {{en simbol}} * [https://www.apa.org/about/governance/president/thema-bryant Biografija na stranici [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]] {{en simbol}} * [https://www.apa.org/monitor/2023/01/thema-bryant Profil u časopisu ''Monitor on Psychology''] {{en simbol}} * [https://www.ted.com/talks/thema_bryant_why_we_need_to_decolonize_psychology "Zašto je potrebno dekolonizirati psihologiju" – TEDxNashville, 2022.] {{en simbol}} {{Predsjednici APA-e}} {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bryant, Thema}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Baltimore]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Američki naučnici]] [[Kategorija:Američki klinički psiholozi]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] ti68l7o0qr58387o0dl7i8f7xe2ijjc Christmas Songs by Sinatra 0 538825 3939300 3937538 2026-11-06T20:22:52Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939300 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Christmas Songs by Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Christmassongsbysinatra.jpg | objavljen = 4. oktobar 1948. gramafonska ploča | snimljen = 14. novembar 1944 – 5. novembar 1950. [[Hollywood]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[Božićne pjesme]] | trajanje = 23:53 | izdavač = [[Columbia Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Songs by Sinatra]]''<br/>(1947) | ovaj_album = ''Christmas Songs by Sinatra''<br/>(1948) | sljedeći_album = ''[[Frankly Sentimental]]''<br/>(1949) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r229290}}</ref> | zbirna2 = | zbirna2ocjena = | zbirna3 = | zbirna3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = <!-- da --> }} '''Christmas Songs by Sinatra''' treći je studijski [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. oktobra 1948. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]], u obliku seta od četiri ploče (koje se vrte brzinom od 78 okretaja u minuti) smještenih u pravi album, te kao 10-inčna LP ploča (CL 6019) koja sadrži kolekciju od osam prazničnih pjesama. Album je obuhvatao četiri pjesme koje su ranije objavljene kao [[Muzički singl|singlovi]] (od kojih je jedna snimljena četiri godine ranije, 1944), te četiri pjesme koje nisu bile objavljene kao singlovi – jednu snimljenu 3. jula 1947. ("Have Yourself a Merry Little Christmas") i tri snimljene 28. decembra 1947. posebno za ovaj album. Izdavačka kuća [[Columbia Records|Columbia]] je tokom narednih godina više puta ponovo objavljivala ovaj album, uz izmijenjene redoslijede pjesama i drugačiji dizajn omota. Godine 1957. pojavilo se prvo izdanje na 12-inčnoj ploči pod nazivom *Christmas Dreaming* (CL 1032), kojem su dodane pjesme "Christmas Dreaming (A Little Early This Year)" (snimljena 3. jula 1947) i "Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!" (snimljena 5. novembra 1950). Ipak, potonja pjesma je izbačena iz kasnijih izdanja kada je album ponovo objavljen pod naslovom "Have Yourself a Merry Little Christmas" (Harmony HS 11200) u oktobru 1966. Ta verzija je 21. decembra 1968. dospjela na 42. mjesto [[Billboard]]ove top-liste božićnih albuma ("Best Bets For Christmas").<ref>"Billboard Best Bets For Christmas." Billboard, vol. 80, no. 51, December 21, 1968, p. 69. worldradiohistory.com</ref> Godine 1994. objavljena je kompilacija koja sadrži osam pjesama s albuma iz 1948. (tri originalne verzije i pet alternativnih verzija koje ranije nisu bile objavljene), zajedno s još dvije božićne pjesme koje je Sinatra snimio za izdavačku kuću Columbia. Kompilacija također uključuje uvod koji govori jedan general, kao i četiri snimka s proba ili radijskih emisija; te pjesme su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bile distribuirane američkim vojnicima isključivo putem tzv. *V-Discs* ploča.<ref>"(Liner notes)”, ''Christmas Songs by Sinatra'', Columbia Records, 1994, CK 66413</ref> Stilizirana papirna replika [[Long play|LP]] ploče, s originalnim dizajnom omota iz 1948. na kojem je prikazana jelka, istaknuto se pojavljuje u službenom muzičkom spotu za Sinatrinu pjesmu "Let It Snow!. Let It Snow! Let It Snow!"<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=sE3uRRFVsmc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/sE3uRRFVsmc |archive-date=21. 12. 2021 |url-status=live|title=Frank Sinatra - Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow! (Official Music Video) |author=<!--Not stated--> |date=19. 11. 2020 |website=YouTube |publisher=Frank Sinatra Vevo |access-date=19. 11. 2020}}{{cbignore}}</ref> Međutim, verzija albuma iz 1948. nije sadržavala tu pjesmu. == Spisak pjesama == === 1948 – 78 o/min – 4 ploče<ref>{{Cite web |last=Albin |first=Steve |date=14. 11. 2021 |title=Frank Sinatra - The Columbia Years — 1942 - 1946 |url=https://www.jazzdiscography.com/Artists/Sinatra/columbia1.php |access-date=4. 12. 2022 |website=www.jazzdiscography.com}}</ref> === {{Spisak pjesama | naslov = '''Disk 1 (Columbia)''' | naziv1 = [[Silent Night]] | trajanje1 = | bilješka1 = (8/27/45) | naziv2 = Adeste Fideles" "(All Ye Faithful) | trajanje2 = | bilješka2 = (8/8/46) }} {{Spisak pjesama | naslov = '''Disk 2 (Columbia)''' | naziv1 = [[White Christmas]] | trajanje1 = | bilješka1 = (11/14/44) | naziv2 = Jingle Bells | trajanje2 = | bilješka2 = (8/8/46) }} {{Spisak pjesama | naslov = '''Disk 3 (Columbia)''' | naziv1 = [[O Little Town of Bethlehem]] | trajanje1 = | bilješka1 = (12/28/47) | naziv2 = It Came Upon a Midnight Clear | trajanje2 = | bilješka2 = (12/28/47) }} {{Spisak pjesama | naslov = '''Disk 4 (Columbia)''' | naziv1 = [[Have Yourself a Merry Little Christmas]] | trajanje1 = | bilješka1 = (7/3/47) | naziv2 = Santa Claus is Comin' to Town | trajanje2 = | bilješka2 = (12/28/47) }} === LP ploča od 10 inča iz 1948. (Columbia) === {{Spisak pjesama | naslov = '''Strana A''' | naziv1 = [[White Christmas]] | trajanje1 = | bilješka1 = | naziv2 = Jingle Bells | trajanje2 = | bilješka2 = | naziv3 = Silent Night | trajanje3 = | bilješka3 = | naziv4 = Adeste Fideles | trajanje4 = | bilješka4 = }} {{Spisak pjesama | naslov = '''Strana B''' | naziv1 = [[O Little Town of Bethlehem]] | trajanje1 = | bilješka1 = | naziv2 = [[It Came Upon a Midnight Clear]] | trajanje2 = | bilješka2 = | naziv3 = [[Have Yourself a Merry Little Christmas]] | trajanje3 = | bilješka3 = | naziv4 = [[Santa Claus is Comin' to Town]] | trajanje4 = | bilješka4 = }} === Kompilacijski album iz 1994: CD / Spisak pjesama === {{Spisak pjesama | naziv1 = [[White Christmas (pjesma)|White Christmas]]+ | trajanje1 = 3:29 | bilješka1 = [[Irving Berlin]] | naziv2 = [[Silent Night (pjesma)|Silent Night]]+ | trajanje2 = 3:16 | bilješka2 = [[Josef Mohr]], [[Franz Gruber (muzičar)|Franz X. Gruber]] | naziv3 = [[Adeste Fideles]] (O, Come All Ye Faithful) | trajanje3 = 2:36 | bilješka3 = [[Frederick Oakeley]], [[John Francis Wade]] | naziv4 = [[Jingle Bells]]+ | trajanje4 = 2:35 | bilješka4 = [[James Pierpont (muzičar)|James Pierpont]] | naziv5 = [[Have Yourself a Merry Little Christmas]] | trajanje5 = 2:33 | bilješka5 = [[Ralph Blane]], [[Hugh Martin]] | naziv6 = Christmas Dreaming (A Little Early This Year) | trajanje6 = 2:57 | bilješka6 = [[Irving Gordon]], Lester Lee | naziv7 = [[It Came Upon the Midnight Clear]]+ | trajanje7 = 3:31 | bilješka7 = [[Edmund Sears]], [[Richard Storrs Willis]] | naziv8 = [[O Little Town of Bethlehem]] | trajanje8 = 3:03 | bilješka8 = [[Phillips Brooks]], [[Lewis Redner]] | naziv9 = [[Santa Claus is Coming to Town]]+ | trajanje9 = 2:33 | bilješka9 = [[J. Fred Coots]], [[Haven Gillespie]] | naziv10 = [[Let It Snow|Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!]] | trajanje10 = 2:35 | bilješka10 = [[Sammy Cahn]], [[Jule Styne]] | naziv11 = Introduction by General Reynolds, Chief of Special Services | trajanje11 = 0:59 | bilješka11 = | naziv12 = Medley: "O, Little Town of Bethlehem"/"[[Joy to the World]]"/"White Christmas" | trajanje12 = 5:15 | bilješka12 = Brooks, Redner/([[Isaac Watts]], [[Lowell Mason]])/(Berlin) | naziv13 = [[Ellens dritter Gesang|Ave Maria]]^ | trajanje13 = 3:28 | bilješka13 = [[Franz Schubert]] | naziv14 = [[Winter Wonderland]]^ | trajanje14 = 2:03 | bilješka14 = [[Felix Bernard]], [[Richard Bernhard Smith|Richard B. Smith]] | naziv15 = [[The Lord's Prayer (Albert Hay Malotte)|The Lord's Prayer]]^ | trajanje15 = 3:34 | bilješka15 = [[Albert Hay Malotte]] }} + ranije neobjavljena alternativna verzija<br/>^ ranije neobjavljeno == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000849558| label= Songs by Sinatra | accessdate= 13:48, 22 October 2026 (UTC) }} * [https://www.discogs.com/master/616220-Frank-Sinatra-Christmas-Songs-By-Sinatra ''Christmas Songs by Sinatra''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1948.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] t3jqn5ix6zeqzsw2ltvsl5gptfkw735 Frankly Sentimental 0 538826 3939319 3937536 2026-11-06T20:27:38Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939319 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Frankly Sentimental | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Franklysentimental.jpg | objavljen = 20. juni 1949. | snimljen = 30. juli 1946 – 9. novembar 1947. [[Hollywood]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[božićne pjesme]] | trajanje = 23:53 | izdavač = [[Columbia Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Christmas Songs by Sinatra]]''<br/>(1948) | ovaj_album = ''Frankly Sentimental''<br/>(1949) | sljedeći_album = ''[[Dedicated to You (Frank Sinatra)|Dedicated to You]]''<br/>(1950) }} '''Frankly Sentimental''' četvrti je studijski [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 20. juna 1949. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]], kao komplet od četiri ploče od 78 obrtaja u minuti te kao [[Long play|LP]] album od 10 inča.<ref>{{cite web |title=Frankly Sentimental - Frank Sinatra {{!}} Album |work=AllMusic |url=https://www.allmusic.com/album/frankly-sentimental-mw0001880404 |language=en}}</ref> Aranžmane i dirigovanje potpisuje [[Axel Stordahl]] sa svojim orkestrom. Album se sastoji od osam pjesama snimljenih tokom osam zasebnih sesija 1946. i 1947.<ref>{{cite news |last1=Dalton |first1=Mildred |title=The Turn Table |work=Johnson City Press |date=11. 9. 1949 |page=B8}}</ref> == Prijem == John Riley je u listu ''[[The Boston Globe]]'' napisao da Sinatra "pjeva na prilično bezličan način, koji ne uspijeva probuditi interes slušaoca čak ni kod dobrih pjesama... kroz neke od njih, posebno 'Body and Soul', Frankie se doslovno probija kao da je riječ o teškom i zamornom zadatku... dok u drugim pjesmama pjeva tiho i jednostavno, što zapravo pojačava, a ne umanjuje dojam pjesme... neke su dobro izvedene... dok su druge jedva vrijedne pažnje".<ref>{{cite news |last1=Riley |first1=John |title=Pop Records: Sinatra Sings Frankly Sentimental Songs |work=The Boston Globe |date=10. 7. 1949 |page=A14}}</ref> [[Harold Ober]] iz novina "Asbury Park Press" primijetio je da su "neke od numera poznate muzičke numere, sve su – kako sam naslov sugeriše – sentimentalne, a izvedene su u Sinatrinom najboljem stilu".<ref>{{cite news |last1=Ober |first1=Harold |title=Record Roundup |work=Asbury Park Press |date=24. 7. 1949 |page=5}}</ref> List "The Springfield Sunday Republican" naveo je da je "svaka od ovih numera, koje su svima dobro poznate, mogla biti napisana upravo za ovog vitkog pjevača, jer su tako savršeno prilagođene njegovom stilu... zapravo, to je i jedina manja zamjerka – čovjek bi poželio da barem jedna pjesma ima znatno drugačiji tempo... ipak, album je odličan".<ref>{{cite news |last1=Smith |first1=Wayne C. |title=New Recordings In Lighter Vein |work=The Springfield Sunday Republican |date=3. 7. 1949 |page=A19}}</ref> [[George Mangus]] iz lista ''[[The Miami Herald]]'' iznio je mišljenje da "izdavačka kuća Columbia s vremena na vrijeme objavi album koji u vrlo kratkom roku postaje rijedak i dragocjen... predviđamo da će i ovaj album biti jedna od takvih kolekcija".<ref>{{cite news |last1=Mangus |first1=George |title=Pop Platters Parade |work=The Miami Herald |date=17. 7. 1949 |page=E11}}</ref> == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[Body and Soul (1930)|Body and Soul]] | trajanje1 = 3:19 | bilješka1 = E. Heyman, R. Sour, F. Eyton, J. Green | naziv2 = [[Laura (1945)|Laura]] | trajanje2 = 3:12 | bilješka2 = [[David Raksin]], [[Johnny Mercer]] | naziv3 = [[Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)|Fools Rush In]] | trajanje3 = 3:04 | bilješka3 = Mercer, [[Rube Bloom]] | naziv4 = [[Spring Is Here]] | trajanje4 = 2:43 | bilješka4 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv5 = [[One For My Baby (And One More For The Road)]] | trajanje5 = | bilješka5 = [[Harold Arlen]], Mercer | naziv6 = [[Guess I'll Hang My Tears Out to Dry]] | trajanje6 = | bilješka6 = [[Jule Styne]], [[Sammy Cahn]] | naziv7 = When You Awake | trajanje7 = | bilješka7 = [[Henry Nemo]] | naziv8 = [[It Never Entered My Mind]] | trajanje8 = 3:34 | bilješka8 = Rodgers, Hart }} == Muzičari == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Axel Stordahl]] – aranžer, dirigent * Značajni muzičari iz Los Anđelesa – 1946 do 1947: ** [[Heinie Beau]] ** [[Clyde Hurley]] ** [[Dave Barbour]] * Značajni muzičari iz New Yorka – 1947: ** [[Ernie Caceres]] ** [[Toots Mondello]] ** [[Hymie Schertzer]] ** [[Chris Griffin]] ** [[Bobby Hackett]] ** [[Johnny Guarnieri]] ** [[Trigger Alpert]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0001880404| label= Frankly Sentimental | accessdate= 13:49, 22 October 2026 (UTC) }} * [https://www.discogs.com/master/906960-Frank-Sinatra-Frankly-Sentimental ''Frankly Sentimental''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1949.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] qdthzl112a0x9qsqu532x5e30gm6ulu Songs for Young Lovers 0 538843 3939396 3937526 2026-11-06T20:57:18Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939396 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Songs for Young Lovers | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Songsforyounglovers.jpg | objavljen = 4. januar 1954.<ref>[https://books.google.com/books?id=xB4EAAAAMBAJ&dq=sinatra+songs+for+young+lovers&pg=PA34 ''Billboard'' January 30, 1954]</ref> | snimljen = 5-6. novembar 1953. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 21:42 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Sing and Dance with Frank Sinatra]]''<br/>(1950) | ovaj_album = ''Songs for Young Lovers''<br/>(1954) | sljedeći_album = ''[[Swing Easy!]]''<br/>(1954) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|4.5|5}} <ref name=allmusic>{{AllMusic|class=album|id=r26363}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = <!-- da --> }} '''Sing and Dance with Frank Sinatra''' sedmi je studijski [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], i njegov prvi objavljen za izdavačku kuću [[Capitol Records]]. Objavljen je kao album od 8 pjesama na ploči prečnika 10 inča (Capitol H-488), kao i u formatu EP-a (ploče koje se vrte brzinom od 45 okretaja u minuti),<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Capitol Buyboard (advertisement)|url=https://books.google.com/books?id=zxkEAAAAMBAJ&q=%22Frank+Sinatra%22+%22Songs+for+Young+Lovers%22&pg=PA32-IA1 |newspaper=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |page=29 |date=8. 1. 1955 |access-date=15. 12. 2015}}</ref> ali je to bio prvi Sinatrin "album" koji nije imao izdanje na pločama od 78 okretaja u minuti. Godine 2002. uvršten je među 50 snimaka koje je te godine [[Kongresna biblioteka]] odabrala za [[Nacionalni registar snimaka]]. == Pozadina == Prije prelaska u Capitol, Sinatra je već počeo mijenjati svoj muzički izraz. Iskustvo stečeno u noćnim klubovima [[Las Vegas]]a donijelo mu je zreliji zvuk, prožet [[džez]]om, koji pritom nije izgubio svoju intimnost. Osim toga, veliki uspjeh filma ''[[Odavde do vječnosti]]'' ulio mu je novu dozu samopouzdanja.<ref name=onetwenty /> Sinatra sada pjeva sa sigurnošću koja proizlazi iz iskustva preživljavanja.<ref name=amore /> Uspio je nagovoriti svog novog producenta, [[Voyle Gilmore|Voylea Gilmorea]], da snime muzičke aranžmane koje je izvodio u klubovima Riviera i Sands. Dok je Sinatra uživo nastupao uz pratnju osam muzičara, za potrebe studijskog snimanja angažovano ih je jedanaest; to vjerovatno ukazuje na to da je orkestar za koncerte bila nešto skromnija.<ref name=onetwenty>Friedwald pp. 120-121</ref> == Snimanje == Orkestromm je dirigovao [[Nelson Riddle]], a sesije za ovaj album i prethodne singlove ("I've Got the World on a String" i "From Here to Eternity") označile su početak dugogodišnje saradnje između aranžera i pjevača, koja je potrajala narednih dvadeset godina. Sve aranžmane potpisao je [[George Siravo]], jedan od aranžera s kojima je Sinatra sarađivao dok je bio pod ugovorom s izdavačkom kućom [[Columbia Records]], izuzev pjesme "Like Someone in Love", koju je aranžirao Riddle.<ref>Friedwald p. 182</ref> Sinatra je koristio Siravove notne zapise tokom svojih nastupa u noćnim klubovima u tom periodu; studijski muzičari bili su iznenađeni njihovim istrošenim stanjem, što je odudaralo od novih notnih zapisa koji su se obično dijelili na ovakvim snimanjima.<ref name=onetwenty /> Album ''Songs for Young Lovers'' slijedio je obrazac sličan Sinatrinim prethodnim izdanjima za Columbia Records – umjesto sastavljanja potencijalno neujednačene kolekcije starih hitova, pjesme su bile novo snimljene i koncipirane oko određene teme ili ideje. Ovoga puta pjevač je imao veću umjetničku slobodu, a producent Voyle Gilmore podržao je dosljedan koncept albuma. Osim toga, najsavremeniji studiji izdavačke kuće Capitol omogućavali su postizanje detaljnijeg zvuka, što je Riddleu pružilo veću slobodu pri izradi aranžmana i orkestracije. == Objavljivanje == Album je prvobitno objavljen u januaru 1954. Na omotu albuma prikazan je mladi par u intimnoj šetnji u mraku, dok se u prvom planu Sinatra naslanja na stub ulične rasvjete.<ref name=amore>{{cite book |last=Rotella |first=Mark |date=2010 |title=Amore: The Story of Italian American Song |url=https://books.google.com/books?id=zoYnI2TZg1kC&q=%22Frank+Sinatra%22+%22Songs+for+Young+Lovers%22&pg=PT188 |publisher=Macmillan |isbn=9781429978477}}</ref> Godine 1955. ovih osam pjesama spojeno je s osam pjesama s desetoinčnog albuma ''Swing Easy!'' u novo izdanje – LP ploču od 12 inča (Capitol W-587) koja je sadržavala 16 pjesama i nosila naziv ''[[Swing Easy]]!''. To izdanje koristilo je naslovnicu albuma ''Swing Easy!'', ali je sadržavalo i umanjeni prikaz naslovnice albuma ''Songs for Young Lovers''. Godine 1962. album iz 1954. – koji je prvobitno sadržavao 8 pjesama i bio objavljen na ploči od 10 inča – ponovo je izdat kao LP od 12 inča sa 12 pjesama (Capitol W-1432), uz dodatak četiri nove numere: "Someone To Watch Over Me", "My One And Only Love", "It Worries Me" i "I Can Read Between the Lines". Omot novog izdanja sadržavao je dizajne omota oba prethodna izdanja.<ref>{{Cite web|url=http://sinatrafamily.com/album/songs-for-young-lovers-441/|title = Home}}</ref><ref>[http://www.discogs.com/Frank-Sinatra-Songs-For-Young-Lovers/release/3169675 Capitol Records – W-1432] at [[Discogs]]</ref> Godine 1971. album je ponovo objavljen pod nazivom ''[[My One and Only Love]]'', ovoga puta sa deset pjesama. == Uticaj == Na Nelsona Riddlea uticali su Siravovi aranžmani, kao i način na koji su oni savršeno odgovarali Sinatri. Oba aranžera su znala da aranžmani treba da budu zanimljivi, ali da nikada ne smiju zasjeniti pjevača. Dok je Siravo bio ukorijenjen u swingu, Riddle je izašao iz tih okvira. Budući da je Riddle dobio priznanje, a Siravo nije, Siravo je počeo osjećati ogorčenost zbog tog zanemarivanja. Iako ni na koji način nije bio odgovoran za izostanak zasluženog priznanja, Riddle je kasnije uputio lično izvinjenje.<ref name=onetwenty /> Godine 2002. ovo je bio jedan od 50 snimaka koje je Kongresna biblioteka te godine odabrala za uvrštavanje u Nacionalni registar snimaka.<ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/loc/lcib/0401/nrr-02.html |title=National Recording Registry 2002 |date=januar 2004 |website=National Recording Registry |publisher=Library of Congress |access-date=10. 12. 2014}}</ref> == Spisak pjesama na originalnom albumu == {{Spisak pjesama | naslov = Strana 1 | naziv1 = [[My Funny Valentine]] | trajanje1 = 2:31 | bilješka1 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv2 = [[The Boy Next Door (pjesma)|The Girl Next Door]] | trajanje2 = 2:38 | bilješka2 = [[Ralph Blane]], [[Hugh Martin]] | naziv3 = [[A Foggy Day]] | trajanje3 = 2:39 | bilješka3 = [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv4 = [[Like Someone in Love]] | trajanje4 = 3:10 | bilješka4 = [[Jimmy Van Heusen]], [[Johnny Burke]] }} {{Spisak pjesama | naslov = Strana 2 | naziv1 = [[I Get a Kick Out of You]] | trajanje1 = 2:55 | bilješka1 = [[Cole Porter]] | naziv2 = [[Little Girl Blue (pjesma)|Little Girl Blue]] | trajanje2 = 2:54 | bilješka2 = Rodgers, Hart | naziv3 = [[They Can't Take That Away from Me]] | trajanje3 = 1:58 | bilješka3 = [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv4 = [[Violets for Your Furs]] | trajanje4 = 3:05 | bilješka4 = [[Tom Adair]], [[Matt Dennis]] }} == Prošireni spisak pjesama na LP-u == {{Spisak pjesama | naziv1 = The Girl Next Door | trajanje1 = 2:38 | bilješka1 = [[Ralph Blane]], [[Hugh Martin]] | naziv2 = [[They Can't Take That Away from Me]] | trajanje2 = 1:58 | bilješka2 = [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv3 = [[Violets for Your Furs]] | trajanje3 = 3:05 | bilješka3 = [[Tom Adair]], [[Matt Dennis]] | naziv4 = [[Someone to Watch Over Me (pjesma)|Someone to Watch Over Me]] | trajanje4 = 2:56 | bilješka4 = [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv5 = [[My One and Only Love]] | trajanje5 = 3:11 | bilješka5 = [[Guy Wood]], [[Robert Mellin]] | naziv6 = [[Little Girl Blue (song)|Little Girl Blue]] | trajanje6 = 2:54 | bilješka6 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv7 = [[Like Someone in Love]] | trajanje7 = 3:10 | bilješka7 = [[Jimmy Van Heusen]], [[Johnny Burke]] | naziv8 = [[A Foggy Day]] | trajanje8 = 2:39 | bilješka8 = [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv9 = It Worries Me | trajanje9 = 2:52 | bilješka9 = Bix Reichner, Reichel Schulz, [[Carl Sigman]] | naziv10 = I Can Read Between the Lines | trajanje10 = 2:47 | bilješka10 = Sid Frank, Ramon Getzov | naziv11 = [[I Get a Kick Out of You]] | trajanje11 = 2:55 | bilješka11 = [[Cole Porter]] | naziv12 = [[My Funny Valentine]] | trajanje12 = 2:31 | bilješka12 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – dirigent, aranžer (za "Like Someone In Love") * [[George Siravo]] – aranžer (za sve pjesme osim "Like Someone In Love") * [[Hollywood String Quartet]]<ref>{{cite book|last=Granata|first=Charles L.|title=Sessions with Sinatra: Frank Sinatra and the Art of Recording|url=https://books.google.com/books?id=lXZvTzc-9PwC&pg=PA133|date=2003|publisher=Chicago Review Press|page=91|isbn=978-1-61374-281-5}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book|last=Friedwald|first=Will|title=Sinatra! the Song is You: A Singer's Art|url=https://books.google.com/books?id=gCBrW4AtY8QC&pg=PA483|year=1995|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-684-19368-7}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000851214| label= Songs for Young Lovers | accessdate= 09:08, 27 October 2026 (UTC) }} * [https://www.discogs.com/master/275757-Frank-Sinatra-Songs-For-Young-Lovers ''Songs for Young Lovers''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1954.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] cwz7c6nmei0q7tzhmc6fnabq2q43u0u George Armitage Miller 0 538845 3939455 3936946 2026-11-06T21:06:25Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939455 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = George Armitage Miller | slika = George Armitage Miller.jpg | slika_širina = | naslov = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1920|2|3}} | mjesto_rođenja = [[Charleston (Zapadna Virginia)|Charleston]], [[Zapadna Virginia]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2012|7|22|1920|2|3}} | mjesto_smrti = [[Plainsboro]], [[New Jersey]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * [[Psihologija]] * [[Kognitivna nauka]] * [[Psiholingvistika]] * [[Kognitivna psihologija]] }} | radna_institucija = {{Plainlist| * [[Univerzitet Princeton]] * [[Univerzitet Harvard]] * [[Masačusetski institut za tehnologiju]] * [[Rockefellerov univerzitet]] * [[Univerzitet u Alabami]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Univerzitet "George Washington"]] * [[Univerzitet u Alabami]] (BA, MA) * [[Univerzitet Harvard]] (MA, PhD) }} | doktorski_mentor = [[Stanley Smith Stevens]] | doktorski_studenti = {{Plainlist| * [[George Sperling]] * [[Ulric Neisser]] }} | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * Rad "Magični broj sedam, plus ili minus dva" * Razvoj leksičke baze [[WordNet]] * Doprinos razvoju [[kognitivna psihologija|kognitivne psihologije]] i [[psiholingvistika|psiholingvistike]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nacionalna medalja za nauku]] (1991) * Medalja Louis E. Levy (1991) * Nagrada za životni doprinos psihologiji Američkog psihološkog udruženja (2003) }} | religija = | fusnote = }} '''George Armitage Miller''' (3. februar 1920 – 22. juli 2012) bio je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Psihologija|psiholog]] i jedan od osnivača [[kognitivna psihologija|kognitivne psihologije]] i šireg područja [[kognitivna nauka|kognitivne nauke]]. Dao je značajan doprinos i razvoju [[psiholingvistika|psiholingvistike]].<ref name="NYTimes">{{cite news |last=Vitello |first=Paul |date=1. 8. 2012 |title=George A. Miller, a pioneer in cognitive psychology, is dead at 92 |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2012/08/02/us/george-a-miller-cognitive-psychology-pioneer-dies-at-92.html |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Miller je napisao nekoliko knjiga i vodio razvoj sistema [[WordNet]]. Autor je poznatog naučnog rada "[[Magični broj sedam, plus ili minus dva]]", objavljenog 1956, u kojem je razmatrao ograničenja ljudske sposobnosti obrade informacija. Dobio je brojna priznanja, među kojima je i [[Nacionalna medalja za nauku]] Sjedinjenih Američkih Država. Miller je započeo naučnu karijeru u vrijeme kada je u psihologiji prevladavao [[biheviorizam]], pravac koji je naglašavao proučavanje ponašanja koje se može opažati, a mentalne procese uglavnom isključivao iz neposrednog naučnog istraživanja. Suprotstavljajući se takvom pristupu, Miller je razvijao eksperimentalne postupke i primjenjivao matematičke metode u proučavanju mentalnih procesa, naročito [[govor]]a i jezika. Radio je prvenstveno na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], [[Masačusetski institut za tehnologiju|Masačusetskom institutu za tehnologiju]] (MIT) i [[Univerzitet Princeton|Univerzitetu Princeton]]. Bio je jedan od pionira [[Psiholingvistika|psiholingvistike]] i među istaknutim učesnicima u razvoju [[Kognitivna nauka|kognitivne nauke]] kao interdisciplinarnog područja, naročito tokom druge polovine 20. stoljeća. Sarađivao je s brojnim istraživačima, među kojima je bio i [[Noam Chomsky]]. Njegov rad pomogao je da se proučavanje mentalnih procesa poveže s teorijom informacija, računarskim modelima i [[Lingvistika|lingvistikom]]. U istraživanju objavljenom 2002. godine u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'', Miller je zauzeo 20. mjesto na listi 100 najistaknutijih psihologa 20. stoljeća, sastavljenoj prema procjeni njihove naučne istaknutosti i utjecaja.<ref name="Haggbloom_2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Jason E. |last3=Jones |first3=Vinessa K. |last4=Yarbrough |first4=Gary L. |last5=Russell |first5=Tenea M. |last6=Borecky |first6=Chris M. |last7=McGahhey |first7=Reagan |last8=Powell |first8=John L. III |date=2002 |title=The 100 most eminent psychologists of the 20th century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |url=https://www.apa.org/monitor/julaug02/eminent |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === Miller je rođen 3. februara 1920. u [[Charleston]]u, u saveznoj državi [[Zapadna Virginia|Zapadnoj Virginiji]], kao sin Georgea E. Millera, rukovodioca u čeličnoj industriji, i Florence Armitage Miller, rođene Armitage.<ref name="NYTimes" /><ref name="Marquis">{{cite web |title=Profile details: George Armitage Miller |website=Marquis Who's Who |url=http://search.marquiswhoswho.com/profile/100002520559 |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Njegovi roditelji razveli su se ubrzo nakon njegovog rođenja, pa je odrastao s majkom. Tokom [[Velika depresija|Velike depresije]] pohađao je javnu školu, a 1937. završio je Srednju školu "Charleston". S majkom i očuhom preselio se u [[Washington]], gdje je godinu dana studirao na [[Univerzitet "George Washington"|Univerzitetu "George Washington"]]. Njegova porodica pripadala je pokretu [[Kršćanska nauka]], čije je učenje naglašavalo oslanjanje na molitvu umjesto na medicinsko liječenje. Nakon što je njegov očuh premješten u [[Birmingham]], u saveznoj državi [[Alabama|Alabami]], Miller je nastavio studij na [[Univerzitet u Alabami|Univerzitetu u Alabami]].<ref name="PsycNet" /> Godine 1940. diplomirao je [[historija|historiju]] i govorništvo, a 1941. magistrirao govorništvo na [[Univerzitet u Alabami|Univerzitetu u Alabami]]. Na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]] stekao je zvanje magistra [[Psihologija|psihologije]] 1944, a doktorat iz psihologije 1946.<ref name="Rockefeller_Miller">{{cite web |last=Association for Psychological Science |date=1. 1. 1989 |title=Miller, George A. |publisher=The Rockefeller University |url=https://digitalcommons.rockefeller.edu/faculty-members/120 |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija na [[Univerzitet u Alabami|Univerzitetu u Alabami]] učestvovao je u radu dramskog kluba, što je dodatno podstaklo njegovo interesovanje za nastavu na Odsjeku za govorništvo. Na njegovo usmjerenje utjecao je i profesor Donald Ramsdell, koji ga je upoznao s psihologijom.<ref name="PsycNet">{{cite journal |date=1991 |title=Gold Medal Awards for Life Achievement: George Armitage Miller |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=4 |pages=326–328 |doi=10.1037/0003-066X.46.4.326 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.4.326 |url-access=subscription |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Na postdiplomskom studiju na Harvardu radio je u Laboratoriji za psihoakustiku, pod nadzorom [[Stanley Smith Stevens|Stanleyja Smitha Stevensa]]. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] istraživao je vojnu glasovnu komunikaciju za potrebe Komunikacijskog korpusa američke vojske. Doktorsku disertaciju, naslovljenu ''Optimalno oblikovanje signala za ometanje'', odbranio je 1946. Disertacija je bila označena kao strogo povjerljiv dokument američke vojske.<ref name="PsycNet" /> === Naučna karijera === Nakon doktoriranja Miller je ostao na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]] kao naučni saradnik, gdje je nastavio istraživati [[govor]] i [[sluh]]. Godine 1948. imenovan je docentom psihologije. Kurs o jeziku i komunikaciji koji je razvio poslužio je kao osnova za njegovu prvu značajniju knjigu, ''Jezik i komunikacija'', objavljenu 1951.<ref name="Miller_1951">{{cite book |last=Miller |first=George Armitage |date=1951 |title=Language and Communication |publisher=McGraw-Hill |url=https://books.google.ba/books/about/Language_and_Communication.html?id=zQINAAAAIAAJ |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1950. uzeo je slobodnu akademsku godinu i proveo je kao gostujući istraživač na [[Institutu za napredne studije]] u [[Princeton]]u, gdje se posvetio [[Matematika|matematici]]. Tokom tog perioda sprijateljio se s fizičarom [[J. Robert Oppenheimer|J. Robertom Oppenheimerom]], s kojim je igrao skvoš.<ref name="Pais_2006">{{cite book |last=Pais |first=Abraham |date=2006 |title=J. Robert Oppenheimer: A Life |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516673-6 |doi=10.1093/oso/9780195166736.001.0001 |url-access=subscription |url=https://academic.oup.com/book/53308 |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1951. Miller je prešao na [[Masačusetski institut za tehnologiju|MIT]], gdje je imenovan vanrednim profesorom psihologije. Vodio je psihološku istraživačku grupu u [[Laboratorija Lincoln na MIT-u|Laboratoriji Lincoln na MIT-u]] i bavio se glasovnom komunikacijom i [[ljudski faktori|ljudskim faktorima]] u tehničkim sistemima. Jedan od rezultata tog istraživanja bilo je utvrđivanje minimalnih govornih karakteristika potrebnih da bi govor ostao razumljiv. Na osnovu tih istraživanja pozvan je da 1955. održi izlaganje na skupu Istočnog psihološkog udruženja. Izlaganje pod naslovom "Magični broj sedam, plus ili minus dva" kasnije je prošireno i objavljeno kao naučni rad koji je postao jedno od najutjecajnijih djela [[Kognitivna psihologija|kognitivne psihologije]].<ref name="PsycNet" /> Miller se 1955. vratio na [[Univerzitet Harvard]] kao vanredni profesor sa stalnim zaposlenjem, a 1958. imenovan je redovnim profesorom. Njegova istraživanja sve su se više usmjeravala na odnos jezika i ljudske spoznaje.<ref name="PsycNet" /> Na Harvardu je upoznao mladog [[Noam Chomsky|Noama Chomskog]], koji će također postati jedna od istaknutih ličnosti [[Kognitivna nauka|kognitivne nauke]]. Njih dvojica provela su jedno ljeto na [[Univerzitet Stanford|Univerzitetu Stanford]], gdje su njihove porodice dijelile kuću. Akademske 1958/1959. Miller je privremeno napustio Harvard i pridružio se [[Centar za napredne studije bihevioralnih nauka|Centru za napredne studije bihevioralnih nauka]] u [[Palo Alto|Palo Altu]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]], koji je kasnije povezan s [[Univerzitet Stanford|Univerzitetom Stanford]].<ref name="APS">{{cite web |last=Hébert |first=Richard |date=1. 6. 2006 |title=The Miller’s Tale |website=Association for Psychological Science - APS |url=https://www.psychologicalscience.org/observer/the-millers-tale |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Tamo je s [[Eugene Galanter|Eugeneom Galanterom]] i [[Karl H. Pribram|Karlom Pribramom]] radio na knjizi ''Planovi i struktura ponašanja'', objavljenoj 1960.<ref name="Miller_Galanter_Pribram_1960">{{cite book |last1=Miller |first1=George Armitage |last2=Galanter |first2=Eugene |last3=Pribram |first3=Karl H. |date=1960 |title=Plans and the Structure of Behavior |publisher=Holt, Rinehart and Winston |isbn=978-0-03-010075-8 |url=https://books.google.ba/books/about/Plans_and_the_Structure_of_Behavior.html?id=3UgAAAAAMAAJ |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Iste godine Miller je s [[Jerome Bruner|Jeromeom S. Brunerom]] osnovao Centar za kognitivne studije na Univerzitetu Harvard.<ref name="NYTimes" /><ref name="PsycNet" /> Osnivanje centra predstavljalo je važan korak u razvoju pristupa koji je mentalne procese smatrao legitimnim predmetom naučnog istraživanja, nasuprot tada dominantnom biheviorizmu. Centar je ugostio istaknute istraživače, među kojima su bili [[Jean Piaget]], [[Alexander Luria]] i [[Noam Chomsky]].<ref name="APS" /> Miller je kasnije bio i šef Odsjeka za psihologiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]].<ref name="PsycNet" /> Imao ulogu i u angažovanju [[Timothy Leary|Timothyja Learyja]] na Harvardu. Poznavao ga je još sa [[Univerzitet u Alabami|Univerziteta u Alabami]], gdje je Miller predavao psihologiju, a Leary studirao i diplomirao u tom području. Godine 1967. Miller je na [[Rockefellerov univerzitet|Rockefellerovom univerzitetu]] radio kao gostujući profesor.<ref name="Marquis" /> Od 1968. do 1979. bio je profesor na tom univerzitetu, a potom je do 1982. nastavio raditi kao pridruženi profesor.<ref name="APS" /> Nakon izbora novog predsjednika Rockefellerovog univerziteta prešao je na [[Univerzitet Princeton]], gdje je imenovan uglednim univerzitetskim profesorom psihologije.<ref name="PsycNet" /><ref name="LATimes">{{cite news |last=Haugh II |first=Thomas M. |date=6. 8. 2012 |title=George A. Miller dies at 92; pioneer of cognitive psychology |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-george-miller-20120806,0,6416902.story |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Lindzey">{{cite book |last=Murchison |first=Carl |date=1961 |title=A History of Psychology in Autobiography |publisher=Russel and Russel |url=https://books.google.ba/books/about/A_History_of_Psychology_in_Autobiography.html?id=aIbk0QEACAAJ&redir_esc=y |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Na [[Univerzitet Princeton|Univerzitetu Princeton]] je 1986. pomogao u osnivanju Laboratorije za kognitivnu nauku i vodio program McDonnell-Pew za kognitivnu nauku.<ref name="PsycNet" /> Posebno značajan doprinos dao je pokretanjem projekta [[WordNet]] sredinom 1980-ih. Riječ je o leksičkoj bazi podataka [[Engleski jezik|engleskog jezika]] koja povezuje riječi prema njihovim semantičkim i leksičkim odnosima. WordNet je postao važan istraživački alat u [[Lingvistika|lingvistici]] i računarskoj obradi prirodnog jezika.<ref name="WordNet">{{cite web |last=Shiffman |first=Daniel |title=WordNet |url=http://www.shiffman.net/teaching/a2z/wordnet/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819161743/http://www.shiffman.net/teaching/a2z/wordnet/ |archive-date=19. 8. 2012 |url-status=dead |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Miller je na Princetonu kasnije stekao status profesora [[emeritus]]a i nastavio raditi kao viši istraživački psiholog. === Smrt === Miller je umro 22. jula 2012. u svom domu u [[Plainsboro]]u, u saveznoj državi [[New Jersey]], od komplikacija povezanih s [[pneumonija|upalu pluća]] i [[demencija|demencijom]].<ref name="LATimes" /> Iza njega su ostali supruga Margaret, sin Donnally James i kćerka Nancy Saunders iz prvog braka, pastorci David Skutch i Christopher Skutch te troje unučadi: Gavin Murray-Miller, Morgan Murray-Miller i Nathaniel James Miller.<ref name="Princeton">{{cite web |last=Hotchkiss |first=Michael |date=26. 7. 2012 |title=George Miller, Princeton psychology professor and cognitive pioneer, dies |url=https://www.princeton.edu/news/2012/07/26/george-miller-princeton-psychology-professor-and-cognitive-pioneer-dies |website=Princeton University |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Naučni rad i doprinosi == === Neposredno pamćenje i grupisanje informacija === Psiholog [[William James]] je u djelu ''[[Načela psihologije]]'' iz 1890. razlikovao primarno pamćenje, povezano sa sadržajima koji su neposredno prisutni u [[svijest]]i, od sekundarnog pamćenja, koje obuhvata ranija iskustva koja se mogu ponovo prizvati. Ova razlika predstavljala je jednu od ranijih koncepcija privremenog i dugotrajnog zadržavanja informacija, iako se Jamesovi pojmovi ne podudaraju u potpunosti s današnjim modelima [[Pamćenje|pamćenja]].<ref name="NationalAcademies_2005">{{cite book |author=National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |date=2005 |title=Memory: The Key to Consciousness |chapter=Memories of the Here and Now |location=Washington, DC |publisher=The National Academies Press |chapter-url=https://www.nationalacademies.org/read/10746/chapter/3 |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> U radu "Magični broj sedam, plus ili minus dva: Neka ograničenja naših kapaciteta za obradu informacija", objavljenom 1956. godine u časopisu ''[[Psychological Review]]'', Miller je razmatrao istraživanja o ograničenjima ljudske sposobnosti primanja, obrade i pamćenja informacija. Analizirao je rezultate zadataka apsolutnog prosuđivanja, neposrednog pamćenja i procjene broja predmeta bez pojedinačnog prebrojavanja. U različitim eksperimentalnim situacijama pojavljivali su se rezultati koji su upućivali na ograničen kapacitet, često izražen kao približno sedam jedinica, uz odstupanje od dvije jedinice u oba smjera.<ref name="Miller_1956">{{cite journal |last=Miller |first=George A. |date=1956 |title=The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information |journal=Psychological Review |volume=63 |issue=2 |pages=81–97 |doi=10.1037/h0043158 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fh0043158 |access-date=22. 10. 2026 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Miller, međutim, nije zaključio da sva tri skupa rezultata odražavaju jedan jedinstven mentalni mehanizam. U radu je upozorio da sličnost između uočenih ograničenja može biti slučajna te da su potrebna daljnja istraživanja kako bi se objasnili procesi koji stoje iza njih.<ref name="Cowan_2015">{{cite journal |last=Cowan |first=Nelson |date=2015 |title=George Miller’s magical number of immediate memory in retrospect: Observations on the faltering progression of science |journal=Psychological Review |volume=122 |issue=3 |pages=536–541 |doi=10.1037/a0039035 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0039035 |access-date=22. 10. 2026 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Važan dio Millerovog rada odnosio se na grupisanje informacija (''chunking''), odnosno organizovanje pojedinačnih elemenata u smislene cjeline koje se mogu obrađivati i pamtiti kao jedinstvene jedinice. Tako se, na primjer, niz slova može zapamtiti kao poznata skraćenica, umjesto kao nekoliko zasebnih znakova. Miller je ukazao na to da se organizovanjem i ponovnim kodiranjem informacija može povećati količina sadržaja koja se može zadržati u neposrednom pamćenju. Na taj način broj pojedinačnih elemenata nije nužno jednak broju jedinica koje osoba obrađuje kao cjeline.<ref name="Miller_1956" /><ref name="Cowan_2015" /> Millerov rad postao je jedan od najpoznatijih tekstova u historiji [[Kognitivna psihologija|kognitivne psihologije]], ali se njegov naslov često pojednostavljeno tumači kao tvrdnja da [[kratkotrajno pamćenje]] uvijek može zadržati tačno sedam elemenata, odnosno između pet i devet u svim okolnostima. Kasnija istraživanja osporila su takvo univerzalno tumačenje. [[Nelson Cowan]] je 2001, na osnovu pregleda eksperimentalnih rezultata, predložio da je kapacitet neposrednog zadržavanja informacija u nekim uslovima bliži tri do pet jedinica nego Millerovoj procjeni od sedam.<ref name="Cowan_2001">{{cite journal |last=Cowan |first=Nelson |date=2001 |title=The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity |journal=Behavioral and Brain Sciences |volume=24 |issue=1 |pages=87–114 |doi=10.1017/s0140525x01003922 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/behavioral-and-brain-sciences/article/magical-number-4-in-shortterm-memory-a-reconsideration-of-mental-storage-capacity/44023F1147D4A1D44BDC0AD226838496 |access-date=22. 10. 2026 |doi-access=free |language=en}}</ref> U uvodu izvornog rada Miller je napisao da ga već sedam godina "progoni jedan cijeli broj", aludirajući na učestalo pojavljivanje broja sedam u rezultatima istraživanja i naučnim raspravama. Na kraju rada izrazio je oprez prema pretpostavci da iza svih takvih pojava mora postojati zajedničko objašnjenje, sugerišući da bi njihova sličnost mogla biti tek slučajnost.<ref name="Miller_1956" /> === WordNet === Sredinom 1980-ih Miller je pokrenuo je projekt [[WordNet]] na Odsjeku za psihologiju [[Univerzitet Princeton|Univerziteta Princeton]]. Projekt je nastao iz interesa za [[Psiholingvistika|psiholingvistička]] istraživanja i načina na koji ljudi organizuju, razumiju i povezuju značenja riječi. Među istraživačima koji su učestvovali u njegovom razvoju bila je i [[Christiane Fellbaum]], koja je postala jedna od vodećih saradnica na projektu.<ref name="WordNet_2026">{{cite web |title=About WordNet |url=https://wordnet.princeton.edu/ |website=WordNet |publisher=Princeton University |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Christiane Fellbaum |url=https://www.cs.princeton.edu/people/profile/fellbaum |website=Department of Computer Science |publisher=Princeton University |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> WordNet je [[Leksikologija|leksička]] baza podataka [[Engleski jezik|engleskog jezika]] koja organizuje riječi prema njihovim značenjima i međusobnim odnosima. Njegova osnovna jedinica je skup [[sinonim]]a (''synset''), koji okuplja riječi što izražavaju isto ili približno isto značenje u određenom kontekstu. Svaki takav skup predstavlja određeni [[pojam]], a može sadržavati i kratku definiciju i primjere upotrebe. [[Riječ]]i i skupovi [[sinonim]]a povezani su [[Leksikologija|leksičkim]] i [[Semantika|semantičkim]] odnosima. Među njima su odnosi nadređenosti i podređenosti pojmova te odnosi dijela i cjeline. Baza obuhvata [[imenice]], [[Glagoli|glagole]], [[Pridjevi|pridjeve]] i [[Prilozi|priloge]], dok se riječi s više značenja pojavljuju u različitim skupovima sinonima, u skladu s pojedinačnim značenjima.<ref name="WordNet_2026" /> [[WordNet]] se razlikuje od klasičnog [[Tezaurusi|tezaurusa]] po tome što ne grupira samo riječi sličnog značenja nego eksplicitno prikazuje i odnose među pojedinačnim značenjima. Njegova prvobitna namjena bila je pružiti istraživački alat za proučavanje leksičkog znanja i provjeru psiholingvističkih pretpostavki o organizaciji mentalnog leksikona. Miller i saradnici opisali su WordNet kao leksički sistem čiji je dizajn bio nadahnut tadašnjim psiholingvističkim teorijama o ljudskom pamćenju riječi.<ref>{{cite web |last=Miller |first=George A. |last2=Beckwith |first2=Richard |last3=Fellbaum |first3=Christiane |last4=Gross |first4=Derek |last5=Miller |first5=Katherine |title=Introduction to WordNet: An On-line Lexical Database |url=https://wordnetcode.princeton.edu/5papers.pdf |publisher=Princeton University |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Zahvaljujući svojoj strukturi, WordNet je postao značajan resurs u [[računarska lingvistika|računarskoj lingvistici]] i [[obrada prirodnog jezika|obradi prirodnog jezika]]. Koristi se u sistemima koji analiziraju značenje riječi i njihove odnose, uključujući zadatke razlikovanja različitih značenja iste riječi. Njegov koncept poslužio je kao osnova za razvoj sličnih leksičkih mreža za druge jezike, među kojima su projekti [[EuroWordNet]] i Global WordNet.<ref name="WordNet_2026" /><ref>{{cite journal |last=Vossen |first=Piek |title=WordNet, EuroWordNet and Global WordNet |journal=Revue française de linguistique appliquée |year=2002 |url=https://research.vu.nl/en/publications/wordnet-eurowordnet-and-global-wordnet |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Miller je učestvovao i u razvoju [[Pretraživač (računarstvo)|pretraživača]] zasnovanog na značenju riječi, povezanog s kompanijom Simpli.com. Sistem je koristio [[WordNet]] kao osnovu za povezivanje pojmova i tumačenje višeznačnih upita, s ciljem da pretraživanje ne zavisi isključivo od podudaranja riječi nego i od njihovog značenja i konteksta.<ref>{{cite web |title=Beyond Keyword Searching-Oingo and Simpli.com Introduce Meaning-Based Searching |url=https://www.infotoday.com/newsbreaks/nb1220-2.htm |website=Information Today |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Psihologija jezika === George A. Miller bio je jedna od značajnih ličnosti u razvoju [[psiholingvistika|psiholingvistike]], područja koje proučava psihološke procese uključene u razumijevanje, proizvodnju i usvajanje jezika. Njegov rad povezivao je [[Psihologija|psihologiju]] s [[Lingvistika|lingvistikom]] i [[Teorija informacija|teorijom informacija]], doprinoseći razvoju pristupa prema kojem se jezik proučava i kao sistem pravila i kao dio ljudskih kognitivnih sposobnosti.<ref name="Miller_1951" /> U knjizi ''Jezik i komunikacija'' iz 1951. Miller je razmatrao različite pristupe proučavanju jezika i komunikacije iz perspektive psihologije. Knjiga je obuhvatila pitanja jezičke strukture, značenja, komunikacijskih procesa i mogućnosti njihove empirijske analize. Predstavljala je jedan od ranih sistematskih pokušaja da se proučavanje jezika poveže s psihološkim teorijama i istraživačkim metodama.<ref name="Miller_1951" /> Miller je sarađivao s lingvistom [[Noam Chomsky|Noamom Chomskim]] na formalnom proučavanju jezika. U zajedničkom radu "Finite State Languages", objavljenom 1958, razmatrali su formalna svojstva jezika i [[gramatika]] koje generišu nizove jezičkih simbola te matematičke odnose među takvim sistemima.<ref name="Chomsky_1958">{{cite journal |last1=Chomsky |first1=Noam |last2=Miller |first2=George A. |date=1958 |title=Finite state languages |journal=Information and Control |volume=1 |pages=91–112 |doi=10.1016/S0019-9958(58)90082-2 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019995858900822 |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1963. objavili su i poglavlje "Uvod u formalnu analizu prirodnih jezika" u drugom svesku knjige ''Priručnik za matematičku psihologiju'', posvećeno formalnoj analizi prirodnih jezika.<ref name="Chomsky_1963">{{cite book |last1=Chomsky |first1=Noam |last2=Miller |first2=George A. |date=1963 |title=Handbook of Mathematical Psychology |volume=1 |chapter=Introduction to the Formal Analysis of Natural Languages |editor1-last=Luce |editor1-first=Robert Duncan |editor2-last=Bush |editor2-first=Robert R. |editor3-last=Galanter |editor3-first=Eugene |edition=2. |publisher=Wiley |url=https://books.google.ba/books/about/Handbook_of_Mathematical_Psychology.html?id=aLJqAAAAMAAJ&redir_esc=y |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> U knjizi ''Nauka o riječima'', objavljenoj 1991, Miller se ponovo bavio jezikom, posebno [[riječ]]ima, njihovim značenjima i načinom na koji ih ljudi razumiju i upotrebljavaju.<ref name="Miller_1991">{{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1991 |title=The Science of Words |publisher=Scientific American Library |location=New York |isbn=978-0-7167-5027-7 |url=https://archive.org/details/scienceofwordssc00geor/mode/2up |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> [[Datoteka:TOTE Model diagram (Test-Operate-Test-Exit) in Bosnian.jpg|mini|desno|300px|Model TOTE (''Test-Operate-Test-Exit'')]] Millerov interes za jezik bio je povezan i s njegovim širim proučavanjem [[Misao|mišljenja]] i organizacije ponašanja. U knjizi ''Planovi i struktura ponašanja'' iz 1960, koju je napisao s [[Eugene Galanter|Eugeneom Galanterom]] i [[Karl H. Pribram|Karlom H. Pribramom]], autori su predložili model TOTE, prema engleskom izrazu ''test–operate–test–exit'' (provjera–djelovanje–ponovna provjera–završetak). Prema tom modelu, ponašanje se može organizovati u cikluse u kojima se provjerava postojeće stanje, poduzima radnja radi postizanja željenog rezultata, a zatim ponovo provjerava stanje prije završetka aktivnosti. Knjiga je predstavljala važan doprinos razvoju kognitivnih pristupa ponašanju, naglašavajući ulogu ciljeva, planiranja i organizacije djelovanja, umjesto svođenja ponašanja na niz neposrednih reakcija na podražaje.<ref name="Miller_1960">{{cite book |last1=Miller |first1=George A. |last2=Galanter |first2=Eugene |last3=Pribram |first3=Karl H. |date=1960 |title=Plans and the Structure of Behavior |publisher=Holt, Rinehart and Winston |url=https://books.google.ba/books/about/Plans_and_the_Structure_of_Behavior.html?id=3UgAAAAAMAAJ&redir_esc=y |isbn=978-0-03-010075-8 |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Priznanja == Miller je izabran za člana [[Američka akademija umjetnosti i nauka|Američke akademije umjetnosti i nauka]] 1957, a 1962. postao je član [[Nacionalna akademija nauka Sjedinjenih Američkih Država|Nacionalne akademije nauka Sjedinjenih Američkih Država]]. Bio je predsjednik [[Istočno psihološko udruženje|Istočnog psihološkog udruženja]] 1962. i predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] 1969. Godine 1971. izabran je za člana [[Američko filozofsko društvo|Američkog filozofskog društva]], a 1985. [[Nizozemska kraljevska akademija nauka i umjetnosti|Nizozemske kraljevske akademije nauka i umjetnosti]].<ref name="Princeton" /><ref name="APS_2026">{{cite web |title=Member History: George Miller |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=George+Miller&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |website=American Philosophical Society |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_2003">{{cite web |date=2003 |title=George Miller to be honored for a lifetime of work in psychology |url=https://www.apa.org/monitor/feb03/miller |website=Monitor on Psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Bio je stipendista [[Program "Fulbright"|programa "Fulbright"]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] tokom akademske 1964/1965. Godine 1989. održao je uvodno predavanje na prvoj konvenciji [[Udruženje za psihološku nauku|Udruženja za psihološku nauku]]. Dobio je počasne doktorate [[Univerzitet Yale|Univerziteta Yale]] 1979, [[Univerzitet Columbia|Univerziteta Columbia]] 1980, [[Univerzitet u Sussexu|Univerziteta u Sussexu]] 1984, [[Katolički univerzitet u Louvainu|Katoličkog univerziteta u Louvainu]] 1978, [[Univerzitet Williams|Univerziteta Williams]] 2000. i [[Univerzitet "Carnegie Mellon"|Univerziteta "Carnegie Mellon"]] 2003.<ref name="PsycNet" /><ref name="APS" /><ref name="Cribbs_2003">{{cite web |last=Cribbs |first=Susan |date=13. 5. 2003 |title=Preeminent Leaders Awarded Honorary Degrees |url=https://www.cmu.edu/cmnews/extra/030513_commence03.html |website=Carnegie Mellon News |publisher=Carnegie Mellon University |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APS_2008">{{cite web |date=12. 1. 2008 |title=The History of APS: A Timeline |url=https://www.psychologicalscience.org/publications/observer/obsonline/the-history-of-aps-a-timeline.html |website=Observer |publisher=Association for Psychological Science |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Miller je 1991. dobio [[Nacionalna medalja za nauku Sjedinjenih Američkih Država|Nacionalnu medalju za nauku Sjedinjenih Američkih Država]] za doprinos naučnom proučavanju jezika i [[Spoznaja|kognicije]] te unapređenju [[Obrazovanje|obrazovanja]] i [[pismenost]]i.<ref name="NSF_2026">{{cite web |title=George A. Miller |url=https://www.nsf.gov/honorary-awards/national-medal-science/recipients/george-a-miller |website=National Science Foundation |access-date=22. 10. 2026 |language=en}}</ref> Njegov rad i značaj za razvoj [[Kognitivna psihologija|kognitivne psihologije]] prepoznati su i kroz nagrade koje nose njegovo ime. [[Društvo za kognitivnu neuronauku]] ustanovilo je 1995. nagradu "George A. Miller" za doprinos toj oblasti, dok [[Američko psihološko udruženje]] dodjeljuje nagradu "George A. Miller" za izuzetan rad iz opće psihologije. Od 1987. Odsjek za psihologiju [[Univerzitet Princeton|Univerziteta Princeton]] dodjeljuje godišnju nagradu "George A. Miller" za najbolji interdisciplinarni završni rad iz [[Kognitivna nauka|kognitivne nauke]].<ref name="CogNeuro_2026">{{cite web |title=George A. Miller Prize in Cognitive Neuroscience (GAM) |url=https://www.cogneurosociety.org/george-a-miller-award/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261023000000/https://www.cogneurosociety.org/george-a-miller-award/ |archive-date=23. 10. 2026 |url-status=live |website=Cognitive Neuroscience Society |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Division1_2026">{{cite web |title=George A. Miller Award for an Outstanding Recent Article on General Psychology |url=https://apadiv1.org/awards-grants/apply/5f8erdayrsx9uzujmvyawb/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261023000000/https://apadiv1.org/awards-grants/apply/5f8erdayrsx9uzujmvyawb/ |archive-date=23. 10. 2026 |url-status=live |website=APA Division 1 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Miller je u pregledu historijski utjecajnih psihologa 20. stoljeća, koji su sastavili Haggbloom i saradnici, zauzeo 20. mjesto.<ref name="Haggbloom_2002" /> == Odabrana djela == * {{cite book |last1=Miller |first1=George A. |last2=Galanter |first2=Eugene |last3=Pribram |first3=Karl H. |date=1960 |title=Plans and the Structure of Behavior |publisher=Holt, Rinehart and Winston |url=https://books.google.ba/books/about/Plans_and_the_Structure_of_Behavior.html?id=3UgAAAAAMAAJ&redir_esc=y |isbn=978-0-03-010075-8}} * {{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1962 |title=Psychology: The Science of Mental Life |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-020838-2 |url=https://books.google.ba/books/about/Psychology.html?id=Lf4uwAEACAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Miller |first=George Armitage |date=1951 |title=Language and Communication |publisher=McGraw-Hill |url=https://books.google.ba/books/about/Language_and_Communication.html?id=zQINAAAAIAAJ}} * {{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1964 |title=Mathematics and Psychology |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-60408-2 |url=https://books.google.ba/books/about/Mathematics_and_Psychology.html?id=dkePAAAAIAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |editor1-last=Smith |editor1-first=Frank |editor2-last=Miller |editor2-first=George A. |date=1966 |title=The Genesis of Language: A Psycholinguistic Approach |publisher=M.I.T. Press |isbn=978-0-262-63021-4 |url=https://books.google.ba/books/about/The_Genesis_of_language_a_psycholinguist.html?id=RAFZAAAAMAAJ&hl=en&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1973 |title=Communication, Language, and Meaning: Psychological Perspectives |publisher=Basic Books |location=New York |isbn=978-0-465-01283-1 |url=https://archive.org/details/communicationlan0000mill/mode/2up}} * {{cite book |editor-last=Miller |editor-first=George A. |date=1974 |title=Linguistic Communication: Perspectives for Research |publisher=International Reading Association |location=Newark, Delaware |isbn=978-0-87207-929-8 |url=https://iiif.library.cmu.edu/file/Simon_box00066_fld05070_bdl0001_doc0001/Simon_box00066_fld05070_bdl0001_doc0001.pdf}} * {{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1967 |title=The Psychology of Communication: Seven Essays |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-06705-3 |url=https://books.google.ba/books/about/The_Psychology_of_Communication.html?id=09B-AAAAMAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |last1=Miller |first1=George A. |last2=Johnson-Laird |first2=Philip N. |date=1976 |title=Language and Perception |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=978-0-674-50947-4 |url=https://archive.org/details/languagepercepti00mill}} * {{cite book |editor1-last=Halle |editor1-first=Morris |editor2-last=Bresnan |editor2-first=Joan |editor3-last=Miller |editor3-first=George A. |date=15. 5. 1978 |title=Linguistic Theory and Psychological Reality |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-08095-8 |url=https://mitpress.mit.edu/9780262080958/linguistic-theory-and-psychological-reality/}} * {{cite book |editor1-last=Miller |editor1-first=George A. |editor2-last=Lenneberg |editor2-first=Elizabeth |date=1978 |title=Psychology and Biology of Language and Thought: Essays in Honor of Eric Lenneberg |publisher=Academic Press |location=New York |isbn=978-0-12-497650-4 |url=https://archive.org/details/psychologybiolog0000unse/page/n5/mode/2up}} * {{cite book |editor1-last=Grusky |editor1-first=Oscar |editor2-last=Miller |editor2-first=George A. |date=1970 |title=The Sociology of Organizations: Basic Studies |publisher=Free Press |isbn=978-0-02-219642-4 |url=https://books.google.ba/books/about/The_Sociology_of_Organizations_Basic_Stu.html?id=V-oA0QEACAAJ&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1977 |title=Spontaneous Apprentices: Children and Language |publisher=Seabury Press |isbn=978-0-8164-9330-2 |url=https://digitalcommons.rockefeller.edu/ru-authors/118/}} * {{cite book |last=Miller |first=George A. |date=1991 |title=The Science of Words |publisher=Scientific American Library |location=New York |isbn=978-0-7167-5027-7 |url=https://archive.org/details/scienceofwordssc00geor/mode/2up}} == Također pogledajte == * [[Claude Shannon]] * [[Jerome Bruner]] * [[Karl H. Pribram]] * [[Kognitivna psihologija]] * [[Kognitivna nauka]] * [[Kratkotrajno pamćenje]] * [[Magični broj sedam, plus ili minus dva]] * [[Noam Chomsky]] * [[Psiholingvistika]] * [[Teorija informacija]] * [[Ulric Neisser]] * [[WordNet]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://psychclassics.yorku.ca/Miller/ Klasici u historiji psihologije: Rad "Magični broj sedam, plus ili minus dva"] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20120921224948/http://www.kurzweilai.net/george-a-miller Biografija na sajtu Kurzweil.net] {{en simbol}} * [https://www.cs.princeton.edu/~rit/geo/ Stara profesorska stranica na Univerzitetu Princeton] {{en simbol}} * [http://www.edwardtufte.com/bboard/q-and-a-fetch-msg?msg_id=0000U6 Blog s linkovima na rasprave o radu "Magični broj sedam, plus ili minus dva"] {{en simbol}} * [https://neurotree.org/neurotree/tree.php?pid=597 Neurotree: Millerova akademska shema] {{en simbol}} {{Predsjednici APA-e}} {{Psihologija}} {{Pamćenje}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Miller, George A.}} [[Kategorija:Rođeni 1920.]] [[Kategorija:Umrli 2012.]] [[Kategorija:Biografije, Charleston]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Američki naučnici]] [[Kategorija:Američki kognitivni psiholozi]] [[Kategorija:Istraživači pamćenja]] [[Kategorija:Dobitnici Nacionalne medalje za nauku Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Članovi Društva eksperimentalnih psihologa]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije umjetnosti i nauka]] [[Kategorija:Članovi Američkog udruženja za unapređenje nauke]] [[Kategorija:Članovi Nizozemske kraljevske akademije nauka i umjetnosti]] [[Kategorija:Članovi Nacionalne akademije nauka SAD-a]] [[Kategorija:Članovi Društva za kognitivne nauke]] [[Kategorija:Članovi Američkog filozofskog društva]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] kt4v0wc52cly7k00ymvsfi1wjx0rgg3 Swing Easy! 0 538846 3939406 3937524 2026-11-06T20:58:22Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939406 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Swing Easy! | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = SinatraSwingEasy.jpg | objavljen = 2. august 1954. | snimljen = 7 i 19. aprila 1954. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 19:17 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Songs for Young Lovers]]''<br/>(1954) | ovaj_album = ''Swing Easy!''<br/>(1954) | sljedeći_album = ''[[In the Wee Small Hours]]''<br/>(1955) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|4.5|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r26366}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = <!-- da --> }} '''Swing Easy!''' osmi je studijski [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]]. Objavljen je 1954. kao album od 10 inča (Capitol H-528) i sadržavao je samo osam pjesama, budući da je svaka strana ploče mogla primiti tek oko četrnaest minuta muzike. Godine 2000. uvršten je na 368. mjesto liste 1000 najboljih albuma svih vremena prema izboru [[Colin Larkin|Colina Larkina]].<ref name="Larkin">{{cite book|title=[[All Time Top 1000 Albums]]|author=Colin Larkin|author-link=Colin Larkin|publisher=[[Virgin Books]]|date=2000|edition=3rd|isbn=0-7535-0493-6|page=142}}</ref> == Pozadina == Ovaj album bio je drugi koji je Sinatra snimio za izdavačku kuću [[Capitol Records]] i prvi na kojem su se našli aranžmani [[Nelson Riddle|Nelsona Riddlea]] (na albumu ''[[Songs for Young Lovers]]'' Riddle je bio samo dirigent). Kao što sam naslov sugeriše, ploča se fokusira na brže, "swing" kompozicije, izvedene s lakoćom i elegancijom. Ponovo je riječ o muzičkim standardima – poput "Just One of Those Things", "Wrap Your Troubles in Dreams" i "All of Me" – za koje je pjevač smatrao da dobijaju novu dimenziju zahvaljujući tematskom konceptu, novim aranžmanima, te njegovom vokalnom stilu koji je postajao sve razigraniji i bogatiji nijansama. Godine 1955. ovih osam pjesama spojeno je s osam pjesama s desetoinčnog albuma ''Songs for Young Lovers'' u novo izdanje – dvanaestoinčnu LP ploču (Capitol W-587) pod nazivom ''Swing Easy!'', koja je sadržavala naslovnicu albuma "Swing Easy!", uz mali umetak s naslovnicom albuma ''Songs for Young Lovers''. Godine 1960. taj desetoinčni album iz 1954. (s osam pjesama) ponovo je objavljen kao dvanaestoinčna LP ploča (Capitol W-1429), ovaj put s ukupno 12 pjesama; dodate su četiri numere kako bi se produžilo trajanje albuma: "Lean Baby", "I Love You", "How Could You Do A Thing Like That To Me?" i "Why Should I Cry Over You?". == Spisak pjesama na originalnom albumu == {{Spisak pjesama | naslov = Strana 1 | naziv1 = [[Just One of Those Things (pjesma)|Just One of Those Things]] | trajanje1 = 3:13 | bilješka1 = [[Cole Porter]] | naziv2 = [[I'm Gonna Sit Right Down and Write Myself a Letter|I'm Gonna Sit Right Down (And Write Myself a Letter)]] | trajanje2 = 2:25 | bilješka2 = [[Fred E. Ahlert]], [[Joe Young]] | naziv3 = [[Sunday (Chester Conn)|Sunday]] | trajanje3 = 2:28 | bilješka3 = [[Chester Conn]], [[Benny Krueger]], [[Ned Miller]], [[Jule Styne]] | naziv4 = [[Wrap Your Troubles in Dreams (pjesma)|Wrap Your Troubles in Dreams]] | trajanje4 = 2:13 | bilješka4 = [[Harry Barris]], [[Ted Koehler]], [[Billy Moll]] }} {{Spisak pjesama | naslov = Strana 2 | naziv1 = [[Taking a Chance on Love]] | trajanje1 = 2:11 | bilješka1 = [[Vernon Duke]], [[Ted Fetter]], [[John La Touche (muzičar)|John Latouche]] | naziv2 = [[Jeepers Creepers (song)|Jeepers Creepers]] | trajanje2 = 2:21 | bilješka2 = [[Harry Warren]], [[Johnny Mercer]] | naziv3 = [[Get Happy (pjesma)|Get Happy]] | trajanje3 = 2:23 | bilješka3 = [[Ted Koehler]], [[Harold Arlen]] | naziv4 = [[All of Me (Ruth Etting song)|All of Me]] | trajanje4 = 2:07 | bilješka4 = [[Gerald Marks]], [[Seymour Simons]] }} == Spisak pjesama na proširenom LP-u == {{Spisak pjesama | naziv1 = [[Jeepers Creepers (pjesma)|Jeepers Creepers]] | trajanje1 = | bilješka1 = [[Harry Warren]], [[Johnny Mercer]] | naziv2 = [[Taking a Chance on Love]] | trajanje2 = | bilješka2 = [[Vernon Duke]], [[Ted Fetter]], [[John La Touche (muzičar)|John Latouche]] | naziv3 = [[Wrap Your Troubles in Dreams (pjesma)|Wrap Your Troubles in Dreams]] | trajanje3 = | bilješka3 = [[Harry Barris]], [[Ted Koehler]], [[Billy Moll]] | naziv4 = [[Lean Baby]] | trajanje4 = | bilješka4 = [[Roy Alfred]], [[Billy May]] | naziv5 = [[I Love You (pjesma)|I Love You]] | trajanje5 = | bilješka5 = [[Harry Archer (kompozitor)|Harry Archer]], [[Harlan Thompson]] | naziv6 = [[I'm Gonna Sit Right Down and Write Myself a Letter|I'm Gonna Sit Right Down (And Write Myself a Letter)]] | trajanje6 = | bilješka6 = [[Fred E. Ahlert]], [[Joe Young]] | naziv7 = [[Get Happy (pjesma)|Get Happy]] | trajanje7 = | bilješka7 = [[Ted Koehler]], [[Harold Arlen]] | naziv8 = [[All of Me (Ruth Etting song)|All of Me]] | trajanje8 = | bilješka8 = [[Seymour Simons]], [[Gerald Marks]] | naziv9 = [[How Could You Do a Thing Like That to Me]] | trajanje9 = | bilješka9 = [[Tyree Glenn]], [[Allan Roberts]] | naziv10 = [[Why Should I Cry Over You?]] | trajanje10 = | bilješka10 = [[Chester Conn]], [[Nathan "Ned" Miller]] | naziv11 = [[Sunday (Chester Conn)|Sunday]] | trajanje11 = | bilješka11 = [[Chester Conn]], [[Benny Krueger]], [[Nathan "Ned" Miller]], [[Jule Styne]] | naziv12 = [[Just One of Those Things (pjesma)|Just One of Those Things]] | trajanje12 = | bilješka12 = [[Cole Porter]] }} == Izvođači == * Frank Sinatra – vokal * Nelson Riddle – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000849204| label= Swing Easy! | accessdate= 13:56, 22 October 2026 (UTC) }} * [https://www.discogs.com/master/275698-Frank-Sinatra-Swing-Easy ''Swing Easy!''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1954.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] d0c74fr7b2z63h15i95o8spk6yxaulp Hrvatska petorka 0 538854 3939454 3937108 2026-11-06T21:06:21Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939454 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Hrvatska petorka | izvorno_ime = | logo = Hrvatska petorka logo.png | tekst = Logo koalicije. | skraćenica = HP, H5 | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 22. januar 2026. | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = "Ustani iz sjene!"<br>"Hrvati odlučuju!" | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Desni centar]] | ideologija = [[Hrvatski nacionalizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Koordinator | prazni_podaci1 = [[Ilija Cvitanović]] | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} plava | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|1|42|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | skupština2 = [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda BiH]] | broj_mandata2 = | skupština3 = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|3|98|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | skupština4 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|hrvatskapetorka.ba}} }} '''Hrvatska petorka''' ('''HP''') jest [[koalicija]] [[Hrvati|hrvatskih]] [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] osnovana radi zajedničkog nastupa na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026]]. Koaliciju su činile pet stranaka: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] (HDZ 1990), [[Hrvatska republikanska stranka]] (HRS), [[Hrvatski nacionalni pomak]] (HNP), [[Hrvatski demokratski savez]] (HDS) i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] (HSS).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bild.ba/hrvatska-cetvorka-postala-je-petorka-dogovoreno-zajednicko-djelovanje-344|title=Hrvatska Četvorka postala je Petorka, dogovoreno zajedničko djelovanje|date=5. 11. 2025|website=Bild.ba|language=hr|access-date=22. 10. 2026}}</ref> Koalicija je nastala iz političkog saveza četiri stranke uspostavljenog 2025, kojem se naknadno pridružio HRS.<ref name=":1" /> Formalizirana je početkom 2026. radi zajedničko nastupa na općim izborima u oktobru.<ref>{{Cite web|url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/oporbena-hrvatska-petorka-protiv-hdz-a-bih-na-svim-razinama-na-izborima-2026-12534275|title=Oporbena hrvatska petorka protiv HDZ-a BiH na svim razinama na izborima 2026.|website=Hrvatska radiotelevizija|language=hr|access-date=22. 10. 2026}}</ref> Kao svoje političke ciljeve istaknula je ravnopravnost hrvatskog naroda u Bosni i Hercegovini, izmjene izbornog zakonodavstva, evropske integracije te provođenje ekonomskih i institucionalnih reformi.<ref>{{Cite web|url=https://hrvatskapetorka.ba/|title=Hrvatska petorka - Program|website=hrvatskapetorka.ba|language=hr|access-date=22. 10. 2026}}</ref> == Historija == Političko povezivanje stranaka koje su kasnije formirale Hrvatsku petorku započelo je 29. aprila 2025, kada su u [[Tomislavgrad]]<nowiki/>u sastali predstavnici HDZ 1990, HNP-a, HDS-a i HSS-a. Na sastanku je postignut dogovor o zajedničkom nastupu na općim izborima 4. oktobra 2026.<ref name=":1" /> Krajem oktobra 2025. pokrenuti su pregovori o pristupanju HRS-a u raniju ''Hrvatsku četvorku''. Dana 5. novembra 2025. u [[Sarajevo|Sarajevu]] je održan sastanak svih pet stranaka. Dogovoreno je zajedničko djelovanje i imenovanje radnih grupa, proširenje članstva ulaskom HRS-a i donesen je zajednički naziv koalicije - '''Hrvatska petorka'''.<ref name=":1" /> Koalicija je formalizovana 22. januara 2026. u [[Mostar]]<nowiki/>u, gdje su dogovorili zajednički nastup za sve nivoe vlasti. U pregovorima su učestvovali: [[Ilija Cvitanović]] (HDZ 1990), [[Ivan Vukadin]] (HNP), [[Ivo Tadić]] (HDS), i [[Mario Karamatić]] (HSS). Koordinatorsku ulogu u koaliciji dobio je Ilija Cvitanović. ==== Rezultati na izborima ==== Na općim izborima održanim 4. oktobra 2026. Hrvatska petorka osvojila je jedan mandat u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i tri mandata u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]]. Kandidat za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda [[Hrvati|hrvatskog naroda]] kojem su dali podršku, [[Zdenko Lučić]], osvojio je 57.924 (22,69%) glasova, ali nije prošao u Predsjedništvo BiH. Važno je napomenuti da je Hrvatski nacionalni pomak učestvovao samo na državnom nivou, te je osvojio jedan mandat u Zastupničkom domu Parlamenta FBiH. == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Stranka !Skraćeno !Predsjednik !Napomena |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |HDZ 1990 |[[Ilija Cvitanović]] | |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska republikanska stranka]] |HRS |[[Slaven Raguž]] | |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | |[[Hrvatski nacionalni pomak]] |HNP |[[Ivan Vukadin]] |Učestvovala u koaliciji samo za državni nivo. |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatski demokratski savez]] |HDS |[[Ivo Tadić]] | |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |HSS |[[Mario Karamatić]] | |} == Izbori == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {| class="wikitable" |+[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Konstitutivni narod !Izabran? |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2026.]] |''3.'' |''[[Zdenko Lučić]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala Hrvatska petorka, te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}}'' | style="text-align:center;" |''57.924'' |''22,69'' |''[[Hrvati]]'' | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] !Izbori !# !Glasovi !% ![[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ![[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|2026.]] |7. | align="center" |36.637 |4,57 |{{Composition bar|1|42|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] !Izbori !# !Glasovi !% ![[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ![[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom|2026.]] |9. | align="center" |26.520 |3,31 |{{Composition bar|3|98|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|0|80|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Hrvatska koalicija (Bosna i Hercegovina)]] * [[Hrvatsko zajedništvo]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2026.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Hrvatska demokratska zajednica 1990]] [[Kategorija:Hrvatska republikanska stranka]] [[Kategorija:Hrvatski nacionalni pomak]] [[Kategorija:Hrvatski demokratski savez]] [[Kategorija:Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Hrvatski nacionalizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] 48o9f6y6xbprptm8o9zj1kb0g7bfmf5 3939496 3939454 2026-11-06T23:07:22Z Z1KA 87045 3939496 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Hrvatska petorka | izvorno_ime = | logo = Hrvatska petorka logo.png | tekst = Logo koalicije. | skraćenica = HP, H5 | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 22. januar 2026. | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = "Ustani iz sjene!"<br>"Hrvati odlučuju!" | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Desni centar]] | ideologija = [[Hrvatski nacionalizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Koordinator | prazni_podaci1 = [[Ilija Cvitanović]] | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} plava | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|1|42|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | skupština2 = [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda BiH]] | broj_mandata2 = {{Infokutija stranka/mandati|1|15|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | skupština3 = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|3|98|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | skupština4 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata4 = {{Infokutija stranka/mandati|5|80|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|hrvatskapetorka.ba}} }} '''Hrvatska petorka''' ('''HP''') jest [[koalicija]] [[Hrvati|hrvatskih]] [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] osnovana radi zajedničkog nastupa na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026]]. Koaliciju su činile pet stranaka: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] (HDZ 1990), [[Hrvatska republikanska stranka]] (HRS), [[Hrvatski nacionalni pomak]] (HNP), [[Hrvatski demokratski savez]] (HDS) i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] (HSS).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bild.ba/hrvatska-cetvorka-postala-je-petorka-dogovoreno-zajednicko-djelovanje-344|title=Hrvatska Četvorka postala je Petorka, dogovoreno zajedničko djelovanje|date=5. 11. 2025|website=Bild.ba|language=hr|access-date=22. 10. 2026}}</ref> Koalicija je nastala iz političkog saveza četiri stranke uspostavljenog 2025, kojem se naknadno pridružio HRS.<ref name=":1" /> Formalizirana je početkom 2026. radi zajedničko nastupa na općim izborima u oktobru.<ref>{{Cite web|url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/oporbena-hrvatska-petorka-protiv-hdz-a-bih-na-svim-razinama-na-izborima-2026-12534275|title=Oporbena hrvatska petorka protiv HDZ-a BiH na svim razinama na izborima 2026.|website=Hrvatska radiotelevizija|language=hr|access-date=22. 10. 2026}}</ref> Kao svoje političke ciljeve istaknula je ravnopravnost hrvatskog naroda u Bosni i Hercegovini, izmjene izbornog zakonodavstva, evropske integracije te provođenje ekonomskih i institucionalnih reformi.<ref>{{Cite web|url=https://hrvatskapetorka.ba/|title=Hrvatska petorka - Program|website=hrvatskapetorka.ba|language=hr|access-date=22. 10. 2026}}</ref> == Historija == Političko povezivanje stranaka koje su kasnije formirale Hrvatsku petorku započelo je 29. aprila 2025, kada su u [[Tomislavgrad]]<nowiki/>u sastali predstavnici HDZ 1990, HNP-a, HDS-a i HSS-a. Na sastanku je postignut dogovor o zajedničkom nastupu na općim izborima 4. oktobra 2026.<ref name=":1" /> Krajem oktobra 2025. pokrenuti su pregovori o pristupanju HRS-a u raniju ''Hrvatsku četvorku''. Dana 5. novembra 2025. u [[Sarajevo|Sarajevu]] je održan sastanak svih pet stranaka. Dogovoreno je zajedničko djelovanje i imenovanje radnih grupa, proširenje članstva ulaskom HRS-a i donesen je zajednički naziv koalicije - '''Hrvatska petorka'''.<ref name=":1" /> Koalicija je formalizovana 22. januara 2026. u [[Mostar]]<nowiki/>u, gdje su dogovorili zajednički nastup za sve nivoe vlasti. U pregovorima su učestvovali: [[Ilija Cvitanović]] (HDZ 1990), [[Ivan Vukadin]] (HNP), [[Ivo Tadić]] (HDS), i [[Mario Karamatić]] (HSS). Koordinatorsku ulogu u koaliciji dobio je Ilija Cvitanović. ==== Rezultati na izborima ==== Na općim izborima održanim 4. oktobra 2026. Hrvatska petorka osvojila je jedan mandat u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i tri mandata u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]]. Kandidat za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda [[Hrvati|hrvatskog naroda]] kojem su dali podršku, [[Zdenko Lučić]], osvojio je 57.924 (22,69%) glasova, ali nije prošao u Predsjedništvo BiH. Važno je napomenuti da je Hrvatski nacionalni pomak učestvovao samo na državnom nivou, te je osvojio jedan mandat u Zastupničkom domu Parlamenta FBiH. == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Stranka !Skraćeno !Predsjednik !Napomena |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |HDZ 1990 |[[Ilija Cvitanović]] | |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HRS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska republikanska stranka]] |HRS |[[Slaven Raguž]] | |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}};" | |[[Hrvatski nacionalni pomak]] |HNP |[[Ivan Vukadin]] |Učestvovala u koaliciji samo za državni nivo. |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatski demokratski savez]] |HDS |[[Ivo Tadić]] | |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |HSS |[[Mario Karamatić]] | |} == Izbori == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {| class="wikitable" |+[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Konstitutivni narod !Izabran? |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2026.]] |''3.'' |''[[Zdenko Lučić]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala Hrvatska petorka, te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}}'' | style="text-align:center;" |''57.924'' |''22,69'' |''[[Hrvati]]'' | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] !Izbori !# !Glasovi !% ![[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ![[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|2026.]] |7. | align="center" |36.637 |4,57 |{{Composition bar|1|42|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] !Izbori !# !Glasovi !% ![[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ![[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom|2026.]] |9. | align="center" |26.520 |3,31 |{{Composition bar|3|98|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|0|80|#{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" | |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Hrvatska koalicija (Bosna i Hercegovina)]] * [[Hrvatsko zajedništvo]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2026.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Hrvatska demokratska zajednica 1990]] [[Kategorija:Hrvatska republikanska stranka]] [[Kategorija:Hrvatski nacionalni pomak]] [[Kategorija:Hrvatski demokratski savez]] [[Kategorija:Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Hrvatski nacionalizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] 2optyvyr25iutg7tg5ibg3a2rxjp39j In the Wee Small Hours 0 538855 3939327 3937516 2026-11-06T20:30:35Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939327 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = In the Wee Small Hours | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Wee_small_hours_album_cover_high_definition.jpg | objavljen = 25. april 1955. | snimljen = 1. mart 1954. ("Last Night When We Were Young")<br/>8. februar - 4. mart 1955. | mjesto = KHJ, [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 49:52 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[Swing Easy!]]''<br/>(1954) | ovaj_album = ''In the Wee Small Hours!''<br/>(1955) | sljedeći_album = ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]''<br/>(1956) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r24092}}</ref> | zbirna2 = [[Rolling Stone (časopis)|Rolling Stone]] | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite web |title=5-Star-Albums from the Second Edition (Published in 1983) of "The Rolling Stone Record Guide" |url=http://www.rocklistmusic.co.uk/rs5star_ed1.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20060211083618/http://www.rocklistmusic.co.uk/rs5star_ed1.htm |archive-date=11. 2. 2006 |website=rocklistmusic.co.uk}}</ref> | zbirna3 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna4 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna4ocjena ={{Rating|5|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = <!-- da --> }} '''In the Wee Small Hours''' deveti je studijski [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 25. aprila 1955. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Album, čiji je producent bio [[Voyle Gilmore]], a aranžer [[Nelson Riddle]], bavi se temama poput introspekcije, melanholije, izgubljene ljubavi, neuspjelih veza, depresije i noćnog života; zbog toga se smatra jednim od prvih konceptualnih albuma.<ref name="ReferenceA">Annotated liner notes, Pete Welding. ''In the Wee Small Hours''. Capitol Records, 1998 CD release.</ref><ref name="Jim Cullen 98">{{cite book|last=Cullen|first=Jim|url=https://books.google.com/books?id=5Ny7Z1c-4zEC&pg=PA98|title=Restless in the Promised Land: Catholics and the American Dream : Portraits of a Spiritual Quest from the Time of the Puritans to the Present|publisher=Rowman & Littlefield|year=2001|isbn=978-1-58051-093-6|pages=98–|access-date=16. 11. 2018}}</ref> Naslovnica albuma odražava ove teme, prikazujući Sinatru samog, noću, u sablasnoj i pustoj gradskoj ulici obasjanoj uličnom rasvjetom koja baca plavičasti odsjaj. Album je postigao komercijalni uspjeh i učvrstio Sinatrin povratak na vrhunac karijere, nakon niza hit singlova i dva prethodna albuma objavljena za Capitol, kao i osvajanja nagrade [[Oscar]] za ulogu u filmu ''[[Odavde do vječnosti]]'' iz 1953. I''n the Wee Small Hours'' dosegao je drugo mjesto na američkoj top-listi [[Billboard 200]], na kojoj se zadržao 18 sedmica, postavši tako Sinatrin najuspješniji album na top-listama još od izdanja ''[[Songs by Sinatra]]'' iz 1947. Objavljen je u obliku dvije 10-inčne LP ploče, ali i kao jedna 12-inčna LP ploča, što ga čini jednim od prvih takvih izdanja u svijetu pop muzike. Također je izdat i kao set od četiri EP ploče (koje se vrte na 45 okretaja u minuti), od kojih je svaka sadržavala četiri pjesme; ploče su bile upakovane u kartonske omote s istim dizajnom kao i LP izdanja. Uspjeh ovog albuma doprinio je popularizaciji 12-inčnih LP ploča u popularnoj muzici, dok je 10-inčni format ubrzo pao u zaborav. Album je od samog početka nailazio na pohvale kritike. Časopis [[Rolling Stone (časopis)|Rolling Stone]] uvrstio ga je 2003. na 100. mjesto svoje liste "500 najboljih albuma svih vremena"; u reviziji iz 2012. pao je na 101. mjesto, a u ažuriranju iz 2020. na 282. mjesto, na kojem je ostao i u verziji liste iz 2023.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://genius.com/Rolling-stone-the-500-greatest-albums-of-all-time-2003-annotated|title = Rolling Stone – the 500 Greatest Albums of All Time (2003)}}</ref><ref name = Rolling500>{{cite magazine |url= https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-19691231/in-the-wee-small-hours-frank-sinatra-19691231 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120527181018/http://www.rollingstone.com:80/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-19691231/in-the-wee-small-hours-frank-sinatra-19691231 |url-status= dead |archive-date= 27. 5. 2012|title=500 Greatest Albums: In the Wee Small Hours |magazine= [[Rolling Stone]] |access-date=15. 6. 2011}}</ref><ref name="Rollingstone">{{cite magazine |title=The 500 Greatest Albums of All Time |date=22. 9. 2020 |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722105508/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/frank-sinatra-in-the-wee-small-hours-2-1062951/ |archive-date=22. 7. 2023 |url-status=live |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/frank-sinatra-in-the-wee-small-hours-2-1062951/}}</ref><ref name=":2">{{Cite magazine |last= |first= |date=31. 12. 2023 |title=The 500 Greatest Albums of All Time {{!}} 282 |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260921072209/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/frank-sinatra-in-the-wee-small-hours-2-1062951/ |archive-date=21. 9. 2026 |access-date=21. 9. 2026 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref> Sinatra je nastavio uspješno snimati "konceptualne" albume i kasnijim izdanjima, poput albuma ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]'' (1956), ''[[Where Are You?]]'' (1957), ''[[Only the Lonely]]'' (1958) i ''[[No One Cares]]'' (1959).<ref name="Rojek2004">{{cite book|last=Rojek|first=Chris |title=Frank Sinatra|url=https://books.google.com/books?id=F4DEdXSMYikC&pg=PA43 |access-date=16. 11. 2018 |year=2004|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-3090-8|pages=43–}}</ref> == Pozadina == Početkom 1950-ih, Sinatra se suočio s padom u karijeri; njegova publika – tinejdžerke poznate kao "bobby soxers" – izgubila je interes za njega kako je ulazio u kasne tridesete godine. Prema navodima jednog autora, 1951. čak je pokušao izvršiti samoubistvo.<ref name="Kaplan">{{cite book |last1=Kaplan |first1=James |title=Frank: The Voice |url=https://archive.org/details/frankvoice00kapla |url-access=registration |date=2010 |publisher=Doubleday |isbn=9780385518048 |edition=1}}</ref> Kasnije te godine, na kanalu [[CBS]] emitovana je druga sezona emisije ''[[The Frank Sinatra Show]]'', ali nije naišla na jednako pozitivan prijem kao prva, dijelom i zato što je sam Sinatra izgubio svoju nekadašnju energiju. Ubrzo nakon toga, izdavačka kuća [[Columbia Records|Columbia]] raskinula je ugovor s njim. Uprkos protivljenju svojih kolega, [[Alan Livingston]], potpredsjednik odjela za repertoar i umjetnike (A&R) u izdavačkoj kući [[Capitol Records|Capitol]], 14. marta 1953. potpisao je sa Sinatrom sedmogodišnji ugovor.<ref name="DimeryLydon2010">{{cite book |last1=Dimery |first1=Robert |last2=Lydon |first2=Michael |title=1001 albums you must hear before you die |url=https://archive.org/details/1001albumsyoumus0000unse_s5b9 |date=2010 |publisher=Universe |isbn=978-0-7893-2074-2 |page=[https://archive.org/details/1001albumsyoumus0000unse_s5b9/page/22 22] |edition=Revised and updated}}</ref> Taj potez pokazao se kao pun pogodak; u augustu iste godine, Sinatra se pojavio u ulozi vojnika Angela Maggia u filmu ''[[Odavde do vječnosti]]''. Film je postigao uspjeh, a Sinatrina glumačka izvedba naišla je na veliko odobravanje – osvojio je nagradu [[Oscar za najbolju sporednu mušku ulogu|Oscar za najboljeg sporednog glumca]],<ref>{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1954 |title=The 26th Academy Awards|publisher=Oscars.org |access-date=22. 4. 2012}}</ref> kao i nagradu [[Zlatni globus za najboljeg sporednog glumca|Zlatni globus]] u istoj kategoriji. Zahvaljujući novostečenoj popularnosti, snimio je dva desetoinćna LP albuma, ''[[Songs for Young Lovers]]'' i ''[[Swing Easy!]]''. Oba su dospjela na treće mjesto Billboardove top-liste albuma, dok je drugi album u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] zauzeo peto mjesto. Za ulogu glavnog lika u filmu ''[[Čovjek sa zlatnom rukom]]'', Sinatra je zaradio nominacije za najboljeg glumca na dodjelama nagrada Oscar i BAFTA. === Problemi u vezama === [[File:Mogambo Ava2.jpg|thumb|right|[[Ava Gardner]], Sinatrina druga supruga, poslužila je kao inspiracija za album.]] U vrijeme kada je snimao album ''In the Wee Small Hours'', Sinatra je proživljavao kraj nekoliko veza. Od svoje prve supruge, [[Nancy Barbato]], rastao je na Valentinovo 1950. Još dok je bio u braku, započeo je vezu s [[Ava Gardner|Avom Gardner]]. Nakon što se u oktobru 1951. zvanično razveo od Barbato, deset dana kasnije oženio je Gardnerovu. Ipak, oboje su bili ljubomorni zbog vanbračnih afera onog drugog. Njihov odnos se pogoršao tokom snimanja albuma ''Songs for Young Lovers''.<ref name=vinyl>{{cite book |last=Evans |first=Mike |date=2015 |title=Vinyl: The Art of Making Records |location=New York |publisher=Sterling |pages=62–63 |isbn=978-1-4549-1781-6}}</ref> Gardner je napustila Sinatru dva mjeseca nakon objavljivanja filma ''Odavde do vječnosti'', a razveli su se 1957. Izjavila je: "Nismo u stanju živjeti zajedno kao bilo koji normalan bračni par."<ref name="back2backalbums">{{cite book |author1=Johnny Black|author2=Mark Brend|title=Classic Track Back to Back: Albums |year=2008 |publisher=Thunder Bay Press |isbn=978-1-59223-872-9 |pages=8–12}}</ref> Smatra se da je izbor pjesama o "propalim ljubavima" na ovom albumu, kao i Sinatrina dirljiva interpretacija istih, direktna posljedica njegove veze s Gardner koja se raspadala – toliko da su te pjesme postale poznate kao "Avine pjesme".<ref>{{cite book |last=Taraborrelli |first=J. Randy |date=2015 |title=Sinatra - Behind the Legend |url=https://archive.org/details/sinatrabehindleg0000tara_v1v1 |location=New York |publisher=Grand Central Publishing |page=[https://archive.org/details/sinatrabehindleg0000tara_v1v1/page/205 205] |isbn=978-1-4555-3057-1}}</ref> Riddle je smatrao da je upravo gubitak Gardner omogućio Sinatri da otpjeva pjesme kakve se nalaze na ovom albumu.<ref>{{cite book |last=Summers |first=Anthony |date=2005 |title=Sinata: The Life |location=New York |publisher=Alfred A. Knopf |page=[https://archive.org/details/sinatralife00summ/page/195 195] |isbn=0-375-41400-2 |url=https://archive.org/details/sinatralife00summ/page/195 }}</ref> Raspad te veze nije slomio Sinatru; naprotiv, potaknuo ga je da pjeva s više emocija.<ref name=gg30>{{cite book |last=Gigliotti |first=Gilbert L. |date=2002 |title=A Storied Singer: Frank Sinatra as Literary Conceit |url=https://archive.org/details/storiedsingerfra0000gigl |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |page=[https://archive.org/details/storiedsingerfra0000gigl/page/30 30] |isbn=0-313-30973-6}}</ref> Usred tih ličnih previranja, Sinatra je počeo birati pjesme za novi album. Svaku od njih neprestano je uvježbavao kod kuće sa svojim pijanistom [[Bill Miller|Billom Millerom]].<ref name=avabrady>{{cite book |last=Brady |first=John |date=2015 |title=Frank & Ava: In Love and War |location=New York |publisher=St. Martin's Press |pages=[https://archive.org/details/frankavainlovewa0000brad/page/162 162–165] |isbn=978-1-250-07091-3 |url=https://archive.org/details/frankavainlovewa0000brad/page/162 }}</ref> == Izdanja == Sinatra je namjeravao da ovaj album bude njegova prva 12-inčna LP ploča,<ref name=songisu241>{{cite book |last=Friedwald |first=Will |date=1995 |title=Sinatra! The Song Is You: a singer's art |location=New York |publisher=Scribner |page=[https://archive.org/details/sinatrasongisyou00frie_1/page/241 241] |isbn=0-684-19368-X |url=https://archive.org/details/sinatrasongisyou00frie_1/page/241 }}</ref> ali je prvobitno objavljen kao dvodijelno izdanje – pri čemu je svaki dio sadržavao osam pjesama – u obliku dvije 10-inčne LP ploče (Capitol H-581 PT1 i PT2), kao i u obliku dva EP seta (koji se vrte na 45 okretaja u minuti), od kojih je svaki sadržavao po dvije ploče.<ref name=black>{{cite book |last1=Schwartz |first1=Jonathan |editor1-last=Petkov |editor1-first=Steven |editor2-last=Mustazza |editor2-first=Leonard |date=1995 |title=The Frank Sinatra Reader |chapter=Sinatra: In the Wee Small Hours |location=New York |publisher=Oxford University Press |pages=[https://archive.org/details/franksinatraread00petk/page/249 249–250] |isbn=0-19-509531-6 |chapter-url=https://archive.org/details/franksinatraread00petk/page/249 }}</ref> Album je objavljen u aprilu 1955. Gledano u cjelini, ova kolekcija predstavlja Sinatrin prvi album punog trajanja.<ref name=Gilmore>{{cite book |last1=Gilmore |first1=Mikal |editor1-last=Petkov |editor1-first=Steven |editor2-last=Mustazza |editor2-first=Leonard |date=1995 |title=The Frank Sinatra Reader |chapter=The Wonder of Sinatra |location=New York |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/franksinatraread00petk/page/259 259] |isbn=0-19-509531-6 |chapter-url=https://archive.org/details/franksinatraread00petk/page/259 }}</ref> Čelnici diskografske kuće Capitol brinuli su se da bi cijeli album sačinjen od "mračnog" materijala mogao odbiti publiku koja kupuje muzička izdanja.<ref name=black /> Album je dosegao 2. mjesto na top-listi Billboard 200, gdje se zadržao 18 sedmica – što je u to vrijeme bio najduži period koji je Sinatra proveo među deset najprodavanijih izdanja – a ujedno je to bio i njegov najbolje plasirani album još od izdanja ''[[Songs by Sinatra]]''. Dana 6. septembra 2002, RIAA mu je dodijelila zlatni certifikat, što znači da je prodan u više od 500.000 primjeraka. Godine 1992. izdavačka kuća je ponovo objavila album na CD-u, koji je sadržavao svih 16 pjesama.<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/release/in-the-wee-small-hours-mr0002996691 |title=Full 1992 CD Reissue on AllMusic |publisher=allmusic.com |access-date=4. 8. 2014}}</ref> Godine 1998. album je remasteriran uz korištenje 20-bitne tehnologije<ref>{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release/b3ee43d0-3675-3d28-b4ad-27ff71cc98c7 |title=Full 1998 CD Remaster on MusicBrainz, 16 tracks |publisher=musicbrainz.org |date=9. 6. 2013 |access-date=4. 8. 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/release/in-the-wee-small-hours-mr0000286682 |title=Full 1998 CD Remaster on AllMusic |publisher=allmusic.com |access-date=4. 8. 2014}}</ref> pod nadzorom [[Larry Walsh|Larryja Walsha]] u studiju Capitol Recording Studios.<ref>{{Cite AV media notes |title=In the Wee Small Hours |first=Sinatra |last=Fran |page=3 |publisher=Capitol Records}}</ref> Od 1998, prepoznajući Sinatrinu trajnu popularnost širom svijeta, album ''In the Wee Small Hours'' više puta je ponovo objavljivan na vinilu, CD-u i putem digitalnog preuzimanja.<ref name=MBmain>{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release-group/5a5d9938-38a9-3f32-b03b-8f14f62b880a |title=Release group on MusicBrainz |publisher=musicbrainz.org |date=24. 5. 2009 |access-date=4. 8. 2014}}</ref><ref name=AMmain>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/in-the-wee-small-hours-mw0000650776/releases |title=Master Release on AllMusic |publisher=allmusic.com |access-date=4. 8. 2014}}</ref><ref name=Dmain>{{cite web|url=http://www.discogs.com/Frank-Sinatra-In-The-Wee-Small-Hours/master/96471 |title=Release overview on Discogs |publisher=discogs.com |access-date=4. 8. 2014}}</ref> == Prijem == === Prijem kod publike === Album je bio popularan odmah po objavljivanju. U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], na svom vrhuncu, album je zauzeo drugo mjesto i zadržao se na top-listama osamnaest sedmica.<ref name=vinyl /> U augustu 1962. ponovo se našao na Billboardovim top-listama albuma.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Top LP's |url=https://books.google.com/books?id=hBcEAAAAMBAJ&q=%22In+the+Wee+Small+Hours%22+Billboard&pg=PP2 |newspaper=Billboard |page=2 |date=15. 9. 1962}}</ref> === Prijem kod kritike === Od svog objavljivanja, ''In the Wee Small Hours'' se smatra jednim od Sinatrinih najboljih ostvarenja, često svrstavanim uz albume ''Songs for Swingin' Lovers!'' (1956) i ''[[Frank Sinatra Sings for Only the Lonely]]'' (1958). Mnogi ga također smatraju jednim od najboljih vokalnih džez izdanja svih vremena. Po izlasku je naišao na nepodijeljeno odobravanje kritike.<ref>{{cite book |last=Levinson |first=Peter J. |date=2005 |title=September in the Rain: The Life of Nelson Riddle |url=https://books.google.com/books?id=zG-UYr7vBb4C&q=%22Frank+Sinatra%22+%22In+the+Wee+Small+Hours%22&pg=PA120 |publisher=Taylor Trade Publications |page=120 |isbn=9781589791633}}</ref> Godine 2000. uvršten je na 359. mjesto liste "1000 najboljih albuma svih vremena" autora [[Colin Larkin|Colina Larkina]].<ref name="Larkin">{{cite book|title=[[All Time Top 1000 Albums]]|author=Colin Larkin|author-link=Colin Larkin|publisher=[[Virgin Books]]|date=2000|edition=3rd|isbn=0-7535-0493-6|page=140}}</ref> [[Stephen Thomas Erlewine]] je za portal *AllMusic* napisao da album odlikuje autentično melanholično raspoloženje te da predstavlja "jedno od Sinatrinih izdanja najviše okrenutih džezu".<ref name=all>{{cite web |url= http://www.allmusic.com/album/in-the-wee-small-hours-r24092/review |title=In the Wee Small Hours |publisher=AllMusic |author=Stephen Thomas Erlewine |access-date=15. 6. 2011}}</ref> Drugi kritičar je album opisao kao "...možda i najpotpuniji muzički prikaz usamljenosti".<ref name = back2backalbums/> Džez historičar [[Scott Yanow]] opisao je album riječima: "Sinatra često tuguje za izgubljenom ljubavlju, zvuči pomalo napušteno, ali na kraju ipak ostavlja mjesta za nadu."<ref>{{Cite web|last=Yanow|first=Scott|date=17. 1. 2021|title=10 Essential Frank Sinatra Albums|url=https://www.classicrockhistory.com/10-essential-frank-sinatra-albums/|access-date=20. 1. 2021|website=ClassicRockHistory.com|language=en-US}}</ref> Pišući za ''[[The New Yorker]]'', [[Andy Friedman]] navodi da je ''In the Wee Small Hours'' promijenio svrhu LP ploče – pretvorivši je iz puke zbirke singlova u umjetničku formu koja doseže nivo vrhunske književnosti.<ref>{{cite news |last=Friedman |first=Andy |date=12. 12. 2015 |title=Always Lonely: A Visual Celebration Of Sinatra |url=http://www.newyorker.com/culture/culture-desk/always-lonely-visual-celebration-sinatra |newspaper=The New Yorker |access-date=29. 11. 2016}}</ref> ==Track listing== {{Track listing | headline = Strana 1 | extra_column = Writer(s) | title1 = [[In the Wee Small Hours of the Morning]] | extra1 = [[Bob Hilliard]] i [[David Mann (tekstopisac)|David Mann]] | length1 = 3:00 | title2 = [[Mood Indigo]] | extra2 = [[Barney Bigard]], [[Duke Ellington]] i [[Irving Mills]] | length2 = 3:30 | title3 = [[Glad to Be Unhappy]] | extra3 = [[Richard Rodgers]] i [[Lorenz Hart]] | length3 = 2:35 | title4 = [[I Get Along Without You Very Well (Except Sometimes)|I Get Along Without You Very Well]] | extra4 = [[Hoagy Carmichael]] | length4 = 3:42 | title5 = Deep in a Dream | extra5 = [[Eddie DeLange]] i [[Jimmy Van Heusen]] | length5 = 2:49 | title6 = [[I See Your Face Before Me]] | extra6 = [[Howard Dietz]] i [[Arthur Schwartz]] | length6 = 3:24 | title7 = [[Can't We Be Friends?]] | extra7 = [[James Warburg|Paul James]] i [[Kay Swift]] | length7 = 2:48 | title8 = [[When Your Lover Has Gone]] | extra8 = [[Einar Aaron Swan]] | length8 = 3:10 }} {{Track listing | headline = Strana 2 | extra_column = Pisac | title1 = [[What Is This Thing Called Love?]] | extra1 = [[Cole Porter]] | length1 = 2:35 | title2 = [[Last Night When We Were Young]] | extra2 = [[Harold Arlen]] i [[Yip Harburg]] | length2 = 3:17 | title3 = [[I'll Be Around (1942)|I'll Be Around]] | extra3 = [[Alec Wilder]] | length3 = 2:59 | title4 = [[Ill Wind (1934)|Ill Wind]] | extra4 = [[Harold Arlen]] i [[Ted Koehler]] | length4 = 3:46 | title5 = [[It Never Entered My Mind]] | extra5 = [[Richard Rodgers]] i [[Lorenz Hart]] | length5 = 2:42 | title6 = [[Dancing on the Ceiling (1930)|Dancing on the Ceiling]] | extra6 = [[Richard Rodgers]] i [[Lorenz Hart]] | length6 = 2:57 | title7 = [[I'll Never Be the Same]] | extra7 = [[Gus Kahn]], [[Matty Malneck]] i [[Frank Signorelli]] | length7 = 3:05 | title8 = [[This Love of Mine]] | extra8 = Sol Parker, Henry W. Sanicola, Jr. i [[Frank Sinatra]] | length8 = 3:33 }} {{Track listing | headline = Dodatne pjesme na ponovnom izdanju iz 2007.<ref>Sinatra, Frank. ''Three Original Hit Albums'' CD, Disc 3. Not Now Music Limited, 2007.</ref> | extra_column = Writing | title17 = [[Three Coins in the Fountain (pjesma)|Three Coins in the Fountain]] | extra17 = [[Jule Styne]] i [[Sammy Cahn]] | length17 = 3:08 | title18 = [[Young at Heart (Frank Sinatra)|Young at Heart]] | extra18 = [[Johnny Richards]] and [[Carolyn Leigh]] | length18 = 2:55 }} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000650776| label= In the Wee Small Hours | accessdate= 13:59, 22 October 2026 (UTC) }} * [https://www.discogs.com/master/96471-Frank-Sinatra-In-The-Wee-Small-Hours ''In the Wee Small Hours''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1955.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] p8gq1awc7hhoafnfxum20kb26ax6ol6 Songs for Swingin' Lovers! 0 538857 3939395 3937458 2026-11-06T20:57:15Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939395 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = In the Wee Small Hours | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Songsforswinginlovers.jpg | objavljen = 5. mart 1956. | snimljen = oktobar 1955. - januar 1956. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Swing]], [[tradicionalni pop]], [[džez]] | trajanje = 43:59 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[In the Wee Small Hours]]''<br/>(1955) | ovaj_album = ''Songs for Swingin' Lovers!''<br/>(1956) | sljedeći_album = ''[[This Is Sinatra!]]''<br/>(1956) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{rating|5|5}}<ref name="AllMusic">{{AllMusic|class=album|id=r24097|first=Stephen Thomas|last=Erlewine}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book |last=Larkin |first=Colin |author-link=Colin Larkin |year=2006 |title=Encyclopedia of Popular Music |title-link=Encyclopedia of Popular Music |edition=4th |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''Songs for Swingin' Lovers!''' deseti je studijski [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] i njegov četvrti album za izdavačku kuću [[Capitol Records]]. Aranžmane je uradio [[Nelson Riddle]], a album je objavljen u martu 1956. na LP ploči, te u januaru 1987. na CD-u. Bio je to prvi album u historiji koji je zauzeo prvo mjesto na britanskoj top-listi albuma (''[[UK Albums Chart]]''), koja je prvi put objavljena 22. jula 1956. == Produkcija == Aranžmane za ovaj album potpisuje Nelson Riddle. U odnosu na prethodni album, ''[[In the Wee Small Hours]]'' (1955), ovdje je zauzet drugačiji pristup: postojeći pop standardi snimljeni su u modernijem, džeziranijem stilu, odišući općom vedrinom i energijom, slično kao na albumima ''[[Songs for Young Lovers]]'' i ''[[Swing Easy!]]''. Tokom snimanja nastala je i pjesma "Memories of You", ali ona na kraju nije uvrštena na album. Budući da je riječ o sporoj baladi, procijenjeno je da ne odgovara konceptu albuma koji čine brže, "swing" kompozicije, tim više što je na albumu već bila prisutna balada "We'll Be Together Again". Iako je Sinatra 1961. ponovo snimio ovu pjesmu s [[Axel Stordahl|Axelom Stordahlom]] za album ''[[Point of No Return]]'', verzija iz 1956. (s Riddleom) ostala je neobjavljena sve dok se nije pojavila na albumu ''[[Sinatra Like Never Before]]'' (izdanje kuće The Longines Symphonette, oznaka SYS-5637). Taj album objavljen je u septembru 1973. kao dodatna LP ploča u sklopu kolekcije od 10 albuma pod nazivom ''[[Sinatra, The Works]]''. Snimak iz 1956. postao je dostupan široj publici tek 1990, kada je uvršten na kompilaciju ''[[The Capitol Years]]''.[1] Na originalnom omotu albuma Sinatra je prikazan okrenut leđima mladom paru, ali je izdavačka kuća Capitol 1957. promijenila omot, postavivši novu sliku na kojoj je Sinatra okrenut prema paru. Većina CD izdanja zadržala je taj novi dizajn, dok servis Apple Music koristi originalnu verziju omota. == Naslijeđe == Godine 2000. album je uvršten u [[Grammy kuća slavnih|Grammy kuću slavnih]], a 2003. našao se na 306. mjestu liste 500 najboljih albuma svih vremena časopisa ''[[Rolling Stone (časopis)|Rolling Stone]]'',[5] dok je na revidiranoj listi iz 2012. zauzeo 308. mjesto.[6] Sinatra-entuzijasti ga često svrstavaju na prvo ili drugo mjesto među njegovim albumima (odmah iza ''In the Wee Small Hours''), a mnogi muzički kritičari smatraju ga jednim od najvećih albuma tog doba.[7] Godine 2000. uvršten je na 100. mjesto liste "1000 najboljih albuma svih vremena" autora [[Colin Larkin|Colina Larkina]].[8] Ovaj LP bio je prvi album koji je dospio na vrh top-liste u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]]. Nakon dvije sedmice s prvog mjesta ga je potisnuo album ''[[Carousel]]'' (muzička podloga za [[Carousel (film)|istoimeni film]] iz 1956).[9] Godine 2025. časopis ''[[Uncut]]'' svrstao ga je na 18. mjesto svoje liste "500 najboljih albuma 1950-ih".[10] Saradnik [[Nick Hasted]] napisao je da je Sinatra na rock and roll odgovorio "određenom dozom mladalačke živahnosti, crpljene iz najpoletnijih dijelova muzičkog repertoara", te pojasnio: "Debitantski album [[Elvis Presley|Elvisa Presleyja]], nazvan po njemu samom, objavljen je – baš kao i ''Songs for Swingin' Lovers'' – u martu 1956; pjesma "Heartbreak Hotel" penjala se prema prvom mjestu, a na top-liste probijao se i Little Richard, dok je [[rokenrol]] osvajao mladu Ameriku. Iako je Sinatra možda smatrao da je to ispod njegovog nivoa, njegov album je zapravo bio odgovor na taj novi zvuk. Dok je izrazito konzervativni pjevač [[Pat Boone]] 'ublažio' pjesmu 'Tutti Frutti' kako bi je učinio prikladnom za top-liste, ritmična snaga orkestra Nelsona Riddlea omogućila je Sinatri da preoblikuje svoje muzičko carstvo – uz elegantne, savremene aranžmane, suptilnu ali moćnu energiju i zavodljivu intimnost – čineći stare, dobro poznate standarde ponovo svježim i novim. Pjesma "I've Got You Under My Skin", na svoj način, nosi jednako snažan roknroll duh kao i bilo šta drugo objavljeno te godine."[10] == Izdanja == ''Songs for Swingin' Lovers!'' Objavljen je 5. marta 1956. na LP ploči, a u januaru 1987. na CD-u. U februaru 2014, izdavačka kuća Mobile Fidelity Sound Lab objavila je hibridno izdanje albuma (SACD + CD). Za ovo izdanje ponovo je korišten originalni dizajn naslovnice iz 1956. == Spisak pjesama == {{Track listing|headline=Side 1|title1=[[You Make Me Feel So Young]]|writer1={{hlist|[[Josef Myrow]]|[[Mack Gordon]]}}|length1=2:57|title2=[[It Happened in Monterey]]|writer2={{hlist|[[Mabel Wayne]]|[[Billy Rose]]}}|length2=2:36|title3=[[You're Getting to Be a Habit with Me]]|writer3={{hlist|[[Harry Warren]]|[[Al Dubin]]}}|length3=2:19|title4=[[You Brought a New Kind of Love to Me]]|writer4={{hlist|[[Sammy Fain]]|[[Irving Kahal]]|[[Pierre Norman]]}}|length4=2:48|title5=[[Too Marvelous for Words]]|writer5={{hlist|[[Richard A. Whiting]]|[[Johnny Mercer]]}}|length5=2:29|title6=[[Old Devil Moon]]|writer6={{hlist|[[Burton Lane]]|[[E.Y. Harburg]]}}|length6=3:56|title7=[[Pennies from Heaven (pjesma)|Pennies from Heaven]]|writer7={{hlist|[[Arthur Johnston (kompozitor)|Arthur Johnston]]|[[Johnny Burke]]}}|length7=2:44|title8=[[Love Is Here to Stay]]|writer8={{hlist|[[George Gershwin]]|[[Ira Gershwin]]}}|length8=2:42}}{{Track listing|headline=Side 2|title9=[[I've Got You Under My Skin]]|writer9=[[Cole Porter]]|length9=3:43|title10=[[I Thought About You]]|writer10={{hlist|[[Jimmy Van Heusen]]|Mercer}}|length10=2:30|title11=[[We'll Be Together Again]]|writer11={{hlist|[[Carl T. Fischer]]|[[Frankie Laine]]}}|length11=4:26|title12=[[Makin' Whoopee]]|writer12={{hlist|[[Walter Donaldson (tekstopisac)|Walter Donaldson]]|[[Gus Kahn]]}}|length12=3:06|title13=[[Swingin' Down the Lane]]|writer13={{hlist|[[Isham Jones]]|Kahn}}|length13=2:54|title14=[[Anything Goes (Cole Porter)|Anything Goes]]|writer14=Porter|length14=2:43|title15=[[How About You?]]|writer15={{hlist|Lane|[[Ralph Freed]]}}|length15=2:45|total_length=43:59}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000195713| label= Songs for Swingin' Lovers! | accessdate= 14:01, 22 October 2026 (UTC) }} * [https://www.discogs.com/master/144114-Frank-Sinatra-Songs-For-Swingin-Lovers ''Songs for Swingin' Lovers!''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1956.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 29f6rbc9iaa5v991e3s5hxgshfhpwic This Is Sinatra! 0 538864 3939409 3937512 2026-11-06T20:58:59Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939409 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = This Is Sinatra! | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = This_Is_Sinatra1.jpg | objavljen = 10. novembar 1956. | snimljen = 30. april 1953 - 13. septembar 1955. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 35:52 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]''<br/>(1956) | ovaj_album = ''This Is Sinatra!''<br/>(1956) | sljedeći_album = ''[[Close to You (album Franka Sinatre)|Close to You]]''<br/>(1957) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>[{{AllMusic|class=album|id=r26372|pure_url=yes}} Allmusic review]</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''This Is Sinatra!''' [[Kompilacijski album|kompilacijski]] je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], objavljen 1956. Ovo je prva kolekcija Sinatrinih singlova i pjesama s B-strana snimljenih u saradnji s [[Nelson Riddle|Nelsonom Riddleom]]. Album je danas dostupan na CD-u (Bluemoon CD 803). Sve pjesme s njega također se nalaze u kolekciji ''[[The Complete Capitol Singles Collection]]'', kao i na raznim reizdanjima izdavačke kuće [[Capitol Records|Capitol]]. Druga kolekcija, pod nazivom ''[[This Is Sinatra Volume 2]]'', objavljena je 1958. Oba albuma bila su dio Capitolove serije "This Is". Ovi albumi predstavljali su ranije hitove izvođača kao što su Sinatra, [[June Christy]], [[Dean Martin]] i [[Nat Cole|Nat "King" Cole]], ali i novobjavljene singlove (od kojih se očekivalo da postanu hitovi). == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[I've Got the World on a String]] | trajanje1 = 2:14 | bilješka1 = [[Harold Arlen]], [[Ted Koehler]] | naziv2 = [[Three Coins in the Fountain (pjesma)|Three Coins in the Fountain]] | trajanje2 = 3:07 | bilješka2 = [[Jule Styne]], [[Sammy Cahn]] | naziv3 = [[Love and Marriage]] | trajanje3 = 2:41 | bilješka3 = [[Jimmy Van Heusen]], Cahn | naziv4 = [[From Here to Eternity]] | trajanje4 = 3:01 | bilješka4 = Freddy Karger, [[Robert Wells (tekstopisac)|Robert Wells]] | naziv5 = [[South of the Border (1939)|South of the Border]] | trajanje5 = 2:52 | bilješka5 = [[Jimmy Kennedy]], [[Michael Carr (kompozitor)|Michael Carr]] | naziv6 = [[Rain (Falling from the Skies)]] | trajanje6 = 3:27 | bilješka6 = [[Robert Mellin]], [[Gerald Finlay]] | naziv7 = [[The Gal That Got Away]] | trajanje7 = 3:12 | bilješka7 = Arlen, [[Ira Gershwin]] | naziv8 = [[Young at Heart (Frank Sinatra)|Young at Heart]] | trajanje8 = 2:53 | bilješka8 = [[Johnny Richards]], [[Carolyn Leigh]] | naziv9 = [[Learnin' the Blues]] | trajanje9 = 3:04 | bilješka9 = [[Dolores Silvers]] | naziv10 = [[My One and Only Love]] | trajanje10 = 3:14 | bilješka10 = [[Guy Wood]], Mellin | naziv11 = [[(Love Is) The Tender Trap]] | trajanje11 = 3:00 | bilješka11 = Van Heusen, Cahn | naziv12 = [[Don't Worry 'Bout Me]] | trajanje12 = 3:07 | bilješka12 = [[Rube Bloom]], Koehler }} == Izvođači == * Frank Sinatra – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer, dirigent == Pozicije na top-listama == {| class="wikitable sortable" !Top lista !Godina !Položaj |- | align="left" |[[UK Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/archive/official-albums-chart/|title=The Official Charts Company - Frank Sinatra - This Is Sinatra|work=[[Official Charts Company]]|access-date=8. 5. 2011}}</ref> | align="left" |1957. | align="left" |1 |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{AllMusic | class= album| id=mw0000847168| label= This Is Sinatra!| access-date= 14:05, 22 October 2026 (UTC) }} {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1956.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 5i9c0kgkjhp58i6wuxy3ug4eqlbztz1 Close to You (album Franka Sinatre) 0 538866 3939302 3937509 2026-11-06T20:23:00Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939302 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Close to You | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraclosetoyou.jpg | objavljen = 22. januar 1957. | snimljen = 8. mart, 4-5. april, 1. novembar 1956. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 43:31 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[This Is Sinatra!]]''<br/>(1956) | ovaj_album = ''Close to You''<br/>(1957) | sljedeći_album = ''[[A Swingin' Affair!]]''<br/>(1957) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>[{{AllMusic|class=album|id=r24155|pure_url=yes}} Allmusic review]</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''Close to You''' jedanaesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], uz pratnju gudačkog kvarteta [[Hollywood String Quartet]]. Objavljen je 22. januara 1957. Album je sniman tokom perioda od osam mjeseci kroz pet različitih sesija, a aranžmane je uradio [[Nelson Riddle]]. Nelson Riddle je prokomentarisao da struktura popularnih pjesama nije pogodna za aranžiranje u stilu klasičnog gudačkog kvarteta, te je smatrao da nije postigao onoliko koliko se nadao. Ipak, po objavljivanju, album je naišao na pohvale kritike, a kako je sam Riddle primijetio: "Sinatri se dopao!"<ref>Alan Dell, 1984 Close To You sleeve notes in Sinatra, The Capitol Years box set. </ref> Za izdanje na CD-u, album je preimenovan u ''Close to You and More'', čime se aludira na dodatne (bonus) pjesme. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[Close to You (1943)|Close to You]] | trajanje1 = 3:37 | bilješka1 = [[Al Hoffman]], Carl G. Lampl, [[Jerry Livingston]] | naziv2 = [[P.S. I Love You (1934)|P.S. I Love You]] | trajanje2 = 4:21 | bilješka2 = [[Gordon Jenkins]], [[Johnny Mercer]] | naziv3 = Love Locked Out | trajanje3 = 2:41 | bilješka3 = [[Max Kester]], [[Ray Noble (muzičar)|Ray Noble]] | naziv4 = [[Everything Happens to Me (pjesma)|Everything Happens to Me]] | trajanje4 = 3:20 | bilješka4 = [[Tom Adair]], [[Matt Dennis]] | naziv5 = [[It's Easy to Remember (And So Hard to Forget)]] | trajanje5 = 3:34 | bilješka5 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv6 = [[House of Flowers (musical)|Don't Like Goodbyes]] | trajanje6 = 4:51 | bilješka6 = [[Harold Arlen]], [[Truman Capote]] | naziv7 = [[With Every Breath I Take]] | trajanje7 = 3:38 | bilješka7 = [[Ralph Rainger]], [[Leo Robin]] | naziv8 = [[Blame It on My Youth]] | trajanje8 = 2:58 | bilješka8 = [[Edward Heyman]], [[Oscar Levant]] | naziv9 = [[It Could Happen to You (pjesma)|It Could Happen to You]] | trajanje9 = 3:13 | bilješka9 = [[Johnny Burke (tekstopisac)|Johnny Burke]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv10 = [[I've Had My Moments]] | trajanje10 = 3:47 | bilješka10 = [[Walter Donaldson (tekstopisac)|Walter Donaldson]], [[Gus Kahn]] | naziv11 = [[I Couldn't Sleep a Wink Last Night]] | trajanje11 = 3:25 | bilješka11 = [[Harold Adamson]], [[Jimmy McHugh]] | naziv12 = [[The End of a Love Affair]] | trajanje12 = 4:11 | bilješka12 = Edward Redding }} {{Spisak pjesama | naslov = Dodatne pjesme na CD reizdanju {{nobold|(nisu uključene u originalno izdanje iz 1957.)}} | naziv13 = [[If It's the Last Thing I Do]] | trajanje13 = 4:00 | bilješka13 = [[Sammy Cahn]], [[Saul Chaplin]] | naziv14 = [[There's a Flaw in My Flue]] | trajanje14 = 2:41 | bilješka14 = Burke, Van Heusen | naziv15 = [[Wait till You See Her]] | trajanje15 = 3:08 | bilješka15 = Rodgers, Hart }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer, dirigent * The Hollywood String Quartet: * [[Felix Slatkin]] – violina, vođa * [[Paul Shure]] – violina * [[Eleanor Aller]] – violončelo * [[Alvin Dinkin]] – viola == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000191733| label= Close to You | accessdate= 14:07, 22 October 2026 (UTC) }} *''[https://www.discogs.com/master/144011-Frank-Sinatra-Close-To-You Close to You]'' na Discogs {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1957.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] ns54u0l8ms8sw7kr55ofbauefzssijp A Swingin' Affair! 0 538870 3939279 3937506 2026-11-06T20:18:31Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939279 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = A Swingin' Affair! | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Aswinginaffair.jpg | objavljen = 6. maj 1957. | snimljen = 15-18. novembra 1956. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 45:31 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[Close to You (album Franka Sinatre)|Close to You]]''<br/>(1957) | ovaj_album = ''A Swingin' Affair!''<br/>(1957) | sljedeći_album = ''[[Where Are You? (album Franka Sinatre)|Where Are You?]]''<br/>(1957) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r24147}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''A Swingin' Affair!''' dvanaesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]]. Ponekad se navodi kao nastavak albuma ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]''. Pjesma "The Lady Is a Tramp" izbačena je s prvobitnog albuma i zamijenjena pjesmom "No One Ever Tells You", koja je bila snimljena nekoliko mjeseci ranije. Kasnije se "The Lady Is a Tramp" pojavila na muzičkoj podlozi za film [[Prijatelj Joey (film)|''Prijatelj Joey'']]. Na album je vraćena prilikom izdavanja na [[Compact disc|compakt-disku]]. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[Night and Day (pjesma)|Night and Day]] | trajanje1 = 3:58 | bilješka1 = [[Cole Porter]] | naziv2 = [[I Wish I Were in Love Again]] | trajanje2 = 2:27 | bilješka2 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv3 = [[I Got Plenty o' Nuttin']] | trajanje3 = 3:09 | bilješka3 = [[DuBose Heyward]], [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv4 = [[I Guess I'll Have to Change My Plan]] | trajanje4 = 2:23 | bilješka4 = [[Arthur Schwartz]], [[Howard Dietz]] | naziv5 = [[Nice Work If You Can Get It (pjesma)|Nice Work If You Can Get It]] | trajanje5 = 2:20 | bilješka5 = G. Gershwin, I. Gershwin | naziv6 = [[Stars Fell on Alabama]] | trajanje6 = 2:37 | bilješka6 = [[Frank Perkins (kompozitor)|Frank Perkins]], [[Mitchell Parish]] | naziv7 = [[No One Ever Tells You]] | trajanje7 = 3:23 | bilješka7 = Hub Atwood, [[Carroll Coates]] | naziv8 = [[I Won't Dance]] | trajanje8 = 3:21 | bilješka8 = [[Jerome Kern]], [[Jimmy McHugh]], [[Oscar Hammerstein II]], [[Otto Harbach]], [[Dorothy Fields]] | naziv9 = [[The Lonesome Road]] | trajanje9 = 3:53 | bilješka9 = [[Nathaniel Shilkret|Nat Shilkret]], [[Gene Austin]] | naziv10 = [[At Long Last Love (pjesma)|At Long Last Love]] | trajanje10 = 2:23 | bilješka10 = Porter | naziv11 = [[You'd Be So Nice to Come Home To]] | trajanje11 = 2:03 | bilješka11 = Porter | naziv12 = [[I Got It Bad (And That Ain't Good)]] | trajanje12 = 3:21 | bilješka12 = [[Duke Ellington]], [[Paul Francis Webster]] | naziv13 = [[From This Moment On (Cole Porter)|From This Moment On]] | trajanje13 = 3:50 | bilješka13 = Porter | naziv14 = [[If I Had You (1928)|If I Had You]] | trajanje14 = 2:35 | bilješka14 = [[Jimmy Campbell (tekstopisac)|Jimmy Campbell]], [[Reginald Connelly]], [[Ted Shapiro]] | naziv15 = [[Oh! Look at Me Now]] | trajanje15 = 2:48 | bilješka15 = [[Joe Bushkin]], [[John DeVries]] }} {{Spisak pjesama | naslov = Dodatne pjesme na CD reizdanju {{nobold|(nisu uključene u originalno izdanje iz 1957.)}} | naziv16 = [[The Lady Is a Tramp]] | trajanje16 = 3:14 | bilješka16 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] }} == Pozicije na top-listama == {| class="wikitable sortable" !Top lista !Godina !Pozicija |- | align="left" |[[UK Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/search/albums/A%20Swingin%27%20Affair|title=The Official Charts Company&nbsp;– Frank Sinatra&nbsp;– A Swingin' Affair|work=[[Official Charts Company]]|access-date=26. 5. 2011}}</ref> | align="left" |1957. | align="left" |1 |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000312463| label= A Swingin' Affair! | access-date= 14:07, 22 October 2026 (UTC) }} *''[https://www.discogs.com/master/144009-Frank-Sinatra-A-Swingin-Affair A Swingin' Affair!]'' na Discogs {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1957.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] kfynar9kc7aofa5sekmnun7c65d581h Where Are You? (album Franka Sinatre) 0 538871 3939416 3937468 2026-11-06T21:01:01Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939416 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Where Are You? | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatrawhereareyou.jpg | objavljen = 2. septembar 1957. | snimljen = 10. april - 1. maj 1957. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 41:52 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[A Swingin' Affair!]]''<br/>(1957) | ovaj_album = ''Where Are You?''<br/>(1957) | sljedeći_album = ''[[A Jolly Christmas from Frank Sinatra]]''<br/>(1957) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r78710}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=[[The Encyclopedia of Popular Music]]|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|2|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''Where Are You?''' trinaesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]]. To je prvi album koji je Sinatra snimio za izdavačku kuću Capitol bez [[Nelson Riddle|Nelsona Riddlea]], a u saradnji s [[Gordon Jenkins|Gordonom Jenkinsom]], kao i prvi album koji je snimio u stereo tehnici. Godine 1970. ponovo je objavljen kao album s deset pjesama pod nazivom ''[[The Night We Called It a Day]]''. == Spisak pjesama == # "[[Where Are You? (1937)|Where Are You?]]" ([[Harold Adamson]], [[Jimmy McHugh]])&nbsp;– 3:30 # "[[The Night We Called It a Day (pjesma)|The Night We Called It a Day]]" ([[Matt Dennis]], [[Tom Adair]])&nbsp;– 3:28 # "[[I Cover the Waterfront (pjesma)|I Cover the Waterfront]]" ([[Johnny Green]], [[Edward Heyman]])&nbsp;– 2:58 # "[[Maybe You'll Be There]]" ([[Rube Bloom]], [[Sammy Gallop]])&nbsp;– 3:07 # "[[Laura (1945)|Laura]]" ([[David Raksin]], [[Johnny Mercer]])&nbsp;– 3:28 # "[[Lonely Town (On the Town)|Lonely Town]]" ([[Leonard Bernstein]], [[Betty Comden]], [[Adolph Green]])&nbsp;– 4:12 # "[[Autumn Leaves (1945)|Autumn Leaves]]" ([[Jacques Prévert]], Mercer, [[Joseph Kosma]])&nbsp;– 2:52 # "[[I'm a Fool to Want You]]" ([[Frank Sinatra]], Jack Wolf, Joel Herron)&nbsp;– 4:51 # "I Think of You" ([[Jack Elliott (kompozitor)|Jack Elliott]], Don Marcotte)&nbsp;– 3:04 # "Where Is the One?" ([[Alec Wilder]], [[Edwin Finckel]])&nbsp;– 3:13 # "[[There's No You]]" ([[Tom Adair]], Hal Hopper)&nbsp;– 3:48 # "[[Baby Won't You Please Come Home]]" (Charles Warfield, [[Clarence Williams (muzičar)|Clarence Williams]])&nbsp;– 3:00 #: ''dodatne pjesme na CD reizdanju koje nisu bile uključene u originalno izdanje iz 1957:'' # "I Can Read Between the Lines" (Sid Frank, Ray Getzov)&nbsp;– 2:43 # "It Worries Me" (Fritz Schultz-Reichelt, [[Carl Sigman]])&nbsp;– 2:53 # "Rain (Falling from the Skies)" ([[Robert Mellin]], Gunther Finlay)&nbsp;– 3:25 # "[[Don't Worry 'Bout Me]]" ([[Rube Bloom]], [[Ted Koehler]])&nbsp;– 3:08 Pjesma "I Think of You" zasnovana je na liričkoj drugoj temi u Es-duru iz prvog stava (Moderato) Koncerta za klavir i orkestar br. 2 u c-molu, op. 18, Sergeja Rahmanjinova. Rana izdanja originalnog stereo albuma sadržavala su samo 11 pjesama, dok je mono verzija obuhvatala svih 12. Moguće je da je na stereo izdanju nedostajala pjesma "I Cover The Waterfront" zato što je snimljena isključivo u mono tehnici.<ref>{{cite web | url=http://www.11fifty.com/Site_108/1957_-_Where_Are_You_2_3.html | title=Where Are You - Abridged Stereo Editions }}</ref> Kasnija stereo izdanja na nekim međunarodnim tržištima, kao i ona u okviru kolekcija (box setova), ponovo su uključila "Waterfront"; to je počelo otprilike 1975. (u Nizozemskoj).<ref>{{cite web | url=http://www.11fifty.com/Site_108/1957_-_Where_Are_You_unabridged.html | title=Where Are You - Unabridged Stereo Editions }}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000691401| label= Where Are You? | access-date= 14:13, 22 October 2026 (UTC) }} *''[https://www.discogs.com/master/137979-Frank-Sinatra-With-Gordon-Jenkins-And-His-Orchestra-Where-Are-You Where Are You?]'' na Discogs {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1957.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] q9e0nxjsfepktv5ds9ovvrs6lxmyvx1 Psiholog 0 538872 3939453 3936823 2026-11-06T21:06:13Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939453 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija zanimanje | naslov = Psiholog | slika = [[Datoteka:Psychologist at work.jpg|250px]] | opis_slike = | tip = Stručno zanimanje | službeno_ime = Psiholog | sektor_aktivnosti = [[Javno zdravstvo|Zdravstvo]], [[obrazovanje]], naučno istraživanje, [[privreda]], [[policija|sigurnosne]] i [[vojska|odbrambene službe]], javna uprava i druge oblasti | sposobnosti = Psihološka procjena, primjena i tumačenje psiholoških testova, istraživanje psihičkih procesa i ponašanja, savjetovanje i druge aktivnosti u skladu sa stručnim kompetencijama | obrazovanje = Visoko obrazovanje iz psihologije; dodatna obuka, supervizirana praksa ili specijalizacija zavisno od područja rada i nacionalnih propisa | mjesta_zaposlenja = Zdravstvene i obrazovne ustanove, univerziteti i istraživačke ustanove, privredne organizacije, policija, obavještajne i sigurnosne službe, oružane snage, pravosudne ustanove, sportske organizacije i druge ustanove | srodni_poslovi = [[Psihijatrija|Psihijatar]], [[Psihoterapija|psihoterapeut]] }} '''Psiholog''' je stručnjak koji se bavi proučavanjem psihičkih procesa i [[Ponašanje|ponašanja]] pojedinaca, a u pojedinim područjima psihologije i životinja, te primjenom psiholoških spoznaja u istraživanju, procjeni, unapređenju [[dobrobit]]i i rješavanju različitih problema. Zavisno od stručnog usmjerenja, psiholozi proučavaju [[mišljenje]], [[emocije]], [[opažanje]], [[učenje]], [[pamćenje]], [[Motivacija|motivaciju]], [[ličnost]] i međuljudske odnose, provode [[Psihološka procjena|psihološke procjene]], razvijaju i primjenjuju intervencije te istražuju ponašanje pojedinaca, grupa i organizacija.<ref name="APADictionary">{{cite web |title=Psychology |url=https://dictionary.apa.org/psychology |website=APA Dictionary of Psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="ILO_2012">{{cite book |author=International Labour Organization |date=2012 |title=International Standard Classification of Occupations (ISCO-08): Volume 1. Structure, Group Definitions and Correspondence Tables |publisher=International Labour Office |location=Geneva |volume=1 |isbn=978-92-2-125952-7 |url=https://webapps.ilo.org/ilostat-files/ISCO/newdocs-08-2021/ISCO-08/ISCO-08%20EN%20Vol%201.pdf |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Psiholozi rade u različitim područjima, uključujući [[zdravstvo]], [[obrazovanje]], naučna istraživanja, socijalnu zaštitu, [[privreda|privredu]], pravosuđe, [[sport]], [[saobraćaj]], [[Vojska|vojsku]] i [[policija|sigurnosne službe]]. Njihovi poslovi mogu obuhvatati istraživanje psihičkih procesa, procjenu sposobnosti i ponašanja, savjetovanje, psihološke intervencije, prevenciju poteškoća, unapređenje radnog učinka i dobrobiti te primjenu psiholoških spoznaja u razvoju tehnologije i oblikovanju okruženja.<ref name="IAAPDivisions">{{cite web |title=Divisions |url=https://www.iaapsy.org/divisions |website=International Association of Applied Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Obrazovanje, uslovi za obavljanje profesije i zakonska ovlaštenja psihologa razlikuju se među državama. U zavisnosti od nacionalnog sistema, za pojedine poslove mogu biti potrebni dodatna stručna obuka, praksa pod supervizijom, specijalizacija ili upis u odgovarajući profesionalni registar.<ref name="EuroPsy">{{cite web |title=About EuroPsy |url=https://www.efpa.eu/about-europsy/ |website=European Federation of Psychologists’ Associations |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> U nekim državama korištenje profesionalnog naziva i samostalan rad podliježu posebnim zakonskim uslovima, a kvalifikacije i postupci profesionalnog priznavanja uređuju se nacionalnim propisima.<ref name="EFPA_Regulation_2026">{{cite web |title=Regulation of the Profession |url=https://www.efpa.eu/regulation-of-the-profession/ |website=European Federation of Psychologists' Associations |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Psiholog nije isto što i [[Psihijatrija|psihijatar]] i [[Psihoterapija|psihoterapeut]]. Stručne profesije psihologa, psihijatara i psihoterapeuta razlikuju se na osnovu prethodnog obrazovanja, stručnih kompetencija i poslova koje obavljaju. Psiholog je stručnjak obrazovan u području [[Psihologija|psihologije]] koji se, između ostalog, bavi procjenom psihičkih procesa i ponašanja primjenom [[Psihološka procjena|psiholoških testova]] i drugih standardiziranih mjernih instrumenata, istraživanjem i pružanjem psihološke podrške. Psihijatar je [[ljekar]] specijaliziran za [[Psihijatrija|psihijatriju]] koji dijagnosticira i liječi [[Mentalni poremećaj|psihičke poremećaje]] te može propisivati [[lijek]]ove. Psihoterapeut je stručnjak osposobljen za provođenje [[Psihoterapija|psihoterapije]], što u pravilu podrazumijeva dodatnu edukaciju iz određenog psihoterapijskog pristupa; njegova osnovna struka može biti [[psihologija]], [[medicina]] ili drugo srodno područje, zavisno od uslova koji važe u određenoj državi.<ref name="APARecognized">{{cite web |title=Recognized Specialties, Subspecialties, and Proficiencies in Professional Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/recognized.html |website=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_About_2026">{{cite web |title=About APA |url=https://www.psychiatry.org/about-apa--psychiatry |website=American Psychiatric Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Uslovi za stjecanje statusa psihoterapeuta razlikuju se među državama, a psihoterapiju mogu provoditi psiholozi, psihijatri i drugi stručnjaci koji ispunjavaju odgovarajuće zakonske i stručne uslove. == Područja rada == Psiholozi djeluju u različitim područjima naučnog istraživanja i praktične primjene psiholoških saznanja. Zavisno od stručnog usmjerenja, mogu raditi s pojedincima i grupama, u zdravstvenim i obrazovnim ustanovama, privrednim organizacijama, istraživačkim centrima, pravosudnim institucijama, policijskim i sigurnosnim službama, oružanim snagama te drugim okruženjima. Područja psihologije međusobno se preklapaju, a njihovi nazivi, podjela i status profesionalnih specijalizacija razlikuju se među državama i stručnim organizacijama. Pojedina područja prvenstveno su usmjerena na naučno istraživanje, dok druga naglašavaju primjenu psiholoških metoda u radu s ljudima, organizacijama ili zajednicama. Vrsta poslova koje psiholog može obavljati zavisi od njegovog obrazovanja, stručnih kompetencija i propisa koji važe u određenoj državi.<ref name="IAAPDivisions" /> === Klinička psihologija === [[Klinička psihologija]] područje je primijenjene psihologije koje se bavi procjenom, razumijevanjem, prevencijom i tretmanom psihičkih, emocionalnih i ponašajnih teškoća, kao i unapređenjem psihičkog blagostanja i svakodnevnog funkcionisanja. Obuhvata primjenu naučnih saznanja o psihičkim procesima i ponašanju u radu s pojedincima, parovima, porodicama i grupama različite dobi.<ref name="APA_Clinical_2026">{{cite web |title=Clinical Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/clinical/ |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="CPA_Clinical_2026">{{cite web |title=Clinical Psychology Section |url=https://cpa.ca/sections/clinicalpsychology/ |publisher=Canadian Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Klinički psiholozi provode [[Psihološka procjena|psihološke procjene]] koristeći razgovor, posmatranje, standardizovane psihološke testove i druge odgovarajuće metode. Na osnovu prikupljenih podataka procjenjuju kognitivno, emocionalno i ponašajno funkcionisanje te, u skladu sa svojim kompetencijama i propisima koji važe u određenoj državi, učestvuju u dijagnostikovanju psihičkih poremećaja, planiranju intervencija i praćenju njihovih efekta.<ref name="APA_Clinical_2026" /> Njihov rad može obuhvatati [[Savjetodavna psihologija|psihološko savjetovanje]], psihološke intervencije, [[Psihoterapija|psihoterapiju]] za koju imaju odgovarajuće osposobljavanje, podršku osobama koje se suočavaju s [[Psihička trauma|traumatskim iskustvima]] ili hroničnim teškoćama te rad s osobama s ozbiljnim [[Mentalni poremećaj|psihičkim poremećajima]]. Klinički psiholozi mogu učestvovati i u prevenciji problema, rehabilitaciji, istraživanju, edukaciji drugih stručnjaka i razvoju programa psihološke pomoći.<ref name="APA_Clinical_Subfield">{{cite web |title=Clinical Psychology Solves Complex Human Problems |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/clinical |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APS_Clinical_Psychologists">{{cite web |title=Clinical Psychologists |url=https://psychology.org.au/psychology/about-psychology/types-of-psychologists/clinical-psychologists |publisher=Australian Psychological Society |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Klinički psiholozi rade u različitim okruženjima, uključujući [[Bolnica|bolnice]], klinike, centre za mentalno zdravlje, privatnu praksu, istraživačke i obrazovne ustanove te druge zdravstvene i društvene službe. Često sarađuju s [[Psihijatrija|psihijatrima]], [[ljekar]]ima, socijalnim radnicima i drugim stručnjacima. Obrazovni uslovi, profesionalni nazivi i zakonska ovlaštenja kliničkih psihologa razlikuju se među državama.<ref name="APA_Clinical_2026" /><ref name="APS_Clinical_Psychologists" /> === Zdravstvena psihologija === [[Zdravstvena psihologija]] područje je psihologije koje proučava međudjelovanje psiholoških, ponašajnih, društvenih i bioloških faktora u očuvanju [[Zdravlje|zdravlja]], nastanku i toku [[bolest]]i te oporavku. Primjenjuje psihološka saznanja radi unapređenja zdravlja, prevencije bolesti, podrške osobama koje žive s [[Akutna bolest|akutnim]] ili [[Hronično stanje|hroničnim oboljenjima]] i poboljšanja kvaliteta [[Zdravstvena zaštita|zdravstvene zaštite]].<ref name="APA_Health_2026">{{cite web |title=Health Psychology Promotes Wellness |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/health |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SfHP_2026">{{cite web |title=What Is Health Psychology? |url=https://societyforhealthpsychology.org/about/what-is-health-psychology/ |publisher=Society for Health Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Zdravstveni psiholozi istražuju kako [[psihološki stres|stres]], [[emocije]], [[Uvjerenje|uvjerenja]], [[motivacija]], životne navike i društvena podrška utječu na [[zdravlje]] i [[ponašanje]] povezano sa zdravljem. Njihov rad može obuhvatati razvoj programa za usvajanje zdravijih navika, podršku u prestanku pušenja, upravljanje bolom, prilagođavanje životu s hroničnom bolešću, pridržavanje preporučenog liječenja te psihološku podršku tokom rehabilitacije. Učestvuju i u istraživanjima zdravstvenih nejednakosti i unapređenju načina na koji se zdravstvene usluge organizuju i pružaju.<ref name="APA_Clinical_Health">{{cite web |title=Clinical Health Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/health |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Thielke_2011">{{cite journal |last1=Thielke |first1=Stephen |last2=Thompson |first2=Alexander |last3=Stuart |first3=Richard |date=2011 |title=Health Psychology in Primary Care: Recent Research and Future Directions |journal=Psychology Research and Behavior Management |volume=4 |pages=59–68 |doi=10.2147/PRBM.S12996 |pmid=22114536 |pmc=3218777 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3218777/ |doi-access=free |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Zdravstveni psiholozi mogu raditi u bolnicama, ustanovama primarne zdravstvene zaštite, rehabilitacijskim centrima, istraživačkim i obrazovnim ustanovama te javnozdravstvenim programima. Sarađuju s ljekarima, medicinskim sestrama i drugim stručnjacima kako bi se psihološki aspekti zdravlja uključili u prevenciju, liječenje i oporavak.<ref name="APA_Health_2026" /> === Psihologija obrazovanja i školska psihologija === [[Edukacijska psihologija|Psihologija obrazovanja]] područje je psihologije koje proučava psihološke procese povezane s [[učenje]]m, poučavanjem i obrazovnim razvojem. Istražuje utjecaj kognitivnih sposobnosti, [[Motivacija|motivacije]], [[Emocije|emocija]], prethodnog znanja, društvenih odnosa i okruženja na usvajanje [[Znanje|znanja]] i razvoj [[vještina]]. Njena saznanja primjenjuju se u oblikovanju nastavnih metoda, obrazovnih programa i postupaka procjenjivanja, kao i u unapređenju uslova za učenje i obrazovna postignuća.<ref name="IAAP_Division_5_2026">{{cite web |title=Division 5: Education & School Psychology |url=https://www.iaapsy.org/division-5 |website=International Association of Applied Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_School_2026">{{cite web |title=Working in Schools |url=https://www.apa.org/education-career/guide/paths/schools |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> [[Školska psihologija]] primjenjuje psihološka znanja i metode radi podrške [[Učenje|učenju]], razvoju i psihičkom [[Blagostanje|blagostanju]] djece i mladih u obrazovnom okruženju. Školski psiholozi mogu procjenjivati kognitivne sposobnosti, emocionalno i ponašajno funkcionisanje te teškoće u učenju, savjetovati [[učenik]]e i [[roditelj]]e, sarađivati s nastavnicima i drugim stručnjacima te učestvovati u planiranju i provođenju preventivnih i intervencijskih programa. Njihov rad može uključivati podršku učenicima s razvojnim teškoćama ili posebnim obrazovnim potrebama, prevenciju vršnjačkog nasilja i unapređenje školske klime.<ref name="APA_School_Specialty_2026">{{cite web |title=School Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/school |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_School_Psychologists_2023">{{cite web |title=School Psychologists: Working at the Intersection of Psychology and Education |url=https://www.apa.org/ed/precollege/psn/2023/09/school-psychologists |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Psiholozi u [[Obrazovanje|obrazovanju]] mogu raditi u [[škola]]ma, predškolskim ustanovama, centrima za podršku učenju, ustanovama za stručno usavršavanje nastavnika, [[univerzitet]]ima i istraživačkim centrima. Dok je rad školskih psihologa uglavnom vezan za podršku učenicima i obrazovnim zajednicama, psiholozi obrazovanja mogu se više baviti istraživanjem učenja, razvojem nastavnih pristupa i vrednovanjem obrazovnih programa. Nazivi radnih mjesta, obim djelatnosti i potrebne kvalifikacije razlikuju se među državama.<ref name="IAAP_Division_5_2026" /><ref name="APA_School_Specialty_2026" /> === Psihologija rada i organizacijska psihologija === [[Psihologija rada i organizacijska psihologija]] područje je [[Primijenjena psihologija|primijenjene psihologije]] koje proučava ponašanje, doživljaje i međuljudske odnose u radnom okruženju, kao i psihološke procese koji utječu na funkcionisanje organizacija. Bavi se odnosom između zaposlenih, njihovih radnih zadataka i organizacijskog okruženja, s ciljem boljeg razumijevanja i unapređenja radnog učinka, motivacije, saradnje, zadovoljstva poslom i dobrobiti zaposlenih.<ref name="IAAP_Division_1">{{cite web |title=Division 1: Work & Organizational Psychology |url=https://www.iaapsy.org/division-1 |publisher=International Association of Applied Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Industrial_Organizational">{{cite web |title=Industrial and Organizational Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/industrial.html |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Psiholozi u ovom području mogu učestvovati u analizi radnih mjesta, izboru i raspoređivanju zaposlenih, procjeni radnih sposobnosti, profesionalnom usmjeravanju, razvoju kompetencija i planiranju programa obuke. Bave se i motivacijom, rukovođenjem, timskim radom, [[Komunikacija|komunikacijom]], rješavanjem sukoba, organizacijskim promjenama i razvojem sistema za procjenu radnog učinka. U tu svrhu koriste istraživačke metode, ankete, intervjue, psihološke testove i druge postupke procjene, u skladu sa stručnim kompetencijama i etičkim načelima.<ref name="APA_Industrial_Organizational" /><ref name="SIOP_2026">{{cite web |title=About I-O Psychology |url=https://www.siop.org/about-siop/about-i-o-psychology/ |publisher=Society for Industrial and Organizational Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Važan dio ovog područja odnosi se na psihosocijalne uslove rada, uključujući stres povezan s poslom, ravnotežu između rada i privatnog života, prevenciju iscrpljenosti, sigurnost na radu i dobrobit zaposlenih. Psiholozi mogu sarađivati s rukovodiocima, službama za upravljanje ljudskim resursima, stručnjacima zaštite na radu i drugim profesionalcima na unapređenju radnih uslova i organizacijskih praksi.<ref name="SIOP_2026" /><ref name="APA_Business_2026">{{cite web |title=Psychologists, Helping Businesses and Organizations |url=https://www.apa.org/action/careers/business |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Psiholozi rada i organizacijski psiholozi mogu biti zaposleni u privrednim društvima, javnoj upravi, neprofitnim organizacijama, konsultantskim firmama, ustanovama koje se bave zapošljavanjem i profesionalnim razvojem te univerzitetima i istraživačkim centrima. Njihov rad nije ograničen na privredni sektor, već obuhvata i javne službe, zdravstvene ustanove, obrazovne sisteme i druge organizacije.<ref name="APA_IO_2026">{{cite web |title=I/O Psychology Provides Workplace Solutions |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/organizational |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Socijalna psihologija === [[Socijalna psihologija]] proučava kako prisustvo drugih ljudi, međuljudski odnosi i društveni kontekst utječu na [[mišljenje]], [[emocije]] i [[ponašanje]] pojedinca. Istražuje pojave kao što su socijalni utjecaj, formiranje [[Stavovi|stavova]], [[Predrasuda|predrasude]], [[stereotip]]i, [[konformizam]], grupna dinamika, međugrupni odnosi i način na koji ljudi doživljavaju sebe i druge.<ref name="APA_Social_Psychology">{{cite web |title=Social Psychology Studies Human Interactions |url=https://www.apa.org/action/science/social |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Dictionary_SP">{{cite web |title=Social Psychology |url=https://dictionary.apa.org/social-psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Socijalni psiholozi istražuju ponašanje pojedinaca i grupa u različitim okolnostima, uključujući donošenje odluka, međuljudske sukobe, saradnju, društvene norme i utjecaj društvenih i kulturnih faktora. Njihova saznanja primjenjuju se u istraživanju javnog mnijenja, međugrupnih odnosa, [[Komunikacija|komunikacije]], [[Obrazovanje|obrazovanja]], [[zdravstvo|zdravstva]], organizacijskog ponašanja i društvenih problema. Socijalni psiholozi mogu raditi na univerzitetima i istraživačkim institutima, u javnim ustanovama, nevladinim organizacijama i privrednom sektoru.<ref name="APA_Social_Psychology" /> === Razvojna psihologija === [[Razvojna psihologija]] proučava promjene u psihičkim procesima i ponašanju tokom ljudskog života, od [[Prenatalni rast i razvoj čovjeka|prenatalnog razdoblja]] i ranog djetinjstva do [[Starenje|starosti]]. Obuhvata razvoj kognitivnih sposobnosti, jezika, emocija, ličnosti, socijalnih odnosa i drugih aspekata funkcionisanja, kao i biološke, porodične, društvene i kulturne faktore koji utječu na razvoj.<ref name="APA_Developmental_Lifespan_2026">{{cite web |title=Developmental Psychology Studies Humans Across the Lifespan |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/developmental |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Razvojni psiholozi istražuju kako se sposobnosti i ponašanje mijenjaju tokom života, zbog čega se pojedinci razlikuju u razvojnim putanjama i kako iskustva i okruženje utječu na razvoj. Njihov rad može obuhvatati istraživanja dječijeg razvoja, [[Adolescencija|adolescencije]], odrasle dobi i [[Starenje|starenja]], kao i procjenu i podršku osobama s razvojnim teškoćama. Mogu djelovati u istraživačkim i obrazovnim ustanovama, zdravstvenim službama i drugim organizacijama koje se bave razvojem i [[dobrobit]]i ljudi.<ref name="APA_Developmental_Lifespan_2026"/> === Psihologija ličnosti === [[Psihologija ličnosti]] proučava relativno trajne obrasce mišljenja, osjećanja i ponašanja po kojima se pojedinci međusobno razlikuju. Istražuje strukturu i razvoj ličnosti, osobine i individualne razlike, motivaciju, emocionalne obrasce, [[samopoimanje]] te utjecaj nasljednih, razvojnih, društvenih i kulturnih faktora na [[ličnost]].<ref name="APA_Dictionary_PP">{{cite web |title=Personality Psychology |url=https://dictionary.apa.org/personality-psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Personality">{{cite web |title=Personality |url=https://www.apa.org/topics/personality |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Psiholozi koji se bave ličnošću razvijaju i provjeravaju teorije o individualnim razlikama te istražuju načine na koje se osobine ličnosti povezuju s ponašanjem, odnosima, prilagođavanjem i životnim iskustvima. U istraživačkom i primijenjenom radu mogu koristiti standardizirane upitnike, testove ličnosti, intervjue i druge metode procjene, uz uvažavanje njihovih mogućnosti i ograničenja. Saznanja iz ovog područja koriste se, između ostalog, u [[Klinička psihologija|kliničkoj psihologiji]], savjetovanju, istraživanju međuljudskih odnosa i psihologiji rada.<ref name="APA_Dictionary_PP" /> === Kognitivna psihologija === [[Kognitivna psihologija]] područje je psihologije koje proučava mentalne procese uključene u primanje, obradu, pohranjivanje i korištenje informacija. Obuhvata [[Percepcija|percepciju]], [[Pažnja|pažnju]], [[pamćenje]], [[učenje]], [[mišljenje]], jezik, zaključivanje i [[rješavanje problema]]. Istražuje načine na koje ljudi tumače [[Informacija|informacije]], donose odluke i koriste prethodna iskustva u razumijevanju svijeta.<ref name="APA_Dictionary_Cognitive_Psychology_2026">{{cite web |title=Cognitive Psychology |url=https://dictionary.apa.org/cognitive-psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Kognitivni psiholozi proučavaju ove procese primjenom eksperimenata, zadataka za procjenu kognitivnih sposobnosti, posmatranja i drugih istraživačkih metoda. Njihov rad doprinosi razumijevanju učenja, pamćenja, pažnje i donošenja odluka, a nalazi se primjenjuju u obrazovanju, razvoju [[Tehnologija|tehnologije]], istraživanju ljudskih faktora i drugim područjima psihologije. Kognitivna psihologija povezana je s kognitivnom [[Neuronauka|neuronaukom]], koja istražuje odnose između mentalnih procesa i aktivnosti [[Mozak|mozga]].<ref name="APA_Brain_Science">{{cite web |title=Brain Science and Cognitive Psychology Explores Our Mental Processes |url=https://www.apa.org/action/science/brain-science |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Eksperimentalna psihologija === [[Eksperimentalna psihologija]] područje je psihologije usmjereno na naučno istraživanje psihičkih procesa i ponašanja primjenom eksperimentalnih i drugih empirijskih metoda. Istraživači postavljaju [[Hipoteza|hipoteze]], oblikuju istraživanja, prikupljaju podatke i analiziraju rezultate kako bi ispitali odnose između različitih faktora i bolje razumjeli psihološke pojave. Eksperimentalni pristup omogućava ispitivanje učinaka određenih promjena u kontrolisanim uslovima, kada je to metodološki i etički primjereno.<ref name="APA_Science_of_Psychology">{{cite web |title=Science of Psychology |url=https://www.apa.org/action/science |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Eksperimentalni psiholozi istražuju širok raspon tema, uključujući [[učenje]], [[pamćenje]], [[Percepcija|percepciju]], [[Pažnja|pažnju]], [[Motivacija|motivaciju]] i [[ponašanje]]. U istraživanjima mogu učestvovati ljudi ili [[životinje]], u skladu s ciljevima istraživanja i odgovarajućim etičkim pravilima. Eksperimentalna psihologija nije ograničena na jednu primijenjenu oblast, nego pruža metode i dokaze koji se koriste u različitim granama psihologije, kao i u drugim naučnim disciplinama.<ref name="APA_Psychology_Careers_Guide_2026">{{cite web |title=Psychology Careers Guide |url=https://www.apa.org/education-career/guide/careers |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Neuropsihologija === [[Neuropsihologija]] proučava odnose između funkcionisanja [[Mozak|mozga]] i [[Nervni sistem|nervnog sistema]] te kognitivnih procesa, emocija i ponašanja. Posebno se bavi načinima na koje neurološka oboljenja, povrede mozga, razvojna odstupanja i druge promjene u funkcionisanju nervnog sistema mogu utjecati na [[pamćenje]], [[Pažnja|pažnju]], jezik, [[mišljenje]], [[Percepcija|percepciju]] i svakodnevno funkcionisanje.<ref name="APA_Neuropsychology">{{cite web |title=Clinical Neuropsychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/neuropsychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> [[Klinička neuropsihologija]], kao primijenjeno područje [[Neuropsihologija|neuropsihologije]], usmjerena je na procjenu kognitivnog, emocionalnog i ponašajnog funkcionisanja osoba kod kojih postoji sumnja na teškoće povezane s funkcionisanjem mozga. Neuropsihološka procjena može uključivati razgovor, analizu relevantnih zdravstvenih podataka i primjenu standardiziranih testova kojima se ispituju, između ostalog, pamćenje, pažnja, jezik, zaključivanje i sposobnosti rješavanja problema. Rezultati mogu pomoći u razumijevanju prirode teškoća, planiranju rehabilitacije i praćenju promjena u funkcioniranju.<ref name="APA_Neuropsychology" /><ref name="AACN_2026">{{cite web |title=Adult Neuropsychology |url=https://theaacn.org/adult-neuropsychology/ |publisher=American Academy of Clinical Neuropsychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Neuropsiholozi mogu raditi u bolnicama, neurološkim i rehabilitacijskim centrima, istraživačkim ustanovama i drugim zdravstvenim ili akademskim okruženjima. Potrebno obrazovanje i uslovi za samostalan klinički rad razlikuju se među državama.<ref name="APA_Neuropsychology" /> === Forenzička psihologija === [[Forenzička psihologija]] područje je psihologije koje primjenjuje naučna saznanja i stručne metode psihologije u pravnim postupcima i drugim pitanjima povezanima s pravom. Obuhvata psihološku procjenu osoba čije je psihičko funkcionisanje, sposobnosti ili ponašanje relevantni za određeno pravno pitanje, kao i istraživanje psiholoških faktora koji utječu na pravne postupke i funkcionisanje pravosudnog sistema.<ref name="APA_FP_2026">{{cite web |title=Forensic Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/forensic |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Forensic_2026">{{cite web |title=Specialty Guidelines for Forensic Psychology |url=https://www.apa.org/practice/guidelines/forensic-psychology.html |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Forenzički psiholozi mogu provoditi procjene u krivičnim i građanskim postupcima, uključujući procjenu sposobnosti optuženih da učestvuju u suđenju, psiholoških posljedica traumatskih događaja, roditeljskih kapaciteta u porodičnim sporovima i drugih pitanja za koja je potrebno stručno psihološko mišljenje. U zavisnosti od predmeta, mogu analizirati i psihološke aspekte iskaza svjedoka, pouzdanost sjećanja, utjecaj sugestije i faktore koji mogu utjecati na donošenje odluka. Njihov rad može uključivati izradu stručnih nalaza i mišljenja, svjedočenje pred sudom te konsultacije s pravnicima i pravosudnim institucijama.<ref name="APA_FP_2026" /><ref name="ABA_FP_Report_2026">{{cite web |title=The Forensic Psychology Report |url=https://www.americanbar.org/groups/public_education/publications/teaching-legal-docs/the-forensic-psychology-report/ |publisher=American Bar Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Forenzička psihologija obuhvata i istraživanja odnosa između psihologije i pravnog sistema, uključujući psihološke aspekte [[kriminal]]iteta, odlučivanja u pravosuđu, ponašanja učesnika u postupku i primjene psiholoških dokaza. Forenzički psiholozi mogu sarađivati sa [[sud]]ovima, tužilaštvima, [[advokat]]ima, zatvorskim ustanovama i drugim institucijama, a u istraživačkom radu djelovati na univerzitetima i naučnim institutima.<ref name="APA_Forensic_2026" /> Forenzičko psihološko mišljenje mora se zasnivati na odgovarajućim podacima, stručnoj procjeni i metodama primjerenim konkretnom pravnom pitanju. Uloga psihologa je da pruži obrazloženu stručnu procjenu u granicama svojih kompetencija, a ne da preuzima ulogu suda u odlučivanju o pravnoj odgovornosti. Način angažovanja forenzičkih psihologa, potrebne kvalifikacije i procesna pravila razlikuju se među državama.<ref name="APA_Forensic_2026" /> === Vojna psihologija === [[Vojna psihologija]] područje je [[Primijenjena psihologija|primijenjene psihologije]] koje proučava psihičke procese i ponašanje u vojnom okruženju te primjenjuje psihološka saznanja u radu s pripadnicima [[Vojska|oružanih snaga]] i vojnim organizacijama. Obuhvata različite grane psihologije, uključujući [[Klinička psihologija|kliničku]], [[Zdravstvena psihologija|zdravstvenu]], [[Socijalna psihologija|socijalnu]], organizacijsku, [[Kognitivna psihologija|kognitivnu]] i [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], čija se saznanja koriste za razumijevanje ljudskog funkcionisanja u vojnim uslovima.<ref name="APA_Dictionary_MP">{{cite web |title=Military Psychology |url=https://dictionary.apa.org/military-psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Div19_MP_2026">{{cite web |title=Military Psychology |url=https://www.militarypsych.org/student-affairs/student-military-psychology/ |publisher=Society for Military Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Vojni psiholozi mogu učestvovati u procjeni i izboru kandidata za određene dužnosti, raspoređivanju osoblja, razvoju i vrednovanju programa obuke te istraživanju faktora koji utječu na donošenje odluka, timski rad, rukovođenje i izvršavanje zadataka. Dio njihovog rada odnosi se na ljudske faktore, odnosno na prilagođavanje opreme, radnih postupaka i okruženja ljudskim sposobnostima i ograničenjima. U istraživačkom radu proučavaju i utjecaj vojnih uslova na ponašanje, učinak i psihičko funkcionisanje pripadnika oružanih snaga.<ref name="APA_Dictionary_MP" /><ref name="Div19_MP_2026" /> Važan dio vojne psihologije odnosi se na [[mentalno zdravlje]] i psihičku dobrobit pripadnika oružanih snaga, veterana i njihovih porodica. Psiholozi mogu provoditi [[Psihološka procjena|psihološke procjene]], pružati savjetovanje i druge oblike stručne podrške, učestvovati u prevenciji i tretmanu psihičkih teškoća te pomagati u suočavanju sa stresom, traumatskim iskustvima i posljedicama povreda. Njihov rad može obuhvatati i pripremu za raspoređivanje u operativna područja, podršku tokom službe i pomoć pri povratku u porodično i civilno okruženje nakon završetka raspoređivanja.<ref name="APA_Dictionary_DP_2026">{{cite web |title=Deployment Psychology |url=https://dictionary.apa.org/deployment-psychology |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Abrams_2019">{{cite web |title=Serving the armed forces: A look at the care clinical and counseling psychologists provide to service members |url=https://www.apa.org/monitor/2019/11/serving-armed-forces |author=Zara Abrams |publisher=American Psychological Association |date=1. 11. 2019 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Vojni psiholozi mogu raditi u vojnim zdravstvenim ustanovama, istraživačkim centrima, obrazovnim institucijama, centrima za obuku, štabovima i drugim organizacijskim jedinicama. Zavisno od stručnog usmjerenja, mogu obavljati kliničke i savjetodavne poslove, provoditi istraživanja, razvijati programe obuke ili pružati stručne konsultacije vojnim rukovodiocima. Vojna psihologija povezana je s operativnom psihologijom, ali se ta područja ne podudaraju u potpunosti: operativna psihologija obuhvata i psihološke usluge u drugim područjima nacionalne sigurnosti, odbrane i javne sigurnosti.<ref name="APA_Div19">{{cite web |title=Society for Military Psychology |url=https://www.apa.org/about/division/div19 |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Operational_Psychology">{{cite web |title=APA Professional Practice Guidelines for Operational Psychology |url=https://www.apa.org/about/policy/operational-psychology-practice-guidelines |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Obim poslova vojnih psihologa, uslovi za njihovo zaposlenje i ovlaštenja razlikuju se među državama i vojnim sistemima. Njihov rad podliježe profesionalnim i etičkim pravilima psihologije, uz dodatne zahtjeve koji proizlaze iz vojnog okruženja i konkretne uloge koju obavljaju. === Policijska psihologija === [[Policijska psihologija]] primjenjuje naučna saznanja i metode psihologije u radu [[policija|policijskih službi]] i drugih tijela javne sigurnosti. Njen cilj je podržati djelotvorno, sigurno i zakonito obavljanje policijskih poslova, uz uvažavanje psihičkog zdravlja zaposlenih, potreba organizacije i prava osoba s kojima policija dolazi u kontakt. Obuhvata psihološku procjenu, stručne intervencije, operativnu podršku i savjetovanje policijskih organizacija.<ref name="IACP_2026">{{cite web |title=Police Psychological Services Section |url=https://www.theiacp.org/working-group/section/psychological-services-section |publisher=International Association of Chiefs of Police |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_Occupationally_Mandated">{{cite web |title=Professional practice guidelines for occupationally mandated psychological evaluations |url=https://www.apa.org/practice/guidelines/psychological-evaluations.html |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Jedan dio rada policijskih psihologa odnosi se na procjenu kandidata za prijem u policijsku službu i procjenu sposobnosti policijskih službenika za obavljanje određenih dužnosti. U zavisnosti od okolnosti, procjene mogu obuhvatati osobine ličnosti, emocionalno funkcionisanje, prosuđivanje, reagovanje na stres i druge karakteristike relevantne za konkretno radno mjesto. Psiholozi mogu provoditi i procjene psihičke sposobnosti za nastavak obavljanja službe, pri čemu je važno razlikovati procjenu za potrebe zapošljavanja ili radne sposobnosti od kliničke procjene čija je svrha liječenje.<ref name="IACP_2026" /><ref name="Police_Public_Safety">{{cite web |title=Police and Public Safety Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/police |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Policijska psihologija obuhvata i podršku [[Mentalno zdravlje|mentalnom zdravlju]] policijskih službenika, uključujući prevenciju i ublažavanje posljedica profesionalnog stresa, izloženosti traumatskim događajima i drugih opterećenja povezanih sa službom. Psiholozi mogu pružati stručnu podršku nakon kritičnih incidenata, učestvovati u programima dobrobiti zaposlenih te savjetovati policijske rukovodioce o organizacijskoj klimi, međuljudskim odnosima, rukovođenju i funkcionisanju timova.<ref name="IACP_2026" /><ref name="Police_Public_Safety" /> U okviru operativne podrške policijski psiholozi mogu pružati stručne konsultacije u vezi s kriznim pregovorima, upravljanjem kriznim situacijama i drugim zadacima u kojima je razumijevanje ljudskog ponašanja važno za postupanje službenika. Takav rad mora biti usklađen s važećim zakonima, profesionalnim kompetencijama i etičkim pravilima. Posebno su važna pitanja povjerljivosti, mogućeg sukoba između interesa pojedinca i zahtjeva organizacije te jasnog određivanja uloge psihologa u konkretnom zadatku.<ref name="APA_Operational_Psychology" /><ref name="IACP_Consulting_Police_Psychologist_Guidelines_2016">{{cite web |title=Consulting Police Psychologist Guidelines |url=https://www.theiacp.org/sites/default/files/all/Consulting%20Police%20Psychologist%20Guidelines%202016.pdf |publisher=International Association of Chiefs of Police |date=2016 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> === Operativna psihologija === [[Operativna psihologija]] područje je primijenjene psihologije koje obuhvata primjenu naučnih saznanja i stručnih metoda psihologije u podršci zadacima [[Nacionalna sigurnost|nacionalne sigurnosti]], [[odbrana|odbrane]] i [[Javna sigurnost|javne sigurnosti]]. Prema smjernicama Američkog psihološkog udruženja, operativni psiholozi pružaju različite vrste psiholoških usluga, uključujući procjenu osoblja za visokorizične dužnosti, konsultacije u istragama i kriznim pregovorima te podršku vojnoj ili obavještajnoj obuci i operacijama.<ref name="APA_Operational_Psychology" /><ref name="Staal_OP_2025">{{cite journal |last1=Staal |first1=Mark A. |last2=Corey |first2=David M. |last3=Dean |first3=Patrick J. |last4=DeMatteo |first4=David |last5=Krauss |first5=Daniel A. |last6=Lewis |first6=Lisa K. |last7=Myers |first7=Constance A. |last8=Neller |first8=David J. |last9=Stephenson |first9=James A. |last10=Trompetter |first10=Paul S. |last11=Younggren |first11=Jeffrey N. |title=Professional practice guidelines for operational psychology: An executive summary |journal=American Psychologist |volume=80 |issue=5 |pages=844–855 |year=2025 |doi=10.1037/amp0001499 |url=https://doi.org/10.1037/amp0001499 |url-access=subscription |language=en}}</ref> === Sportska psihologija === [[Sportska psihologija]] područje je [[Primijenjena psihologija|primijenjene psihologije]] koje proučava psihološke procese povezane sa sportom, fizičkom aktivnošću i sportskim učinkom. Bavi se utjecajem psiholoških faktora na sportske rezultate, ali i utjecajem bavljenja [[sport]]om na psihički razvoj, [[zdravlje]] i [[dobrobit]] pojedinca. Obuhvata naučno istraživanje i praktičnu primjenu psiholoških saznanja u radu sa sportistima, trenerima, timovima i sportskim organizacijama.<ref name="APA_Sport_Psychology_2026">{{cite web |title=Sport Psychology |url=https://www.apa.org/ed/graduate/specialize/sports.html |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="ISSP_Ethics_2026">{{cite web |title=Ethics |url=https://issponline.org/ethics/ |publisher=International Society of Sport Psychology |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Sportski psiholozi rade sa sportistima različitih uzrasta i nivoa takmičenja, od rekreativaca i mladih sportista do profesionalaca i vrhunskih takmičara. Njihov posao obuhvata procjenu psiholoških faktora koji mogu utjecati na sportski učinak te osmišljavanje i provođenje programa za razvoj vještina potrebnih za uspješno treniranje i takmičenje. === Psihologija okoliša === [[Psihologija okoliša]] područje je psihologije u kojem se psihološka saznanja primjenjuju za razumijevanje i unapređenje odnosa između ljudi i njihovog fizičkog okruženja. Psiholozi koji rade u ovom području istražuju kako prostor u kojem ljudi žive, rade, uče i provode slobodno vrijeme utječe na njihovo [[ponašanje]] i [[dobrobit]] te koriste rezultate istraživanja za davanje preporuka o oblikovanju prostora i unapređenju okolišnih uslova.<ref name="APA_Div34">{{cite web |title=Society for Environmental, Population and Conservation Psychology |url=https://www.apa.org/about/division/div34 |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Environmental_Psychology">{{cite web |title=Environmental Psychology Makes a Better World |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/environment |publisher=American Psychological Association |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Spisak psihologa]] * [[Stručnjak za mentalno zdravlje]] * [[Spisak tema u psihologiji]] * [[Spisak psihologa na poštanskim markama]] == Reference == {{Refspisak}} {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Zanimanja u oblasti mentalnog zdravlja]] [[Kategorija:Psiholozi| ]] [[Kategorija:Zanimanja u društvenim naukama]] blqr84wpciov4h1tblh5wbum3fky2d6 Jean-Joseph Sanfourche 0 538876 3939452 3938880 2026-11-06T21:06:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939452 wikitext text/x-wiki {{Infokutija likovni umjetnik | ime = Jean-Joseph Sanfourche | opis = francuski slikar }} '''Jean-Joseph Sanfourche'''<ref>{{Cite news|title=Jean-Joseph Sanfourche, peintre|url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2010/03/27/jean-joseph-sanfourche-peintre_1325119_3382.html|newspaper=Le Monde|date=27. 3. 2010|access-date=25. 10. 2026|issn=1950-6244|language=fr|first=G.|last=C}}</ref> ([[25. juni|Bordeauxu 25. juni]] [[1929]]. - [[13. mart]] [[2010]].) je bio francuski slikar, crtač i kipar. Bavio se autsajderskom umjetnošću i posebno je bio prijatelj Jeana Dubuffeta, s kojim je održavao dugu prepisku. Nakon rata, Sanfourche se upisao u École nationale professionnelle u Limogesu, gdje se obučavao za skulpturu u drvetu i industrijsko crtanje. Otišao je u Auvers-sur-Oise, u pariškom predgrađu, slijedeći stope Vincenta van Gogha, gdje je boravio sa svojim mlađim bratom Theom van Goghom (trgovcem umjetninama) i u područje oko klinike u Ivry-sur-Seine gdje je bio hospitaliziran Antonin Artaud. {{Commonscat}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Francuski slikari|Sanfourche, Jean-Joseph]] [[Kategorija:Rodeni 1929.]] [[Kategorija:Umrli 2010.]] 6vxgp5j8e30j9ywtcn49tmod4l2fczp Model Context Protocol 0 538879 3939451 3936808 2026-11-06T21:06:06Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939451 wikitext text/x-wiki {{Infokutija softver | naziv = Model Context Protocol | autor = Anthropic | prvo_izdanje = 25. novembar 2024. | vrsta = Otvoreni komunikacijski protokol | veb-sajt = [https://modelcontextprotocol.io/ modelcontextprotocol.io] }} '''Model Context Protocol''' ('''MCP''') je otvoreni [[Mrežni protokoli|komunikacijski protokol]] za povezivanje aplikacija zasnovanih na [[Veliki jezički model|velikim jezičkim modelima]] s vanjskim izvorima podataka i softverskim alatima. Kompanija Anthropic predstavila ga je 25. novembra 2024. s ciljem da zajedničkim interfejsom zamijeni zasebne integracije između aplikacija [[Vještačka inteligencija|vještačke inteligencije]] i različitih sistema.<ref name="predstavljanje">{{Cite web |url=https://www.anthropic.com/news/model-context-protocol |title=Introducing the Model Context Protocol |publisher=Anthropic |date=25. 11. 2024 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Protokol određuje način razmjene poruka i opisivanja dostupnih mogućnosti, ali ne određuje koji se jezički model koristi niti kako aplikacija obrađuje dobiveni kontekst.<ref name="arhitektura">{{Cite web |url=https://modelcontextprotocol.io/docs/2026-07-28/learn/architecture |title=Architecture overview |website=Model Context Protocol |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == MCP su u Anthropicu razvili David Soria Parra i Justin Spahr-Summers. Pri predstavljanju su objavljeni specifikacija, razvojni paketi i primjeri servera, uz podršku za lokalne MCP servere u aplikaciji Claude Desktop. Među početnim primjerima bile su integracije za GitHub, Google Drive, Slack i PostgreSQL.<ref name="predstavljanje" /> Tokom 2025. podršku za MCP prihvatile su i druge kompanije, uključujući Google i OpenAI.<ref name="ars">{{Cite web |url=https://arstechnica.com/ai/2025/12/big-tech-joins-forces-with-linux-foundation-to-standardize-ai-agents/ |title=Big Tech joins forces with Linux Foundation to standardize AI agents |last=Whitwam |first=Ryan |website=Ars Technica |date=9. 12. 2025 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Anthropic je 9. decembra 2025. objavio da MCP prenosi u Agentic AI Foundation, fondaciju u okviru Linux Foundationa. MCP je postao jedan od njenih osnivačkih projekata, zajedno s projektima goose kompanije Block i AGENTS.md kompanije OpenAI.<ref name="fondacija">{{Cite web |url=https://www.anthropic.com/news/donating-the-model-context-protocol-and-establishing-of-the-agentic-ai-foundation |title=Donating the Model Context Protocol and establishing the Agentic AI Foundation |publisher=Anthropic |date=9. 12. 2025 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Arhitektura == MCP koristi [[Klijent-server|klijentsko-serversku arhitekturu]] s tri osnovne uloge: * '''Domaćin''' (''host'') jeste aplikacija vještačke inteligencije koja upravlja jednim ili više MCP klijenata. * '''Klijent''' je komponenta domaćina koja komunicira s pojedinačnim MCP serverom. * '''Server''' je program koji klijentu stavlja na raspolaganje podatke i funkcije. Može se izvršavati na istom računaru kao domaćin ili na udaljenom sistemu.<ref name="arhitektura" /> Serveri mogu izložiti tri osnovne vrste mogućnosti. '''Alati''' (''tools'') su izvršive funkcije, poput upita bazi podataka ili pozivanja vanjskog programskog interfejsa. '''Resursi''' (''resources'') pružaju kontekstualne podatke, kao što su sadržaj datoteka ili zapisi iz baze. '''Predlošci upita''' (''prompts'') predstavljaju ponovo upotrebljive obrasce poruka za interakciju s jezičkim modelom. Klijent može zatražiti spisak dostupnih alata i zatim pozvati odabrani alat.<ref name="arhitektura" /> == Razmjena poruka == Poruke koriste format JSON-RPC 2.0. Specifikacija obuhvata zahtjeve, odgovore i obavještenja te opisuje kako se saopćavaju podržane verzije i mogućnosti učesnika.<ref name="specifikacija">{{Cite web |url=https://modelcontextprotocol.io/specification/2026-07-28 |title=Specification |website=Model Context Protocol |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Standardni načini prijenosa su: * '''stdio''', koji prenosi poruke preko standardnog ulaza i izlaza procesa pokrenutog na lokalnom računaru; * '''Streamable HTTP''', koji koristi [[Hypertext Transfer Protocol|HTTP]] POST zahtjeve prema MCP krajnjoj tački, uz odgovore u obliku JSON objekta ili toka događaja ''Server-Sent Events'' (SSE).<ref name="transporti">{{Cite web |url=https://modelcontextprotocol.io/specification/2026-07-28/basic/transports |title=Transports: Overview |website=Model Context Protocol |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> Verzija specifikacije od 28. jula 2026. opisuje zahtjeve koji samostalno nose podatke o verziji protokola i sposobnostima klijenta. Ranije verzije uspostavljale su sesiju početnom razmjenom poruka za inicijalizaciju. Zato kompatibilnost zavisi i od verzija koje podržavaju konkretni klijent i server, a ne samo od odabranog načina prijenosa.<ref name="transporti" /> == Primjena i sigurnost == MCP se koristi za povezivanje asistenata s dokumentima, repozitorijima programskog koda, bazama podataka i poslovnim alatima. Time aplikacija može dobiti informacije iz tih sistema ili pokrenuti radnju koju server izlaže kao alat.<ref name="predstavljanje" /> Specifikacija pritom razlikuje dostupnost neke funkcije od odobrenja za njeno korištenje: korisnik treba imati kontrolu nad pristupom podacima i izvršavanjem alata. Sam protokol ne može osigurati provođenje svih sigurnosnih načela; zaštitu moraju provesti aplikacije koje ga koriste.<ref name="specifikacija" /> Službene sigurnosne smjernice obrađuju zloupotrebu ovlaštenja posredničkih servera, neispravno prosljeđivanje pristupnih tokena i pristup neželjenim mrežnim odredištima. Lokalni MCP server je izvršivi program, pa njegovo pokretanje može omogućiti pristup datotekama ili izvršavanje koda s ovlaštenjima korisnika. Među preporučenim zaštitama su ograničavanje ovlaštenja, provjera mrežnih odredišta i namjene tokena te izolirano izvršavanje.<ref name="sigurnost">{{Cite web |url=https://modelcontextprotocol.io/docs/2026-07-28/tutorials/security/security_best_practices |title=Security Best Practices |website=Model Context Protocol |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> U istraživačkom radu objavljenom na [[arXiv]]-u u aprilu 2025. Brandon Radosevich i John Halloran demonstrirali su napade kojima se jezički modeli navode da preko MCP alata izvršavaju zlonamjerni kod ili otkrivaju pristupne podatke. Nalazi se odnose na ispitane sisteme i ilustriraju rizike automatiziranih radnih tokova, a ne tvrdnju da je svaka implementacija MCP-a jednako ranjiva.<ref>{{Cite web |url=https://arxiv.org/abs/2504.03767 |title=MCP Safety Audit: LLMs with the Model Context Protocol Allow Major Security Exploits |last=Radosevich |first=Brandon |last2=Halloran |first2=John |website=arXiv |date=11. 4. 2025 |access-date=23. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://modelcontextprotocol.io/ Službena stranica] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Vještačka inteligencija]] [[Kategorija:Mrežni protokoli]] ote580vdsdam57y96iwlolmh7n11bik Bezviličnjaci 0 538923 3939450 3937211 2026-11-06T21:05:57Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939450 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Bezviličnjaci |raspon_fosila={{geološki raspon |518 |0 |earliest= 525 |[[Kambrijski stadij 3]]–[[Holocen|Sadašnjost]]<br /><ref>{{Cite journal |last1=Yang |first1=Chuan |last2=Li |first2=Xian-Hua |last3=Zhu |first3=Maoyan |last4=Condon |first4=Daniel J. |last5=Chen |first5=Junyuan |date=2018 |title=Geochronological constraint on the Cambrian Chengjiang biota, South China |journal=Journal of the Geological Society |volume=175 |issue=4 |pages=659–666 |doi=10.1144/jgs2017-103 |bibcode=2018JGSoc.175..659Y |s2cid=135091168 |url=http://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/521412/1/2018-JGS-Chuan%20Yang%20et%20al.pdf}}</ref>}} | slika = Lampetra fluviatilis.jpg | slika_opis = ''[[Lampetra fluviatilis]]'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraphylum = '''Agnatha''' | infraphylum_autorstvo = [[Edward Drinker Cope|Cope]], 1889 | razdioba_stepen = [[Razred (biologija)|Razred]] | razdioba = *[[Cyclostomata]] †[[Anaspidomorphi]] *†[[Conodonta]] *[[Cyclostomata]] (sljepulje i paklare) *†[[Galeaspida]] *†[[Myllokunmingiida]]? *†''[[Metaspriggina]]''? *†''[[Nuucichthys]]''? *†[[Osteostraci]] *†[[Pituriaspida]] *†[[Pteraspidomorphi|Pteraspidomorpha]] *†[[Thelodonti]]<ref>{{cite journal |last1=Märss |first1=T. |last2=Miller |first2=C.G. |year=2004 |title=Thelodonts and distribution of associated conodonts from the Llandovery-lowermost Lochkovian of the Welsh Borderland |journal=Palaeontology |volume=47 |issue=5 |pages=1211–1265 |doi=10.1111/j.0031-0239.2004.00409.x |bibcode=2004Palgy..47.1211M}} [W. Kiessling/M. Krause/E. Ito]</ref> *†[[Yunnanozoon]]idae? *†''[[Zhongxiniscus]]''? *{{Extinct}}''[[Emmonaspis]]''? |slika2=Pteraspis Wiki2.png |opis_slike2=[[Rekonstrukcija izgleda]] izumrlog roda bezviličih riba, ''[[Pteraspis]]'' ([[Pteraspidomorphi]]) |excludes = *[[Gnathostomata]] |excludes_text = Isključeni |excludes_subtext = (ali uključeni u lozue) }} '''Agnatha''' ([[grčki]] ἀ– = bez + γνάθοςn – gnatos = vilica) ili '''bezviličnjače''' je [[parafilija|parafiletsko]] [[potkoljeno]]<ref>{{cite journal |journal=PLOS One |date=april 2015 |title=A Higher Level Classification of All Living Organisms |doi=10.1371/journal.pone.0119248 |pmc=4418965 |first1=Michael |last1=Ruggiero |first2=Dennis P. |last2=Gordon |first3=Thomas M. |last3=Orrell |first4=Nicolas |last4=Bailly |volume=10 |issue=4 |pmid=25923521 |bibcode=2015PLoSO..1019248R |doi-access=free}}</ref> [[životinja]] iz [[potkoljeno|potkoljena]] [[Vertebrata]] (kičmenjaci), unutar [[koljeno (biologija)|koljena]] [[Chordata]] (hordati), koje karakteriše odsustvo [[vilica]]. Ovu grupu čine kako [[postojeći takson|savremeni]] predstavnici (kružnousti ili [[Cyclostomata]], poput [[sluzica]] i [[paklara]]), tako i [[izumiranje|izumrli]] [[kladus]]i (npr. [[konodonti]] i različite grupe oklopljenih „[[ostrakoderma]]“). One predstavljaju [[sestrinski takson]] kičmenjacima koji posjeduju [[vilica|vilice]], poznatim kao [[gnatostome]] (Gnathostomata),<ref>{{Cite journal |last1=Heimberg |first1=Alysha M. |last2=Cowper-Sal·lari |first2=Richard |last3=Sémon |first3=Marie |last4=Donoghue |first4=Philip C.J. |last5=Peterson |first5=Kevin J. |date=9. 11. 2010 |title=microRNAs reveal the interrelationships of hagfish, lampreys, and gnathostomes and the nature of the ancestral vertebrate |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=45 |pages=19379–19383 |doi=10.1073/pnas.1010350107 |pmc=2984222 |pmid=20959416 |doi-access=free}}</ref> koji su se [[evolucija|evoluirali]] od predaka bez vilice tokom ranog [[silur]]a, razvojam savijanja [[zglob|artikulacije]] u prvim parovima [[škržni lukov|škržnih lukova]] [[Sekvenciranje|Molekularni podaci]], oba iz [[rRNK]]<ref name="Mallatt, J., and J. Sullivan. 1998.">{{cite journal |last1=Mallatt |first1=J. |last2=Sullivan |first2=J. |date=decembar 1998 |title=28S and 18S rDNA sequences support the monophyly of lampreys and hagfishes |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=15 |issue=12 |pages=1706–1718 |pmid=9866205 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025897 |doi-access=}}</ref> i [[mtDNK]]<ref name="DeLarbre et al. 2002">{{cite journal |last1=Delarbre |first1=Christiane |last2=Gallut |first2=Cyril |last3=Barriel |first3=Veronique |last4=Janvier |first4=Philippe |last5=Gachelin |first5=Gabriel |title=Complete mitochondrial DNA of the hagfish, ''Eptatretus burgeri'': The comparative analysis of mitochondrial DNA sequences strongly supports the cyclostome monophyly |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=22 |issue=2 |pages=184–92 |date=februar 2002 |pmid=11820840 |doi=10.1006/mpev.2001.1045}}</ref> kao i [[Embriologija|embriološki]] podaci,<ref>{{cite journal |last1=Oisi |first1=Yasuhiro |last2=Ota |first2=Kinya G. ]|last3=Kuraku |first3=Shigehiro |last4=Fujimoto |first4=Satoko |last5=Kuratani |first5=Shigeru |title=Craniofacial development of hagfishes and the evolution of vertebrates |journal=[[Nature]] |volume=493 |issue=7431 |pages=175–80 |date=januar 2013 |pmid=23254938 |doi=10.1038/nature11794 |hdl=20.500.14094/D1005717 |hdl-access=free}}</ref> snažno podržavaju hipotezu da su obje grupe živućih bezviličih kičmenjaka (agnata) — sljepulje i paklare — međusobno bliže srodne nego što su srodne ribama sa vilicama ([[Gnathostomata]]), te da zajedno čine [[razred (biologija)|nadrazred]] Cyclostomata.<ref name="Mallatt, J., and J. Sullivan. 1998." /><ref name="DeLarbre et al. 2002" /><ref name="janvier1">{{cite journal |last=Janvier |first=P. |title=MicroRNAs revive old views about jawless vertebrate divergence and evolution |journal=PNAS |volume=107 |issue=45 |pages=19137–19138 |date=novembar 2010 |pmid=21041649 |pmc=2984170 |doi=10.1073/pnas.1014583107 |bibcode=2010PNAS..10719137J |quote=Although I was among the early supporters of vertebrate paraphyly, I am impressed by the evidence provided by Heimberg ''et al''. and prepared to admit that cyclostomes are, in fact, monophyletic. The consequence is that they may tell us little, if anything, about the dawn of vertebrate evolution, except that the intuitions of 19th&nbsp;century zoologists were correct in assuming that these odd vertebrates (notably, hagfishes) are strongly degenerate and have lost many characters over time. |doi-access=free}}</ref><ref name="Stock">{{cite journal |last1=Stock |first1=D.W. |last2=Whitt |first2=G.S. |date=august 1992 |title=Evidence from 18S ribosomal RNA sequences that lampreys and hagfishes form a natural group |journal=Science |volume=257 |issue=5071 |pages=787–789 |bibcode=1992Sci...257..787S |doi=10.1126/science.1496398 |pmid=1496398}}</ref> Najstariji fosilni predstavnici bezviličih kičmenjaka (agnata) pojavili su se u [[kambrij]]u, pri čemu su [[ribe]] bez vilica – posebno „ostrakodermi” – dosegle vrhunac raznolikosti tokom ranog [[devon]]a; nakon toga je uslijedio njihov pad, te su do kraja devona izumrle sve ribe bez vilica, osim konodonata i predstavnika grupe Cyclostomata.<ref>{{Cite journal |last=Sansom |first=Robert S. |last2=Randle |first2=Emma |last3=Donoghue |first3=Philip C. J. |date=7. 2. 2015 |title=Discriminating signal from noise in the fossil record of early vertebrates reveals cryptic evolutionary history |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2014.2245 |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=282 |issue=1800 |pages=20142245 |doi=10.1098/rspb.2014.2245 |issn=0962-8452}}</ref> Živuće ribe bez vilice ukupno obuhvataju oko 120 vrsta. Sljepulje se smatraju članovima podkoljena Vertebrata, jer su sekundarno izgubile pršljenove; prije nego što je ovaj događaj bio utvrđen molekularno<ref name="Mallatt, J., and J. Sullivan. 1998."/><ref name="DeLarbre et al. 2002"/><ref name="Stock"/> and developmental<ref>{{cite journal |last1=Ota |first1=Kinya G. |last2=Fujimoto |first2=Satoko |last3=Oisi |first3=Yasuhiro |last4=Kuratani |first4=Shigeru |date=juni 2011 |title=Identification of vertebra-like elements and their possible differentiation from sclerotomes in the hagfish |journal=Nature Communications |volume=2 |issue=6 |page=373 |pmid=21712821 |pmc=3157150 |doi=10.1038/ncomms1355 |doi-access=free}}</ref> , bila je prihvaćena hipoteza [[Craniata]] (a ponekad se još uvijek koristi kao isključivo morfološki deskriptor) za označavanje grupe koju čine sljepulje i [[kičmenjaci]]. == Metabolizam == Bezviličnjaci ([[Agnatha]]) su [[ektoterm]]ne životinje, što znači da ne regulišu vlastitu tjelesnu temperaturu. Nemaju jasno izdvojen [[želudac]], već dugo crijevo koje je manje-više jednolično duž cijele svoje dužine. Paklare se hrane strvinama, kao i drugim ribama i morskim sisarima, mada neke vrste nisu [[mesožder]]i.<ref name=":9spr">{{Citation |last1=Potter |first1=Ian C. |chapter=The Taxonomy, Phylogeny, and Distribution of Lampreys |date=25. 11. 2014 |chapter-url=https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9789401793056-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1486832-p176846628 |title=Lampreys: Biology, Conservation and Control |pages=35–73 |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-94-017-9306-3_2 |isbn=978-94-017-9305-6 |access-date=21. 10. 2018 |last2=Gill |first2=Howard S. |last3=Renaud |first3=Claude B. |last4=Haoucher |first4=Dalal |archive-date=3. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803014120/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9789401793056-c1.pdf?SGWID=0-0-45-1486832-p176846628}}</ref> U domaćina se ubrizgavaju [[antikoagulans]]ne tečnosti koje sprečavaju zgrušavanje krvi, što dovodi do toga da domaćin izgubi više krvi. Sluznice su strvinari koji se hrane uglavnom uginulim životinjama, mada je zabilježeno i da [[predator|love plijen]].<ref>{{Cite journal |last1=Zintzen |first1=V. |last2=Roberts |first2=C. D. |last3=Anderson |first3=M. J. |last4=Stewart |first4=A. L. |last5=Struthers |first5=C. D. |last6=Harvey |first6=E. S. |title=Hagfish predatory behaviour and slime defence mechanism |doi=10.1038/srep00131 |doi-access=free|journal=Scientific Reports |volume=1 |page=131 |year=2011 |pmid=22355648 |pmc=3216612 |bibcode=2011NatSR...1E.131Z}}</ref> Koriste niz oštrih [[zub]]a, kako bi raskomadali životinju. Budući da se zubi bezviličnih riba ne mogu pomicati gore-dolje, vrste hrane kojima se mogu hraniti su ograničene. Primijećeno je da sljepulje imaju ogroman apetit te da u jednom obroku mogu pojesti količinu hrane koja iznosi čak 20 % njihove vlastite tjelesne težine.<ref>{{Cite journal |last=Eom |first=Junho |last2=Lauridsen |first2=Henrik |last3=Wood |first3=Chris M. |date=30. 3. 2022 |title=Breathing versus feeding in the Pacific hagfish |url=https://doi.org/10.1242/jeb.243989 |journal=Journal of Experimental Biology |volume=225 |issue=6 |pages=jeb243989 |doi=10.1242/jeb.243989 |issn=0022-0949}}</ref> == Morfologija == Pored odsustva vilica, savremene bezviliče ribe (Agnatha) karakteriše odsustvo parnih [[peraja]], prisustvo svitka ([[notohord]]a) i kod larvi i kod odraslih jedinki, te sedam ili više parova škržnih vrećica. Paklare posjeduju fotosenzitivno pinealno oko (homologno [[pinealna žlijezda|pinealnoj žlijezdi]] kod sisara). Sve danas postojeće i većina izumrlih vrsta iz grupe Agnatha nemaju jasno definisan [[želudac]] niti parne ekstremitete. I [[oplodnja]] i razvoj odvijaju se van tijela. Kod predstavnika grupe Agnatha ne postoji roditeljska briga o potomstvu. Ove životinje su ektotermne (hladnokrvne), imaju [[hrskavica|hrskavični]] skelet, a [[srce]] im se sastoji od dvije komore. === Tjelesni omotač === Kod savremenih bezviličih riba tijelo je prekriveno kožom, bez [[derma|dermnih]] ili [[epiderma|epidermnih]] krljušti. [[Koža]] sluzica (sluzavica) sadrži brojne žlijezde koje luče [[sluz]], a koja im služi kao odbrambeni mehanizam. Ova sluz ponekad može začepiti škrge riba predatora, uzrokujući njihovo uginuće. S druge strane, mnoge izumrle vrste iz grupe Agnatha imale su razvijene [[egzoskelet]]e, sastavljene od masivnih, teških dermnnih oklopa ili sitnih mineralizovanih krljušti. ===Ekstremiteti=== Gotovo svi agnati, uključujući sve [[postojeći takson|postojeće agnate]], nemaju uparene ekstremitete, iako većina posjeduje leđno ili [[repno peraje]]. Neki fosilni agnati, poput [[osteostrak a]] i [[pituriaspid a]], imali su uparena peraja – osobinu koju su naslijedili njihovi [[Gnathostomata|potomci sa vilicama]].<ref name="Romer & Parson">Romer, A.S. & Parsons, T.S. (1985): ''The Vertebrate Body.'' (6th ed.) Saunders, Philadelphia.</ref> == Razmnožavanje == Kod paklara je oplodnja vanjska. Način oplodnje kod sljepulja nije poznat. Razviće je, vjerovatno, vanjsko kod obje grupe. Nije poznato da postoji roditeljska briga. O procesu razmnožavanja sljepulja ne zna se mnogo. Smatra se da sljepulje tokom cijelog života proizvedu samo 30 jaja.<ref>{{cite web |url=http://www.aquaticcommunity.com/mix/hagfish.php |title=Hagfish |publisher=Aquaticcommunity.com |access-date=30. 6. 2013}}</ref> [[larva|Larveni stadij]], koji je karakterističan za paklare, kod njih je veoma kratkotrajan. Paklare se mogu razmnožavati samo jednom. Razmnožavaju se u riječnim koritima sa slatkom vodom, pri čemu u parovima grade gnijezdo i polažu jaja, zakopavajući ih oko inč (2,5&nbsp;cm) duboko u sediment. Izležene jedinke prolaze kroz četverogodišnji razvojni stadij larve prije nego što postanu odrasle jedinke. == Evolucija == [[File:Evolution of jawless fish.png |thumb |280px |right | Evolucija bzviličnih riba. Dijagram se zasniva na radu [[Michael Benton|Michaela Bentona]] iz 2005. godine.<ref>Benton, M. J. (2005) Vertebrate Palaeontology (Benton), Blackwell, 3rd edition, Figure 3.25 on page 73, {{ISBN |0-632-05637-1}}.</ref>]] {{Glavni |Evolucija riba}} Iako danas predstavljaju tek manji dio morske [[fauna|faune]], agnati (bezviliče ribe) bile su značajne među ranim ribama tokom ranog [[paleozoik]]a. Iz ranokambrijskih naslaga [[Maotianshanski škriljac|maotianshanskih škriljaca]] u [[Kina|Kini]] poznate su dvije vrste životinja iz ranog [[kambrij]]a koje su, po svemu sudeći, posjedovale peraja, muskulaturu karakterističnu za [[kičmenjaci|kičmenjake]] i škrge: ''[[Haikouichthys]]'' i ''[[Myllokunmingia]]''. Janvier ih je uslovno svrstao u grupu Agnatha. Treći mogući predstavnik ove grupe iz istog područja je ''[[Haikouella]]''. Simonetti je izvijestio o još jednom mogućem agnatu, koja još nije formalno opisana, a potiče iz srednje[[kambrij]]skih naslaga [[Burgess Shale]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]]. [[Konodonti]], razred agnata koji se pojavio u ranom kambriju,<ref>{{cite book |title=Earth System History |edition=4th |publisher=Macmillan Publishers Education |year=2015 |page=311 |quote=Conodonts arose late in the Early Cambrian and diversified into the Ordovician. ... Similar small teeth in very early Cambrian faunas ... may represent conodont ancestors. |first1=Steven M. |last1=Stanley |first2=John A. |last2=Luczaj}}</ref> ostali su dovoljno česti sve do svog izumiranja u [[trijas]]u, tako da se njihovi zubi (jedini dijelovi koji su obično fosilizirani) [[konodontska biostratigrafija|često koriste]] kao [[indeksni fosil]]i u periodu od kasnog kambrija do trijasa.<ref>{{Cite journal |doi=10.1666/0022-3360(2001)075<1174:CPPF>2.0.CO;2 |last1=Sweet |first1=W. C. |last2=Donoghue |first2=P. C. J. |year=2001 |title=Conodonts: past, present and future |journal=Journal of Paleontology |volume=75 |issue=6 |pages=1174–1184 |bibcode=2001JPal...75.1174S |s2cid=53395896 |url=https://donoghue.blogs.bristol.ac.uk/files/2019/08/Sweet_Donoghue_2001.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030162538/https://cpb-eu-w2.wpmucdn.com/blogs.bristol.ac.uk/dist/3/589/files/2019/08/Sweet_Donoghue_2001.pdf |archive-date=30. 10. 2022}}</ref> Mnogi [[ordovicij]]ski, silurski i devonski agnati (bezvuliče ribe) bili su oklopljeni teškim koštanim pločama sa bodljama. Prvi oklopljeni agnati — ostrakodermi, preci [[košljoribe|košljoriba]], a time i [[tetrapoda]] (uključujući ljude) — poznati su iz srednjeg ordovicija, a do kasnog silura agnati su dosegli vrhunac svoje evolucije. Većina ostrakoderma, kao što su telodonti, osteostrakani i galeaspidi, bila je u bližem srodstvu sa gnatostomatima (viličastim kičmenjacima) nego sa preživjelim agnatima, poznatim kao ciklostomi. Čini se da su se ciklostomi odvojili od ostalih agnata prije evolucije [[dentin]]a i [[kost]]iju, koji su prisutni kod mnogih fosilnih agnata, uključujući konodonte.<ref name="Baker 2008">{{cite journal |last=Baker |first=C. V. |title=The evolution and elaboration of vertebrate neural crest cells |journal=Current Opinion in Genetics & Development |volume=18 |issue=6 |pages=536–543 |date=decembar 2008 |pmid=19121930 |doi=10.1016/j.gde.2008.11.006}}</ref> Prije otprilike 500 miliona godina, kod kičmenjaka pojavila su se dva tipa rekombinatornih adaptivnih [[imunski sistem|imunskih sistema (AIS)]]. Vilični kičmenjaci su diverzificirali svoj repertoar antigenskih receptora T-ćelija|T–]] i [[B-ćelija]] zasnovanih na imunoglobulinskom domenu, uglavnom kroz preuređenje segmenata gena V(D)J i somatsku hipermutaciju, ali nijedan od fundamentalnih elemenata prepoznavanja AIS-a kod viličnih kičmenjaka nije pronađen kod bezviličnih kičmenjaka. Umjesto toga, AIS bezviličnih kičmenjaka zasniva se na [[varijabilni limfocitni receptor|varijabilnim limfocitnim receptorima]] (VLR) koji se generiraju rekombinatornom upotrebom velikog panela vrlo raznolikih [[ponavljanje bogato leucinom|ponavljanja bogatih leucinom]] (LRR) sekvenci.<ref>{{cite book |last1=Hirano |first1=Masayuki |last2=Das |first2=Sabyasachi |last3=Guo |first3=Peng |last4=Cooper |first4=Max D. |date=1. 1. 2011 |chapter=Chapter 4 – The Evolution of Adaptive Immunity in Vertebrates |title=Advances in Immunology |volume=109 |pages=125–157 |editor-last=Alt |editor-first=Frederick W. |publisher=Academic Press |doi=10.1016/b978-0-12-387664-5.00004-2 |pmid=21569914 |isbn=978-0-12-387664-5 |chapter-url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123876645000042 |access-date=3. 12. 2019}}</ref> Kod paklara i sljepulja identifikovana su tri VLR gena (VLRA, VLRB i VLRC), koji se eksprimiraju u tri zasebne loze [[limfocit]]a. Ćelije tipa VLRA+ i VLRC+ slične su [[T-ćelija]]ma i razvijaju se u limfoepitelnoj strukturi nalik [[timus]]u, koja se naziva timoid. Ćelije tipa VLRB+ slične su [[B-ćelija]]ma, razvijaju se u hematopoetskim organima i diferenciraju se u plazma-ćelije koje luče „VLRB antitijela”.<ref>{{Cite journal |last1=Wu |first1=Fenfang |last2=Chen |first2=Liyong |last3=Ren |first3=Yong |last4=Yang |first4=Xiaojing |last5=Yu |first5=Tongzhou |last6=Feng |first6=Bo |last7=Chen |first7=Shangwu |last8=Xu |first8=Anlong |date=oktobar 2016 |title=An inhibitory receptor of VLRB in the agnathan lamprey |journal=Scientific Reports |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/srep33760 |doi-access=free|pmid=27762335 |pmc=5071834 |issn=2045-2322 |bibcode=2016NatSR...633760W}}</ref> {{clear}} == Klasifikacija == {|class="wikitable" |+ Podgrupe bzviličih riba |- ! colspan=2 |Podgrupa ! Primjer ! Napomene |- ! rowspan=2 |[[Cyclostomata]] ! [[Myxini]] |[[File:Eptatretus hexatrema 15727711.jpg|center|thumb|''[[Eptatretus hexatrema]]'' (sluzica)]] |[[Myxini]] (sluzice) su morske životinje oblika [[jegulja]] koje luče sluz (ponekad nazivane i „sluzave jegulje”). One su jedine poznate živuće životinje koje posjeduju [[lobanja|lobanju]], ali ne i [[kičmeni stub]]. Ova grupa je pretrpjela najopsežniji gubitak gena među svim kičmenjacima, pri čemu joj nedostaje 1.386 genskih porodica.<ref>{{Cite journal |last1=Marlétaz |first1=Ferdinand |last2=Timoshevskaya |first2=Nataliya |last3=Timoshevskiy |first3=Vladimir A. |last4=Parey |first4=Elise |last5=Simakov |first5=Oleg |last6=Gavriouchkina |first6=Daria |last7=Suzuki |first7=Masakazu |last8=Kubokawa |first8=Kaoru |last9=Brenner |first9=Sydney |last10=Smith |first10=Jeramiah J. |last11=Rokhsar |first11=Daniel S. |date=2024 |title=The hagfish genome and the evolution of vertebrates |journal=Nature |language=en |volume=627 |issue=8005 |pages=811–820 |doi=10.1038/s41586-024-07070-3 |pmid=38262590 |bibcode=2024Natur.627..811M |issn=1476-4687 |pmc=10972751}}</ref> Zajedno sa [[paklara]]ma, sljepulje spadaju u bezvilične životinje i predstavljaju [[živi fosil|žive fosile]]; one zauzimaju [[bazna grupa|bazni]] položaj u odnosu na kičmenjake, a današnje sljepulje ostale su slične onima koje su postojale prije 300 miliona godina.<ref>{{cite web |last=Speer |first=Brian R. |year=1997 |title=Introduction to the Myxini |department=U.C. Museum of Paleontology |publisher=University of California, Berkeley |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/basalfish/myxini.html |access-date=21. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215173214/http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/basalfish/myxini.html |archive-date=15. 12. 2017}}</ref> Klasifikacija sljepulja predmet je rasprava. Pitanje je da li su sljepulje zapravo degenerisani oblik kičmenjaka (najbliže srodne paklarama) ili možda predstavljaju stupanj koji prethodi evoluciji kičmenog stuba (slično kao kod kopljača). Prema prvobitnoj klasifikaciji, sljepulje i paklare svrstavaju se zajedno u grupu [[Cyclostomata]] (ili historijski, Agnatha), kao najstariji preživjeli [[kladus]] kičmenjaka, uz Gnathostomata (kičmenjake sa vilicama, koji su danas široko rasprostranjeni). Jedna alternativna teorija sugeriše da su kičmenjaci sa vilicama bliži srodnici paklarama nego sljepuljama (tj. da grupa kičmenjaka obuhvata paklare, ali ne i sljepulje), te uvodi kategoriju [[Craniata]] kako bi se [[kičmenjaci]] grupisali zajedno sa sljepuljama. Nedavni dokazi zasnovani na DNK analizama idu u prilog prvobitnoj klasifikaciji.<ref name="janvier1"/> |- ![[Petromyzontida]] |[[File:Pacific lamprey facing right.jpg|center|thumb|''[[Entosphenus tridentatus]]'' (pacifička paklara)]] |[[Petromyzontida]], poznate i kao Hyperoartia, predstavljaju spornu grupu kičmenjaka koja obuhvata današnje paklare i njihove fosilne srodnike. Primjeri pripadnika grupe Hyperoartia iz ranih faza njihovog fosilnog zapisa su ''[[Endeiolepis]]'' i ''[[Euphanerops]]'' – životinje nalik ribama, sa hipocerknim repovima, koje su živjele tokom kasnog devona. Neki paleontolozi i dalje svrstavaju ove oblike među "ostrakoderme" (oklopljene ribolike životinje bez vilica), tačnije u red Anaspida, ali se takva klasifikacija sve više smatra vještačkom, jer se zasniva na pleziomorfnim (primitivnim, naslijeđenim) osobinama. Svrstavanje ove grupe unutar kičmenjaka bez vilica predmet je rasprava. Iako je danas poznato dovoljno fosilnih oblika koji ukazuju na to da bliska srodnost među "ostrakodermima" nije vjerovatna, to je istovremeno otežalo utvrđivanje toga koji su organizmi najbliži srodnici grupe Hyperoartia. Tradicionalno, ova grupa je svrstavana u nadrazred [[Cyclostomata]] (kružnouste), zajedno sa [[Myxini]] (sluzicama). U novije vrijeme predloženo je da su sluzice (Myxini) [[bazna grupa|bazalniji]] predstavnici unutar grupe [[Craniata]] (hordata s lobanjom), dok se Hyperoartia zadržavaju unutar [[kičmenjak]]a (Vertebrata). Ipak, čak i ako je to tačno, zmijuljice (lamprede) predstavljaju jednu od najstarijih grana u evolucijskoj liniji kičmenjaka; ostaje neriješeno pitanje da li ih je ispravnije grupisati s određenim „ostrakodermima” u takson [[Cephalaspidomorphi]] – pri čemu se postavlja i pitanje jesu li one s njima u bližem srodstvu nego, recimo, s drugim „ostrakodermima” iz grupe [[Pteraspidomorphi]], ili čak s davno izumrlim [[konodonti]]ma. Čak je i samo postojanje grupe Hyperoartia predmet rasprava; neke analize sugerišu da bi „bazne Hyperoartia” trebalo posmatrati kao [[mofofilija|monofiletsku]] liniju [[Jamoytiiformes]], koja bi zapravo mogla biti veoma bliska precima [[Gnathostomata]] (kičmenjaka s vilicama). |- ! colspan="2" 4 |†[[Myllokunmingiida]] |[[File:Haikouichthys (Transparent).png|center|thumb|''[[Haikouichthys|Haikouichthys ercaicunensis]]'' ]] | ''[[Myllokunmingiidae]]'' bile su primitivni red bezviličih kičmenjaka (agnata), endemičan za nalazište fosila (lagerstätte) perioda Maotianshanskih šlriljaca iz kambrijskog u Kini. Ova stvorenja predstavljaju najraniju poznatu grupu kraniata (hordata koji posjeduju lobanju od čvrste kosti ili hrskavice). Trenutno ova grupa obuhvata tri poznata roda: ''[[Haikouichthys]]'', ''[[Myllokunmingia]]'' i ''[[Zhongjianichthys]]''.<ref name="myl2">{{cite journal |last=Shu |first=Degan |date=april 2003 |title=A paleontological perspective of vertebrate origin |journal=Chinese Science Bulletin |volume=48 |issue=8 |pages=725–735 |bibcode=2003ChSBu..48..725S |doi=10.1007/BF03187041 |s2cid=85163902}}</ref><ref name="van der Laan">{{cite journal |last=van der Laan |first=Richard |year=2016 |title=''Family-group names of fossil fishes'' |doi=10.5852/ejt.2018.466 |journal=European Journal of Taxonomy |issue=466 |doi-access=free}}</ref> |- ! colspan="2" 5 |†[[Konodont]]a |[[File:Panderodus.jpg|center|thumb|''[[Panderodus|Panderodus unicostatus]]'']] |[[Konodont]]i bili su bezvilične životinje nalik [[jegulja]]ma, koje su živjele od [[kambrij]]a pa sve do početka jure. Odlikovali su se velikom raznolikošću načina života; neke vrste su se hranile filtriranjem vode, dok su druge bile krupni predatori. Više od jednog stoljeća ove životinje bile su poznate isključivo na osnovu njihovih mikroskopskih, fosfatnih zubnih struktura, koje nazivamo „konodontnim elementima”. Tek sredinom 1980-ih godina u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wisconsin]]u otkriveni su fosili tijela konodonata, što je otkrilo njihov pravi izgled. Njihovi zubi predstavljaju odlične indeksne fosile, budući da su mnoge vrste živjele i izumrle u relativno kratkom vremenskom razdoblju. Ove životinje (srodne ribama) dosegle su vrhunac raznolikosti tokom srednjeg [[ordovicij]]a, ali ih je teško pogodilo masovno izumiranje na granici ordovicija i [[silur]]a. Kasnije, tokom srednjeg i kasnog [[devon]]a, ponovo su doživjele porast raznolikosti, nakon čega je uslijedio novi pad tokom [[karbon]]a. U [[perm]]u su bile relativno rijetke, ali je njihov broj dramatično porastao u ranom [[trijas]]u. Uprkos tome, izumrle su tokom rane [[jura (period)|jure]], pri čemu su neke od posljednjih preživjelih populacija obitavale u [[Japan]]u. Moguće je da su se tamo zadržale duže zbog relativne izolovanosti tog područja. Prvobitno se smatralo da su nestale uslijed velikog izumiranja na kraju trijasa. Danas se, međutim, smatra da su ih potisnuli noviji [[mezozoik|mezozojski]] taksoni, koji su bili uspješniji u nadmetanju za resurse.<ref name="C.H. Pander's introduction to conodonts,1856">{{cite journal |author1=Sweet, Walter C. |author2=Cooper, Barry J. |date=decembar 2008 |title=C.H. Pander's introduction to conodonts, 1856 |journal=Episodes |volume=31 |issue=4 |pages=429–432 |url=https://www.researchgate.net/publication/286568271 |access-date=3. 1. 2019 |doi=10.18814/epiiugs/2008/v31i4/009 |doi-access=free}}</ref><ref name="Gabbott1995">{{cite journal |last=Gabbott |first=S.E. |author2=R. J. Aldridge |author3=J. N. Theron |year=1995 |title=A giant conodont with preserved muscle tissue from the Upper Ordovician of South Africa |journal=Nature |volume=374 |issue=6525 |pages=800–803 |bibcode=1995Natur.374..800G |doi=10.1038/374800a0 |s2cid=4342260}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Quinton |first1=Page C. |year=2016 |title=Effects of extraction protocols on the oxygen isotope composition of conodont elements |journal=Chemical Geology |volume=431 |pages=36–43 |bibcode=2016ChGeo.431...36Q |doi=10.1016/j.chemgeo.2016.03.023}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bergström |first1=S. M. |last2=Carnes |first2=J. B. |last3=Ethington |first3=R. L. |last4=Votaw |first4=R. B. |last5=Wigley |first5=P. B. |year=1974 |title=Appalachignathus, a New Multielement Conodont Genus from the Middle Ordovician of North America |journal=Journal of Paleontology |volume=48 |issue=2 |pages=227–235 |doi=10.1666/0022-3360(2001)075<1174:CPPF>2.0.CO;2 |jstor=1303249 |bibcode=2001JPal...75.1174S |s2cid=53395896}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ginot |first1=Samuel |last2=Goudemand |first2=Nicolas |date=decembar 2020 |title=Global climate changes account for the main trends of conodont diversity but not for their final demise |journal=Global and Planetary Change |language=en |volume=195 |bibcode=2020GPC...19503325G |doi=10.1016/j.gloplacha.2020.103325 |s2cid=225005180 |doi-access=free |url=https://univ-lyon1.hal.science/hal-02996040/file/S0921818120302162.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Du |first1=Yixing |last2=Onoue |first2=Tetsuji |last3=Tomimatsu |first3=Yuki |last4=Wu |first4=Qiangwang |last5=Rigo |first5=Manuel |date=2023 |title=Lower Jurassic conodonts from the Inuyama area of Japan: implications for conodont extinction |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=11 |doi=10.3389/fevo.2023.1135789 |doi-access=free |hdl=11577/3479836 |hdl-access=free}}</ref> |- ! rowspan="8" |†[[Ostracodermi]] !†[[Anaspida]] |[[File:Anaspida.png|center|thumb|''[[Pharyngolepis]]'' (gore) i ''[[Rhyncholepis]]'' (dolje)]] |[[Anaspida]] ''(bez štita)'' izumrla je grupa primitivnih kičmenjaka bez vilica koji su živjeli tokom [[silur]]a i [[devon]]a.<ref name="isbn0-415-23370-4">{{cite book |last=Ahlberg |first=Per Erik |name-list-style=vanc |title=Major events in early vertebrate evolution: Palaeontology, phylogeny, genetics, and development |publisher=Taylor & Francis |location=Washington, DC |year=2001 |isbn=978-0-415-23370-5 |url=https://books.google.com/books?id=zeyRZNZl-74C&pg=PA188 |page=188}}</ref> Oni se klasično smatraju precima paklara.<ref name="isbn0-521-32271-5">{{cite book |last=Patterson |first=Colin |title=Molecules and Morphology in Evolution: Conflict or compromise? |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1987 |isbn=978-0-521-32271-3 |url=https://books.google.com/books?id=DL_KQPX3AmIC&pg=PA142 |page=142}}</ref> Anaspidi su bili mali morski bezviličnjaci (agnati) koji nisu imali težak koštani oklop ni uparena peraja, ali su posjedovali upadljiv, izrazito [[hipocerkno peraje|hipocerkni]] rep. Pojavili su se u ranom siluru (epoha llandovery) i cvjetali sve do izumiranja krajem devona,<ref name="isbn0-226-31568-1">{{cite book |last1=Hall |first1=Brian Keith |last2=Hanken |first2=James |author2-link=James Hanken |title=The Skull |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago, IL |year=1993 |isbn=978-0-226-31568-3 |url=https://books.google.com/books?id=fB-hO7i50esC&pg=PA131 |page=131}}</ref> pri čemu je većina vrsta, izuzev [[kolouste|kolousta]] (lamprey), izumrla uslijed promjena u okolišu tokom tog perioda. |- !†[[Pteraspidomorphi]] |[[File:Astraspis desiderata paleoart with light rays.tif|center|thumb|''[[Astraspis desiderata]]'']] |<sup>†</sup>[[Pteraspidomorphi]] izumrla je grupa ranih riba bezvilićnjalai. Fosili pokazuju prisustvo opsežnog oklopa na glavi. Mnoge su imale hipocerkalne repove (repove kod kojih je [[kičmeni stub]] produžen u donji režanj) kako bi stvorile uzgon i olakšale kretanje kroz vodu svojim oklopljenim tijelima, koja su bila prekrivena dermalnim kostima. Također su imale usne organe za sisanje, a neke vrste su možda živjele u slatkoj vodi. Ovaj takson obuhvata podgrupe [[Heterostraci]], [[Astraspida]] i [[Arandaspida]]. |- !†[[Thelodonti]] |[[File:Thelodonti.gif|center|thumb|''[[Lanarkia]]'' (gore lijevo), ''[[Loganellia]]'' (gore desno i sredina desno) i ''[[Furcacauda]]'' (dolje)]] |[[Thelodonti]] (u prevodu „zubi poput bradavica”) predstavljaju grupu malih, izumrlih bezviličnih riba, koje su umjesto velikih oklopnih ploča imale karakteristične krljušti. Vodi se velika rasprava o tome da li grupa paleozojskih riba poznata kao Thelodonti (ranije nazivana coelolepidi<ref name="Turner1982">{{cite journal |last1=Turner |first1=S. |last2=Tarling |first2=D. H. |year=1982 |title=Thelodont and other agnathan distributions as tests of Lower Paleozoic continental reconstructions |journal=[[Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology]] |volume=39 |pages=295–311 |doi=10.1016/0031-0182(82)90027-X |issue=3–4 |bibcode=1982PPP....39..295T}}</ref>) predstavljaj [[monofilija|monofiletsku grupu]] ili pak različite [[bazna grupa|bazne grupe]] (tzv. ''stem'' grupe) u odnosu na glavne linije riba bezvilic i riba s vilicama ([[Gnathostomata]]). Telodonti se povezuju prisustvom specifičnih „telodontskih krljušti”. Ova karakteristika, koja ih definiše, nije nužno posljedica zajedničkog porijekla, jer je moguće da se razvila nezavisno kod različitih grupa putem [[konvergentna evolucija|konvergentne evolucije]]. Stoga se smatra da telodonti, u cjelini, predstavljaju polifiletsku grupu,<ref>{{cite book |title=Vertebrate fossils and the evolution of scientific concepts: Writings in tribute to Beverly Halstead |isbn=978-2-88124-996-9 |last1=Sarjeant |first1=W. A. |last2=Halstead |first2=L. B. |year=1995 |publisher=Gordon and Breach |url=https://books.google.com/books?id=B3leE3TTeuIC&pg=PA146}}</ref> iako ne postoji čvrst dogovor o ovom pitanju; ako su monofiletski, nema čvrstih dokaza o tome kakvo je bilo njihovo predačko stanje.<ref>{{cite journal |last1=Donoghue |first1=Philip C. J. |last2=Forey |first2=Peter L. |last3=Aldridge |first3=Richard J. |title=Conodont affinity and chordate phylogeny |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |volume=75 |issue=2 |pages=191–251 |date=maj 2000 |pmid=10881388 |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00045.x |s2cid=22803015}}</ref>{{rp|206}} „Telodonti” bili su morfološki veoma slični – a vjerovatno i blisko srodni – ribama iz klasa [[Heterostraci]] i [[Anaspida]], od kojih su se uglavnom razlikovali po tome što su bili prekriveni karakterističnim, sitnim, bodljikavim [[krljušt]]ima. Ove krljušti su se nakon uginuća životinja lahko raznosile; zbog svoje male veličine i otpornosti, one predstavljaju najčešće fosilne ostatke kičmenjaka iz tog vremena.<ref name="Turner1999">{{cite report |last=Turner |first=S. |year=1999 |chapter=Early Silurian to Early Devonian thelodont assemblages and their possible ecological significance |editor1=A. J. Boucot |editor2=J. Lawson |title=Palaeocommunities – Project Ecostratigraphy, Final Report |series=International Geological Correlation Programme |volume=53 |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=42–78}}</ref><ref name="palaeos">The early and mid Silurian. See {{cite web |last1=Kazlev |first1=M.A. |last2=White |first2=T. |title=Thelodonti |website=Palaeos.com |date=6. 3. 2001 |access-date=30. 10. 2007 |url=http://www.palaeos.com/Vertebrates/Units/050Thelodonti/050.100.html#Thelodonti |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028153634/http://www.palaeos.com/Vertebrates/Units/050Thelodonti/050.100.html#Thelodonti |archive-date=28. 10. 2007}}</ref> Ove [[ribe]] obitavale su kako u slatkovodnim, tako i u morskim sredinama; prvi put su se pojavile tokom [[ordovicij]]a, a nestale su tokom izumiranja na granici frasnija i famenija u kasnom [[devon]]u. Zauzimale su širok spektar ekoloških niša, pri čemu je veliki broj vrsta preferirao [[ekosistem]]e koralnih grebena, gdje su se njihova gipka tijela snalazila znatno bolje od masivnih, teško oklopljenih tijela drugih bezviličih riba.<ref>{{cite journal |last1=Ferrón |first1=H.G. |last2=Botella |first2=H. |title=Squamation and ecology of thelodonts |journal=PLOS ONE |volume=12 |issue=2 |year=2017 |pmid=28241029 |pmc=5328365 |doi=10.1371/journal.pone.0172781 |bibcode=2017PLoSO..1272781F |doi-access=free}}</ref> |- !†[[Pituriaspida]] |[[File:Pituriaspida.jpg|center|thumb|''[[Neeyambaspis enigmatica]]'' (gore u sredini) i ''[[Pituriaspis doylei]]'' (dolje u sredini)]] |[[Pituriaspida]] („pituri-štitovi”) su mala grupa izumrlih oklopljenih riba bez čeljusti, koje su imale ogromne, nosolike [[Rostrum (anatomija)|rostrume]]. Živjele su u morskim i deltskim sredinama tokom [[srednji devon|srednjeg devona]] na području današnje Australije (prije oko 390 miliona godina). Poznate su samo po dvije vrste, ''[[Pituriaspis doylei]]'' i ''[[Neeyambaspis enigmatica]]'', otkrivene na jednoj lokaciji sa pješčenjakom u [[Georgina Basin|bazenu Georgina]], u zapadnom [[Queensland|Queenslandu (Australija)]]. |- !†[[Galeaspida]] |[[File:Basal galeaspid reconstructions yang.png|center|thumb|Bazalni galeaspidi: ''[[Hanyangaspis]]'' (lijevo), ''[[Dayongaspis]]'' (u sredini) i ''[[Xiushuiaspis]]'' (desno)]] |[[Galeaspida]] („kaciga-štitovi”) posjeduju masivan koštani štit na glavi. Živjele su u plitkim slatkovodnim i morskim staništima tokom [[silur]]a i [[devon]]a (prije 430 do 370 miliona godina) na području današnje južne Kine, Tibeta i Vijetnama. Po svom vanjskom izgledu, njihova [[morfologija]] više podsjeća na [[Heterostraci]] nego na [[Osteostraci]], a jedna [[vrsta]], ''Tujiaaspis vividus'', imala je parne peraje.<ref>[https://phys.org/news/2022-09-dead-fish-life-evolutionary-fins.html Dead fish breathes new life into the evolutionary origin of fins and limbs]</ref> Smatra se da su Galeaspida u bližem srodstvu sa grupom Osteostraci, na osnovu veće sličnosti u morfologiji moždane kutije. |- !†[[Osteostraci]] |[[File:Cephalaspis Wiki2.png|center|thumb|''[[Cephalaspis|Cephalaspis lyelli]]'']] |Pripadnici grupe Osteostraci („koštani oklopi”) živjeli su na području današnje [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]], [[Evropa|Evrope]] i [[Rusija|Rusije]], od srednjeg silura (venločka epoha) do kasnog devona. Anatomski gledano, osteostracidi – posebno vrste iz perioda [[devon]]a – spadali su među najnaprednije od svih poznatih bzviličih kičmenjaka (agnata). To je posljedica razvoja parnih peraja i složene anatomije lobanje. Osteostracidi su bili sličniji paklarama nego [[kičmenjaci]]ma sa vilicama, budući da su u unutrašnjem uhu imali dva para polukružnih kanala, za razliku od tri para prisutna kod kičmenjaka sa vilicama. Smatra se da čine sestrinsku grupu taksonu Pituriaspida. Zajedno, ova dva taksona bezviličnih kičmenjaka predstavljaju sestrinsku grupu viličnoustih kičmenjaka (Gnathostomata). Ovu hipotezu potkrepljuje nekoliko sinapomorfija, kao što su prisustvo: sklerotskih koščica, parnih prsnih peraja, dermnog skeleta sa tri sloja (bazalni sloj izopedina, srednji sloj spužvaste kosti i površinski sloj dentina), te perihondralne kosti.<ref name="SRS09">{{Cite journal |last1=Sansom|first1=R. S.|doi=10.1017/S1477201908002551|title=Phylogeny, classification and character polarity of the Osteostraci (Vertebrata)|journal=Journal of Systematic Palaeontology|volume=7|pages=95–115|year=2009|s2cid=85924210}}</ref> |} ==Filogenija== {{Glavni|Placodermi}} Filogenija zasnovana na radu Mikka Haarama i Delsuc et al.<ref name="mikko">{{cite web |last=Haaramo |first=Mikko |year=2007 |title=''Chordata'' – lancets, tunicates, and vertebrates |website=Mikko's Phylogeny Archive |url=http://www.helsinki.fi/~mhaaramo/metazoa/deuterostoma/chordata/chordata.html#Vertebrata |access-date=30. 12. 2016}}</ref><ref name="Delsuc-2018">{{cite journal |last1=Delsuc |first1=Frédéric |last2=Philippe |first2=Hervé |last3=Tsagkogeorga |first3=Georgia |last4=Simion |first4=Paul |last5=Tilak |first5=Marie-Ka |last6=Turon |first6=Xavier |last7=López-Legentil |first7=Susanna |last8=Piette |first8=Jacques |last9=Lemaire |first9=Patrick |last10=Douzery |first10=Emmanuel J. P. |display-authors=3 |date=april 2018 |title=A phylogenomic framework and timescale for comparative studies of tunicates |journal=BMC Biology |volume=16 |issue=1 |page=39 |pmid=29653534 |pmc=5899321 |doi=10.1186/s12915-018-0499-2 |doi-access=free}}</ref> {{clade |{{clade |label1=[[Cyclostomata]] |1={{clade |1=[[Hyperotreti]]/[[Myxini]] (sluzavice) |2=[[Hyperoartia|Petromyzontomorpha]] (paklare) }} |2={{clade |1=?†[[Conodonta]] |2={{clade |1=†[[Pteraspidomorpha]] |label2=Myopterygii |2={{clade |label1=[[Anaspidomorphi]] |1={{clade |1=?†[[Jamoytiiformes]] |2=?†[[Euphanerida]] |3=†[[Anaspida]] }} |2={{clade |1=†[[Thelodonti]] |2={{clade |grouplabel1={{clade labels |label1="[[Cephalaspidomorpha]]" |top1=35%}} |1={{clade |1=†[[Galeaspida]] |barbegin1=orange |2={{clade |1=†[[Pituriaspida]] |bar1=orange |2={{clade |1=†[[Osteostraci]] |barend1=orange |2=[[Gnathostomata]] ([[kičmenjaci]] s vilicama) }} }} }} }} }} }} }} }} }} |style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[Vertebrata]]/ |sublabel1=[[Craniata]]}} Agnatha se ne može konsolidovati u koherentnu grupu bez uklanjanja bilo kojih ne-Cyclostomata, ili uključivanjem svih Vertebrata, čime bi se pretvorila u mlađi sinonim za Vertebrata. Godine 2023, Reeves i kolege su proveli filogenetske analize o plasmanu ''[[Lasanius]]'' na osnovu skupa podataka o karakterima iz Miyashita et al. (2019). Ovdje su rekonstruisali stablo maksimalne parsimonije (ovdje pojednostavljeno), pri čemu su taksoni koji se tradicionalno svrstavaju u Agnatha označeni obojenom zagradom:<ref name=Reeves&2023>{{Cite journal |last=Reeves |first=Jane C. |last2=Wogelius |first2=Roy A. |last3=Keating |first3=Joseph N. |last4=Sansom |first4=Robert S. |date=2023 |title=Lasanius, an exceptionally preserved Silurian jawless fish from Scotland |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/pala.12643 |journal=Palaeontology |language=en |volume=66 |issue=2 |doi=10.1111/pala.12643 |issn=1475-4983}}</ref> {{clade |style=font-size:85%;line-height:85% |label1=Vertebrata |sublabel1=Ukupne grupe |1={{clade |grouplabel1={{clade labels|label1='''"Agnatha"'''|top1=1500%}} |1=†''[[Yunnanozoon|Haikouella]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Schematic anatomical reconstruction of Yunnanozoon (cropped).png|60x60px]]</span> |2={{clade |1=†''[[Metaspriggina]]'' [[File:Metaspriggina drawing.png|60x60px]] |2=†[[Myllokunmingiidae|Myllokunmingiida]] [[File:Haikouichthys (Transparent).png|60x60px]] |barbegin2=red |label3=[[Vertebrata]] |sublabel3=[[Krunska grupa]] |3={{clade |label1=Cyclostomata|sublabel1=Ukupne grupe |1={{clade |label1=†[[Anaspida]] |1={{clade |1=†[[Birkeniida]] [[File:Rhyncholepis - Anaspida (cropped).png|60x60px]] |bar1=red |2={{clade |1=†''[[Lasanius]]'' [[File:Lasanius NT small.jpg|60x60px]] |bar1=red |2={{clade |1=†''[[Jamoytius]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Jamoytius kerwoodi model.jpg|60x60px]]</span> |bar1=red |2=†''[[Euphanerops]]'' |bar2=red }} }} }} |2={{clade |1=†[[Euconodonta]] [[File:Promissum NT small.jpg|60x60px]] |bar1=red |label2=[[Cyclostomata]] |sublabel2=[[Krunska grupa]] |2={{clade |1=[[Myxinoidea]] [[File:Atlantic Hagfish (Myxine glutinosa).jpg|60x60px]] |bar1=red |2=[[Petromyzontida]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Jõesilmud2 (cropped).jpg|60x60px]]</span> |bar2=red }} }} }} |label2=Gnathostomata |sublabel2=Ukupne grupe |2={{clade |label1=†[[Pteraspidomorpha|Pteraspidomorphi]] |1={{clade |1=†''[[Astraspis]]'' [[File:Astraspis desiderata paleoart with sediment.tif|60x60px]] |bar1=red |2={{clade |1=†[[Arandaspida]] [[File:Sacabambaspis_Wiki2.png|60x60px]] |bar1=red |2=†[[Heterostraci]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Estonian Museum of Natural History - Psammolepis Alata.png|60x60px]]</span> |bar2=red }} }} |2={{clade |label1=†[[Thelodonti]] |1={{clade |1=†[[Furcacaudiformes]] [[File:Furcacauda heintzae.png|60x60px]] |bar1=red |2=†[[Thelodontiformes]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Fossil Thelodus Woodward.png|60x60px]]</span> |bar2=red }} |2={{clade |1=†[[Pituriaspida]] [[File:Pituriaspida.gif|60x60px]] |bar1=red |2={{clade |1=†[[Galeaspida]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Hanyangaspid.png|60x60px]]</span> |bar1=red |2={{clade |1=†[[Osteostraci]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Zenaspis NT small.jpg|60x60px]]</span> |barend1=red |label2=[[Gnathostomata]] |sublabel2=(traditional usage) |2={{clade |1=†[[Antiarchi]] [[File:Asterolepis ornata22DB.jpg|60x60px]] |2={{clade |1=†[[Arthrodira]] [[File:Coccosteus reconstruction.png|60x60px]] |label2=Gnathostomata |sublabel2=[[Krunska grupa]] |2={{clade |1=[[Osteichthyes]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Common Carp (Cyprinus carpio) (2) (51222524751) (cropped).jpg|60x60px]]</span> |2=[[Chondrichthyes]] [[File:Heterodontus zebra csiro-nfc.jpg|60x60px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==Takođe pogledajte == * [[Gnathostomata]] * [[Amphirhina]], alternativni naziv za gore navedenu paralelnu, ili sestrinsku, klasifikaciju * [[Cyclostomata]] ==Reference== {{refspisak|25em}} {{Wikivrste|position=left |Agnatha}} {{Hordati}} {{Evolucija riba}} {{Taxonbar |from=Q161095}} {{Authority control}} [[Kategorija:Agnatha|Agnatha]] [[Kategorija:Parafiletske grupe]] [[Kategorija:Infrakoljena]] [[Kategorija:Kičmenjaci]] [[Kategorija:Taksoni koje je imenovao Edward Drinker Cope]] i8dgspqu5wi3mhl7w15rg5cayzbpo7n Kambrijski stadij 3 0 538926 3939449 3937212 2026-11-06T21:05:53Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939449 wikitext text/x-wiki '''Kambrijska faza 3''' je još uvijek neimenovana treća faza [[kambrij]]a. Ona slijedi [[kambrijska faza 2|kambrijsku fazu 2]] i prethodi [[kambrijska faza 4|kambrijskoj fazi 4]], iako ni njena baza ni vrh nisu formalno definirani. Plan je da njena donja granica približno odgovara prvoj pojavi [[trilobiti|trilobita]], prije otprilike {{Početak perioda|Faza 3}} miliona godina,<ref>{{cite web |last1=Ahlberg |first1=Per |last2=Babcock |first2=Loren E. |title=Subcommission on Cambrian Stratigraphy Annual Report 2017 |url=http://www.palaeontology.geo.uu.se/ISCS/ISCS%20Annual%20Report%202017.pdf |publisher=International Commission on Stratigraphy |access-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230716074543/http://www.palaeontology.geo.uu.se/ISCS/ISCS%20Annual%20Report%202017.pdf|archive-date=16. 7. 2023|url-status=live}}</ref> iako pojava trilobita, koja nije istovremena na globalnom nivou, opravdava upotrebu zasebnog, globalno sinhronog markera za definisanje baze.<ref>{{Cite web|url = http://www.palaeontology.geo.uu.se/ISCS/ISCS_working_groups.html#3|title = ISCS Working Groups: Working Group on the Stage 3 GSSP|publisher=International Subcommission on Cambrian Stratigraphy|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926093607/http://www.palaeontology.geo.uu.se/ISCS/ISCS_working_groups.html#3|archive-date=26. 9. 2023|url-status=live}}</ref> Gornja granica i početak [[kambrijski stadij 4|kambrijskog stadija 4]] neformalno definišu se kao prva pojava rodova [[trilobiti|trilobita]] ''[[Olenellus]]'' ili ''[[Redlichia]]'' prije otprilike {{Period start|Stage 4}} miliona godina.<ref name="GSSP Table - Paleozoic Era">{{cite web|title=GSSP Table - Paleozoic Era|url=https://engineering.purdue.edu/Stratigraphy/gssp/index.php?parentid=77|publisher=Geologic Timescale Foundation|access-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008002417/https://timescalefoundation.org/gssp/index.php?parentid=77|archive-date=8. 10. 2023|url-status=live}}</ref> Nedostatak imena ne ukazuje na nedostatak važnosti; naprimjer, ovaj stadij obuhvata i [[Chengjiang biota|biotu Chengjiang]] i [[Sirius Passet|biotu Sirius Passet]]. ==Imenovanje== [[Međunarodna komisija za stratigrafiju]] nije zvanično imenovala 3. stadij kambrija. Ovaj stadij približno odgovara „'''atdabaniju'''” , terminu koji koriste geolozi koji rade u [[Sibir]]u.<ref name="13th conference">{{cite journal|title=The 13th International Field Conference of the Cambrian Stage Subdivision Working Group|journal=Episodes|volume=31|issue=4|pages=440–441|url=http://www.episodes.co.in/www/backissues/314/440-442%20Confreport-Russia,%202%20(3).pdf|access-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105184944/http://www.episodes.co.in/www/backissues/314/440-442%20Confreport-Russia,%202%20(3).pdf|archive-date=5. 11. 2014|url-status=dead}}</ref> ==Biostratigrafija== Najstariji poznati [[trilobit]] je ''[[Lemdadella]]'' koji se pojavljuje na početku zone ''[[Fallotaspis]]''.<ref name="Yuan 2011">{{cite journal|last=Yuan|first=J.L.|author2=Zhu, X.J. |author3=Lin, J.P. |author4= Zhu, M.Y. |title=Tentative correlation of Cambrian Series 2 between South China and other continents|journal=Bulletin of Geosciences|date=22. 9. 2011|pages=397–404|doi=10.3140/bull.geosci.1274|url=http://www.geology.cz/bulletin/fulltext/1274_Yuan.pdf|access-date=27. 3. 2024|doi-access=free|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118171529/http://www.geology.cz/bulletin/fulltext/1274_Yuan.pdf|archive-date=18. 1. 2024|url-status=dead}}</ref> Ovdje se završava [[kambrijska radijacija]] životinjskih koljena, nakon diverzifikacije i nastanka [[člankonošci|člankonožaca]], [[mehkušci|mehkušaca]], [[lofoforata]], [[hordata]] (uključujući [[kičmenjak]]e), između ostalih.<ref name=Shu2014>{{cite journal|author=Degan Shu, Yukio Isozaki, Xingliang Zhang, Jan Han, Shigenori Maruyama|year=2014|url=https://www.researchgate.net/publication/260167495|title=Birth and early evolution of metazoans|journal=Gondwana Research|volume=25|issue=3|page=884—895|doi=10.1016/j.gr.2013.09.001|bibcode=2014GondR..25..884S }}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} == Dodatni izvori == * {{Cite journal | last1=Zhang |title= Challenges in defining the base of Cambrian Series 2 and Stage 3|journal=Earth-Science Reviews |volume=172 |pages=124–139|year = 2017 |doi=10.1016/j.earscirev.2017.07.017|bibcode= 2017ESRv..172..124Z}} == Vanjski linkovi == * {{cite web|title=GSSP Table - Paleozoic Era|url=https://timescalefoundation.org/gssp/index.php?parentid=77|publisher=Geologic Timescale Foundation|access-date=13. 6. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008002417/https://timescalefoundation.org/gssp/index.php?parentid=77|archive-date=8. 10. 2023|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.palaeontology.geo.uu.se/ISCS/ISCS_GSSPs.html|title=GSSPs - The Cambrian System 2019|publisher=International Commission on Stratigraphy|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230721165125/http://www.palaeontology.geo.uu.se/ISCS/ISCS_GSSPs.html|archive-date=21. 7. 2023|url-status=live}} {{kambrij}} {{geologija|state=collapsed}} [[Kategorija:Geohronologija]] [[Kategorija:Geološka doba]] [[Kategorija:Historijska geologija]] qkbnqh2hxkmsrk0hbbciq31g1kte8xa Parlamentarni izbori u Srbiji 2026. 0 538929 3939448 3937210 2026-11-06T21:05:50Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939448 wikitext text/x-wiki U [[Srbija|Srbiji]] su 25. oktobra 2026. godine održani prijevremeni parlamentarni izbori za članove [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]]. Izbori su prvobitno trebali biti održani do decembra 2027. godine; [[Aleksandar Vučić]], tadašnji predsjednik Srbije, raspustio je Narodnu skupštinu i raspisao izbore za 9. septembar 2026. godine, na prijedlog vlade. Vučić je priznao pobjedu na izborima u korist Studentske liste.<ref name="N1li">{{Cite web|url=https://n1info.rs/vesti/blog-srbija-vanredni-parlamentarni-izbori-25-oktobar-2026/|title=(BLOG) Vučić: Studentska lista imaće najviše mandata|access-date=25. 10. 2026}}</ref> Srpska napredna stranka (SNS) došla je na vlast 2012. godine nakon što je formirala vladu sa Socijalističkom partijom Srbije (SPS). Na parlamentarnim izborima 2023. godine, SNS je povratila parlamentarnu većinu. Nakon izbora su nakratko organizirani protesti zbog navodne izborne prevare. Miloš Vučević postao je premijer Srbije u maju 2024. godine. Nakon urušavanja nadstrešnice željezničke stanice u Novom Sadu u novembru 2024. godine, počeli su studentski protesti protiv korupcije, dok je u januaru 2025. godine Vučević najavio ostavku na funkciju. U aprilu ga je naslijedio Đuro Macut. Narodna skupština je 2026. godine usvojila izmjene nekoliko izbornih zakona. [[File:Protest_Trg_Slavija_22._dec_VOA_(cropped).jpg|alt=Demonstrators on the Slavija Square in Belgrade|mini| Od 2024. godine u Srbiji se organizuju protesti koje predvode studenti, a jedan od njihovih zahtjeva je raspisivanje prijevremenih parlamentarnih izbora.]] == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == <references />{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.]] [[Kategorija:CS1 upotrebe (srpski)]] d2mchholfqj3f5n80yfv1865a1j65zo Come Fly with Me (album Franka Sinatre) 0 538935 3939304 3937452 2026-11-06T20:23:07Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939304 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Come Fly with Me | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Come Fly with Me (Frank Sinatra album).jpg | objavljen = 6. januar 1958. | snimljen = 1, 3, 8 oktobar 1957. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 38:47<br/>45:40 (CD reizdanje) | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Voyle Gilmore]] | prethodni_album = ''[[A Jolly Christmas from Frank Sinatra]]''<br/>(1957) | ovaj_album = ''Come Fly with Me''<br/>(1958) | sljedeći_album = ''[[This Is Sinatra Volume 2]]''<br/>(1958) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite web|url={{AllMusic|class=album|id=r76505|pure_url=yes}}|title=AllMusic review}}</ref> | zbirna2 = ''[[The Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=[[The Encyclopedia of Popular Music]]|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|3|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Come Fly with Me''''' je četrnaesti [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1958.<ref>{{cite web|url=http://www.songsbysinatra.com/records/albums.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20010111060000/http://www.songsbysinatra.com/records/albums.html|url-status=usurped|archive-date=11. 1. 2001|title=Songs By Sinatra: Records - Albums Page}}</ref> objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Godine 2000. uvršten je na 616. mjesto liste "1000 najboljih albuma svih vremena" autora [[Colin Larkin|Colina Larkina]].<ref name="Larkin">{{cite book|title=[[All Time Top 1000 Albums]]|author=Colin Larkin|author-link=Colin Larkin|publisher=[[Virgin Books]]|date=2000|edition=3rd|isbn=0-7535-0493-6|page=204}}</ref> == Pozadina == Kao prva saradnja Franka Sinatre s aranžerom i dirigentom [[Billy May|Billyjem Mayem]], album ''Come Fly with Me'' osmišljen je kao muzičko putovanje oko svijeta. [[Sammy Cahn]] i [[Jimmy Van Heusen]] napisali su naslovnu pjesmu na Sinatrin zahtjev.<ref>{{Cite web|url=http://www.songwritershalloffame.org/exhibit_bio.asp?exhibitId=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001195421/http://www.songwritershalloffame.org/exhibit_bio.asp?exhibitId=5|url-status=dead|title=Songwriters Hall of Fame|archive-date=1. 10. 2006|website=Songwritershalloffame.org|access-date=19. 11. 2025}}</ref> May je kasnije uradio aranžmane za još dva Sinatrina albuma u izdanju diskografske kuće Capitol: ''[[Come Dance with Me! (album)|Come Dance with Me!]]'' (1958) i ''[[Come Swing with Me!]]'' (1961). U svojoj autobiografiji ''[[All You Need Is Ears]]'', producent [[George Martin]] navodi da je posjetio zgradu Capitol Tower tokom snimanja ovog albuma. Prema Martinovoj knjizi, Sinatra je izrazio snažno nezadovoljstvo omotom albuma kada mu je producent [[Voyle Gilmore]] pokazao probni primjerak, primijetivši da izgleda kao reklama za aviokompaniju TWA.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4Yoio9MewhcC&pg=PA84 |title=All you need is ears - George Martin, Jeremy Hornsby - Google Books |date= 15. 10. 1994|isbn=9780312114824 |access-date=5. 1. 2012|last1=Martin |first1=Sir George |last2=Hornsby |first2=Jeremy |publisher=Macmillan }}</ref> Album je u drugoj sedmici nakon objavljivanja dospio na prvo mjesto [[Billboard]]ove top-liste albuma, gdje se zadržao pet sedmica.<ref>Joel Whitburn, Top Pop Albums 1955-2001 (Menomonee Falls, WI: Record Research, 2001), 797.</ref> Na prvoj dodjeli nagrada [[Grammy]], ''Come Fly with Me'' bio je nominovan za album godine, a 2004. uvršten je u "[[Grammyjeva Kuća slavnih|Kuću slavnih]]".<ref>{{cite web |url=https://www.grammy.com/awards/hall-of-fame-award#c |title=Grammy Hall of Fame |website=Grammy.com |access-date=7. 10. 2022}}</ref> Iako je album sniman istovremeno u pravom stereo formatu i zasebnoj mono verziji, u prodavnice je 1958. stigao isključivo u mono izdanju, što je u to vrijeme bila uobičajena praksa izdavačke kuće Capitol. Stereo verzija objavljena je 1961.<ref>{{cite web|url=http://www.stevehoffman.tv/forums/showpost.php?p=5025828&postcount=167 |title=SH Forums - View Single Post - Sinatra / Capitol 180g LPs: Wee Small Hours, Come Fly with Me, Come Dance with Me* |publisher=Stevehoffman.tv |date=16. 12. 2009 |access-date=5. 1. 2012}}</ref> Prema riječima Georgea Martina, Sinatra je bio ljut što se na omotu albuma nalazio avion kompanije TWA, sumnjajući da je neko od rukovodilaca studija primio novac za takvo reklamiranje proizvoda.<ref>{{cite web | title=George Martin &#124; His Most Honest Interview Ever | website=[[YouTube]] | date=12. 11. 2025 | url=https://www.youtube.com/watch?v=nPFFBDVclJk }}</ref> Godine 2025. otkriveno je da je izvedba pjesme "Flying Down to Rio" izbačena s albuma.<ref>{{Cite web |last=Burlingame |first=Jon |date=23. 4. 2025 |title=New Seth MacFarlane Album Boasts Never-Before-Heard Frank Sinatra Arrangements (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2025/music/musicians/seth-macfarlane-album-unreleased-frank-sinatra-arrangements-1236375436/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423120259/https://variety.com/2025/music/musicians/seth-macfarlane-album-unreleased-frank-sinatra-arrangements-1236375436/ |archive-date=23. 4. 2025 |access-date=2. 8. 2025 |website=Variety |language=en-US}}</ref> == Spisak pjesama == {{track listing |headline=Strana 1 |title1=[[Come Fly with Me (1957)|Come Fly with Me]] |title2=[[Around the World (1956)|Around the World]] |title3=[[Isle of Capri (pjesma)|Isle of Capri]] |title4=[[Moonlight in Vermont (pjesma)|Moonlight in Vermont]] |title5=[[Autumn in New York (pjesma)|Autumn in New York]] |title6=[[On the Road to Mandalay (pjesma)|On the Road to Mandalay]] |length1=3:19 |length2=3:20 |length3=2:29 |length4=3:32 |length5=4:37 |length6=3:28 |note1=[[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] |note2=[[Victor Young]], [[Harold Adamson]] |note3=[[Will Grosz]], [[Jimmy Kennedy]] |note4=[[Karl Suessdorf]], [[John Blackburn (tekstopisac)|John Blackburn]] |note5=[[Vernon Duke]] |note6=[[Oley Speaks]], [[Rudyard Kipling]] }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=[[Let's Get Away from It All]] |title2=[[April in Paris (pjesma)|April in Paris]] |title3=London by Night |title4=[[Aquarela do Brasil|Brazil]] |title5=[[Blue Hawaii (pjesma)|Blue Hawaii]] |title6=It's Nice to Go Trav'ling |length1=2:11 |length2=2:50 |length3=3:30 |length4=2:55 |length5=2:44 |length6=3:52 |note1=[[Matt Dennis]], [[Tom Adair]] |note2=Duke, [[Yip Harburg]] |note3=[[Carroll Coates]] |note4=[[Ary Barroso]], [[Bob Russell (tekstopisac)|Bob Russell]] |note5=[[Leo Robin]], [[Ralph Rainger]] |note6=Cahn, Van Heusen |total_length=38:47 }} {{track listing |headline=Dodatne pjesme na CD reizdanju |title1=[[Chicago (That Toddlin' Town)]] |note1=[[Fred Fisher]] |length1=2:14 |title2=[[South of the Border (1939)|South of the Border]] |note2=[[Jimmy Kennedy]], [[Michael Carr (kompozitor)|Michael Carr]] |length2=2:50 |title3=[[I Love Paris]] |note3=[[Cole Porter]] |length3=1:49 |total_length=45:40 }} == "On the Road to Mandalay" == [[File:Rear_of_"Come_Fly_With_Me"_UK_LP_sleeve.jpg|thumb|right|Dio omota prvog britanskog mono izdanja LCT 6154, na kojem se vidi da je pjesma "On the Road to Mandalay" zamijenjena pjesmom "It Happened in Monterey".]] Za potrebe albuma, Sinatra je snimio džeziranu i kontroverznu obradu pjesme "On the Road to Mandalay", u kojoj su izmijenjeni dijelovi Kiplingovog teksta – konkretno, "hramska zvona" (Temple-bells) postala su "luda zvona" (crazy bells). Kiplingova kćerka, [[Elsie Bambridge]], bila je toliko nezadovoljna Sinatrinim improvizacijama u tekstu i džeziranim aranžmanom da je, koristeći svoja ovlaštenja kao izvršiteljica Kiplingove ostavštine (budući da je pjesma u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] još uvijek bila zaštićena autorskim pravima – koja u toj zemlji traju 70 godina nakon autorove smrti 1936), ishodila zabranu izvođenja te pjesme u Ujedinjenom Kraljevstvu na nekoliko godina. Kada je album objavljen u Ujedinjenom Kraljevstvu, pjesma "On the Road to Mandalay" zamijenjena je numerom "It Happened in Monterey" na originalnim mono izdanjima, odnosno pjesmom "French Foreign Legion" na stereo verzijama, dok je u drugim dijelovima [[Commonwealth nacija|Britanskog]] [[Commonwealth nacija|Commonwealtha]] na tom mjestu bila pjesma "Chicago". Tokom koncertne turneje po Australiji 1959, Sinatra je izveo tu pjesmu, ispričao prisutnima o protivljenju porodice Kipling i objasnio kako je došlo do toga da se na australijskom izdanju albuma "Come Fly with Me" nađe pjesma "Chicago".<ref>Will Friedwald, [notes], ''Frank Sinatra with the Red Norvo Trio Live in Australia 1959'', Blue Note 37513, 1997, n.p.</ref> Pjesma "Mandalay" naposljetku je vraćena na britansko reizdanje iz 1984, te je otad uključena u sva kasnija izdanja. Kiplingova kćerka nije bila jedina kojoj se nije dopala Sinatrina verzija. U jednom osvrtu koji je obuhvatao komentare na različite teme, list ''[[The New York Times]]'' je naveo: "Pozdravljamo gospođu Bambridge zbog njene odbrane dobrog ukusa pred najezdom 'slenga'. (...) Mijenjanje [velike poezije] ravno je svetogrđu, jer nam je ona povjerena kao dio našeg trajnog nasljeđa."<ref>"Kipling Saved by His Daughter", "Topics of the Times", ''The New York Times'', May 1, 1958, p. 30</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == *{{cite book|title=A Brief History of Album Covers|first=Jason|last=Draper|publisher=Flame Tree Publishing|location=London|year=2008|pages=30–31|isbn=9781847862112|oclc=227198538}} == Vanjski linkovi == * {{AllMusic | class= album| id=mw0000194130| label= Come Fly with Me | access-date= 14:25, 22 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144028-Frank-Sinatra-Come-Fly-With-Me Come Fly with Me]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1958.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 4m1nd7xinw9huzr86sq05tffeh6ulpg This Is Sinatra Volume 2 0 538939 3939408 3937451 2026-11-06T20:58:56Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939408 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = This Is Sinatra Volume Two | vrsta = [[Kompilacijski album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Thisissinatra2.jpg | objavljen = 31. mart 1958. | snimljen = 13. mart - 11. decembar 1957. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 48:56 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Come Fly with Me (album Franka Sinatre)|Come Fly with Me]]''<br/>(1958) | ovaj_album = ''This Is Sinatra Volume 2 ''<br/>(1958) | sljedeći_album = ''[[Frank Sinatra Sings for Only the Lonely]]''<br/>(1958) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r26371}}</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|3|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''This Is Sinatra Volume 2''''' jest [[kompilacijski album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1958. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. == Pozadina == Još jedna kolekcija Sinatrinih singlova i B-strana, uz muzičku pratnju [[Nelson Riddle|Nelsona Riddlea]], koja slijedi nakon albuma ''[[This Is Sinatra!]]'' iz 1956. Sadržavala je i sedam novih pjesama, snimljenih krajem 1957: "Everybody Loves Somebody", "You'll Always Be the One I Love", "Time After Time", "If You Are But a Dream", "It's the Same Old Dream", "I Believe" i "Put Your Dreams Away". Budući da je Sinatra ove pjesme prvi put snimio još 1940-ih, a većina ih se bavi temom snova, moguće je da su bile namijenjene konceptualnom albumu koji nikada nije završen. "Wait for Me" je pjesma iz vestern filma ''[[Johnny Concho]]'' (1956), u kojem je Sinatra tumačio glavnu ulogu. Ova kolekcija već dugo nije u prodaji; u cjelosti i u originalnom redoslijedu pjesama dostupna je na CD-u samo na britanskom izdanju ''This is Frank Sinatra, 1953-1957'' iz 1994. (objavljenom pod okriljem EMI-jeve podružnice ''Music for Pleasure'' [MFP]), te u britanskom boks-setu ''[[The Capitol Years]]'' iz 1998, koji sadrži 21 disk. Većina pjesama nalazi se u boks-setu ''[[The Complete Capitol Singles Collection]]'', dok su ostale zastupljene na kompilaciji ''The Capitol Years'' (na tri diska) i drugim kompilacijama. Dana 28. januara 2016. objavljeno je da će izdavačka kuća Capitol/Universal 8. aprila 2016. ponovo izdati ovaj album na vinilnoj ploči (LP).<ref>{{Cite web|url=https://forums.stevehoffman.tv/threads/frank-sinatras-capitol-and-reprise-recordings-now-under-one-roof-part-two.389561/page-28#post-13707510|title = Frank Sinatra's Capitol and Reprise recordings now under one roof}}</ref> == Spisak pjesama == {{track listing |headline= |title1=[[Hey! Jealous Lover]] |title2=[[Everybody Loves Somebody]] |title3=[[Something Wonderful Happens in Summer]] |title4=[[Half as Lovely (Twice as True)]] |title5=[[You're Cheatin' Yourself (If You're Cheatin' on Me)]] |title6=[[You'll Always Be the One I Love]] |title7=[[You Forgot All the Words (While I Still Remember the Tune)]] |title8=[[(How Little It Matters) How Little We Know]] |title9=[[Time After Time (1947 song)|Time After Time]] |title10=[[Crazy Love]] |title11=[[Wait for Me]] |title12=[[If You Are But a Dream]] |title13=[[So Long, My Love]] |title14=[[It's the Same Old Dream]] |title15=[[I Believe]] |title16=[[Put Your Dreams Away (For Another Day)]] |length1=2:24 |length2=3:46 |length3=3:16 |length4=3:09 |length5=2:38 |length6=2:59 |length7=3:24 |length8=2:39 |length9=3:31 |length10=2:54 |length11=2:54 |length12=3:50 |length13=2:50 |length14=3:06 |length15=2:33 |length16=3:12 |note1=[[Sammy Cahn]], [[Kay Twomey]], [[Bee Walker]] |note2=[[Irving Taylor (tekstopisac)|Irving Taylor]], [[Ken Lane]] |note3=[[Joe Bushkin]], [[John DeVries]] |note4=[[Lew Spence]], [[Sammy Gallop]] |note5=[[Al Hoffman]], [[Dick Manning]] |note6=[[Ticker Freeman]], [[Sonny Skylar]] |note7=[[Bernie Wayne]], [[E.H. Jay]] |note8=[[Phillip Springer]], [[Carolyn Leigh]] |note9=[[Jule Styne]], Cahn |note10=Cahn, [[Phil Tuminello]] |note11=[[Nelson Riddle]], [[Dok Stanford]] |note12=[[Moe Jaffe]], [[Jack Fulton (pjevač)|Jack Fulton]], [[Nat Bonx]] |note13=Cahn, [[Lew Spence]] |note14=Styne, Cahn |note15=Styne, Cahn |note16=[[Paul Mann]], Stephen Weiss, [[Ruth Lowe]] }} == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == *{{cite book|title=A Brief History of Album Covers|first=Jason|last=Draper|publisher=Flame Tree Publishing|location=London|year=2008|pages=30–31|isbn=9781847862112|oclc=227198538}} == Vanjski linkovi == * {{AllMusic | class= album| id=mw0000319369| label= This Is Sinatra Volume 2 | access-date= 14:25, 22 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/271578-Frank-Sinatra-This-Is-Sinatra-Volume-Two This Is Sinatra Volume 2]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1958.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] ac4i3tb7fz786jcv5jolcc4chapj62y Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – štafeta (muškarci) 0 538942 3939447 3937319 2026-11-06T21:05:46Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939447 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – štafeta 4 × 7,5 km (muškarci) | slika = | veličina_slike = | opis_slike = | mjesto = {{ZID|Južna Koreja}}, [[Pjongčang]] | datum = 23. februar 2018. | broj_učesnika = 76 | broj_zemalja = 19 | broj_ekipa = 19 | godina = 2018 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Peppe Femling]]<br>[[Jesper Nelin]]<br>[[Sebastian Samuelsson]]<br>[[Fredrik Lindström (biatlonac)|Fredrik Lindström]] | zlato_NOK = SWE | srebro = [[Lars Helge Birkeland]]<br>[[Tarjei Bø]]<br>[[Johannes Thingnes Bø]]<br>[[Emil Hegle Svendsen]] | srebro_NOK = NOR | bronza = [[Erik Lesser]]<br>[[Benedikt Doll]]<br>[[Arnd Peiffer]]<br>[[Simon Schempp]] | bronza_NOK = GER | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2014 – štafeta (muškarci)|2014.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (muškarci)|2022.]] }} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.}} {{Biatlon na ZOI 2018.}} '''Takmičenje u štafetnoj trci na [[Biatlon#Discipline|20 km]] u muškoj konkurenciji''' na [[ZOI 2018.]] održana je 23. februara 2018. u biatlonskom kompleksu [[Biatlonski centar Alpensia|Alpensia]] u skijaškom centru -&nbsp;km udaljenom od [[Pjongčang]]a.<ref>{{cite web|url=https://www.pyeongchang2018.com/en/venues|title=Venues|website=www.pyeongchang2018.com/|publisher=Pyeongchang 2018 Olympic Organizing Committee for the 2018|Zimskim Olympics|access-date=26. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217011059/https://www.pyeongchang2018.com/en/venues|archive-date=17. 2. 2018|url-status=dead}}</ref><ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMRL/BT_C51B2_1.1.pdf Start list]</ref> == Rezultati == {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni <br>broj !! Ime !!Vrijeme<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMRL/BT_C73C_1.0.pdf Final results]</ref>!! Promašaji !! Zaostatak |- |{{gold1}}||3|| align="left" | {{štafeta|{{ZastavaMOK|SWE|2018|Zimskim}}|[[Peppe Femling]]|[[Jesper Nelin]]|[[Sebastian Samuelsson]]|[[Fredrik Lindström (biatlonac)|Fredrik Lindström]]}} || '''1:15:16.5'''<br>18:50.9<br>18:59.9<br>18:31.5<br>18:54.2 || '''0+2 0+5'''<br>0+0 0+1<br>0+1 0+3<br>0+1 0+0<br>0+0 0+1 || — |- |{{silver2}}||1|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|NOR|2018|Zimskim}}|[[Lars Helge Birkeland]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Emil Hegle Svendsen]]}} || '''1:16:12.0'''<br>18:48.1<br>19:17.5<br>18:16.3<br>19:50.1 || '''0+4 1+8'''<br>0+1 0+1<br>0+3 0+3<br>0+0 0+1<br>0+0 1+3 || {{sort|+0:55.5|+55.5}} |- |{{bronze3}}||4|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|GER|2018|Zimskim}}|[[Erik Lesser]]|[[Benedikt Doll]]|[[Arnd Peiffer]]|[[Simon Schempp]]}} || '''1:17:23.6'''<br>18:23.6<br>19:48.2<br>18:23.8<br>20:48.0 || '''0+3 3+7'''<br>0+0 0+1<br>0+0 2+3<br>0+0 0+0<br>0+3 1+3 || +2:07.1 |- |{{sort|04|4}}||8|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|AUT|2018|Zimskim}}|[[Tobias Eberhard]]|[[Simon Eder]]|[[Julian Eberhard]]|[[Dominik Landertinger]]}} || '''1:18:09.0'''<br>19:03.6<br>18:47.4<br>19:53.9<br>20:24.1 || '''0+2 2+9'''<br>0+1 0+2<br>0+0 0+1<br>0+1 2+3<br>0+0 0+3 || +2:52.5 |- |{{sort|05|5}}||2|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|FRA|2018|Zimskim}}|[[Simon Desthieux]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Martin Fourcade]]|[[Antonin Guigonnat]]}} || '''1:18:43.1'''<br>20:12.1<br>19:06.0<br>20:01.2<br>19:23.8 || '''0+4 3+8'''<br>0+2 2+3<br>0+0 0+1<br>0+1 1+3<br>0+1 0+1 || +3:26.6 |- |{{sort|06|6}}||17|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|USA|2018|Zimskim}}|[[Lowell Bailey]]|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]]|[[Tim Burke (biatlonac)|Tim Burke]]|[[Leif Nordgren]]}} || '''1:19:06.7'''<br>19:14.2<br>19:14.0<br>19:32.5<br>21:06.0 || '''2+6 0+8'''<br>0+2 0+2<br>0+1 0+0<br>0+0 0+3<br>2+3 0+3 || +3:50.2 |- |{{sort|07|7}}||11|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|CZE|2018|Zimskim}}|[[Ondřej Moravec]]|[[Michal Šlesingr]]|[[Jaroslav Soukup (biatlonac)|Jaroslav Soukup]]|[[Michal Krčmář]]}} || '''1:19:23.6'''<br>18:58.1<br>18:36.5<br>20:40.3<br>21:08.7 || '''0+4 2+9'''<br>0+0 0+3<br>0+1 0+0<br>0+1 1+3<br>0+2 1+3 || +4:07.1 |- |{{sort|08|8}}||16|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|BLR|2018|Zimskim}}|[[Anton Smolski]]|[[Raman Jaliotnau]]|[[Sergej Bočarnikov]]|[[Vladimir Čepelin]]}} || '''1:20:06.0'''<br>18:51.4<br>19:55.8<br>21:02.4<br>20:16.4 || '''2+6 1+6'''<br>0+0 0+1<br>0+1 1+3<br>2+3 0+1<br>0+2 0+1 || +4:49.5 |- |{{sort|09|9}}||9|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|UKR|2018|Zimskim}}|[[Artem Prima]]|[[Serhij Semenov]]|[[Vladimir Semakov]]|[[Dmitro Pidrušnji]]}} || '''1:20:17.3'''<br>18:47.5<br>20:19.4<br>20:55.7<br>20:14.7 || '''0+0 2+9'''<br>0+0 0+0<br>0+0 0+3<br>0+0 1+3<br>0+0 1+3 || +5:00.8 |- |10||10|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|SLO|2018|Zimskim}}|[[Miha Dovžan]]|[[Klemen Bauer]]|[[Mitja Drinovec]]|[[Lenart Oblak]]}} || '''1:20:17.3'''<br>19:33.5<br>19:44.1<br>20:23.1<br>20:36.6 || '''0+5 1+5'''<br>0+0 0+2<br>0+1 1+3<br>0+3 0+0<br>0+1 0+0 || +5:00.8 |- |11|| 12 || align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|CAN|2018|Zimskim}}|[[Christian Gow]]|[[Scott Gow]]|[[Macx Davies]]|[[Brendan Green]]}} || '''1:20:56.8'''<br>19:11.8<br>19:23.3<br>22:16.0<br>20:05.7 || '''0+4 1+7'''<br>0+0 0+3<br>0+0 0+0<br>0+3 1+3<br>0+1 0+1 || +5:40.3 |- |12||5|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|ITA|2018|Zimskim}}|[[Thomas Bormolini]]|[[Lukas Hofer]]|[[Giuseppe Montello]]|[[Dominik Windisch]]}} || '''1:21:35.6'''<br>20:03.8<br>19:00.7<br>20:37.5<br>21:53.6 || '''1+5 3+11'''<br>0+1 0+3<br>0+1 0+2<br>0+0 1+3<br>1+3 2+3 || +6:19.1 |- |13||13|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|EST|2018|Zimskim}}|[[Rene Zahkna]]|[[Kalev Ermits]]|[[Roland Lessing]]|[[Kauri Kõiv]]}} || '''1:22:26.4'''<br>19:32.7<br>20:05.6<br>21:12.2<br>21:35.9 || '''1+5 2+10'''<br>0+2 0+2<br>0+0 1+3<br>1+3 0+2<br>0+0 1+3 || +7:09.9 |- |14||18|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|ROU|2018|Zimskim}}|[[George Buta]]|[[Remus Faur]]|[[Gheorghe Pop]]|[[Cornel Puchianu]]}} || '''1:22:51.1'''<br>20:32.7<br>20:16.9<br>20:25.6<br>21:35.9 || '''0+1 2+7'''<br>0+0 0+1<br>0+0 0+2<br>0+1 0+1<br>0+0 2+3 || +7:34.6 |- |15||6|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|SUI|2018|Zimskim}}|[[Serafin Wiestner]]|[[Benjamin Weger]]|[[Jeremy Finello]]|[[Mario Dolder]]}} || '''1:23:06.1'''<br>21:30.0<br>19:17.2<br>20:22.6<br>21:56.3 || '''2+8 3+11'''<br>2+3 0+3<br>0+3 0+2<br>0+2 0+3<br>0+0 3+3 || +7:49.6 |- |16||7|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|BUL|2018|Zimskim}}|[[Krasimir Anev]]|[[Anton Sinapov]]|[[Dimitar Gerdžikov]]|[[Vladimir Ilijev]]}} || '''{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}'''<br>19:59.9<br>19:52.2<br>{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}<br>{{0}} || '''1+5 2+8'''<br>0+0 1+3<br>0+2 0+2<br>1+3 1+3<br>{{0}} || {{sort|+9:59.7|}} |- |17||14|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|KAZ|2018|Zimskim}}|[[Maksim Braun]]|[[Vasilij Podkoritov]]|[[Vladislav Vitenko]]|[[Roman Jeremin]]}} || '''{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}'''<br>20:13.2<br>20:55.7<br>{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}<br>{{0}} || '''0+5 2+5'''<br>0+0 0+1<br>0+3 0+1<br>0+2 2+3<br>{{0}} || {{sort|+9:59.8|}} |- |18||15|| align="left" | {{Štafeta|{{ZastavaMOK|SVK|2018|Zimskim}}|[[Matej Kazár]]|[[Tomáš Hasilla]]|[[Šimon Bartko]]|[[Martin Otčenáš]]}} || '''{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}'''<br>18:42.0<br>22:04.0<br>{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}<br>{{0}} || '''4+6 1+5'''<br>0+0 0+0<br>0+3 1+3<br>4+3 0+2<br>{{0}} || {{sort|+9:59.9|}} |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u štafetnim utrkama u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1968 – štafeta (muškarci)|1968.]] godine}} |Broj = 11 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 6 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 5 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 7 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 7 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|SWE}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 3 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2"| 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | rowspan="2"| 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | align="left" | {{ZastavaMOK|AUT}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 0 |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2"| 8. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | rowspan="2"| 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 2 |- bgcolor="#FFFFFF | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|EUN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 3 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 12. | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{refspisak}} {{Biatlon portal}} == Vanjski linkovi == [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018.]] r7g2vwxh6ybr9nw4hjeg2qz8aha2lfd Jake Brown (biatlonac) 0 538943 3939446 3938039 2026-11-06T21:05:43Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939446 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Jake Brown | slika = Brown_J._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2710.jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|SAD}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1992|03|28}} | mjesto_rođenja = [[Edina (Minnesota)|Edina]], [[Minnesota]] | država_rođenja = [[SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | visina = 172 | težina = 64 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = Moose Nordic | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2026. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]]) | medalje_OI = '''0''' | zlato_OI = | nastup OI_NS = | medalje_OI_NS = | zlato_OI_NS = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''5''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje_SP = '''0''' | zlato_SP = | nastup_SP_NS = | medalje_SP_NS = | zlato_SP_NS = <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede_SK = '''0''' | plasman_SK = {{plainlist| '''45.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''29.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''35.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''49.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''47.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 0 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 26. 10. 2026. }} '''Jake Brown''' rođen 28. marta 1992. u [[Edina (Minnesota)|Edini]], u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkoj saveznoj državi]] [[Minnesota]] je nekadašnji [[SAD|američki]] [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web|url=https://www.teamusa.org/us-biathlon/athletes/Jake-Brown|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828164102/http://www.teamusa.org/us-biathlon/athletes/Jake-Brown|url-status=dead|archive-date=28. 8. 2017|title=Jake Brown|website=www.teamusa.org|language = en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km|28]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km|36]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – potjera (muškarci)|40]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (muškarci)|13]] | |} Brown je nastupio samo jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022]], ali nije osvajao medalje. Najbolji rezultat ostvario je na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je osvojio 28-o mjesto s 3:58.0&nbsp;min i s dva promašaja bio sporiji od [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|francuskog]] biatlonca [[Quentin Fillon Maillet|Quentina Fillona Mailleta]], koji je utrku završio s dva promašaja. Najbolji rezultat u štafetnim utrkama mu je 13-o mjesto na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Paul Schommer|Paulom Schommerom]], [[Sean Doherty (biatlonac)|Seanom Dohertyom]] i [[Leif Nordgren|Leifom Nordgrenom]], kada su sa zaostatkom od 5:42.8&nbsp;min bili sporiji od pobjedničke [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|norveške]] štafete u sastavu: [[Sturla Holm Lægreid]], [[Tarjei Bø]], [[Johannes Thingnes Bøn]] i [[Vetle Sjåstad Christiansen]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|68]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|58]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – potjera (muškarci)|53]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|19]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|46]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|68]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|8]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|21]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 10 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – potjera (muškarci)|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – masovni start (muškarci)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 20 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|38]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (muškarci)|37]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (muškarci)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 20 km|25]] | | | | | | |} Brown je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|SP 2025.]] nastupio pet puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvajao medalje. Najbolji rezultat ostvario je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] u utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 10 km|10 km]], osvajanjem 12-og mjesta kada je bez promašaja i zaostatkom od 44.8&nbsp;s bio sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Martin Ponsiluoma|Martina Ponsiluome]], koji je utrku završio bez promašaja. U ekipnim utrkama na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vincent Bonacci|Vincentom Bonaccijem]], [[Sean Doherty (biatlonac)|Seanom Dohertyjem]] i [[Campbell Wright|Campbellom Wrightom]] osvojio je peto mjesto, što mu je najbolji rezultat. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="7" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2019/2020.|2019/20.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2020/2021.|2020/21.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2023/24.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] |- |100|| ||45||49||67||78||59 |} Prvi nastup Browna u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] == Prestanak karijere == Aktivnim bavljenjem biatlon prestao se baviti 2026. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == Njegov, tri godine mlađi brat [[Luke Brown|Luke]] je takođe biatlonac. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|-}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Brown, Jake}} [[Kategorija:Rođeni 1992.]] [[Kategorija:Biografije, Edina (Minesota)]] [[Kategorija:Američki biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Američki olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] cpg8c3ob0twa1q8b12q8xdn4lrnhpo9 Frank Sinatra Sings for Only the Lonely 0 538945 3939318 3937470 2026-11-06T20:27:33Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939318 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Frank Sinatra Sings for Only the Lonely | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraonlythelonely.jpg | objavljen = 8. septembar 1958. | snimljen = 29. maj, 24 i 26. juni 1958. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]], | trajanje = 54:28 (mono LP)<br/>45:23 (stereo LP) | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Dave Cavanaugh]] | prethodni_album = ''[[This Is Sinatra Volume 2]]''<br/>(1958) | ovaj_album = ''Frank Sinatra Sings for Only the Lonely''<br/>(1958) | sljedeći_album = ''[[Come Dance with Me! (album)|Come Dance with Me!]]''<br/>(1959) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref name="allmusic" /> | zbirna2 = ''[[The Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=[[The Encyclopedia of Popular Music]]|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Frank Sinatra Sings for Only the Lonely''''' (također poznat kao ''Sings for Only the Lonely'' ili jednostavno ''Only the Lonely'') petnaesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1958. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]].<ref name="allmusic">{{AllMusic|class=album|id=r67980|label="Frank Sinatra Sings for Only the Lonely"}}</ref> Album sadrži kolekciju melanholičnih ljubavnih pjesama (torch songs), slijedeći koncept sličan onome na Sinatrinim prethodnim albumima ''[[In the Wee Small Hours]]'' (1955) i [[Where Are You? (album Franka Sinatre)|''Where Are You?'']] (1957).<ref>Summers, Antony, and Robbyn Swan, ''Sinatra: The Life''. Doubleday, 2005, {{ISBN|0-552-15331-1}}, p. 271.</ref> Prema knjizi Johna Rockwella ''[[Sinatra: An American Classic]]'', kada su ga sredinom 1970-ih na jednoj zabavi upitali koji mu je album među njegovim snimkama najdraži, Sinatra je bez oklijevanja odabrao ''Only the Lonely''.<ref>Petkov, Steven, and Leonard Mustazza, ''The Frank Sinatra Reader'', Oxford, 1995, {{ISBN|978-0-19-511389-1}}, p. 70.</ref> Naslovnicu albuma naslikao je [[Nicholas Volpe]], koji je za to djelo osvojio nagradu [[Grammy]].<ref name=beatles>[http://beatlesportraits.com/volpe.pdf "Volpe: Portrait of an Artist"], Beatlesportraits.com</ref> Na slici je prikazan Sinatra kao sjetan klovn, nalik na lik Pagliaccija. Na poleđini omota albuma skiciran je jedan od Sinatrinih prepoznatljivih vizuelnih motiva: ulična svjetiljka. == Pozadina == Sinatra je planirao snimiti album s aranžerom [[Gordon Jenkins|Gordonom Jenkinsom]], s kojim je već sarađivao na albumu ''Where Are You?''. Budući da Jenkins u to vrijeme nije bio dostupan, Sinatra je odlučio sarađivati ​​sa svojim čestim saradnikom, [[Nelson Riddle|Nelsonom Riddleom]]. Tri pjesme kojima je Riddle dirigirao na prvom planiranom snimanju (5. maja 1958) nisu iskorištene, a sesijom koja je uslijedila 29. maja dirigirao je [[Felix Slatkin]]<ref name="jazzdiscography.com">{{cite web|url=https://jazzdiscography.com/Artists/Sinatra/capitol1.php|title=Frank Sinatra - The Capitol Years|website=Jazzdiscography.com|access-date=13. 3. 2019}}</ref> – iako nije naveden kao dirigent – ​​nakon što je Riddle otišao na ranije dogovorenu turneju s [[Nat King Cole|Natom Kingom Coleom]].<ref name="Ingham, p. 174"/><ref name=Levinson /> U vrijeme snimanja, Sinatrin razvod od [[Ava Gardner|Ave Gardner]] bio je okončan, a Nelson Riddle (koji je napisao aranžmane za album) nedavno je izgubio majku i kćerku.<ref name="Ingham, p. 174">Ingham, Chris. ''The Rough Guide to Frank Sinatra''. Rough Guides Ltd, June 30, 2005. {{ISBN|1-84353-414-2}}, p. 174.</ref> O tim događajima Riddle je rekao: "Ako mogu povezati takve događaje s muzikom... možda je ''Only the Lonely'' bio rezultat toga."<ref name="Ingham, p. 174"/> == Razlike između mono i stereo verzija == Album ''Frank Sinatra Sings for Only the Lonely'' snimljen je u vrijeme kada su se na tržištu tek počeli pojavljivati ​​masovno proizvedeni stereo muzički zapisi. Bio je to treći Sinatrin studijski album snimljen u mono i stereo verziji, nakon izdanja ''Where Are You?'' i ''[[Come Fly with Me (album Franka Sinatre)|Come Fly with Me]]''. Prema riječima tonskog inženjera Stevea Hoffmana, koji je radio na brojnim reizdanjima albuma izdavačke kuće Capitol Records iz 1950-ih, Capitol je u tom periodu nastavio snimati sesije u mono formatu, koristeći tada standardne tehnike postavljanja mikrofona (uključujući upotrebu osam zasebnih mikrofona za orkestar), dok su istovremeno pravili odvojene snimke na uređaju sa tri kanala (tzv. *3-track* magnetofonu), koristeći pritom dva ili tri mikrofona. Ovaj metod snimanja ubrzo je zamijenjen postupkom u kojem se isti set mikrofona koristio za snimanje na jednu višekanalnu traku, koja je potom služila kao izvor i za mono i za stereo mikseve (za albume objavljene u oba formata). Capitolove trake sa tri kanala (na kojima je korišten manji broj mikrofona) poslužile su kao izvor za prvobitno stereo izdanje albuma, kao i za kasnija stereo reizdanja. Razlike u broju mikrofona i njihovoj udaljenosti od instrumenata u orkestru doprinijele su razlikama u zvuku između mono i stereo verzija. "Što se mene tiče, mono verzija je daleko bolja od stereo miksa", napisao je Hoffman komentarišući ove dvije verzije albuma.<ref>{{cite web |url=https://forums.stevehoffman.tv/threads/q-re-sinatra-sings-for-only-the-lonely.1194/|title=Steve Hoffman Music Forums|last=Hoffman|first=Steve|date=8. 10. 2001|website=stevehoffman.tv|access-date=2. 4. 2020}}</ref> ''Frank Sinatra Sings for Only the Lonely'' bio je posljednji Sinatrin album za Capitol koji je snimljen uz korištenje zasebne opreme za mono i stereo verzije. Originalni mono album sadržavao je 12 pjesama, dok je prvobitna stereo verzija imala samo 10. U prvobitnoj stereo verziji nedostajale su pjesme "It's a Lonesome Old Town" i "Spring Is Here", iako su kasnija stereo reizdanja albuma sadržavala svih 12 originalnih pjesama. == Prijem == Godine 2000. album je zauzeo 125. mjesto na listi 1000 najboljih albuma svih vremena prema izboru [[Colin Larkin|Colina Larkina]].<ref name="Larkin">{{cite book|title=[[All Time Top 1000 Albums]]|author=Colin Larkin|author-link=Colin Larkin|publisher=[[Virgin Books]]|date=2000|edition=3rd|isbn=0-7535-0493-6|page=82}}</ref> [[Časopis Q]] postavio je ''Only the Lonely'' na prvo mjesto liste "15 najboljih albuma za slušanje pod uticajem opojnih sredstava" (tzv. ''stoner'' albuma) svih vremena.<ref>{{Cite web |date=30. 4. 2024 |title=Rocklist.net...Q - 150 Rock Lists |url=http://www.rocklistmusic.co.uk/q150lists.htm |access-date=5. 2. 2025 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430213046/http://www.rocklistmusic.co.uk/q150lists.htm |archive-date=30. 4. 2024 }}</ref> Album je dospio na prvo mjesto [[Billboard]]ove top-liste pop albuma, na kojoj se zadržao 120 sedmica, a 21. juna 1962. – gotovo četiri godine nakon objavljivanja – dobio je zlatni certifikat.<ref>{{Cite web |title=Gold & Platinum |url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=frank+sinatra#search_section |access-date=5. 2. 2025 |website=RIAA |language=en-US}}</ref> Kako navodi biograf [[Peter J. Levinson]]: "Nelson je odabrao nekoliko instrumentalnih solista kako bi prenijeli suštinu muzike na albumu. Harry Edison je u pjesmi "Willow Weep for Me" prikazao sjetnu stranu svog sviranja. Pokojni, veliki trombonista Ray Sims – nedovoljno priznati solista koji je svirao s Lesom Brownom i Harryjem Jamesom, te brat istaknutog džez tenor saksofoniste 'Zoota' Simsa – ostvario je najkvalitetnije snimke u svojoj dugoj karijeri kroz niz izražajnih solaža. Bill Miller je doprinio s nekoliko prelijepo osmišljenih klavirskih dionica."<ref name=Levinson>Peter J. Levinson, [https://books.google.com/books?id=zG-UYr7vBb4C&dq=%22Only+the+Lonely%22+%22Ray+Sims%22&pg=PA140 ''September in the Rain: The Life of Nelson Riddle''], Taylor Trade Publishing, 2005, p. 140.</ref> == Nagrade Grammy == Na prvoj dodjeli nagrada Grammy 1959, Sinatra je bio nominovan u pet kategorija. Albumi ''Frank Sinatra Sings for Only the Lonely'' i ''Come Fly with Me'' (također objavljen 1958) bili su nominovani za album godine, a ''Frank Sinatra Sings for Only the Lonely'' osvojio je nagradu Grammy za najbolji omot albuma. == Spisak pjesama == {{Track listing | title1 = Only the Lonely | writer1 = {{hlist|[[Sammy Cahn]]|[[Jimmy Van Heusen]]}} | length1 = 4:10 | title2 = [[Angel Eyes (1953)|Angel Eyes]] | writer2 = {{hlist|[[Matt Dennis]]|Earl Brent}} | length2 = 3:46 | title3 = [[What's New?]] | writer3 = {{hlist|[[Bob Haggart]]|[[Johnny Burke (lyricist)|Johnny Burke]]}} | length3 = 5:13 | title4 = It's a Lonesome Old Town | writer4 = {{hlist|[[Harry Tobias]]|Charles Kisco}} | length4 = 4:18 | title5 = [[Willow Weep for Me]] | writer5 = [[Ann Ronell]] | length5 = 4:49 | title6 = [[Goodbye (Gordon Jenkins)|Goodbye]] | writer6 = [[Gordon Jenkins]] | length6 = 5:45 | title7 = [[Blues in the Night]] | writer7 = {{hlist|[[Harold Arlen]]|[[Johnny Mercer]]}} | length7 = 4:44 | title8 = [[Guess I'll Hang My Tears Out to Dry]] | writer8 = {{hlist|Cahn|[[Jule Styne]]}} | length8 = 4:00 | title9 = [[Ebb Tide (song)|Ebb Tide]] | writer9 = {{hlist|[[Robert Maxwell (tekstopisac)|Robert Maxwell]]|[[Carl Sigman]]}} | length9 = 3:18 | title10 = [[Spring Is Here]] | writer10 = {{hlist|[[Richard Rodgers]]|[[Lorenz Hart]]}} | length10 = 4:47 | title11 = [[Gone with the Wind (pjesma)|Gone with the Wind]] | writer11 = {{hlist|[[Allie Wrubel]]|[[Herb Magidson]]}} | length11 = 5:15 | title12 = [[One for My Baby (and One More for the Road)]] | writer12 = {{hlist|Arlen|Mercer}} | length12 = 4:23 | total_length = 54:28 }} {{Track listing | headline = Bonus pjesme na CD-u iz 1987. | title13 = Sleep Warm | writer13 = {{hlist|[[Lew Spence]]|[[Alan i Marilyn Bergman|Marilyn Keith]]|[[Alan i Marilyn Bergman|Alan Bergman]]}} | length13 = 2:45 | title14 = [[Where or When]] | writer14 = {{hlist|Rodgers|Hart}} | length14 = 2:25 | total_length = 59:38 }} == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == *Ingham, Chris (June 30, 2005). ''The Rough Guide to Frank Sinatra.'' [[Rough Guides|Rough Guides Ltd]]. {{ISBN|1-84353-414-2}}. *[[Anthony Summers|Summers, Anthony]]; [[Robbyn Swan|Swan, Robbyn]] (2005). ''Sinatra: The Life''. [[Doubleday (publisher)|Doubleday]]. {{ISBN|0-552-15331-1}}. == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000194131| label= Frank Sinatra Sings for Only the Lonely | accessdate= 09:15, 27 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144038-Frank-Sinatra-Frank-Sinatra-Sings-For-Only-The-Lonely Frank Sinatra Sings for Only the Lonely]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1958.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 9v457mgr32vt40kn57t44s9zwleffcf Come Dance with Me! (album) 0 538949 3939303 3937505 2026-11-06T20:23:04Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939303 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Come Dance with Me! | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Come Dance With Me.jpg | objavljen = 5. januar 1959. | snimljen = 9, 22, 23. decembar 1958. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = 31:26 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Dave Cavanaugh]] | prethodni_album = ''[[Frank Sinatra Sings for Only the Lonely]]''<br/>(1958) | ovaj_album = ''Come Dance with Me!''<br/>(1958) | sljedeći_album = ''[[Look to Your Heart (album Franka Sinatre)|Look to Your Heart]]''<br/>(1959) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref name=AllMusic>{{AllMusic|class=album|id=r24122|label=Come Dance with Me!}}</ref> | zbirna2 = ''[[The Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=[[The Encyclopedia of Popular Music]]|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Come Dance with Me!''''' šesnaesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1959. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]].<ref name=AllMusic/> ''Come Dance with Me!'' bio je Sinatrin najuspješniji album, koji je na [[Billboard]]ovim top-listama proveo dvije i po godine. Časopis ''[[Stereo Review]]'' je 1959. napisao da Sinatra "s lakoćom i poletom prolazi kroz privlačnu kolekciju živahnih standarda, koji su u bilješkama na albumu prikladno opisani kao 'vokali koji plešu'." Na dodjeli nagrada [[Grammy]] 1960, ''Come Dance with Me!'' osvojio je nagradu za album godine, kao i nagradu za najbolju mušku vokalnu izvedbu. [[Billy May]] je osvojio nagradu Grammy za najbolji aranžman. Album ''Come Dance with Me!'' zadržao se na Billboardovoj top-listi pop albuma 141 sedmicu, a četiri sedmice je proveo na drugom mjestu. Na listi deset najprodavanijih albuma zadržao se ukupno 58 sedmica – 29 sedmica tokom 1959. i još 29 sedmica tokom 1960. == Izdanja na CD-u == Godine 1987. izdavačka kuća Capitol objavila je ''Come Dance with Me!'' na CD-u, uz četiri dodatne pjesme kojih nije bilo na originalnoj gramofonskoj ploči (LP-u). Album je ponovo remasteriran 1998. u sklopu serije reizdanja Sinatrinih djela pod nazivom ''[[Entertainer of the Century]]'' (Zabavljač vijeka). Ova verzija sadrži iste četiri bonus pjesme kao i izdanje iz 1987. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 =[[Come Dance with Me (pjesma)|Come Dance with Me]] | trajanje1 =2:31 | bilješka1 =[[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv2 =[[Something's Gotta Give (Johnny Mercer)|Something's Gotta Give]] | trajanje2 =2:38 | bilješka2 =[[Johnny Mercer]] | naziv3 =[[Just in Time (pjesma)|Just in Time]] | trajanje3 =2:24 | bilješka3 =[[Jule Styne]], [[Betty Comden]], [[Adolph Green]] | naziv4 =[[Dancing in the Dark (Howard Dietz and Arthur Schwartz song)|Dancing in the Dark]] | trajanje4 =2:26 | bilješka4 =[[Arthur Schwartz]], [[Howard Dietz]] | naziv5 =[[Too Close for Comfort (1956)|Too Close for Comfort]] | trajanje5 =2:34 | bilješka5 =[[Jerry Bock]], [[Larry Holofcener]], [[George David Weiss|George Weiss]] | naziv6 =[[I Could Have Danced All Night]] | trajanje6 =2:40 | bilješka6 =[[Alan Jay Lerner]], [[Frederick Loewe]] | naziv7 =[[Saturday Night (Is the Loneliest Night of the Week)]] | trajanje7 =1:54 | bilješka7 =Cahn, Styne | naziv8 =[[Day In, Day Out (1939)|Day In, Day Out]] | trajanje8 =3:25 | bilješka8 =[[Rube Bloom]], Mercer | naziv9 =[[Cheek to Cheek]] | trajanje9 =3:06 | bilješka9 =[[Irving Berlin]] | naziv10 =[[Baubles, Bangles & Beads]] | trajanje10 =2:46 | bilješka10 =[[Robert Wright (pisac)|Robert Wright]], [[George Forrest (autor)|George Forrest]] | naziv11 =[[The Song Is You (pjesm)|The Song Is You]] | trajanje11 =2:43 | bilješka11 =[[Jerome Kern]], [[Oscar Hammerstein II]] | naziv12 =The Last Dance | trajanje12 =2:11 | bilješka12 =Cahn, Van Heusen }} {{Spisak pjesama | naslov = Dodatne pjesme na CD reizdanju {{nobold|(nisu uključene u originalno izdanje iz 1959.)}} | naziv13 =[[It All Depends on You]] | trajanje13 =2:06 | bilješka13 =[[B.G. DeSylva]], [[Lew Brown]], [[Ray Henderson]] | naziv14 =Nothing in Common" (duet sa [[Keely Smith]] | trajanje14 =2:32 | bilješka14 =Cahn, Van Heusen | naziv15 =Same Old Song and Dance | trajanje15 =2:52 | bilješka15 =Cahn, Van Heusen, [[Bobby Worth]] | naziv16 =How Are Ya' Fixed for Love? (duet with [[Keely Smith]] | trajanje16 =2:25 | bilješka16 =Cahn, Van Heusen }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Keely Smith]] – vokal (u pjesmama "Nothing in Common" i "How Are Ya' Fixed for Love?", bonus pjesmama na CD-u) * [[Billy May]] – aranžer, dirigent * [[Heinie Beau]] – aranžer == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000651533| label= Come Dance with Me! | accessdate= 14:29, 22 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144024-Frank-Sinatra-Come-Dance-With-Me Come Dance with Me!]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1959.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] j2yy8o5tjlgq9c3d7oj65ko2hs9jm9m Look to Your Heart (album Franka Sinatre) 0 538954 3939341 3937449 2026-11-06T20:34:17Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939341 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Look to Your Heart | vrsta = [[Kompilacijski album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Look_to_your_Heart.jpg | objavljen = april 1959. | snimljen = 2. maj 1953 - 15. august 1955. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 34:42 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Come Dance with Me! (album)|Come Dance with Me!]]''<br/>(1959) | ovaj_album = ''Look to Your Heart''<br/>(1959) | sljedeći_album = ''[[No One Cares]]''<br/>(1959) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3.5|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r26411}}</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|1|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Look to Your Heart''''' jest [[kompilacijski album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1959. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]],ali je snimljen u periodu između 1953. i 1955. Ovo je treća kompilacija Sinatrinih singlova i B-strana u izdanju diskografske kuće Capitol, realizovana u saradnji s [[Nelson Riddle|Nelsonom Riddleom]]; prethodile su joj kolekcije ''[[This Is Sinatra!]]'' iz 1956. i ''[[This Is Sinatra Volume 2]]'' iz 1958. Album sadrži tri pjesme iz mjuzikla ''Our Town'' iz 1955. Postoje dva zvanična CD izdanja ovog albuma u produkciji kuća Capitol/EMI: jedno iz 1995, u sklopu britanskog kompleta koji na dva CD-a sadrži materijal s tri LP ploče pod nazivom ''This is Frank Sinatra, 1953–1957'', te drugo u okviru kolekcije ''[[The Capitol Years (Sinatra, 1990)|The Capitol Years]]'', koja obuhvata 21 disk. Također postoji i nezvanično CD izdanje ovog albuma, objavljeno 2010. pod etiketom Hallmarka. Uz izuzetak pjesme "Our Town" (koja je prvobitno objavljena na EP-u iz 1956), sve ostale numere nalaze se i u kolekciji ''[[The Complete Capitol Singles Collection]]''. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 =Look to Your Heart | trajanje1 =3:10 | bilješka1 =[[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv2 =Anytime, Anywhere | trajanje2 =2:45 | bilješka2 =[[Imogen Carpenter]], Lenny Adelson | naziv3 =Not as a Stranger | trajanje3 =2:47 | bilješka3 =Van Heusen, [[Buddy Kaye]] | naziv4 =Our Town | trajanje4 =3:16 | bilješka4 =Cahn, Van Heusen | naziv5 =You, My Love | trajanje5 =2:56 | bilješka5 =Van Heusen, [[Mack Gordon]] | naziv6 = | trajanje6 = | bilješka6 = | naziv7 =Same Old Saturday Night | trajanje7 =2:31 | bilješka7 =Frank Reardon, Cahn | naziv8 =Fairy Tale | trajanje8 =2:59 | bilješka8 =[[Jay Livingston]], Dick Stanford | naziv9 =The Impatient Years | trajanje9 =3:14 | bilješka9 =Cahn, Van Heusen | naziv10 =I Could Have Told You | trajanje10 =3:18 | bilješka10 =[[Carl Sigman]], Van Heusen | naziv11 =When I Stop Loving You | trajanje11 =2:56 | bilješka11 =[[George Cates]], Alan Copeland, Mort Greene | naziv12 =If I Had Three Wishes | trajanje12 =2:56 | bilješka12 =Claude Baum, [[Lew Spence]] | naziv13 =I'm Gonna Live Till I Die | trajanje13 =1:54 | bilješka13 =[[Al Hoffman]], [[Walter Kent]], [[Mann Curtis]] }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – Vokal * [[Nelson Riddle]] – Aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000850680| label= Look to Your Heart | accessdate= 14:30, 22 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/394275-Frank-Sinatra-Look-To-Your-Heart Look to Your Heart]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1959.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 5pue3akmk9mv29em9us1o8q9wmfcpol No One Cares 0 538957 3939352 3937448 2026-11-06T20:37:46Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939352 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = No One Cares | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = No One Cares (Frank Sinatra album - cover art).jpg | objavljen = 20. juli 1959. | snimljen = 24-26. marta i 14. maja 1959. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 37:35 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Dave Cavanaugh]] | prethodni_album = ''[[Look to Your Heart (album Franka Sinatre)|Look to Your Heart]]''<br/>(1959) | ovaj_album = ''No One Cares''<br/>(1959) | sljedeći_album = ''[[Nice 'n' Easy]]''<br/>(1960) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|4.5|5}}<ref name=AllMusic>[{{AllMusic|class=album|id=r24110|pure_url=yes}} Allmusic review]</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|2|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> | zbirna3 = ''[[DownBeat]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref name=":10">{{Cite journal |last=Uncredited |first= |date=17. 9. 1959 |title=In Review |journal=[[DownBeat]] |volume=46 |issue=18 |pages=33–34}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''No One Cares''''' jest sedamnaesti [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1959. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Općenito se smatra nastavkom Sinatrinog albuma [[Where Are You? (album Franka Sinatre)|Where Are You?]] iz 1957. (koji je također aranžirao [[Gordon Jenkins]]), a dijeli sličnu tužnu, usamljeničku i sumornu tematiku i koncept s albumima ''[[In the Wee Small Hours]]'' i [[Frank Sinatra Sings for Only the Lonely|Only the Lonely]] (koje je aranžirao [[Nelson Riddle]]).<ref name=AllMusic/><ref name=":1">{{Cite web |title=The Virginian-Pilot from Norfolk, Virginia on August 30, 1959 · 27 |url=https://www.newspapers.com/newspage/846222252/ |access-date=11. 3. 2023 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> Kritičari su album ''No One Cares'' opisali kao pjevačev najtužniji i najmračniji album<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Liverpool Echo from Liverpool, Merseyside, England on September 5, 1959 · 27 |url=https://www.newspapers.com/newspage/796842215/ |access-date=11. 3. 2023 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Tampa Tribune from Tampa, Florida on September 20, 1959 · 64 |url=https://www.newspapers.com/newspage/330331013/ |access-date=11. 3. 2023 |website=Newspapers.com |language=en}}</ref> – a sam Sinatra ga je navodno nazivao zbirkom "pjesama za samoubistvo". == Pozadina == U intervjuu za štampu, datom otprilike u vrijeme objavljivanja albuma, Sinatra je opisao atmosferu albuma riječima: {{Citat|Izostavili smo pjesmu "Gloomy Sunday" [pjesmu za koju se tvrdi da je potaknula desetak samoubistava] jer je bila previše 'swingerska'. Ozbiljno govoreći, bio je to težak album za stvaranje, a atmosferu je bilo teško održati. Ipak, Gordon Jenkins i ja smo razmišljali na isti način i sve je ispalo savršeno. Svidjelo mi se raditi na ovom albumu jer vjerujem da će mnogo značiti mnogim ljudima – onima koji znaju kako je to kada nikoga nije briga.<ref name=":0">{{Cite web |date=13. 8. 1959 |title=Records |url=https://www.newspapers.com/newspage/824138951/ |access-date=10. 3. 2023 |publisher=The Macon News |page=13 |language=en |publication-place=Macon, Georgia |via=[[Newspapers.com]]}}</ref>}} === Verzije === Album ''No One Cares'' prvobitno je objavljen 20. jula 1959, u stereo i mono Hi-Fi verzijama, od kojih je svaka sadržavala jedanaest pjesama. Dvanaesta pjesma, "The One I Love (Belongs to Somebody Else)", snimljena je tokom sesija, ali nije objavljena sve do 1973. Godine 1990. ta pjesma se pojavila u sklopu kolekcije na tri diska pod nazivom ''[[The Capitol Years (Sinatra, 1990)|The Capitol Years]]''. Međutim, dok je izdanje iz 1973. sadržavalo dvije pažljivo izvedene intervencije – kako bi se ispravila greška u tekstu i loše odsvirana dionica gudačkih instrumenata – verzija iz 1990. predstavljena je u izvornom obliku, bez tih ispravki. CD reizdanje albuma iz 1991. sadrži novi miks napravljen na osnovu originalnih traka sa tri kanala. Sva ostala izdanja, uključujući ono iz britanskog kompleta objavljenog 1998, koriste originalni stereo miks iz 1959. Iako su pjesme 1 i 10 bile dio originalnog koncepta koji je osmislio Gordon Jenkins, njima je – u Jenkinsovom odsustvu – dirigovao Nelson Riddle (čije ime nije navedeno u zaslugama).<ref>{{cite web|url=https://jazzdiscography.com/Artists/Sinatra/capitol1.php |title=Frank Sinatra - Capitol |publisher=JazzDiscography.com |access-date=3. 3. 2012}}</ref> Na CD izdanju, posljednje tri dodatne pjesme (bonus numere) nisu bile dio originalnog albuma; njih je aranžirao i njima je dirigovao Nelson Riddle. Jedna od njih, "This Was My Love", snimljena je tokom iste sesije kao i pjesme "When No One Cares" i "I'll Never Smile Again". Omot albuma Fotografija korištena za omot albuma snimljena je u Sinatrinom restoranu ''Puccini'' na [[Beverly Hills]]u u [[Kalifornija|Kaliforniji]] (čiji je suvlasnik bio zajedno s Peterom Lawfordom).<ref>{{Cite web |last=Pam |first=Jerry |date=8. 8. 1959 |title=Screen Drama Music |url=https://www.newspapers.com/newspage/580323640/ |access-date=10. 3. 2023 |publisher=The Valley Times |language=en |publication-place=North Hollywood, California |via=[[Newspapers.com]] |quote=Sinatra's latest album cover "No One Cares" was shot at his Puccini restaurant.}}</ref>] Prateći tekst napisao je [[Ralph Gleason]], kritičar časopisa ''Jazz''.<ref name=":0" /> U sklopu promocije albuma, izdavačka kuća Capitol Records dala je izraditi 2.000 velikih uvećanih primjeraka omota, namijenjenih za izlaganje na prodajnim mjestima.<ref>{{Cite book |url=http://archive.org/details/cashbox20unse_44 |title=Cash Box |date=1. 8. 1959 |publisher=Cash Box Pub. Co. |others=William and Mary Libraries Special Collections Research Center}}</ref> == Spisak pjesama == Podaci o izvođačima preuzeti su iz popratnog teksta albuma.<ref name="bookletNoOneCAres">{{cite book|title=No One Cares ''liner notes''|year=1959|publisher=[[Capitol Records]]}}</ref> {{track listing | headline = ''No One Cares'' spisak pjesama | title1 = When No One Cares | music1 = {{hlist|[[Sammy Cahn|Cahn]]|[[Jimmy Van Heusen|Van Heusen]]}} | length1 = 2:42 | title2 = [[A Cottage for Sale]] | music2 = {{hlist|[[Larry Conley (kompozitor)|Conley]]|[[Willard Robison|Robinson]]}} | length2 = 3:16 | title3 = [[Stormy Weather (pjesma)|Stormy Weather]] | music3 = {{hlist|[[Harold Arlen|Arlen]]|[[Ted Koehler|Koehler]]}} | length3 = 3:20 | title4 = Where Do You Go? | music4 = {{hlist|[[Arnold Sundgaard|Sundgaard]]|[[Alec Wilder|Wilder]]}} | length4 = 2:34 | title5 = [[I Don't Stand a Ghost of a Chance with You]] | music5 = {{hlist|[[Bing Crosby|Crosby]]|[[Ned Washington|Washington]]|[[Victor Young|Young]]}} | length5 = 3:16 | title6 = [[Here's That Rainy Day]] | music6 = {{hlist|[[Johnny Burke|Burke]]|Van Heusen}} | length6 = 3:34 | title7 = [[I Can't Get Started]] | music7 = {{hlist|[[Vernon Duke|Duke]]|[[Ira Gershwin|Gershwin]]}} | length7 = 4:01 | title8 = Why Try to Change Me Now? | music8 = {{hlist|[[Cy Coleman|Coleman]]|[[Joseph McCarthy (lyricist)|McCarthy]]}} | length8 = 3:41 | title9 = [[Just Friends (1931 song)|Just Friends]] | music9 = {{hlist|[[John Klenner|Klenner]]|[[Sam M. Lewis|Lewis]]}} | length9 = 3:40 | title10 = [[I'll Never Smile Again]] | music10 = {{hlist|[[Ruth Lowe|Lowe]]}} | length10 = 3:46 | title11 = [[None but the Lonely Heart (Tchaikovsky)|None But the Lonely Heart]] | music11 = {{hlist|[[Pyotr Il'yich Tchaikovsky|Tchaikovsky]]|[[Bill Westbrook|Westbrook]]}} | length11 = 3:41 | total_length = 37:35 }} {{track listing | headline = ''No One Cares'' – bonus pjesme iz 1991. | title12 = [[The One I Love (Belongs to Somebody Else)]] | music12 = {{hlist|[[Isham Jones|Jones]]|[[Gus Kahn|Kahn]]}} | length12 = 3:05 | title13 = This Was My Love | music13 = {{hlist|Jim Harbert}} | length13 = 3:27 | title14 = I Could Have Told You | music14 = {{hlist|Van Heusen|[[Carl Sigman|Sigman]]}} | length14 = 3:18 | title15 = You Forgot All the Words (While I Still Remember the Tune) | music15 = {{hlist|[[Bernie Wayne|Wayne]]|[[E.H. Jay (composer)|Jay]]}} | length15 = 3:20 | total_length = 50:46 }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Gordon Jenkins]] – aranžer, dirigent<ref>Put Your Dreams Away: A Frank Sinatra Discography</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000312462| label= No One Cares | accessdate= 16:00, 26 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144090-Frank-Sinatra-No-One-Cares?redirected=true No One Cares]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1959.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 3ucyvnv4kebtuyz0krj7ep1nls1w8fe Nice 'n' Easy 0 538963 3939350 3937502 2026-11-06T20:37:21Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939350 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Nice 'n' Easy | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Niceneasy.jpg | objavljen = 25. juli 1960. | snimljen = 1-3. marta i 13. aprila 1960. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]], [[lagana muzika]] | trajanje = 39:33 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Dave Cavanaugh]] | prethodni_album = ''[[No One Cares]]''<br/>(1959) | ovaj_album = ''Nice 'n' Easy''<br/>(1960) | sljedeći_album = ''[[All the Way (album Franka Sinatre)|All the Way]]''<br/>(1961) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r26395|label=Nice 'n' Easy Review|last=Erlewine|first=Stephen Thomas|author-link=Stephen Thomas Erlewine}}</ref> | zbirna2 = ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'' | zbirna2ocjena = pozitivna<ref name="h986">{{cite magazine |title=Spotllight Winners of the Week |magazine=Billboard |date=25. 7. 1960 |url=https://books.google.com/books?id=yR8EAAAAMBAJ&pg=PA35 |access-date=6. 4. 2025 |page=35}}</ref> | zbirna3 = ''[[The Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book |last=Larkin |first=Colin |author-link=Colin Larkin |title=The Encyclopedia of Popular Music |year=2007 |publisher=[[Oxford University Press]] |edition=4th |volume=7 |page=480 |isbn=978-0195313734 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0007unse/page/480/mode/1up}}</ref> | zbirna4 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna4ocjena ={{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Nice 'n' Easy''''' jest osamnaesti [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 25.jula 1960. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Sve pjesme, uz značajan izuzetak naslovne numere, otpjevane su u stilu balada, a aranžmane je uradio [[Nelson Riddle]], koji je ujedno i dirigirao orkestrom. Naslovna pjesma ubačena je u posljednjem trenutku kao zamjena za prvobitno planiranu numeru "The Nearness of You", koja se nije našla na originalnoj LP ploči. Album je proveo devet sedmica na prvom mjestu [[Billboard]]ove top-liste stereo albuma, te jednu sedmicu na vrhu odgovarajuće liste mono albuma.<ref>Joel Whitburn, Top Pop Albums 1955-2001 (Menomonee Falls, WI: Record Research, 2001), 1177.</ref> Na dodjeli nagrada [[Grammy]] 1961, ''Nice 'n' Easy'' je bio nominovan u kategorijama za album godine, najbolju mušku vokalnu izvedbu i najbolji aranžman. Pjesma "Nice 'n' Easy" objavljena je kao [[Muzički singl|singl]] 1960. i dospjela je na 60. mjesto top-lista. Ovu pjesmu su također snimili [[Charlie Rich]] (1964), [[Peggy Lee]] (1966), [[Alex Chilton]] (1989), [[Michael Bublé]] (2004), [[Natalie Cole]] (2008) i [[Barbra Streisand]] (2011). [[Nancy Sinatra]] je snimila obradu objavljenu kao singl (Reprise Records RS.20756: "Happy" / "Nice 'n' Easy"); ta verzija se također nalazi na CD izdanju njenog albuma ''Nancy'' kao bonus pjesma. Godine 2000. album je zauzeo 545. mjesto na listi "1000 najboljih albuma svih vremena" (All Time Top 1000 Albums) autora [[Colin Larkin|Colina Larkina]].<ref name="Larkin">{{cite book|title=[[All Time Top 1000 Albums]]|author=Colin Larkin|author-link=Colin Larkin|publisher=[[Virgin Books]]|date=2000|edition=3rd|isbn=0-7535-0493-6|page=187}}</ref> == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 =[[Nice 'n' Easy (pjesma)|Nice 'n' Easy]] | trajanje1 =2:45 | bilješka1 =[[Alan and Marilyn Bergman|Alan Bergman]], [[Alan and Marilyn Bergman|Marilyn Keith]], [[Lew Spence]] | naziv2 =[[That Old Feeling (pjesma)|That Old Feeling]] | trajanje2 =3:33 | bilješka2 =[[Lew Brown]], [[Sammy Fain]] | naziv3 =[[How Deep Is the Ocean?]] (How High Is the Sky?) | trajanje3 =3:15 | bilješka3 =[[Irving Berlin]] | naziv4 =[[I've Got a Crush on You]] | trajanje4 =2:16 | bilješka4 =[[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv5 =[[You Go to My Head]] | trajanje5 =4:28 | bilješka5 =[[J. Fred Coots]], [[Haven Gillespie]] | naziv6 =[[Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)]] | trajanje6 =3:22 | bilješka6 =[[Rube Bloom]], [[Johnny Mercer]] | naziv7 =[[Nevertheless (I'm in Love with You)]] | trajanje7 =3:18 | bilješka7 =[[Bert Kalmar]], [[Harry Ruby]] | naziv8 =(I Got A Woman Crazy For Me) [[She's Funny That Way]] | trajanje8 =3:55 | bilješka8 =[[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]] | naziv9 =[[Try a Little Tenderness]] | trajanje9 =3:22 | bilješka9 =[[Jimmy Campbell and Reg Connelly|Jimmy Campbell, Reginald Connelly]], [[Harry M. Woods]] | naziv10 =[[Embraceable You]] | trajanje10 =3:24 | bilješka10 =G. Gershwin, I. Gershwin | naziv11 =[[Mam'selle]] | trajanje11 =2:48 | bilješka11 =[[Mack Gordon]], [[Edmund Goulding]] | naziv12 =[[Dream (1944)|Dream]] | trajanje12 =2:57 | bilješka12 =Mercer }} {{Spisak pjesama | naslov = Dodatne pjesme na CD reizdanju {{nobold|(nisu uključene u originalno izdanje iz 1961.)}} | naziv13 =[[The Nearness of You]] | trajanje13 =2:43 | bilješka13 =[[Hoagy Carmichael]], [[Ned Washington]] | naziv14 =[[Someone to Watch over Me (pjesma)|Someone to Watch Over Me]] | trajanje14 =2:57 | bilješka14 =G. Gershwin, I. Gershwin | naziv15 =[[Day In, Day Out (1939)|Day In, Day Out]] | trajanje15 =3:07 | bilješka15 =Bloom, Mercer | naziv16 =[[My One and Only Love]] | trajanje16 =3:12 | bilješka16 =[[Robert Mellin]], [[Guy Wood]] }} Album je remiksovan i remasterovan 2020. Bonus pjesme za CD su "The Nearness of You" i odlomci sa sesija za "I've Got a Crush on You" i "Nice 'n' Easy". "Someone to Watch Over Me", "Day In, Day Out" i "My One and Only Love", koje su nastale tokom potpuno nepovezanih sesija, uklonjene su iz ovog reizdanja. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000196406| label= Nice 'n' Easy | accessdate= 08:30, 27 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144077-Frank-Sinatra-Nice-N-Easy Nice 'n' Easy]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1960.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 5rtqc741xoc9qvjheojr0ub3qplgoi6 All the Way (album Franka Sinatre) 0 538966 3939285 3937500 2026-11-06T20:19:44Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939285 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = All the Way | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraalltheway.jpg | objavljen = 16. april 1961. | snimljen = 20. maj 1957 - 1. septembar 1960. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]], [[vokalni džez]] | trajanje = 35:02 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Dave Cavanaugh]] | prethodni_album = ''[[Nice 'n' Easy]]''<br/>(1960) | ovaj_album = ''All the Way''<br/>(1961) | sljedeći_album = ''[[Sinatra's Swingin' Session!!!]]''<br/>(1961) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r26275}}</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|2|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''All the Way''''' jest [[kompilacijski album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1961. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Riječ je o četvrtoj kompilaciji singlova i B-strana koje je izdavačka kuća Capitol objavila u periodu od 1957. do 1960. Ova kompilacija nastala je kao svojevrsni odgovor na odlazak Franka Sinatre iz ove izdavačke kuće 1960; album ''All the Way'' se na top-listama čak takmičio sa Sinatrinim prvim izdanjem za njegovu vlastitu izdavačku kuću – albumom ''[[Ring-A-Ding Ding!]]''. Izdanje je ostvarilo uspjeh na top-listama, dospjevši na 4. mjesto [[Billboard]]ove liste ''Top Monaural LPs'' (danas poznate kao ''Billboard 200''). Capitol je objavio i stereo verziju, koja je bila jedno od prvih izdanja s pjesmama u simuliranom stereu – iako je to prethodilo "duofoničnom" formatu koji će Capitol kasnije uvesti. Na ranim primjercima nalazila se oznaka koja je pojašnjavala da je riječ o simuliranom stereu. Izdavačka kuća Capitol objavila je ''All the Way'' na CD-u 1988, ali je proizvodnja obustavljena početkom 1990-ih. Sve pjesme s albuma dostupne su u kolekciji ''[[The Complete Capitol Singles Collection]]''. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 =[[All the Way (Frank Sinatra song)|All the Way]] | trajanje1 =2:55 | bilješka1 =[[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv2 =[[High Hopes (1959)|High Hopes]] | trajanje2 =2:43 | bilješka2 =Cahn, Van Heusen | naziv3 =[[Talk to Me]] | trajanje3 =3:04 | bilješka3 =[[Eddie Snyder]], [[Stanley Kahan]], [[Rudy Vallee]] | naziv4 =[[French Foreign Legion (pjesma)|French Foreign Legion]] | trajanje4 =2:03 | bilješka4 =[[Aaron Schroeder]], [[Guy Wood]] | naziv5 =[[To Love and Be Loved]] | trajanje5 =3:53 | bilješka5 =Cahn, Van Heusen | naziv6 =[[River, Stay 'Way from My Door]] | trajanje6 =2:39 | bilješka6 =[[Harry M. Woods]], [[Mort Dixon]] | naziv7 =[[Witchcraft (1957)|Witchcraft]] | trajanje7 =2:54 | bilješka7 =[[Cy Coleman]], [[Carolyn Leigh]] | naziv8 =[[It's Over, It's Over, It's Over]] | trajanje8 =2:42 | bilješka8 =[[Matt Dennis]], [[Dick Stanford]] | naziv9 =[[Old MacDonald Had a Farm]] | trajanje9 =2:42 | bilješka9 =Tradicionalna, [[Alan and Marilyn Bergman|Alan Bergman]], [[Alan and Marilyn Bergman|Marilyn Keith]], [[Lew Spence]] | naziv10 =[[This Was My Love]] | trajanje10 =3:28 | bilješka10 =[[Jim Harbert]] | naziv11 =[[All My Tomorrows (pjesma)|All My Tomorrows]] | trajanje11 =3:15 | bilješka11 =Cahn, Van Heusen | naziv12 =[[Sleep Warm]] | trajanje12 =2:43 | bilješka12 =Bergman, Keith, Spence }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw00001968012| label= All the Way | accessdate= 10:58, 27 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/288828-Frank-Sinatra-All-The-Way All the Way]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1961.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 6i1tcqz3htzekcdd50bvgh2qg5xt9q6 Sinatra's Swingin' Session!!! 0 538970 3939390 3937499 2026-11-06T20:56:46Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939390 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra's Swingin' Session!!! | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = SinatrasSwinginSession.jpg | objavljen = 3. januar 1961. | snimljen = 22, 23 i 31. august, 1. septembar 1960. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = 26:23 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = [[Dave Cavanaugh]] | prethodni_album = ''[[All the Way (album Franka Sinatre)|All the Way]]''<br/>(1961) | ovaj_album = ''Sinatra's Swingin' Session!!!''<br/>(1961) | sljedeći_album = ''[[Ring-a-Ding-Ding!]]''<br/>(1961) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|4.5|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r24146}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna3 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna3ocjena ={{Rating|1|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra's Swingin' Session!!!''''' devetnaesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 3. januara 1961. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Šest pjesama na albumu predstavljaju ponovna snimanja numera koje je Sinatra prethodno snimio za album ''[[Sing and Dance with Frank Sinatra]]'', objavljen u izdanju diskografske kuće [[Columbia Records]]. Album je objavljen na kompakt-disku pod nazivom ''Sinatra's Swingin' Session!!! And More''. == Spisak pjesama == {{track listing | title1 = [[When You're Smiling]] | writer1 = [[Mark Fisher (tekstopisac)|Mark Fisher]], Joe Goodwin, [[Larry Shay]] | length1 = 2:00 | title2 = [[Blue Moon (1934)|Blue Moon]] | writer2 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | length2 = 2:51 | title3 = [[S'Posin']] | writer3 = Paul Denniker, [[Andy Razaf]] | length3 = 1:48 | title4 = [[It All Depends on You]] | writer4 = [[B.G. DeSylva]], [[Lew Brown]], [[Ray Henderson]] | length4 = 2:02 | title5 = [[It's Only a Paper Moon (pjesma)|It's Only a Paper Moon]] | writer5 = [[Harold Arlen]], [[Yip Harburg]], [[Billy Rose]] | length5 = 2:19 | title6 = [[My Blue Heaven (pjesma)|My Blue Heaven]] | writer6 = [[Walter Donaldson (tekstopisac)|Walter Donaldson]], [[George A. Whiting]] | length6 = 2:03 | title7 = [[Should I? (pjesma)|Should I?]] | writer7 = [[Arthur Freed]], [[Nacio Herb Brown]] | length7 = 1:30 | title8 = [[September in the Rain]] | writer8 = [[Harry Warren]], [[Al Dubin]] | length8 = 2:58 | title9 = [[Always (1925)|Always]] | writer9 = [[Irving Berlin]] | length9 = 2:17 | title10 = [[I Can't Believe That You're In Love With Me]] | writer10 = Clarence Gaskill, [[Jimmy McHugh]] | length10 = 2:25 | title11 = [[I Concentrate on You]] | writer11 = [[Cole Porter]] | length11 = 2:23 | title12 = [[You Do Something to Me (Cole Porter)|You Do Something to Me]] | writer12 = Porter | length12 = 1:33 }} {{track listing | headline = Dodatne pjesme na CD reizdanju {{nobold|(nisu uključene u originalno izdanje iz 1961.)}} | title13 = [[Sentimental Baby]] | writer13 = [[Alan and Marilyn Bergman|Alan Bergman]], [[Alan i Marilyn Bergman|Marilyn Keith]], [[Lew Spence]] | length13 = 2:36 | title14 = [[Hidden Persuasion]] | writer14 = Wainwright Churchill III | length14 = 2:25 | title15 = [[Old McDonald Had a Farm|Ol' McDonald]] | writer15 = Traditional, Bergman, Keith, Spence | length15 = 2:41 }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer, dirigent * Buddy Collette – tenor saksofon, flaute == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000191853| label= Sinatra's Swingin' Session!!! | accessdate= 12:02, 27 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/232666-Frank-Sinatra-Sinatras-Swingin-Session Sinatra's Swingin' Session!!!]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1961.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] p03frl5czdz1nmjqyzi1gtnbi04ugqr Kvantni radar 0 538975 3939445 3937537 2026-11-06T21:05:35Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939445 wikitext text/x-wiki '''Kvantni radar''' je tehnologija [[Daljinska istraživanja|daljinskog istraživanja]] zasnovana na kvantno-mehaničkim efektima, kao što su [[princip neodređenosti]] ili [[kvantna zapletenost]]. Uopćeno govoreći, kvantni radar se može posmatrati kao uređaj koji radi u mikrotalasnom opsegu, koji iskorištava kvantne karakteristike, bilo sa stanovišta izvora zračenja, izlazne detekcije ili oboje, i sposoban je da nadmaši klasični pandan. Jedan pristup se zasniva na korištenju ulaznih kvantnih korelacija (posebno, kvantne prepletenosti) u kombinaciji s odgovarajućom interferometrijskom kvantnom detekcijom na prijemniku (što je usko povezano s protokolom kvantne iluminacije). Utiranje puta za tehnološki održiv prototip kvantnog radara uključuje rješavanje niza eksperimentalnih izazova o čemu se raspravljalo u nekim preglednim člancima,<ref name="QIlimits">{{Cite journal|last=Pirandola|first=S|last2=Bardhan|first2=B. R.|last3=Gehring|first3=T.|last4=Weedbrook|first4=C.|last5=Lloyd|first5=S.|year=2018|title=Advances in photonic quantum sensing|journal=Nature Photonics|volume=12|issue=12|pages=724–733|arxiv=1811.01969|bibcode=2018NaPho..12..724P|doi=10.1038/s41566-018-0301-6}}</ref><ref name="Gallego Torromé Barzanjeh 2023 p. 100497">{{Cite journal|last=Gallego Torromé|first=Ricardo|last2=Barzanjeh|first2=Shabir|date=2023|title=Advances in quantum radar and quantum LiDAR|journal=Progress in Quantum Electronics|volume=93|arxiv=2310.07198|doi=10.1016/j.pquantelec.2023.100497}}</ref><ref name="ShapiroQI">{{Cite journal|last=Shapiro|first=Jeffrey|date=2020|title=The Quantum Illumination Story|journal=IEEE Aerospace and Electronic Systems Magazine|volume=35|issue=4|pages=8–20|arxiv=1910.12277|bibcode=2020IAESM..35d...8S|doi=10.1109/MAES.2019.2957870}}</ref> od kojih je posljednji ukazao na "netačno izvještavanje" u medijima. Trenutni eksperimentalni dizajni izgleda da su ograničeni na vrlo kratke domete, reda veličine jednog metra,<ref name="WilsonEXP">{{Cite journal|last=Sandbo Chang|first=C. W..|last2=Vadiraj|first2=A.M.|last3=Bourassa|first3=J.|last4=Balaji|first4=B.|last5=Wilson|first5=C.M.|date=2020|title=Quantum-enhanced noise radar|journal=Appl. Phys. Lett.|language=en|volume=114|issue=11|page=112601|arxiv=1812.03778|doi=10.1063/1.5085002}}</ref><ref>{{Cite book|last=Luong|first=L|title=2018 International Carnahan Conference on Security Technology (ICCST)|last2=Balaji|first2=B.|last3=Sandbo Chang|first3=C. W.|last4=Ananthapadmanabha Rao|first4=V. M.|last5=Wilson|first5=C.|year=2018|isbn=978-1-5386-7931-9|pages=1–5|chapter=Microwave Quantum Radar: An Experimental Validation|doi=10.1109/CCST.2018.8585630}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Barzanjeh|first=Shabir|last2=Pirandola|first2=Stefano|last3=Vitali|first3=David|last4=Fink|first4=Johannes M.|date=2020|title=Microwave quantum illumination using a digital receiver|journal=Science Advances|volume=6|issue=19|arxiv=1908.03058|bibcode=2020SciA....6..451B|doi=10.1126/sciadv.abb0451|pmc=7272231|pmid=32548249}}</ref> što sugerira da bi potencijalne primjene mogle biti za nadzor na maloj udaljenosti ili biomedicinsko skeniranje. Jedan dizajn je 2005. godine predložila kompanija [[Lockheed Martin]], [[dobavljač odbrambene opreme]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/story/0,,2027298,00.html|title=US defence contractor looks for quantum leap in radar research|access-date=17. 3. 2007|work=The Guardian|location=London|first=David|last=Adam|date=6. 3. 2007}}</ref><ref name="EP1750145">{{cite patent|country=EP|number=1750145|status=grant|title=Radar systems and methods using entangled quantum particles|pubdate=|gdate=13. 3. 2013|fdate=|pridate=4. 8. 2005|inventor=Edward H. Allen|assign1=Lockheed Martin Corp|url=https://patents.google.com/patent/EP1750145B1/}}</ref> Patent za ovaj rad je odobren 2013. godine. Cilj je bio stvoriti radarski sistem koji pruža bolju rezoluciju i više detalja nego što bi to mogao pružiti klasični radar. Međutim, ovaj dizajn nije teoretski dokazao nikakvu kvantnu prednost ili bolju rezoluciju. == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Radar]] [[Kategorija:Kvantna optika]] n67llqy80d7l93doi7n613kbexdegjz Ring-a-Ding-Ding! 0 538976 3939374 3937585 2026-11-06T20:44:35Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939374 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Ring-a-Ding-Ding! | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraringadingding.jpg | objavljen = 3. januar 1961. | snimljen = 19-21. decembar 1960. | mjesto = [[Los Angeles]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 30:38 | izdavač = [[Reprise Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Sinatra's Swingin' Session!!!]]''<br/>(1961) | ovaj_album = ''Ring-a-Ding-Ding!''<br/>(1961) | sljedeći_album = ''[[Come Swing with Me!]]''<br/>(1961) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3.5|5}}<ref name="AMG"/> | zbirna2 = ''[[Mojo (magazine)|Mojo]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>Andrew Male ''Mojo'', January 2010, Issue 194.</ref> | zbirna3 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna3ocjena ={{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna4 =''[[DownBeat]]'' | zbirna4ocjena ={{rating|5|5}}<ref name=":0">{{Cite journal |last=Lees |first=Gene |date=3. 8. 1961 |title=Record Reviews |journal= [[DownBeat]] |volume=28 |issue=16 |pages=42}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Ring-a-Ding-Ding!''''' dvadeseti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 7. maja 1961.<ref name="AMG">{{AllMusic|class=album|id=r26331|label=Ring-a-Ding-Ding!}}</ref> objavila Sinatrina izdavačka kuća [[Reprise Records]]. To je bilo prvo izdanje za ovu izdavaču kuću, a budući da je prvobitni koncept bio "album bez balada", sastojao se isključivo od brzih ''swing'' kompozicija. Naslovnu pjesmu su posebno za Sinatru napisali [[Sammy Cahn]] i [[Jimmy Van Heusen]]. Pjesma "Have You Met Miss Jones?" snimljena je za ovaj album, ali je na kraju izostavljena s konačnog popisa pjesama. ''Ring-a-Ding-Ding!'' je dospio na 4. mjesto top-lista; dobio je pozitivne kritike u časopisu ''Stereo Review'', a iako je izdavačka kuća [[Capitol Records|Capitol]] samo dva mjeseca ranije objavila sličan album ([[Sinatra's Swingin' Session!!!]]), ''Ring-a-Ding-Ding!'' se uspio zadržati na top-listama čak 35 sedmica. U [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] album je zauzeo 8. mjesto i na top-listi se zadržao 9 sedmica. Album je remasteriran i ponovo objavljen u izdanju [[Concord Records]]a 7. juna 2011, povodom obilježavanja 50. godišnjice. Ovo novo CD izdanje razlikuje se od prethodnih po tome što je prvobitni efekat jeke (reverberacije) na Sinatrinom glasu smanjen kako bi se postigao prirodniji zvuk.<ref>[http://blindedbysound.com/review-frank-sinatra---ring-a-ding-ding/ Review: Frank Sinatra - "Ring-A-Ding Ding!"], ''Blindedbysound.com''</ref> == Spisak pjesama == {{track listing | total_length = 30:38 | title1 = Ring-a-Ding Ding! | writer1 = [[Jimmy Van Heusen]]; [[Sammy Cahn]] | length1 = 2:44 | title2 = [[Let's Fall in Love]] | writer2 = [[Harold Arlen]]; [[Ted Koehler]] | length2 = 2:11 | title3 = Be Careful, It's My Heart | writer3 = [[Irving Berlin]] | length3 = 2:04 | title4 = [[A Foggy Day]] | writer4 = [[George Gershwin]]; [[Ira Gershwin]] | length4 = 2:17 | title5 = [[A Fine Romance (pjesma)|A Fine Romance]] | writer5 = [[Jerome Kern]]; [[Dorothy Fields]] | length5 = 2:11 | title6 = [[In the Still of the Night (1937 song)|In the Still of the Night]] | writer6 = [[Cole Porter]] | length6 = 3:25 | title7 = [[The Coffee Song]] | writer7 = [[Bob Hilliard]]; [[Dick Miles]] | length7 = 2:51 | title8 = When I Take My Sugar to Tea | writer8 = [[Irving Kahal]]; [[Sammy Fain]]; Pierre Norman | length8 = 2:05 | title9 = [[Let's Face the Music and Dance]] | writer9 = Irving Berlin | length9 = 2:58 | title10 = [[You'd Be So Easy to Love]] | writer10 = Cole Porter | length10 = 2:24 | title11 = [[You and the Night and the Music]] | writer11 = [[Arthur Schwartz]]; [[Howard Dietz]] | length11 = 2:36 | title12 = [[I've Got My Love to Keep Me Warm]] | writer12 = Irving Berlin | length12 = 2:52 }} {{track listing | headline = Bonus pjesme na CD-u iz 1991. | total_length = 39:15 | title13 = [[Zing! Went the Strings of My Heart]] | writer13 = [[James F. Hanley]] | length13 = 2:48 | title14 = The Last Dance | writer14 = Jimmy Van Heusen; Sammy Cahn | length14 = 2:46 | title15 = [[The Second Time Around (1960)|The Second Time Around]] | writer15 = Jimmy Van Heusen; Sammy Cahn | length15 = 3:03 }} {{track listing | headline = Dodatne pjesme na reizdanju iz 2011. | total_length = 43:56 | title13 = [[Zing! Went the Strings of My Heart]] | note13 = Outtake Bonus Track | writer13 = [[James F. Hanley]] | length13 = 3:00 | title14 = [[Have You Met Miss Jones?]] | note14 = Ranije neobjavljen isječak | writer14 = [[Richard Rodgers]]; [[Lorenz Hart]] | length14 = 10:18 }} == Izvođači == Izvor<ref>{{Cite book |title=Put Your Dreams Away: A Frank Sinatra Discography |isbn=978-0274963768}}</ref> * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Johnny Mandel]] – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000272901| label= Ring-a-Ding-Ding! | accessdate= 14:48, 27 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/237184-Frank-Sinatra-Ring-A-Ding-Ding Ring-a-Ding-Ding!]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1961.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] 5l4j1nuf3qp3v8bfkec8utfvfg6vy7o Come Swing with Me! 0 538981 3939305 3937586 2026-11-06T20:23:10Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939305 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Come Swing with Me! | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Comeswingwithme.jpg | objavljen = 31. juli 1961. | snimljen = 20-22. marta 1961. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]] | trajanje = 31:00 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Ring-a-Ding-Ding!]]''<br/>(1961) | ovaj_album = ''Come Swing with Me!''<br/>(1961) | sljedeći_album = ''[[Sinatra Swings]]''<br/>(1961) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r24156}}</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|1|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Come Swing with Me!''''' dvadesetprvi je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 31. jula 1961.<ref name="AMG">{{AllMusic|class=album|id=r26331|label=Ring-a-Ding-Ding!}}</ref> objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Ovaj album predstavlja posljednju Sinatrinu "swing" sesiju za izdavačku kuću Capitol Records, budući da se njegov naredni album, ''[[Point of No Return (album Franka Sinatre)|Point of No Return]]'', sastojao uglavnom od melanholičnih ljubavnih pjesama. Godine 1971. album je ponovo objavljen pod nazivom Sentimental Journey i sadržavao je deset pjesama. Ovo izdanje je vjerovatno jedinstveno zbog orkestralnih aranžmana i stereofonske postavke koju je osmislio [[Billy May]]. Zahvaljujući prepoznatljivom Capitolovom "stereofonskom zvuku punog spektra", slušalac može jasno razaznati raspored pojedinih orkestralnih dionica u studiju tokom snimanja (na primjer, pozicioniranje limenih duvačkih sekcija – od lijeve i desne strane pa sve do njihovog zajedničkog nastupa u centru). To je posebno uočljivo pažljivom slušaocu već u uvodnom hitu albuma, pjesmi "Day by Day". == Spisak pjesama == {{Track listing | extra_column = Aranžirao | title1 = [[Day by Day (1945)|Day by Day]] | writer1 = {{hlist|[[Axel Stordahl]], [[Paul Weston]], [[Sammy Cahn]]}} | extra1 = [[Billy May]] | length1 = 2:39 | title2 = [[Sentimental Journey (pjesma)|Sentimental Journey]] | writer2 = {{hlist|[[Les Brown (vođa orkestra)|Les Brown]]|Ben Homer|[[Bud Green]]}} | extra2 = [[Heinie Beau]] | length2 = 3:26 | title3 = [[Almost Like Being in Love]] | writer3 = {{hlist|[[Frederick Loewe]]|[[Alan Jay Lerner]]}} | extra3 = May | length3 = 2:02 | title4 = [[Five Minutes More]] | writer4 = {{hlist|Cahn|[[Jule Styne]]}} | extra4 = May | length4 = 2:36 | title5 = [[American Beauty Rose (pjesma)|American Beauty Rose]] | writer5 = {{hlist|[[Mack David]]|[[Redd Evans]]|[[Arthur Altman]]}} | extra5 = Beau | length5 = 2:22 | title6 = [[Yes Indeed!]] | writer6 = [[Sy Oliver]] | extra6 = May | length6 = 2:35 | title7 = [[On the Sunny Side of the Street]] | writer7 = {{hlist|[[Jimmy McHugh]]|[[Dorothy Fields]]}} | extra7 = May | length7 = 2:42 | title8 = [[Don't Take Your Love from Me]] | writer8 = [[Henry Nemo]] | extra8 = Beau | length8 = 1:59 | title9 = [[That Old Black Magic]] | writer9 = {{hlist|[[Harold Arlen]]|[[Johnny Mercer]]}} | extra9 = Beau | length9 = 4:05 | title10 = [[Lover (Rodgers i Hart)|Lover]] | writer10 = {{hlist|[[Richard Rodgers]]|[[Lorenz Hart]]}} | extra10 = Beau | length10 = 1:53 | title11 = [[Paper Doll (The Mills Brothers)|Paper Doll]] | writer11 = Johnny S. Black | extra11 = May | length11 = 2:08 | title12 = [[I've Heard That Song Before]] | writer12 = {{hlist|Cahn|Styne}} | extra12 = May | length12 = 2:33 | total_length = 31:00 }} {{Track listing | headline = Dodatne pjesme | extra_column = Aranžirao | title13 = [[I Love You (Frank Sinatra)|I Love You]] | writer13 = {{hlist|Harlan Thompson|Harry Archer}} | extra13 = May | length13 = 2:28 | title14 = [[Why Should I Cry Over You]] | writer14 = {{hlist|N. Miller|C. Conn}} | extra14 = [[Nelson Riddle]] | length14 = 2:42 | title15 = [[How Could You Do a Thing Like That to Me]] | writer15 = {{hlist|T. Glenn|A. Roberts}} | extra15 = Riddle | length15 = 2:44 | title16 = [[River, Stay 'Way From My Door]] | writer16 = {{hlist|[[Harry M. Woods]]|[[Mort Dixon]]}} | extra16 = Riddle | length16 = 2:38 | title17 = [[I Gotta Right to Sing the Blues]] | writer17 = {{hlist|Arlen|[[Ted Koehler]]}} | extra17 = [[Skip Martin]] | length17 = 2:59 | total_length = 44:31 }} == Izvođači == * [[Billy May]] — Dirigent (1–13), aranžman (1, 3–4, 6–7, 11–13) * [[Heinie Beau]] — Aranžman (2, 5, 8–10) * [[Nelson Riddle]] — Dirigent (14–16), aranžman (14–16) * [[Skip Martin]] — Dirigent (17), aranžman (17) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000691398| label= Come Swing with Me!| accessdate= 08:22, 28 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144030-Frank-Sinatra-Come-Swing-With-Me Come Swing with Me!]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1961.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] 6hg7afxp0iag9ah3uu94oti0vsc18ax Sinatra Swings 0 538983 3939386 3937589 2026-11-06T20:56:34Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939386 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra Swings | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraswings.jpg | objavljen = juli 1961. | snimljen = 18,19 i 23. maj 1961. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 33:02 | izdavač = [[Reprise Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Come Swing with Me!]]''<br/>(1961) | ovaj_album = ''Sinatra Swings''<br/>(1961) | sljedeći_album = ''[[I Remember Tommy]]''<br/>(1961) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3.5|5}}<ref>[{{AllMusic|class=album|id=r76520|pure_url=yes}} Allmusic review]</ref> | zbirna2 = ''[[Mojo (magazine)|Mojo]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>Andrew Male ''Mojo'', January 2010, Issue 194.</ref> | zbirna3 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book |last=Larkin |first=Colin |author-link=Colin Larkin |year=2006 |title=Encyclopedia of Popular Music |title-link=Encyclopedia of Popular Music |edition=4th |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna4 =''[[New Record Mirror]]'' | zbirna4ocjena ={{Rating|5|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Watson |first=Jimmy |date=28. 10. 1961 |title=Frank Sinatra: ''Sinatra Swings'' |url=https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/61/Record-Mirror-1961-10-28-I.pdf |magazine=[[New Record Mirror]] |issue=33 |page=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401224352/https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/61/Record-Mirror-1961-10-28-I.pdf |archive-date=1. 4. 2022 |access-date=5. 8. 2022}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra Swings''''' (prvobitno naslovljen '''''Swing Along with Me''''') dvadesetdrugi je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je u julu 1961.<ref name="AMG">{{AllMusic|class=album|id=r26331|label=Ring-a-Ding-Ding!}}</ref> objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]], uz pratnju [[Billy May|Billyja Maya]] i njegovog orkestra. Dva naziva ovog albuma proistekla su iz situacije u kojoj je izdavačka kuća Capitol smatrala da je album – prvobitno nazvan ''Swing Along With Me'' – previše sličan, kako po zvuku tako i po naslovu, Sinatrinom ranijem albumu za istu kuću, ''[[Come Swing with Me!]]''. Zbog toga je Capitol zatražio i dobio sudski nalog kojim se od izdavačke kuće Reprise zahtijevalo da promijeni naslov ovog izdanja (inače tek drugog Sinatrinog albuma za Reprise) u ''Sinatra Swings''. Izdavačka kuća Reprise nije morala povlačiti već distribuirane primjerke ploča, ali je bila obavezna odštampati nove etikete i omote.<ref>{{Cite news |title=Sinatra Swings One More Time |newspaper=Billboard Music Week |location=Cincinnati, OH |date=7. 8. 1961 |page=2}}</ref> Sva kasnija izdanja na CD-u zadržala su originalni dizajn omota s alternativnim naslovom. Na omotu ploče album je reklamiran kao zbirka "dvanaest najopuštenijih Sinatrinih izvedbi ikada snimljenih". Aranžmane za pjesme uradio je Billy May, koji je ujedno i dirigirao orkestrom. Sinatra je s ovim albumom ostvario manji hit singlom "Granada". == Spisak pjesama == {{Track listing | title1 = [[Falling in Love with Love]] | writer1 = {{hlist|[[Richard Rodgers]]|[[Lorenz Hart]]}} | length1 = 1:49 | title2 = [[The Curse of an Aching Heart]] | writer2 = {{hlist|Henry Fink|[[Al Piantadosi]]}} | length2 = 2:06 | title3 = [[Don't Cry, Joe (Let Her Go, Let Her Go, Let Her Go)]] | writer3 = [[Joe Marsala]] | length3 = 3:05 | title4 = [[Please Don't Talk About Me When I'm Gone]] | writer4 = {{hlist|[[Sidney Clare]]|[[Sam H. Stept]]}} | length4 = 2:56 | title5 = [[Love Walked In]] | writer5 = {{hlist|[[George Gershwin]]|[[Ira Gershwin]]}} | length5 = 2:19 | title6 = [[Granada (song)|Granada]] | writer6 = {{hlist|Dorothy Dodd|[[Agustín Lara]]}} | length6 = 3:38 | title7 = [[I Never Knew]] | writer7 = {{hlist|[[Ted Fio Rito]]|[[Gus Kahn]]}} | length7 = 2:14 | title8 = [[Don't Be That Way]] | writer8 = {{hlist|[[Benny Goodman]]|[[Mitchell Parish]]|[[Edgar Sampson]]}} | length8 = 2:41 | title9 = [[Moonlight on the Ganges]] | writer9 = {{hlist|Sherman Myers|Chester Wallace}} | length9 = 3:18 | title10 = [[It's a Wonderful World]] | writer10 = {{hlist|[[Harold Adamson]]|[[Jan Savitt]]|Johnny Watson}} | length10 = 2:17 | title11 = [[Have You Met Miss Jones?]] | writer11 = {{hlist|Richard Rodgers|Lorenz Hart}} | length11 = 2:30 | title12 = [[You're Nobody till Somebody Loves You]] | writer12 = {{hlist|James Cavanaugh|[[Russ Morgan]]|[[Larry Stock]]}} | length12 = 4:09 | total_length = 33:02 }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Billy May]] – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000017932| label= Sinatra Swings| access-date= 08:44, 28 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/622258-Frank-Sinatra-Sinatra-Swings Sinatra Swings]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1961.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] 6xvjcyf5iqtahn313dfusyresssalnt Capitol Records 0 538990 3939298 3937602 2026-11-06T20:22:32Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939298 wikitext text/x-wiki '''Capitol Records LLC''' (koji je do 2007. pravno djelovao pod nazivom Capitol Records, Inc, a poznat je jednostavno kao Capitol) [[Sjedinjene Američke Države|američka]] je [[diskografska kuća]] u vlasništvu grupacije [[Universal Music Group]] (UMG), posredstvom njene divizije [[Capitol Music Group]]. Osnovali su je 1942. [[Johnny Mercer]], [[Buddy DeSylva]] i [[Glenn E. Wallichs]], kao prvu značajnu diskografsku kuću sa sjedištem na Zapadnoj obali Sjedinjenih Američkih Država.<ref>{{Cite web|url=https://www.johnnymercerfoundation.org/johnny-mercer/capitol-records/|title=Capitol Records|website=Johnnymercerfoundation.org|access-date=15. 10. 2019|archive-date=12. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212161533/https://www.johnnymercerfoundation.org/johnny-mercer/capitol-records/|url-status=dead}}</ref> Godine 1955. britanski muzički konglomerat [[EMI]] preuzeo je Capitol, učinivši ga svojom sjevernoameričkom podružnicom.<ref name="Chris ">{{cite news|title=Critic's Notebook: Hollywood landmark at a crossroads|url=https://www.latimes.com/entertainment/la-xpm-2011-may-29-la-ca-capitolrecords-20110529-story.html|access-date=18. 4. 2013|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=29. 5. 2011|first=Christopher|last=Hawthorne}}</ref> Universal Music Group je 2012. preuzeo EMI, a godinu dana kasnije došlo je do spajanja s tom kompanijom, čime su Capitol i Capitol Music Group postali dio distributivne mreže UMG-a. Sjedište kuće, zgrada Capitol Recordsa (Capitol Records Building), prepoznatljiv je simbol [[Hollywood]]a u [[Los Angeles]]u ([[Kalifornija]]). == Historija == === Osnivanje === Tekstopisac [[Johnny Mercer]] osnovao je izdavačku kuću Capitol Records 1942,<ref name=pc1b>{{Pop Chronicles 40s|1|B |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1633237/m1/#track/3 }}</ref> uz finansijsku pomoć tekstopisca i filmskog producenta [[Buddy DeSylva|Buddyja DeSylve]], te zahvaljujući poslovnoj pronicljivosti [[Glenn Wallichs|Glenna Wallichsa]], vlasnika prodavnice ploča "Wallichs Music City". Mercer je došao na ideju o pokretanju diskografske kuće dok je igrao golf s Haroldom Arlenom i Bobbyjem Sherwoodom, kao i tokom razgovora s Wallichsom u njegovoj prodavnici ploča. Dana 2. februara 1942, Mercer i Wallichs sastali su se s DeSylvom u jednom restoranu u Hollywoodu kako bi razgovarali o ulaganju kompanije [[Paramount Pictures]]. Dana 27. marta 1942, njih trojica su registrovali kompaniju pod nazivom ''Liberty Records'' (koja nije povezana s kasnijom izdavačkom kućom istog imena, [[Liberty Records]], koja je bila sestrinska kuća Capitol Recordsa). U maju je podnesen zahtjev za izmjenu, čime je naziv izdavačke kuće promijenjen u Capitol Records.<ref name="Fan">{{cite web|title=Happy Birthdays!|url=https://www.popculturefanboy.blogspot.com/|work=popculturefanboy|access-date=18. 4. 2013|date=18. 4. 2013}}</ref> Dana 6. aprila 1942, Mercer je nadgledao prvo snimanje za Capitol, tokom kojeg je [[Martha Tilton]] snimila pjesmu "Moon Dreams". Dana 5. maja, [[Bobby Sherwood]] i njegov orkestar snimili su dvije numere u studiju. Dana 21. maja, [[Freddie Slack]] i njegov orkestar snimili su tri numere: jednu instrumentalnu, jednu s [[Ella Mae Morse|Ellom Mae Morse]] pod nazivom "Cow-Cow Boogie", te pjesmu "Air-Minded Executive" – sve pod Mercerovim nadzorom. Dana 4. juna, Capitol je otvorio svoj prvi ured u prostoriji na drugom spratu, južno od ulice Sunset Boulevard. Istog dana, Wallichs je uručio prvu besplatnu ploču kompanije radijskom voditelju (disk džokeju) iz Los Angelesa, Peteru Potteru. Dana 5. juna, [[Paul Whiteman]] i njegov orkestar snimili su četiri pjesme u studiju. Dana 12. juna, orkestar je snimio još pet pjesama, uključujući "Trav'lin' Light" s [[Billie Holiday]]. Dana 11. juna, [[Tex Ritter]] je snimio pjesme "Jingle Jangle Jingle" i "Goodbye My Little Cherokee" tokom svog prvog snimanja za Capitol; te pjesme činile su 110. izdanje koje je producirao Capitol.<ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Tom |date=17. 6. 2021 |title=From The Beatles to The Beach Boys: A photographic history of Capitol Records |url=https://faroutmagazine.co.uk/capitol-records-the-beatles-beach-boys-photographs/ |access-date=11. 5. 2026 |website=faroutmagazine.co.uk |language=en-US}}</ref> Među prvim izvođačima koji su snimali za ovu kuću bili su suvlasnik Mercer, [[Johnnie Johnston]], [[Morse]], [[Jo Stafford]], grupa [[The Pied Pipers]], [[Tex Ritter]], [[Tilton]], [[Paul Weston]], [[Whiteman]] i [[Margaret Whiting]].<ref name=pc1b /> Prvi zlatni singl izdavačke kuće Capitol bila je pjesma "Cow Cow Boogie" u izvedbi Morsea, objavljena 1942.{{sfn|Gilliland|1994|loc=tape 1, side A}} Prvi album izdavačke kuće Capitol, pod oznakom A-1, nosio je naziv ''[[Capitol Presents Songs by Johnny Mercer]]''; radilo se o kompletu od četiri ploče sa snimcima Mercera, Stafford i grupe The Pied Pipers, uz pratnju Westonovog orkestra.<ref>{{Cite book |last=Wright |first=Eric |url=http://archive.org/details/offrecordguideto0000eric |title=Off the Record Guide to the Beatles: Their History, Labels, and Discography |date=13. 10. 2010 |publisher=6 Degrees books |others=Internet Archive |isbn=978-1-170-68213-5}}</ref> Capitol je bio prva značajna diskografska kuća sa Zapadne obale koja je konkurisala velikim izdavačkim kućama s Istočne obale, kao što su [[RCA Records|RCA Victor]], [[Columbia Records|Columbia]] i [[Decca Records|Decca]]. Pored studija za snimanje u Los Angelesu, Capitol je posjedovao i drugi studio u [[New York]]u, a povremeno je slao mobilnu opremu za snimanje i u druge gradove. === Ostali žanrovi === Godine 1946. pisac i producent [[Alan W. Livingston]] kreirao je lika [[Klaun Bozo|Klauna Bozoa]] za dječiju fonoteku ove izdavačke kuće, pri čemu je glas Bozu posudio [[Pinto Colvig]] (poznat i kao glas lika [[Šilja]] u crtanim filmovima [[Walt Disney|Walta Disneya]]). Mel Blanc je ponovio svoje uloge iz crtanih filmova, uključujući likove kao što su [[Duško Dugouško]] i drugi junaci iz serijala ''[[Looney Tunes]]'', kao i [[Pera Djetlić|Peru Djetlića]], dok je narator na nekoliko Disneyjevih izdanja bio radijski spiker [[Don Wilson]]. Primjeri zapaženih albuma za djecu koje je objavio Capitol u tom periodu su ''[[Sparky's Magic Piano]]'' i ''[[Rusty in Orchestraville]]''. Capitol je također razvio značajan katalog [[džez]] muzike, koji je uključivao sastav ''[[Capitol Jazz Men]]'', a objavili su i album [[Miles Davis|Milesa Davisa]] ''[[Birth of the Cool]]''.<ref>{{cite web |title=Birth of the Cool |url=https://www.milesdavis.com/albums/birth-of-the-cool/ |publisher=Miles Davis |access-date=2. 5. 2024}}</ref> Tokom 1940-ih, Capitol je objavio nekoliko albuma klasične muzike, od kojih su neki imali atraktivne, bogato reljefno ukrašene omote koji su podsjećali na kožu. Ovi snimci su prvobitno izdati na pločama od 78 okretaja u minuti, a kasnije, 1949, ponovo su objavljeni na novom LP formatu. Među tim snimcima nalazili su se: ''[[Choros br. 10]]'' brazilskog kompozitora [[Heitor Vill-Lobos|Heitora Villa-Lobosa]], uz učešće jednog hora iz Los Angelesa i [[Simfonijski orkestar Janssen|simfonijskog orkestra Janssen]] (Janssen Symphony Orchestra, 1940–1952) pod dirigentskom palicom [[Werner Janssen|Wernera Janssena]]; ''[[Simfonija br. 3 (Glière)|Simfonija br. 3]]'' ruskog kompozitora [[Reinhold Glière|Reinholda Glière]]; te ''Simfonija u d-molu'' [[César Franck|Césara Francka]], u izvedbi [[Orkestar Concertgebouw|orkestra Concertgebouw]] pod dirigentskom palicom [[Willem Mengelberg|Willema Mengelberga]]. Godine 1949. Capitol je otvorio podružnicu u [[Kanadi]] i kupio studije KHJ na aveniji Melrose, u neposrednoj blizini studija [[Paramount Pictures|Paramount]] u [[Hollywood]]u.<ref>{{Cite web |title=Peggy Lee Discography - The Capitol Years, Part 3 |url=https://www.peggyleediscography.com/p/capitolee1b.php |access-date=29. 6. 2024 |website=www.peggyleediscography.com}}</ref> Do 1950-ih, Capitol je izrastao u veliku izdavačku kuću koja se prvenstveno fokusirala na popularnu muziku. Capitol je počeo snimati rock and roll izvođače, kao što su [[The Jodimars]] i [[Gene Vincent]]. Također su objavljivani i humoristični albumi autora kao što su [[Stan Freberg]], [[Johnny Standley]] i [[Mickey Katz]]. U izdanju časopisa ''[[Billboard]]'' od 2. augusta 1952. objavljen je pregled prvih deset godina poslovanja ove izdavačke kuće.<ref>"The Record Decade, 1942-42." ''Billboard,'' August 2, 1952, 49-82.</ref> === Vlasništvo pod okriljem EMI-ja === [[File:Capitol Records logo 1969 vector.svg|thumb|right|150px|Logotip izdavačke kuće Capitol iz perioda od 1969. do 1978, čiji je autor Roland Young.<ref>{{cite journal | last=Staff writer | date=5. 7. 1969 | url=https://worldradiohistory.com/Archive-All-Music/Record-World/60s/69/Record-World-1969-07-05.pdf#page=22 | title=New Capitol Logo | journal=Record World | volume=24 | issue=1151 | page=22 | publisher=Record World Publishing | via=World Radio History}}</ref> Ponovo pokrenuto 2017.<ref>{{Cite web|url=https://www.friktech.com/btls/capitol/capitollabels.pdf|title=Capitol labels|website=Friktech|access-date=15. 10. 2019}}</ref>]] Godine 1955. britanska diskografska kuća [[EMI]] (Electric and Musical Industries Limited) kupila je Capitol Records, čime je 1957. okončan 55-godišnji sporazum o uzajamnoj distribuciji između EMI-ja i RCA Victora na zapadnoj hemisferi. EMI je stekao 96% dionica Capitola za 8,5 miliona dolara. EMI je izgradio studio na raskrsnici ulica Hollywood i Vine, po uzoru na svoj vrhunski studio Abbey Road u Londonu.<ref>{{Cite web |last=Allchin |first=Josie |date=6. 2. 2013 |title=EMI: Timeline of a music giant |url=https://www.marketingweek.com/emi-timeline-of-a-music-giant/ |access-date=11. 5. 2026 |website=Marketing Week |language=en}}</ref> Tokom 1950-ih, [[Decca Records]] je raskinula ugovor o distribuciji s [[Panart]]om, prvom nezavisnom kubanskom diskografskom kućom. To je otvorilo priliku za Capitol, koji je potom sklopio ugovor s Panartom o distribuciji izdanja kuća Capitol i Odeon na [[Kuba|Kubi]]. Zauzvrat, Capitol je distribuirao izdanja Panarta u Sjedinjenim Američkim Državama, čime je povećao udio svog izvoza s 20 na 50 posto. Bio je to veliki uspjeh za Capitol, budući da je do tada [[RCA Records|RCA Victor]] imao ogromnu dominaciju u distribuciji kubanske muzike u SAD-u.<ref>Schlicke, Cornelius (2003). Tonträgerindustrie und Vermittlung von Livemusik in Kuba (in German). Berlin: LIT Verlag. pp. 225–238. {{ISBN|9783825802400}}.</ref><ref name="Moore">{{cite book|last1=Moore|first1=Robin|title=Music and Revolution: Cultural Change in Socialist Cuba|date=2006|publisher=University of California Press|location=Los Angeles, CA|pages=40–41|isbn=9780520247109|url=https://books.google.com/books?id=Q55Z8YPH_XoC}}</ref> Godine 1957. EMI-jeva etiketa za klasičnu muziku, Angel, pripojena je Capitolu. Neka izdanja [[Klasična muzika|klasične muzike]] objavljena su u visokoj vjernosti (hi-fi) i stereofonskom zvuku. Među njima su bila djela [[William Steinberg|Williama Steinberga]] i [[Simfonijski orkestar iz Pittsburgha|Simfonijskog orkestra iz Pittsburgha]], [[Leopold Stokowski|Leopolda Stokowskog]] s različitim orkestrima (uključujući [[Filharmonijski orkestar iz Los Angelesa]]), te [[Thomas Beecham|Sir Thomasa Beechama]] i [[Kraljevski filharmonijski orkestar|Kraljevskog filharmonijskog orkestra]]. Također su objavljeni albumi lagane klasične muzike u izvedbi [[Carmen Dragon|Carmena Dragona]] i [[Orkestar Hollywood Bowl|orkestra Hollywood Bowl]], kao i albumi filmske muzike pod dirigentskom palicom holivudskih kompozitora, poput [[Alfred Newman|Alfreda Newmana]].<ref>{{Cite book |last=Martland |first=Peter |url= |title=Since Records Began: EMI, the First 100 Years |date=1997 |publisher=Amadeus Press |isbn=978-1-57467-033-2 |location=London, England |language=en}}</ref> U domenu "slatkog" (melodičnog) džeza u izvedbi velikih orkestara (big bendova), Capitol je od sredine 1950-ih sarađivao s vođom orkestra [[Guy Lombard|Guyem Lombardom]], objavivši seriju od tridesetak izdanja sve do kraja 1960-ih.<ref>[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/guy-lombardo-and-his-royal-canadians-emc The Canadian Encyclopedia: "Guy Lombardo and His Royal Canadians" Mookg, Edward B. (6 April 2008 rev. 4 March 2015) on thecanadianencyclopedia.ca/en]</ref> Serija ''[[Capitol of the World]]'', pokrenuta 1956. i aktivna sve do 1970-ih, obuhvatala je izdanja poput ''[[German Beer Drinking Songs]]'' (Njemačke pivske pjesme), ''[[Honeymoon in Rome]]'' (Medeni mjesec u Rimu), ''[[Australian Aboriginals]]'' (Australijski Aboridžini) i ''[[Kasongo! Modern Music of the Belgian Congo]]'' (Kasongo! Moderna muzika Belgijskog Konga). Mnoge od njih producirao je [[Dave Dexter Jr.]] Ova serija sadržavala je više od 400 albuma. Upravo u tom periodu, Capitol je objavio božićna muzička izdanja iz raznih zemalja izvan Sjedinjenih Američkih Država.<ref>{{Cite book|title=Designed for hi-fi living : the vinyl LP in midcentury America |last=Borgerson|first=Janet|publisher=[[MIT Press]]|others=Schroeder, Jonathan E.|year=2017|isbn=9780262036238|location=Cambridge, Massachusetts |oclc=958205262 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2004/03/23/arts/hands-on-leader-fuels-rare-revival-in-record-industry.html |last=Nelson |first=Chris |date=23. 3. 2004 |newspaper=[[The New York Times]] |title=Hands-On Leader Fuels Rare Revival in Record Industry}}</ref> Tokom 1960-ih, Capitol je osnovao podružnice, među kojima je bio i [[Tower Records]]. Capitol je bio američki distributer izdavačke kuće [[Apple Records]], koju su osnovali [[The Beatles|Beatlesi]]. U oktobru 1979, EMI se spojio s kompanijom Thorn Electrical Industries, formirajući Thorn EMI.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3670516/EMI-A-giant-at-war-with-itself.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3670516/EMI-A-giant-at-war-with-itself.html |archive-date=11. 1. 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=EMI: a giant at war with itself |website=The Telegraph |location=London |date=18. 1. 2008}}{{cbignore}}</ref> Zbog sve većeg razilaženja poslovnih modela, dioničari kompanije Thorn EMI su 16. augusta 1996. izglasali razdvajanje. Tako nastala medijska kompanija dobila je naziv EMI Group.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/vote-solid-for-thorn-demerger-1310081.html|title=Vote solid for Thorn demerger|date=17. 8. 1996|website=Independent}}</ref> U junu 1997, Capitol je, zajedno s izdavačkom kućom [[Virgin Records]], preuzeo EMI USA, koja je nakon toga prestala postojati.<ref>{{Cite news |agency=Bloomberg News |date=21. 6. 1997 |title=EMI shutting 2 New York-based record labels |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1997/06/21/business/emi-shutting-2-new-york-based-record-labels.html}}</ref> Godine 2007. Capitol je prošao kroz proces restrukturiranja uslijed preuzimanja njegove matične kompanije EMI od firme Terra Firma Capital Partners. To je rezultiralo time da je Capitol pripojio sve američke ogranke EMI-ja i njihove kataloge (uključujući američke ogranke izdavačkih kuća [[Virgin Records|Virgin]] i [[Chrysalis Records]]). Također je promijenjen pravni status kompanije iz javnog u privatno društvo, a iste godine osnovana je [[Capitol Music Group]] radi upravljanja katalogom.<ref>{{Cite news |last=Buskirk |first=Eliot Van |title=EMI Execs Step Down As Part of Terra Firma Takeover |url=https://www.wired.com/2007/08/terra-firma-whi/ |access-date=11. 5. 2026 |work=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Određena američka muzička izdanja – čiji je vlasnik prvobitno bio Capitol, a koja su djela međunarodnih umjetnika poput [[Tina Turner|Tine Turner]], [[Joe Cocker|Joea Cockera]] i grupe [[Kraftwerk]] – pripojena su izdavačkim kućama EMI Records/Parlophone još godinama prije prodaje grupacije EMI Group kompaniji Universal Music. Ta izdanja su postala dio grupacije [[Parlophone Label Group]] (PLG), a 2013. prodata su kompaniji Warner.<ref>{{Cite news |last=Sisario |first=Ben |date=15. 5. 2013 |title=Warner Music Gains Approval to Buy Parlophone, a Last Piece of EMI |url=https://www.nytimes.com/2013/05/16/business/media/warner-music-gains-approval-to-buy-parlophone-a-last-piece-of-emi.html |access-date=11. 5. 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === Distribucija u okviru Universal Music Groupa === Godine 2012. poslovanje kompanije EMI u oblasti snimljene muzike prodato je grupi [[Universal Music Group]], a svjetsko sjedište ponovo je uspostavljeno u zgradi [[Capitol Tower]] u Hollywoodu, kao dio naknadne reorganizacije grupacije [[Capitol Music Group]]. [[Steve Barnett]], bivši zaposlenik izdavačke kuće Columbia, angažovan je na poziciji predsjednika i izvršnog direktora ovog odjela.<ref>{{cite news|last=Brown|first=August|title=Steve Barnett to lead Capitol Music Group|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/la-xpm-2012-nov-26-la-et-ms-steve-barnett-capitol-music-group-20121126-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=26. 11. 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/official-steve-barnett-named-chairman-394025/|title=It's Official: Steve Barnett Named Chairman and CEO of Capitol Music Group|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=26. 11. 2012|access-date=10. 3. 2019}}</ref> Capitol je pokrenuo tužbu protiv Vimea, internetske platforme za dijeljenje videozapisa, zbog kršenja autorskih prava na audiozapise. Capitol je podnio tužbu nakon što su korisnici snimali videozapise u kojima su, koristeći tehniku ​​sinhronizacije usana, izvodili neke od pjesama u vlasništvu ove izdavačke kuće.<ref>{{cite web|title=Vimeo Sued Over Lip Dubs|url=https://newteevee.com/2009/12/15/vimeo-sued-over-lip-dubs|publisher=Gigaom|access-date=18. 4. 2013|first=Ryan|last=Lawler|date=15. 12. 2009|archive-date=30. 8. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830131732/http://newteevee.com/2009/12/15/vimeo-sued-over-lip-dubs/|url-status=dead}}</ref> Nakon pravnog postupka koji je Capitol u aprilu 2013. pokrenuo protiv internetske kompanije [[ReDigi.com]], utvrđeno je da je ta kompanija prekršila zakon o autorskim pravima. Capitol Records je tvrdio da je ReDigi kriv za kršenje autorskih prava zbog poslovnog modela koji je omogućavao stvaranje dodatnih kopija digitalnih muzičkih datoteka u vlasništvu Capitola, pri čemu su korisnici mogli učitavati datoteke kako bi ih novi kupci mogli preuzeti ili slušati putem [[streaming]]a. ReDigi je tvrdio da je preprodaja MP3/digitalnih muzičkih datoteka dozvoljena prema određenim pravnim doktrinama (poput doktrine "poštene upotrebe" – i doktrine "prve prodaje"), ali je sud zauzeo stav da je primjena tih doktrina "ograničena na materijalne predmete koje je nosilac autorskih prava pustio u promet".<ref>{{cite web|title=Selling MP3s? You should have stuck with CDs|url=https://theconversation.com/selling-mp3s-you-should-have-stuck-with-cds-13219|work=The Conversation|publisher=The Conversation Media Group|access-date=18. 4. 2013|first1=Anne|last1=Fitzgerald|first2=Tim|last2=Seidenspinner|date=17. 4. 2013}}</ref> Godine 2014. timu se pridružio [[PGH Live Music]], a [[Katy Perry]] je osnovala izdavačku kuću ''Metamorphosis Music'', pokrenuvši poslovnu saradnju s Capitolom.<ref>{{cite web|title=Introducing my new label venture with @capitolrecords featuring my first artist FERRAS|url=https://twitter.com/katyperry/status/478992375168368642|date=17. 6. 2014}}</ref> Naziv izdavačke kuće kasnije je, 2016, promijenjen u [[Unsub Records]].<ref>{{cite magazine|last1=Kaufman|first1=Gil|title=Katy Perry Really Wants You to Get 'Together' with Her Latest Signing, CYN|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=14. 7. 2017|url=https://www.billboard.com/music/pop/katy-perry-together-cyn-7865973/|access-date=14. 7. 2017}}</ref> Iste godine, Capitol je zauzeo drugo mjesto po tržišnom udjelu i osvojio nagrade u četiri kategorije na dodjeli [[Grammy]]ja, zahvaljujući muzici koju su objavili izvođači [[Beck]] i [[Sam Smith]].<ref>{{cite news|title=Grammy Awards bring gold to revitalized Capitol Records|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-grammy-awards-capitol-records-sam-smith-beck-20150209-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|access-date=10. 9. 2015|first=Randy|last=Lewis|date=9. 2. 2015}}</ref> Godine 2018. Astralwerks, odjel Capitola specijalizovan za elektronsku muziku, ponovo je pokrenut s novim timom, a cjelokupno poslovanje premješteno je u zgradu Capitol Tower u Los Angelesu.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/dance/8474574/astralwerks-relaunch-2018|title=Acclaimed Label Astralwerks Relaunches With New Team, Major Signings|magazine=Billboard|date=11. 9. 2018|access-date=10. 3. 2019}}</ref> Godine 2019. [[Jeff Vaughn]] imenovan je za predsjednika izdavačke kuće Capitol Records, a dužnost je preuzeo 1. januara 2020.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/biz/news/jeff-vaughn-president-capitol-records-1203422258/|title=Jeff Vaughn Named President of Capitol Records|date=3. 12. 2019|website=Variety|access-date=28. 4. 2020}}</ref> Godine 2021. [[Michelle Jubelirer]] imenovana je za predsjednicu i izvršnu direktoricu izdavačke kuće Capitol.<ref>{{cite news| url=https://variety.com/2021/music/news/michelle-jubelirer-capitol-music-group-promotion-chair-ceo-1235132161/ | work=Variety | title=Michelle Jubelirer Upped to Capitol Music Group Chair and CEO | date=13. 12. 2021}}</ref> Godine 2024. Capitol Records je postao dio grupacije [[Interscope Capitol Labels Group]], koja djeluje u okviru UMG-a.<ref>{{Cite web |last=Rys |first=Dan |date=7. 3. 2024 |title=John Janick Unveils Newly Restructured Interscope Capitol Labels Group |url=https://www.billboard.com/business/record-labels/interscope-capitol-labels-group-announced-leadership-1235626266/ |access-date=11. 5. 2026 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Dana 17. decembra 2025, Universal Music Japan je objavio da će ponovo pokrenuti vlastitu etiketu Capitol Records namijenjenu domaćim izvođačima. Etiketa je s radom počela 1. januara 2026.<ref>{{Cite web|title=ユニバーサル ミュージック、26年1/1付組織変更および人事異動を発表|url=https://www.musicman.co.jp/business/705678|website=Musicman|date=17. 12. 2025|access-date=30. 1. 2026|language=ja}}</ref> == Također pogledajte == * [[Spisak izdavačkih kuća]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Američke diskografske kuće]] [[Kategorija:Capitol Records]] [[Kategorija:Diskografske kuće osnovane 1942.]] sbj3km3uz4gn8r8xsujw6wmy474sxs6 Sinatra and Strings 0 538992 3939387 3937637 2026-11-06T20:56:37Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939387 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra and Strings | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraandstrings.jpg | objavljen = januar 1962. | snimljen = 20-22. novembar 1961. | mjesto = [[Los Angeles]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 34:50 | izdavač = [[Reprise Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[I Remember Tommy]]''<br/>(1961) | ovaj_album = ''Sinatra and Strings''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[Point of No Return (album Franka Sinatre)|Point of No Return]]''<br/>(1962) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = [[Allmusic]] | zbirna1ocjena = {{Rating|3.5|5}}<ref name=AllMuRev>{{AllMusic|class=album|id=r70145|first=Stephen Thomas |last=Erlewine}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book |last=Larkin |first=Colin |author-link=Colin Larkin |year=2006 |title=Encyclopedia of Popular Music |title-link=Encyclopedia of Popular Music |edition=4th |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[DownBeat]]'' | zbirna3ocjena = {{rating|3.5|5}}<ref name=":0">{{Cite journal |last=Hadlock |first=Richard |date=5. 7. 1962 |title=Record Reviews |journal=[[DownBeat]] |volume=29 |issue=14 |pages=30}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra and Strings''''' dvadesetčetvrti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je u januaru 1962. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. Album se sastoji od standardnih balada, čije je aranžmane uradio [[Don Costa]].<ref name=AllMuRev /> Ovo je bio prvi album koji je Sinatra snimio s Costom.<ref name="Granata2003">{{cite book |last=Granata |first=Charles L. |year=2003 |title=Sessions with Sinatra: Frank Sinatra and the Art of Recording |url=https://books.google.com/books?id=lXZvTzc-9PwC |location=Chicago, IL |publisher=Chicago Review Press |isbn=978-1-61374-281-5 |page=162}}</ref> Kasnije su sarađivali na albumima ''[[Cycles (Frank Sinatra)|Cycles]]'' (1968), ''[[My Way (album Franka Sinatre)|My Way]]'' (1969), ''[[A Man Alone (album)|A Man Alone]]'' (1969), ''[[Some Nice Things I've Missed]]'' (1974) i ''[[Trilogy: Past Present Future|Trilogy]]'' (1980). U svojoj knjizi iz 2003, ''[[Sessions with Sinatra: Frank Sinatra and the Art of Recording]]'', [[Charles L. Granata]] navodi da su producent i tonski inženjer albuma "odlučili obogatiti izvorne snimke sâmim tim pravim dozama jeke, što je rezultiralo privlačnim, uglađenim i 'mokrim' zvukom".<ref name="Granata2003"/> Costa je kasnije izjavio da je taj album "bio, i uvijek će biti, obilježje mog postojanja", dok je Sinatrin sin, [[Frank Sinatra Jr.]], smatrao da je ovaj album – sa svojim velikim orkestrom i "raskošnim zvukom gudača" – označio novu eru u očevim snimkama.<ref name="Granata2003"/> == Spisak pjesama == {{Track listing | title1 = [[I Hadn't Anyone Till You]] | writer1 = [[Ray Noble (musician)|Ray Noble]] | length1 = 3:44 | title2 = [[Night and Day (pjesma)|Night and Day]] | writer2 = [[Cole Porter]] | length2 = 3:37 | title3 = [[Misty (song)|Misty]] | writer3 = {{hlist|[[Erroll Garner]]|[[Johnny Burke (lyricist)|Johnny Burke]]}} | length3 = 2:41 | title4 = [[Stardust (1927)|Stardust]] | writer4 = {{hlist|[[Hoagy Carmichael]]|[[Mitchell Parish]]}} | length4 = 2:48 | title5 = [[Come Rain or Come Shine]] | writer5 = {{hlist|[[Harold Arlen]]|[[Johnny Mercer]]}} | length5 = 4:06 | title6 = [[It Might as Well Be Spring]] | writer6 = {{hlist|[[Richard Rodgers]]|[[Oscar Hammerstein II]]}} | length6 = 3:15 | title7 = [[Prisoner of Love (1931)|Prisoner of Love]] | writer7 = {{hlist|[[Russ Columbo]]|[[Leo Robin]]|Clarence Gaskill}} | length7 = 3:50 | title8 = [[That's All (1952)|That's All]] | writer8 = {{hlist|[[Bob Haymes]]|Alan Brandt}} | length8 = 3:21 | title9 = [[All or Nothing at All]] | writer9 = {{hlist|[[Jack Lawrence (tekstopisac)|Jack Lawrence]]|[[Arthur Altman]]}} | length9 = 3:43 | title10 = [[Yesterdays (1933)|Yesterdays]] | writer10 = {{hlist|[[Otto Harbach]]|[[Jerome Kern]]}} | length10 = 3:45 | total_length = 34:50 }} {{Track listing | headline = Dodatne pjesme na CD reizdanju iz 1991. | title11 = [[As You Desire Me]] | writer11 = [[Allie Wrubel]] | length11 = 2:53 | title12 = [[Don't Take Your Love from Me]] | writer12 = [[Henry Nemo]] | length12 = 4:05 | total_length = 41:48 }} == Izvođači == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Don Costa]] – aranžman, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000676504| label= Sinatra and Strings| access-date= 10:26, 28 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/237190-Frank-Sinatra-Sinatra-Strings Sinatra and Strings]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] lob9pzjgrexkxb8liimmcj8nnyknn88 Kiselo-bazna kataliza 0 539009 3939444 3937626 2026-11-06T21:05:29Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939444 wikitext text/x-wiki [[File:Fischer esterification mechanism.svg|thumb|400px| U [[Fischerova esterifikacija|Fischerovoj esterifikaciji]] kataliziranoj kiselinom, veže se [[proton]] za atome kisika i djeluje kao [[Lewisova kiselina]], aktivirajući [[karbonil]]nu grupu estera (gornji red) u [[elektrofil]]nu, dok istovremeno pretvara [[hidroksil]]nu grupu u dobru [[odlazeća skupina|odlazeću skupinu]] – vodu (dolje lijevo). Oba procesa snižavaju kinetičku barijeru i ubrzavaju postizanje [[hemijska ravnoteža|hemijske ravnoteže]].]] Kod '''kiselinske katalize''' i '''bazne katalize''', [[hemijska reakcija]] odvija se uz djelovanje [[kiselina|kiseline]] ili [[baza (hemija)|baze]]. Prema [[Brønsted–Lowryjeva teorija kiselina i baza|Brønsted–Lowryjevoj teoriji]], kiselina je donor protona ([[vodikov ion]], H<sup>+</sup>), a baza je akceptor protona. Tipične reakcije koje se kataliziraju prijenosom protona uključuju [[esterifikacija|esterifikacije]] i [[aldolna reakcija|aldolne reakcije]]. U tim reakcijama, [[konjugirana kiselina]] karbonilne grupe predstavlja snažniji [[elektrofil]] od same neutralne karbonilne grupe. Ovisno o kemijskim vrstama koje djeluju kao kiselina ili baza, katalitički mehanizmi mogu se podijeliti na '''specifičnu katalizu''' i '''opću katalizu'''. Mnogi [[enzim]]i djeluju putem opće katalize. ==Primjene i primjeri== ===Brønstedove kiseline=== Kiselinska [[kataliza]] uglavnom se primjenjuje u [[organska hemija|organskim]] [[hemijska reakcija|hemijskim reakcijama]]. Mnoge kiseline mogu poslužiti kao izvor protona. Kiseline koje se koriste u kiselinskoj katalizi uključuju [[fluorovodik|fluorovodičnu kiselinu]] (u [[alkilacija|procesu alkilacije]]), [[fosforna kiselina|fosfornu]] i [[toluensulfonska kiselina|toluensulfonsku kiselinu]], [[polistirensulfonat]], [[heteropolikiseline]] i [[zeoliti|zeolite]]. Jake kiseline kataliziraju hidrolizu i [[transesterifikacija|transesterifikaciju]] [[ester]]a, naprimjer pri preradi [[masti]] u [[biodizel]]. Što se tiče mehanizma, karbonilni kisik podložan je protoniranju, čime se povećava elektrofilnost karbonilnog ugljika. ===Čvrsti kiseli katalizatori=== [[File:Zeolite-ZSM-5-vdW.png|thumb|right| Zeolit ​​ZSM-5 široko se primjenjuje kao čvrsti kiseli katalizator.]] U industrijskoj hemiji mnogi se procesi kataliziraju pomoću „čvrstih kiselina”. Čvrste kiseline ne otapaju se u reakcijskom mediju. Poznati primjeri uključuju okside koji djeluju kao Lewisove kiseline: silikoaluminate ([[zeolit]]e, [[aluminij-oksid]], [[silikoaluminofosfat]]e), sulfatirani cirkonij-dioksid te mnoge okside prijelaznih metala ([[titanij-dioksid]], [[cirkonij- dioksid]], [[niobij-pentoksid]] i druge). Takve se kiseline koriste u procesima krekiranja. U industriji se također primjenjuju mnoge čvrste Brønstedove kiseline, uključujući sulfonirani polistiren i sulfonirani ugljik.<ref>{{Cite journal|last1=Lathiya|first1=Dharmesh R.|last2=Bhatt|first2=Dhananjay V.|last3=Maheria|first3=Kalpana C.|date=juni 2018|title=Synthesis of sulfonated carbon catalyst from waste orange peel for cost effective biodiesel production|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2589014X1830029X|journal=Bioresource Technology Reports|language=en|volume=2|pages=69–76|doi=10.1016/j.biteb.2018.04.007|bibcode=2018BiTeR...2...69L |s2cid=102573076 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite journal|last=Gómez Millán |first=Gerardo|author2=Phiri, Josphat|author3=Mäkelä, Mikko|author4=Maloney, Thad|author5=Balu, Alina M.|author6=Pineda, Antonio|author7= Llorca, Jordi|author8=Sixta, Herbert |title=Furfural production in a biphasic system using a carbonaceous solid acid catalyst |journal=Applied Catalysis A: General |date=5. 9. 2019|volume=585|doi=10.1016/j.apcata.2019.117180|bibcode=2019AppCA.585k7180G |s2cid=201217759 |url=https://aaltodoc.aalto.fi/handle/123456789/41396|hdl=2117/177256|hdl-access=free}}</ref> čvrsta [[fosforna kiselina]], [[niobna kiselina]] i hetero[[polioksometalati]]i.<ref>Busca, Guido "Acid Catalysts in Industrial Hydrocarbon Chemistry" Chemical Reviews 2007, volume 107, 5366-5410. {{doi|10.1021/cr068042e}}</ref> Primjena vrlo velikih razmjera jest [[alkilacija]], npr. spajanje [[benzen]]a i [[etilen]]a, pri čemu nastaje [[etilbenzen]]. Još jedna važna primjena jest pregradnja [[cikloheksanon-oksim]]a u [[kaprolaktam]].<ref>Michael Röper, Eugen Gehrer, Thomas Narbeshuber, Wolfgang Siegel "Acylation and Alkylation" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2000. {{doi|10.1002/14356007.a01_185}}</ref> Mnogi alkil[[amin (hemija)|amini]] pripravljaju se aminacijom [[alkohol]]a, uz katalizu čvrstim kiselinama. U toj ulozi kiselina pretvara OH⁻ – drupu koja inače teško odlazi – u dobru odlaznu grupu. Stoga se kiseline koriste za pretvorbu alkohola u druge gruoe spojeva, kao što su [[tiol]]i i amini. ==Mehanizam== Razlikuju se dvije vrste kiselinske katalize: specifična kiselinska kataliza i opća kiselinska kataliza.<ref>Lowry, T. H.; Richardson, K. S., "Mechanism and Theory in Organic Chemistry," Harper and Row: 1981. {{ISBN|0-06-044083-X}}</ref> ===Specifična kataliza=== Kod specifične kiselinske katalize, [[katalizator]] jest protonirani rastvarač. [[Brzina reakcije]] je proporcionalna [[koncentracija|koncentraciji]] molekula protoniranog [[rastvarač]]a SH<sup>+</sup>.<ref>{{GoldBookRef|title=Specific catalysis|file=S05796|accessdate=22. 11. 2009}}</ref> Sam kiseli katalizator (AH) doprinosi ubrzanju reakcije isključivo pofsticanjem [[hemijska ravnoteža|hemijske ravnoteže]] između rastvarača S i AH u korist vrste SH<sup>+</sup>. Ovakav vid katalize karakterističan je za jake kiseline u polarnim rastvaračima, kao što je voda. :<chem>S + AH -> SH+ + A-</chem> Na primjer, u vodenom [[puferski rastvor|puferskom rastvoru]] brzina reakcije za reaktante R zavisi od [[pH]] vrijednosti sistema, ali ne i od [[koncentracija]] različitih kiselina. :<math chem> \text{rate}= -\frac{\text{d}[\ce{R^1}]}{\text{d}t} = k\ce{[SH+] [R^1] [R^2]}</math> Ovakav tip [[hemijska kinetika|hemijske kinetike]] uočava se kada se reaktant '''R'''<sup>'''1'''</sup> nalazi u brzoj ravnoteži sa svojom konjugovanom kiselinom '''R'''<sup>'''1'''</sup>'''H'''<sup>'''+'''</sup>, koja zatim sporo reaguje sa '''R'''<sup>'''2'''</sup> dajući reakcijski proizvod; naprimjer, u [[aldolna reakcija|aldolnoj reakciji]] katalizovanoj kiselinom. ===Opća kataliza=== Kod opće kiselinske katalize, sve vrste sposobne za otpuštanje protona doprinose ubrzanju [[brzina reakcije|brzine reakcije]].<ref>{{GoldBookRef|title=General acid catalysis|file=G02609|accessdate=22. 11. 2009}}</ref> Najjače kiseline su najefikasnije. Reakcije u kojima je prijenos protona stupanj koji određuje brzinu reakcije pokazuju opću kiselinsku katalizu; primjer su reakcije [[dijazonijsko kuplovanje|dijazonijskog kuplovanja]]. :<math chem> \text{rate}= -\frac{\text{d}[\ce{R^1}]}{\text{d}t} = k_1\ce{[SH+] [R^1] [R^2]} + k_2\ce{[A^1H] [R^1] [R^2]} + k_3\ce{[A^2H] [R^1] [R^2]} + ... </math> Kada se pH vrijednost održava na konstantnom nivou, a mijenja koncentracija pufera, promjena brzine reakcije ukazuje na opću kiselinsku katalizu. Konstantna [[brzina reakcije]] dokaz je za specifičnu kiselinsku katalizu. Kada se reakcije odvijaju u nepolarnim sredinama, ova vrsta katalize je značajna jer kiselina često nije ionizirana. Enzimi kataliziraju reakcije koristeći mehanizme opće kiselinske i opće bazne katalize. ==Reference== {{Refspisak}} [[Kategorija:Hemijska kinetika]] [[Kategorija:Kataliza]] mm2ncfnmmbouavac8uldr9omxatien2 Trostruka spirala 0 539010 3939443 3937869 2026-11-06T21:05:26Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939443 wikitext text/x-wiki [[File:Collagen (triple helix protein).jpg|thumb| Molekularni model trostruke spirale kolagena: Trostruka spirala [[kolagen]]a je trostruka spirala formirana od tri zasebne proteinske spirale koje se uvijaju oko iste ose.]] U oblastima [[geometrija|geometrije]] i [[biohemija|biohemije]], '''trostruka spirala''' ('''trostruki heliks''') predstavlja skup od tri podudarne geometrijske [[spirala|spirale]] koje imaju istu [[osa (geometrija)|osu]], a međusobno se razlikuju po [[translacija (geometrija)|translaciji]] duž te ose. To znači da svaka od spirala zadržava jednako rastojanje od centralne ose. Kao i kod jednostruke spirale, trostruka spirala može se okarakterisati svojim korakom, [[prečnik]]om i orijentacijom (smjerom uvijanja). Primjeri trostrukih spirala uključuju [[trostruki lanac DNK|trostruku DNK]],<ref>{{cite book | vauthors = Bernués J, Azorín F | chapter = Triple-Stranded DNA | title = Nucleic Acids and Molecular Biology | volume = 9 | date = 1995 | pages = 1–21 | publisher = Springer | location = Berlin, Heidelberg | doi = 10.1007/978-3-642-79488-9_1 | isbn = 978-3-642-79490-2 }}</ref> trostruku [[RNK]],<ref>{{cite journal | vauthors = Buske FA, Mattick JS, Bailey TL | title = Potential in vivo roles of nucleic acid triple-helices | journal = RNA Biology | volume = 8 | issue = 3 | pages = 427–439 | date = maj 2011 | pmid = 21525785 | pmc = 3218511 | doi = 10.4161/rna.8.3.14999 }}</ref> [[kolagenski heliks]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jH_SuLShWcC&pg=PA7|title=Collagen: Primer in Structure, Processing and Assembly| vauthors = Bächinger HP |date=3. 5. 2005|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-540-23272-8}}</ref> i proteine slične kolagenu. == Struktura == Trostruka spirala (heliks) naziva se tako jer se sastoji od tri zasebne spirale. Sve tri spirale dijele istu osu, ali ne zauzimaju isti prostor jer je svaka od njih ugaono pomaknuta oko te ose. Općenito, priroda trostruke spirale zavisi od vrste spirala koje je čine. Naprimjer: trostruka spirala sastavljena od tri lanca kolagena naziva se kolagenska trostruka spirala, dok se trostruka spirala sastavljena od tri lanca DNK naziva DNK trostruka spirala. Kao i kod drugih vrsta spirala, trostruke spirale imaju svoju orijentaciju (hiralnost): mogu biti desne ili lijeve. Desna spirala se oko svoje ose kreće u smjeru kazaljke na satu, od početka do kraja. Lijeva spirala je zrcalna slika desne spirale i kreće se oko ose u smjeru suprotnom od kazaljke na satu, od početka do kraja.<ref name="Kuriyan_2012">{{Cite book |title=The molecules of life: physical and chemical principles| vauthors = Kuriyan J, Konforti B, Wemmer D |isbn=978-0-8153-4188-8|location=New York | publisher = Garland Science, Taylor & Francis Group |oclc=779577263|date=25. 7. 2012}}</ref> Početak i kraj helikoidne molekule određuju se na osnovu određenih oznaka unutar molekula koje se ne mijenjaju lahko. Naprimjer: početak helikoidnog proteina je njegov [[N-terminal]], a početak jednog lanca DNK je njegov [[5'-kraj]].<ref name="Kuriyan_2012"/> Trostruka spirala [[kolagen]] asastoji se od tri kolagenska [[peptid]]a, od kojih svaki formira vlastitu lijevoruku poliprolinsku spiralu.<ref name="Shoulders_2009">{{cite journal | vauthors = Shoulders MD, Raines RT | title = Collagen structure and stability | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 78 | pages = 929–958 | date = 2009 | pmid = 19344236 | pmc = 2846778 | doi = 10.1146/annurev.biochem.77.032207.120833 }}</ref> Kada se tri lanca povežu, trostruka spirala poprima desno orijentisanu konfiguraciju. Kolagenski peptid sastoji se od ponavljajućih sekvenci [[glicin|Gly]]-X-Y, pri čemu je drugi ostatak (X) obično [[prolin|Pro]], a treći (Y) hidroksiprolin.<ref name="Shoulders_2009"/><ref name="Fidler_2018">{{cite journal | vauthors = Fidler AL, Boudko SP, Rokas A, Hudson BG | title = The triple helix of collagens - an ancient protein structure that enabled animal multicellularity and tissue evolution | journal = Journal of Cell Science | volume = 131 | issue = 7 | pages = jcs203950 | date = april 2018 | pmid = 29632050 | pmc = 5963836 | doi = 10.1242/jcs.203950 }}</ref> Trostruka spirala DNK sastoji se od tri zasebna lanca DNK, pri čemu je svaki orijentisan tako da se šećerno-fosfatni skelet nalazi na vanjskoj strani spirale, a baze na njenoj unutrašnjoj strani. Baze predstavljaju dio molekule koji je najbliži osi trostruke spirale, dok je skelet dio molekule koji je od te osi najudaljeniji. Treći lanac zauzima veliki žlijeb relativno uobičajene dvolančane DNK.<ref name="Jain_2008">{{cite journal | vauthors = Jain A, Wang G, Vasquez KM | title = DNA triple helices: biological consequences and therapeutic potential | journal = Biochimie | volume = 90 | issue = 8 | pages = 1117–1130 | date = august 2008 | pmid = 18331847 | pmc = 2586808 | doi = 10.1016/j.biochi.2008.02.011 }}</ref> Baze u tripleks DNK raspoređene su tako da se uparuju prema šemi uparivanja baza po [[Hoogsteenov bazni par|Hoogsteenu]].<ref>{{cite journal | vauthors = Duca M, Vekhoff P, Oussedik K, Halby L, Arimondo PB | title = The triple helix: 50 years later, the outcome | journal = Nucleic Acids Research | volume = 36 | issue = 16 | pages = 5123–5138 | date = septembar 2008 | pmid = 18676453 | pmc = 2532714 | doi = 10.1093/nar/gkn493 }}</ref> Slično tome, trostruke spirale RNK nastaju kada jednolančana RNK formira vodikove veze sa RNK dupleksom; dupleks se sastoji od Watson-Crickovog uparivanja baza, dok se treći lanac vezuje putem Hoogsteenovog uparivanja baza.<ref name="Conrad_2014">{{cite journal | vauthors = Conrad NK | title = The emerging role of triple helices in RNA biology | journal = Wiley Interdisciplinary Reviews. RNA | volume = 5 | issue = 1 | pages = 15–29 | date = 2014 | pmid = 24115594 | pmc = 4721660 | doi = 10.1002/wrna.1194 }}</ref> == Faktori stabilizacije == Kolagenska trostruka spirala posjeduje nekoliko karakteristika koje povećavaju njenu stabilnost. Kada se prolin ugradi na Y-poziciju u sekvenci Gly-X-Y, on podliježe [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijskoj modifikaciji]] pri čemu nastaje [[hidroksiprolin]].<ref>{{cite journal | vauthors = Brodsky B, Persikov AV | title = Molecular structure of the collagen triple helix | journal = Advances in Protein Chemistry | volume = 70 | pages = 301–339 | date = 1. 1. 2005 | pmid = 15837519 | doi = 10.1016/S0065-3233(05)70009-7 | isbn = 978-0-12-034270-9 | s2cid = 20879450 }}</ref> Hidroksiprolin može stupati u povoljne interakcije s vodom, što stabilizuje trostruku heliksnu strukturu, budući da su ostaci na poziciji Y dostupni rastvaraču unutar te strukture. Pojedinačne helikse također drži na okupu opsežna mreža amid-[[amid]] vodikovih veza formiranih između lanaca; svaka od ovih veza doprinosi sa približno -2 kcal/mol ukupnoj slobodnoj energiji trostruke helikse.<ref name="Shoulders_2009" /> Formiranje superheliksa ne samo da štiti ključne ostatke [[glicin]]a u unutrašnjosti helikse, već također štiti cjelokupan protein od proteolize.<ref name="Fidler_2018" /> Trostruko heliksi DNK i RNK stabilizirani su mnogim istim silama koje stabiliziraju dvolančane DNK helikse. Budući da su nukleotidne baze orijentirane prema unutrašnjosti helikse, bliže njenoj osi, one stupaju u vodukove veze s drugim bazama. Povezane baze u središtu istiskuju vodu, zbog čega je [[hidrofobni efekat]] posebno važan za stabilizaciju trostrukih DNK heliksa.<ref name="Kuriyan_2012" /> == Biološka uloga == === Proteini === Članovi natporodice kolagena predstavljaju glavne komponente [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]]. Trostruka heliksna struktura osigurava čvrstoću i stabilnost kolagenih vlakana, pružajući veliku otpornost na zatezna naprezanja. Krutost kolagenih vlakana važan je faktor koji omogućava podnošenje većine mehaničkih naprezanja, čineći kolagen idealnim proteinom za makromolekularni transport i pružanje sveukupne strukturne potpore u cijelom tijelu.<ref name="Fidler_2018" /> === DNK === Postoje određene [[oligonukleotid]]ne sekvence, poznate kao oligonukleotidi koji formiraju triplekse (TFO), koje se mogu vezati za dužu molekulu dvolančane DNK i formirati tripleks; TFO-i mogu inaktivirati gen ili podstaknuti nastanak [[mutacija]].<ref name="Jain_2008"/> Budući da se TFO-i mogu vezati samo za određena mjesta unutar veće molekule, istraživači prvo moraju utvrditi može li se TFO vezati za ciljani gen. Za poboljšanje ovog procesa ponekad se koristi tzv. [[uvrnuta interkalirajuća nukleinska kiselina]] (engl. ''twisted intercalating nucleic acid''). Mapiranje TFO-TTS parova na nivou cijelog [[genom]]a, putem sekvenciranja, predstavlja koristan način za proučavanje DNK koja formira triplekse u cijelom genomu, uz upotrebu biblioteke oligonukleotida. === RNK === Posljednjih godina biološka funkcija RNK tripleksa postaje predmetom intenzivnijeg proučavanja. Neke od njenih uloga uključuju povećanje stabilnosti, translaciju, uticaj na vezivanje liganada, kao i katalizu. Jedan primjer uticaja trostruke spirale na vezivanje liganda jeste kod SAM-II riboprekidača (riboswitcha), gdje trostruka spirala formira mjesto vezivanja koje specifično prihvata ''[[S-adenozilmetionin]]'' (SAM).<ref name="Conrad_2014"/> Ribonukleoproteinski kompleks [[telomeraza]], odgovoran za replikaciju krajeva DNK ([[telomera]]), također sadrži tripleks RNK za koju se smatra da je neophodna za pravilno funkcionisanje telomeraze.<ref name="Conrad_2014" /><ref>{{cite journal | vauthors = Theimer CA, Blois CA, Feigon J | title = Structure of the human telomerase RNA pseudoknot reveals conserved tertiary interactions essential for function | journal = Molecular Cell | volume = 17 | issue = 5 | pages = 671–682 | date = mart 2005 | pmid = 15749017 | doi = 10.1016/j.molcel.2005.01.017 | doi-access = free }}</ref> Trostruka spirala na [[3'-kraj]]u dugih nekodirajućih RNK, PAN i [[MALAT1]], služi za stabilizaciju RNK, štiteći [[poli(A)-rep]] od deadenilacije, što posljedično utiče na njihove funkcije u virusnoj patogenezi i brojnim vrstama raka kod ljudi.<ref name="Conrad_2014" /><ref>{{cite journal | vauthors = Brown JA, Bulkley D, Wang J, Valenstein ML, Yario TA, Steitz TA, Steitz JA | title = Structural insights into the stabilization of MALAT1 noncoding RNA by a bipartite triple helix | journal = Nature Structural & Molecular Biology | volume = 21 | issue = 7 | pages = 633–640 | date = juli 2014 | pmid = 24952594 | pmc = 4096706 | doi = 10.1038/nsmb.2844 }}</ref> Pored toga, trostruke spirale RNK mogu stabilizovati iRNK, formiranjem džepa za vezivanje poli(A) repa na 3'-kraju.<ref>{{cite journal | vauthors = Torabi SF, Vaidya AT, Tycowski KT, DeGregorio SJ, Wang J, Shu MD, Steitz TA, Steitz JA | display-authors = 6 | title = RNA stabilization by a poly(A) tail 3'-end binding pocket and other modes of poly(A)-RNA interaction | journal = Science | volume = 371 | issue = 6529 | date = februar 2021 | pmid = 33414189 | pmc = 9491362 | doi = 10.1126/science.abe6523 | s2cid = 231195473 }}</ref> == Računarski alati == === TDF (Triplex Domain Finder) === TDF je paket zasnovan na programskom jeziku [[Python (programski jezik)|Python]] <ref>{{cite journal | vauthors = Kuo CC, Hänzelmann S, Sentürk Cetin N, Frank S, Zajzon B, Derks JP, Akhade VS, Ahuja G, Kanduri C, Grummt I, Kurian L, Costa IG | display-authors = 6 | title = Detection of RNA-DNA binding sites in long noncoding RNAs | journal = Nucleic Acids Research | volume = 47 | issue = 6 | pages = e32 | date = april 2019 | pmid = 30698727 | doi = 10.1093/nar/gkz037 | pmc = 6451187 }}</ref> za predviđanje potencijala za formiranje RNK-DNK tripleksa. [[Softver]] započinje popisivanjem podniski između TFO-a i TTS-a, te koristi statističke testove kako bi utvrdio značajnost rezultata u odnosu na pozadinske vrijednosti. === Triplexfpp === Triplexfpp<ref>{{cite journal | vauthors = Zhang Y, Long Y, Kwoh CK | title = Deep learning based DNA:RNA triplex forming potential prediction | journal = BMC Bioinformatics | volume = 21 | issue = 1 | page = 522 | date = novembar 2020 | pmid = 33183242 | pmc = 7663897 | doi = 10.1186/s12859-020-03864-0 | doi-access = free }}</ref> ...zasniva se na metodama dubokog učenja. Ovaj procesni tok, zasnovan na programskom jeziku Python, može pomoći u predviđanju lncRNA molekula koje najvjerovatnije formiraju triplekse. Međutim, s obzirom na to da je broj lncRNA molekula dostupnih za obuku ograničen, predstoji još mnogo posla prije nego što se metode mašinskog i dubokog učenja budu mogle primijeniti. == Reference == {{reflist}} ==Vanjski linkovi== {{Spirale}} [[Kategorija:Krive]] [[Kategorija:Geometrijski oblici]] [[Kategorija:Heliksi]] [[Kategorija:Proteinski strukturni motivi]] 6qmidtr87k9cn98qxfgfs1fjho9on0f Point of No Return (album Franka Sinatre) 0 539012 3939369 3937639 2026-11-06T20:43:16Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939369 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Point of No Return | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatrapointofnoreturn.jpg | objavljen = 5. mart 1962. | snimljen = 11-12. septembar 1961. | mjesto = [[Los Angeles]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 39:19 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Sinatra and Strings]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''Point of No Return''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[Sinatra and Swingin' Brass]]''<br/>(1962) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r26325}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite book |last=Larkin |first=Colin |author-link=Colin Larkin |year=2006 |title=Encyclopedia of Popular Music |title-link=Encyclopedia of Popular Music |edition=4th |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[New Record Mirror]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Watson |first=Jimmy |date=28. 7. 1962 |title=Frank Sinatra: ''Point Of No Return'' |url=https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/62/Record-Mirror-1962-07-28-S-OCR.pdf |magazine=[[New Record Mirror]] |issue=72 |page=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401224508/https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/62/Record-Mirror-1962-07-28-S-OCR.pdf |archive-date=1. 4. 2022 |access-date=5. 8. 2022}}</ref> | zbirna4 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna4ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Point of No Return''''' dvadesetpeti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je u martu 1962. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Kao što sam naslov sugeriše, ovaj album sadrži posljednje originalne snimke koje je Sinatra napravio za Capitol Records prije prelaska u vlastitu izdavačku kuću, [[Reprise Records]], gdje je imao veću umjetničku slobodu. Ipak, Sinatra se kasnije vratio u Capitol kako bi snimio albume ''[[Duets (Frank Sinatra)|Duets]]'' (1993) i ''[[Duets II (Frank Sinatra)|Duets II]]'' (1994). Sinatra je sa izdavačkom kućom Reprise počeo snimati još 1960, a do trenutka kada su održana ova snimanja, već je objavio albume ''[[Ring-a-Ding-Ding!]]'', ''[[I Remember Tommy]]'' i ''[[Sinatra Swings]]''. Ovaj album snimio je tokom ubrzanog dvodnevnog procesa u septembru 1961, kako bi ispunio ugovorne obaveze. Album je ipak predstavljao poseban događaj, jer je ponovo spojio Sinatru s [[Axel Stordahl|Axelom Stordahlom]] – aranžerom i dirigentom koji mu je pomogao da postane zvijezda dok su sarađivali u izdavačkoj kući [[Columbia Records]] tokom 1940-ih. Sinatra je požurivao snimanje kako bi ispunio obaveze prema Capitolu, što je uznemirilo Stordahla. Budući da je Stordahl radio aranžmane i za Sinatrino prvo snimanje u Capitolu još 1953, njegovo prisustvo ovdje simboliziralo je svojevrsni završetak Sinatrine ere u toj izdavačkoj kući. Zanimljivo je napomenuti da je Sinatra iste godine, u razmaku od samo nekoliko mjeseci, snimio još jednu verziju pjesme "I'll Be Seeing You" za album ''I Remember Tommy'', objavljen pod okriljem kuće Reprise. == Spisak pjesama == {{Track listing | title1 = [[(Ah, the Apple Trees) When the World Was Young]] | writer1 = {{hlist|[[Johnny Mercer]]|M. Philippe-Gerard|Angele Marie T. Vannier}} | length1 = 3:48 | title2 = [[I'll Remember April (pjesma)|I'll Remember April]] | writer2 = {{hlist|[[Don Raye]]|[[Gene de Paul]]|Patricia Johnston}} | length2 = 2:50 | title3 = [[September Song]] | writer3 = {{hlist|[[Kurt Weill]]|[[Maxwell Anderson]]}} | length3 = 4:21 | title4 = [[A Million Dreams Ago]] | writer4 = {{hlist|Lew Quadling|[[Eddy Howard|Eddie Howard]]|[[Dick Jurgens]]}} | length4 = 2:41 | title5 = [[I'll See You Again]] | writer5 = [[Noël Coward]] | length5 = 2:44 | title6 = [[There Will Never Be Another You]] | writer6 = {{hlist|[[Mack Gordon]]|[[Harry Warren]]}} | length6 = 3:09 | title7 = [[Somewhere Along the Way]] | writer7 = {{hlist|Kurt Adams|Sammy Gallop}} | length7 = 3:01 | title8 = [[It's a Blue World]] | writer8 = {{hlist|[[Robert Wright (pisac)|Bob Wright]]|[[Chet Forrest]]}} | length8 = 2:49 | title9 = [[These Foolish Things (Remind Me of You)]] | writer9 = {{hlist|[[Jack Strachey]]|[[Harry Link]]|[[Eric Maschwitz|Holt Marvell]]}} | length9 = 3:59 | title10 = [[As Time Goes By (song)|As Time Goes By]] | writer10 = [[Herman Hupfeld]] | length10 = 3:17 | title11 = [[I'll Be Seeing You (pjesma)|I'll Be Seeing You]] | writer11 = {{hlist|[[Sammy Fain]]|[[Irving Kahal]]}} | length11 = 2:47 | title12 = [[Memories of You]] | writer12 = {{hlist|[[Eubie Blake]]|[[Andy Razaf]]}} | length12 = 3:53 | total_length = 39:19 }} {{Track listing | headline = Dodatne pjesme na CD reizdanju | title13 = [[Day In, Day Out (1939)|Day In, Day Out]] | writer13 = {{hlist|[[Rube Bloom]]|Mercer}} | length13 = 3:19 | title14 = [[Don't Make a Beggar of Me]] | writer14 = [[Al Sherman]] | length14 = 3:05 | title15 = [[Lean Baby]] | writer15 = {{hlist|[[Billy May]]|[[Roy Alfred]]}} | length15 = 2:35 | title16 = [[I'm Walking Behind You]] | writer16 = [[Billy Reid (tekstopisac)|Billy Reid]] | length16 = 2:57 | total_length = 51:15 }} Dodatne pjesme predstavljaju ostatak Sinatrinog rada s Axelom Stordahlom za izdavačku kuću Capitol Records. Ove pjesme snimljene su tokom Sinatrinog prvog studijskog sesije za Capitol u aprilu 1953, a producent im je bio [[Voyle Gilmore]]. == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Axel Stordahl]] – aranžman, dirigent * [[Heinie Beau]] – "aranžer iz sjene" * [[Conrad Gozzo]] – vodeća truba == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000198053| label= Point of No Return| access-date= 14:21, 28 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144081-Frank-Sinatra-Point-Of-No-Return Point of No Return]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] h8scwgz4wqtlmibhxk20mej03taax1i Sinatra and Swingin' Brass 0 539014 3939388 3937707 2026-11-06T20:56:40Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939388 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra and Swingin' Brass | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraandswinginbrass.jpg | objavljen = 1962. | snimljen = 10-11. april 1962. | mjesto = [[Los Angeles]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 30:06 | izdavač = [[Reprise Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Point of No Return (album Franka Sinatre)|Point of No Return]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''Sinatra and Swingin' Brass''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[Sinatra Sings of Love and Things]]''<br/>(1962) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|2.5|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r26420}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book |last=Larkin |first=Colin |author-link=Colin Larkin |year=2006 |title=Encyclopedia of Popular Music |title-link=Encyclopedia of Popular Music |edition=4th |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195313734}}</ref> | zbirna3 = ''[[DownBeat]]'' | zbirna3ocjena = {{rating|2|5}}<ref name=":0">{{Cite journal |last=Garnder |first=Barbara |date=22. 11. 1962 |title=Record Reviews |journal=[[DownBeat]] |volume=29 |issue=29 |pages=39}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra and Swingin' Brass''''' dvadesetšesti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1962. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. Ovo je prvi put da je Sinatra sarađivao s aranžerom i kompozitorom [[Neal Hefti|Nealom Heftijem]] na nekom albumu, nakon sesije snimanja održane u aprilu 1962, koja je bila posvećena isključivo snimanju singla. Za album ''Sinatra and Swingin' Brass'', pjevač je ponovo snimio niz pjesama koje je ranije zabilježio za izdavačku kuću [[Capitol Records|Capitol]]. Pjesme "[[They Can't Take That Away from Me]]" i "[[I Get a Kick Out of You]]" snimljene su osam godina ranije za album ''[[Songs for Young Lovers]]'', "[[You Brought a New Kind of Love to Me]]" šest godina ranije za ''[[Songs for Swingin' Lovers!]]'', a "[[At Long Last Love]]" pet godina ranije za album ''[[A Swingin' Affair!]]'' == Spisak pjesama == {{Track listing | title1 = [[Goody Goody]] | writer1 = {{hlist|[[Johnny Mercer]]|[[Matty Malneck]]}} | length1 = 1:47 | title2 = [[They Can't Take That Away from Me]] | writer2 = {{hlist|[[George Gershwin]]|[[Ira Gershwin]]}} | length2 = 2:41 | title3 = [[At Long Last Love (pjesma)|At Long Last Love]] | writer3 = [[Cole Porter]] | length3 = 2:14 | title4 = [[I'm Beginning to See the Light]] | writer4 = {{hlist|[[Johnny Hodges]]|[[Harry James]]|[[Duke Ellington]]|[[Don George]]}} | length4 = 2:34 | title5 = [[Don'cha Go 'Way Mad]] | writer5 = {{hlist|[[Jimmy Mundy]]|[[Al Stillman]]|[[Illinois Jacquet]]}} | length5 = 3:12 | title6 = [[I Get a Kick Out of You]] | writer6 = Porter | length6 = 3:14 | title7 = [[Tangerine (1941)|Tangerine]] | writer7 = {{hlist|[[Victor Schertzinger]]|[[Johnny Mercer]]}} | length7 = 2:03 | title8 = [[Love Is Just Around the Corner]] | writer8 = {{hlist|Lewis E. Gensler|[[Leo Robin]]}} | length8 = 2:27 | title9 = [[Ain't She Sweet]] | writer9 = {{hlist|[[Milton Ager]]|[[Jack Yellen]]}} | length9 = 2:07 | title10 = [[Serenade In Blue]] | writer10 = {{hlist|[[Harry Warren]]|[[Mack Gordon]]}} | length10 = 2:58 | title11 = [[I Love You (Cole Porter)|I Love You]] | writer11 = Porter | length11 = 2:16 | title12 = [[Pick Yourself Up]] | writer12 = {{hlist|[[Jerome Kern]]|[[Dorothy Fields]]}} | length12 = 2:33 | title13 = [[Everybody's Twistin']] | writer13 = {{hlist|[[Rube Bloom]]|[[Ted Koehler]]}} | length13 = 2:31 | title14 = [[Nothing But the Best]] | writer14 = Johnny Rotella | length14 = 3:00 | title15 = [[You Brought a New Kind of Love to Me]] | writer15 = {{hlist|[[Sammy Fain]]|[[Irving Kahal]]|Pierre Norman Connor}} | length15 = 2:38 | total_length = 38:15 }} Posljednja pjesma bila je dodatna numera uvrštena u CD izdanje iz 1992. i nije bila dio originalnog albuma. U seriji remasterovanih izdanja "Entertainer of the Century" iz 1998, spisak pjesama vraćen je na onaj iz originalnog izdanja iz 1962. == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Neal Hefti]] – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000083435| label= Sinatra and Swingin' Brass| access-date= 14:41, 28 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/364177-Frank-Sinatra-Sinatra-And-Swingin-Brass Sinatra and Swingin' Brass]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] oyws7npel1e317192vmgd0efvvo22pl Sinatra Sings of Love and Things 0 539020 3939385 3937709 2026-11-06T20:56:31Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939385 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra Sings of Love and Things | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = SinatraSingsOfLoveAndThings.jpg | objavljen = 2. juli 1962. | snimljen = 13. august 1957 - 6. mart 1962. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 32:59 | izdavač = [[Capitol Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Sinatra and Swingin' Brass]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''Sinatra Sings of Love and Things''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[All Alone (album Franka Sinatre)|All Alone]]''<br/>(1962) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r26426}}</ref> | zbirna2 = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|2|5}}<ref>{{Cite magazine |last=Aiken |first=Kit |date=novembar 2003 |title=Croon squad |magazine=[[Uncut (magazine)|Uncut]] |page=92 |issue=20}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra Sings... of Love and Things''''' peti je [[kompilacijski album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 1962. objavila izdavačka kuća [[Capitol Records]]. Ovo je peta kompilacija singlova i B-strana objavljenih za izdavačku kuću Capitol. Sve pjesme dostupne su u kolekciji ''[[The Complete Capitol Singles Collection]]'', osim "[[I Gotta Right to Sing the Blues]]" – posljednje pjesme koju je Sinatra snimio za Capitol (a koja se pojavljuje kao dodatna numera na CD reizdanju albuma ''[[Come Swing with Me!]]'') – te pjesme "[[The Nearness of You]]", koja se nalazi kao dodatna numera na CD reizdanju albuma ''[[Nice 'n' Easy]]'' (snimljena je tokom sesija za taj album). Album je također objavljen u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] kao dio kolekcije od 21 CD-a pod nazivom ''[[The Capitol Years]]''. Na poleđini omota originalne LP ploče iz 1962. postoji greška. U samom vrhu piše: "„Dvanaest sjajnih izvedbi koje nikada ranije nisu bile dostupne na jednom albumu!", iako se završna pjesma, "Something Wonderful Happens in Summer", zapravo pojavljuje na kompilacijskoj LP ploči iz 1958, ''[[This Is Sinatra Volume 2]]''. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = 32:49 | naziv1 = [[The Nearness of You]] | trajanje1 = 2:44 | bilješka1 = [[Hoagy Carmichael]], [[Ned Washington]] | naziv2 = Hidden Persuasion | trajanje2 = 2:26 | bilješka2 = Wainwright Churchill III | naziv3 = The Moon Was Yellow | trajanje3 = 3:02 | bilješka3 = [[Fred E. Ahlert]], [[Edgar Leslie]] | naziv4 = [[I Love Paris]] | trajanje4 = 1:52 | bilješka4 = [[Cole Porter]] | naziv5 = Monique | trajanje5 = 3:18 | bilješka5 = [[Sammy Cahn]], [[Elmer Bernstein]] | naziv6 = [[Chicago (1957 song)|Chicago]] | trajanje6 = 2:12 | bilješka6 = [[Fred Fisher]] | naziv7 = Love Looks So Well on You | trajanje7 = 2:41 | bilješka7 = [[Lew Spence]], [[Alan and Marilyn Bergman|Marilyn Keith]], [[Alan and Marilyn Bergman|Alan Bergman]] | naziv8 = Sentimental Baby | trajanje8 = 2:38 | bilješka8 = Spence, Keith, Bergman | naziv9 = [[Mr. Success]] | trajanje9 = 2:42 | bilješka9 = [[Frank Sinatra]], Edwin Greines, [[Hank Sanicola]] | naziv10 = They Came to Cordura | trajanje10 = 3:02 | bilješka10 = [[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv11 = [[I Gotta Right to Sing the Blues]] | trajanje11 = 3:00 | bilješka11 = [[Harold Arlen]], [[Ted Koehler]] | naziv12 = Something Wonderful Happens in Summer | trajanje12 = 3:12 | bilješka12 = [[Joe Bushkin]], [[John DeVries]] }} == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer/dirigent * [[Felix Slatkin]] – aranžer/dirigent * [[Skip Martin]] – aranžer * [[Irv Cottler]] – bubnjevi, udaraljke == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000319368| label= Sinatra Sings of Love and Things| access-date= 09:32, 29 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144097-Frank-Sinatra-Sinatra-SingsOf-Love-And-Things Sinatra Sings of Love and Things]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Capitol Recordsa]] ga6p3r2lbfxqu0rhg04v3fgvhv0iuz2 All Alone (album Franka Sinatre) 0 539022 3939284 3937711 2026-11-06T20:19:41Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939284 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = All Alone | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatraallalone.jpg | objavljen = oktobar 1962. | snimljen = 15-17. januar 1962. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 37:28 | izdavač = [[Reprise Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Sinatra Sings of Love and Things]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''All Alone''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[Sinatra Sings Great Songs from Great Britain]]''<br/>(1962) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|2.5|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r26276}}</ref> | zbirna2 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna3 = ''[[New Record Mirror]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last= Watson|first= Jimmy |date=25. 5. 1963 |title=Frank Sinatra: ''All Alone'' |url=https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-05-25-S-OCR.pdf |magazine=[[New Record Mirror]] |issue=115 |page=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401224759/https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-05-25-S-OCR.pdf |archive-date=1. 4. 2022 |access-date=5. 8. 2022}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''All Alone''''' dvadesetsedmi [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je oktobra 1962. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. Prvobitno je album trebao nositi naziv ''Come Waltz with Me''. Iako su taj naslov, kao i istoimena pjesma napisana posebno za album, odbačeni prije njegovog objavljivanja, album je ostao dostojanstvena zbirka valcera, koje je aranžirao i kojima je dirigirao [[Gordon Jenkins]]. Naslovna pjesma iz prvobitne zamisli uvrštena je kao dodatna numera na izdanju albuma na CD-u iz 1992. Bio je to prvi studijski album Franka Sinatre još od 1950. koji nije dospio među dvadeset najprodavanijih u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Sve pjesme na albumu su tzv. ''torch songs'' – melanholične pjesme o neuzvraćenoj ili izgubljenoj ljubavi – što objašnjava naziv albuma koji sugeriše usamljenost. Pet pjesama napisao je [[Irving Berlin]]. Naslovnica albuma predstavlja isječak slike koja je visila u Sinatrinoj kući u [[Palm Springs]]u. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | naslov = Strana 1 | naziv1 = [[All Alone (Irving Berlin song)|All Alone]] | trajanje1 = 2:42 | bilješka1 = [[Irving Berlin]] | naziv2 = [[The Boy Next Door (song)|The Girl Next Door]] | trajanje2 = 3:18 | bilješka2 = [[Hugh Martin]], [[Ralph Blane]] | naziv3 = [[Are You Lonesome Tonight?]] | trajanje3 = 3:31 | bilješka3 = [[Roy Turk]], [[Lou Handman]] | naziv4 = [[Charmaine (song)|Charmaine]] | trajanje4 = 3:17 | bilješka4 = [[Erno Rapee]], [[Lew Pollack]] | naziv5 = [[What'll I Do]] | trajanje5 = 3:15 | bilješka5 = [[Irving Berlin]] | naziv6 = [[When I Lost You]] | trajanje6 = 3:43 | bilješka6 = [[Irving Berlin]] }} {{Spisak pjesama | naslov = Strana 2 | naziv1 = [[Oh, How I Miss You Tonight]] | trajanje1 = 3:21 | bilješka1 = [[Benny Davis]], [[Joe Burke (composer)|Joe Burke]], [[Mark Fisher (songwriter)|Mark Fisher]] | naziv2 = Indiscreet | trajanje2 = 3:52 | bilješka2 = [[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv3 = [[Remember (Irving Berlin song)|Remember]] | trajanje3 = 3:23 | bilješka3 = [[Irving Berlin]] | naziv4 = [[Together (1928 song)|Together]] | trajanje4 = 3:21 | bilješka4 = [[B.G. DeSylva]], [[Lew Brown]], [[Ray Henderson]], Stephen Ballantine | naziv5 = The Song is Ended (But The Melody Lingers On) | trajanje5 = 3:25 | bilješka5 = [[Irving Berlin]] }} Dodatne pjesme na CD reizdanju koje nisu bile uključene u originalno izdanje iz 1962: * "Come Waltz With Me" (Cahn, Van Heusen) – 2:53 == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Gordon Jenkins]] – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000081561| label= All Alone| access-date= 09:57, 29. 10. 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/382751-Frank-Sinatra-All-Alone All Alone]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] g8tzmn4ysuuivbh5hjj4zx9vjgvevio Slušaj mater (Edo Maajka) 0 539038 3939393 3937861 2026-11-06T20:57:03Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939393 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | | Ime = Slušaj mater | Tip izdanja = Album | Artist = [[Edo Maajka]] | Cover = EdoMaajka-SlusajMater.jpg | Background = orange | Izdat = 2002. | Produciran = 2001-2002. | Žanr = [[Rap]] | Dužina = 74:22 | Kuća = [[Fm Jam]] (Bosna i Hercegovina) [[Menart]] (Hrvatska) [[Bassivity Music]] (Srbija) | Producent(i) = Koolade, Dash, Shot | Kritike = | Prošli album = | Ovaj album = '''''Slušaj mater'''''<br/>(2002) | Sljedeći album = ''[[No sikiriki (Edo Maajka)|No sikiriki]]''<br/>(2004) }} '''Slušaj mater''' debitantski je album [[Edo Maajka|Ede Maajke]], objavljen 2002.<ref>{{Cite web | title=Edo Maajka - Slušaj Mater {{!}} Releases {{!}} Discogs | url=https://www.discogs.com/master/425424-Edo-Maajka-Slu%C5%A1aj-Mater | archive-url=https://web.archive.org/web/20230607160720/https://www.discogs.com/master/425424-Edo-Maajka-Slu%C5%A1aj-Mater | access-date=26. 12. 2024 | archive-date=7. 6. 2023}}</ref> Postigao je značajnu popularnost, te je bio prvi rap album koji je osvojio muzičku nagradu [[Indexi (nagrada)|Davorin]] za najbolji album godine. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = Intro | trajanje1 = 0:29 | bilješka1 = | naziv2 = Slušaj Mater | trajanje2 = 4:29 | bilješka2 = | naziv3 = Minimalni Rizik | trajanje3 = 5:09 | bilješka3 = | naziv4 = Rado Viđen | trajanje4 = 4:18 | bilješka4 = | naziv5 = Jesmo'l Sami | trajanje5 = 4:56 | bilješka5 = | naziv6 = Saletova Osveta | trajanje6 = 4:05 | bilješka6 = | naziv7 = Prikaze | trajanje7 = 4:52 | bilješka7 = | naziv8 = Recitacija | trajanje8 = 1:24 | bilješka8 = | naziv9 = Mahir I Alma | trajanje9 = 4:49 | bilješka9 = | naziv10 = Faca Intro | trajanje10 = 0:36 | bilješka10 = | naziv11 = Faca | trajanje11 = 3:13 | bilješka11 = | naziv12 = Znaš Me Intro | trajanje12 = 0:19 | bilješka12 = | naziv13 = Znaš Me | trajanje13 = 4:38 | bilješka13 = | naziv14 = Šverc Komerc | trajanje14 = 3:59 | bilješka14 = | naziv15 = De-ža-vu | trajanje15 = 4:27 | bilješka15 = | naziv16 = Šank | trajanje16 = 5:04 | bilješka16 = | naziv17 = Pare, Pare | trajanje17 = 3:26 | bilješka17 = | naziv18 = Molitva | trajanje18 = 4:53 | bilješka18 = | naziv19 = Za I Protiv | trajanje19 = 3:39 | bilješka19 = | naziv20 = Nemoj Se Bojat | trajanje20 = 4:22 | bilješka20 = | naziv21 = Outro | trajanje21 = 1:05 | bilješka21 = }} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{AllMusic | class= album| id=mw0001588204| label= Slušaj mater| access-date= 14:39, 29 October 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/425424-Edo-Maajka-Slu%C5%A1aj-Mater Slušaj mater]'' na ''[[Discogs]]-u'' [[Kategorija:Albumi iz 2002.]] [[Kategorija:Albumi Ede Maajke]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Menarta]] pf87sfxd10j5jqki9vkj1rrhixmnzms Balkansko a naše 0 539043 3939291 3937881 2026-11-06T20:21:08Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939291 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | | Ime = Balkansko a naše | Tip izdanja = Album | Artist = [[Edo Maajka]] | Cover = Balkankoanase.jpg | Background = green | Izdat = 25. mart 2008. | Produciran = oktobar 2007 - april 2008. | Žanr = [[Hip-hop muzika]] | Dužina = 54:38 | Kuća = [[Menart]], [[FMJAM]], [[Multimedia Records]] | Producent(i) = Edo Maajka, Koolade, Dj Knowhow | Kritike = | Prošli album = ''[[Stig'o ćumur (Edo Maajka)|Stig'o ćumur]]''<br/>(2006) | Ovaj album = ''Balkansko a naše''<br/>(2008) | Sljedeći album = ''[[Spomen ploča]]''<br/>(2010) }} '''Balkansko a naše''' jest četvrti album bosanskohercegovačkog repera [[Edo Maajka|Ede Maajke]] koji su 25. marta 2008.<ref>[http://www.menart.si/index.php?album_id=4160 Balkansko a Naše]{{Dead link|date=juli 2026}} at [[Menart Records]].</ref> objavile diskografske kuće [[Menart]], [[FMJAM]] i [[Multimedia Records]]. Koolade je producirao cijeli album,<ref name=gansima>{{Cite web |title=EDO SA GANSIMA NA RADIJU 101 |url=http://www.menart.hr/index.php?news_id=4339 |date=19. 2. 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623214213/http://www.menart.hr/index.php?news_id=4339 |archive-date=23. 6. 2008 |website=[[Menart Records]]}}</ref> osim pjesme "Daj mi ljubav", koju je producirao DJ Knowhow. Prvi zvanični singl, "Pokradi lovu", objavila je izdavačka kuća FMJAM kao promotivni singl na svojoj zvaničnoj web-stranici. Drugi singl je "Gansi".<ref>[http://www.hayatproduction.com/ba/stream.php?sta=3&pid=159&kat=2 Hayat Production, 20 February 2008]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301222727/http://www.hayatproduction.com/ba/stream.php?sta=3&pid=159&kat=2 |date=1. 3. 2008 }}</ref> Treći singl je "Svi su ošli na more". Četvrti singl je "Sve prolazi", za koji je snimljen i muzički spot. Album je dospio na prvo mjesto hrvatske top-liste albuma.<ref>{{Cite web|url=http://www.topoftheshops.com.hr/|title=Top lista prodaje 13. tjedan 2008.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912193350/http://www.hdu-toplista.com/download.php?what=pdf_lista&id=27|archive-date=12. 9. 2016}}</ref> == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = 56:29 | naziv1 = Intro | trajanje1 = 2:49 | bilješka1 = | naziv2 = Daj Mi Ljubav | trajanje2 = 3:02 | bilješka2 = | naziv3 = Klimaj Glavom | trajanje3 = 3:55 | bilješka3 = | naziv4 = Ove Godine | trajanje4 = 3:44 | bilješka4 = | naziv5 = Gansi | trajanje5 = 3:41 | bilješka5 = | naziv6 = Pokradi Lovu | trajanje6 = 4:28 | bilješka6 = | naziv7 = Sve Prolazi | trajanje7 = 3:57 | bilješka7 = | naziv8 = Volim Te | trajanje8 = 4:18 | bilješka8 = | naziv9 = Ovaj Ritam Volim | trajanje9 = 3:09 | bilješka9 = | naziv10 = Veliki Medo | trajanje10 = 3:43 | bilješka10 = | naziv11 = Hag | trajanje11 = 4:00 | bilješka11 = | naziv12 = I Dalje Slušam | trajanje12 = 3:12 | bilješka12 = | naziv13 = Svi Su Ošli Na More | trajanje13 = 3:09 | bilješka13 = | naziv14 = Fmjam I Like | trajanje14 = 4:27 | bilješka14 = | naziv15 = Hvala Volim Vas Maajka | trajanje15 = 4:55 | bilješka15 = }} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.edomaajka.com Službena stranica Ede Maajke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206234542/http://www.edomaajka.com/ |date=6. 12. 2020 }} * ''[https://www.discogs.com/master/565114-Edo-Maajka-Balkansko-A-Na%C5%A1e Balkansko a naše]'' na ''[[Discogs]]-u'' [[Kategorija:Albumi iz 2008.]] [[Kategorija:Albumi Ede Maajke]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Menarta]] [[Kategorija:Albumi u izdanju FMJAMA]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Multimedia Recordsa]] b7038vy44e2nsthiikp6r3i3vu8tv9c Spomen ploča 0 539044 3939397 3937884 2026-11-06T20:57:29Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939397 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Spomen ploča | vrsta = [[Kompilacijski album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Edo Maajka|Ede Maajke]] | slika = | objavljen = 30. juni 2010. | snimljen = | mjesto = | studio = | žanr = [[Hip-hop muzika]] | trajanje = | izdavač = [[Menart]] | producent = Edo Maajka, Koolade, Dj Knowhow | prethodni_album = ''[[Balkansko a naše]]''<br/>(2008) | ovaj_album = ''Spomen ploča''<br/>(2010) | sljedeći_album = ''[[Štrajk mozga]]''<br/>(2012) }} '''Spomen ploča''' jest prvi [[kompilacijski album]] bosanskohercegovačkog repera [[Edo Maajka|Ede Maajke]] koji je 30. juna 2010. objavila diskografska kuća [[Menart]].<ref>{{Cite web|url=https://slobodnadalmacija.hr/kolumne/edo-maajka-spomen-ploca-104688|title=Slobodna Dalmacija - EDO MAAJKA Spomen ploča|date=13. 7. 2010|website=slobodnadalmacija.hr|access-date=29. 10. 2026}}</ref> == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = Ove Godine | trajanje1 = | bilješka1 = | naziv2 = Saletova | trajanje2 = | bilješka2 = | naziv3 = Jebo Vladu | trajanje3 = | bilješka3 = | naziv4 = Fotelja | trajanje4 = | bilješka4 = | naziv5 = Jesmo Li Sami | trajanje5 = | bilješka5 = | naziv6 = Prži Se Srce Moje | trajanje6 = | bilješka6 = Featuring – Dino Šaran | naziv7 = Ona Je Bomba | trajanje7 = | bilješka7 = | naziv8 = Ja Odo Krast | trajanje8 = | bilješka8 = | naziv9 = Trpaj Trpaj | trajanje9 = | bilješka9 = | naziv10 = Tata Mama | trajanje10 = | bilješka10 = | naziv11 = Care Samo Pare | trajanje11 = | bilješka11 = | naziv12 = Sretna Djeca | trajanje12 = | bilješka12 = | naziv13 = Oldskul | trajanje13 = | bilješka13 = | naziv14 = No Sikiriki No | trajanje14 = | bilješka14 = | naziv15 = Sve Prolazi Sve | trajanje15 = | bilješka15 = }} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.edomaajka.com Službena stranica Ede Maajke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206234542/http://www.edomaajka.com/ |date=6. 12. 2020 }} * ''[https://www.discogs.com/release/3332350-Edo-Maajka-Spomen-Plo%C4%8Da Spomen ploča]'' na ''[[Discogs]]-u'' [[Kategorija:Albumi iz 2010.]] [[Kategorija:Albumi Ede Maajke]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Menarta]] a17koy356xx4qf9a7m1izbsvbrcr5xe Oliver Tree 0 539048 3939442 3937921 2026-11-06T21:05:20Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939442 wikitext text/x-wiki '''Oliver Tree Nickell''' (29. juna 1993. – 14. juna 2026.) bio je američki kantautor, reper i muzičar. Klasificiran kao "muzičar koji prkosi žanrovima ",<ref>{{Cite web|url=https://www.revolvermag.com/music/oliver-tree-genre-defying-musician-dead-at-32/|title=OLIVER TREE, genre-defying musician, dead at 32|last=Adams|first=Gregory|website=Revolver|language=en-US|access-date=16. 6. 2026}}</ref> međunarodno priznanje postigao je svojim pjesmama "Life Goes On" 2021. i "Miss You" 2022. godine. Rođen u Santa Cruzu u Kaliforniji, Tree je potpisao ugovor s Atlantic Recordsom 2017. godine nakon što je njegova pjesma "When I'm Down" postala viralna . Svoj debitantski studijski album ''Ugly Is Beautiful'' objavio je u julu 2020. godine, koji je uključivao RIAA zlatne i platinaste singlove "Alien Boy", " Hurt ", "Miracle Man" i "Let Me Down". Tree je objavio svoj drugi studijski album, ''Cowboy Tears'', u februaru 2022.; svoj treći studijski album, ''Alone in a Crowd'', u septembru 2023.; i svoj četvrti studijski album, ''Love You Madly Hate You Badly'', u aprilu 2026. Tree je poginuo 14. juna 2026. godine u padu helikoptera u [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiru]], Brazil. Uzrok sudara se trenutno istražuje. nktlsh5f5b7ybdyefae9zvy6o7zssjz Astacin 0 539049 3939441 3937923 2026-11-06T21:05:17Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939441 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Symbol = Astacin | Name = Astacin | image = PDB 1qjj EBI.jpg | width = | caption = Struktura astacina s inhibitorom na bazi hidroksaminske kiseline | Pfam = PF01400 | Pfam_clan = CL0126 | InterPro = IPR001506 | SMART = | PROSITE = PDOC00129 | MEROPS = M12 | SCOP = 1ast | TCDB = | OPM family = | OPM protein = | CAZy = | CDD = cd04280 }} {{infokutija protein | Name = Astacin | Symbol = Astacin | EC_number = 3.4.24.21 | CAS_number = 143179-21-9 | GO_code = 0008533 | image =PDB 1ast EBI.jpg | width = | caption = }} '''Astacini'' porodica su višedomenskih [[metaloendopeptidaza]] koje se ili izlučuju ili su usidrene u membranu.<ref name="GR">{{cite journal | vauthors = Gomis-Rüth FX, Trillo-Muyo S, Stöcker W | title = Functional and structural insights into astacin metallopeptidases | journal = Biological Chemistry | volume = 393 | issue = 10 | pages = 1027–41 | date = oktobar 2012 | pmid = 23092796 | doi = 10.1515/hsz-2012-0149 | hdl-access = free | s2cid = 11098025 | hdl = 10261/87872 }}</ref> Ove metalopeptidaze pripadaju [[MEROPS]] porodici [[peptidaza]] M12, potporodici M12A (porodica astacina, klan MA(M)). [[Savijanje proteina|Strukturni sklop]] peptidaznog domena kod članova ove porodice sličan je onom kod [[termolizin]]a, koji predstavlja tipski primjer za klan MA; štaviše, predviđeni [[ostatak (hemija)|ostaci]] koji čine [[aktivno mjesto]] kod članova ove porodice, kao i kod termolizina, nalaze se unutar motiva HEXXH.<ref name="pmid7674922">{{cite book | vauthors = Rawlings ND, Barrett AJ | title = Proteolytic Enzymes: Aspartic and Metallo Peptidases | chapter = Evolutionary families of metallopeptidases | series = Methods in Enzymology | volume = 248 | pages = 183–228 | year = 1995 | pmid = 7674922 | doi = 10.1016/0076-6879(95)48015-3 | isbn = 9780121821494 }}</ref> Porodica astacina, koja pripada metaloendopeptidazama ([[EC broj|EC 3.4.24.21]]), obuhvata niz proteina prisutnih kod organizama od hidre do čovjeka, kako u zrelim sistemima, tako i u sistemima u razvoju.<ref name="pmid7670368">{{cite journal | vauthors = Bond JS, Beynon RJ | title = The astacin family of metalloendopeptidases | journal = Protein Science | volume = 4 | issue = 7 | pages = 1247–61 | date = juli 1995 | pmid = 7670368 | pmc = 2143163 | doi = 10.1002/pro.5560040701 }}</ref> Njihove funkcije uključuju aktivaciju [[faktor rasta|faktora rasta]], razgradnju polipeptida i preradu vanćelijskih proteina.<ref name="pmid7670368"/> Ovi proteini se sintetišu sa [[N-terminal]]nim signalnim sekvencama i sekvencama proenzima, a mnogi sadrže više domena smještenih [[C-terminal]]no u odnosu na domen proteaze. Oni se ili izlučuju iz ćelija ili su povezani sa [[ćelijska membrana|plazmatskom membranom]]. Molekula astacina poprima oblik bubrega, sa dubokim procjepom aktivnog mjesta između svojih N-terminalnih i C-terminalnih proteinskih domena.<ref name="pmid8445658">{{cite journal | vauthors = Gomis-Rüth FX, Stöcker W, Huber R, Zwilling R, Bode W | title = Refined 1.8 A X-ray crystal structure of astacin, a zinc-endopeptidase from the crayfish Astacus astacus L. Structure determination, refinement, molecular structure and comparison with thermolysin | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 229 | issue = 4 | pages = 945–68 | date = februar 1993 | pmid = 8445658 | doi = 10.1006/jmbi.1993.1098 }}</ref> Oon [[cink]]a, koji se nalazi na dnu procjepa, pokazuje jedinstven način vezivanja s pet koordinacijskih veza, uključujući tri ostatka [[histidin]]a, jedan [[tirozin]] i molekulu vode (koja je također vezana za [[karboksilat]]ni [[bočni lanac]] ostatka Glu93).<ref name="pmid8445658"/> [[N-terminal]]ni domen sastoji se od 2 [[alfa-heliks]]a i [[beta-list]]a sa pet lanaca. Cjelokupna topologija ovog domena zajednička je s [[arhetip]]skom cink-endopeptidazom, termolizinom. Domeni astacin-proteaza također dijele zajedničke karakteristike sa [[seralizin]]ima, [[matriksna metaloendopeptidaza|matriks-metaloendopeptidazama]] (MMP) i proteazama iz [[zmijski otrov|zmijskog otrova]]; one cijepaju [[peptidna veza|peptidne veze]] u [[polipeptid]]ima, kao što su B-lanac [[insulin]]a i [[bradikinin]], te u proteinima poput [[kazein]]a i [[želatin]]a; također posjeduju arilamidaznu aktivnost.<ref name="pmid7670368"/> ==Historija== Godine 1965. R. Zwilling je tokom svog doktorskog istraživanja primijetio da se onkosfera mišje trakavice ''Hymenolepis diminuta'' lako izleže ''[[in vitro]]'', u prisustvu probavnih sokova svog intermedijarnog domaćina, ''Tenebrio molitor'' (brašnar). Nakon razgradnje proteinske ovojnice, onkosfera je počela izvoditi svoje karakteristične pokrete kukicama. Isti efekat nije bilo moguće postići primjenom goveđeg [[tripsin]]a, što je nametnulo pitanje: kojim drugim [[proteaza]]ma [[beskičmenjaci]] vare proteine ​​iz svoje ishrane? U to vrijeme to je bilo nepoznato.<ref name = "Zwilling_1968">{{cite journal | vauthors = Zwilling R | title = Das Schlüpfen der ''Oncosphaere'' von ''Hymenolepis dimunuta'' (Cestoda) unter dem Einfluß einer native Proteine hydrolysierenden Endopeptidase. | journal = Zeitschrift für Naturforschung | volume = 23b | pages = 287–288 | date = 1968 | doi = 10.1515/znb-1968-0237 | s2cid = 84596011 | doi-access = free }}</ref> Iz malih kornjaša vrste ''Tenebrio beetles'' nije bilo moguće prikupiti dovoljno probavnog soka za opsežnija istraživanja. Međutim, iz velikih uzgoja riječnih rakova (''[[Astacus astacus]]'') bilo je moguće prikupiti do 100–200 ml želučanog soka od živih jedinki, uvođenjem staklenog kapilara kroz usni otvor u kardiju ([[želudac]]). Iz dobijene tamnosmeđe tečnosti, [[proteoliza|proteolitske]] frakcije su u visokoj mjeri prečišćene primjenom gel-filtracije, hromatografije anionske izmjene i afinitetne hromatografije. Ovako dobijeni liofilizirani (zamrzavanjem osušeni) materijal ostao je osnova za sva dalja istraživanja astacina iz riječnih rakova, uključujući utvrđivanje redoslijeda [[aminokiselina]], [[genom]]ske organizacije i prostorne konfiguracije. Na osnovu primarne strukture, jedna proteolitska frakcija iz roda ''Astacus'' očigledno je predstavljala nepoznat protein, te je nazvana ''astacin''.<ref name="Zwilling_1981">{{cite journal | vauthors = Zwilling R, Dörsam H, Torff HJ, Rödl J | title = Low molecular mass protease: evidence for a new family of proteolytic enzymes | journal = FEBS Letters | volume = 127 | issue = 1 | pages = 75–8 | date = maj 1981 | pmid = 6788602 | doi = 10.1016/0014-5793(81)80344-4 | s2cid = 31926929 | doi-access = free | bibcode = 1981FEBSL.127...75Z }}</ref><ref name="Titani_1987">{{cite journal | vauthors = Titani K, Torff HJ, Hormel S, Kumar S, Walsh KA, Rödl J, Neurath H, Zwilling R | display-authors = 6 | title = Amino acid sequence of a unique protease from the crayfish Astacus fluviatilis | journal = Biochemistry | volume = 26 | issue = 1 | pages = 222–6 | date = januar 1987 | pmid = 3548817 | doi = 10.1021/bi00375a029 }}</ref> In addition to astacin the crayfish possesses an invertebrate trypsin, but no pepsin.<ref name="Zwilling_1981" /><ref name="Titani_1987" /> Ubrzo nakon toga Wozney et al.<ref name="Wozney_1988">{{cite journal | vauthors = Wozney JM, Rosen V, Celeste AJ, Mitsock LM, Whitters MJ, Kriz RW, Hewick RM, Wang EA | display-authors = 6 | title = Novel regulators of bone formation: molecular clones and activities | journal = Science | volume = 242 | issue = 4885 | pages = 1528–34 | date = decembar 1988 | pmid = 3201241 | doi = 10.1126/science.3201241 | bibcode = 1988Sci...242.1528W }}</ref> pokazali su da je sekvenca astacina umetnuta u ljudski koštani morfogenetski protein (BMP), uz značajnu homologiju. == Članovi porodice astacina == Proteini koji sadrže domen astacina uključuju: *[[ASTL|Metalo-endopeptidaza slična astacinu]] (ASTL) *[[Koštani morfogenetski protein 1]] (BMP1) *[[MEP1A|Meprin A, podjedinica alfa]] (MEP1A) *[[MEP1B|Meprin A, podjedinica beta]] (MEP1B) *[[TLL1|Tolloidoliki protein 1]] (TLL1) *[[TLL2|Tolloidoliki protein 2]] (TLL2) == Reference == {{refspisak|2}} == Dodatni izvori == {{refbegin}} * {{cite book | veditors = Zwilling R, Stöcker W | title = The Astacins. Structure and Function of a New Protein Family. | publisher = Verlag Kovacs | location = Hamburg | date = 1997 | page = 370 | isbn = 3-86064-624-9 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == *[http://merops.sanger.ac.uk/cgi-bin/famsum?family=m12 MEROPS family M12] {{InterPro content|IPR001506}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 3.4.24]] [[Kategorija:Astacini|*]] [[Kategorija:Enzimi]] 7m0i33pzuoks3tqyzgbjql448cdi9zd Oklopnjače 0 539050 3939440 3937949 2026-11-06T21:05:14Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939440 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink |raspon_fosila=[[Landoverij]] ([[silur]]) – kasni [[devon (period)|devon]], prije 439–358,9 miliona godina | naziv = Oklopnjače | slika = Bothriolepis panderi.jpg | slika_širina = 250px | slika_opis = Fosil ''Bothriolepis panderi'' |slika2= Coccosteus reconstruction.png | opis_slike2= Rekonstrukcija izgleda roda ''[[Coccosteus]]'', artrodirne plakoderme | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | unranked_phylum = [[Bilateria]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]]/[[Craniata]] | subregnum = [[Eumetazoa]] | superphylum = [[Deuterostomia]] | infraphylum = [[Gnathostomata]] | classis = '''Placodermi'''† | classis_authority = [[Frederick McCoy|McCoy]], 1848 | classis_autorstvo = McCoy, 1848 | subphylum = [[Vertebrata]] | infraphylum = [[Gnathostomata]] | razdioba = |razdioba_stepen=[[Red (biologija)|Redovi]] * ''[[Acanthothoraci]]'' * ''[[Antiarchi]]'' * ''[[Arthrodira]]'' * ''[[Brindabellaspis]]'' * ''[[Petalichthyida]]'' * ''[[Pseudopetalichthyida]]'' * ''[[Ptyctodontida]]'' * ''[[Rhenanida]]'' * ''[[Stensioella]]'' * ''[[Xiushanosteus]]'' * Oklopnjače s [[maksila]]ma: ** ''[[Bianchengichthys]]'' ** ''[[Entelognathus]]'' **? ''[[Eugnathostomata]]'' ** ''[[Minjinia]]'' ** ''[[Qilinyu]]'' ** ''[[Silurolepis]]'' }} '''Oklopnjače''' [[latinski|lat.]] '''Placodermi''' (od [[starogrčki|grčkog]] πλάξ – ''plax'', ''plakos'' = ploča + δέρμα – ''derma'' = [[koža]])<ref>{{cite book |last1=Colbert |first1=Edwin H. (Edwin Harris) |last2=Knight |first2=Charles Robert |title=The dinosaur book: the ruling reptiles and their relatives |date=1951 |publisher=McGraw-Hill |location=New York |page=153 |url=https://archive.org/details/bookruli00colb/page/152/mode/2up}}</ref> izumrli su [[kičmenjaci]], grupa prahistorijskih [[riba]], poznata na osnovu fosila iz [[paleozoik]]a, tačnije iz [[silur]]a i [[devon (period)|devona]]. Iako im je [[unutrašnji skelet]] uglavnom hrskavičav, [[glava]] i [[grudni koš]] bili su im prekriveni zglobno povezanim oklopnim pločama (otuda i naziv), dok je ostatak tijela, ovisno o vrsti, bio prekriven [[riblja krljušt|krljuštima]] ili je bio bez njih. Oklopnjače bile su među prvim ribama sa vilicama (njihove vilice su vjerovatno evoluirale od prvog para škržnih lukova), a ujedno su i prvi kičmenjaci koji su imali prave zube. Također, one predstavljaju prvu grupu riba koja je razvila karlična peraja – drugi par uparenih peraja, koja su homologni prethodnici zadnjih udova kod četveronožaca ([[tetrapoda]])<ref name="Rucklin2012">{{Cite journal | last1 = Rücklin | first1 = M. | last2 = Donoghue | first2 = P. C. J. | last3 = Johanson | first3 = Z. | last4 = Trinajstic | first4 = K. | last5 = Marone | first5 = F. | last6 = Stampanoni | first6 = M. | title = Development of teeth and jaws in the earliest jawed vertebrates | doi = 10.1038/nature11555 | journal = Nature | volume = 491 | issue = 7426 | pages = 748–751 | year = 2012 | pmid = 23075852| bibcode = 2012Natur.491..748R | s2cid = 4302415 }}</ref> fosili stari 380 miliona godina, koji pripadaju trima drugim rodovima – ''[[Incisoscutum]]'', ''[[Materpiscis]]'' i ''[[Austroptyctodus]]'' – predstavljaju najstarije poznate primjere rađanja živih mladunaca.<ref name="BBC">{{cite news | publisher = BBC | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7424281.stm | title = Fossil reveals oldest live birth | date = 28. 5. 2008 |access-date = 30. 5. 2008 }}</ref> Smatra se da su plakodermi [[parafilija|parafiletski]], te da se sastoje od nekoliko zasebnih [[vanjska grupa|vanjskih grupa]] ili [[sestrinski takson|sestrinskih taksona]] u odnosu na sve danas postojeće [[kičmenjak]]e sa vilicama, koji su nastali upravo unutar njihovih redova.<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Qiang |last2=Zhu |first2=You-an |last3=Lu |first3=Jing |last4=Chen |first4=Yang |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Peng |first6=Lijian |last7=Wei |first7=Guangbiao |last8=Zhu |first8=Min |title=A new Silurian fish close to the common ancestor of modern gnathostomes |journal=Current Biology |date=august 2021 |volume=31 |issue=16 |pages=3613–3620.e2 |doi=10.1016/j.cub.2021.05.053 |pmid=34146483 |s2cid=235477130 |doi-access=free |bibcode=2021CBio...31E3613L }}</ref> Nasuprot tome, jedna analiza iz 2016. godine zaključila je da su plakodermi vjerovatno [[monofilija|monofiletski]].<ref>{{cite journal |last1=King |first1=Benedict |last2=Qiao |first2=Tuo |last3=Lee |first3=Michael S. Y. |last4=Zhu |first4=Min |last5=Long |first5=John A. |title=Bayesian Morphological Clock Methods Resurrect Placoderm Monophyly and Reveal Rapid Early Evolution in Jawed Vertebrates |journal=Systematic Biology |date=5. 12. 2016 |volume=66 |issue=4 |pages=499–516 |doi=10.1093/sysbio/syw107 |pmid=27920231 |doi-access=free }}</ref> Prvi prepoznatljivi plakodermi pojavljuju se u fosilnom zapisu tokom kasne landoverijske epohe ranog silura.<ref name="BurrowTurner">{{cite journal | title=A review of placoderm scales, and their significance in placoderm phylogeny |author1=Burrow, Carol |author2=Turner, Susan |name-list-style=amp | journal=Journal of Vertebrate Paleontology |date=septembar 1998 | volume=19 | issue=2 | pages=204–219 | doi=10.1080/02724634.1999.10011135}}</ref> Vremenom su potisnuli dotad dominantne morske [[člankonošci|člankonošce]] (npr. euripteride) i [[mehkušci|mehkušce]] [[glavonošci|glavonošce]] (npr. ortocone), postavši neki od prvih i najozloglašenijih kičmenjaka na vrhu lanca ishrane, kao što su ''[[Eastmanosteus]]'', ''[[Dinichthys]]'' i ogromni ''[[Dunkleosteus]]''. Različite grupe plakoderma bile su raznolike i brojne tokom devona, ali su svi plakodermi izumrli krajem tog perioda, tokom događaja Hangenberg prije 358,9 miliona godina<ref name="SallanCoates">{{cite journal | title=End-Devonian extinction and a bottleneck in the early evolution of modern jawed vertebrates |author1=Sallan, Lauren |author2=Coates, Michael |name-list-style=amp | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=juni 2010 | volume=107 | pages=10131–10135| doi= 10.1073/pnas.0914000107 | pmid=20479258 | issue=22 | pmc=2890420| bibcode=2010PNAS..10710131S |doi-access=free }}</ref> ostavljajući [[ekološka niša|ekološke niše]] otvorenim za preživjele [[koštunjače]] (Osteichthyes) i [[hrskavičnjače]] (Chondrichthyes), koje su se potom [[evolucijska radijacija|evolucijski razišle]] (proširile) tokom [[karbon]]a. ==Obilježja== Mnogi plakodermi, posebno redovi [[Rhenanida]], [[Petalichthyida]], [[Phyllolepida]] i [[Antiarchi]], bili su stanovnici dna. Naročito su antiarhi, sa svojim visoko modificiranim, zglobnim koštanim prsnim perajama, bili veoma uspješni stanovnici slatkovodnih i plitkih morskih staništa tokom srednjeg i kasnog devona; rod ''[[Bothriolepis]]'', prisutan u tom periodu, poznat je po više od 100 priznatih vrsta.{{sfn|Long|1983}} Velika većina plakoderma bili su [[predator]]i, od kojih su mnogi živjeli na [[podloga (biologija)|podlozi]] ili u njenoj blizini. Mnogi drugi, prvenstveno pripadnici reda [[Arthrodira]], bili su aktivni [[nekton]]ski predatori koji su nastanjivali srednje do gornje slojeve vodenog stuba. Studija o artrodiru roda ''[[Compagopiscis]]'', objavljena 2012. godine, zaključila je da su plakodermi (barem ovaj konkretan rod) vjerovatno posjedovali prave zube, suprotno nekim ranijim istraživanjima. Zubi su imali jasno definisane [[pulpa (zub)|šupljine za pulpu]], a sastojali su se od [[kost]]i i [[dentin]]a. Ipak, razvoj zuba i vilica nije bio toliko tijesno povezan kao kod savremenih viličnjastih kičmenjaka ([[Gnathostomata]]). Ovi zubi vjerovatno su homologni zubima drugih viličastoustih kičmenjaka.<ref name="Rucklin2012"/> [[File:Placoderm anatomy.png|thumb|left|400px|{{center| Vanjska anatomija plakoderma ''[[Coccosteus|Coccosteus decipiens]]''}}]] {{clear left}} Jedan od najvećih poznatih artrodira, ''[[Dunkleosteus]] terrelli'', bio je dug 3,5–4,1 m,<ref>{{Cite journal |last=Engelman |first=Russell K. |date=21. 2. 2023 |title=A Devonian Fish Tale: A New Method of Body Length Estimation Suggests Much Smaller Sizes for Dunkleosteus terrelli (Placodermi: Arthrodira) |journal=Diversity |language=en |volume=15 |issue=3 |pages=318 |doi=10.3390/d15030318 |doi-access=free |issn=1424-2818}}</ref> a pretpostavlja se da je imao široku rasprostranjenost, budući da su njegovi ostaci pronađeni u Evropi, Sjevernoj Americi i, vjerovatno, Maroku. Neki paleontolozi ga smatraju prvim „superpredatorom” među [[kičmenjaci]]ma na svijetu, koji je lovio druge predatore. Drugi, manji artrodiri, poput rodova ''[[Fallacosteus]]'' i ''[[Rolfosteus]]'' – oba pronađena u formaciji [[Gogo formacija|Gogo]] u Zapadnoj Australiji – imali su aerodinamičan oklop na glavi u obliku metka, dok je rod ''[[Amazichthys]]'' posjedovao [[morfologija|morfologiju]] sličnu onoj kod drugih brzoplivajućih [[pelagijska zona|pelagijskih organizama]],<ref>{{Cite journal |last1=Jobbins |first1=Melina |last2=Rücklin |first2=Martin |last3=Ferrón |first3=Humberto G. |last4=Klug |first4=Christian |date=2022 |title=A new selenosteid placoderm from the Late Devonian of the eastern Anti-Atlas (Morocco) with preserved body outline and its ecomorphology |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=10 |doi=10.3389/fevo.2022.969158 |issn=2296-701X |doi-access=free |hdl=10550/85583 |hdl-access=free }}</ref> snažno podupirući ideju da su mnogi, ako ne i većina, artrodira ([[Arthrodira]]) bili aktivni plivači, a ne pasivni grabežljivci iz zasjede čiji ih je oklop praktično vezivao za morsko dno. Neki plakodermi bili su [[biljojedi]], poput artrodire ''[[Holonema]]'' iz srednjeg do kasnog devona, dok su drugi bili planktivori, poput gigantske artrodire ''[[Titanichthys]]'', raznih pripadnika porodice ''Homostiidae'', te roda ''[[Heterosteus]]''. Izvanredni dokazi o unutrašnjoj oplodnji kod jednog plakoderma dobijeni su zahvaljujući otkriću u formaciji Gogo, u blizini mjesta Fitzroy Crossing, u regiji Kimberley (Zapadna [[Australija]]),{{sfn|Long|Trinajstic|2010}} jedne male ženke plakoderma, duge oko 25&nbsp;cm, koja je uginula tokom rađanja mladunčeta dužine 6&nbsp;cm, pri čemu je fosilizirana sa očuvanom pupčanom vrpcom.{{sfn|Long|Trinajstic|Young|Senden|2008}} Fosil, nazvan ''[[Materpiscis attenboroughi]]'' (po naučniku [[David Attenborough|Davidu Attenboroughu]]), sadržavao je jaja koja su bila interno oplođena; majka je hranila embrion i rađala [[viviparnost|žive mladunce]]. Zahvaljujući ovom otkriću, ovaj plakoderm je postao najstariji poznati kičmennjak koji je rađao žive mladunce („[[Viviparnost|viviparan]]”),<ref name="BBC"/> čime je vrijeme pojave viviparnosti pomaknuto oko 200 miliona godina unazad u odnosu na dosadašnja saznanja. Primjerci artrodira ''[[Incisoscutum|Incisoscutum ritchei]]'', također iz formacije Gogo, pronađeni su sa embrionima u sebi, što ukazuje na to da je i ova grupa bila sposobna rađati žive mladunce.{{sfn|Long|Trinajstic|Johanson|2009}} Mužjaci su se razmnožavali umetanjem dugog organa za kopulaciju (tzv. ''clasper'') u ženku. Izduženi bazipterigiji (skeletni elementi peraja) pronađeni su i kod plakoderma iz grupe Phyllolepida, kao što su ''[[Austrophyllolepis]]''{{sfn|Long|1984}} i ''[[Cowralepis]]'' – oba iz perioda srednjeg devona u Australiji – što sugeriše da su se ti elementi koristili pri kopulaciji. Organi za kopulaciju kod plakoderma nisu [[homologni organi]]ma za kopulaciju kod hrskavičnjača. Utvrđeno je da su sličnosti između ovih struktura primjer [[konvergentna evolucija|konvergentne evolucije]]. Dok su organi za kopulaciju kod hrskavičnjača specijalizirani dijelovi njihovih parnih karličnih peraja, modificirani za parenje uslijed promjena u [[Hox gen]]ima (konkretno ''hoxd13''), organi za parenje kod plakoderma najvjerovatnije su nastali djelovanjem drugačijih skupova ''Hox'' gena. Radilo se o strukturama koje su se razvijale na drugom mjestu na tijelu, kao dodatni i nezavisni par ekstremiteta, ali su se tokom razvoja preobrazile u dijelove tijela koji služe isključivo za [[rarmnožavanje]]. Budući da nisu bili povezani s karličnim perajama – kao što je to slučaj kod riba poput ajkula – bili su znatno fleksibilniji i vjerovatno su se mogli zakretati prema naprijed.<ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/the-first-vertebrate-sexual-organs-evolved-as-an-extra-pair-of-legs-27578 |title=The first vertebrate sexual organs evolved as an extra pair of legs |date=8. 6. 2014 |access-date=27. 6. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220230411/http://theconversation.com/the-first-vertebrate-sexual-organs-evolved-as-an-extra-pair-of-legs-27578/ |archive-date=20. 12. 2016 }}</ref> Studija o rodu ''[[Kolymaspis]]'' pokazuje da je rameni pojas kičmenjaka evoluirao od škržnih lukova.<ref>Brazeau et al, Fossil evidence for a pharyngeal origin of the vertebrate pectoral girdle, Nature volume 623, pages550–554 (2023)</ref> ==Historija istraživanja== Najranija istraživanja oklopnjačama objavio je [[Louis Agassiz]] u svom djelu od pet tomova o fosilnim ribama, izdatom između 1833. i 1843. godine. U to vrijeme smatralo se da su plakodermi ribe oklopljene ljuskama, koje nemaju vilice i srodne su [[ostrakodermi]]ma. Neki prirodoslovci su čak sugerisali da je riječ o [[beskičmenjaci]]ma s oklopom ili čak o [[kičmenjaci]]ma nalik [[kornjače|kornjačama]]. Krajem 1920-ih, dr. [[Erik Stensiö]] iz Švedskog prirodoslovnog muzeja u [[Stockholm]] uutvrdio je detalje anatomije plakoderma i identifikovao ih kao prave [[ribe]] s vilicama, srodne [[ajkula]]ma. Uzimao je fosilne primjerke s dobro očuvanim [[lobanja]]ma i postepeno ih brusio, skidajući slojeve debljine jedne desetine milimetra. Nakon uklanjanja svakog sloja, izrađivao je otisak sljedeće površine u [[vosak|vosku]]. Kada bi primjerci bili potpuno izbrušeni (i time uništeni), pravio je uvećane, trodimenzijske modele lobanja kako bi detaljnije proučio anatomsku građu. Mnogi drugi stručnjaci za plakoderme smatrali su da Stensiö pokušava vještački uspostaviti vezu između plakoderma i [[ajkula]]; međutim, kako je otkriveno više fosila, plakodermi su prihvaćeni kao [[sestrinska grupa]] hrskavičnjača ([[Chondrichthyes]]). Mnogo kasnije, izuzetno dobro očuvani fosili plakoderma s grebena Gogo ponovo su promijenili sliku o njima. Pokazali su da dijele anatomske karakteristike ne samo s hrskavičnjačama, već i s drugim grupama [[gnatostomata]] (kičmenjaka s vilicama). Naprimjer, oklopnjače s lokaliteta Gogo posjeduju zasebne kosti za nosne kapsule, baš kao i drugi gnatostomati; kod ajkula i košljoriba, te su kosti srasle s moždanom kutijom.<ref>{{cite journal | last1 = Young | first1 = G.C. | last2 = Goujet | first2 = D. | last3 = Lelievre | first3 = H. | year = 2001 | title = Extraocular muscles and cranial segmentation in primitive gnathostomes – fossil evidence | journal = Journal of Morphology | volume = 248 | page = 304 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Goujet |first1=Daniel |last2=Young |first2=Gavin |year=2004 |chapter=Placoderm anatomy and phylogeny: new insights |pages= |chapter-url=http://www.pfeil-verlag.de/wp-content/uploads/2015/05/3_52d06.pdf |editor1-first=G. |editor1-last=Arratia |editor2-first=M. V. H. |editor2-last=Wilson |editor3-first=R. |editor3-last=Cloutier |title=Recent Advances in the Origin and Early Radiation of Vertebrates |publisher=Verlag Dr. Friedrich Pfeil |location=Munchen, Germany |isbn=3-89937-052-X }}</ref> Oklopnjače također dijele određene anatomske karakteristike isključivo sa osteostracanima, skupinom [[bezviličnjače|riba bez vilica]]; zbog toga je teorija prema kojoj su plakodermi sestrinska grupa hrskavičnjača (Chondrichthyes) zamijenjena teorijom da su grupa baznih gnatostomata (kičmenjaka sa vilicama). ==Evolucija i izumiranje== [[File:Evolution of placoderms.png|thumb|280px|right|Evolucija i izumiranje plakoderma. Dijagram se zasniva na radu [[Michael Benton|Michaela Bentona]],2005.<ref name="Benton, M. J. 2005 page 73">Benton, M. J. (2005) Vertebrate Palaeontology, Blackwell, 3rd edition, Figure 3.25 on page 73.</ref>]] [[File:DunkleosteusSannoble.JPG|thumb|right|280px|''[[Dunkleosteus]]'', Među prvim kičmenjacima koji su bili vrhunski predatori nalazio se jedan džinovski oklopljeni plakoderm.]] [[File:Amazichthys.jpg|thumb|281x281px|''[[Amazichthys]]'', pelagijski artrodir iz srednjeg famena (kasni devon).]] [[File:Eczematolepis.jpg|thumb|right|280px|Bodlja peraje roda ''[[Eczematolepis]]'' iz srednjeg devona (Wisconsin).]] {{Glavni|Evolucija riba}} Jedno vrijeme se smatralo da su oklopnjače izumrle uslijed konkurencije prvih košljoriba i ranih ajkula, s obzirom na pretpostavljenu urođenu nadmoć košljoriba i navodnu tromost plakoderma. Na osnovu preciznijih pregleda prahistorijskih organizama, danas se smatra da su oni sistematski nestali kako su morski i slatkovodni [[ekosistem]]i stradali uslijed ekoloških katastrofa tokom kasnog devona i na samom kraju tog perioda. ===Fosilni zapisi=== Najraniji prepoznatljivi fosili oklopnjača potiču iz Kine i datiraju iz ranog silura. U to doba, oni su već bili diferencirani na antiarhe i artrodire, kao i na druge, primitivnije grupe. Raniji fosili baznih plakoderma još uvijek nisu otkriveni. [[File:Xiushanosteus.jpg|left|thumb|280px|''[[Xiushanosteus]]'' jedan je od najstarijih poznatih plakoderma; živio je na području današnje Kine tokom telikijskog stadija ranog silura.]] Fosilni zapisi oklopnjača iz silura fragmentirani su, kako u doslovnom, tako i u prenesenom smislu. Sve do otkrića roda ''[[Silurolepis]]'' (a potom i otkrića rodova ''[[Entelognathus]]'' i ''[[Qilinyu]]''), primjerci plakoderma iz silura sastojali su se samo od fragmenata. Neki od njih su, na osnovu histoloških sličnosti, provizorno klasificirani kao antiarhi ili artrodiri, dok mnogi još uvijek nisu ni formalno opisani niti imenovani. Najčešće navođen primjer silurskog plakoderma, rod ''[[Wangolepis]]'' – pronađen u [[Kina|Kini]], a vjerovatno i u [[Vijetnam]]u – poznat je samo na osnovu nekoliko fragmenata koje je trenutno nemoguće svrstati u bilo koji od priznatih redova plakoderma. Do sada su poznata samo tri zvanično opisana silurska plakoderma za koja raspolažemo s više od pukih ostataka: * bazni antiarh ''[[Silurolepis]]'', iz epohe ludlow (kineska provincija [[Yunnan]]), poznat na osnovu gotovo potpunog grudnog oklopa; * ''[[Entelognathus]]'', plakoderm čiji je taksonomski status ''[[incertae sedis]]'' (nesiguran), a koji objedinjuje odlike primitivnih artrodira s anatomijom vilica kakva se inače sreće samo kod [[koštunjače|koštunjača]] i [[tetrapoda]]; * ''[[Qilinyu]]'', blizak srodnik [[rod (biologija)|roda]] ''Entelognathus'', koji dodatno potvrđuje ulogu roda ''Entelognathus'' kao prelaznog oblika između plakoderma i drugih ranih gnatostomata (viličnoustih kičmenjaka), kao i predstavnika krunske grupe gnatostomata. Prvi zvanično opisani silurski plakoderm je antiarh ''[[Shimenolepis]]'', poznat na osnovu ploča s karakterističnim ornamentima, pronađenih u kineskoj provinciji [[Hunan]]. Prvobitno se smatralo da potiče iz kasnog [[llandoverij]]a, mada su kasnija istraživanja revidirala njegovu starost, smještajući ga u [[ludfordij]].<ref>{{Cite journal |last1=Pan |first1=Zhaohui |last2=Niu |first2=Zhibin |last3=Xian |first3=Zumin |last4=Zhu |first4=Min |date=3. 1. 2023 |title=A novel specimen-based mid-Paleozoic dataset of antiarch placoderms (the most basal jawed vertebrates) |url=https://essd.copernicus.org/articles/15/41/2023/ |journal=Earth System Science Data |language=English |volume=15 |issue=1 |pages=41–51 |doi=10.5194/essd-15-41-2023 |issn=1866-3508 |doi-access=free |bibcode=2023ESSD...15...41P }}</ref> Ploče roda ''Shimenolepis'' veoma su slične pločama ranodevonskog roda ''Zhanjilepis'' (iz reda Yunnanolepiformes), koji je također poznat po pločama s karakterističnim ukrasima.<ref name="BurrowTurner"/><ref name="WangJ">{{cite journal | url=http://article.geobiology.cn/lunwen/%E6%9C%9F%E5%88%8A%E8%AE%BA%E6%96%87/%E5%BF%97%E7%95%99%E7%B3%BB/014/%E6%B9%98%E8%A5%BF%E5%8C%97%E5%BF%97%E7%95%99%E7%BA%AA%E8%83%B4%E7%94%B2%E9%B1%BC%E5%8C%96%E7%9F%B3.pdf | title=The Antiarchi from Early Silurian Hunan | author=Wang Junqing | journal=Vertebrata PalAsiatica | year=1991 | volume=21 | issue=3 | pages=240–244 |id={{INIST|19733953}} | archive-url=https://web.archive.org/web/20131212161921/http://article.geobiology.cn/lunwen/%E6%9C%9F%E5%88%8A%E8%AE%BA%E6%96%87/%E5%BF%97%E7%95%99%E7%B3%BB/014/%E6%B9%98%E8%A5%BF%E5%8C%97%E5%BF%97%E7%95%99%E7%BA%AA%E8%83%B4%E7%94%B2%E9%B1%BC%E5%8C%96%E7%9F%B3.pdf | archive-date=12. 12. 2013 }}</ref> U 2022., ''[[Xiushanosteus]]'' opisan je na osnovu potpunih fosila iz telikijana, kasnog landoverija u Chongqingu, [[Kina]].<ref>{{Cite journal |last1=Zhu |first1=You-an |last2=Li |first2=Qiang |last3=Lu |first3=Jing |last4=Chen |first4=Yang |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Gai |first6=Zhikun |last7=Zhao |first7=Wenjin |last8=Wei |first8=Guangbiao |last9=Yu |first9=Yilun |last10=Ahlberg |first10=Per E. |last11=Zhu |first11=Min |date=2022 |title=The oldest complete jawed vertebrates from the early Silurian of China |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-05136-8 |journal=[[Nature]] |language=en |volume=609 |issue=7929 |pages=954–958 |doi=10.1038/s41586-022-05136-8 |pmid=36171378 |bibcode=2022Natur.609..954Z |s2cid=252569910 |issn=1476-4687|url-access=subscription }}</ref> Paleontolozi i stručnjaci za oklopnjače pretpostavljaju da je njihova rijetkost u silurskim fosilnim zapisima posljedica toga što su one živjele u okruženjima nepovoljnim za očuvanje fosila, a ne njihove stvarne malobrojnosti. Ova hipoteza pomaže objasniti naizgled trenutnu pojavu i raznolikost plakodermi na samom početku [[devon (period)|devona]]. Tokom devona, plakoderme su naselile i počele dominirati gotovo svim poznatim vodenim [[ekosistem]]ima, kako [[slatka voda|slatkovodnim]], tako i [[more|morskim]].<ref name=PlacodermUCMP>{{cite web|last=Waggoner|first=Ben|title=Introduction to the Placodermi|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/basalfish/placodermi.html|publisher=UCMP|access-date=18. 7. 2011}}</ref> Međutim, ova raznolikost pretrpjela je velike gubitke tokom događaja izumiranja na granici [[frasnij]]a i [[famenij]]a– izumiranja u kasnom devonu. Preostale vrste su zatim nestale tokom izumiranja na samom kraju devona; nije potvrđeno da je ijedna vrsta plakoderma preživjela do [[karbon]]a. ==Taksonomija i filogenija== Trenutno se oklopnjače (Placodermi) dijele na osam priznatih [[red (biologija)|redova]]. Postoje još dva sporna reda: jedan je [[monotipska vrsta|monotipski]] red Stensioellida, koji obuhvata zagonetni rod ''[[Stensioella]]''; drugi je jednako zagonetan red [[Pseudopetalichthyida]]. Ovi redovi smatraju se baznim ili primitivnim grupama unutar plakoderma, iako njihov tačan položaj unutar ovog razreda ostaje nesiguran. Fosili obje grupe trenutno su poznati samo iz nalazišta [[Hunsrück]] ([[lagerstätte]]). ===Redovi oklopnjača=== ====Arthrodira==== [[File:Dunkleosteus terrelli 2024 reconstruction.jpg|left|thumb|''[[Dunkleosteus]]'']] [[Arthrodira]] („zglobni vrat”) bili su najraznolikiji i brojčano najuspješniji red plakoderma, zauzimajući različite [[ekološka niša|ekološke niše]] – od divovskih [[predator|vrhunskih predatora]] do organizama koji su živjeli na dnu ([[bentos]]) i hranili se [[detritus]]om. Imali su pokretan zglob između oklopa koji je okruživao glavu i onog oko tijela. Kada bi se donja vilica pomjerila prema dolje, pomjerao se i štit glave, omogućavajući šire otvaranje usta. Svi artrodiri, osim roda ''Compagopiscis'', nisu imali zube; umjesto njih, koristili su naoštrene rubove koštanih ploča – tzv. „zubne ploče” – kao površinu za grizenje (rod ''Compagopiscis'' je, pored zubnih ploča, imao i prave zube). Očne duplje bile su zaštićene koštanim prstenom – osobinom koju dijele i ptice te neki [[ihtiosaur]]i. Rani artrodiri, poput roda ''[[Arctolepis]]'', bili su [[ribe]] s dobro razvijenim oklopom i spljoštenim tijelima. Najveći pripadnik ove grupe, ''[[Dunkleosteus]]'', bio je pravi „superpredator” kasnog devona, koji je dostizao dužinu od tri, pa čak i do osam metara. Nasuprot tome, ''[[Rolfosteus]]'', poznat po svom dugom nosu, bio je dug svega 15&nbsp;cm. Pronađeni su fosili roda ''[[Incisoscutum]]'' koji sadrže nerođene mladunce, što ukazuje na to da su artrodire rađale žive mladunce.<ref>{{cite news |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/06/080606104814.htm |publisher=[[Science Daily]] |title=Fish 380 Million Years Old Found With Unborn Embryo |date=6. 6. 2008}}</ref> ====Antiarchi==== [[File:Bothriolepis_canadensis_(2024).png|thumb|''[[Bothriolepis canadensis]]'']] [[Antiarchi]] („suprotni anus”) bili su drugi najuspješniji red plakoderma (oklopljenih riba), odmah iza reda [[Arthrodira]]. Naziv ovog reda skovao je [[Edward Drinker Cope]], koji je – nakon što je prve fosile pogrešno identifikovao kao ostatke oklopljenog [[tunikata]] – greškom smatrao da je očna duplja zapravo usta, a da se otvor za anusni sifon nalazi na suprotnoj strani tijela, umjesto da se i usni i anusni otvor nalaze zajedno na jednom kraju. Prednji dijelovi njihovih tijela bili su snažno oklopljeni, toliko da su doslovno podsjećali na kutiju s očima, dok su stražnji dijelovi – ponekad prekriveni krljuštima, a ponekad goli – često bili izduženi i savitljivi, naročito kod kasnijih oblika. Par [[grudno peraje|grudnih peraja]] bio je preobražen u par udova koji su podsjećali na šestar ili na udove [[člankonošci|člankonožaca]]. Kod primitivnih oblika, poput roda ''[[Yunnanolepis]]'', ti udovi bili su debeli i kratki, dok su kod naprednijih oblika, poput roda ''[[Bothriolepis]]'', bili dugi i posjedovali zglobove nalik laktovima. Funkcija ovih udova još uvijek nije u potpunosti razjašnjena, ali većina naučnika pretpostavlja da su oni pomagali životinjama da se povlače po podlozi, te da su im omogućavali i ukopavanje u nju. ====Brindabellaspida==== [[File:Brindabellaspis.png|thumb|upright|left|''[[Brindabellaspis stensioi]]'']] ''[[Brindabellaspis]]'' („štit iz Brindabelle”) bio je plakoderm s izduženom njuškom iz [[rani devon|ranog devona]]. Kada je prvi put otkriven 1980. godine, prvobitno je svrstan među [[akantotoracide]] (red Acanthothoracidi) iz grupe [[weejasperaspidi]], zbog anatomskih sličnosti s drugim [[vrsta]]ma pronađenim na istom lokalitetu. Prema [[Philippe Janvier|Philippeu Janvieru]], anatomske sličnosti između mozga vrste ''[[Brindabellaspis stensioi]]'' i mozga [[bezviličnjaci|bezviličnih riba]] ukazuju na to da je riječ o bazalnom plakodermu, koji je najbliži pretku svih plakoderma. U ovaj red također su svrstani razni plakodermi iz ranog do srednjeg devona čija je taksonomska pripadnost nesigurna (označeni kao ''[[incertae sedis]]''). ====Phyllolepida==== [[File:Phyllolepis12DB.jpg|thumb|''[[Phyllolepis|Phyllolepis orvini]]'']] [[Phyllolepida]] („lisnate krljušti”) bili su spljošteni plakodermi pronađeni širom svijeta. Poput drugih spljoštenih oklopnjača, bili su grabežljivci koji su živjeli na dnu i plijen lovili iz zasjede. Za razliku od drugih spljoštenih plakoderma, oni su nastanjivali slatke vode. Njihov oklop sastojao se od cjelovitih ploča, za razliku od brojnih kvržica i krljušti karakterističnih za red [[Petalichthyida]]. Oči su im se nalazile na bočnim stranama glave, što ih razlikuje od drugih grabežljivaca s morskog dna (poput riba iz porodice [[Uranoscopidae]] ili [[pločastih riba]]), kod kojih su [[oči]] smještene na vrhu glave. Očne duplje bile su izuzetno male, što ukazuje na to da su oči bile zakržljale, te da su pripadnici grupe Phyllolepida možda bili slijepi. ====Ptyctodontida==== [[File:Kimbryanodus williamburyensis.jpg|thumb|left|''[[Kimbryanodus|Kimbryanodus williamburyensis]]'']] [[Ptyctodontida]] („savijeni zubi”) bili su oklopnjače sa slabijim oklopom, velikim glavama, krupnim očima i izduženim tijelima. Pokazuju snažnu, ali površnu sličnost sa savremenim [[himera]]ma. Njihov oklop bio je sveden na raspored malih ploča oko glave i vrata. Smatra se da je većina pripadnika reda Ptyctodontida – slično izumrlim i srodnim akantotoracidima (Acanthothoracidi), kao i savremenim, ali nesrodnim holocefalima ([[Holocephali]]) – živjela blizu morskog dna i hranila se školjkašima i drugim organizmima s ljušturom. Zbog nedostatka oklopa, neki paleontolozi su sugerisali da Ptyctodontida nisu plakodermi, već holocefali ili njihovi preci. Anatomska istraživanja potpunih fosilnih primjeraka pokazala su da su sličnosti između ove dvije grupe samo površne. Glavne razlike su sljedeće: *holocefali na koži imaju tzv. šagren (sitne koštane izrasline), dok ga Ptyctodontida nemaju; *oklopne ploče i krljušti holocefala građene su od [[dentin]]a, dok su one kod Ptyctodontida koštane građe; lobanje holocefala slične su onima kod ajkula, dok su lobanje Ptyctodontida slične onima kod drugih plakoderma; i, što je najvažnije, *holocefali imaju prave zube, dok Ptyctodontida posjeduju zubne ploče nalik kljunu. <br>Za Ptyctodontida je bio karakterističan polni dimorfizam: mužjaci su imali karlične kopulacijske organe (tzv. klaspere), a moguće je da su imali i dodatne kopulacijske organe na glavi. ====Rhenanida==== [[File:Asterosteus stenocephalus.jpg|thumb|upright|''[[Asterosteus]]'']] [[Rhenanida]] Rhenanidi (tzv. „rajnske ribe”) bili su spljošteni [[predator]]i koji su živjeli na dnu, nalik na [[raže]], a imali su velika usta okrenuta prema gore i nastanjivali su morska staništa. Nekada se smatralo da su rhenanidi najprimitivniji, ili barem najbliži precima svih plakoderma, budući da se njihov oklop sastojao od nesraslih dijelova – svojevrsnog mozaika tuberkula – za razliku od čvrstih ploča „naprednijih” plakoderma, poput [[Antiarha]] i [[Artrodira]]. Međutim, na osnovu poređenja anatomije lobanje, danas se smatra da su rhenanidi sestrinska grupa antiarha. Kada rhenanidi uginu, njihovi „mozaici” se raspadaju; stoga se pretpostavlja da je rijetkost rhenanida u fosilnim zapisima posljedica raspadanja nakon smrti, a ne stvarna rijetkost ovih [[vrsta]]. ====Acanthothoraci==== [[File:Palaeacanthaspis vasta.jpg|thumb|upright|left|''[[Palaeacanthaspis]]'']] [[Acanthothoraci]] (u prevodu „bodljikavi grudni koš”) bili su grupa plakoderma nalik na [[himere|himerama]], blisko srodnih rhenanidima. Na prvi pogled, pripadnici grupe Acanthothoraci podsjećali su na ljuskave [[himere]] ili male, ljuskave artrodire sa tupim [[rostrum (anatomija)|rostrumima]] (njuškama). Od himera su se razlikovali po paru velikih bodlji koje su polazile iz predjela grudnog koša, prisustvu krupnih krljušti i ploča, pločama u obliku zuba koje su činile neku vrstu kljuna, te karakterističnoj očnoj jabučici ojačanoj koštanim elementima, što je tipično za plakoderme. Od ostalih plakoderma razlikovali su se po anatomiji lobanje, kao i po šarama na pločama lobanje i grudnog koša, koje su jedinstvene za ovaj red. Na osnovu građe ploča u ustima fosilnih primjeraka, može se zaključiti da su pripadnici grupe Acanthothoraci lovili školjkaše, te da su po svom ekološkom načinu života bili slični današnjim himerama. Konkurencija sa njihovim srodnicima, plakodermima iz reda Ptyctodontida, mogla je biti jedan od glavnih razloga izumiranja akantotorakida ([[Acanthothoracida]]) prije događaja izumiranja sredinom devonskog perioda. ====Petalichthyida==== [[File:Lunaspis.png|thumb|upright|''[[Lunaspis]]'']] [[Petalichthyida]] („ribe sa tankim pločama”) bile su male, spljoštene plakodermne ribe, karakteristične po svojim raširenim perajama i brojnim kvržicama koje su prekrivale sve ploče i krljušti njihovog oklopa. Najveću raznolikost dosegle su tokom [[rani devon|ranog devona]] i bile su rasprostranjene širom svijeta. Rodovi ''[[Lunaspis]]'' i ''Wijdeaspis'' spadaju među najpoznatije predstavnike ove grupe. Došlo je do nezavisnog procesa diversifikacije na području današnje južne Kine, pri čemu je nastalo nekoliko jedinstvenih rodova koji su svojevremeno bili svrstani u zaseban red, „Quasipetalichthyida” – nazvan prema prvoj otkrivenoj vrsti na tom području, ''[[Quasipetalichthys haikouensis]]''. Ubrzo nakon perioda diversifikacije, ova grupa je počela propadati. Zbog spljoštenog oblika tijela, pretpostavlja se da su ove ribe živjele na dnu, gdje su lovile manji plijen – bilo aktivnim progonom ili iz zasjede. Njihova ishrana nije poznata, jer nijedan od pronađenih fosilnih primjeraka nije sačuvao dijelove usta. ====Pseudopetalichthyida ==== [[File:Pseudopetalichthys problematica.jpg|thumb|upright|left|''[[Pseudopetalicthys problematica]]'']] [[Pseudopetalichthyida]] („lažne petalichtide”) predstavljaju grupu izduženih, vjerovatno spljoštenih riba, koju čine tri roda; fosilni ostaci ovih riba su slabo očuvani i nedovoljno proučeni. Poznate su samo na osnovu rijetkih fosila pronađenih u slojevima ranog devona u regiji [[Hunsrück]] u Njemačkoj. Poput roda ''[[Stensioella heintzi|Stensioella]]'' i pripadnika reda [[Rhenanida]], pseudopetalihtide imale su oklop sastavljen od mozaika kvržica. Također, kao i u slučaju roda vrste ''[[Stensioella heintzi]]'' , svrstavanje pseudopetalichtida unutar razreda Placodermi (plakodermi) ostaje upitno. Ovo pitanje nije lahko riješiti jer ne postoje potpuni, neoštećeni i artikulisani primjerci. Anatomske studije provedene na pronađenim, zgnječenim primjercima ukazuju na to da, ukoliko je riječ o plakodermima, oni bi mogli predstavljati grupu napredniju od ptiktodontida (Ptyctodontida). Slijedom toga, stručnjaci za oklopnjače smatraju red Pseudopetalichthyida sestrinskom grupom trihotomije koju čine [[Arthrodires]], [[Phyllolepida]] i [[Antiarchi]], kao i dihotomije koju čine [[Acanthothoraci]] i [[Rhenanida]]. ====Stensioellida ==== [[File:Stensioella heintzi.png|thumb|upright|''[[Stensioella heintzi]]'']] [[Stensioellida]] („[Heintzov] mali [[Erik Stensio|Stensio]]”) obuhvata još jednog problematičnog plakoderma (oklopljenu ribu) nejasne srodnosti, poznatog isključivo iz naslaga škriljaca [[Hunsrück]] u Njemačkoj, koje potiču iz [[donjeg devona]]. ''Stensioella'' je bila vitka riba koja je, dok je bila živa, donekle podsjećala na izduženu himeru (iz reda [[Chimaeriformes]]) ili na mršavu ''[[Gemuendina]]'' s tankim, trakastim grudnim perajama. Slično kao kod reda Rhenanida, njen oklop predstavljao je složen mozaik malih, kvržičastih tvorevina nalik [[riblja krljušt|krljuštima]]. Zglobovi ramenog pojasa na njenom oklopu slični su onima kod drugih plakoderma; postoje i površne sličnosti u pločama lobanje, kao i još površnije sličnosti između njenih kvržica i kvržica kod pripadnika reda [[Rhenanida]]. Ova vrsta se uslovno svrstava u klasu Placodermi kao primitivni predstavnik, mada neki paleontolozi smatraju da argumenti za takvu klasifikaciju nisu dovoljno utemeljeni. Paleontolog [[Philippe Janvier]], kao i neki drugi stručnjaci, iznio je mišljenje da ''Stensioella'' zapravo nije plakoderm, već pripadnik podrazreda [[Holocephali]].<ref>{{Cite web |last=Carr |first=Robert K. |display-authors=etal |date=2010 |title=The ancestral morphotype for the gnathostome pectoral fin revisited and the placoderm condition |url=https://www.academia.edu/48849838 |website=Academia}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://tolweb.org/onlinecontributors/app?service=external/ContributorDetailPage&sp=488&sp=X | title=Philippe Janvier Tree of Life Contributor Profile}}</ref> Ako je ovo tačno, onda su se holocefali odvojili od ajkula prije [[Chondrichthyes|Chondrichthyan]] [[devonskog]] zračenja. Kritičari Janvierovog stava kažu da osim [[tjelesnog plana]] površno sličnog primitivnim [[holocefali]]anima, ove dvije grupe imaju malo toga drugog zajedničkog anatomski. ==Kladogram== {{Glavni|Bezviličnjaci#Grupe}} Sljedeći [[kladogram]] prikazuje međusobne odnose plakoderma prema Carr ''et al.'' (2009):<ref name=CJR09>{{cite journal |last1=Carr |first1=Robert K. |last2=Johanson |first2=Zerina |last3=Ritchie |first3=Alex |title=The phyllolepid placoderm ''Cowralepis mclachlani'': Insights into the evolution of feeding mechanisms in jawed vertebrates |journal=Journal of Morphology |date=juli 2009 |volume=270 |issue=7 |pages=775–804 |doi=10.1002/jmor.10719 |pmid=19215000 |s2cid=45258255 }}</ref> [[File:Homostius2DB.jpg|thumb|right|''[[Homostius]]'' i ''[[Pterichthys]]'']] [[File:Diandongpetalichthys baojiaoshanensis.jpg|thumbnail|''[[Diandongpetalichthys]]'']] {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |1={{clade |1= † ''[[Stensioella]]'' |label2=†'''Placodermi''' |2={{clade |1 †''[[Pseudopetalichthys]]'' |2={{clade |1 † ''[[Brindabellaspis]]'' |2= † [[Acanthothoraci]]}} |3={{clade |1= †† [[Rhenanida]] |2={{clade |1={{clade |1= † ''[[Yunnanolepis]]'' |2= † [[Euantiarcha]]}} |2={{clade |1={{clade |1= † [[Petalichthyida]] |2={{extinct}}[[Ptyctodontida]]}} |label2={{extinct}}[[Arthrodira]] |2={{clade |1=†''[[Wuttagoonaspis]]'' |2={{extinct}}[[Actinolepidae]] |3={{clade |1=†[[Phyllolepida]] |2={{clade |1=†[[Phlyctaeniida]] |label2={{extinct}}[[Brachythoraci]] |2={{clade |1={{clade |1=†''[[Holonema]]'' |2=†''[[Antineosteus]]'' |3=†[[Buchanosteidae]]}} |label2=†[[Eubrachythoraci]] |2={{clade |1={{clade |1={{clade |1=†''[[Pholidosteus]]'' |2=†''[[Tapinosteus]]''}} |2={{clade |1=†''[[Coccosteus]]'' |2=†''[[Torosteus]]''}} }} |2={{extinct}}''[[Plourdosteus]]'' |3={{clade |1=†''[[Dunkleosteus]]'' |2={{clade |1=†''[[Brachyosteus]]'' |2=†''[[Erromenosteus]]'' |3=†''[[Gorgonichthys]]'' |4=†''[[Titanichthys]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} Međutim, kladogram se značajno promijenio tokom godina, a sada se smatra da su plakodermi [[parafilija|parafiletski]],<ref name="Giles et al 2015">{{closed access}} {{cite journal |last1=Giles |first1=Sam |last2=Friedman |first2=Matt |last3=Brazeau |first3=Martin D. |title=Osteichthyan-like cranial conditions in an Early Devonian stem gnathostome |journal=[[Nature]] |volume=520 |issue=7545 |pages=82–85 |date=12. 1. 2015 |issn=1476-4687 |doi=10.1038/nature14065 |pmid=25581798 |pmc=5536226 |bibcode=2015Natur.520...82G }}</ref> pri čemu su neki bliži [[Eugnathostomata]] od drugih. Ažurirani kladogram (Zhu et al., 2016):<ref name=zhu2016>{{cite journal |last1=Zhu |first1=Min |last2=Ahlberg |first2=Per E. |last3=Pan |first3=Zhaohui |last4=Zhu |first4=Youan |last5=Qiao |first5=Tuo |last6=Zhao |first6=Wenjin |last7=Jia |first7=Liantao |last8=Lu |first8=Jing |title=A Silurian maxillate placoderm illuminates jaw evolution |journal=Science |date=21. 10. 2016 |volume=354 |issue=6310 |pages=334–336 |doi=10.1126/science.aah3764 |pmid=27846567 |bibcode=2016Sci...354..334Z |s2cid=45922669 }}</ref> {{Clade|style=font-size:85%;line-height:85% |grouplabel1={{clade labels |width=10em; |label1='''"[[Placodermi]]"''' |top1=50% |color1=green}} |1={{Clade |1=†[[Osteostraci]] |2=†[[Galeaspida]] |label3=[[Gnathostomata]] |3={{Clade |1=†[[Antiarchi]] |barbegin1=green |label2=†[[Brindabellaspida]] |2=†''[[Brindabellaspis]]'' |bar2=green |3=†''[[Romundina]]'' |bar3=green |label4=†[[Rhenanida]] |4={{clade |1=†''[[Jagorina]]'' |bar1=green |2=†''[[Gemuendina]]'' |bar2=green }} |5={{Clade |1=†[[Petalichthyida]] |bar1=green |2={{Clade |1={{Clade |1=†[[Arthrodira]] |bar1=green |2=†[[Ptyctodontida]] |bar2=green }} |2={{Clade |1=†''[[Qilinyu]]'' |bar1=green |2={{Clade |1=†''[[Entelognathus]]'' |barend1=green |2={{Clade |1=†''[[Janusiscus]]'' |label2=[[Eugnathostomata]] |2={{Clade |1=[[Chondrichthyes]] (ukupna grupa, uključujući [[Acanthodii]] kao matične loze) |2=[[Osteichthyes]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==Također pogledajte== {{Portal|Paleontologija|Ribe}} * [[Acanthodii]] * [[Spisak plakoderma]] * [[Ostracodermi]] * [[Chondrichthyes]] * [[Entelognathus]] ==Napomene== {{Notelist}} ==Reference== ===Citatiranja=== {{Refspisak|33em}} ===Ostale reference=== {{refbegin|2}} * {{cite journal | last1 = Ahlberg | first1 = P.E. | last2 = Trinajstic | first2 = K. | last3 = Johanson | first3 = Z. | last4 = Long | first4 = J.A. | year = 2009 | title = Pelvic claspers confirm chondrichthyan-like internal fertilization in arthrodires | journal = Nature | volume = 460 | issue = 7257| pages = 888–889 | bibcode = 2009Natur.460..888A | doi = 10.1038/nature08176 | pmid = 19597477 | s2cid = 205217467 }} * Janvier, P. ''Early Vertebrates'' Oxford, New York: Oxford University Press, 1998. {{ISBN|0-19-854047-7}} * {{cite journal |last1=Long |first1=J. A. |title=New bothriolepid fish from the Late Devonian of Victoria, Australia {{!}} The Palaeontological Association |journal=Palaeontology |date=maj 1983 |volume=26 |issue=2 |pages=295–320 |url=https://www.palass.org/publications/palaeontology-journal/archive/26/2/article_pp295-320 }} * {{cite journal | last1 = Long | first1 = J.A. | year = 1984 | title = New phyllolepids from Victoria and the relationships of the group | journal = Proceedings of the Linnean Society of New South Wales | volume = 107 | pages = 263–308 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34925577 }} * Long, J.A. ''The Rise of Fishes: 500 Million Years of Evolution'' Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1996. {{ISBN|0-8018-5438-5}} * {{cite journal | last1 = Long | first1 = J.A. | last2 = Trinajstic | first2 = K. | year = 2010 | title = The Late Devonian Gogo Formation Lagerstatte – Exceptional preservation and Diversity in early Vertebrates | journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume = 38 | pages = 255–279 | doi = 10.1146/annurev-earth-040809-152416 | bibcode = 2010AREPS..38..255L }} * {{cite journal | last1 = Long | first1 = J.A. | last2 = Trinajstic | first2 = K. | last3 = Young | first3 = G.C. | last4 = Senden | first4 = T. | year = 2008 | title = Live birth in the Devonian | journal = Nature | volume = 453 | issue = 7195| pages = 650–652 | doi=10.1038/nature06966| pmid = 18509443 | bibcode = 2008Natur.453..650L | s2cid = 205213348 }} * {{cite journal | last1 = Long | first1 = J.A. | last2 = Trinajstic | first2 = K. | last3 = Johanson | first3 = Z. | year = 2009 | title = Devonian arthrodire embryos and the origin of internal fertilization in vertebrates | journal = Nature | volume = 457 | issue = 7233| pages = 1124–1127 | doi=10.1038/nature07732| pmid = 19242474 | bibcode = 2009Natur.457.1124L | s2cid = 205215898 }} * {{cite journal |last1=Zhu |first1=Min |last2=Yu |first2=Xiaobo |last3=Choo |first3=Brian |last4=Wang |first4=Junqing |last5=Jia |first5=Liantao |title=An antiarch placoderm shows that pelvic girdles arose at the root of jawed vertebrates |journal=Biology Letters |date=23. 6. 2012 |volume=8 |issue=3 |pages=453–456 |doi=10.1098/rsbl.2011.1033 |pmid=22219394 |pmc=3367742 }} {{refend}} ==Vanjski linkovi== {{Commons category|Placodermi}} * [http://hoopermuseum.earthsci.carleton.ca/placoderms/first.html Annetta Markussen-Brown, "Devonian Armoured Fish" 2000] * [http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/basalfish/placodermi.html Introduction to the Placodermi Extinct armored fishes with jaws] * {{cite web|url=http://www.btinternet.com/~vendian/FOSSILWEB/paleozoic_fish.htm|title=PALAEOZOIC FOSSILS UK|archive-url=https://20121017142123/http://www.btinternet.com/~vendian/FOSSILWEB/paleozoic_fish.htm|archive-date=17. 10. 2012}} * [https://web.archive.org/web/20060501194014/http://www.toyen.uio.no/palmus/galleri/montre/english/m_panserhai_e.htm Placoderms] * [https://web.archive.org/web/20101220205158/http://palaeos.com/Vertebrates/Units/Unit060/060.000.html Placodermi: Overview] * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6195188.stm BBC—report on ''Dunkleosteus terrelli''] {{Placodermi}} {{Evolucija riba}} {{Taxonbar|from=Q130932}} {{Authority control}} [[Kategorija:Placodermi| ]] [[Kategorija:Razredi prahistorijskih riba]] [[Kategorija:Devonske ribe]] [[Kategorija:Silurske ribe]] [[Kategorija:Ribe]] [[Kategorija:Devonska izumiranja]] [[Kategorija:Taksoni koje je imenovao Frederick McCoy]] [[Kategorija:Parafiletske grupe]] lt9wfpbnyhijfyuytlyvzmbkg1jou1h Paklare 0 539052 3939439 3937948 2026-11-06T21:05:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939439 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Paklare | slika =Havsnejonöga.jpg | slika_širina = 250px | opis_slike = [[Morska paklara]] iz [[švedska|Švedske]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | nesvrstani_classis = [[Cyclostomata]] | classis=[[Cephalaspidomorphi]] | ordo = '''[[Petromyzontiformes]]''' | familia = '''Petromyzontidae''' | razdioba_stepen= [[Potporodica|Potporodice]] | razdioba = * [[Geotriinae]] * [[Mordaciinae]] * [[Petromyzontinae]] *Rod (biologija)|Rodovi]] **[[Caspiomyzon]]'' **''[[Entosphenus]]'' **''[[Eudontomyzon]]'' **''[[Ichthyomyzon]]'' **''[[Lampetra]]'' **''[[Lethenteron]]'' ''[[Petromyzon]]''<br /> **''[[Tetrapleurodon]]'' **''[[Occidentis]]'' }} '''Paklare''' (''Petromyzontidae'') autohtona su porodica na sjevernoj hemisferi, koja obuhvata veliku većinu živućih paklara.<ref name="McEachran Fechhelm 1998">{{cite book |last1=McEachran |first1=J. |last2=Fechhelm |first2=J.D. |title=Fishes of the Gulf of Mexico, Vol. 1: Myxiniformes to Gasterosteiformes |publisher=University of Texas Press |publication-place=Austin |year=1998 |isbn=978-0-292-75206-1 |oclc=38468784 |url=https://books.google.com/books?id=lAgyDQAAQBAJ |access-date=12. 7. 2021 |page=35}}</ref> Petromyzontida imaju najveći broj [[hromosom]]a (164–174) među [[kičmenjaci]]ma.<ref>{{FishBase family |family=Petromyzontidae |month=November |year=2025}}</ref> == Klasifikacija == Vladykov i Kott (1979) predložili su klasifikaciju paklara sjeverne hemisfere u tri potporodice: ''Petromyzontinae'', ''Entospheninae'' i ''Lampetrinae''.<ref>Vladykov, V.D. & Kott, E. 1979. List of Northern Hemisphere lampreys (Petromyzonidae) and their distribution. ''Department of Fisheries and Oceans Miscellaneous Special Publication'' 42: 30 pp.</ref><ref>Renaud, C.B. ''Lampreys of the world. An annotated and illustrated catalogue of lamprey species known to date. FAO Species Catalogue for Fishery Purposes''. No. 5. Rome, FAO. 2011. 109 pp.</ref> Također Carim ''et al.'' (2024) predložili su rod "Occidentis" za zapadnu Sjevernu Ameriku ‘''Lampetra''’.<ref>Carim, K. J., G. Auringer, M. F. Docker, C. B. Renaud, B. J. Clemens, M. R. Blanchard, C. Parker & M. K. Young 2024. Species diversity in the new lamprey genus ''Occidentis'', formerly classified as western North American ‘''Lampetra''’. ''PLoS ONE'' 19 (12): e0313911: 1-21. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0313911.</ref><ref>Kellie J. Carim, Claude B. Renaud, Michael K. Young & Margaret F. Docker 2025. Recognition of the lamprey genus ''Occidentis'' Carim ''et al.'', 2024 as distinct from ''Lampetra'' Bonnaterre, 1788. ''Zootaxa'' 5692(2): 393-399. https://doi.org/10.11646/zootaxa.5692.2.11.</ref> * Potporodica '''Petromyzontinae''' ** ''[[Ichthyomyzon]]'' ** ''[[Petromyzon]]'' — morska paklara ** ''[[Caspiomyzon]]'' * Potporodica '''Entospheninae''' ** ''[[Entosphenus]]'' ** ''[[Tetrapleurodon]]'' * Potporodica '''Lampetrinae''' ** ''[[Eudontomyzon]]'' ** ''[[Lampetra]]'' ** ''[[Lethenteron]]'' ** ''[[Occidentis]]'' == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.fishbase.org/summary/FamilySummary.php?ID=1 FishBase.org: Details for family Petromyzontidae – the Northern lampreys] {{Petromyzontiformes}} {{Taxonbar|from=Q839661}} {{Authority control}} [[Kategorija:Ribe opisane 1827.]] [[Kategorija:Porodice riba]] [[Kategorija:Ribe Azije]] [[Kategorija:Ribe Evrope]] [[Kategorija:Ribe Sjeverne Amerike]] [[Kategorija:Ribe Atlantskog okeana]] [[Kategorija:Ribe Tihog okeana]] [[Kategorija:Petromyzontidae| ]] [[Kategorija:Taksoni koje je imenovao Antoine Risso]] 7631xy46vqjrqhvln1q4ot13g1ci4m2 Sljepulje 0 539055 3939438 3937950 2026-11-06T21:05:06Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939438 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Sljepulje | slika = Myxine glutinosa.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis = [[Pacifička sljepulja]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraphylum = [[Agnatha]] | superclassis = [[Cyclostomata]] | classis = '''Myxinoida''' | ordo = '''Myxiniformes''' | familia = '''Myxinidae''' | razdioba_stepen = [[Rod (biologija)|Rodovi]] | razdioba = *†''[[Myxinikela]]'' <small>Bardack, 1991</small> * '''Myxinidae''' ** '''[[Rubicundinae]]''' <small>Fernholm ''et al.'', 2013</small> *** ''[[Rubicundus]]'' <small>Fernholm ''et al.'', 2013</small> ***†''[[Tethymyxine]]'' <small>Miyashita ''et al.'', 2019</small> ** '''[[Eptatretinae]]''' <small>Bonaparte, 1850</small> *** ''[[Eptatretus]]'' <small>Cloquet, 1819</small> ** '''[[Myxininae]]''' <small>Nelson, 1976</small> *** ''[[Myxine]]'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]</small> *** ''[[Nemamyxine]]'' <small>Richardson, 1958</small> *** ''[[Neomyxine]]'' <small>Richardson, 1953</small> *** ''[[Notomyxine]]'' <small>Nani & Gneri, 1951</small> | sinonimi = * Bdellostomatidae <small>Gill, 1872</small> * Homeidae <small>Garman, 1899</small> * Paramyxinidae <small>Berg, 1940</small> * Diporobranchia <small>Latreille, 1825</small><ref name="van der Laan-2014">{{cite journal|last1=van der Laan|first1=Richard|last2=Eschmeyer|first2=William N.|last3=Fricke |first3=Ronald|year=2014|title=''Family-group names of Recent fishes''|volume=3882|issue=2|journal=[[Zootaxa]]|pages=001–230|issn=1175-5326|doi=10.11646/zootaxa.3882.1.1|pmid=25543675|s2cid=31014657|doi-access=free}}</ref> }} '''Sljepulje''', koje pripadaju [[razred (biologija)|razredu]] '''Myxini''' (također poznatom kao '''Hyperotreti''') i [[red (biologija)|redu]] '''Myxiniformes''', jesu [[bezviličnjaci]] ([[Agnatha]]) koje oblikom tijela podsjećaju na [[jegulja|jegulje]] (ponekad se nazivaju i „sluzave jegulje”). Sljepulje su jedine poznate životinje koje posjeduju [[lobanja|lobanju]], ali nemaju [[kičmeni stub]]; ipak, one imaju rudimentarne [[kičmeni pršljen|pršljenove]].<ref name="Reece-2014">{{Cite book|title=Campbell Biology|last=Reece|first=Jane|publisher=Pearson|year=2014|isbn=978-0-321-77565-8|location=Boston|pages=717}}</ref> Slijepulje su morski [[predator]]i i [[strvinar]]i<ref name="Freeborn-2015">{{Cite book |last=Freeborn |first=Michelle |url=https://www.wikidata.org/wiki/Q58012425 |title=The fishes of New Zealand |date=1. 1. 2015 |publisher=Te Papa Press |isbn=978-0-9941041-6-8 |editor-last=Roberts |editor-first=Clive Douglas |volume=2 |page=24 |editor-last2=Stewart |editor-first2=Andrew L. |editor-last3=Struthers |editor-first3=Carl D. |access-date=29. 5. 2024 |archive-date=29. 8. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240829210750/https://www.wikidata.org/wiki/Q58012425 |url-status=live }}</ref> koji se mogu odbraniti od drugih, većih predatora lučenjem obilnih količina sluzi iz [[sluzna žlijezda|sluznih žlijezda]] u svojoj [[koža|koži]].<ref name="Zeng-2023">{{Cite journal |last1=Zeng |first1=Yu |last2=Plachetzki |first2=David C |last3=Nieders |first3=Kristen |last4=Campbell |first4=Hannah |last5=Cartee |first5=Marissa |last6=Pankey |first6=M Sabrina |last7=Guillen |first7=Kennedy |last8=Fudge |first8=Douglas |date=10. 3. 2023 |title=Epidermal threads reveal the origin of hagfish slime |journal=eLife |language=en |volume=12 |doi=10.7554/eLife.81405 |issn=2050-084X |pmc=10005773 |pmid=36897815 |doi-access=free }}</ref> Iako je njihov tačan odnos prema jedinoj drugoj [[postojeći takson|postojećoj]] grupi [[Agnatha|riba bez vilica]] — [[paklara]]ma — prvobitno bio predmet rasprava, genetički dokazi ukazuju na to da su sljepulje i paklare međusobno bliže srodne nego što su srodne [[viličnjaci|kičmenjacima s vilicama]], te stoga zajedno čine nadrazred [[Cyclostomata]].<ref name="Miyashita-2019"/> Najstarije poznate [[matična grupa|matične]] sljepulje su iz [[pensilvanij|kasnog karbona]], prije otprilike [[moskovsko doba|310]] miliona godina,<ref name="Miyashita-2020"/> a prvi predstavnici modernih oblika zabilježeni su sredinom [[kreda (period)|krede]], prije otprilike 100 miliona godina.<ref name="Miyashita-2019"/> ==Fizičke karakteristike== [[File:NIE 1905 Hagfish - Myxine glutinosa.jpg|thumb|left|Dva prikaza sljepulje (''Myxine glutinosa'') s analitičkim oznakama i prikazom disekcije, objavljeno 1905. godine]] ===Tjelesne odlike=== [[File:Sixgill Hagfish (Eptatretus hexatrema) (52684863088).jpg|left|thumb|Krupni plan glave sljepulje sa šest škržnih otvora (''[[Eptatretus hexatrema]]'')]] Sljepulje su obično dugačke oko 50&nbsp;cm. Najveća poznata vrsta je ''[[Eptatretus goliath]]'' – zabilježen je primjerak dužine 127&nbsp;cm – dok vrste ''[[Myxine kuoi]]'' i ''[[Myxine pequenoi]]'' vjerovatno ne prelaze dužinu od 18&nbsp;cm. Primijećeni su i primjerci dugi svega četiri cm. Sljepulje imaju izdužena tijela nalik [[jegulja]]ma i repove u obliku vesla. [[Koža]] im je gola i prekriva tijelo poput široke čarape. Obično su zagasito ružičaste boje i izgledom podsjećaju na gliste. Imaju [[hrskavica|hrskavičavu]] lobanju (iako je dio koji okružuje [[mozak]] prvenstveno građen od vlaknastog omotača) te strukture nalik zubima, izgrađene od [[keratin]]a. Boja zavisi od vrste i kreće se od ružičaste do plavkasto-sive, a mogu biti prisutne i crne ili bijele mrlje. Oči su im jednostavne, u vidu svjetlosno osjetljivih mrlja, a ne složene oči s sočivima sposobne za formiranje jasne slike. Sljepulje nemaju prava peraja; oko usta imaju šest do osam [[brkovi (anatomija)|pipaka]], a posjeduju i jednu nosnicu. Umjesto vilica koje se pomiču okomito, kao kod [[Gnathostomata]] ([[kičmenjak]]a s vilicama), one posjeduju par struktura koje se kreću vodoravno i imaju izrasline nalik zubima, a služe za kidanje hrane. Usta sljepulja sadrže dva para rožnatih zuba u obliku češlja, smještenih na hrskavičnoj ploči koja se može izbacivati ​​i uvlačiti. Ovi zubi služe za hvatanje hrane i njeno povlačenje prema ždrijelu.<ref name=r1>[http://tolweb.org/Hyperotreti Hyperotreti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130206033343/http://tolweb.org/Hyperotreti |date=6. 2. 2013 }}. Tree of Life</ref> [[Image:Eptatretus stoutii.jpg|thumb|[[Pacifička sljepulja]] na dubini od 150 m, [[Kalifornija]], [[Nacionalni morski rezervat Cordell Bank]]]] Njena koža je za tijelo pričvršćena samo duž središnjeg grebena na leđima i na mjestima gdje se nalaze žlijezde za lučenje sluzi; ispunjena je količinom krvi koja čini gotovo trećinu ukupne zapremine krvi u tijelu, zbog čega životinja izgleda poput vreće ispunjene krvlju. Pretpostavlja se da je riječ o prilagodbi koja joj omogućava preživljavanje napada predatora.<ref>{{Cite web |last=Chodosh |first=Sara |date=14. 12. 2017 |title=The world's fastest shark is no match for a sack of flaccid hagfish skin |url=https://www.popsci.com/shark-hagfish-flaccid-skin-sack/ |access-date=29. 8. 2024 |website=[[Popular Science]] |language=en-US |archive-date=13. 4. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413072251/https://www.popsci.com/shark-hagfish-flaccid-skin-sack/ |url-status=live }}</ref> Atlantska sljepulja, predstavnica potporodice Myxininae, i pacifička sljepulja, predstavnica potporodice Eptatretinae, razlikuju se po tome što potonja ima mišićna vlakna ugrađena u kožu. Također, pacifička sljepulja u stanju mirovanja obično zauzima smotan položaj, dok je atlantska sljepulja u tom stanju ispružena.<ref>{{Cite web |last=Pennisi |first=Elizabeth |date=6. 1. 2017 |title=How the slimy hagfish ties itself up in knots—and survives shark attacks |url=https://www.science.org/content/article/how-slimy-hagfish-ties-itself-knots-and-survives-shark-attacks |access-date=30. 8. 2024 |website=[[Science]] |archive-date=15. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615080958/https://www.science.org/content/article/how-slimy-hagfish-ties-itself-knots-and-survives-shark-attacks |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sicb.org/meetings/2017/schedule/abstractdetails.php?id=391 |title=Comparative Biomechanics of Hagfish Skins SICB - 2017 meeting - Abstract Details |access-date=17. 5. 2018 |archive-date=21. 5. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180521021841/http://www.sicb.org/meetings/2017/schedule/abstractdetails.php?id=391 }}</ref> ===Sluz=== [[File:Hagfish Slime Predator Deterrence.jpg|thumb|Atlantska sljepulja (''Myxine glutinosa'') koristi svoju sluz kako bi pobjegla od morskog psa (''Dalatias licha'') i ribe iz porodice ''Polyprionidae'' (''Polyprion americanus'').]] [[File:Eptatretus stoutii 1.jpg|thumb|right|Pacifička sljepulja pokušava se sakriti ispod stijene.]] Sljepulje mogu izlučiti velike količine mliječne i vlaknaste sluzi iz specijaliziranih žlijezda za lučenje sluzi.<ref name="Zeng-2023"/> Kada se ispusti u morsku vodu, sluz se u roku od 0,4 sekunde proširi na 10.000 puta veću zapreminu od prvobitne.<ref>{{Cite web |last=Chodosh |first=Sara |date=25. 8. 2021 |title=Here's how hagfish slime gets 10,000 times bigger in 0.4 seconds |url=https://www.popsci.com/hagfish-slime-expands/ |access-date=29. 8. 2024 |website=[[Popular Science]] |language=en-US}}</ref> Ova sluz koju luče sljepulje sadrži veoma tanka vlakna, zbog čega je ona izdržljivija i bolje prianja od sluzi koju luče druge [[životinje]].<ref>{{cite journal |last1=Fudge |first1=Douglas |last2=Levy |first2=Nimrod |last3=Chiu |first3=Scott |last4=Gosline |first4=John |title=Composition, morphology and mechanics of hagfish slime |journal=Journal of Experimental Biology |date=2005 |volume=208 |issue=24 |pages=4613–4625 |doi=10.1242/jeb.01963|pmid=16326943 |s2cid=16606815 |doi-access= free |bibcode=2005JExpB.208.4613F }}</ref> Vlakna su izgrađena od proteina i sluzi daju fleksibilnost. Ako ih uhvati predator, mogu brzo ispustiti veliku količinu sluzi kako bi pobjegli.<ref name=Böni-2016>{{cite journal |last1=Böni |first1=Lukas |last2=Fischer |first2=Peter |last3=Böcker |first3=Lukas |last4=Kuster |first4=Simon |last5=Rühs |first5=Patrick |title=Hagfish slime and mucin flow properties and their implications for defense |journal=Scientific Reports |date=2016 |volume=6 |doi=10.1038/srep30371 |doi-access=free|pmid=27460842 |pmc=4961968 |bibcode=2016NatSR...630371B }}</ref> Ako ostanu uhvaćene, mogu se svezati u čvor, a zatim taj čvor pomicati od glave prema repu životinje, stružući pritom sluz i oslobađajući se od onoga ko ih je uhvatio. Reološka istraživanja pokazala su da se [[viskoznost]] sluzi sljepulja povećava pri istezanju, što dovodi do začepljenja škrga kod riba koje se hrane usisavanjem, dok se viskoznost smanjuje pri djelovanju smičućih sila, što omogućava da se sluz lakše sastruže pomoću čvora koji putuje duž tijela.<ref name=Böni-2016/> Nedavno je utvrđeno da sluz veže vodu unutar svojih struktura nalik [[keratin]]u – takozvanih intermedijarnih filamenata koje luče specijalizirane ćelije – stvarajući viskoelastičnu supstancu koja se sporo razgrađuje, a ne samo običan gel. Pokazalo se da ova supstanca ometa funkciju škrga kod riba predatora; sluz sljepulje začepi [[škrge]] predatora, onemogućavajući im disanje. Kako bi izbjegao gušenje, predator pušta sljepulju. Zbog ove sluzi, rijetki morski predatori napadaju sljepulje. Među ostale predatore sljepulja spadaju pojedine vrste ptica i sisara.<ref>{{cite journal |doi=10.1242/jeb.02067 |last1=Lim |first1=J |last2=Fudge |first2=DS |last3=Levy |first3=N |last4=Gosline |first4=JM |title=Hagfish slime ecomechanics: testing the gill-clogging hypothesis |date=31. 1. 2006 |journal=Journal of Experimental Biology |volume=209|issue=Pt 4 |pages=702–710 |pmid=16449564 |doi-access=free |bibcode=2006JExpB.209..702L }}</ref> Slobodno plivajuće sljepulje također luče sluz kada su uznemirene, a kasnije tu sluz uklanjaju koristeći isti obrazac ponašanja koji uključuje stvaranje čvora koji putuje duž tijela.<ref>{{Cite book |last=Martini |first=F. H. |year=1998 |chapter=The ecology of hagfishes |title=The Biology of Hagfishes |editor-first=J. M. |editor-last=Jørgensen |editor2-first=J. P. |editor2-last=Lomholt |editor3-first=R. E. |editor3-last=Weber |editor4-first=H. |editor4-last=Malte |pages=57–77 |place=London |publisher=Chapman and Hall |isbn=978-0-412-78530-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vu1uzL0p7xsC&pg=PA57 }}</ref><ref>{{Cite journal |author=Strahan, R. |year=1963 |title=The behavior of myxinoids |journal=Acta Zoologica |volume=44 |issue=1–2 |pages=73–102 |doi=10.1111/j.1463-6395.1963.tb00402.x |bibcode=1963AcZoo..44...73S }}</ref> Zabilježeni efekat začepljenja škrga ukazuje na to da je [[ponašanje]] koje uključuje stvaranje pokretnog čvora korisno, ili čak neophodno, za ponovno uspostavljanje funkcije škrga same sljepuljice nakon izlučivanja sluzi. Keratin iz niti sljepulje (EsTKα i EsTKγ; UniProt: Q90501 i Q90502) – protein koji čini vlakna u njenoj sluzi – predmet je istraživanja kao alternativa paukovoj svili za primjenu u oblastima poput izrade zaštitne opreme (npr. pancirnih prsluka).<ref>{{Cite news|url=https://nypost.com/2017/10/25/slime-from-this-300-million-year-old-creature-could-create-bulletproof-body-armor/|title=Slime from this 300 million-year-old creature could create bulletproof body armor|date=25. 10. 2017|work=New York Post|access-date=26. 10. 2017|language=en-US|archive-date=25. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025192741/http://nypost.com/2017/10/25/slime-from-this-300-million-year-old-creature-could-create-bulletproof-body-armor/|url-status=live}}</ref> Ovi proteini [[alfa-keratin]] u sluzi sljepulja, prilikom istezanja, prelaze iz strukture [[alfa-heliks]] u kruću strukturu [[beta-list]]ova.<ref>{{cite journal |last1=Fu |first1=Jing |last2=Guerette |first2=Paul A. |last3=Miserez |first3=Ali |title=Self-Assembly of Recombinant Hagfish Thread Keratins Amenable to a Strain-Induced α-Helix to β-Sheet Transition |journal=Biomacromolecules |date=8. 7. 2015 |volume=16 |issue=8 |pages=2327–2339 |doi=10.1021/acs.biomac.5b00552|pmid=26102237 }}</ref> Kombinacijom obrade istezanjem i hemijskog umrežavanja, rekombinantni keratin iz sluzi pretvara se u veoma čvrsto vlakno, pri čemu modul elastičnosti dostiže 20 GPa.<ref>{{cite journal |last1=Fu |first1=Jing |last2=Guerette |first2=Paul A. |last3=Pavesi |first3=Andrea |last4=Horbelt |first4=Nils |last5=Lim |first5=Chwee Teck |last6=Harrington |first6=Matthew J. |last7=Miserez |first7=Ali |title=Artificial hagfish protein fibers with ultra-high and tunable stiffness |journal=Nanoscale |date=2017 |volume=9 |issue=35 |pages=12908–12915 |doi=10.1039/c7nr02527k |pmid=28832693}}*{{cite magazine |author=Harriet Brewerton |date=15. 9. 2017 |title=Hagfish slime turned into ultra-stiff fibre |magazine=Chemistry World |url=https://www.chemistryworld.com/news/hagfish-slime-turned-into-ultra-stiff-fibre/3007995.article |access-date=1. 6. 2019 |archive-date=1. 6. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601194038/https://www.chemistryworld.com/news/hagfish-slime-turned-into-ultra-stiff-fibre/3007995.article |url-status=live }}</ref> Kada je 2017. godine u saobraćajnoj nesreći na putu U.S. Highway 101 u [[Oregon]]u došlo do prosipanja 7500 funti (oko 3400&nbsp;kg) sljepulja, one su izlučile dovoljno sluzi da prekriju cestu i obližnji automobil.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2017/07/14/us/slime-eels-highway-accident-oregon-trnd/index.html|title=Slime eels cause multiple car pileup on Oregon highway|website=CNN.com|last=LeBlanc|first=Paul|date=14. 7. 2017|access-date=21. 4. 2022|archive-date=20. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620103114/https://amp.cnn.com/cnn/2017/07/14/us/slime-eels-highway-accident-oregon-trnd/index.html|url-status=live}}</ref> ===Disanje=== [[File:Eptatretus wandoensis (10.3897-zookeys.926.48745) Figure 3.jpg|left|thumb|Primjerak vrste ''[[Eptatretus wandoensis]]''; škržni otvori su označeni sa „GA”]] Sljepulje uglavnom dišu tako što uzimaju vodu kroz [[ždrijelo]], pored velusne komore, te je provode kroz unutrašnje [[škrge|škržne]] vrećice, kojih – ovisno o vrsti – može biti od pet do 16 parova.<ref>{{cite book|author1=Springer, Joseph|author2=Holley, Dennis|title=An Introduction to Zoology|url=https://books.google.com/books?id=BzgNZca_L5AC&pg=PA376|date=2012|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-1-4496-9544-6|pages=376–|access-date=13. 3. 2016|archive-date=29. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829210757/https://books.google.com/books?id=BzgNZca_L5AC&pg=PA376|url-status=live}}</ref> Škržne vrećice se otvaraju pojedinačno, ali kod roda ''Myxine'' otvori su srasli; od svakog otvora ispod kože pružaju se kanali prema nazad, koji se spajaju u zajednički otvor na ventralnoj strani, poznat kao škržni otvor. [[Jednjak]] je također povezan s lijevim škržnim otvorom – zbog čega je on veći od desnog – putem faringokožnog (ezofagokpžnog) kanala, koji ne sadrži respiratorno tkivo. Ovaj kanal služi za izbacivanje krupnih čestica iz ždrijela, a ta se funkcija djelimično obavlja i putem nazofarinksnog kanala. Kod drugih vrsta, srašćivanje škržnih otvora je manje izraženo, a kod roda ''Bdellostoma'' svaka se vrećica otvara zasebno prema vanjskoj sredini, baš kao i kod paklara.<ref>{{cite book|last=Hughes |first=George Morgan |title=Comparative Physiology of Vertebrate Respiration|url=https://archive.org/details/ost-biology-comparativephysi00hugh|date=1963|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-15250-2|pages=[https://archive.org/details/ost-biology-comparativephysi00hugh/page/n26 9]–}}</ref><ref>{{cite book|author=Wake, Marvalee H.|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA81|date=1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|pages=81–|access-date=13. 3. 2016|archive-date=29. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829210815/https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Jednosmjerni tok vode kroz škrge nastaje savijanjem i odvijanjem velusnih nabora smještenih unutar komore koja se razvila iz nazohipofiznog kanala; ovaj proces pokreće složen sistem mišića vezanih za hrskavice neurokranija, uz pomoć peristaltičkih kontrakcija škržnih vrećica i njihovih kanala.<ref>{{cite book|author1=Bone, Quentin|author2=Moore, Richard|title=Biology of Fishes|url=https://books.google.com/books?id=e2N4AgAAQBAJ&pg=PA128|date=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-134-18631-0|pages=128–|access-date=13. 3. 2016|archive-date=29. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829210751/https://books.google.com/books?id=e2N4AgAAQBAJ&pg=PA128#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Slijepulje također posjeduju dobro razvijenu mrežu kapilara u koži, koja je opskrbljuje kisikom kada je životinja zakopana u anoksijskom mulju, a odlikuju se i visokom tolerancijom na [[hipoksija|hipoksiju]] i [[anoksija|anoksiju]], uz dobro razvijen anaerobni [[metabolizam]].<ref name="Jørgensen-1998">{{cite book|author=Jørgensen, Jørgen Mørup |title=The Biology of Hagfishes|url=https://books.google.com/books?id=vu1uzL0p7xsC&pg=PA231|year=1998|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-412-78530-6|pages=231–}}</ref> Članovi grupe proveli su 36 sati u vodi u kojoj uopće nije bilo otopljenog kisika, a zatim su se u potpunosti oporavili.<ref>{{cite journal | last1=Glover | first1=C. N. | last2=Goss | first2=G. G. | title=Hypoxia modifies calcium handling in the Pacific hagfish, Eptatretus stoutii | journal=Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology | date=2021 | volume=261 | doi=10.1016/j.cbpa.2021.111042 | pmid=34329740 | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1095643321001501 | url-access=subscription }}</ref> Također se navodi da je koža sposobna za [[kožno disanje]].<ref>{{cite book|author1=Helfman, Gene|author2=Collette, Bruce B.|author3=Facey, Douglas E.|author4=Bowen, Brian W.|title=The Diversity of Fishes: Biology, Evolution, and Ecology|url=https://books.google.com/books?id=FyehAR6hsUUC&pg=PA235|date=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-1190-7|pages=235–|access-date=13. 3. 2016|archive-date=29. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829210753/https://books.google.com/books?id=FyehAR6hsUUC&pg=PA235#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> ===Nervni sistem=== [[File:Dorsal, left lateral views of dissected hagfish brain.jpg|thumb|left|Dorsalni i lijevi bočni prikaz prepariranog mozga sljepulje; dodana je skala za prikaz veličine]] Porijeklo nervnog sistema kičmenjaka predmet je velikog interesa evolucionih biologa, a kružnouste (sljepulje i paklare) predstavljaju važnu grupu za pronalaženje odgovora na ovo pitanje. Složenost mozga sljepulja predmet je rasprava još od kraja 19. vijeka; neki morfolozi smatraju da one ne posjeduju [[mali mozak]] ([[cerebellum]]), dok drugi navode da je on povezan sa srednjim mozgom ([[srednji mozak]]) u jednu cjelinu.<ref>{{cite journal| last1 = Larsell | first1 = O | title = The cerebellum of myxinoids and petromyzonts including developmental stages in the lampreys. | journal = Journal of Experimental Biology | volume = 210 | issue = 22 | year = 1947 | pages = 3897–3909 | doi = 10.1002/cne.900860303 | pmid = 20239748 | s2cid = 36764239 }}</ref> Sada se smatra da je neuroanatomija sljepulja slična onoj kod paklara.<ref>{{cite journal| last1 = Wicht | first1 = H | title = The brains of lampreys and hagfishes: Characteristics, characters, and comparisons. | journal = Brain, Behavior and Evolution | volume = 48 | issue = 5 | year = 1996 | pages = 248–261 | doi = 10.1159/000113204 | pmid = 8932866 }}</ref> Zajednička osobina obje grupe kružnoustih je odsustvo [[mijelin]]a u [[neuron]]ima.<ref>{{Cite journal| last1 = Bullock | first1 = T.H. | last2 = Moore | first2 = J.K. | last3 = Fields | first3 = R.D. | title = Evolution of myelin sheaths: both lamprey and hagfish lack myelin. | journal = Neuroscience Letters | volume = 48 | issue = 2 | year = 1984 | pages = 145–148 | doi = 10.1016/0304-3940(84)90010-7| pmid = 6483278 | s2cid = 46488707 }}</ref> Mozak sljepulje ima određene dijelove slične mozgovima drugih kičmenjaka.<ref name="Ota-2008">{{cite journal |last1=Ota |first1=Kinya |last2=Kuratani |first2=Shigeru |title=Developmental Biology of Hagfishes, with a Report on Newly Obtained Embryos of the Japanese Inshore Hagfish, Eptatretus burgeri |journal=Zoological Science |date=2008 |volume=25 |issue=10 |pages=999–1011 |doi=10.2108/zsj.25.999 |pmid=19267636 |s2cid=25855686 }}</ref> Dorzalni i ventralni mišići, smješteni prema bočnim stranama tijela sljepulje, povezani su sa [[spinalni nervi|spinalnim živcima]]. Spinalni živci koji se povezuju s mišićima ždrijelnog zida rastu zasebno kako bi doprli do njih.<ref name=Oisi-2015>{{cite journal |last1=Oisi |first1=Yasuhiro |last2=Fujimoto |first2=Satoko |last3=Ota |first3=Kinya |last4=Kuratani |first4=Shigeru |title=On the peculiar morphology and development of the hypoglossal, glossopharyngeal and vagus nerves and hypobranchial muscles in the hagfish |journal=Zoological Letters |date=2015 |volume=1 |issue=6 |page=6 |doi=10.1186/s40851-014-0005-9|pmid=26605051 |pmc=4604111 |doi-access=free }}</ref> ===Oko=== Oko sljepulja nema sočivo, vanokularne mišiće niti tri motorna moždana živca (III, IV i VI) koji se nalaze kod složenijih kičmenjaka, što je značajno za proučavanje [[evolucija oka|evolucije složenijih očiju]]. Kod današnjih sljepulja također nedostaje [[tjemeno oko]].<ref>{{cite book|author=Ostrander, Gary Kent|title=The Laboratory Fish|url=https://books.google.com/books?id=Hp4YSFiSD0IC&pg=PT129|year=2000|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-529650-2|pages=129–|access-date=13. 3. 2016|archive-date=29. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829210925/https://books.google.ps/books?id=Hp4YSFiSD0IC&pg=PT129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.physorg.com/news115919015.html|title=Keeping an eye on evolution|date=3. 12. 2007|access-date=4. 12. 2007|publisher=PhysOrg.com|archive-date=15. 3. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315125907/http://www.physorg.com/news115919015.html|url-status=live}}</ref> Očne mrlje kod sljepulja, kada su prisutne, mogu detektovati svjetlost, ali koliko je poznato, nijedna ne može razaznati detaljne slike. Kod rodova ''Myxine'' i ''Neomyxine'', [[oči]] su djelimično prekrivene mišićima trupa.<ref name=r1/> [[paleontologija|Paleontološki]] dokazi ukazuju na to da oko sljepulja nije pleziomorfno, već degenerativno, budući da su fosili iz [[karbon]]a otkrili kičmenjake slične sljepuljama koji su imali složene oči. To bi značilo da su preci sljepulja (Myxini) posjedovali složene oči.<ref>{{cite journal| last1 = Gabbott | first1 = S.E | last2 = Donoghu | first2 = P.C | last3 = Sansom | first3 = R.S | last4 = Vinther | first4 = J | display-authors = 2 | title = Pigmented anatomy in Carboniferous cyclostomes and the evolution of the vertebrate eye. | journal = Proc. R. Soc. B | volume = 283 | issue = 1836 | year = 2016 | doi = 10.1098/rspb.2016.1151 | pmid = 27488650 | pmc = 5013770 }}</ref> ===Srčana funkcija, cirkulacija i ravnoteža tečnosti=== Poznato je da sljepulje imaju jedan od najnižih krvnih pritisaka među kičmenjacima.<ref name="Forster 1985–1992">{{Cite journal|last1=Forster|first1=Malcolm E.|last2=Axelsson|first2=Michael|last3=Farrell|first3=Anthony P.|last4=Nilsson|first4=Stefan|date=1. 7. 1991|title=Cardiac function and circulation in hagfishes|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=69|issue=7|pages=1985–1992|doi=10.1139/z91-277|bibcode=1991CaJZ...69.1985F |issn=0008-4301}}</ref> Jedan od najprimitivnijih oblika održavanja ravnoteže tečnosti kod životinja prisutan je upravo kod ovih stvorenja; kada dođe do povećanja količine vanćelijske tečnosti, raste i [[krvni pritisak]], što registruju [[bubrezi]], koji potom izlučuju višak tečnosti.<ref name="Jørgensen-1998"/> Također, u poređenju sa svim ostalim hordatima, oni imaju najveću zapreminu krvi u odnosu na tjelesnu masu – 17&nbsp;mL krvi na 100&nbsp;g tjelesne mase.<ref>{{Cite web |url=http://cronodon.com/BioTech/hagfish.html |title=Hagfish - Cronodon |access-date=4. 5. 2018 |archive-date=4. 5. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180504091106/http://cronodon.com/BioTech/hagfish.html |url-status=live }}</ref> Cirkulacijski sistem sljepulje od velikog je interesa za evolucijske biologe i današnje čitaoce fiziologije. Neki posmatrači su isprva vjerovali da srce sljepulje nije inervirano (kao što su srca čeljusnih kičmenjaka),<ref>{{cite journal| last1 = Jensen | first1 = D | title = The aneural heart of the hagfish. | journal = Annals of the New York Academy of Sciences | volume = 127 | issue = 1 | pages = 443–58 | year = 1965 | bibcode = 1965NYASA.127..443J | doi = 10.1111/j.1749-6632.1965.tb49418.x | pmid = 5217274 | s2cid = 5646370 }}</ref> Međutim, dalja istraživanja otkrila su da sljepulje zaista posjeduju pravo [[srce]] koje je inervisano. Njihov cirkulatorni sistem takođe uključuje više pomoćnih pumpi raspoređenih po tijelu, koje se smatraju dodatnim „srcima”.<ref name="Forster 1985–1992"/> Sljepulje su jedini poznati [[kičmenjaci]] kod kojih je osmoregulacija izoosmotska u odnosu na vanjsku sredinu. Po sastavu svoje krvne plazme, one su sličnije morskim [[beskičmenjaci]]ma nego kičmenjacima.<ref>{{Cite journal |last1=Currie |first1=Suzanne |last2=Edwards |first2=Susan L. |date=2010 |title=The curious case of the chemical composition of hagfish tissues—50 years on |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1095643310003491 |journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Molecular & Integrative Physiology |language=en |volume=157 |issue=2 |pages=111–115 |doi=10.1016/j.cbpa.2010.06.164|pmid=20547237 |url-access=subscription }}</ref> Njihova bubrežna funkcija ostaje nedovoljno opisana, dok postoji hipoteza da oni izlučuju ione putem žučnih soli.<ref>{{cite journal| last1 = Robertson | first1 = J.D | title = Chemical composition of the body fluids and muscle of the hagfish Myxine glutinosa and the rabbit-fish Chimaera monstros. | journal = Journal of Zoology | volume = 178 | issue = 2 | year = 1976 | pages = 261–277 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1976.tb06012.x }}</ref> ===Mišićno-koštani sistem=== Muskulatura sljepulje razlikuje se od čeljusnih kičmenjaka po tome što nemaju ni horizontalnu ni vertikalnu pregradu, koje su kod čeljusnih kičmenjaka spojevi vezivnog tkiva koji odvajaju [[mišićna epaksija i hipaksija|hipaksijalnu muskulaturu i epaksijalnu muskulaturu]]. Međutim, imaju prave [[miomera|miomere]] i miosepte kao i svi kičmenjaci. Istražena je mehanika njihovih kraniofacijalnih mišića prilikom hranjenja, što je otkrilo prednosti i nedostatke njihove zubne ploče. Konkretno, mišići sljepulje imaju povećanu silu i veličinu otvora u poređenju sa viličastim kičmenjacima slične veličine, ali im nedostaje pojačanje brzine koje daju mišići čeljusnih kičmenjaka, što sugerira da čeljusti djeluju brže od zubnih ploča sljepulje.<ref>{{Cite journal| last1 = Clark | first1 = A.J. | last2 = Summers | first2 = A.P. | title = Morphology and kinematics of feeding in hagfish: possible functional advantages of jaws. | journal = Journal of Experimental Biology | volume = 210 | issue = 22 | year = 2007 | pages = 3897–3909 | doi = 10.1242/jeb.006940 | pmid = 17981857 | doi-access = free | bibcode = 2007JExpB.210.3897C }}</ref> [[File:Hagfish trunk.jpg|thumb|left| Vertikalni presjek trupa sljepulje duž središnje linije: Horda je jedini skeletni element, a muskulatura ne sadrži pregrade (septe), ni horizontalne ni vertikalne.]] [[File:Hagfish skull Fig 74 in Kingsley 1912.png|thumb|[[Lobanja]] sljepulje, slika 74 iz djela Kingsleya (1912)]] Kostur sljepulje čine lobanja, [[horda]] i zrake repnog peraja. Prvi prikaz endoskeleta sljepulje izradio je Frederick Cole u 1905.<ref>{{cite journal| last= Cole | first= F.J. | title = A Monograph on the general Morphology of the Myxinoid Fishes, based on a study of Myxine. Part I. The Anatomy of the Skeleton. | journal = Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh | volume = 41 | issue = 3 | year = 1906 }}</ref> U svojoj monografiji, Cole je opisao dijelove skeleta koje je nazvao „pseudohrskavicom”, ukazujući na njena specifična svojstva u poređenju sa hordatima koji posjeduju vilice. Jezični aparat sljepulja sastoji se od hrskavične osnove koja nosi dvije ploče prekrivene zubima (dentalne ploče), a koje su povezane sa nizom velikih hrskavičnih šipki. Nosna kapsula kod sljepulja znatno je proširena i sastoji se od vlaknastog omotača obloženog hrskavičnim prstenovima. Za razliku od paklara, moždana čahura nije hrskavična. Uloga njihovih škržnih lukova i dalje je predmet nagađanja, budući da kod embriona sljepulja dolazi do pomjeranja stražnjih ždrijelnih vrećica prema repnom dijelu tijela; stoga škržni lukovi ne nose škrge.<ref name=Oisi-2015/> Iako se smatra da su dijelovi lobanje sljepulja homologni onima kod [[paklare|paklara]], vjeruje se da postoji vrlo malo elemenata koji su homologni onima kod kičmenjaka sa vilicama.<ref name=Oisi-2013>{{Cite journal| last1 = Oisi | first1 = Y. | last3 = Fujimoto | first3 = S. | last2 = Ota | first2 = K.G. | last4 = Kuratani | first4 = S. | title = Development of the chondrocranium in hagfishes, with special reference to the early evolution of vertebrates | journal = Zoological Science | volume = 30 | issue = 11 | year = 2013 | pages = 944–961 | doi = 10.2108/zsj.30.944| pmid = 24199860 | s2cid = 6704672 | doi-access = free }}</ref> ==Razmnožavanje== [[File:Black_hagfish,_Eptatretus_deani_gonads_01.jpg|thumb|Razvoj jajašaca kod ženke vrste ''Eptatretus deani'']] [[Image:Eptatretus polytrema.jpg|thumb|right|Crtež vrste ''[[Eptatretus polytrema]]'']] Vrlo malo se zna o razmnožavanju sljepulja. Pribavljanje embriona i posmatranje reproduktivnog ponašanja otežani su zbog toga što mnoge vrste sljepulja nastanjuju duboka mora.<ref name="Ota-2006">{{Cite journal|last1=Ota|first1=Kinya G.|last2=Kuratani|first2=Shigeru|title=The History of Scientific Endeavors Towards Understanding Hagfish Embryology|journal=Zoological Science|year=2006|volume=23|issue=5|pages=403–418|doi=10.2108/zsj.23.403|pmid=16766859|s2cid=20666604|issn=0289-0003|doi-access=free |bibcode=2006ZooS...23..403O }}</ref> U prirodi ženke brojčano nadmašuju mužjake, pri čemu tačan omjer spolova varira ovisno o vrsti. Tako, naprimjer, kod vrste ''E. burgeri'' taj omjer iznosi gotovo 1:1, dok su kod vrste ''M. glutinosa'' ženke znatno zastupljenije od mužjaka.<ref name="Ota-2006"/> Neke vrste sljepulja prije spolne zrelosti nisu spolno diferencirane i posjeduju tkivo koje može razviti i jajnike i testise.<ref>{{Cite journal|last1=Martini|first1=Frederic H.|last2=Beulig|first2=Alfred|date=8. 11. 2013|title=Morphometics and Gonadal Development of the Hagfish Eptatretus cirrhatus in New Zealand|journal=PLOS ONE|language=en|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0078740|issn=1932-6203|pmc=3826707|pmid=24250811|bibcode=2013PLoSO...878740M|doi-access=free}}</ref> Postoje pretpostavke da se ženke razvijaju ranije od mužjaka, što bi mogao biti razlog nejednakog omjera spolova. Testisi kod sljepulja su relativno mali.<ref name="Ota-2006"/> Ovisno o vrsti, ženke polažu od jednog do 30 čvrstih jaja bogatih žumanjkom. Ta jaja imaju tendenciju da se grupišu jer na oba kraja posjeduju strukture nalik čičak-traci.<ref name="Ota-2006"/> Nije sasvim jasno na koji način sljepulje polažu jaja, iako su istraživači, na temelju zapažanja o malom udjelu [[mužjak]]a i malim [[testis]]ima, iznijeli tri hipoteze. Prema tim hipotezama, ženke sljepulja polažu jaja u male pukotine u stijenama ili u rovove ispod pijeska, pri čemu sluz koju luče sljepulje služi za zadržavanje jaja na jednom mjestu.<ref name="Ota-2006"/> Važno je napomenuti da nisu pronađeni direktni dokazi koji bi potkrijepili bilo koju od ovih hipoteza. Za razliku od paklara, sljepulje nemaju stadij larve.<ref name="Ota-2006"/> Sljepulje posjeduju [[mezonefros]] (srednji bubreg), a često zadržavaju i karakteristike [[pronefros]]a (prednjeg bubrega) – stanje poznato kao [[neotenija]]. Izlučevine iz [[bubreg]]a odvode se putem mezonefrosnog (odnosno arinefrosnog) kanala. Za razliku od mnogih drugih kičmenjaka, ovaj kanal odvojen je od reproduktivnog trakta, a proksimalna tubula nefrona povezana je s tjelesnom šupljinom ([[celom]]om), čime se osigurava podmazivanje.<ref>{{Cite book|last=Kardong|first=Kenneth V. |title=Vertebrates: comparative anatomy, function, evolution|date=2019|isbn=978-1-259-70091-0|edition=Eighth |location=New York |oclc=1053847969}}</ref> Jedini testis ili [[jajnik]] nema odvodni kanal. Umjesto toga, gamete se oslobađaju u tjelesnu šupljinu (celom) sve dok ne dospiju do zadnjeg dijela kaudalne (repne) regije, gdje pronalaze otvor u probavnom sistemu. Embrion sljepulje može se razvijati i do 11 mjeseci prije izlijeganja, što je kraći period u poređenju s drugim bezviličnim kičmenjacima.<ref>{{cite journal| year=1997|last1=Gorbman|first1=A|title=Hagfish development|journal = Zoological Science | volume = 14|issue=3| pages=375–390 |doi=10.2108/zsj.14.375|s2cid=198158310|doi-access=free}}</ref> Do nedavno se nije mnogo znalo o embriologiji sljepulja, no napredak u njihovom uzgoju omogućio je značajan uvid u evolucijski razvoj ove skupine. Nova saznanja o evoluciji [[nervni greben|ćelija nervnog grebena]] podupiru konsenzus da sve kičmenjake odlikuje prisustvo ovih ćelija, čiji bi razvoj mogao biti regulisan zajedničkim skupom gena.<ref>{{cite journal| year=2007 |last1=Ota|first1=K.G| last2=Kuraku | first2 = S. | last3 = Kuratani | first3 = S. | title = Hagfish embryology with reference to the evolution of the neural crest|journal =[[Nature]] | volume = 446|issue=7136|pages=672–5|doi=10.1038/nature05633|pmid=17377535|bibcode=2007Natur.446..672O|s2cid=4414164}}</ref> Njihov [[genom]] sadrži veliki broj [[mikrohromosom]]a koji se gube tokom razvoja životinje, tako da samo reproduktivni organi zadržavaju potpun genom.<ref>{{Cite web |url=https://www.bristol.ac.uk/news/2024/january/hagfish.html |title=First genome of slime eels uncovers the deep evolutionary history of our genomes and bodies |access-date=18. 1. 2024 |archive-date=29. 8. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240829211316/https://www.bristol.ac.uk/news/2024/january/hagfish.html |url-status=live }}</ref> Slijepulje posjeduju [[gonadotropin]]e koji se izlučuju iz [[hipofiza|hipofize]] prema [[gonada]]ma, kako bi stimulisali razvoj..<ref>{{cite journal|last=Nozaki|first=Masumi|date=2013|title=Hypothalamic-Pituitary-Gonadal Endocrine System in the Hagfish|journal=Frontiers in Endocrinology|language=English|volume=4|page=200|doi=10.3389/fendo.2013.00200|pmid=24416029|pmc=3874551|issn=1664-2392|doi-access=free}}</ref> Ovo ukazuje na to da sljepulje posjeduju ranu verziju [[hipotalamusno-hipofizno-gonadna osovina|hipotalamusno-hipofizno-gonadnu osovinu]] – sistema za koji se nekada smatralo da je svojstven isključivo [[Gnathostomata|čeljustoustima]].[[Slika:Eptatretus cirrhatus (novozelandska sljepulja).gif|minijatura|desno|Crtež [[novozelandska sljepulja|novozelandske sljepulje]]]]Neke vrste sljepulja razmnožavaju se sezonski, podstaknute [[hormon]]ima iz svoje hipofize. Poznato je da se vrsta ''E. burgeri'' razmnožava i migrira na godišnjem nivou.<ref name="Powell-2005">{{Cite journal|last1=Powell|first1=Mickie L.|last2=Kavanaugh|first2=Scott I.|last3=Sower|first3=Stacia A.|date=1. 1. 2005|title=Current Knowledge of Hagfish Reproduction: Implications for Fisheries Management|url=https://academic.oup.com/icb/article/45/1/158/604629|journal=Integrative and Comparative Biology|language=en|volume=45|issue=1|pages=158–165|doi=10.1093/icb/45.1.158|pmid=21676757|issn=1540-7063|doi-access=free|citeseerx=10.1.1.491.7210|access-date=11. 5. 2021|archive-date=12. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512090157/https://academic.oup.com/icb/article/45/1/158/604629|url-status=live}}</ref> ==Ishrana== [[Slika:Pacific hagfish feeding 01.jpg|minijatura|lijevo|Dvije pacifičke sljepulje hrane se uginulom ribom vrste ''[[Sebastes zacentrus]]'', dok jedna ostaje u sklupčanom položaju na lijevoj strani fotografije]] Iako su morske gliste [[mnogočetinaši]] (polihete), koji žive na morskom dnu ili u njegovoj blizini, važan izvor hrane, sljepulje se mogu hraniti – a često čak i ući u tijela – uginulih, umirućih ili povrijeđenih morskih stvorenja koja su znatno veća od njih samih, te ih iznutra izjesti. Poznato je da svoj plijen proždiru iznutra.<ref>Wilson, Hugh (November 2009) [https://web.archive.org/web/20091116002431/http://green.ca.msn.com/green-living/gallery.aspx?cp-documentid=22580760&page=6 Hagfish – World's weirdest animals]. green.ca.msn.com</ref> Slijepulje imaju sposobnost upijanja otopljene organske tvari putem kože i škrga, što bi moglo predstavljati prilagodbu na način života strvinara, omogućavajući im da maksimalno iskoriste povremene prilike za hranjenje.<ref>{{Cite journal |last1=Clifford |first1=Alexander M. |last2=Zimmer |first2=Alex M. |last3=Wood |first3=Chris M. |last4=Goss |first4=Greg G. |date=1. 1. 2016 |title=It's all in the gills: Evaluation of O2 uptake in Pacific hagfish refutes a major respiratory role for the skin |journal=Journal of Experimental Biology |volume=219 |issue=Pt 18|language=en |doi=10.1242/jeb.141598 |doi-access=free |pmid=27401763 |issn=1477-9145}}</ref> Iz evolucijske perspektive, sljepulje predstavljaju prelazno stanje između generaliziranih puteva apsorpcije hranjivih tvari kod vodenih beskičmenjaka i specijaliziranijih probavnih sistema vodenih kičmenjaka.<ref>{{cite journal|last1=Glover|first1=CN|last2=Bucking |first2=C |last3=Wood |first3=CM |title=Adaptations to in situ feeding: novel nutrient acquisition pathways in an ancient vertebrate|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |date=2. 3. 2011|pmid=21367787|doi=10.1098/rspb.2010.2784|volume=278|issue=1721|pages=3096–101|pmc=3158932}}</ref> Kičmenjaci se pri varenju hrane oslanjaju na vanćelijske mehanizme. Poput bodljokožaca, sljepulje nemaju [[vodik-kalij ATPaza|vodik-kalij ATPazu]] – enzim koji dovodi do zakiseljavanja pravih želudaca. Nedavna istraživanja pokazala su da crijevo sluzice funkcioniše više kao „protoželudac”. To omogućava crijevu sluzice da obavlja funkcije koje kod kičmenjaka inače vrše [[želudac]], [[pankreas]] i crijeva.<ref>{{Cite journal |last1=Weinrauch |first1=Alyssa M. |last2=Kwan |first2=Garfield T. |last3=Giacomin |first3=Marina |last4=Bouyoucos |first4=Ian A. |last5=Tresguerres |first5=Martin |last6=Goss |first6=Greg G. |date=15. 7. 2025 |title=Evolutionary insights into gut acidification: invertebrate-like mechanisms in the basal vertebrate hagfish |journal=Journal of Experimental Biology |language=en |volume=228 |issue=14 |doi=10.1242/jeb.249641 |issn=0022-0949|doi-access=free |pmid=39882670 }}</ref> Poput [[pijavica]], imaju usporen [[metabolizam]] i mogu preživjeti mjesece između hranjenja;<ref>{{cite web|title=Introduction to the Myxini|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/basalfish/myxini.html|access-date=25. 1. 2009|work=Berkeley.edu website|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215173214/http://www.ucmp.berkeley.edu/vertebrates/basalfish/myxini.html|archive-date=15. 12. 2017}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1016/S0022-0981(96)02665-2|last1=Lesser|first1=M|title=Ecology of the hagfish, Myxine glutinosa L. in the Gulf of Maine I. Metabolic rates and energetics |journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology | volume=208 | date=3. 1. 1997|issue=1–2 | pages=215–225|last2=Martini|first2=Frederic H.|last3=Heiser|first3=John B. |doi-access=free|bibcode=1997JEMBE.208..215L }}</ref> međutim, njihovo [[ponašanje]] pri hranjenju djeluje prilično energično. Analiza sadržaja želuca kod nekoliko vrsta otkrila je veliku raznolikost plijena, uključujući mnogočelinjaše, kozice, rakove samce, glavonošce, zmijolike zvijezde, koštunjače, ajkule, ptice i meso kitova.<ref>{{Cite journal | doi = 10.3354/meps10341|url=https://www.int-res.com/articles/meps_oa/m485p223.pdf | title = Hagfish feeding habits along a depth gradient inferred from stable isotopes| journal = Marine Ecology Progress Series| volume = 485| pages = 223–234| year = 2013| last1 = Zintzen | first1 = V. | last2 = Rogers | first2 = K. M. | last3 = Roberts | first3 = C. D. | last4 = Stewart | first4 = A. L. | last5 = Anderson | first5 = M. J. | bibcode = 2013MEPS..485..223Z| doi-access = free }}</ref> U zatočeništvu je primijećeno da sljepulje koriste tehniku ​​vezanja čvorova u obrnutom smjeru (od repa prema glavi) kako bi ostvarile mehaničku prednost pri otkidanju komada mesa s lešina riba ili morskih sisara. Na taj način stvaraju otvor koji im omogućava ulazak u unutrašnjost tjelesne šupljine većih lešina. Zdrava, krupnija morska životinja vjerovatno bi se mogla odbraniti od ovakvog napada ili pobjeći plivanjem. Ovakav oportunistički pristup ishrani može predstavljati veliku neugodnost za ribare, jer sljepulje mogu pojesti ili uništiti čitav ulov izvučen dubinskim mrežama prije nego što on bude izvučen na površinu.<ref>{{Cite journal |last1=Knapp |first1=Landon |last2=Mincarone |first2=Michael M. |last3=Harwell |first3=Heather |last4=Polidoro |first4=Beth |last5=Sanciangco |first5=Jonnell |last6=Carpenter |first6=Kent |date=2011 |title=Conservation status of the world's hagfish species and the loss of phylogenetic diversity and ecosystem function |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/aqc.1202 |journal=Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems |language=en |volume=21 |issue=5 |pages=401–411 |doi=10.1002/aqc.1202 |bibcode=2011ACMFE..21..401K |issn=1052-7613|url-access=subscription }}</ref> Budući da se sljepulje obično nalaze u velikim grupama na dnu ili u njegovoj blizini, ulov jednog koćara može sadržavati nekoliko desetina, pa čak i stotine sljepulja kao usputni ulov, a sva ostala morska stvorenja koja se bore u mreži postaju im lak plijen. [[Probavni trakt]] sljepulja jedinstven je među hordatima jer je hrana u crijevima obavijena propusnom membranom, koja je analogna peritrofičnoj matrici kod [[insekti|insekata]].<ref>[[Ross Piper|Piper, Ross]] (2007), ''Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals'', Greenwood Press.</ref> Također su u stanju apsorbirati hranjive tvari direktno kroz kožu.<ref>{{Cite web |last=Reardon |first=Sara |date=2. 3. 2011 |title=Hagfish Just Got More Disgusting |url=https://www.science.org/content/article/hagfish-just-got-more-disgusting |access-date=30. 8. 2024 |website=[[Science]] |archive-date=29. 8. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240829211417/https://www.science.org/content/article/hagfish-just-got-more-disgusting |url-status=live }}</ref> Također je zabilježeno da sljepulje aktivno love crvenu trakastu ribu (''[[Cepola haastii]]'') u njenoj jazbini, pri čemu vjerovatno koriste svoju sluz kako bi ugušile ribu prije nego što je uhvate svojim zubnim pločama i izvuku iz jazbine.<ref>{{Cite journal | last1 = Zintzen | first1 = V. | last2 = Roberts | first2 = C. D. | last3 = Anderson | first3 = M. J. | last4 = Stewart | first4 = A. L. | last5 = Struthers | first5 = C. D. | last6 = Harvey | first6 = E. S. | title = Hagfish predatory behaviour and slime defence mechanism | doi = 10.1038/srep00131 | doi-access = free| journal = Scientific Reports | volume = 1 | year = 2011 | pmid = 22355648| pmc = 3216612| bibcode = 2011NatSR...1..131Z }}</ref> ==Klasifikacija== [[File:Pacific_hagfish_Myxine.jpg|thumb|Pacifička sljepulja (''Myxine'') na morskom dnu na dubini od 280 m, uz obalu [[Oregon]]a]] Prvobitno, [[Linnaeus]] je rod ''Myxine'' (u djelu ''Systema Naturae'', 10. izdanje, 1758.) svrstao u grupu [[Vermes]]. Foslilna sljepulja ''[[Myxinikela|Myxinikela siroka]]'', iz perioda kasnog karbona ([[Sjedinjene Američke Države]]), najstariji je poznati predstavnik ove grupe. U nekim aspektima sličnija je paklarama, ali posjeduje ključne [[autapomorfija|utapomorfije]] karakteristične za sljepulje.<ref name="Miyashita-2020">{{Cite journal|last=Miyashita|first=Tetsuto|date=23. 11. 2020|title=A Paleozoic stem hagfish Myxinikela siroka — revised anatomy and implications for evolution of the living jawless vertebrate lineages|url=https://www.researchgate.net/publication/346740531|journal=Canadian Journal of Zoology|language=en|volume=98|issue=12|pages=850–865|doi=10.1139/cjz-2020-0046|bibcode=2020CaJZ...98..850M |s2cid=229489559|issn=0008-4301|hdl=1807/103846|hdl-access=free}}</ref> Posljednjih godina, sljepulje su postale predmet posebnog interesa u genetičkim analizama koje istražuju odnose unutar grupe hordata ([[Chordata]]). Njihova klasifikacija unutar grupe Agnatha (besčeljusti) svrstava sljepulje među primitivne kičmenjake, smještajući ih između beskičmenjaka i viličastoustih (Gnathostomata). Ipak, u naučnoj literaturi se dugo vodila rasprava o tome da li sljepulje uopšte spadaju u kičmenjake. Na osnovu fosilnih podataka, paleontolozi su iznijeli pretpostavku da su paklare u bližem srodstvu sa čeljustoustima nego što su to sljepulje. Termin "[[Craniata]]" (kranijati) koristio se za označavanje životinja koje posjeduju razvijenu lobanju, ali se ne smatraju pravim [[kičmenjaci]]ma.<ref>{{cite journal| year=1993 |last1=Forey|first1=P.| last2=Janvier | first2 = P. | title = Agnathans and the origin of jawed vertebrates|journal =Nature | volume = 361|issue=6408 |pages=129–134| doi = 10.1038/361129a0|bibcode=1993Natur.361..129F|s2cid=43389789}}</ref> Molekularni dokazi s početka 1990-ih počeli su ukazivati ​​na to da su paklare i sljepulje međusobno bliže srodne nego što su srodne čeljustoustima.<ref>{{cite journal| year=1992 |last1=Stock|first1=D.W.| last2=Whitt| first2 = G.S. | title = Evidence from 18S ribosomal RNA sequences that lampreys and hagfishes form a natural group. |journal =Science | volume = 257|issue=5071 |pages=787–9| doi = 10.1126/science.1496398 |pmid=1496398|bibcode=1992Sci...257..787S}}</ref> Valjanost taksona "Craniata" dodatno su ispitali Delarbre i saradnici (2002), koristeći podatke o sekvencama mitohondrijske DNK ([[mtDNK]]). Zaključili su da su sljepuljice (Myxini) u bližem srodstvu sa grupom Hyperoartia nego sa čeljustoustima (Gnathostomata) – drugim riječima, da savremene besčeljusne ribe čine [[kladus]] pod nazivom [[Cyclostomata]]. Argument glasi: ako su Cyclostomata zaista [[monofilija|monofiletska grupa]], onda bi se pojam Vertebrata vratio na svoj prvobitni obuhvat (Gnathostomata i Cyclostomata), a naziv Craniata bi, kao suvišan, postao mlađi sinonim.<ref name="Janvier-2010">{{cite journal |author=Janvier, P. |author-link=Philippe Janvier |year=2010 |title=MicroRNAs revive old views about jawless vertebrate divergence and evolution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=45 |pages=19137–19138 |bibcode=2010PNAS..10719137J |doi=10.1073/pnas.1014583107 |pmc=2984170 |pmid=21041649 |quote=Although I was among the early supporters of vertebrate paraphyly, I am impressed by the evidence provided by Heimberg et al. and prepared to admit that cyclostomes are, in fact, monophyletic. The consequence is that they may tell us little, if anything, about the dawn of vertebrate evolution, except that the intuitions of 19th century zoologists were correct in assuming that these odd vertebrates (notably, hagfishes) are strongly degenerate and have lost many characters over time |doi-access=free}}</ref> Danas molekularni podaci gotovo jednoglasno ukazuju na monofiliju kružnoustih (Cyclostomata), pri čemu su novija istraživanja usmjerena na zajedničke [[mikroRNK]] molekule kod kružnoustih i čeljustoustih ([[Gnathostomata]]).<ref>{{cite journal| year=2010 |last1=Heimberg|first1=A.M| last2=Cowper-Sal| first2 = R | last3 = Semon | first3 = M | last4 = Donoghue | first4 = P.C | last5 = Peterson | first5 = K.J | display-authors = 1 | title = microRNAs reveal the interrelationships of hagfish, lampreys, and gnathostomes and the nature of the ancestral vertebrate. |journal =Proceedings of the National Academy of Sciences| volume = 107|issue=45 |pages=19379–83|doi=10.1073/pnas.1010350107|pmid=20959416|pmc=2984222|doi-access=free |bibcode=2010PNAS..10719379H }}</ref> Sadašnja klasifikacija, podržana molekularnim analizama (koje pokazuju da su paklare i sljepulje [[sestrinski takson]]i), kao i činjenica da sljepulje zapravo posjeduju rudimentarne pršljenove, svrstavaju sljepulje u grupu Cyclostomata.<ref name="Reece-2014"/> ==Filogenija== Sljepulje pripadaju grupi [[Cyclostomata]], koja obuhvata ribe bez vilica. Grupu Cyclostomata karakterišu dvije značajne osobine: keratinske zubne ploče i pomjeranje postotičkih miomera prema očnim šupljinama.<ref name="Miyashita-2019">{{Cite journal|last1=Miyashita|first1=Tetsuto|last2=Coates|first2=Michael I.|last3=Farrar|first3=Robert|last4=Larson|first4=Peter|last5=Manning|first5=Phillip L.|last6=Wogelius|first6=Roy A.|last7=Edwards|first7=Nicholas P.|last8=Anné|first8=Jennifer|last9=Bergmann|first9=Uwe|last10=Palmer|first10=A. Richard|last11=Currie|first11=Philip J.|date=5. 2. 2019|title=Hagfish from the Cretaceous Tethys Sea and a reconciliation of the morphological–molecular conflict in early vertebrate phylogeny|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=116|issue=6|pages=2146–2151|doi=10.1073/pnas.1814794116|issn=0027-8424|pmc=6369785|pmid=30670644|bibcode=2019PNAS..116.2146M|doi-access=free}}</ref> Prema fosilnim zapisima, procjenjuje se da su se sljepulje i paklare razdvojile jedna od druge tokom [[paleozoik]]a.<ref name="Miyashita-2019"/> U jednom eksperimentu korištena je procjena sinonimnih i nesinonimnih supstitucija [[nukleotid]]a, a ti podaci su, uz već postojeće podatke, uključeni u model „molekularnog sata” koji je poslužio za izračunavanje vremena razdvajanja [[takson]]a ''[[Myxine]]'' i ''[[Eptatretus]]''.<ref name="Kuraku-2006">{{cite journal |last1=Kuraku |first1=S. |last2=Kuratani |first2=S. |year=2006 |title=Time scale for cyclostome evolution inferred with a phylogenetic diagnosis of hagfish and lamprey cDNA sequences |journal=Zoological Science |volume=23 |issue=12 |pages=1053–1064 |doi=10.2108/zsj.23.1053 |pmid=17261918 |s2cid=7354005|doi-access=free |bibcode=2006ZooS...23.1053K }}</ref> Ovi podaci ukazuju na to da je do razdvajanja loze došlo prije otprilike 93–28 miliona godina; međutim, kasnije studije otkrile su još ranije periode razdvajanja unutar ove grupe, pri čemu su se rodovi ''Myxine'' i ''Eptatretus'' razdvojili tokom [[trijas]]a, dok se predak roda ''[[Rubicundus]]'' odvojio od ostalih danas postojećih vrsta sljepulja tokom [[perm]]a.<ref name="Kuraku-2006"/><ref>{{Cite journal |last1=Brownstein |first1=Chase Doran |last2=Near |first2=Thomas |date=13. 6. 2024 |title=Colonization of the ocean floor by jawless vertebrates across three mass extinctions |journal=BMC Ecology and Evolution |volume=24 |issue=1 |page=79 |doi=10.1186/s12862-024-02253-y |doi-access=free |issn=2730-7182 |pmc=11170801 |pmid=38867201|bibcode=2024BMCEE..24...79B }}</ref> Slijepulje su isključene iz potkoljena [[Gnathostomata]] (kičmenjaci sa vilicama) zbog svojih [[morfologija (biologija)|morfoloških]] karakteristika, među kojima je i lučno savijen jezik.<ref name="Ota-2008"/> Embrioni slijepulja posjeduju karakteristike kičmenjaka sa vilicama, što bi moglo ukazivati ​​na to da je riječ o pleziomorfnim osobinama;<ref name="Ota-2008"/> međutim, kako slijepulja sazrijeva, te karakteristike doživljavaju drastične [[morfologija|morfološke]] promjene.<ref name="Ota-2008"/> Prikazana filogenija slijepuljica i paklara predstavlja adaptaciju zasnovanu na radu Miyashite i saradnika iz 2019. godine.<ref name="Miyashita-2019"/> {{Clade|{{Clade |1=†''[[Haikouella]]'' |2={{Clade |1={{Clade |1=†''[[Haikouichthys]]'' |2=†''[[Myllokunmingia]]'' }} |2={{Clade |1=†''[[Metaspriggina]]'' |label2=[[Vertebrata]]|sublabel2=([[krunska grupa]]) |2={{Clade |1=[[Gnathostomata]] (Viličarke) |2={{Clade |label1=†[[Anaspida]] |1={{Clade |1=†''[[Cornovichthys]]'' |2={{Clade |1={{Clade |1=†''[[Achanarella]]'' |2=†''[[Ciderius]]'' }} |2={{Clade |1=†[[Birkeniida]] |2={{Clade |1=†''[[Lasanius]]'' |2={{Clade |1=†''[[Euphanerops]]'' |2=†''[[Jamoytius]]'' }} }} }} }} }} |2={{Clade |1=†''[[Pipiscius]]'' |2={{Clade |1=†[[Conodonta]] (konodonti) |label2=[[Cyclostomi]]|sublabel2=([[krunska grupa]]) |2={{Clade |1={{Clade |1=†''[[Myxinikela]]'' |label2=[[Myxinoidea]]|sublabel2=([[krunska grupa]]) |2={{Clade |1={{Clade |1=†''[[Tethymyxine tapirostrum]]'' |2={{Clade |1=''[[Rubicundus eos]]'' |2=''[[Rubicundus lopheliae]]'' }} }} |2={{Clade |1={{Clade |1=''[[Myxine glutinosa]]'' |2=''[[Neomyxine biniplicata]]'' }} |2={{Clade |1=''[[Eptatretus stoutii]]'' |2={{Clade |1=''[[Eptatretus burgeri]]'' |2="''[[Paramyxine]]''" spp. }} }} }} }} }} |2={{Clade |1=†''[[Gilpichthys]]'' |2={{Clade |1={{Clade |1=†''[[Hardistiella]]'' |2=†''[[Mayomyzon]]'' }} |2={{Clade |1=†''[[Myxineidus]]'' |2={{Clade |1=†''[[Priscomyzon]]'' |2={{Clade |1=†''[[Mesomyzon]]'' |label2=[[Petromyzontiformes]]|sublabel2=([[krunska grupa]]) |2={{Clade |1={{Clade |1=''[[Geotria australis]]'' |2=''[[Mordacia mordax]]'' }} |2={{Clade |1=''[[Petromyzon marinus]]'' |2={{Clade |1=''[[Lampetra fluviatilis]]'' |2=''[[Lethenteron camtschaticum]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}|style=font-size:85%; line-height:85%}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Dodatni izvori== {{Refbegin}} *{{FishBase family|family=Myxinidae|year=2011|month=February}} *{{cite journal | last1=Bardack | first1=D | year=1991 | title=First fossil hagfish (Myxinoidea): a record from the Pennsylvanian of Illinois | journal=Science | volume=254 | issue=5032 | pages=701–703 | doi=10.1126/science.254.5032.701| pmid=17774799 | bibcode=1991Sci...254..701B | s2cid=43062184 }} *{{cite journal | last1=Bardack | first1=D. | last2=Richardson | first2=E. S. Jr | year=1977 | title=New agnathous fishes from the Pennsylvanian of Illinois | journal=Fieldiana |series=Geology | volume=33 | pages=489–510 | doi=10.5962/bhl.title.5167| doi-access=free }} *Brodal, A. and Fänge, R. (ed.) (1963). The Biology of Myxine, Universitetsforlaget, Oslo. *{{cite journal | last1=Fernholm | first1=B. | last2=Holmberg | first2=K. | year=1975 | title=The eyes in three genera of hagfish (''Eptatretus'', ''Paramyxine'' and ''Myxine'') – A case of degenerative evolution | journal=Vision Research | volume=15 | issue=2 | pages=253–259 | doi=10.1016/0042-6989(75)90215-1| pmid=1129982 | s2cid=29476956 }} *Hardisty, M. W. (1982). Lampreys and hagfishes: Analysis of cyclostome relationships. In The Biology of Lampreys, (ed. M. W. Hardisty and I. C. Potter), Vol.4B, pp.&nbsp;165–259. Academic Press, London. *Janvier, P. (1996). Early vertebrates. Oxford Monographs in Geology and Geophysics, 33, Oxford University Press, Oxford. *{{cite book|last=Marinelli|first=Wilhelm|title=Vergleichende Anatomie und Morphologie der Wirbeltiere: 2. Lieferung. Myxine glutinosa (L.)|url=https://books.google.com/books?id=FC2UjgEACAAJ|year=1956|publisher=Franz Deuticke|access-date=26. 10. 2017|archive-date=29. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829211259/https://books.google.com/books?id=FC2UjgEACAAJ|url-status=live}} *{{cite journal | last1=Yalden | first1=D.W. | year=1985 | title=Feeding mechanisms as evidence for cyclostome monophyly | journal=Zoological Journal of the Linnean Society | volume=84 | issue=3 | pages=291–300 | doi=10.1111/j.1096-3642.1985.tb01802.x}} *{{cite journal | last1=Stock | first1=D. W. | last2=Whitt | first2=G. S. | year=1992 | title=Evidence from 18S ribosomal RNA that lampreys and hagfishes form a natural group | journal=Science | volume=257 | issue=5071 | pages=787–789 | doi=10.1126/science.1496398 | pmid=1496398| bibcode=1992Sci...257..787S }} *{{cite journal |doi=10.1643/0045-8511(2006)6[225:ANSOGS]2.0.CO;2 |last1=Mincarone |first1=Michael M. |last2=Stewart |first2=Andrew L. |title=A new species of giant seven-gilled hagfish (Myxinidae: ''Eptatretus'') from New Zealand |journal=Copeia |volume=2006 |issue=2 |pages=225–229 |year=2006|s2cid=85854373 }} *{{cite book|editor=J.M. Jørgensen|editor2=J.P. Lomholt|editor3=R.E. Weber|editor4=H. Malte|title=The biology of hagfishes|location=London |publisher=[[Chapman & Hall]]|year=1997}} *{{cite journal|last1=Delarbre |first1=C |year=2002 |title=Complete Mitochondrial DNA of the Hagfish, ''Eptatretus burgeri'': The Comparative Analysis of Mitochondrial DNA Sequences Strongly Supports the Cyclostome Monophyly |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=22 |issue=2 |pages=184–192 |doi=10.1006/mpev.2001.1045 |pmid=11820840|last2=Gallut|first2=C |last3=Barriel |first3=V|last4=Janvier |first4=P |last5=Gachelin |first5=G |bibcode=2002MolPE..22..184D |display-authors=1}} *{{cite journal |author=Bondareva |last2=Schmidt |first2=EE |name-list-style=amp |date=novembar 2003 |title=Early Vertebrate Evolution of the TATA-Binding Protein, TBP |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=20 |issue=11 |pages=1932–1939 |doi=10.1093/molbev/msg205 |pmid=12885957|pmc=2577151}} *Ewoldt, R. H., Winegard, T. M. and Fudge D. S. (2010). Non-linear viscoelasticity of hagfish slime. Int. J. Lin. Mech. 46: 627–636. *Fudge, D. (2001). [https://museum-publications.australian.museum/media/dd/documents/AMS389_27_02_2001_LowRes.e7f21b3.pdf ''Hagfishes: Champions of Slime''] Nature Australia, Spring 2001 ed., Australian Museum Trust, Sydney. pp.&nbsp;61–69. *{{cite journal | last1=Fudge | first1=D. S. | last2=Gardner | first2=K. H. | last3=Forsyth | first3=V. T. | last4=Riekel | first4=C. | last5=Gosline | first5=J. M. | year=2003 | title=The mechanical properties of hydrated intermediate filaments: Insights from hagfish gland thread cells | journal=Biophysical Journal | volume=85 | issue=3| pages=2015–2027 | pmc=1303373 | pmid=12944314 | doi=10.1016/S0006-3495(03)74629-3| bibcode=2003BpJ....85.2015F }} *{{cite journal | last1=Fudge | first1=D. S. | last2=Hillis | first2=S. | last3=Levy | first3=N. | last4=Gosline | first4=J. M. | year=2010 | title=Hagfish slime threads as a biomimetic model for high performance protein fibres | url=http://www.comparativephys.ca/system/files/Fudge_etal_Bioinspir%2526Biomim.pdf | journal=Bioinspiration & Biomimetics | volume=5 | issue=3 | pages=1–8 | doi=10.1088/1748-3182/5/3/035002 | pmid=20729569 | bibcode=2010BiBi....5c5002F | s2cid=19817946 }}{{dead link|date=oktobar 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite journal | last1=Fudge | first1=D. S. | last2=Levy | first2=N. | last3=Chiu | first3=S. | last4=Gosline | first4=J. M. | year=2005 | title=Composition, morphology and mechanics of hagfish slime | journal=Journal of Experimental Biology | volume=208 | issue=24| pages=4613–4625 | doi=10.1242/jeb.01963| pmid=16326943 | doi-access= free | bibcode=2005JExpB.208.4613F }} *{{cite journal | last1=Winegard | first1=T. M. | last2=Fudge | first2=D. S. | year=2010 | title=Deployment of hagfish slime thread skeins requires the transmission of mixing forces via mucin strands | journal=Journal of Experimental Biology | volume=213 | issue=8| pages=1235–1240 | doi=10.1242/jeb.038075| pmid=20348334 | doi-access= free | bibcode=2010JExpB.213.1235W }} {{Refend}} ==Vanjski linkovi== {{Commons category|Myxinidae}} {{NIE Poster|year=1905|Hagfish}} *[http://www.fishbase.org/Summary/FamilySummary.cfm?ID=2 FishBase entry for Myxinidae] *[https://www.youtube.com/watch?v=NYRr_MrjebA YouTube 5+ minute video of Scripps scientist/diver on hagfish] *[http://www.metacafe.com/watch/1597296/hagfish_and_the_disgusting_slime/ Metacafe video of a University of Alberta grad student showing slime production of hagfish while in Bamfield, British Columbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825100652/http://www.metacafe.com/watch/1597296/hagfish_and_the_disgusting_slime/ |date=25. 8. 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20131203002245/http://www.3news.co.nz/Beware-the-hagfish---repeller-of-sharks/tabid/1216/articleID/231051/Default.aspx Beware the hagfish – repeller of sharks] ''3 News'', 28 Oct 2011. Video. * [http://blog.tepapa.govt.nz/2011/10/28/hagfish-versus-sharks-1-0/ Hagfish versus sharks : 1-0] ''Te Papa Blog'', 28 October 2011. * [https://www.youtube.com/watch?v=nzMB8jqioV0 Teen Spots Hagfish-Slurping Elephant Seal – YouTube] (2:11) * [https://www.bbc.co.uk/news/av/magazine-21966514 What happens when a shark attacks a hagfish – BBC] (0:39) * [https://www.youtube.com/watch?v=pmaal7Hf0WA Vancouver Aquarium Hagfish Slime] {{Animalia}} {{Chordata}} {{Taxonbar|from=Q75713}} {{Authority control}} [[Kategorija:Slijepulje| ]] [[Kategorija:Nekrofagi]] [[Kategorija:Taksoni koje je imenovao Constantine Samuel Rafinesque]] g2jaczkc9vdtd6hgh7oob1tvrx4vpoo Sinatra Sings Great Songs from Great Britain 0 539057 3939384 3937976 2026-11-06T20:56:28Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939384 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra Sings Great Songs from Great Britain | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatragreatbritain.jpg | objavljen = 1962. | snimljen = 12-14. juni 1962. | mjesto = | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 35:12 | izdavač = [[Reprise Records]] <br /><small>R 1006 (mono LP), R9-1006 (stereo LP)<ref name=":0"/></small> | producent = | prethodni_album = ''[[All Alone (album Franka Sinatre)|All Alone]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''Sinatra Sings Great Songs from Great Britain''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[Sinatra–Basie: An Historic Musical First]]''<br/>(1962) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|2.5|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r169879}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra Sings Great Songs from Great Britain''''' dvadesetosmi je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je oktobra 1962. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. U [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] je izašao na LP ploči, ali ne i u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. U SAD-u je objavljen tek kasnije, u formatu kompakt diska, početkom 1990-ih. Sve pjesme s albuma bile su dostupne u sklopu kolekcije ''[[The Complete Reprise Studio Recordings]]''. Album, za koji je aranžmane radio [[Robert Farnon]], snimljen je u [[London]]u u junu 1962. u studijima CTS. Snimatelj je bio [[Eric Tomlinson]],<ref>{{Cite web |url=https://www.discogs.com/Frank-Sinatra-Sinatra-Sings-Great-Songs-From-Great-Britain/release/2996576 |title=Frank Sinatra - Sinatra Sings Great Songs From Great Britain |website=Discogs |language=en-US |access-date=7. 10. 2017}}</ref> priznati tonski inženjer koji je radio na snimanjima i sinhronizacijama u filmskoj industriji,<ref>{{Cite news |title=Eric Tomlinson, recording engineer - obituary |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/12054197/Eric-Tomlinson-recording-engineer-obituary.html |website=The Telegraph |language=en-GB |date=16. 12. 2015 |access-date=7. 10. 2017 |issn=0307-1235}}</ref> a kasnije je snimio muziku za desetine igranih filmova, uključujući ''[[Oliver!]]'' (1968), ''[[Guslač na krovu]]'' (1971) i originalnu trilogiju ''[[Ratovi zvijezda]]'' (1977, 1980, 1983).<ref>{{Cite web |title=Eric Tomlinson |url=https://www.imdb.com/name/nm0866839/ |website=IMDb |language=en-US |access-date=7. 10. 2017}}</ref> Producent albuma bio je [[Alan A. Freeman]].<ref>{{Cite book |last=Granata |first=Charles L. |url=https://www.google.co.uk/books/edition/Sessions_with_Sinatra/lXZvTzc-9PwC?hl=en |title=Sessions with Sinatra: Frank Sinatra and the Art of Recording |date=1. 10. 2003 |publisher=Chicago Review Press |isbn=978-1-61374-281-5 |language=en}}</ref> Ovo je jedini studijski album koji je Sinatra snimio u Velikoj Britaniji, iako postoje i tri druga nastupa na radiju koja su zabilježena i kasnije objavljena. Sinatra je bio umoran nakon turneje i imao je problema s grlom; navodno nije bio pretjerano zadovoljan svojim glasom. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[The Very Thought of You]] | trajanje1 = 3:31 | bilješka1 = [[Ray Noble (muzičar)|Ray Noble]] | naziv2 = [[We'll Gather Lilacs in the Spring]] | trajanje2 = 3:11 | bilješka2 = [[Ivor Novello]] | naziv3 = [[If I Had You (1928)|If I Had You]] | trajanje3 = 4:05 | bilješka3 = [[Jimmy Campbell (tekstopisac)|Jimmy Campbell]], [[Reginald Connelly]], [[Ted Shapiro]] | naziv4 = [[Now Is the Hour (pjesma)|Now Is the Hour]] | trajanje4 = 2:48 | bilješka4 = [[Maewa Kaihan]], [[Clement Scott]], Dorothy Stewart | naziv5 = [[The Gypsy (1945)|The Gypsy]] | trajanje5 = 3:18 | bilješka5 = [[Billy Reid (tekstopisac)|Billy Reid]] | naziv6 = [[A Nightingale Sang in Berkeley Square (song)|A Nightingale Sang in Berkeley Square]] | trajanje6 = 3:52 | bilješka6 = [[Eric Maschwitz]], [[Manning Sherwin]] | naziv7 = [[A Garden in the Rain]] | trajanje7 = 3:22 | bilješka7 = [[James Dyrenforth]], [[Carroll Gibbons]] | naziv8 = London by Night | trajanje8 = 3:17 | bilješka8 = [[Carroll Coates]] | naziv9 = [[We'll Meet Again]] | trajanje9 = 3:42 | bilješka9 = [[Hughie Charles]], [[Ross Parker (songwriter)|Ross Parker]] | naziv10 = I'll Follow My Secret Heart<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.discogs.com/Frank-Sinatra-Sinatra-Sings-Great-Songs-From-Great-Britain-/master/353681|title=Frank Sinatra - Sinatra Sings Great Songs From Great Britain|website=Discogs|language=en|access-date=7. 10. 2017}}</ref> | trajanje10 = 3:16 | bilješka10 = [[Noël Coward]] }} {{Spisak pjesama | naslov =Dodatna numera,{{nobold|(prvi put objavljena u Japanu na LP ploči 1985,<ref>{{Cite web|url=https://www.discogs.com/Frank-Sinatra-Sinatra-Sings-Great-Songs-From-Great-Britain-/release/5908658|title=Frank Sinatra – Sinatra Sings Great Songs from Great Britain (1985, Vinyl)|website=[[Discogs]]}}</ref>}} | naziv11 = [[Roses of Picardy]] | trajanje11 = 3:01 | bilješka11 = [[Frederic E. Weatherly]], [[Haydn Wood]] }} == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Robert Farnon]] – aranžer, dirigent<ref name=":0"/> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * Hunter, Nigel (June 23, 1962). [https://www.mediafire.com/view/0eh6jyz4m1uu8p4/ "This Was an Evening I'll Never Forget; Nigel Hunter Attends a Sinatra Recording Session"]. ''Disc''. str.&nbsp;4. == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000095905| label= Sinatra Sings Great Songs from Great Britain| access-date= 09:30, 30. 10. 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/353681-Sinatra-Sinatra-Sings-Great-Songs-From-Great-Britain Sinatra Sings Great Songs from Great Britain]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] m7yb81yq5nzwde8yhujp874mmyrm83r Sinatra–Basie: An Historic Musical First 0 539059 3939391 3937988 2026-11-06T20:56:49Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939391 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra–Basie: An Historic Musical First | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatrabasiealbum.jpg | objavljen = 10. decembar 1962. {{small|([[Long play|LP]])}}<br /> 20. juni 1988. {{small|([[Compact disc|CD]])}} | snimljen = 2-3. oktobra 1962. | mjesto = [[Hollywood]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[džez]] | trajanje = 33:05 | izdavač = [[Reprise Records]]<br />{{small|FS 1008}} | producent = | prethodni_album = ''[[Sinatra Sings Great Songs from Great Britain]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''Sinatra–Basie: An Historic Musical First''<br/>(1962) | sljedeći_album = ''[[The Concert Sinatra]]''<br/>(1963) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|4|5}}<ref name="AM">{{cite web|last1=Ginell|first1=Richard S.|title=Sinatra-Basie: An Historic Musical First |url=http://www.allmusic.com/album/sinatra-basie-an-historic-musical-first-mw0000195377|website=AllMusic|access-date=21. 8. 2017}}</ref> | zbirna2 = ''[[Mojo (magazine)|Mojo]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref name="Mojo">{{cite magazine |last=Male |first=Andrew |date=januar 2010 |title=This Glorious Defeat |magazine=[[Mojo (magazine)|Mojo]]|page=108}}</ref> | zbirna3 = ''[[New Record Mirror]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{Cite magazine |last= Watson |first= Jimmy |date=9. 2. 1963 |title=Frank Sinatra, Count Basie: ''Sinatra-Basie'' |url=https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-02-09-S-OCR.pdf |magazine=[[New Record Mirror]] |issue=100 |page=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614184738/https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-02-09-S-OCR.pdf |archive-date=14. 6. 2022 |access-date=5. 8. 2022}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra–Basie: An Historic Musical First''''' dvadesetdeveti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], snimljen uz orkestar [[Count Basie|Counta Basieja]] i aranžmane [[Neal Hefti|Neala Heftija]], koji je oktobra 1962. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. Ovo je bilo prvo snimanje koje je Sinatra ostvario s Basiejem. Godine 1964. Sinatra i Basie snimili su još jedan, posljednji studijski album, ''[[It Might as Well Be Swing]]'', za koji je orkestraciju radio [[Quincy Jones]], a Basiejev orkestar pojavio se i na Sinatrinom prvom albumu uživo, ''[[Sinatra at the Sands]]'' (1966). Sinatra se pojavio u epizodi emisije ''[[The Dinah Shore Show]]'', emitovanoj 9. decembra 1962 – dan prije objavljivanja albuma ''Sinatra-Basie'' – te je tom prilikom izveo pjesmu "Please Be Kind" u aranžmanu s tog albuma. Prema knjizi [[Will Friedwald|Willa Friedwalda]] ''[[Sinatra! The Song Is You]]'', Basie nije bio upoznat s nekim od novih materijala, a – kako navodi Sinatrin dugogodišnji pijanist [[Bill Miller]] – „"bio je sposoban, ali ne i vješt čitač [notnih zapisa]”. Stoga je Basie zamolio Millera da odsvira klavirsku dionicu u pjesmi "[[Pennies from Heaven]]".<ref name="Friedwald">{{cite book|last1=Friedwald|first1=Will|title=Sinatra!: The Song Is You|date=1995|publisher=Scribner|location=New York|isbn=9780684193687|url-access=registration|url=https://archive.org/details/sinatrasongisyou00frie_1}}</ref> == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[Pennies from Heaven (pjesma)|Pennies from Heaven]] | trajanje1 = 3:29 | bilješka1 = [[Arthur Johnston (kompozitor)|Arthur Johnston]], [[Johnny Burke (lyricist)|Johnny Burke]] | naziv2 = [[Please Be Kind]] | trajanje2 = 2:43 | bilješka2 = [[Saul Chaplin]], [[Sammy Cahn]] | naziv3 = [[(Love Is) The Tender Trap]] | trajanje3 = 2:37 | bilješka3 = [[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv4 = [[Looking at the World Through Rose Colored Glasses]] | trajanje4 = 2:32 | bilješka4 = Jimmy Steiger, Tommy Mailie | naziv5 = [[My Kind of Girl (Matt Monro)|My Kind of Girl]] | trajanje5 = 4:37 | bilješka5 = [[Leslie Bricusse]] | naziv6 = [[I Only Have Eyes for You]] | trajanje6 = 3:31 | bilješka6 = [[Harry Warren]], [[Al Dubin]] | naziv7 = [[Nice Work If You Can Get It (pjesma)|Nice Work If You Can Get It]] | trajanje7 = 2:37 | bilješka7 = [[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] | naziv8 = [[Learnin' the Blues]] | trajanje8 = 4:25 | bilješka8 = Dolores Vicki Silvers | naziv9 = [[I'm Gonna Sit Right Down and Write Myself a Letter]] | trajanje9 = 2:36 | bilješka9 = [[Fred Ahlert]], [[Joe Young (lyricist)|Joe Young]] | naziv10 = [[I Won't Dance]] | trajanje10 = 4:07 | bilješka10 = [[Jerome Kern]], [[Jimmy McHugh]], [[Oscar Hammerstein II]], [[Dorothy Fields]], [[Otto Harbach]] }} == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Count Basie]] – klavir * [[Bill Miller]] – klavir<ref name="Friedwald" /> * [[Eric Dixon]] – flauta, tenor saksofon * [[Frank Wess]] – flauta, alt saksofon, tenor saksofon * [[Frank Foster]] – tenor saksofon * [[Marshall Royal]] – klarinet, alt saksofon * [[Charlie Fowlkes]] – bariton saksofon * [[Al Aarons]] – truba * [[Sonny Cohn]] – truba * [[Thad Jones]] – truba * [[Al Porcino]] – truba * [[Fip Ricard]] – truba * [[Henry Coker]] – trombon * [[Benny Powell]] – trombon * [[Rufus Wagner]] – trombon * [[Buddy Catlett]] – bas * [[Freddie Green]] – gitara * [[Sonny Payne]] – bubnjevi ''Izvor''<ref>{{Cite book |title=Put Your Dreams Away: A Frank Sinatra Discography |isbn=978-0274963768}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000195377| label= Sinatra–Basie: An Historic Musical First| access-date= 09:49, 30. 10. 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/release/2204559-Sinatra-Basie-Sinatra-Basie-An-Historic-Musical-First Sinatra–Basie: An Historic Musical First]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1962.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi Orkestra Counta Basieja]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] qmz3ra2t9h45ihp7tpyw2nyyfxk3453 The Concert Sinatra 0 539061 3939407 3938016 2026-11-06T20:58:48Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939407 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = The Concert Sinatra | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Concertsinatracover.jpg | objavljen = 2. juni 1963. | snimljen = 18-21. februar 1963. | mjesto = [[Kalifornija]] | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 31:26 | izdavač = [[Reprise Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[Sinatra–Basie: An Historic Musical First]]''<br/>(1962) | ovaj_album = ''The Concert Sinatra''<br/>(1963) | sljedeći_album = ''[[Sinatra's Sinatra]]''<br/>(1963) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|3.5|5}}<ref name="Erlewine">{{cite web |last1=Erlewine |first1=Stephen Thomas |title=The Concert Sinatra |url=https://www.allmusic.com/album/the-concert-sinatra-mw0000191854 |website=AllMusic |access-date=20. 10. 2018}}</ref> | zbirna2 = ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'' | zbirna2ocjena = Pozitivan<ref name="Billboard 22 June 1963">{{cite magazine |date=22. 6. 1963 |magazine=Billboard |publisher=Nielsen Business Media, Inc. |page=10 |title=Album Reviews: Pop Spotlight |url=https://books.google.com/books?id=XwsEAAAAMBAJ&pg=PA10}}</ref> | zbirna3 = ''[[Mojo (magazine)|Mojo]]'' | zbirna3ocjena = {{Rating|4|5}}<ref name="Male">{{cite journal |last1=Male |first1=Andrew |title=The Concert Sinatra |journal=Mojo |date=januar 2010 |issue=194}}</ref> | zbirna4 = ''[[Encyclopedia of Popular Music]]'' | zbirna4ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite book|last=Larkin|first=Colin|author-link=Colin Larkin|title=Encyclopedia of Popular Music|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=4th|isbn=978-0195313734|title-link=Encyclopedia of Popular Music}}</ref> | zbirna5 = ''[[New Record Mirror]]'' | zbirna5ocjena = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite magazine |last= Watson|first= Jimmy |date=13. 7. 1963 |title=Frank Sinatra: ''The Concert Sinatra'' |url=https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-07-13-S-OCR.pdf |magazine=[[New Record Mirror]] |issue=122 |page=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401224824/https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-07-13-S-OCR.pdf|archive-date=1. 4. 2022|access-date=6. 8. 2022}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''The Concert Sinatra''''' trideseti je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je juna 1963. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. Sastoji se od show melodija izvedenih u 'poluklasičnom' koncertnom stilu.<ref name="Erlewine" /> Označavajući ponovni susret Sinatre i njegovog čestog saradnika, aranžera [[Nelson Riddle|Nelsona Riddlea]], bio je to prvi puni album koji je Riddle aranžirao za Sinatrinu izdavačku kuću Reprise Records.<ref name="Loudon">{{cite web |last1=Loudon |first1=Christopher |title=Frank Sinatra: The Concert Sinatra - JazzTimes |url=https://jazztimes.com/reviews/albums/frank-sinatra-the-concert-sinatra/ |website=JazzTimes |access-date=30. 11. 2018 |date=22. 5. 2012}}</ref> Riddleov orkestar sastojao se od 76 muzičara, tada najveći okupljen za Sinatrin album, a snimljen je u četiri zvučne pozornice na placu Goldwyn Studios koristeći osam traka Westrex 35mm filma i dvadeset četiri RCA 44-BX trakasta mikrofona. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[I Have Dreamed (song)|I Have Dreamed]] | trajanje1 = 3:01 | bilješka1 = [[Richard Rodgers]], [[Oscar Hammerstein II]] | naziv2 = [[My Heart Stood Still]] | trajanje2 = 3:06 | bilješka2 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv3 = [[Lost in the Stars (1949 musical)|Lost in the Stars]] | trajanje3 = 4:11 | bilješka3 = [[Maxwell Anderson]], [[Kurt Weill]] | naziv4 = [[Ol' Man River]] | trajanje4 = 4:29 | bilješka4 = [[Oscar Hammerstein II]], [[Jerome Kern]] | naziv5 = [[You'll Never Walk Alone (song)|You'll Never Walk Alone]] | trajanje5 = 3:11 | bilješka5 = [[Richard Rodgers]], [[Oscar Hammerstein II]] | naziv6 = [[Bewitched, Bothered and Bewildered]] | trajanje6 = 3:02 | bilješka6 = [[Richard Rodgers]], [[Lorenz Hart]] | naziv7 = This Nearly Was Mine | trajanje7 = 2:49 | bilješka7 = [[Richard Rodgers]], [[Oscar Hammerstein II]] | naziv8 = [[Soliloquy (song)|Soliloquy]] | trajanje8 = 8:05 | bilješka8 = [[Richard Rodgers]], [[Oscar Hammerstein II]] | naziv9 = California | trajanje9 = 3:36 | bilješka9 = [[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv10 = [[America the Beautiful]] | trajanje10 = 2:21 | bilješka10 = [[Katharine Lee Bates]], [[Samuel A. Ward]] }} == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer, dirigent * [[Russ Hanson]] – inženjer * [[Vinton Vernon]] – tonski majstor (mikser) == Reference == {{Refspisak}} ==Dodatna literatura == {{Cite AV media notes |title=The Concert Sinatra |title-link=The Concert Sinatra |others=[[Frank Sinatra]] |year=1963 |first=Frank |last=Sinatra |type=booklet |publisher=Reprise Records |id=R9 1009 |location=Los Angeles, California}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000191854| label= The Concert Sinatra| access-date= 11:08, 30. 10. 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/388435-Frank-Sinatra-The-Concert-Sinatra The Concert Sinatra]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1963.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] tjb2c67dkphsmkgpoaywww9u5mrt0ds Sinatra's Sinatra 0 539068 3939389 3938017 2026-11-06T20:56:43Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939389 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Sinatra's Sinatra | vrsta = [[Album]] | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Sinatrassinatra.jpg | objavljen = august 1963. | snimljen = | mjesto = | studio = | žanr = [[Vokalni džez]], [[tradicionalni pop]] | trajanje = 35:52 | izdavač = [[Reprise Records]]<br />{{small|FS 1010}} | producent = | prethodni_album = ''[[The Concert Sinatra]]''<br/>(1963) | ovaj_album = ''Sinatra's Sinatra''<br/>(1963) | sljedeći_album = ''[[Reprise Musical Repertory Theatre]]''<br/>(1963) }} {{Recenzije albuma | naslov = | podnaslov = <!-- Zbirne ocjene --> | ADM = | MC = | zbirna1 = ''[[Allmusic]]'' | zbirna1ocjena = {{Rating|3|5}} <ref>{{AllMusic|class=album|id=r26340}}</ref> | zbirna2 = ''[[New Record Mirror]]'' | zbirna2ocjena = {{Rating|5|5}}<ref>{{Cite magazine |last= Watson|first= Jimmy |date=12. 10. 1963 |title=Frank Sinatra: ''Sinatra's Sinatra'' |url=https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-10-12-S-OCR.pdf |magazine=[[New Record Mirror]] |issue=135 |page=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401224906/https://worldradiohistory.com/UK/Record-Mirror/60s/63/Record-Mirror-1963-10-12-S-OCR.pdf|archive-date=1. 4. 2022|access-date=6. 8. 2022}}</ref> <!-- ... --> <!-- Recenzije --> | rec1 = | rec1ocjena = | rec2 = | rec2ocjena = | rec3 = | rec3ocjena = <!-- ... --> <!-- Recenzije se moraju proširiti u prozu --> | nemaproze = Da }} '''''Sinatra's Sinatra''''' tridesetprvi je [[album]] američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je u augustu 1963. objavila izdavačka kuća [[Reprise Records]]. Deset od dvanaest pjesama na albumu predstavljaju ponovo snimljene verzije pjesama koje je Sinatra već ranije objavio, dok su "[[Pocketful of Miracles]]" i "[[Call Me Irresponsible]]" pjesme koje je Sinatra tada snimio po prvi put. Dvije prethodne diskografske kuće za koje je Sinatra snimao, [[Columbia Records]] i [[Capitol Records]], već su uspješno objavile kompilacije njegovih hitova; ovaj album bio je pokušaj njegove nove izdavačke kuće, Reprise Records, da ponovi taj uspjeh nudeći neke od ranijih pjesama u stereofonskom zvuku – tehnologiji snimanja koja je do 1963. doživljavala pravi procvat. Aranžmane za album uradio je [[Nelson Riddle]], česti Sinatrin saradnik, koji je ujedno i dirigovao orkestrom. == Spisak pjesama == {{Spisak pjesama | ukupno_trajanje = | naziv1 = [[I've Got You Under My Skin]] | trajanje1 = 3:26 | bilješka1 = [[Cole Porter]] | naziv2 = [[In the Wee Small Hours of the Morning]] | trajanje2 = 2:43 | bilješka2 = [[David Mann (tekstopisac)|David Mann]], [[Bob Hilliard]] | naziv3 = [[The Second Time Around (1960)|The Second Time Around]] | trajanje3 = 3:03 | bilješka3 = [[Sammy Cahn]], [[Jimmy Van Heusen]] | naziv4 = [[Nancy (With the Laughing Face)]] | trajanje4 = 3:37 | bilješka4 = [[Phil Silvers]], Van Heusen | naziv5 = [[Witchcraft (1957)|Witchcraft]] | trajanje5 = 2:37 | bilješka5 = [[Cy Coleman]], [[Carolyn Leigh]] | naziv6 = [[Young at Heart (Frank Sinatra song)|Young at Heart]] | trajanje6 = 2:54 | bilješka6 = Leigh, [[Johnny Richards]] | naziv7 = [[All the Way (Frank Sinatra song)|All the Way]] | trajanje7 = 3:27 | bilješka7 = Cahn, Van Heusen | naziv8 = (How Little It Matters) How Little We Know | trajanje8 = 2:19 | bilješka8 = Leigh, Phil Springer | naziv9 = Pocketful of Miracles | trajanje9 = 2:37 | bilješka9 = Cahn, Van Heusen | naziv10 = [[Oh! What it Seemed to Be]] | trajanje10 = 3:27 | bilješka10 = [[Bennie Benjamin]], [[George David Weiss]], [[Frankie Carle]] | naziv11 = [[Call Me Irresponsible]] | trajanje11 = 3:12 | bilješka11 = Cahn, Van Heusen | naziv12 = [[Put Your Dreams Away (For Another Day)]] | trajanje12 = 3:12 | bilješka12 = Paul Mann, Stephan Weiss, [[Ruth Lowe]] }} == Osoblje == * [[Frank Sinatra]] – vokal * [[Nelson Riddle]] – aranžer, dirigent == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *{{AllMusic | class= album| id=mw0000311932| label= Sinatra's Sinatra| access-date= 15:58, 30. 10. 2026 (UTC) }} * ''[https://www.discogs.com/master/144098-Frank-Sinatra-Arranged-And-Conducted-By-Nelson-Riddle-Sinatras-Sinatra Sinatra's Sinatra]'' na ''[[Discogs]]-u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1963.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Reprise Recordsa]] 4ur3uby8s70q0t18mphlnty8l2e0gc9 Aksolotl 0 539081 3939437 3938142 2026-11-06T21:04:56Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939437 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | ime = Aksolotl | status = CR | slika = Axolotl ganz.jpg |opis_slike=[[Divlji tip]] aksolotla | slika2 = Axolotl.jpg | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Amphibia]] | ordo = [[Caudata]] | familia = [[Ambystomatidae]] | genus = ''[[Ambystoma]]'' | species = '''''A. mexicanum''''' | dvoimeno = ''Ambystoma mexicanum'' | dvoimeno_autorstvo = ([[George Shaw|Shaw]], 1789.) }} '''Aksolotl''' ('''''Ambystoma mexicanum''''') [[vrsta]] je [[daždevnjak|krtičastog daždevnjaka]]. Ova vrsta je [[neotenija|neotenijska]] – dostiže [[spolna zrelost|spolnu zrelost]] bez prolaska kroz [[metamorfoza|metamorfozu]], a odrasle jedinke ostaju [[vodena životinja|potpuno vezane za vodu]], zadržavajući vidljive [[vanjske škrge]]. Aksolotle može biti teško razlikovati od [[larva|larvalnog stadija]] drugih neotenijskih krtičastih daždevnjaka, posebno [[tigrasti daždevnjak|tigrastog daždevnjaka]], ili drugih vrsta, poput onih iz roda ''Necturus'' (tzv. ''mudpuppies'').<ref name=":3"/> Aksolotli su prvobitno nastanjivali sistem međusobno povezanih [[močvara|močvarnih područja]] i jezera u [[visoravan|visoravnima]] [[Meksiko|Meksika]]. Poznato je da su naseljavali manja jezera, [[Xochimilco]] i [[Chalco]], a pretpostavlja se da su obitavali i u većim jezerima, [[Texcoco]] i [[Zumpango]]. [[Isušivanje]] ovih jezera, koje su započeli [[Asteci]], a koje se ubrzalo tokom 20. stoljeća,<ref>{{Cite journal |last1=Alcocer |first1=J. |last2=Williams |first2=W. D. |date=mart 1996 |title=Historical and recent changes in Lake Texcoco, a saline lake in Mexico |journal=International Journal of Salt Lake Research |language=en |volume=5 |issue=1 |pages=45–61 |doi=10.1007/BF01996035 |bibcode=1996IJSLR...5...45A |quote=The Aztecs started the desiccation of Lake Texcoco by constructing low banks, levees or large hydraulic structures such as the Albarradón de Nezahualcóyotl. [...] In 1521, its area was almost 700 km2, by 1608, it was only 410 km2, by 1856, 350 km2, by 1904, 267 km2, and by 1966, only 140km2. }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lewis |first1=Alan Christopher |last2=Torres |first2=Janet |date=septembar 2013 |title=The Ghosts of Lake Texcoco Still Haunting Mexico City |url=https://www.researchgate.net/publication/273762995 |journal=The Drop |publisher=Water management & hydrological science program. Texas A&M University |volume=5 |quote=The lakes never stood a chance, and  by the mid-20th Century, the last vestiges of Lake Texcoco were completely drained.}}</ref><ref>{{Cite web |date=28. 6. 2011 |title=Regeneración del Rio La Piedad_Resumen Ejecutivo |trans-title=Regeneration of the La Piedad River_Executive Summary|url=https://issuu.com/taller13/docs/regeneracion_del_rio_la_piedad_resumen_ejecutivo/5 |access-date=11. 4. 2026|website=Issuu |language=es}}</ref> dovelo je do uništenja velikog dijela prirodnog staništa aksolotla, područja koje danas uglavnom zauzima [[Meksiko Siti]]. Aksolotli u divljini dovedeni su na rub izumiranja uslijed unošenja invazivnih vrsta, poput [[tilapija|tilapije]] i [[šaran]]a. S populacijom koja opada i broji između 50 i 1.000 odraslih jedinki, Međunarodna unija za očuvanje prirode ([[IUCN]]) klasificirala je ovu vrstu kao kritično ugroženu, a ona se također nalazi na Dodatku II Konvencije o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama (CITES). Danas postoji velika populacija aksolotla u zatočeništvu; njihove jedinke se intenzivno koriste u naučnim istraživanjima zbog svoje neobične sposobnosti regeneracije dijelova tijela, uključujući udove, škrge, te dijelove [[oči]]ju i [[mozak|mozga]]. Ova vrsta se također koristi kao [[modelni organizam]]. Razvojem akvarijske tehnologije, aksolotli su postali česti stanovnici zooloških vrtova i javnih [[akvarij]]a, a ponekad se drže i kao kućni ljubimci u privatnim akvarijima. Aksolotl je popularan motiv u savremenoj kulturi, te je poslužio kao inspiracija za brojna djela i likove u medijima. ==Nomenklatura== Termin "aksolotl" potiče iz jezika nahuatl i prevodi se na različite načine: kao "vodeni rob", "vodeni sluga", "vodeni duh", "vodeni igrač", "vodeno čudovište", "vodeni blizanac" ili "vodeni pas".<ref name="ADW-UM">{{cite web |last=Majchrzak |first=Amy |title=Ambystoma mexicanum Salamandra ajolote |url=https://animaldiversity.org/accounts/Ambystoma_mexicanum/ |website=animaldiversity.org |publisher=University of Michigan |access-date=4. 6. 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet the Peter Pan of salamanders, the axolotl |url=https://www.worldwildlife.org/magazine/issues/summer-2021/articles/meet-the-peter-pan-of-salamanders-the-axolotl |website=worldwildlife.org |date=30. 4. 2021 |publisher=World Wildlife Fund |access-date=4. 6. 2025}}</ref><ref name="Handbook"/> Ova riječ se odnosi na [[Xolotl]]a, astečkog boga koji vlada vatrom, munjama, mrtvima i onima koji su uskrsnuli, psima, igrama, grotesknim ili ružnim bićima, te blizancima (budući da je on blizanac [[Quetzalcōātl]]a).<ref name="ADW-UM"/><ref>{{cite web |title=Why Aztecs Revered the Axolotl |url=https://www.history.com/articles/axolotl-ancient-aztec-mythology |website=history.com |date=17. 2. 2026 |access-date=28. 4. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316162419/https://www.history.com/articles/axolotl-ancient-aztec-mythology |archive-date=16. 3. 2026 |url-status=dead|last=Wang|first=Marina}}</ref> Neki izvori preferiraju naziv „meksički aksolotl” kako bi nedvosmisleno označili ovu vrstu, budući da se termin „aksolotl” može koristiti i za jedinke drugih vrsta iz [[rod (biologija)|roda]] ''Ambystoma'' koje nisu prošle kroz metamorfozu,<ref name="Handbook">{{cite book |last1=Humphrey |first1=Rufus R. |title=Handbook of Genetics |chapter=The Axolotl, Ambystoma mexicanum |date=1975 |pages=3–17 |doi=10.1007/978-1-4613-4470-4_1 |isbn=978-1-4613-4472-8 }}</ref> iako se taj izraz najčešće koristi za jedinke vrste ''A. mexicanum'' koje žive u divljini, kao i za one u zatočeništvu. ==Opis== {{Multiple image | image1            = Axolot's head (Ambystoma mexicanum).jpg | direction         = vertical | image2            = Axolot's_gills_(Ambystoma_mexicanum).jpg | footer            = Glava tamnog aksolotla }} Spolno zreo odrastao aksolotl, starosti 18–27 mjeseci, dostiže dužinu od 15 do 45&nbsp;cm; najčešća dužina iznosi oko 23&nbsp;cm, dok su primjerci duži od 30&nbsp;cm rijetki. Aksolotli posjeduju karakteristike tipične za larve daždevnjaka, uključujući [[vanjske škrge]] i [[repno peraje]] koje se proteže od dijela iza glave pa sve do [[kloakakloake]].<ref>San Francisco Examiner (San Francisco, California) 7 August 1887, page 9, authored by Yda Addis</ref><ref>{{cite book|last1=McIndoe|first1=Rosemary|last2=Smith|first2=D.G.|chapter=4. Functional morphology of gills in larval amphibians|date=1984|title=Respiration and metabolism of embryonic vertebrates: Satellite Symposium of the 29th International Congress of Physiological Sciences, Sydney, Australia, 1983|pages=55–69|editor-last=Seymour|editor-first=Roger S.|series=Perspectives in vertebrate science|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|language=en|doi=10.1007/978-94-009-6536-2_4|isbn=978-94-009-6536-2}}</ref> Za razliku od većine vrsta daždevnjaka, aksolotli zadržavaju vanjske škrge kada dostignu odraslu dob.<ref name=":1">{{Cite book|last=Kardong|first=Kenneth V|title=Vertebrates: comparative anatomy, function, evolution|date=2019|publisher=McGraw-Hill Education |isbn=978-1-259-70091-0|language=English|oclc=1053847969}}</ref> Ovo je tip [[neotenija|neotenije]].<ref name=":5"/> Aksolotli imaju široke glave i [[oči]] bez [[očni kapak|kapaka]]. Njihovi udovi su nerazvijeni i imaju duge, tanke [[prst]]e. Tri para vanjskih škržnih izdanaka (rami) polaze iza glave i služe za pokretanje vode bogate kisikom. Ovi izdanci su prekriveni nitima (fimbrijama) koje povećavaju površinu za razmjenu plinova.<ref name=":1"/> Ispod vanjskih škrga nalaze se četiri škržna proreza, opremljena škržnim nastavcima koji sprečavaju ulazak hrane, a istovremeno omogućavaju filtriranje čestica. Mužjaci se mogu prepoznati po natečenim [[kloaka]]ma prekrivenim papilama, dok su ženke primjetno šireg tijela kada nose jaja. [[File:Buccal pumping.jpg|thumb|upright=1.4| Bukalno pumpanje]] Aksolotli imaju jedva vidljive, zakržljale zube; kod drugih daždevnjaka oni se razvijaju tek tokom [[metamorfoza|metamorfoze]]. Hrane se prvenstveno usisavanjem, pri čemu se njihovi škržni nastavci međusobno spajaju i zatvaraju škržne proreze. Aksolotli koriste vanjske škrge za disanje, a za opskrbu [[pluća]] kisikom mogu koristiti i bukalno pumpanje (gutanje zraka s površine).<ref name=":1" /> Bukalno pumpanje može se odvijati u dva takta – potiskivanjem zraka iz usne šupljine u pluća – ili u četiri takta, pri čemu se taj proces odvija obrnutim redoslijedom uz primjenu kompresijskih sila. {{Multiple image | image1            = AxolotlBE.jpg | direction         = vertical | image2            = Three Colors of Axolotl.jpg | footer            = Aksolotli u zatočeništvu [[obojeni varijeteti]]}} Životinja [[divlji tip|divljeg tipa]] („prirodni” oblik) smeđe je ili žućkastosmeđe boje, sa zlatnim pjegicama i maslinastim podtonom. One mogu suptilno mijenjati svoju boju promjenom relativne veličine i debljine [[melanofora]], vjerovatno radi [[kamuflaža]].<ref>{{Cite journal |last1=Pietsch |first1=Paul |last2=Schneider |first2=Carl W. |date=1985 |title=Vision and the skin camouflage reactions of ''Ambystoma'' larvae: the effects of eye transplants and brain lesions |journal=Brain Research |volume=340 |issue=1 |pages=37–60 |doi=10.1016/0006-8993(85)90772-3|pmid=4027646 |s2cid=22723238 }}</ref> Aksolotli imaju četiri gena za [[pigment]]aciju; kada mutiraju, stvaraju različite varijante boja.<ref>{{cite journal |last=Frost |first=S. K. |year=1984 |title=The pigmentary system of developing axolotls. I. A biochemical and structural analysis of the wild-type pigment phenotype |journal=J Embryol Exp Morphol |volume=81 |issue=1 |pages=105–125 |pmid=6470605}}</ref> Četiri najčešće mutantske obojenosti su sljedeće: # [[leukoderma|Leucistična]]: blijedoružičasto tijelo, crne oči # [[Ksantohromizam|Ksantična]]: sivo tijelo, crne oči # [[albino|Albinistična]]: blijedoružičasto ili bijelo tijelo, crvene oči # [[Melanin]]skaa: crno ili tamnoplavo tijelo, bez zlatnih mrlja ili maslinastih tonova Osim toga, postoji velika individualna varijabilnost u veličini, učestalosti i intenzitetu zlatnih mrlja, a najmanje jedna varijanta dovodi do pojave crno-bijelih šara ([[šarenilo]]) nakon dostizanja zrelosti.<ref>{{Cite web|author1=Sunny |url=https://exopetguides.com/axolotl/axolotl-colors/ |title=18 Types of Axolotl Colors You Can Own (Axolotl Color Guide) |orig-date=14. 8. 2019 |date=6. 5. 2026 |website=ExoPetGuides.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415172713/https://exopetguides.com/axolotl/axolotl-colors/|archive-date=15. 4. 2021}}</ref> [[Uzgajivači| Uzgajivači kućnih ljubimaca]] često ukrštaju različite varijante boja, a dvostruko [[homozigot]]ni mutanti česti su u trgovini kućnim ljubimcima – naročito bijele ili ružičaste životinje s ružičastim očima, koje su dvostruko homozigotne za gene albinizma i leucizma.<ref name="Color Atlas of Pigment Genes">{{Cite journal |last1=Frost |first1=Sally K. |last2=Briggs |first2=Fran |last3=Malacinski |first3=George M. |date=1984 |title=A color atlas of pigment genes in the Mexican axolotl (''Ambystoma mexicanum'') |journal=Differentiation |volume=26 |issue=1–3 |pages=182–188 |doi=10.1111/j.1432-0436.1984.tb01393.x}}</ref> Sekvenca aksolotlovog [[genom]]a, duga 32 milijarde [[bazni par|baznih parova]], objavljena je 2018. godine; kao najveći genom životinje sekvenciran u to vrijeme, otkrio je genetičke puteve specifične za ovu vrstu, koji bi mogli biti odgovorni za regeneraciju udova.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Nowoshilow |first1=Sergej |last2=Schloissnig |first2=Siegfried |last3=Fei |first3=Ji-Feng |last4=Dahl |first4=Andreas |last5=Pang |first5=Andy W. C. |last6=Pippel |first6=Martin |last7=Winkler |first7=Sylke |last8=Hastie |first8=Alex R. |last9=Young |first9=George |date=24. 1. 2018 |title=The axolotl genome and the evolution of key tissue formation regulators |journal=[[Nature]] |volume=554 |issue=7690 |pages=50–55 |doi=10.1038/nature25458 |pmid=29364872 |issn=1476-4687 |bibcode=2018Natur.554...50N |doi-access=free |hdl=21.11116/0000-0003-F659-4 |hdl-access=free }}</ref> Iako je genom aksolotla otprilike deset puta veći od [[ljudski genom|ljudskog genoma]], on kodira sličan broj proteina (23.251,<ref name=":0" /> u poređenju sa oko 20.000 u ljudskom genomu). Razlika u veličini uglavnom se objašnjava velikim udjelom [[ponavljajuća sekvenca (DNK)|ponavljajućih sekvenci]]; one također doprinose većoj medijalnoj veličini [[intron]]a (22.759 bp), što je 13, 16, odnosno 25 puta više nego kod ljudi (1.750 bp), miševa (1.469 bp) i [[Nanorana parkeri|tibetske žabe]] (906 bp).<ref name=":0" /> ==Fiziologija== ===Regeneracija=== [[File:Piel Ajolote Curación de herida.png|thumb|[[Biopsija]] veličine 4 mm uzeta s leđa aksolotla, neposredno nakon zahvata i 89 dana kasnije. Primijetiti odsustvo ožiljaka.]] Karakteristika aksolotla koja privlači najviše pažnje jeste njegova neobična sposobnost [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanja]]; aksolotli ne zacjeljuju stvaranjem [[ožiljak]]a, već su sposobni za [[regeneracija tkiva|regeneraciju tkiva]]. Cijeli izgubljeni dijelovi tijela, poput udova i repa, mogu ponovo izrasti tokom nekoliko mjeseci. U određenim slučajevima mogu se regenerisati i vitalnije strukture, poput tkiva oka ili srca.<ref name="nickbaker">{{cite video |date=11. 11. 2009 |title= Weird Creatures with Nick Baker |medium= Television series |publisher= [[The Science Channel]] |location= Dartmoor, England, UK }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Caballero-Pérez|first1=Juan|last2=Espinal-Centeno| first2= Annie|last3=Falcon|first3=Francisco|last4=García-Ortega|first4=Luis F.|last5=Curiel-Quesada|first5=Everardo|last6=Cruz-Hernández| first6= Andrés| last7=Bako|first7=Laszlo|last8=Chen|first8=Xuemei|last9=Martínez|first9=Octavio|last10=Alberto Arteaga-Vázquez| first10= Mario| last11= Herrera-Estrella|first11=Luis|date=januar 2018|title=Transcriptional landscapes of Axolotl (Ambystoma mexicanum)|journal= [[Developmental Biology]]| language= en| volume=433|issue=2|pages=227–239|doi=10.1016/j.ydbio.2017.08.022|pmid=29291975|doi-access=}}</ref> Aksolotli mogu čak obnoviti dijelove svog [[CNS|centralnog nervnog sistema]], uključujući i one dijelove mozga koji nisu od vitalnog značaja. Oni bez problema prihvataju transplantate od drugih jedinki – uključujući oči i dijelove mozga – pri čemu ti „tuđi organi” ponovo postaju potpuno funkcionalni. U posebnim slučajevima, aksolotli su sposobni popraviti oštećeni ud, a istovremeno razviti i dodatni, što rezultira pojavom „viška” ekstremiteta; upravo ih ta neobičnost čini privlačnim za vlasnike kućnih ljubimaca.<ref name=":8">{{Cite journal |last=Sandoval-Guzmán |first=Tatiana |date=august 2023 |title=The axolotl |journal=Nature Methods |volume=20 |issue=8 |pages=1117–1119 |doi=10.1038/s41592-023-01961-5 |pmid=37553398 }}</ref> Tri osnovna uslova za regeneraciju udova kod aksolotla su: *(1) formiranje ranog [[epitel]]a, *(2) prisustvo nervne signalizacije i *(3) prisustvo ćelija iz različitih osa (linija orijentacije) zahvaćenog uda.<ref>{{cite journal |last1=Vieira |first1=Warren A. |last2=Wells |first2=Kaylee M. |last3=McCusker |first3=Catherine D. |title=Advancements to the Axolotl Model for Regeneration and Aging |journal=Gerontology |date=2020 |volume=66 |issue=3 |pages=212–222 |doi=10.1159/000504294 |pmid=31779024|pmc=7214127 |doi-access=free}}</ref><br> Brzo se formira [[epiderma]] koja zatvara mjesto rane. Tokom narednih nekoliko dana, ćelije epiderme na mjestu rane se dijele i rastu, formirajući [[blastem]]; u tom trenutku rana je spremna za zarastanje i proces oblikovanja struktura, čime nastaje novi ud. Smatra se da aksolotli, tokom regeneracije udova, posjeduju poseban sistem za regulaciju nivoa unutrašnjih [[makrofag]]a i suzbijanje [[upala]], budući da bi stvaranje ožiljaka onemogućilo pravilno zarastanje i regeneraciju.<ref>{{cite journal |last1=Goodwin |first1=James W. |last2=Pinto |first2= Alexander R. |last3=Rosenthal |first3=Nadia A. |editor-first= Eric N.| editor-last= Olson |title=Macrophages are required for adult salamander limb regeneration |journal= [[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|date=4. 6. 2013 |volume=110 |issue=23 |pages=9415–9420 |doi=10.1073/pnas.1300290110 |pmid=23690624 |pmc=3677454 |bibcode=2013PNAS..110.9415G |doi-access=free }}</ref> Međutim, ovo uvjerenje je dovedeno u pitanje drugim studijama.<ref>{{cite journal |last1=Pedersen |first1=Katherine |last2=Rasmussen |first2=Rikke Kongsgaard |last3=Dittrich |first3=Anita |last4=Pedersen |first4= Michael |last5=Lauridsen |first5=Henrik |title=Modulating the immune response and the pericardial environment with LPS or prednisolone in the axolotl does not change the regenerative capacity of cryoinjured hearts |journal=[[The FASEB Journal]] |date=17. 4. 2020 |volume=34 |issue= S1 |page=1 |doi=10.1096/fasebj.2020.34.s1.04015 |s2cid=218792957 |doi-access=free }}</ref> Temeljna razvojna struktura kojoj se pripisuje sposobnost aksolotla da u ranom razvoju regeneriše čitave udove jeste [[apikalni ektodermni greben]] (AER), zajedno s apikalnom [[ektoderm]]nom kapicom. (AEC).<ref name="kulbisky" /> AER pokreće rast ekstremiteta kod embriona signaliziranjem načina na koji se oni oblikuju i izdužuju.<ref name="kulbisky" /> Ektodermalne ćelije su neophodne za formiranje udova kod većine [[tetrapoda]], [[vodozemac]]a i [[ljudi]], ali – za razliku od većine drugih životinja – ektoderm vrha uda (AEC) kod aksolotla može slati signale putem [[hormon rasta|hormona rasta]], kako bi aktivirao ćelije blastema, koje su sposobne obnoviti čitave amputirane ili oštećene udove, odnosno organe.<ref name=":12">{{Cite journal|title=The amazing and anomalous axolotls as scientific models|journal=Developmental Dynamics|date=juni 2022|issn=1097-0177|pmc=9536427|pmid=35322911|pages=922–933|volume=251|issue=6|doi=10.1002/dvdy.470|first1=Carly J.|last1=Adamson|first2=Nikolas|last2=Morrison-Welch|first3=Crystal D.|last3=Rogers}}</ref>   {{Bočni stubac|metadata=no|text='''Uloga joda''' Kod životinja s funkcionalnim štitnim žlijezdama, [[jod]] se, u obliku [[jodid]]a, selektivno nakuplja u koloidu štitne žlijezde. Unutar koloida, jodid se reducira u elementarni jod (I<sub>2</sub>), koji reagira s [[tirozil]] nimostacima [[tiroglobulin]]a. Dva jodirana tirozilna ostatka međusobno se povezuju. Kada se odvoje od lanca tiroglobulina, nastaje [[TSH|hormon štitne žlijezde]].<ref name="boron2012">{{cite book|chapter=49. Synthesis of Thyroid Hormones |first1=Walter F. |last1=Boron |first2=Emile L. |last2=Boulpaep |title=Medical Physiology |edition= 2nd|publisher=Elsevier/Saunders |year=2012 |isbn=978-1-4377-1753-2 |page=1044}}</ref> [[Dijodotirozin]], analog jodiranog prekursora tireoglobulina u biosintezi tiroksina, uzrokuje metamorfozu kod aksolotla kojima je uklonjena [[štitna žlijezda]].<ref>{{cite journal |last1=Swingle |first1=W. W. |title=Iodine and Amphibian Metamorphosis |url=https://archive.org/details/sim_biological-bulletin_1923-11_45_5/page/n3 |journal=The Biological Bulletin |date=novembar 1923 |volume=45 |issue=5 |pages=229–253 |doi=10.2307/1536749|jstor=1536749 }}</ref> [[Lugolov rastvor]], koji sadrži i jodide i I<sub>2</sub>, nakon injiciranja pokreće metamorfozu.<ref>{{cite journal |last1=Ingram |first1=W. R. |title=Metamorphosis of the Colorado Axolotl by Injection of Inorganic Iodine. |journal=Experimental Biology and Medicine |date=1. 12. 1928 |volume=26 |issue=3 |page=191 |doi=10.3181/00379727-26-4212}}</ref> To je zato što nastaju dijodotirozin i [[tiroksin]] kada I<sub>2</sub> reaguje s proteinima koji nisu tireoglobulin. Ako se primijeni u kupki, umjesto injekcijom, I<sub>2</sub> nema nikakvog učinka na aksolotle.<ref>{{cite journal |last1=Dvoskin |first1=Samuel |title=The Thyroxine-Like Action of Elemental Iodine in the Rat and Chick1 |url=https://archive.org/details/sim_endocrinology_1947-05_40_5/page/334 |journal=Endocrinology |date=maj 1947 |volume=40 |issue=5 |pages=334–352 |doi=10.1210/endo-40-5-334|pmid=20245954 }}</ref> [[Jodid]], koji ne reaguje s proteinima, ne pokreće metamorfozu, ali ubrzava njen tok nakon što je ona već pokrenuta ekstraktom hormona štitne žlijezde.<ref>{{cite journal |last1=Krylov |first1=O. A. |title=The role of haloids (bromine and iodine) in the metamorphosis of amphibia |journal=Bulletin of Experimental Biology and Medicine |date=januar 1961 |volume=50 |issue=1 |pages=724–727 |doi=10.1007/BF00796048}}</ref> }}   Aksolotl karakteriše [[neodređen rast]], što znači da nastavlja rasti tokom cijelog svog života. Neki smatraju da ova osobina direktno doprinosi sposobnosti regeneracije kod aksolotla; ta sposobnost s godinama slabi, ali nikada u potpunosti ne nestaje. Kod jedinki koje su prošle kroz metamorfozu, sposobnost regeneracije udova znatno je smanjena.<ref name=":8" /> ===Neotenija=== {{Glavni|Neotenija}} Većina vodozemaca svoj život započinje kao [[vodene životinje]] koje ne mogu opstati na kopnu; u toj fazi često ih nazivamo [[punoglavac|punoglavci]]. Kako bi dostigli [[imago|odraslo doba]], prolaze kroz proces koji se naziva [[metamorfoza]], tokom kojeg gube [[škrge]] i počinju živjeti na kopnu. Aksolotl je specifičan po tome što mu nedostaje [[hormon koji stimuliše štitnu žlijezdu]] (TSH), a koji inače podstiče [[štitnjača|štitnu žlijezdu]] na proizvodnju [[tiroksin]] a – hormona neophodnog za odvijanje metamorfoze. Umjesto toga, aksolotl zadržava škrge i cijeli život provodi u vodi, čak i nakon što postane odrasla jedinka sposobna za [[razmnožavanje]]. Pojava dostizanja spolne zrelosti bez prolaska kroz metamorfozu naziva se ''neotenija''.<ref name="ley196802">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |date=februar 1968 |title=Epitaph for a Lonely Olm |department=For Your Information|url=https://archive.org/stream/Galaxy_v26n03_1968-02_modified#page/n37/mode/2up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=95–104}}</ref> Moguće je da su identifikovani geni odgovorni za neoteniju kod laboratorijskih aksolotla; oni nisu povezani s genima divljih [[populacija]], što ukazuje na to da je [[vještačka selekcija]] uzrok potpune neotenije kod laboratorijskih aksolotla i onih koji se drže kao kućni ljubimci.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Malacinski |first=George M.|date=maj 1978|title=The Mexican Axolotl, ''Ambystoma mexicanum'': Its Biology and Developmental Genetics, and Its Autonomous Cell-lethal Genes|journal=American Zoologist|volume=18|issue=2|pages=195–206|doi=10.1093/icb/18.2.195 |doi-access=free}}</ref> Odgovorni geni su suženi na mali [[hromosom]]ski region nazvan „met1“, koji sadrži nekoliko [[kandidatski gen|kandidatskih gena]].<ref name=Crowner>{{cite journal |last1=Crowner |first1=Anne |last2=Khatri |first2=Shivam |last3=Blichmann |first3=Dana |last4=Voss |first4=S. Randal |title=Rediscovering the Axolotl as a Model for Thyroid Hormone Dependent Development |journal=Frontiers in Endocrinology |date=12. 4. 2019 |volume=10 |doi=10.3389/fendo.2019.00237 |doi-access=free|pmid=31031711 |pmc=6473073 }}</ref> Mnoge druge vrste unutar roda kojem pripada aksolotl također su ili u potpunosti neotenične ili imaju neotenične populacije. Sirene, vodeni psi (rod *Necturus*) i čovječija ribica (troglobiontska vrsta) drugi su primjeri neoteničnih daždevnjaka; međutim, za razliku od aksolotla, kod njih se metamorfoza ne može potaknuti injekcijom joda ili hormona tiroksina.{{Potreban izvor|datum=februar 2026.}} ===Metamorfoza=== [[File:Ambystomas.jpg|thumb|260px|Aksolotli koji su prošli metamorfozu]] Tokom evolucije, aksolotl je izgubio sposobnost da prirodnim putem prođe kroz metamorfozu.<ref name=":7">{{Cite journal|title=Differential effects of 3,5-T2 and T3 on the gill regeneration and metamorphosis of the Ambystoma mexicanum (axolotl)|journal=Frontiers in Endocrinology|date=10. 7. 2023|issn=1664-2392|volume=14|doi=10.3389/fendo.2023.1208182|first1=I.|last1=Lazcano|first2=A.|last2=Olvera|first3=S. M.|last3=Pech-Pool|first4=L.|last4=Sachs|first5=N.|last5=Buisine|first6=A.|last6=Orozco |pmid=37492199 |pmc=10364608 |doi-access=free }}</ref> Zadržalo je sposobnost prolaska kroz metamorfozu, pod uslovom da mu se putem vještačkog unošenja osiguraju neophodni hormoni.<ref>{{Cite journal |last1=Demircan |first1=Turan |last2=Ovezmyradov |first2=Guvanch |last3=Yıldırım |first3=Berna |last4=Keskin |first4=İlknur |last5=İlhan |first5=Ayşe Elif |last6=Fesçioğlu |first6=Ece Cana |last7=Öztürk |first7=Gürkan |last8=Yıldırım |first8=Süleyman |date=20. 7. 2018 |title=Experimentally induced metamorphosis in highly regenerative axolotl (''Ambystoma mexicanum'') under constant diet restructures microbiota |journal=Scientific Reports |language=en |volume=8 |issue=1 |page=10974 |doi=10.1038/s41598-018-29373-y  |doi-access=free|pmid=30030457 |pmc=6054665 |bibcode=2018NatSR...810974D }}</ref> U savremenim laboratorijskim uslovima, metamorfoza se pouzdano indukuje primjenom [[hormoni štitne žlijezde|hormona štitne žlijezde]], uključujući [[tiroksin]], trijodo-L-tironin ili [[TSH|tiroid-stimulirajući hormon]].<ref name=":7" /><ref>{{Cite web|title=What happens if an axolotl larva is placed in water containing sufficient iodine?|url=https://iere.org/what-happens-if-an-axolotl-larva-is-placed-in-water-containing-sufficient-iodine/|website=The Institute for Environmental Research and Education|date=5. 11. 2025|access-date=1. 12. 2025|language=en-US|first=Jen|last=Gale}}</ref> Ovisno o hormonu koji se koristi za indukciju, mogu nastupiti različiti ishodi. Neki hormoni, poput trijodo-L-tironina, mogu podstaknuti regenerativne sposobnosti, iako u nekim slučajevima ne dovode do potpune metamorfoze.<ref name=":7"/> S druge strane, tiroksin može inhibirati regenerativne sposobnosti i ubrzati metamorfozu.<ref name=":7"/> Nakon što aksolotl prođe kroz hormonski induciranu metamorfozu i počne živjeti na kopnu, dolazi do niza fizioloških promjena koje mu pomažu da se prilagodi kopnenom životu. One uključuju povećan [[mišićni tonus]] u udovima, resorpciju škrga i peraja u tijelo, razvoj očnih kapaka, te smanjenje propusnosti kože za vodu, što aksolotlu omogućava da na kopnu efikasnije održava hidrataciju. Iako su [[pluća]] kod aksolotla prisutna uz škrge čak i u odrasloj dobi (ako ne dođe do metamorfoze), ona se dodatno razvijaju tokom same metamorfoze.<ref name=":6">{{Cite web |title=Axolotls – Metamorphosed Axolotls & Tiger Salamanders |url=https://www.axolotl.org/tiger_salamander.htm |access-date=25. 1. 2022 |website=axolotl.org}}</ref> Aksolotli koji završe metamorfozu po izgledu su slični odraslim primjercima [[Ambystoma velasci|tigrastog visoravanskpg daždevnjaka]], s tim da aksolotli imaju duže prste. U odsustvu indukovane metamorfoze, aksolotli u [[larva|stadiju larve]] počinju apsorbovati jodid u svoje štitne žlijezde otprilike 30 dana nakon oplodnje. Iako larve aksolotla iz jodida proizvode hormone štitne žlijezde, čini se da količina tih hormona znatno varira. S druge strane, odrasli aksolotli ne proizvode hormone štitne žlijezde u količinama koje se mogu detektovati, osim ako se ne pokrene proces metamorfoze.<ref name="pmid9371791">{{cite journal |last1=Brown |first1=Donald D. |title=The role of thyroid hormone in zebrafish and axolotl development |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=25. 11. 1997 |volume=94 |issue=24 |pages=13011–13016 |doi=10.1073/pnas.94.24.13011 |doi-access=free |pmid=9371791 |pmc=24254 |bibcode=1997PNAS...9413011B}}</ref>   ==Divlja populacija== {{Multiple image | image1            = Sunrise_in_Xochimilco_(Amanecer_en_Xochimilco)_2.jpg | image2            = Lake Xochimilco in Southern Mexico.jpg | align             = left | direction         = vertical | footer            = Jezero Xochimilco, jedno od posljednjih [[refujgij|utočišta]] divljeg aksolotla}} Aksolotli pripadaju istom rodu kao i tigrasti daždevnjak (''[[Ambystoma tigrinum]]''), te su, zajedno sa svim ostalim meksičkim vrstama roda ''Ambystoma'', dio njegovog [[kompleks vrsta|kompleksa vrsta]].<ref name=":11">{{Cite journal |last1=Woodcock |first1=M. Ryan |last2=Vaughn-Wolfe |first2=Jennifer |last3=Elias |first3=Alexandra |last4=Kump |first4=D. Kevin |last5=Kendall |first5=Katharina Denise |last6=Timoshevskaya |first6=Nataliya |last7=Timoshevskiy |first7=Vladimir |last8=Perry |first8=Dustin W. |last9=Smith |first9=Jeramiah J. |last10=Spiewak |first10=Jessica E. |last11=Parichy |first11=David M. |last12=Voss |first12=S. Randal |date=31. 1. 2017 |title=Identification of Mutant Genes and Introgressed Tiger Salamander DNA in the Laboratory Axolotl, Ambystoma mexicanum |journal=Scientific Reports |volume=7 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-017-00059-1  |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=5428337 |pmid=28127056|bibcode=2017NatSR...7....6W }}</ref><ref name=aquariumindustries>{{cite web |url= http://www.aquariumindustries.com.au/wp-content/uploads/2012/07/Mexican-Walking-Fish.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180315144303/https://www.aquariumindustries.com.au/wp-content/uploads/2017/07/Mexican-Walking-Fish.pdf |archive-date=15. 3. 2018 |url-status=usurped |title=Mexican Walking Fish, Axolotls ''Ambystoma mexicanum''}}</ref><ref name="aquariumonline">{{cite web |url= http://www.aquariumonline.com.au/topics/creatures/mexican.htm |archive-date=10. 4. 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130410234310/http://www.aquariumonline.com.au/topics/creatures/mexican.htm |url-status=dead |title=Axolotols (Walking Fish) |website=Aquarium Online |access-date=12. 9. 2013}}</ref> Unutar porodice ''[[Ambystomatidae]]'', najbliži srodnik aksolotla je [[istočni tigrasti daždevnjak]].<ref>{{Cite journal|title=Phylogenetics of Model Organisms: The Laboratory Axolotl, Ambystoma mexicanum|url=https://www.jstor.org/stable/2992486|journal=Systematic Biology|date=decembar 1993|pages=508–522|volume=42|issue=4|doi=10.2307/2992486|first=H. Bradley|last=Shaffer | jstor=2992486 }}</ref> [[Stanište]] aksolotla slično je staništu većine neotenijskih vrsta iz roda ''Ambystoma'': riječ je o vodenom staništu na velikoj nadmorskoj visini, okruženom rizičnim kopnenim okruženjem ili drugim uslovima nepogodnim za kopneni oblik, pri čemu se smatra da takvi uslovi pogoduju razvoju neotenije.<ref name=":9">{{Cite web|last=Dunning|first=Hayley|title=Axolotls: Meet the amphibians that never grow up|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/axolotls-amphibians-that-never-grow-up.html|website=nhm.ac.uk|date=29. 8. 2025|access-date=30. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251001163332/https://www.nhm.ac.uk/discover/axolotls-amphibians-that-never-grow-up.html|archive-date=1. 10. 2025|url-status=live|language=en}}</ref>  Aksolotl je autohtona vrsta slatkovodnih jezera Xochimilco i Chalco u Meksičkoj dolini (iako je ova vrsta možda nekada nastanjivala i veća jezera, Texcoco i Zumpango).<ref name="iucn status 12 November 2021">Gale, Jen (5 November 2025). "What happens if an axolotl larva is placed in water containing sufficient iodine?". The Institute for Environmental Research and Education. Retrieved 1 December 2025.</ref> Jezero Chalco je nestabilan ekosistem, koji se često isušuje radi kontrole poplava, dok je jezero Xochimilco samo ostatak nekadašnjeg jezera i danas uglavnom postoji u obliku kanala. Temperatura vode u Xochimilcu rijetko prelazi 20&nbsp;°C, a zimi može pasti na 6–7&nbsp;°C ili niže.<ref name=":2">{{Cite web|title=Lake Xochimilco, Borough of Xochimilco in southern México City |url=https://biotope-aquarium.info/aquariums/lake-xochimilco-borough-of-xochimilco-in-southern-mexico-city-162-l/|access-date=30. 4. 2021|website=Biotope Aquarium|language=en-GB}}</ref> Potvrđeno je da populacija ''Ambystoma'' koja nastanjuje [[vještačko jezero]] u [[Chapultepecu]] sadrži aksolotle; {{od|2019|10|23|lc=y}}, rasprostranjenost je bila 467&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="iucn status 12 November 2021"/> Sve u svemu, aksolotl u divljini preferira sistem vodenih kanala i dubokih jezera s obiljem [[vodena vegetacija|vodene vegetacije]].<ref name="iucn status 12 November 2021"/> === Biologija === [[File:Axolotl Wild Type.jpg|thumb|upright=1.4|Divlji oblik]] Aksolotl je [[mesožder]]; u prirodi se hrani sitnim plijenom, poput [[mehkušci|mehkušaca]].,<ref name="animaldiversity.org">{{Cite web|url=https://animaldiversity.org/accounts/Ambystoma_mexicanum/|title=Ambystoma mexicanum (Salamandra ajolote)|website=Animal Diversity Web|last=Majchrzak|first=Amy|date=21. 6. 2004}}</ref> [[crvi]], [[vodeni insekti]], drugi [[člankonošci]] (kao što su [[rakovi]]),<ref name="animaldiversity.org"/><ref name="AmphibiaWeb">{{cite web|last1=Fryer |first1=Benjamin |last2=Koo |first2=Michelle S. |last3=Chang |first3=Ann T. |website=[[AmphibiaWeb]] |date=25. 2. 2025 |orig-date=28. 4. 2004 |title=Ambystoma mexicanum: Mexican Axolotl |url=https://amphibiaweb.org/species/3842 |location=University of California, Berkeley, CA, USA |access-date=9. 5. 2026}}</ref> i sitne [[ribe]], kao i druge [[daždevnjak]]e (uključujući pripadnike iste vrste).<ref name="animaldiversity.org"/><ref name="AmphibiaWeb"/> Aksolotli hranu pronalaze pomoću čula mirisa i „nasrću” na svaki potencijalni obrok, uvlačeći ga u [[želudac]] pomoću vakuumske sile.<ref>{{Cite journal |last1=Wainwright |first1=P. C. |last2=Sanford |first2=C. P. |last3=Reilly |first3=S. M. |last4=Lauder |first4=G. V. |date=1989 |title=Evolution of motor patterns: aquatic feeding in salamanders and ray-finned fishes |journal=Brain, Behavior and Evolution |volume=34 |issue=6 |pages=329–341 |doi=10.1159/000116519 |pmid=2611639}}</ref> Smatra se da aksolotl u divljini dostiže [[spolna zrelost|spolnu zrelost]] sa 1,5 godinom starosti, uz [[generacijsko vrijeme]] od oko 5,5 godina.<ref name="iucn status 12 November 2021"/> Očekivani životni vijek aksolotla u divljini iznosi između 10 i 15 godina.<ref name=":9" /> === Prijetnje === Aksolotli su autohtoni samo u [[Dolina Meksika|Meksičkoj centralnoj dolini]], a njihova populacija se nekada protezala kroz većinu jezera i močvarnih područja u ovoj regiji. Prirodno stanište aksolotla danas je, uslijed širenja [[Mexico City]]ja, ograničeno na jezero Xochimilco i izloženo je pritisku zbog [[širenje grada|rasta grada]]. Aksolotl se nalazi na [[IUCN-ova crvena lista|IUCN-ovoj crvenoj listi]] ugroženih vrsta.<ref name="iucn status 12 November 2021"/> Istraživanja provedena 1998., 2003. i 2008. godine zabilježila su populacije od 6.000, 1.000, odnosno 100 aksolotla po kvadratnom kilometru u jezeru Xochimilco.<ref name = "Stevenson2014">{{cite web |last=Stevenson |first=Mark |title=Mexico's 'water monster' may have disappeared |location=Mexico City |agency=Associated Press |website=[[SFGate]] |date=28. 1. 2014 |url=http://www.sfgate.com/news/science/article/Mexico-s-water-monster-may-have-disappeared-5182823.php |access-date=29. 1. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130223439/http://www.sfgate.com/news/science/article/Mexico-s-water-monster-may-have-disappeared-5182823.php |archive-date=30. 1. 2014 |url-status=dead}}</ref> Četveromjesečna potraga 2013. godine nije rezultirala pronalaskom preživjelih jedinki u divljini, ali mjesec dana kasnije dvije su uočene u mreži kanala koji vode iz Xochimilca.<ref>{{Cite news|last=Gander|first=Kashmira|url=https://www.independent.co.uk/environment/axolotl-found-in-mexico-city-lake-after-scientists-feared-it-only-survived-in-captivity-9148775.html|title=Axolotl found in Mexico City lake after scientists feared it only survived in captivity|date=24. 2. 2014|work=The Independent|access-date=2. 6. 2017|language=en-GB}}</ref> Jezero Xochimilco ima loš [[kvalitet vode]]; ispitivanja su pokazala nizak omjer [[dušik]]a i [[fosfor]]a, kao i visoku koncentraciju [[hlorofil a|hlorofila ''a'']], što ukazuje na sredinu siromašnu kisikom koja nije pogodna za aksolotle. Ovakvo stanje je posljedica potreba lokalnih privrednih grana, poput [[akvakultura|akvakulture]] i [[poljoprivreda|poljoprivrede]], koje održavaju nivo vode u jezeru dovođenjem djelimično prečišćenih otpadnih voda.<ref>{{cite journal |last1=Nandini |first1=Sarma |last2=Ramirez García |first2=Pedro |last3=Sarma |first3=S.S.S. |title=Water quality in Lake Xochimilco, Mexico: zooplankton indicators and Vibrio cholerae |journal=Journal of Limnology |date=18. 8. 2015 |doi=10.4081/jlimnol.2015.1213 |doi-access=free }}</ref> Poljoprivredni [[pesticid]]i koji se intenzivno koriste s vremenom dospijevaju u jezero putem površinskog oticanja; oni sadrže hemijske spojeve koji naglo povećavaju stopu [[smrtnost]]i kod embriona i larvi aksolotla. Među preživjelim embrionima i [[larva]]ma također se bilježi porast morfoloških i bihevioralnih abnormalnosti, kao i abnormalnosti u nivou aktivnosti.<ref>{{Cite journal |last1=Robles-Mendoza |first1=C. |last2=García-Basilio |first2=C. |last3=Cram-Heydrich |first3=S. |last4=Hernández-Quiroz |first4=M. |last5=Vanegas-Pérez |first5=C. |date=februar 2009 |title=Organophosphorus pesticides effect on early stages of the axolotl Ambystoma mexicanum (Amphibia: Caudata) |journal=Chemosphere |volume=74 |issue=5 |pages=703–710 |doi=10.1016/j.chemosphere.2008.09.087 |pmid=19012946 |bibcode=2009Chmsp..74..703R }}</ref> Drastično smanjenje autohtone populacije dovelo je do značajnog gubitka [[genetička raznolikost|genetičke raznolikosti]]. To može biti opasno za preostalu populaciju, jer uzrokuje učestalije parenje u srodstvu ([[inbriding]]), te smanjuje biološku prilagođenost ([[fitnes]]) i adaptivni potencijal. Istraživanja su otkrila pokazatelje slabog [[genski tok|protoka gena]] između populacija, kao i povišene stope [[genetički drift|genetičkog drifta]]. To je vjerovatno posljedica nekoliko događaja tipa „usko grlo” ([[populacijsko usko grlo]]), pri čemu nagli pad broja jedinki u populaciji dovodi do smanjenja genetičke raznolikosti. Potomci nastali nakon ovakvih događaja izloženiji su riziku od slabe biološke prilagođenosti i često imaju smanjenu sposobnost prilagođavanja. Niz događaja tipa „usko grlo” može čak dovesti do [[izumiranje|izumiranja]]. Istraživanja su također utvrdila visok stepen srodnosti, što ukazuje na parenje u srodstvu, a to može uzrokovati veću učestalost štetnih ([[delecija (genetika)|delecijskih]]) [[mutacija]] u genima.<ref>{{Cite journal |last1=Parra-Plea |first1=G |last2=Zamudio |first2=K.R. |last3=Recuero |first3=E. |last4=Aguilar-=Miguel |first4=X. |last5=Huaxuz |first5=D. |last6=Zambrano |first6=L. |date=2011 |title=Conservation genetics of threatened Mexican axolotls (Ambystoma) |journal= Animal Conservation|volume=15 |issue=1 |pages=61–72|doi=10.1111/j.1469-1795.2011.00488.x |s2cid=46992721 }}</ref> Otkrivanje DNK tigraste daždevnjaka (''A. tigrinum'') – dospjele putem [[introgresija|introgresije]] – u laboratorijskoj populaciji aksolotla, izaziva zabrinutost u pogledu prikladnosti te populacije u zatočeništvu da posluži kao „arka” za potrebe eventualne [[reintrodukcija vrsta|reintrodukcije]].<ref name=":11"/> Još jedan faktor koji ugrožava ovu populaciju jeste [[unesena vrsta|unošenje]] [[invazivna vrsta|invazivnih vrsta riba]], kao što su nilska [[tilapija]] i obični [[šaran]]. Ove ribe hrane se mladuncima aksolotla i takmiče se s njima za hranu.<ref>{{cite news|url=http://www.uswaternews.com/archives/arcglobal/8mexicity11.html |title=Mexico City's 'water monster' nears extinction |website=U.S. Water News Online |date=novembar 2008 |access-date=28. 6. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723194731/http://www.uswaternews.com/archives/arcglobal/8mexicity11.html |archive-date=23. 7. 2011}}</ref> Prisustvo ovih vrsta promijenilo je [[ponašanje]] aksolotla, čineći ih manje aktivnima u nastojanju da izbjegnu predatore. Ova smanjena aktivnost značajno utiče na mogućnosti aksolotla da pronađu hranu i pare se.<ref>{{Cite journal |last1=Alcaraz |first1=Guillermina |last2=López-Portela |first2=Xarini |last3=Robles-Mendoza |first3=Cecilia |date=1. 7. 2015 |title=Response of a native endangered axolotl, Ambystoma mexicanum (Amphibia), to exotic fish predator |journal=Hydrobiologia |language=en |volume=753 |issue=1 |pages=73–80 |doi=10.1007/s10750-015-2194-4 |bibcode=2015HyBio.753...73A |s2cid=254550469 |issn=1573-5117}}</ref> [[Gljiva]] ''[[Batrachochytrium dendrobatidis]]'' otkrivena je kod aksolotla; ova gljivica uzrokuje bolest [[hitridiomikoza]] kod [[vodozemac]]a i predstavlja veliki razlog za zabrinutost u pogledu očuvanja vodozemaca širom svijeta. Međutim, aksolotl pokazuje [[otpornost na bolesti|otpornost]] i na ''B. dendrobatidis'' i na ''B. salamandrivorans'', pa se smatra da hitridiomikoza ne predstavlja prijetnju ovoj vrsti.<ref name="iucn status 12 November 2021"/> ===Napori za očuvanje=== Stanje prirodne populacije aksolotla tokom godina tek se neznatno poboljšalo.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8220000/8220636.stm |website=BBC News |title= Axolotl verges on wild extinction |last=Walker |first=Matt |date=26. 8. 2009 |access-date=28. 6. 2010}}</ref><ref>{{Cite web|title=Are Axolotls Endangered? You Need To Be Careful... |url=https://www.petaquariums.com/2020/10/21/are-axolotls-endangered-you-need-to-be-careful/|access-date=26. 6. 2021 |website=PetAquariums.com |date=22. 4. 2020 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626145132/https://www.petaquariums.com/2020/10/21/are-axolotls-endangered-you-need-to-be-careful/ |archive-date=26. 6. 2021 |url-status=dead}}</ref> Mnogi naučnici usmjeravaju svoje napore na očuvanje vrste ka premještanju jedinki uzgojenih u zatočeništvu u nova staništa ili njihovom ponovnom uvođenju u jezero Xochimilco. Istraživanja su pokazala da su aksolotli rođeni u zatočeništvu i odgajani u poluprirodnom okruženju sposobni preživjeti u divljini, pri čemu s umjerenim uspjehom love plijen i izbjegavaju [[predator]]e. Ove jedinke uzgojene u zatočeništvu mogle bi se naseliti u nezagađene vodene površine ili vratiti u jezero Xochimilco; međutim, s obzirom na stepen zagađenja jezera, prisustvo invazivnih vrsta i kontinuiranu urbanizaciju regije, premješteni aksolotli bi na kraju mogli doživjeti istu sudbinu kao i divlja populacija.<ref>{{Cite journal |last1=Ramos |first1=A.G. |last2=Mena-Gonzalez |first2=H. |last3=Zambrano |first3=L |date=2021 |title=The potential of temporary shelters to increase survival of the endangered Mexican axolotl |journal=Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems |volume=31 |issue=6 |pages=1535–1542|doi=10.1002/aqc.3520 |bibcode=2021ACMFE..31.1535R |s2cid=235587173 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Paúl |first=María Luisa |date=1. 12. 2023 |title=Mexico wants you to adopt an axolotl, the amphibian that never grows up |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2023/12/01/axolotl-mexican-salamander-adoption-campaign/ |access-date=1. 12. 2023 |issn=0190-8286}}</ref> „Laboratorio de Restauracion Ecologica” (Laboratorija za ekološku restauraciju) pri Nacionalnom autonomnom univerzitetu Meksika (UNAM) formirala je populaciju od 100 aksolotla uzgojenih u zatočeništvu (stanje iz 2021. godine). Oni se uglavnom koriste u istraživačke svrhe, ali postoje planovi za uspostavljanje održive populacije u poluvještačkom močvarnom staništu unutar univerzitetskog kompleksa. Studija iz 2025. godine potvrdila je izvodljivost puštanja aksolotla uzgojenih u zatočeništvu u divljinu, pri čemu je utvrđeno da su jedinke koje su naknadno ponovo uhvaćene dobile na težini nakon puštanja. Ipak, ova praksa nosi rizik od gubitka jedinki uslijed predatorstva, budući da su neke od puštenih životinja postale plijen velikih bijelih čaplji.<ref>{{cite journal |author1=Ramos |first=Alejandra G. |author2=Horacio Mena |author3=David Schneider |author4=Luis Zambrano |date=30. 4. 2025 |title=Movement ecology of captive-bred axolotls in restored and artificial wetlands: Conservation insights for amphibian reintroductions and translocations |journal=[[PLOS One]] |volume=20 |issue=4 |doi=10.1371/journal.pone.0314257 |doi-access=free |pmid=40305450 |pmc=12043180 |bibcode=2025PLoSO..2014257R }}</ref><ref>{{cite web |title=Good news for the adorable axolotl — ones born in captivity could survive in the wild |url=https://www.npr.org/2025/05/06/nx-s1-5383896/good-news-for-the-adorable-axolotl-ones-born-in-captivity-could-survive-in-the-wild |website=npr.org |date=6. 5. 2025 |publisher=NPR |access-date=12. 5. 2025 |last=Fink |first=Kathryn }}</ref><ref>{{cite web |last=Gill |first=Victoria |title=Endangered axolotl release raises hopes for rare amphibian |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cm2xr2jzelyo |website=BBC News |date=30. 4. 2025 |access-date=12. 5. 2025}}</ref> ==Odnos prema ljudima== === Historija istraživanja === Njemački prirodnjak i istraživač [[Alexander von Humboldt]] zabilježio je u 19. stoljeću da Meksikanci, nakon što ih je pokorilo [[Špansko carstvo]], žive „u velikoj oskudici, prisiljeni da se hrane korijenjem [[vodene biljke|vodenih biljaka]], [[Entomofagija|insektima]] i jednim neobičnim gmizavcem zvanim aksolotl”.<ref name="NYT">{{cite news|title=Mythic Salamander Faces Crucial Test: Survival in the Wild |url=https://www.nytimes.com/2012/10/31/world/americas/struggle-of-axolotls-mexicos-mythical-salamander.html |access-date=30. 7. 2015 |newspaper=The New York Times |date=30. 10. 2012 |last=Tickell |first=Sofia Castello Y. |url-access=limited |url-status=live |archive-date=25. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325151819/https://www.nytimes.com/2012/10/31/world/americas/struggle-of-axolotls-mexicos-mythical-salamander.html}}</ref> U 1863., pošiljka od 34 odrasla aksolotla poslana je iz Meksiko Sitija u Jardin des Plantes u [[Pariz]]u, odakle su hiljade jedinki uzgojene u zatočeništvu i distribuirane širom Evrope za naučna istraživanja.<ref>{{cite journal|title=A Tale of Two Axolotls |last1=Voss |first1=S. Randal |last2=Woodcock |first2=M. Ryan |last3=Zambrano |first3=Luis |journal=BioScience |volume=65 |issue=12 |date=decembar 2015 |pages=1134–1140 |doi=10.1093/biosci/biv153 |pmid=32123398 |pmc=7051018 }}</ref>   U [[Prag]]u češki je ljekar Vilém Laufberger koristio injekcije hormona štitne žlijezde kako bi podstaknuo aksolotla da se razvije u odraslog daždevnjaka koji živi na kopnu. Ne znajući da je to već učinjeno, Englez [[Julian Huxley]] ponovio je eksperiment koristeći samljevene štitne žlijezde životinja.<ref>{{cite journal |last1=Huxley |first1=Julian S. |title=Metamorphosis of Axolotl caused by Thyroid-feeding |journal=Nature |date=1920 |volume=104 |issue=2618 |pages=435 |doi=10.1038/104435b0 |bibcode=1920Natur.104..435H }}</ref><ref name=":4">{{cite journal |last1=Reiß |first1=Christian |last2=Olsson |first2=Lennart |last3=Hoßfeld |first3=Uwe |title=The history of the oldest self-sustaining laboratory animal: 150 years of axolotl research |journal=Journal of Experimental Zoology Part B: Molecular and Developmental Evolution |date=juli 2015 |volume=324 |issue=5 |pages=393–404 |doi=10.1002/jez.b.22617 |pmid=25920413 |bibcode=2015JEZB..324..393R }}</ref> Od tada su eksperimenti često uključivali ubrizgavanje joda ili različitih hormona štitne žlijezde radi izazivanja metamorfoze.<ref name=":5">{{Cite journal|last1=Safi|first1=Rachid|last2=Bertrand|first2=Stéphanie|last3=Marchand|first3=Oriane|last4=Duffraisse|first4=Marilyne|last5=de Luze|first5=Amaury|last6=Vanacker|first6=Jean-Marc|last7=Maraninchi|first7=Marie|last8=Margotat|first8=Alain|last9=Demeneix|first9=Barbara|last10=Laudet|first10=Vincent|date=1. 2. 2004|title=The Axolotl (''Ambystoma mexicanum''), a Neotenic Amphibian, Expresses Functional Thyroid Hormone Receptors|journal=Endocrinology|volume=145|issue=2|pages=760–772|doi=10.1210/en.2003-0913|pmid=14576183 |doi-access=free}}</ref>  ===Upotreba kao model-organizma=== [[File:Desarrollo de huevo de axolote Ambystoma Mexicanum.jpg|thumb|Faze razvoja (slike snimljene pomoću [[stereomikroskop|stereoskopske makrofotografije]])]] Budući da se u velikom broju uzgaja u zatočeništvu, aksolotl se intenzivno koristi u naučnim istraživanjima kao [[modelni organizam]]. Njihov uzgoj je naročito jednostavan u poređenju s drugim daždevnjacima iz porodice ''Ambystomatidae'', koji se rijetko uzgajaju u zatočeništvu zbog zahtjevnih uslova držanja povezanih s njihovim kopnenim načinom života. Jedna od osobina aksolotla koja ga čini pogodnim za istraživanja jeste njegov veliki [[embrion]], kojim se lako manipuliše, što omogućava praćenje [[prenatalni razvoj|cjelokupnog razvoja]] jednog kičmenjaka. Aksolotli se koriste u proučavanju [[srčana mana|srčanih mahana]] zbog prisustva mutiranog gena koji kod embriona uzrokuje [[zatajenje srca]]. Budući da embrion aksolotla preživljava gotovo do trenutka izlijeganja bez srčane funkcije, ovaj defekt je veoma uočljiv. Provedena su i dodatna istraživanja u kojima je srce aksolotla poslužilo kao model za proučavanje jedne ljudske [[srčana komora|srčane komore]] i pretjerane [[trabekulacija|trabekulacije]].<ref>{{Cite journal |last1=Meyer |first1=Sophie |last2=Lauridsen |first2=Henrik |last3=Pedersen |first3=Kathrine |last4=Andersson |first4=Sofie Amalie |last5=van Ooij |first5=Pim |last6=Willems |first6=Tineke |last7=Berger |first7=Rolf M. F. |last8=Ebels |first8=Tjark |last9=Jensen |first9=Bjarke |date=28. 11. 2022 |title=Opportunities and short-comings of the axolotl salamander heart as a model system of human single ventricle and excessive trabeculation |journal=Scientific Reports |language=en |volume=12 |issue=1 |page=20491 |doi=10.1038/s41598-022-24442-9  |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=9705478 |pmid=36443330|bibcode=2022NatSR..1220491M }}</ref> Aksolotl se također smatra idealnim životinjskim modelom za proučavanje zatvaranja [[nervna cijev|nervne cijevi]], zbog sličnosti u formiranju [[nervna ploća|nervne ploče]] i cijevi kod ljudi i aksolotla; nervna cijev aksolotla, za razliku od one kod [[žabe]], nije skrivena ispod sloja površinskog [[epitel]]a.<ref>{{Cite journal |last=Gordon |first=Richard |date=novembar 1985 |title=A review of the theories of vertebrate neurulation and their relationship to the mechanics of neural tube birth defects |journal=Development |volume=89 |issue=Supplement |pages=229–255 |pmid=3913733 |doi=10.1242/dev.89.supplement.229 }}</ref> Postoje dodatne [[mutacije]] koje zahvataju druge organske sisteme, od kojih neke još uvijek nisu dovoljno okarakterisane.<ref>{{Cite journal |last=Armstrong |first=John B. |date=1985 |title= The axolotl mutants |journal= Developmental Genetics |volume=6 |issue=1 |pages=1–25 |doi=10.1002/dvg.1020060102}}</ref> Regenerativne sposobnosti aksolotla dovele su do njegove upotrebe kao modela za razvoj udova kod kičmenjaka, s ciljem da se shvati kako ljudi mogu doći do boljih načina za oporavak od teških povreda.<ref name="PMID18814845">{{cite journal |last1=Roy |first1=S |last2=Gatien |first2=S |title=Regeneration in axolotls: a model to aim for! |journal= [[Experimental Gerontology]] |date=novembar 2008 |volume=43 |issue=11 |pages=968–73 |pmid=18814845 |doi=10.1016/j.exger.2008.09.003 |s2cid=31199048 }}</ref> Ovo također čini ovu vrstu idealnim model-organizmom za proučavanje svojstava [[matične ćelije|matičnih ćelija]] i procesa neotenije. Savremena istraživanja omogućavaju dokumentovanje konkretnih primjera regenerativnih sposobnosti aksolotla praćenjem sudbine i ponašanja ćelija, praćenjem porijekla ćelija na osnovu transplantata [[ploidija|triploidnih]] ćelija kože, vizualizacijom pigmentacije, [[elektroporacija|elektroporacijom]], bistrenjem tkiva, te praćenjem porijekla ćelija pomoću obilježavanja bojama. Novije tehnologije, poput [[modifikacija germinativne linije]] i [[transgeneza|transgeneze]], pogodnije su za vizualizaciju regenerativnih procesa kod aksolotla u živim organizmima.<ref>{{cite journal|last1=Masselink |first1=Wouter |first2=Elly M. |last2=Tanaka |title=Toward whole tissue imaging of axolotl regeneration |journal=Developmental Dynamics |date=2021 |volume=250 |issue=6 |pages=800–806 |doi=10.1002/dvdy.282 |pmid= 33336514 |pmc=8247021}}</ref> U studiji iz 2025. godine, naučnici su otkrili novu metodu unošenja i aktiviranja gena unutar mozga i [[nervni sistem|nervnog sistema]] aksolotla, koristeći posebne, bezopasne viruse poznate kao adeno-asocirani virusi (AAV). Istraživačima je ranije bilo teško postići da određeni geni funkcionišu unutar aksolotla, ali ovo otkriće im omogućava da istraže kako nervni sistem aksolotla pomaže u regeneraciji dijelova tijela, poput [[mozak|mozga]] i [[kičmena moždina|kičmene moždine]]. Pored toga, otkrili su da nervni sistem aksolotla posjeduje jedinstvenu dvosmjernu komunikaciju između mozga i oka.<ref>{{Cite journal |last1=Lust |first1=Katharina |last2=Tanaka |first2=Elly M. |date=11. 3. 2025|title=Adeno-associated viruses for efficient gene expression in the axolotl nervous system |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=122 |issue=10 |doi=10.1073/pnas.2421373122 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=11912378 |pmid=40042904 |bibcode=2025PNAS..12221373L }}</ref> === Online baza podataka o model-organizmima === Aksolotl je vrsta koja je djelimično zastupljena na [[Xenbase]]. To uključuje mogućnosti preuzimanja genoma, BLAST pretragu i JBrowse. === Držanje u zatočeništvu === {{Glavni|Herpetokultura}} [[File: Axolotl with Grit XRay.png|thumb|upright=0.7|Ova životinja je više puta podvrgnuta rendgenskom snimanju u sklopu istraživačkog projekta koji je trajao dvije godine. Na početku projekta bila je potpuno zdrava odrasla jedinka (26,3&nbsp;cm; 159,5&nbsp;g), a nakon završetka projekta živjela je još nekoliko godina.<ref name=kulbisky>{{Cite journal |last1=Kulbisky |first1=Gordon P |last2=Rickey |first2=Daniel W |last3=Reed |first3=Martin H |last4=Björklund |first4=Natalie |last5=Gordon |first5=Richard |date=1999 |title=The axolotl as an animal model for the comparison of 3-D ultrasound with plain film radiography |journal=Ultrasound in Medicine and Biology |volume=25 |issue=6 |pages=969–975 |doi=10.1016/s0301-5629(99)00040-x|pmid=10461726 }}</ref>]] Aksolotl je popularan [[egzotični kućni ljubimac]], baš kao i njegov srodnik, [[tigrasti daždevnjak]] (''Ambystoma tigrinum''). Većina aksolotla koji žive pod ljudskom skrbi potiče od jedne grupe od manje od 36 jedinki, te se značajno genetički razlikuju od populacije u divljini.<ref name=":10">{{Cite news |last=Jones |first=Benji |date=25. 1. 2022 |title=The animal that's everywhere and nowhere |url=https://www.vox.com/22877353/axolotl-salamander-pet-extinction-mexico |archive-url=https://web.archive.org/web/20260214063003/https://www.vox.com/22877353/axolotl-salamander-pet-extinction-mexico |archive-date=14. 2. 2026 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=29. 5. 2026 |work=Vox |language=en-US}}</ref> Kao i kod svih [[poikiloterm]]nih organizama, niže temperature dovode do sporijeg metabolizma i smanjenog apetita. Za aksolotle koji se drže u zatočeništvu preporučuju se temperature od približno 16&nbsp;°C do 18&nbsp;°C kako bi se osigurao dovoljan unos hrane; temperature više od 24&nbsp;°C mogu dovesti do ubrzanja metabolizma, što uzrokuje [[stres]], a na kraju i [[smrt]].<ref>{{Cite web|url=https://www.axolotl.org/requirements.htm|title=Axolotls – Requirements & Water Conditions in Captivity|website=axolotl.org|access-date=14. 3. 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.caudata.org/cc/species/Ambystoma/A_mexicanum.shtml|title=Caudata Culture Species Entry – ''Ambystoma mexicanum'' – Axolotl|website=caudata.org|access-date=14. 3. 2016|archive-date=15. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315031956/http://www.caudata.org/cc/species/Ambystoma/A_mexicanum.shtml|url-status=live}}</ref> [[Hlor]], koji se obično dodaje u vodu iz slavine, štetan je za aksolotle.<ref>{{cite web|url=https://www.rvc.ac.uk/Media/Default/small-animal/documents/Axolotl%20care.pdf |title=Axolotl Care |work=Royal Veterinary College |access-date=20. 5. 2026}}</ref><ref>{{cite journal|title=Management of Hydrocoelom in an Axolotl (Ambystoma mexicanum) |last1=Cirit |first1=Şeyma S. |last2=Deniz |first2=Şinasi B. |last3=Cirit |first3=Burhan |last4=Bayraktar |first4=Abdulahad |journal=Veterinary Medicine and Science |date=maj 2025 |volume=11 |issue=3 |doi=10.1002/vms3.70373 |doi-access=free |pmc=13045757 |pmid=40387063 |s2cid=278730230 }}</ref> Jednom aksolotlu je obično potreban [[akvarij]] od 150 litara. Aksolotli većinu vremena provode na dnu svojih akvarija.<ref>{{Cite web |url=https://www.tfhmagazine.com/articles/freshwater/axolotls-keeping-a-water-monster-full |last=Wiegert |first=Joshua |title=Axolotls: Keeping a Water Monster |website=[[Tropical Fish Hobbyist]]}}</ref> U zatočeništvu, aksolotli jedu raznovrsnu, lako dostupnu hranu, uključujući granule za pastrmke i losose, zamrznute ili žive larve komaraca (tzv. [[Chirominidae|„krvave crve”]]), kišne gliste i larve voštanog moljca. Aksolotli mogu jesti i [[ribe]] namijenjene ishrani drugih životinja, ali treba biti oprezan jer te ribe mogu sadržavati [[parazit]]e.<ref>{{Cite journal | doi=10.1577/03632415.2011.10389070|title = The Aquarium Trade as an Invasion Pathway in the Pacific Northwest| journal=Fisheries| volume=36| issue=2| pages=74–85|year = 2011|last1 = Strecker|first1 = Angela L.| last2=Campbell| first2=Philip M.| last3=Olden| first3=Julian D.| bibcode=2011Fish...36...74S |url = https://pdxscholar.library.pdx.edu/esm_fac/40}}</ref> Podloga je još jedan važan faktor o kojem treba voditi računa kod aksolotla koji žive u zatočeništvu, budući da aksolotli (poput drugih vodozemaca i gmizavaca) imaju tendenciju da zajedno s hranom progutaju i materijal od kojeg je podloga sačinjena<ref name=Pough />. Zbog toga su često skloni gastrointestinalnim opstrukcijama i gutanju stranih tijela.<ref>{{cite journal|title=Amphibian Emergency Medicine|journal=Veterinary Clinics of North America: Exotic Animal Practice|volume=10|issue=2|pages=587–620|doi=10.1016/j.cvex.2007.02.004|pmid=17577564|year=2007|last1=Clayton|first1=Leigh Ann|last2=Gore|first2=Stacey R.}}</ref> Neke uobičajene podloge koje se koriste u nastambama za životinje mogu biti štetne za vodozemce i gmizavce. [[Šljunak]] (čest u akvaristici) ne treba koristiti, a preporučuje se da [[pijesak]], ukoliko se koristi, bude sastavljen od glatkih čestica veličine zrna manje od 1&nbsp;mm.<ref name=Pough>{{cite web|last=Pough|first=F. H.|url=https://netvet.wustl.edu/species/reptiles/pough.txt|title=Recommendations for the Care of Amphibians and Reptiles in Academic Institutions|publisher=National Academy Press|location=Washington, D.C.|year=1992}}</ref> Jedan priručnik za brigu o aksolotlima u laboratorijskim uslovima navodi da su začepljenja crijeva čest uzrok uginuća, te preporučuje da životinji ne budu dostupni predmeti prečnika manjeg od 3&nbsp;cm (ili otprilike veličine glave same životinje).<ref name=Gresens>{{cite journal|last1=Gresens|first1=Jill|title=An Introduction to the Mexican Axolotl (''Ambystoma mexicanum'')|journal=Lab Animal|volume=33|issue=9|year=2004|pages=41–47|doi=10.1038/laban1004-41|pmid=15457201|s2cid=33299160}}</ref> Postoje neki dokazi da bi aksolotli mogli tražiti šljunak odgovarajuće veličine za upotrebu kao [[gastroliti]]<ref>{{cite journal|author=Wings, Oliver |year=2007 |url=http://www.dinosaurhunter.org/files/app-2007-wings-gastrolith_function_classification.pdf |title=A review of gastrolith function with implications for fossil vertebrates and a revised classification |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062304/http://www.dinosaurhunter.org/files/app-2007-wings-gastrolith_function_classification.pdf |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead |journal=[[Acta Palaeontologica Polonica]] |volume=52 |issue=1 |pages=1–16}}</ref> na osnovu eksperimenata provedenih u koloniji aksolotla na Univerzitetu u Manitobi.<ref>{{cite web|author1=Gordon, NK |author2=Gordon, R |date=10. 9. 2015 |url=https://embryogenesisexplained.org/2015/09/10/gastroliths-how-i-learned-to-stop-worrying-and-love-gravel/ |title=Gastroliths – How I Learned to Stop Worrying and Love Gravel |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922142827/https://embryogenesisexplained.org/2015/09/10/gastroliths-how-i-learned-to-stop-worrying-and-love-gravel/ |archive-date=22. 9. 2020 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|author=Björklund, Natalie K. |year=1993 |contribution=Small is beautiful: economical axolotl colony maintenance with natural spawnings as if axolotls mattered |title=Handbook on Practical Methods |editor1=Malacinski, G.M. |editor2=Duhon, S.T. |publisher=Bloomington |location=Department of Biology, Indiana University |pages=38–47}}</ref> Budući da ne postoje čvrsti dokazi koji bi ukazivali na upotrebu gastrolita, šljunak treba izbjegavati zbog velikog rizika od [[Impakcija (životinje)|impakcije]].<ref>{{Cite journal|last=Loh|first=Richmond|date=15. 5. 2015|title=Common Disease Conditions in Axolotls|website=Vin.com |url=https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?pId=14365&catId=73681&id=7259254|url-status=live|access-date=21. 1. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804110231/https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?pId=14365&catId=73681&id=7259254 |archive-date=4. 8. 2020}}</ref> [[Soli]], kao što je [[Holtfreterov rastvor]], često se dodaju u vodu kako bi se spriječila infekcija.<ref>{{cite web|last=Clare|first= John P. |url=https://www.axolotl.org/health.htm |title=Health and Diseases|website=axolotl.org}}</ref> Među hobistima, proces vještačkog izazivanja metamorfoze često može dovesti do uginuća – tokom samog procesa ili čak nakon što on bude uspješno okončan – zbog čega se hobistima koji se time ne bave ozbiljnije uglavnom ne preporučuje da pokušavaju izazvati metamorfozu kod aksolotla koje drže kao kućne ljubimce.<ref name=":6" /> Aksolotlima koji su prošli kroz metamorfozu treba u nastambi osigurati čvrsta uporišta kako bi se zadovoljila njihova potreba za kopnom. Također, ne bi im se smjele davati žive životinje kao hrana.<ref>{{cite web |title=Transition & Feeding |url=https://www.morphedaxolotls.com/transition-and-feeding |website=Morphed Axolotls |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331141304/https://www.morphedaxolotls.com/transition-and-feeding |archive-date=31. 3. 2023 |url-status=usurped}}</ref> <gallery widths="210" heights="170" mode="packed"> File: Ambystoma mexicanum at Vancouver Aquarium.jpg| Ovi aksolotli u Akvariju u [[Vankuver]]u su [[leukoza|leukozni]], sa manje pigmentacije nego što je uobičajeno. File:Axolotl in a Pet store in Melbourne.jpg| Aksolotli u prodavnici kućnih ljubimaca u [[Melburn]]u, [[Australija]] File:Axolotls in Kew Gardens.jpg| Aksolotli u jezercu s biljkom ''[[Pistia]]'', [[Kew Gardens]] </gallery> === Kulturni značaj === [[File:Edoardo Aldama.jpg|thumb|Grafiti s motivom aksolotla u [[Meksiko Siti]]ju]] Ova vrsta je dobila ime po [[Xolotl]]u, [[Asteci|astečkom]] bogu vatre i munje, koji se pretvorio u aksolotla kako bi izbjegao da ga drugi bogovi prinesu kao žrtvu. Aksolotli i danas imaju značajnu kulturnu ulogu u Meksiku.<ref name="Reuters2018">{{Cite news |last=Garcia |first=David Alire |date=20. 11. 2018 |title=Mexico's axolotl, a cartoon hero and genetic marvel, fights for survival |url=https://www.reuters.com/article/us-mexico-axolotl-idUSKCN1NP0F6 |access-date=16. 8. 2022|work=Reuters |language=en}}</ref> Naprimjer, pojavljuju se u muralu Diega Rivere iz 1951. ''Agua, el origen de la vida'' (Voda, porijeklo života) u Cárcamo de Dolores u parku Chapultepec,<ref>{{cite web |title=Fuente de Tláloc in Mexico City |url=https://www.atlasobscura.com/places/aztec-rain-god-tlaloc-diago-rivera-fountain |website=Atlas Obscura |access-date=17. 8. 2026}}</ref> kao i na brojnim muralima širom [[Mexico City]]ja.<ref name=":10"/> Postao je službeni [[emoji]] Mexico Cityja u 2017.<ref>{{Cite news |last=Penman-Lomeli |first=Andrea |date=1. 8. 2017 |title=Summing Up Mexico City Using Only Emojis |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-08-01/summing-up-mexico-city-using-only-emojis |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201040158/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-08-01/summing-up-mexico-city-using-only-emojis |archive-date=1. 2. 2022 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=29. 5. 2026 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> U 2021., Meksiko je predstavio novi [[dizajn]] novčanice od 50 pezosa, na čijoj se poleđini nalazi aksolotl.<ref>{{Cite web |date=21. 2. 2020 |title=Mexican axolotl will be the new image of the 50 peso bill |url=https://www.theyucatantimes.com/2020/02/mexican-axolotl-will-be-the-new-image-of-the-50-peso-bill/ |access-date=24. 4. 2025|website=The Yucatan Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926182622/https://www.theyucatantimes.com/2020/02/mexican-axolotl-will-be-the-new-image-of-the-50-peso-bill/ |archive-date=26. 9. 2020 |url-status=dead |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Billete de 50 pesos de la familia G |trans-title=50 peso bill from the G family |url=https://www.banxico.org.mx/billetes-y-monedas/billete-50-pesos-familia-g.html |access-date=20. 2. 2023 |website=banxico.org.mx |language=es}}</ref> Proglašena je „novčanicom godine” od strane [[Međunarodno udruženje za novčanice|Međunarodnog udruženja za novčanice]].<ref>{{Cite web |title=Banknote of 2021 Nominations |url=https://www.theibns.org/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=809:banknote-of-2021-nominations&catid=39:banknote-of-2021&Itemid=51 |access-date=20. 2. 2023 |website=theibns.org}}</ref> Novčanica je postala kolekcionarski predmet zbog svog dizajna; Banka Meksika je 2025. godine izvijestila da se čak 50 miliona primjeraka ne nalazi u opticaju, budući da su milioni ljudi odlučili zadržati te novčanice umjesto da ih potroše.<ref name="Guardian_axolotl-banknote">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/21/axolotl-banknote-mexico-amphibian |title=A lot of axolotls: the amphibian-themed banknote Mexicans don't want to spend |last=Graham |first=Thomas |work=The Guardian |date=21. 11. 2025 |access-date=22. 5. 2026}}</ref>   U [[Japan]]u ova su stvorenja poznata pod nazivom „wooper looper” (ウーパールーパー), što potiče iz marketinške kampanje kompanije [[Nissin Foods]] iz 1980-ih godina, u kojoj se pojavljuje aksolotl pod tim imenom.<ref name=":12"/><ref>{{Cite web |last=Kojima |first=Akira |date=28. 6. 2021 |script-title=ja:神戸新聞NEXT｜連載・特集｜話題｜「ウーパールーパー」を覚えていますか “昭和”に一世風靡した不思議な生き物、今もペットとして根強い人気 |trans-title=Remember the "Wooper Looper" a mysterious creature that was once a thing of the Shōwa era, and remains a popular pet today |url=https://www.kobe-np.co.jp/rentoku/omoshiro/202106/0014451008.shtml |access-date=20. 3. 2026 |website=kobe-np.co.jp |language=Japanese}}</ref> Godine 1999. videoigre ''[[Pokémon Gold i Silver]]'', koje je kreirao japanski razvojni studio Game Freak, uvele su Pokémona po imenu Wooper, koji je direktno zasnovan na aksolotlu.<ref name="Reuters2018" /><ref name="JBR">{{cite journal |url=https://www.cairn.info/revue-societes-2010-2-page-19.htm |title=L'axolotl. De la controverse scientifique au mythe littéraire |journal=Cairn.info |last=Renard |first=Jean-Bruno |date=februar 2010 |volume=108 |issue=2 |pages=19–32 |doi=10.3917/soc.108.0019 |access-date=15. 2. 2026 |archive-date=15. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315145821/https://www.cairn.info/revue-societes-2010-2-page-19.htm |url-status=live }}</ref> Pored toga, 2002., igre [[Pokémon Ruby i Sapphire]] uvele su Pokémona Mudkipa i njegove evolucije, koji su vizuelno djelimično inspirisani aksolotlima.<ref name="Reuters2018" /> [[File:Minecraft Axolotl.jpg|thumb| Aksolotl viđen u službenoj [[Minecraft]] animaciji]] Počevši od kasnog 20. i ranog 21. stoljeća, aksolotl je postao popularan kao [[kulturna ikona]], a njegov lik se pojavljuje u raznim oblicima savremenih medija – poput televizijskih emisija, filmova ili videoigara – ili služi kao inspiracija za njih. Aksolotli su 2020. godine dodani u videoigru ''[[Minecraft]]'' (gdje su prikazani kao [[troglofauna]]), prateći praksu studija [[Mojang Studios]] da u igru ​​uključuju ugrožene vrste kako bi podigli svijest o njima.<ref>{{Cite web |last=Minecraft |date=3. 10. 2020 |title="Minecraft Live: Caves & Cliffs – First Look" |url=https://www.youtube.com/watch?v=DBvZ2Iqmm3M&t=2486s |website=YouTube |quote="And then we also found out that axolotls are endangered in the real world, and we think it's good to add endangered animals to Minecraft to create awareness about that." – Agnes Larsson}}</ref> i bili su uključeni u njegove spin-offove ''[[Minecraft: Dungeons]]'' i ''[[Lego Minecraft]]''.<ref>{{Cite web |title=The Guardian Battle 21180 |url=https://www.lego.com/en-us/product/the-guardian-battle-21180 |access-date=20. 2. 2023 |website=lego.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Axolotl House 21247 |url=https://www.lego.com/en-us/product/the-axolotl-house-21247 |access-date=27. 12. 2024 |website=lego.com |language=en}}</ref> U filmskom serijalu ''[[Kako izdresirati zmaja]]'', zmaj Bezubi (Toothless) također je oblikovan prema uzoru na aksolotle.<ref name="Reuters2018" /> Oni također zauzimaju istaknuto mjesto u igri [[Axie Infinity]].<ref name=":10" /> U igri [[PewDiePie's Tuber Simulator]] može se nabaviti figurica aksolotla kao predmet. [[Julio Cortázar]] je napisao kratku priču pod naslovom ''[[Axolotl (kratka priča)|Axolotl]]'', u kojoj pripovjedač susreće aksolotle u akvarijumu u pariškom botaničkom vrtu [[Jardin des Plantes]].<ref>{{cite web |title=Axolotl: The Real Julio Cortazar |url=https://hum11c.omeka.fas.harvard.edu/exhibits/show/readings/axolotl--the-real-julio-cortaz |website=hum11c.omeka.fas.harvard.edu |publisher=Harvard University |access-date=4. 6. 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Axolotl, Xolotl, and Religion |url=https://hum11c.omeka.fas.harvard.edu/exhibits/show/readings/axolotl--xolotl--and-religion |website=hum11c.omeka.fas.harvard.edu |publisher=Harvard University |access-date=4. 6. 2025}}</ref>   U 2019., [[HD 224693|zvijezda]] u ekvatorijalnom [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Kit (sazviježđe)|Kit]] dobila je ime Axólotl.<ref>{{Cite web |title=Approved names |url=https://www.nameexoworlds.iau.org/final-results |access-date=2. 1. 2020 |website=nameexoworlds.iau.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17. 12. 2019 |title=100 000s of People from 112 Countries Select Names for Exoplanet Systems In Celebration of IAU's 100th Anniversary |url=https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1912/ |access-date=2. 1. 2020 |website=International Astronomical Union |url-status=dead |archive-date=8. 4. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408020100/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1912/}}</ref> ==Također pogledajte== * [[Amfibijske ribe]] *[[Tigrasti daždevnjak]] *''[[Eurycea neotenes]]'' * [[Regenerativna medicina]] ==Reference== {{Refspisak|30em}} ==Vanjski linkovi== {{Commons category|Ambystoma mexicanum}} * [https://web.archive.org/web/20160805192629/http://www.fishtankforum.co.uk/forum/viewtopic.php?f=190&t=5263 Follow the Eggs, Hatchlings and Juveniles] * [https://web.archive.org/web/20160310105933/http://fishtankforum.co.uk/forum/viewtopic.php?f=190&t=6455 Mating Dance and Laying Eggs] * [https://web.archive.org/web/20160307055355/http://fishtankforum.co.uk/forum/viewtopic.php?f=190&t=6509 Follow the Eggs and Hatchlings (2nd Batch)] * [https://web.archive.org/web/20140517152123/http://www.biologydir.com/indiana-university-axolotl-colony-info-11384.html Indiana U Axolotl Colony] * [https://ambystoma.uky.edu/genetic-stock-center/ University of KY Axolotl Colony] * [https://america.aljazeera.com/articles/2015/2/15/mystical-amphibian-venerated-by-aztecs-nears-extinction.html Mystical amphibian venerated by Aztecs nears extinction] * [https://www.vox.com/22877353/axolotl-salamander-pet-extinction-mexico The animal that's everywhere and nowhere] *{{cite web |last1=Sánchez |first1=Aminetth |title=Scientists and farmers restore Aztec-era floating farms that house axolotls |url=https://news.mongabay.com/2024/05/scientists-and-farmers-restore-aztec-era-floating-farms-that-house-axolotls/ |website=news.mongabay.com |date=31. 5. 2024 |publisher=Conservation News |access-date=4. 6. 2025}} {{Taxonbar|from=Q22718}} {{Authority control}} [[Kategorija:Vodozemci opisani 1798. godine]] [[Kategorija:Životinjski modeli]] [[Kategorija:Testiranje na vodozemcima]] [[Kategorija:Životinje masovno uzgajane radi albinizma]] [[Kategorija:Kritično ugroženi živi svijet Meksika]] [[Kategorija:Vodozemci]] [[Kategorija:Endemi]] [[Kategorija:Ambistomati]] [[Kategorija:Populacijska genetika]] [[Kategorija:Regenerativna medicina]] [[Kategorija:Vrste ugrožene ili nekada ugrožene zagađenjem]] [[Kategorija:Vrste ugrožene ili nekada ugrožene invazivnim vrstama]] [[Kategorija:Taksoni koje je imenovao Frederick Polydore Nodder]] [[Kategorija:Taksoni koje je imenovao George Shaw]] [[Kategorija:Meksička dolina]] gqy71h77aril7lx8swhpxwcdife5z0l Genetički modificirani usjevi 0 539083 3939436 3938143 2026-11-06T21:04:49Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939436 wikitext text/x-wiki {{Genetičko inženjerstvo}} '''Genetički modificirani usjevi''' ('''GM usjevi''') jesu biljke koje se koriste u [[poljoprivreda|poljoprivredi]], a čija je [[DNK]] modificirana primjenom metoda [[genetičko inženjerstvo|genetičkog inženjerstva]]. Biljni [[genom]]i mogu se modificirati fizičkim metodama ili upotrebom bakterije ''[[Agrobacterium]]'' za prijenos sekvenci smještenih u T-DNK binarne vektore. U većini slučajeva, cilj je uvođenje nove osobine kod biljke koja se prirodno ne javlja kod te vrste. Primjeri kod usjeva namijenjenih ishrani uključuju otpornost na određene štetočine, bolesti i nepovoljne uslove okoline, smanjenje kvarenja, otpornost na hemijske tretmane (npr. otpornost na [[herbicid]]) ili poboljšanje nutritivnog sastava usjeva. Primjeri kod usjeva koji nisu namijenjeni ishrani uključuju [[genetički modificirano drveće]] za [[šumarstvo]], te proizvodnju [[farmaceutski proizvodi biljnog porijekla|farmaceutskih sredstava]], [[biogorivo|biogoriva]] i drugih industrijski korisnih proizvoda, kao i primjenu u [[bioremedijacija|bioremedijaciji]].<ref name="James2013">{{cite web | title = ISAAA 2013 Annual Report | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/46/executivesummary/ | quote = Executive Summary, Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops | date = 2013 | work = ISAAA Brief 46-2013 | access-date = 6. 8. 2014 }}</ref> Poljoprivrednici su u velikoj mjeri prihvatili tehnologiju genetičke modifikacije (GM). Površine pod ovim usjevima povećale su se sa 1,7 miliona hektara 1996. godine na 185,1 milion hektara 2016., što čini oko 12% ukupnih svjetskih obradivih površina. Prema podacima iz 2016. godine, glavne karakteristike usjeva ([[soja]], [[kukuruz]], [[uljana repica]] i [[pamuk]]) uključivale su toleranciju na herbicide (na 95,9 miliona hektara), otpornost na insekte (na 25,2 miliona hektara) ili kombinaciju oba svojstva (na 58,5 miliona hektara). Godine 2015. genetički modificirani kukuruz uzgajao se na 53,6 miliona hektara (što čini gotovo trećinu ukupnih površina pod kukuruzom). GM kukuruz nadmašio je svoje prethodnike: prinos je bio veći za 5,6 do 24,5%, uz smanjen nivo [[mikotoksin]]a (−28,8%), [[fumonizin]]a (−30,6%) i [[trihotecen]]a (−36,5%). Organizmi na koje tehnologija nije bila ciljano usmjerena ostali su nepromijenjeni, osim što je zabilježeno smanjenje populacije određenih [[parazit]]oidnih osa, uslijed smanjenja brojnosti njihovog domaćina – štetočine poznate kao evropski kukuruzni plamenac; evropski kukuruzni plamenac je meta Bt kukuruza koji djeluje protiv insekata iz [[red (biologija)|reda]] ''[[Lepidoptera]]. Biogeohemijski parametri, poput sadržaja [[lignin]]a, nisu varirali, dok je stopa razgradnje biomase bila veća.<ref name="Pellegrino_2018">{{cite journal | vauthors = Pellegrino E, Bedini S, Nuti M, Ercoli L | title = Impact of genetically engineered maize on agronomic, environmental and toxicological traits: a meta-analysis of 21 years of field data | language = En | journal = Scientific Reports | volume = 8 | issue = 1 | article-number = 3113 | date = februar 2018 | pmid = 29449686 | pmc = 5814441 | doi = 10.1038/s41598-018-21284-2 | doi-access = free| bibcode = 2018NatSR...8.3113P |quote="The introduction of an EU directive to shift GM approvals from the EU commission to the member states was immediately accepted by 19 of the 28 members who opted to ban GM crops in their countries."}}</ref> Meta-analiza iz 2014. godine zaključila je da je usvajanje tehnologije genetičke modifikacije (GM) smanjilo upotrebu hemijskih pesticida za 37%, povećalo prinose usjeva za 22% i povećalo profit poljoprivrednika za 68%.<ref name="KlumperQaim"/> Ovo smanjenje upotrebe pesticida bilo je ekološki korisno, ali bi se te koristi mogle umanjiti uslijed prekomjerne upotrebe.<ref name="nytimes.com">{{cite web | vauthors = Pollack A | work = The New York Times | date = 13. 4. 2010 | url = https://www.nytimes.com/2010/04/14/business/energy-environment/14crop.html?pagewanted=all&_r=0 | title = Study Says Overuse Threatens Gains From Modified Crops }}</ref> Yield gains and pesticide reductions are larger for insect-resistant crops than for herbicide-tolerant crops.<ref name="perry">{{cite journal | vauthors = Perry ED, Ciliberto F, Hennessy DA, Moschini G | title = Genetically engineered crops and pesticide use in U.S. maize and soybeans | journal = Science Advances | volume = 2 | issue = 8 | date = august 2016 | pmid = 27652335 | pmc = 5020710 | doi = 10.1126/sciadv.1600850 | bibcode = 2016SciA....2E0850P }}</ref> Povećanje prinosa i profita veće je u zemljama u razvoju nego u razvijenim zemljama.<ref name="KlumperQaim" /> Broj slučajeva trovanja [[pesticid]]ima smanjen je za 2,4 – 9 miliona godišnje samo u Indiji.<ref name="Smyth">{{cite journal |last1=Smyth |first1=Stuart J. |title=The human health benefits from GM crops |journal=Plant Biotechnology Journal |date=april 2020 |volume=18 |issue=4 |pages=887–888 |doi=10.1111/pbi.13261|doi-access=free |pmid=31544299 |pmc=7061863 |bibcode=2020PBioJ..18..887S }}</ref> Pregled iz 2011. godine koji se bavio odnosom između usvajanja Bt pamuka i samoubistava poljoprivrednika u Indiji pokazao je da „dostupni podaci ne ukazuju na ’ponovni porast’ broja samoubistava poljoprivrednika” te da se „tehnologija Bt pamuka pokazala veoma efikasnom u Indiji”.<ref>{{Cite journal | last1 = Gruère | first1 = G. | last2 = Sengupta | first2 = D. | s2cid = 20145281 | doi = 10.1080/00220388.2010.492863 | title = Bt Cotton and Farmer Suicides in India: An Evidence-based Assessment | journal = Journal of Development Studies | volume = 47 | issue = 2 | pages = 316–337 | year = 2011 | pmid = 21506303}}</ref> Tokom perioda uvođenja [[Bt-pamuk]]a u Indiju, broj samoubistava među poljoprivrednicima je zapravo opao za 25%<ref name="Smyth"/><ref name="Nicolia2013"/><ref name="FAO"/><ref name="Ronald2011"/><ref name="Also"/> da hrana dobijena od GM usjeva, koja je trenutno dostupna, ne predstavlja veći rizik po zdravlje ljudi od konvencionalne hrane,<ref name="AAAS2012"/><ref name="ECom2010"/><ref name="AMA2001"/><ref name="LoC2015"/><ref name="NAS2016"/> ali da se svaka GM hrana mora testirati pojedinačno prije stavljanja u promet.<ref name="WHOFAQ"/><ref name="Haslberger2003"/><ref name="BMA2004"/> Ipak, javnost znatno rjeđe od naučnika smatra GM hranu sigurnom.<ref name="PEW2015"/><ref name="Marris2001"/><ref name="PABE"/><ref name="Scott2016"/> Pravni i regulatorni status GM hrane razlikuje se od zemlje do zemlje; neke države je zabranjuju ili ograničavaju, dok je druge dozvoljavaju uz veoma različite nivoe regulacije.<ref name="loc.gov"/><ref name="Bashshur"/><ref name="Sifferlin"/><ref name="Council on Foreign Relations"/> {{toclimit|3}} ==Historija== {{Glavni|Historija genetičkog inženjerstva}} Ljudi su putem [[pripitomljavanje|pripitomljavanja]] direktno uticali na genetički sastav biljaka kako bi povećali njihovu vrijednost kao usjeva. Prvi dokazi o pripitomljavanju biljaka potiču od [[dvozrna pšenica|dvozrne]] i [[jednozrna pšenica|jednozrne pšenice]] pronađenih u naseljima iz perioda [[predkeramički neolit A]] u jugozapadnoj Aziji, koje datiraju iz perioda između 10.500. i 10.100. godine p. n. e.<ref>{{cite book | vauthors = Zohary D, Hopf M, Weiss E |title=Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Domesticated Plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin|url={{google books |plainurl=y |id=tc6vr0qzk_4C}}|date=1. 3. 2012|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954906-1 | page = 1 }}</ref> [[Plodni polumjesec]] u zapadnoj Aziji, [[Egipat]] i [[Indija]] bili su područja najranije planske sjetve i žetve biljaka koje su se prethodno sakupljale u divljini. Do nezavisnog razvoja poljoprivrede došlo je u sjevernoj i južnoj Kini, afričkom [[Sahel]]u, [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]] i nekoliko regija [[Amerika|Amerike]].<ref>{{cite web | url = https://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1 | title = The history of maize cultivation in southern Mexico dates back 9,000 years. | work = The New York Times | date = 25. 5. 2010 }}</ref> Svih osam neolitskih kultura osnivačica ([[pšenica]] dvozrna, pšenica jednozrna, [[ječam]], [[grašak]], [[sočivo]], [[grahorica]] ''[[Vicia ervilia]]'', slanutak i [[lan]]) pojavilo se do otprilike 7.000. godine p. n. e.<ref>{{cite book|title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe| vauthors = Colledge S, Conolly J |isbn=978-1-59874-988-5|page=[https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40 40]|year=2007| publisher = Left Coast Press |url=https://archive.org/details/originsspreadofd0000unse/page/40}}</ref> Tradicionalni oplemenjivači usjeva odavno su unosili stranu germplazmu u usjeve stvaranjem novih križanja. [[hibrid (biologija)|Hibridna]] [[žitarica]] stvorena je 1875. godine križanjem genetički modificirane pšenice i raži.<ref>{{cite journal | vauthors = Chen ZJ | title = Molecular mechanisms of polyploidy and hybrid vigor | journal = Trends in Plant Science | volume = 15 | issue = 2 | pages = 57–71 | date = februar 2010 | pmid = 20080432 | pmc = 2821985 | doi = 10.1016/j.tplants.2009.12.003 | bibcode = 2010TPS....15...57C }}</ref> Od tada su na taj način uvedena svojstva koja uključuju gene za patuljasti rast i otpornost na hrđu.<ref>{{cite journal | vauthors = Hoisington D, Khairallah M, Reeves T, Ribaut JM, Skovmand B, Taba S, Warburton M | title = Plant genetic resources: what can they contribute toward increased crop productivity? | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 11 | pages = 5937–43 | date = maj 1999 | pmid = 10339521 | pmc = 34209 | doi = 10.1073/pnas.96.11.5937 | bibcode = 1999PNAS...96.5937H | doi-access = free }}</ref> Kultura biljnog tkiva i namjerne mutacije omogućile su ljudima da izmijene sastav biljnih [[genom]]a.<ref>{{cite journal| vauthors = Predieri S |s2cid=37850239 |year=2001 |title=Mutation induction and tissue culture in improving fruits|journal=Plant Cell, Tissue and Organ Culture|volume=64|issue=2/3|pages=185–210|doi=10.1023/A:1010623203554 |bibcode=2001PCTOC..64..185P }}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Duncan R |title=Advances in Agronomy Volume 58 |year=1996|chapter=Tissue Culture-Induced Variation and Crop Improvement|volume=58|pages=201–40|doi=10.1016/S0065-2113(08)60256-4|isbn=978-0-12-000758-5}}</ref> Savremena dostignuća u genetici omogućila su ljudima da direktnije mijenjaju genetiku biljaka. Godine 1970. u laboratoriji [[Hamilton O. Smith|Hamiltona Smitha]] otkriveni su [[restrikcijski enzim]]i koji su omogućili rezanje [[DNK]] na specifičnim mjestima, čime je naučnicima omogućeno izdvajanje gena iz genoma organizma.<ref>{{cite journal | vauthors = Roberts RJ | title = How restriction enzymes became the workhorses of molecular biology | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 102 | issue = 17 | pages = 5905–8 | date = april 2005 | pmid = 15840723 | pmc = 1087929 | doi = 10.1073/pnas.0500923102 | bibcode = 2005PNAS..102.5905R | doi-access = free }}</ref> [[DNK-ligaza|DNK-ligaze]] koje spajaju razdvojenu DNK otkrivene su ranije u 1967,<ref name="WeissRichardson1967">{{cite journal | vauthors = Weiss B, Richardson CC | title = Enzymatic breakage and joining of deoxyribonucleic acid, I. Repair of single-strand breaks in DNA by an enzyme system from Escherichia coli infected with T4 bacteriophage | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 57 | issue = 4 | pages = 1021–8 | date = april 1967 | pmid = 5340583 | pmc = 224649 | doi = 10.1073/pnas.57.4.1021 | bibcode = 1967PNAS...57.1021W | doi-access = free }}</ref> i kombinovanjem ove dvije tehnologije, bilo je moguće "izrezati i zalijepiti" DNK sekvence i stvoriti [[rekombinantna DNK|rekombinantnu DNK]]. [[Plazmid]]e, otkrivene u 1952.,<ref>{{cite journal | vauthors = Lederberg J | title = Cell genetics and hereditary symbiosis | journal = Physiological Reviews | volume = 32 | issue = 4 | pages = 403–30 | date = oktobar 1952 | pmid = 13003535 | doi = 10.1152/physrev.1952.32.4.403 | bibcode = 1952PhyRv..32..403L | url = http://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBABFO.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20111025193747/http://profiles.nlm.nih.gov/ps/access/BBABFO.pdf | archive-date = 25. 10. 2011 }}</ref> postali su važni alati za prijenos informacija između ćelija i replikaciju DNK sekvenci. Godine 1907. otkrivena je bakterija ''[[Agrobacterium tumefaciens]]'', koja uzrokuje tumore kod biljaka, a početkom 1970-ih utvrđeno je da je agens koji izaziva tumore DNK [[plazmid]] poznat kao [[Ti-plazmid]].<ref>{{cite web | vauthors = Nester E | title = ''Agrobacterium'': The Natural Genetic Engineer (100 Years Later) | url = http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx | date = 2008 | access-date = 5. 10. 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121019164906/http://www.apsnet.org/publications/apsnetfeatures/Pages/Agrobacterium.aspx | archive-date = 19. 10. 2012 }}</ref> Uklanjanjem gena iz plazmida koji su uzrokovali tumor i dodavanjem novih gena, istraživači su uspjeli zaraziti biljke bakterijom ''A. tumefaciens'' i omogućiti joj da umetne odabranu sekvencu DNK u biljni genom.<ref>{{cite journal | vauthors = Zambryski P, Joos H, Genetello C, Leemans J, Montagu MV, Schell J | title = Ti plasmid vector for the introduction of DNA into plant cells without alteration of their normal regeneration capacity | journal = The EMBO Journal | volume = 2 | issue = 12 | pages = 2143–50 | year = 1983 | pmid = 16453482 | pmc = 555426 | doi = 10.1002/j.1460-2075.1983.tb01715.x | bibcode = 1983EMBO....2.2143Z }}</ref> Budući da nisu sve biljne ćelije bile podložne infekciji bakterijom ''A. tumefaciens'', razvijene su druge metode, uključujući [[elektroporacija|elektroporaciju]] , [[mikroinjektiranje]].<ref>{{cite web | vauthors = Peters P | title = Transforming Plants – Basic Genetic Engineering Techniques | url = http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php | access-date = 28. 1. 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100316174245/http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Transforming_Plants.php | archive-date = 16. 3. 2010 }}</ref> i bombardiranje [[čestica]]ma pomoću [[Biolistika|genskog pištolja]] (izumljenog 1987.).<ref>{{cite web| vauthors = Voiland M, McCandless L |title=Development Of The "Gene Gun" At Cornell |url=https://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html |date=februar 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501203428/http://www.nysaes.cornell.edu/pubs/press/1999/genegun.html |archive-date=1. 5. 2008 }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Segelken R |journal=Cornell Chronicle|date= 14. 5. 1987|title=Biologists Invent Gun for Shooting Cells with DNA Issue |url=https://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/25239/1/018_33.pdf |page =3|volume=18|issue=33}}</refTokom 1980-ih razvijene su tehnike za unošenje izolovanih hloroplasta nazad u biljnu ćeliju kojoj je prethodno uklonjen [[ćelijski zid]]. Uvođenjem genskog pištolja 1987. godine postalo je moguće integrisati strane gene u [[hloroplast]].<ref>{{cite web | url = http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html | title = Timelines: 1987: Next The gene gun | work = lifesciencesfoundation.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20130330150255/http://www.lifesciencesfoundation.org/events-item-799.html | archive-date = 30. 3. 2013 }}</ref> [[Genetička transformacija]] postala je veoma efikasna kod nekih [[modelni organizam|model-organizama]]. Godine 2008. proizvedeno je genetički modifikovano sjeme biljke ''[[Arabidopsis thaliana]]'', potapanjem cvjetova u rastvor ''Agrobacterium''.<ref>{{cite journal | vauthors = Clough SJ, Bent AF | title = Floral dip: a simplified method for Agrobacterium-mediated transformation of Arabidopsis thaliana | journal = The Plant Journal | volume = 16 | issue = 6 | pages = 735–43 | date = decembar 1998 | pmid = 10069079 | doi = 10.1046/j.1365-313x.1998.00343.x | bibcode = 1998PlJ....16..735C | s2cid = 410286 }}</ref> U 2013. [[CRISPR]] prvi je put korišteno za ciljanu modifikaciju biljnih genoma.<ref name="pmid23999092">{{cite journal | vauthors = Jiang W, Zhou H, Bi H, Fromm M, Yang B, Weeks DP | title = Demonstration of CRISPR/Cas9/sgRNA-mediated targeted gene modification in Arabidopsis, tobacco, sorghum and rice | journal = Nucleic Acids Research | volume = 41 | issue = 20 | pages = e188 | date = novembar 2013 | pmid = 23999092 | pmc = 3814374 | doi = 10.1093/nar/gkt780 }}</ref> Prva [[GMO|genetički modificirana]] poljoprivredna biljka bio je [[duhan]], o čemu je izvještavano u 1983.<ref>{{cite journal | vauthors = Lemaux PG | title = Genetically Engineered Plants and Foods: A Scientist's Analysis of the Issues (Part I) | journal = Annual Review of Plant Biology | volume = 59 | pages = 771–812 | year = 2008 | issue = 1 | pmid = 18284373 | doi = 10.1146/annurev.arplant.58.032806.103840 | bibcode = 2008AnRPB..59..771L }}</ref> Razvijen je stvaranjem [[himerni gen|himernog gena]] kojim je gen za otpornost na antibiotike spojen s T1- plazmidom bakterije ''[[Agrobacterium]]''. Duhan je zaražen bakterijom ''[[Agrobacterium]]'' transformiranom ovim plazmidom, što je rezultiralo ugradnjom himernog gena u biljku. Primjenom tehnika [[kultura tkiva|kulture tkiva]] odabrana je jedna ćelija duhana koja je sadržavala taj gen, te je iz nje uzgojena nova biljka.<ref>{{cite journal | vauthors = Bevan MW, Flavell RB, Chilton MD | s2cid = 28713537 | title = A chimaeric antibiotic resistance gene as a selectable marker for plant cell transformation. 1983 | journal = Biotechnology | volume = 24 | issue = 5922 | pages = 367–70 | year = 1983 | pmid = 1422041 | doi = 10.1038/304184a0 | bibcode = 1983Natur.304..184B | author-link1 = Michael W. Bevan | author-link3 = Mary-Dell Chilton }}</ref> Prva terenska ispitivanja genetički modifikovanih biljaka provedena su u Francuskoj i SAD-u 1986.; biljke duhana modifikovane su tako da budu otporne na [[herbicid]]e.<ref name="James 1996">{{cite web| vauthors = James C |title=Global Review of the Field Testing and Commercialization of Transgenic Plants: 1986 to 1995|url=http://www.isaaa.org/kc/Publications/pdfs/isaaabriefs/Briefs%201.pdf|publisher=The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications|access-date=17. 7. 2010|year=1996}}</ref> U 1987., Kompanija [[Plant Genetic Systems]], koju su osnovali [[Marc Van Montagu]] i [[Jeff Schell]], bila je prva kompanija koja je genetičkim inženjerstvom stvorila biljke otporne na insekte, i to ugradnjom gena iz [[bakterije]] ''[[Bacillus thuringiensis]]'' (Bt) – koji kodiraju proizvodnju [[insekticid]]nih proteina – u [[duhan]].<ref>{{cite journal | vauthors = Vaeck M, Reynaerts A, Höfte H, Jansens S, De Beuckeleer M, Dean C, Zabeau M, Van Montagu M, Leemans J | display-authors = 6 |doi=10.1038/328033a0 |bibcode=1987Natur.328...33V |title= Transgenic plants protected from insect attack|journal=Nature|volume=328|issue=6125|pages=33–37|year=1987 |s2cid=4310501}} </ref> Narodna Republika [[Kina]] bila je prva zemlja koja je komercijalizovala transgene biljke, uvodeći duhan otporan na viruse u 1992.<ref name="James1997">{{cite journal| vauthors = James C |year=1997|title=Global Status of Transgenic Crops in 1997|journal=ISAAA Briefs No. 5|page=31|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/05/download/isaaa-brief-05-1997.pdf}}</ref> U 1994. [[Monsanto|Calgene]] dobio je odobrenje za komercijalno stavljanje na tržište [[paradajz]]a [[Flavr Savr]], genetički modifikovanog radi dužeg roka trajanja.<ref name="doi10.3733/ca.v054n04p6"/> Također 1994. godine, [[Evropska unija]] odobrila je duhan genetički modificiran da bude otporan na herbicid [[bromoksinil]], čime je on postao prva genetički modificirana kultura komercijalizirana u Evropi.<ref>{{cite magazine|title=Transgenic tobacco is European first|date=18. 6. 1994| vauthors = MacKenzie D |url= https://www.newscientist.com/article/mg14219301.100-transgenic-tobacco-is-european-first.html |magazine=New Scientist}}</ref> U 1995., [[Monsanto]]ov "NewLeafBt krompir je odobrila Agencija za zaštitu životne sredine (EPA), nakon što je prethodno dobio odobrenje FDA-e, čime je postao prva kultura koja proizvodi pesticide a koja je odobrena u [[SAD]]-u.<ref>{{cite web | url = https://news.google.com/newspapers?id=A0YyAAAAIBAJ&pg=4631,1776980&dq=bacillus+thuringiensis+potato+1996+approved&hl= | title = Genetically Altered Potato Ok'd For Crops | work = Lawrence Journal | date = 6. 5. 1995}}</ref> U 1996. odobreno je ukupno 35 dozvola za komercijalni uzgoj osam transgenih kultura i jedne vrste cvijeća ([[karanfil]]), sa osam različitih svojstava, u šest zemalja i EU.<ref name="James 1996"/> Do 2010. godine, 29 zemalja uzgajalo je komercijalizovane [[GMO|genetički modifikovane kulture[[, a dodatnih 31 zemlja je izdala regulatorna odobrenja za uvoz transgenih kultura.<ref name="James2011" /> [[Australija]] i [[Novi Zeland]] 2024. godine odobrili su GM sortu banane QCAV-4. Ova [[banana]] otporna je na gljivicu ''[[Fusarium oxysporum f.sp. cubense|Fusarium oxysporum]]'', koja uzrokuje [[Panamska bolest|panamsku bolest]] – oboljenje smrtonosno za [[Cavendish banana|bananu Cavendish]], dominantnu sortu.<ref>{{Cite web |title=A1274 - Food derived from disease-resistant banana line QCAV-4 {{!}} Food Standards Australia New Zealand |url=https://www.foodstandards.gov.au/food-standards-code/applications/A1274-Food-derived-from-disease-resistant-banana-line-QCAV-4 |access-date=21. 2. 2024 |website=www.foodstandards.gov.au}}</ref> ==Metode== {{Glavni članak|Tehnike genetičkog inženjeringa}} [[File:Transformation with Agrobacterium.JPG|thumb|Transformacija biljaka (''Solanum chacoense'') pomoću agrobakterije]] Kod genetički modifikovanih usjeva geni se dodaju ili uklanjaju primjenom tehnika [[genetičko inženjeratvo|genetičkog inženjerstva]],<ref>{{cite web | vauthors = Boyle R | work = Popular Science | date = 24. 1. 2011 | url = http://www.popsci.com/science/article/2011-01/life-cycle-genetically-modified-seed?single-page-view=true | title = How To Genetically Modify a Seed, Step By Step }}</ref> prvobitno uključujući [[genski pištolj|genske pištolje]], [[elektroporacija|elektroporaciju]], [[mikroinjetiranje]] i ''[[Agrobacterium]]''. U novije vrijeme, [[CRISPR]] i [[transkripcijskom aktivatoru slična efektor nukleaza|TALEN]] ponudili su mnogo preciznije i praktičnije tehnike editiranja. Genski pištulji (također poznati kao [[biolistik|biolistici]]) "pucaju" (usmjeravaju čestice ili zračenja visoke energije protiv<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/bombarded|title=Bombarded - Define Bombarded at Dictionary.com|work=Dictionary.com}}</ref>) ciljnih gena u biljne ćelije. To je najčešća metoda. DNK se vezuje za sitne čestice zlata ili [[volfram]]a, koje se zatim pod visokim pritiskom ispaljuju u biljno [[tkivo]] ili pojedinačne biljne ćelije. Ubrzane čestice prodiru kroz [[ćelijski zid]] i [[ćelijska membrana|membranu]]. DNK se odvaja od metala i integriše u biljnu DNK unutar ćelijskog jedra. Ova metoda uspješno je primijenjena kod mnogih kultivisanih biljnih vrsta, posebno monokotiledona kao što su [[pšenica]] ili [[kukuruz]], kod kojih je transformacija pomoću bakterije ''Agrobacterium tumefaciens'' bila manje uspješna.<ref>{{cite journal | vauthors = Shrawat AK, Lörz H | title = Agrobacterium-mediated transformation of cereals: a promising approach crossing barriers | journal = Plant Biotechnology Journal | volume = 4 | issue = 6 | pages = 575–603 | date = novembar 2006 | pmid = 17309731 | doi = 10.1111/j.1467-7652.2006.00209.x | doi-access = free }}</ref> Glavni nedostatak ovog postupka je to što može doći do ozbiljnog oštećenja ćelijskog tkiva. Transformacija posredovana bakterijom ''[[Agrobacterium tumefaciens]]'' još je jedna uobičajena tehnika. Agrobakterije su prirodni biljni [[parazit]]i.<ref name="Halford">{{cite book|title=Genetically modified crops | vauthors = Halford NG |date=2012|publisher=Imperial College Press|others=World Scientific (Firm)|isbn=978-1-84816-838-1|edition=2nd|location=London|oclc=785724094}}</ref> Njihova prirodna sposobnost prijenosa gena pruža još jednu metodu genetičkog inženjerstva. Kako bi stvorile pogodno okruženje za sebe, ove agrobakterije unose svoje gene u biljke domaćine, što dovodi do proliferacije modificiranih biljnih ćelija u blizini površine tla (pojava poznata kao ''crown gall'' – krunska guka). [[Genetička informacija]] za rast tumora kodirana je na mobilnom, kružnom fragmentu DNK (plazmidu). Kada ''Agrobacterium'' zarazi biljku, prenosi ovaj [[T-DNK]] na nasumično mjesto u biljnom genomu. Pri primjeni u genetičkom inženjeristvu, bakterijski T-DNK se uklanja iz bakterijskog [[plazmid]]a i zamjenjuje željenim stranim genom. Bakterija djeluje kao vektor, omogućavajući prijenos stranih gena u biljke. Ova metoda posebno je efikasna kod [[dikotiledone|dikotiledonih]] biljaka, poput [[krompir]]a, [[paradajz]]a i [[duhan]]a. [[Infekcija]] agrobakterijama manje je uspješna kod kultura kao što su [[pšenica]] i [[kukuruz]] ([[monokotiledone]]). Elektroporacija koristi se kada biljno tkivo ne sadrži ćelijske zidove. U ovoj tehnici, pomoću električnih impulsa privremeno se stvaraju sitne pore u biljnim ćelijama, a [[DNK]] zatim se uvodi kroz te pore.<ref name=":2"/> Mikroinjektiranje koristi se za direktno unošenje DNK u [[ćelijsko jedro]].<ref name=":2">{{cite journal | vauthors = Maghari BM, Ardekani AM | title = Genetically modified foods and social concerns | journal = Avicenna Journal of Medical Biotechnology | volume = 3 | issue = 3 | pages = 109–17 | date = juli 2011 | pmid = 23408723 | pmc = 3558185 }}</ref> Naučnici o biljkama, podržani rezultatima savremenog sveobuhvatnog profilisanja sastava usjeva, ističu da je manja [[verovatnoća]] da će usjevi modifikovani GM tehnikama imati nenamjerne promjene u odnosu na usjeve koji se uzgajaju konvencionalno.<ref>{{Cite web|url=http://www.isb.vt.edu/news/2006/news06.jan.htm#jan0603|title=Information Systems for Biotechnology News Report}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Catchpole GS, Beckmann M, Enot DP, Mondhe M, Zywicki B, Taylor J, Hardy N, Smith A, King RD, Kell DB, Fiehn O, Draper J | display-authors = 6 | title = Hierarchical metabolomics demonstrates substantial compositional similarity between genetically modified and conventional potato crops | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 102 | issue = 40 | pages = 14458–62 | date = oktobar 2005 | pmid = 16186495 | pmc = 1242293 | doi = 10.1073/pnas.0503955102 | bibcode = 2005PNAS..10214458C | doi-access = free }}</ref> U istraživanjima su [[duhan]] i ''[[Arabidopsis thaliana]]'' najčešće modificirane biljke, zbog dobro razvijenih metoda transformacije, jednostavnog razmnožavanja i dobro proučenih genoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Koornneef M, Meinke D | title = The development of Arabidopsis as a model plant | journal = The Plant Journal | volume = 61 | issue = 6 | pages = 909–21 | date = mart 2010 | pmid = 20409266 | doi = 10.1111/j.1365-313X.2009.04086.x | doi-access = free | bibcode = 2010PlJ....61..909K }}</ref><ref name = banjara>{{cite journal|title=Expression of an Arabidopsis sodium/proton antiporter gene (AtNHX1) in peanut to improve salt tolerance |date=1. 1. 2012 |doi=10.1007/s11816-011-0200-5 |volume=6 |journal=Plant Biotechnology Reports |pages=59–67| vauthors = Banjara M, Zhu L, Shen G, Payton P, Zhang H |issue=1 |bibcode=2012PBioR...6...59B |s2cid=12025029 }}</ref> One služe kao [[model-organizmi]] za druge biljne vrste. Unošenje novih gena u biljke zahtijeva specifičan [[promotor (genetika)|promotor]] za područje u kojem se gen treba eksprimirati. Naprimjer, da bi se gen [[ekspresija gena|eksprimirao]] samo u zrnima riže, a ne i u listovima, koristi se promotor specifičan za [[endosperm]]. [[Kodon]]i gena moraju biti optimizirani za dati organizam zbog pojave [[pristrasnost u upotrebi kodona|pristrasnosti u upotrebi kodona]].<ref>{{Cite journal |last=Chappell |first=J. |date=1. 1. 1995 |title=Biochemistry and Molecular Biology of the Isoprenoid Biosynthetic Pathway in Plants |url=https://doi.org/10.1146/annurev.arplant.46.1.521 |journal=Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology |volume=46 |issue=1 |pages=521–547 |doi=10.1146/annurev.arplant.46.1.521 |issn=1040-2519|url-access=subscription }}</ref> == Tipeovi modifikacija == [[File:Btcornafrica.jpg|thumb|[[Transgenski kukuruz]] koji sadrži gen bakterije ''Bacillus thuringiensis'']] === Transgensko === [[Transgeneza|Transgenske]] biljke su one u koje su uneseni geni druge vrste. Uneseni geni mogu poticati od [[vrsta]] unutar istog [[carstvo (biologija)|carstva]] (iz jedne biljke u drugu) ili između različitih carstava (naprimjer, iz [[bakterije]] u [[biljke]]). U mnogim slučajevima, unesena DNK se mora blago modificirati kako bi se pravilno i efikasno [[ekspresija gena|eksprimirala]] u organizmu domaćinu. Transgenske biljke koriste se za ekspresiju [[protein]]a, kao što su [[Delta-endotoksin|cry-toksini]] bakterije ''B. thuringiensis'', geni za otpornost na [[herbicid]]e i [[antitijela]]<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2001/sep/09/gm.food|title=GM corn set to stop man spreading his seed| vauthors = McKie R |work=the Guardian|date=9. 9. 2001}}</ref> i [[antigeni]] za [[vakcinacija|vakcinacije]].<ref>{{cite journal | vauthors = Walmsley AM, Arntzen CJ | title = Plants for delivery of edible vaccines | journal = Current Opinion in Biotechnology | volume = 11 | issue = 2 | pages = 126–9 | date = april 2000 | pmid = 10753769 | doi = 10.1016/S0958-1669(00)00070-7 | bibcode = 2000COBt...11..126W }}</ref> Studija koju je predvodila Evropska agencija za sigurnost hrane (EFSA) otkrila je također virusne gene u transgenim biljkama.<ref>{{cite journal | vauthors = Podevin N, du Jardin P | title = Possible consequences of the overlap between the CaMV 35S promoter regions in plant transformation vectors used and the viral gene VI in transgenic plants | journal = GM Crops & Food | volume = 3 | issue = 4 | pages = 296–300 | year = 2012 | pmid = 22892689 | doi = 10.4161/gmcr.21406 | doi-access = free | bibcode = 2012GMCFB...3..296P }}</ref> Transgene [[mrkva|mrkve]] korištene su za proizvodnju lijeka [[taligluceraza-alfa]], koji se koristi za liječenje [[Gaucherova bolest|Gaucherove bolesti]].<ref>{{cite web | vauthors = Maxmen A | date = 2. 5. 2012 | url = http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html | title = First plant-made drug on the market | work = Nature, Biology & Biotechnology, Industry | access-date = 1. 9. 2012 | archive-date = 18. 10. 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121018222214/http://blogs.nature.com/news/2012/05/first-plant-made-drug-on-the-market.html }}</ref> U laboratoriji su transgene biljke modificirane kako bi se povećala [[fotosinteza]] (trenutno oko 2% kod većine biljaka u odnosu na teorijski potencijal od 9-10%).<ref>NWT magazine, April 2011</ref> Ovo je moguće promjenom enzima [[rubisco]] (tj. promjenom biljaka [[C3 fiksacija ugljika|C<sub>3</sub>]] u biljke [[C4 fiksacija ugljika|C<sub>4</sub>]],<ref>{{cite web | vauthors = Hibberd J | url = http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html | title = Molecular Physiology | work = Department of Plant Sciences | publisher = University of Cambridge | access-date = 1. 9. 2012 | archive-date = 17. 5. 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130517035704/http://www.plantsci.cam.ac.uk/research/julianhibberd.html }}</ref>) postavljanjem rubisca u [[karboksisom]], dodavanjem {{CO2}} pumpi u [[ćelijski zid]],<ref name="pmid17578868">{{cite journal | vauthors = Price GD, Badger MR, Woodger FJ, Long BM | title = Advances in understanding the cyanobacterial CO2-concentrating-mechanism (CCM): functional components, Ci transporters, diversity, genetic regulation and prospects for engineering into plants | journal = Journal of Experimental Botany | volume = 59 | issue = 7 | pages = 1441–61 | date = 2008 | pmid = 17578868 | doi = 10.1093/jxb/erm112 | doi-access = free }}</ref> ili promjenom oblika ili veličine lista.<ref name="pmid20460583">{{cite journal | vauthors = Gonzalez N, De Bodt S, Sulpice R, Jikumaru Y, Chae E, Dhondt S, Van Daele T, De Milde L, Weigel D, Kamiya Y, Stitt M, Beemster GT, Inzé D | display-authors = 6 | title = Increased leaf size: different means to an end | journal = Plant Physiology | volume = 153 | issue = 3 | pages = 1261–79 | date = juli 2010 | pmid = 20460583 | pmc = 2899902 | doi = 10.1104/pp.110.156018 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Koenig D, Bayer E, Kang J, Kuhlemeier C, Sinha N | title = Auxin patterns Solanum lycopersicum leaf morphogenesis | journal = Development | volume = 136 | issue = 17 | pages = 2997–3006 | date = septembar 2009 | pmid = 19666826 | doi = 10.1242/dev.033811 | url = http://dev.biologists.org/content/136/17/2997.abstract | doi-access = free | url-access = subscription }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sakoda K, Yamori W, Shimada T, Sugano SS, Hara-Nishimura I, Tanaka Y | title = Higher Stomatal Density Improves Photosynthetic Induction and Biomass Production in Arabidopsis Under Fluctuating Light | journal = Frontiers in Plant Science | volume = 11 | date = oktobar 2020 | pmid = 33193542 | doi = 10.3389/fpls.2020.589603 | doi-access = free | pmc = 7641607 | bibcode = 2020FrPS...1189603S }}</ref> Biljke su genetički modifikovane da ispoljavaju [[bioluminiscencija|bioluminiscenciju]], što bi moglo postati održiva alternativa električnom osvjetljenju.<ref>{{cite web | date = 4. 5. 2013 | url = https://www.newscientist.com/article/mg21829156.500-one-per-cent.html | title = One Per Cent: Grow your own living lights | work = New Scientist | issue = 2915 }}</ref> === Cisgeni === [[cisgeneza|Cisgene]] biljke nastaju upotrebom gena koji se nalaze unutar iste vrste ili kod seksualno kompatibilne, blisko srodne vrste, kod kojih je moguće konvencionalno [[oplemenjivanje biljaka]].<ref>{{cite journal | vauthors = Schouten HJ, Krens FA, Jacobsen E | title = Cisgenic plants are similar to traditionally bred plants: International regulations for genetically modified organisms should be altered to exempt cisgenesis | journal = EMBO Reports | volume = 7 | issue = 8 | pages = 750–53 | year = 2006 | pmid = 16880817 | pmc = 1525145 | doi = 10.1038/sj.embor.7400769 }}</ref> Neki uzgajivači i naučnici tvrde da je cisgenska modifikacija korisna za biljke koje je teško ukrštati konvencionalnim metodama (poput [[krompir]]a) te da biljke iz kategorije cisgenskih ne bi trebale podlijegati istoj regulatornoj provjeri kao [[transgeneza|transgenske]].<ref>{{cite web | vauthors = MacKenzie D | date = 2. 8. 2008 | url = https://www.newscientist.com/article/mg19926671.600-how-the-humble-potato-could-feed-the-world.html | title = How the humble potato could feed the world | work = New Scientist | issue = 2667 | pages = 30–33 }}</ref> === Subgenske === Genetički modifikovane biljke mogu se razviti i primjenom tehnika „utišavanja gena” (engl. ''gene knockdown'') ili „isključivanja gena” (engl. ''gene knockout''), kako bi se izmijenio genetički sastav biljke bez unošenja gena iz drugih biljaka. Kineska istraživačica Gao Caixia 2014. godine podnijela je zahtjeve za patentiranje soja pšenice otpornog na pepelnicu. Taj soj ne sadrži gene koji kodiraju proteine odgovorne za suzbijanje odbrambenih mehanizama protiv pepelnice. Istraživači su uklonili sve tri kopije tih gena iz heksaploidnog genoma pšenice. Gao je koristila alate za uređivanje gena [[TALEN]] i [[CRISPR]], ne dodajući niti mijenjajući bilo koje druge gene. U tom trenutku nisu bila planirana terenska ispitivanja.<ref name=tr1407>{{cite web| vauthors = Talbot D |url= http://www.technologyreview.com/news/529181/chinese-researchers-stop-wheat-disease-with-gene-editing/ |title=Beijing Researchers Use Gene Editing to Create Disease-Resistant Wheat &#124; MIT Technology Review |publisher=Technologyreview.com |date=19. 7. 2014 |access-date=23. 7. 2014}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Wang Y, Cheng X, Shan Q, Zhang Y, Liu J, Gao C, Qiu JL | s2cid = 205280231 | title = Simultaneous editing of three homoeoalleles in hexaploid bread wheat confers heritable resistance to powdery mildew | journal = Nature Biotechnology | volume = 32 | issue = 9 | pages = 947–51 | date = septembar 2014 | pmid = 25038773 | doi = 10.1038/nbt.2969 }}</ref> Istraživač sa Univerziteta Penn State, Yinong Yang, također koristio je CRISPR tehniku za modifikaciju bijelih šampinjona (''[[Agaricus bisporus]]'') kako ne bi tamnjeli,<ref>{{cite journal | vauthors = Waltz E | title = Gene-edited CRISPR mushroom escapes US regulation | journal = Nature | volume = 532 | issue = 7599 | page = 293 | date = april 2016 | pmid = 27111611 | doi = 10.1038/nature.2016.19754 | doi-access = free | bibcode = 2016Natur.532..293W }}</ref> i od strane kompanije [[DuPont Pioneer]] za stvaranje nove sorte [[kukuruz]]a.<ref>{{cite web | vauthors = Brodwin E | date = 18. 4. 2016 | url = https://www.businessinsider.com/dupont-crispr-corn-in-stores-in-5-years | title = The next generation of GMO food is here, and it's technically not a GMO | work = Business Insider }}</ref> === Multipla integracija svojstava === Uz integraciju više svojstava, u novu kulturu može se integrisati nekoliko novih svojstava.<ref>{{cite journal | vauthors = Sun X, Mumm RH | title = Optimized breeding strategies for multiple trait integration: III. Parameters for success in version testing | journal = Molecular Breeding | volume = 35 | issue = 10 | year = 2015 | pmid = 26491398 | pmc = 4605974 | doi = 10.1007/s11032-015-0397-z | bibcode = 2015MBree..35..201S }}</ref> [[GMO]]-i sa više svojstava nazivaju se i „naslaganim” (eng. ''stacked''), poput HarvXtra – sorte genetički modifikovane lucerke koja posjeduje i [[svojstvo]] ''Roundup Ready'' i svojstvo niskog sadržaja lignina.<ref>{{cite news |last1=Glen |first1=Barb |title=Alberta county asks farmers to keep GM alfalfa out |url=https://www.producer.com/news/alberta-county-asks-farmers-to-keep-gm-alfalfa-out/ |access-date=8. 4. 2026 |publisher=Western Producer Publications |date=20. 4. 2017}}</ref> ==Ekonomija== Ekonomska vrijednost genetički modifikovane hrane za poljoprivrednike jedna je od njenih glavnih prednosti, uključujući i zemlje u razvoju.<ref>{{cite web | url = http://www.agbioworld.org/biotech-info/articles/biotech-art/raney.html | title = Economic Impact of Transgenic Crops in Developing Countries | work = Agbioworld.org | access-date = 8. 2. 2011 }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0021859612000111 |title=Economic and agronomic impact of commercialized GM crops: A meta-analysis |year=2012 | vauthors = Areal FJ, Riesgo L, Rodríguez-Cerezo E |journal=The Journal of Agricultural Science |volume=151 |pages=7–33|s2cid=85891950 }}</ref><ref name=Sustainability2011>{{cite journal | vauthors = Finger R, El Benni N, Kaphengst T, Evans C, Herbert S, Lehmann B, Morse S, Stupak N |doi=10.3390/su3050743 |title=A Meta Analysis on Farm-Level Costs and Benefits of GM Crops |year=2011 |journal=Sustainability |volume=3 |issue=12 |pages=743–62|url=https://www.research-collection.ethz.ch/bitstream/20.500.11850/42242/1/sustainability-03-00743.pdf |doi-access=free |bibcode=2011Sust....3..743F }}</ref> Studija iz 2010. godine otkrila je da je Bt-kukuruz donio ekonomske koristi od 6,9 milijardi dolara tokom prethodnih 14 godina u pet država Srednjeg zapada. Većina (4,3 milijarde dolara) pripala je poljoprivrednicima koji proizvode kukuruz koji nije Bt. To se pripisuje smanjenju populacije evropskog kukuruznog moljca izloženošću Bt-kukuruzu, što je ostavilo manje onih koji napadaju konvencionalni [[kukuruz]] u blizini.<ref name="pmid20929774">{{cite journal | vauthors = Hutchison WD, Burkness EC, Mitchell PD, Moon RD, Leslie TW, Fleischer SJ, Abrahamson M, Hamilton KL, Steffey KL, Gray ME, Hellmich RL, Kaster LV, Hunt TE, Wright RJ, Pecinovsky K, Rabaey TL, Flood BR, Raun ES | s2cid = 238816 | display-authors = 6 | title = Areawide suppression of European corn borer with Bt maize reaps savings to non-Bt maize growers | journal = Science | volume = 330 | issue = 6001 | pages = 222–5 | date = oktobar 2010 | pmid = 20929774 | doi = 10.1126/science.1190242 | url = http://lib.dr.iastate.edu/ent_pubs/122 | bibcode = 2010Sci...330..222H }}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Karnowski S | url = https://www.seattletimes.com/nation-world/good-neighbor-corn-fights-borers-at-home-nearby/ | title = 'Good neighbor' corn fights borers at home, nearby | work = Seattle Times | date= 7. 10. 2010 | access-date = 6. 6. 2024 }}</ref> Poljoprivredni ekonomisti izračunali su da je „svjetski višak [porastao za] 240,3 miliona dolara u 1996. godini. Od tog ukupnog iznosa, najveći dio (59%) pripao je američkim poljoprivrednicima. Kompanija za proizvodnju sjemena Monsanto ostvarila je sljedeći najveći udio (21%), a slijede ih američki potrošači (9%), ostatak svijeta (6%) i dobavljač germplazme, kompanija Delta & Pine Land Company iz Misisipija (5%).”<ref>{{cite journal |doi=10.1111/0002-9092.00031 |jstor=1244657 |title=Surplus Distribution from the Introduction of a Biotechnology Innovation |year=2000 | vauthors = Falck-Zepeda JB, Traxler G, Nelson RG |s2cid=153595694 |journal=American Journal of Agricultural Economics |volume=82 |issue=2 |pages=360–69}}</ref> Prema [[Međunarodna služba za akviziciju agrobiotehnoloških primjena|Međunarodnoj službi za akviziciju agrobiotehnoloških primjena]] (ISAAA), u 2014. godini približno 18 miliona poljoprivrednika uzgajalo je biotehnološke usjeve u 28 zemalja; oko 94% poljoprivrednika u zemljama u razvoju bilo je siromašno resursima. 53% globalne površine biotehnoloških usjeva od 181,5 miliona hektara uzgajano je u 20 zemalja u razvoju.<ref name=James2014/> Sveobuhvatna studija PG Economics iz 2012. godine zaključila je da su GM usjevi povećali prihode poljoprivrednika širom svijeta za 14 milijardi dolara u 2010. godini, pri čemu je više od polovine ovog iznosa otišlo poljoprivrednicima u zemljama u razvoju.<ref name = PGEconomics>{{cite book | vauthors = Brookes G, Barfoot P | title = GM crops: global socio-economic and environmental impacts 1996-2010 | publisher = PG Economics Ltd. | url = http://www.pgeconomics.co.uk/pdf/2012globalimpactstudyfinal.pdf }}</ref> Odricanje od ovih pogodnosti je skupo.<ref name="Eenennaam-et-al-2021">{{cite journal | last1=Van Eenennaam | first1=Alison L. | last2=De Figueiredo Silva | first2=Felipe | last3=Trott | first3=Josephine F. | last4=Zilberman | first4=David | title=Genetic Engineering of Livestock: The Opportunity Cost of Regulatory Delay | journal=Annual Review of Animal Biosciences | publisher=Annual Reviews | volume=9 | issue=1 | date=16. 2. 2021 | issn=2165-8102 | doi=10.1146/annurev-animal-061220-023052 | pages=453–478| pmid=33186503 | s2cid=226948372 | doi-access=free }}</ref><ref name="Zilberman-et-al-2015">{{cite journal | title=The Loss from Underutilizing GM Technologies | journal=AgBioForum | publisher=Illinois Missouri Biotechnology Alliance | date=17. 2. 2022 | url=http://agbioforum.org/the-loss-from-underutilizing-gm-technologies/ | s2cid=56129052 | first1=David | last1=Zilberman | first2=Scott | last2=Kaplan | first3=Justus | last3=Wesseler}}</ref> Wesseler ''et al.'', 2017.procijenili su troškove kašnjenja za nekoliko kultura, uključujući GM bananu u [[Uganda|Ugandi]], [[genetički modificirani grah-voštani grah|GM grah-voštani grah]] u [[Zapadna Afrika|zapadnoj Africi]] i [[genetički modificirani kukuruz|GM kukuruz]] u [[Kenija|Keniji]].<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /> Procjenjuju da samo [[Nigerija]] godišnje gubi 33–46 miliona dolara.<ref name="Eenennaam-et-al-2021"/> Potencijalne i navodne štete od GM kultura se zatim moraju uporediti s ovim troškovima kašnjenja.<ref name="Eenennaam-et-al-2021" /><ref name="Zilberman-et-al-2015" /> Kritičari su doveli u pitanje navodne koristi za poljoprivrednike, ukazujući na prisustvo pristrasnih posmatrača i odsustvo [[randomizirano kontrolirano ispitivanje|randomiziranih kontroliranih ispitivanja]]. Glavna Bt kultura koju uzgajaju mali poljoprivrednici u zemljama u razvoju je pamuk. U pregledu nalaza o Bt pamuku iz 2006. godine, koji su sačinili poljoprivredni ekonomisti, zaključeno je: „ukupni bilans, iako obećavajući, nije jednoznačan. Ekonomski prinosi znatno variraju u zavisnosti od godine, tipa gazdinstva i geografske lokacije.".<ref name=Smale_2006>{{cite journal |vauthors=Smale M, Zambrano P, Cartel M |url=http://www.agbioforum.org/v9n3/v9n3a06-zambrano.pdf |title=Bales and balance: A review of the methods used to assess the economic impact of Bt cotton on farmers in developing economies |journal=AgBioForum |volume=9 |issue=3 |pages=195–212 |year=2006 |access-date=8. 2. 2016 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304122530/http://www.agbioforum.org/v9n3/v9n3a06-zambrano.pdf }}</ref> U 2013., [[Savjetodavno vijeće evropskih akademija za nauku]] (EASAC) pozvalo je [[EU]] da omogući razvoj poljoprivrednih tehnologija zasnovanih na genetičkoj modifikaciji, kako bi se omogućila održivija poljoprivreda uz manju potrošnju zemljišta, vode i hranjivih materija. EASAC također kritikuje „dugotrajan i skup regulatorni okvir” EU-a i navodi da je EU zaostala u usvajanju tehnologija genetičke modifikacije.<ref name=easac>{{cite journal | author = European Academies Science Advisory Council (EASAC) | title = Planting the future: opportunities and challenges for using crop genetic improvement technologies for sustainable agriculture. | journal = EASAC Policy Report | date = 27. 6. 2013 | page = 21 | url = http://www.easac.eu/home/reports-and-statements/detail-view/article/planting-the.html }}</ref> Učesnici na tržištima poljoprivrednog poslovanja uključuju kompanije za proizvodnju sjemena, agrohemijske kompanije, distributere, poljoprivrednike, silose za žito i univerzitete koji razvijaju nove usjeve/osobine i čija poljoprivredna proširenja savjetuju poljoprivrednike o najboljim praksama. Prema pregledu iz 2012. godine, zasnovanom na podacima s kraja 1990-ih i početka 2000-ih, veliki dio GM usjeva koji se uzgajaju svake godine koristi se za stočnu hranu, a povećana potražnja za mesom dovodi do povećane potražnje za GM usjevima za stočnu hranu.<ref name="Rajib">{{cite journal | vauthors = Tilling T, Neeta L, Vikuolie M, Rajib D | title = Genetically modified (GM) crops lifeline for livestock-a review. | journal = Agricultural Reviews | date = 2010 | volume = 31 | issue = 4 | pages = 279–85 | url = http://www.cabdirect.org/abstracts/20133080162.html }}</ref> Udio žitarica za stočnu hranu u ukupnoj biljnoj proizvodnji iznosi 70% za kukuruz, dok se više od 90% sačme od uljarica, poput soje, koristi u iste svrhe. Oko 65 miliona metričkih tona zrna genetički modifikovanog (GM) kukuruza i oko 70 miliona metričkih tona sojine sačme dobijene od GM soje koristi se kao stočna hrana.<ref name="Rajib" /> Godine 2014. globalna vrijednost biotehnološkog sjemena iznosila je 15,7 milijardi američkih dolara; od toga je 11,3 milijarde dolara (72%) otpadalo na industrijski razvijene zemlje, a 4,4 milijarde dolara (28%) na zemlje u razvoju.<ref name=James2014>{{cite journal | vauthors = James C | date = 2014 | url = http://isaaa.org/resources/publications/pocketk/16/default.asp | title = Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2014 | journal = ISAAA Brief | issue = 49 }}</ref> In 2009, [[Monsanto]] ostvario je prodaju sjemena i prihode od licenciranja svoje tehnologije u vrijednosti od 7,3 milijarde dolara; DuPont je, putem svoje podružnice [[DuPont Pioneer|Pioneer]], bio sljedeća najveća kompanija na tom tržištu.<ref name=ForbesPlanet>{{cite web | vauthors = Langreth R, Herper M | work = Forbes | date = 31. 12. 2009 | url = https://www.forbes.com/forbes/2010/0118/americas-best-company-10-gmos-dupont-planet-versus-monsanto.html | title = The Planet Versus Monsanto }}</ref> Od 2009., cjelokupna linija proizvoda Roundup, uključujući genetički modificirano sjeme, činila je oko 50% poslovanja kompanije Monsanto.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2009/06/29/monsanto-potash-fertilizer-personal-finance-investing-ideas-agrium-mosaic.html|title=The Seeds Of A Monsanto Short Play| vauthors = Cavallaro M |date=26. 6. 2009|work=Forbes}}</ref> Neki patenti koji se odnose na genetički modifikovana (GM) svojstva su istekli, čime je omogućeno zakonito razvijanje generičkih sorti koje sadrže ta svojstva. Naprimjer, sada je dostupna generička GM soja otporna na glifosat. Još jedna posljedica je mogućnost da se svojstva koja je razvio jedan dobavljač dodaju zaštićenim sortama drugog dobavljača, što potencijalno povećava izbor proizvoda i konkurenciju.<ref>{{cite web|title = Monsanto Roundup Ready Soybean Patent Expiration Ushers in Generic GMOs {{!}} MIT Technology Review|url = http://www.technologyreview.com/news/539746/as-patents-expire-farmers-plant-generic-gmos/|website = MIT Technology Review|access-date = 22. 10. 2015|date = 30. 7. 2015| vauthors = Regalado A }}</ref> Patent za prvu vrstu usjeva "Roundup Ready" koji je Monsanto proizvodio (soja) istekao je 2014.<ref>{{cite news|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/10_05/b4165019364939.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127202826/http://www.businessweek.com/magazine/content/10_05/b4165019364939.htm|archive-date=27. 1. 2010|title=Monsanto Will Let Bio-Crop Patents Expire|date=21. 1. 2010|work=BusinessWeek}}</ref> a prva žetva soje bez patenta bere se u proljeće 2015.<ref>{{cite web | publisher = Monsanto | url = http://www.monsanto.com/newsviews/pages/roundup-ready-patent-expiration.aspx | title = Roundup Ready Soybean Patent Expiration }}</ref> Monsanto licencirao je široko patent drugim kompanijama za proizvodnju sjemena koje u svoje proizvode uključuju svojstvo otpornosti na glifosat.<ref>{{cite web|url=http://www.monsanto.com/whoweare/Pages/seed-licensing.aspx |title=Monsanto ~ Licensing |publisher=Monsanto.com |date=3. 11. 2008 }}</ref> Oko 150 kompanija je licenciralo ovu tehnologiju,<ref>{{cite news | url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=122498255 | title = Monsanto GMO Ignites Big Seed War | work = NPR }}</ref> uključujući Syngenta<ref>{{cite web|url=http://www.syngenta.com/country/us/en/Seeds/Traits/SoybeanTraits/Pages/content_authoring_RR_detail_page.aspx |title=Syngenta US &#124; Corn and Soybean Seed – Garst, Golden Harvest, NK, Agrisure |publisher=Syngenta.com}}</ref> i [[DuPont Pioneer]].<ref>{{cite web |url=https://www.pioneer.com/home/site/us/agronomy/library/template.CONTENT/guid.80D8C28A-31F7-C434-64D9-D61AAF9D661C/ |title=Agronomy Library – Pioneer Hi-Bred Agronomy Library |publisher=Pioneer.com |access-date=1. 3. 2015 |archive-date=17. 10. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017162512/https://www.pioneer.com/home/site/us/agronomy/library/template.CONTENT/guid.80D8C28A-31F7-C434-64D9-D61AAF9D661C/ }}</ref> == Prinos == U 2014. godini, najveći pregled do sada zaključio je da su efekti GM usjeva na poljoprivredu pozitivni. [[meta-analiza]] uzela je u obzir sve objavljene studije na engleskom jeziku o agronomskim i ekonomskim uticajima između 1995. i marta 2014. za tri glavne GM usjeve: [[soja|soju]], [[kukuruz]] i [[pamuk]]. Studija je otkrila da usjevi otporni na [[herbicid]]e imaju niže troškove proizvodnje, dok je kod usjeva otpornih na [[insekti|insekte]] smanjena upotreba [[pesticid]]a kompenzirana višim cijenama sjemena, ostavljajući ukupne troškove proizvodnje približno istim.<ref name="KlumperQaim">{{cite journal | vauthors = Klümper W, Qaim M | title = A meta-analysis of the impacts of genetically modified crops | journal = PLOS ONE | volume = 9 | issue = 11 | year = 2014 | pmid = 25365303 | pmc = 4218791 | doi = 10.1371/journal.pone.0111629 | bibcode = 2014PLoSO...9k1629K | doi-access = free }} {{open access}}</ref><ref name="auto">{{cite news|url = https://www.economist.com/news/science-and-technology/21630961-biggest-study-so-far-finds-gm-crops-have-large-widespread-benefits-field|title = Genetically modified crops - Field research|date= 8. 11. 2014|work = Economist|access-date =3. 10. 2016}}</ref> Prinosi su se povećali za 9% za toleranciju na herbicide i za 25% za sorte otporne na insekte. Poljoprivrednici koji su usvojili GM usjeve ostvarili su 69% veći profit od onih koji to nisu učinili. Pregled je otkrio da GM usjevi pomažu poljoprivrednicima u zemljama u razvoju, povećavajući prinose za 14 procentnih poena.<ref name="auto"/> Istraživači su razmotrili neke studije koje nisu bile recenzirane i nekoliko koje nisu prijavile veličinu [[uzorak]]a. Pokušali su ispraviti [[pristrasnost objavljivanja]] razmatrajući izvore izvan [[akademski časopis|akademskih časopisa]]. Veliki skup podataka omogućio je studiji da kontrolira potencijalno zbunjujuće varijable poput upotrebe gnojiva. Odvojeno su zaključili da izvor finansiranja nije utjecao na rezultate studije.<ref name="auto"/> Pod posebnim uvjetima koji su namijenjeni otkrivanju samo genetičkih faktora prinosa, poznato je da mnogi GM usjevi zapravo imaju „niže“ prinose. To je različito zbog jednog ili oba: Otpora prinosa, gdje sama [[osobina]] smanjuje prinos, bilo konkurencijom za sintezu [[supstrat (hemija)|sirovine]] ili umetanjem malo neprecizno, u sredinu gena relevantnog za prinos; i/ili [[kašnjenje prinosa]], gdje je potrebno neko vrijeme da se najnovija genetika prinosa unese u GM linije. Međutim, ovo ne odražava realne uslove na terenu, posebno ako se izostavi [[pritisak štetočina]] koji je često poenta GM osobine.<ref name="UCS">{{cite book | url=http://www.ucsusa.org/sites/default/files/2019-10/failure-to-yield.pdf | title=Failure To Yield - Evaluating the Performance of Genetically Engineered Crops | last=Gurian-Sherman | first=Douglas | s2cid=6332194 | publisher=Union of Concerned Scientists | date=april 2009}}</ref> Pogledajte, na primjer, [[Roundup Ready#Productivity claims|Roundup Ready § Tvrdnje o produktivnosti]]. Uređivanje gena također može povećati prinose, nezavisno od upotrebe bilo kakvih biocida ili pesticida. U martu 2022. godine, rezultati terenskih ispitivanja pokazali su da je [[CRISPR]]-om posredovano [[genski noksut|isključivanje gena]] KRN2 kod kukuruza i OsKRN2 kod riže povećalo prinos zrna za približno 10%, odnosno 8%, bez ikakvih uočenih negativnih efekata.<ref>{{cite news |title=Rice and maize yields boosted up to 10 per cent by CRISPR gene editing |url=https://www.newscientist.com/article/2313582-rice-and-maize-yields-boosted-up-to-10-per-cent-by-crispr-gene-editing/ |access-date=19. 4. 2022 |work=New Scientist}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Wenkang |last2=Chen |first2=Lu |last3=Zhang |first3=Xuan |last4=Yang |first4=Ning |last5=Guo |first5=Jianghua |last6=Wang |first6=Min |last7=Ji |first7=Shenghui |last8=Zhao |first8=Xiangyu |last9=Yin |first9=Pengfei |last10=Cai |first10=Lichun |last11=Xu |first11=Jing |last12=Zhang |first12=Lili |last13=Han |first13=Yingjia |last14=Xiao |first14=Yingni |last15=Xu |first15=Gen |last16=Wang |first16=Yuebin |last17=Wang |first17=Shuhui |last18=Wu |first18=Sheng |last19=Yang |first19=Fang |last20=Jackson |first20=David |last21=Cheng |first21=Jinkui |last22=Chen |first22=Saihua |last23=Sun |first23=Chuanqing |last24=Qin |first24=Feng |last25=Tian |first25=Feng |last26=Fernie |first26=Alisdair R. |last27=Li |first27=Jiansheng |last28=Yan |first28=Jianbing |last29=Yang |first29=Xiaohong |title=Convergent selection of a WD40 protein that enhances grain yield in maize and rice |journal=Science |date=25. 3. 2022 |volume=375 |issue=6587 |doi=10.1126/science.abg7985 | pmid=35324310 |bibcode=2022Sci...375g7985C |s2cid=247677363 |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7985|url-access=subscription}}</ref> ==Svojstva== [[File:Älskade knöl – utflykt med SLU till deras potatisförsöksodlingar – 20190825 09 (cropped).jpg|thumb|Genetički modifikovani krompir sorte "King Edward" (desno) pored krompira iste sorte koji nije genetički modifikovan (lijevo). Istraživačko polje Švedskog univerziteta poljoprivrednih nauka (Swedish University of Agricultural Sciences), 2019. godina.]] GM usjevi koji se danas uzgajaju ili su u fazi razvoja modifikovani su tako da posjeduju različite osobine. Te osobine uključuju duži rok trajanja, [[otpornost na bolesti]] i [[stres]], otpornost na herbicide i štetočine, proizvodnju korisnih materija poput [[biogorivo|biogoriva]] ili [[lijek]]ova, te sposobnost apsorpcije [[toksin]]a i primjenu u bioremedijaciji zagađenih područja. U posljednje vrijeme, istraživanje i razvoj usmjereni su na unapređenje usjeva koji su od lokalnog značaja u zemljama u razvoju, kao što je npr. sorta graha ''Vigna unguiculata'' (poznatog kao "cowpea") otporna na insekte, namijenjena Africi<ref>{{Cite web|url=https://www.seedquest.com/News/releases/2006/august/16608.htm|title=SeedQuest - Central information website for the global seed industry|website=www.seedquest.com}}</ref> i [[patlidžan]] otporan na insekte (Bt patlidžan).<ref>{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/35/default.asp|title=Bt Brinjal in India - Pocket K - ISAAA.org|website=www.isaaa.org}}</ref> ===Produžen rok trajanja=== Prva genetički modifikovana kultura odobrena za prodaju u SAD-u bila je paradajz ''[[FlavrSavr]]'', koji je imao duži rok trajanja.<ref name="doi10.3733/ca.v054n04p6">{{cite journal | vauthors = Bruening G, Lyons JM | year = 2000 | title = The case of the FLAVR SAVR tomato | journal = California Agriculture | volume = 54 | issue = 4 | pages = 6–7 | url = http://ucanr.org/repository/CAO/landingpage.cfm?article=ca.v054n04p6&fulltext=yes | doi=10.3733/ca.v054n04p6| doi-broken-date = 12. 8. 2026 | doi-access = free }}</ref> Prvi put prodata 1994. godine, proizvodnja paradajza FlavrSavr prestala je 1997.<ref name="fray">{{cite book | vauthors = Weasel LH | title = Food Fray | location = New York | publisher = Amacom Publishing | date = decembar 2008 | isbn = 978-0-8144-3640-0 }}</ref> Više nije na tržištu. U novembru 2014., USDA je odobrio genetićki modifikovani krompir koji je otporan na stvaranje modrica.<ref name="NYTsimplot">{{cite web | vauthors = Pollack A | work = The New York Times | date = 7. 11. 2014 | url = https://www.nytimes.com/2014/11/08/business/genetically-modified-potato-from-simplot-approved-by-usda.html | title = U.S.D.A. Approves Modified Potato. Next Up: French Fry Fans }}</ref><ref name="FR_2013">{{cite web | work = Federal Register | date = 3. 5. 2013 | url = https://www.federalregister.gov/articles/2013/05/03/2013-10504/jr-simplot-co-availability-of-petition-for-determination-of-nonregulated-status-of-potato#h-7 | title = J.R. Simplot Co.; Availability of Petition for Determination of Nonregulated Status of Potato Genetically Engineered for Low Acrylamide Potential and Reduced Black Spot Bruise }}</ref> U februaru 2015., [[Arctic Apples]] odobrio je USDA,<ref name="AAapprov">{{cite web | vauthors = Pollack A | url = https://www.nytimes.com/2015/02/14/business/gmo-apples-are-approved-for-growing-in-us.html | title = Gene-Altered Apples Get U.S. Approval | work = The New York Times | date = 13. 2. 2015 }}</ref> postajući prva genetički modifikovana [[jabuka]] odobrena za prodaju u SAD-u.<ref name="Tennille_2015">{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/first-genetically-modified-apple-approved-for-sale-in-u-s-1423863994 |title=First Genetically Modified Apple Approved for Sale in U.S. | vauthors = Tennille T |date=13. 2. 2015 |website=Wall Street Journal|access-date=3. 10. 2016}}</ref> [[Utišavanje gena]] korišteno je za smanjenje ekspresije [[polifenol oksidaza|polifenol oksidaze (PPO)]], čime se spriječilo enzimsko tamnjenje ploda nakon rezanja. Ovo svojstvo uvedeno je kod sorti [[Granny Smith]] i [[Golden Delicious]].<ref name="AAapprov"/><ref name="AAmech">{{cite web | url = http://www.arcticapples.com/arctic-apples-story/how-we-keep-apples-from-turning-brown | title = Apple-to-apple transformation | archive-url = https://web.archive.org/web/20130925060233/http://www.arcticapples.com/arctic-apples-story/how-we-keep-apples-from-turning-brown | archive-date=25. 9. 2013 | work = Okanagan Specialty Fruits | date = 11. 8. 2011 | access-date = 3. 8. 2012 }}</ref> The FDA approved the apples in March 2015.<ref>{{cite web|url = https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm439121.htm|archive-url = https://web.archive.org/web/20150320212235/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm439121.htm|archive-date = 20. 3. 2015|title = FDA concludes Arctic Apples and Innate Potatoes are safe for consumption|date = 20. 3. 2015|publisher = United States Food and Drug Administration}}</ref> === Poboljšana fotosinteza === Biljke koriste [[nefotohemijsko gašenje]], kako bi se zaštitile od prekomjerne količine sunčeve svjetlosti. Biljke mogu gotovo trenutno aktivirati mehanizam gašenja, ali je potrebno mnogo više vremena da se on ponovo isključi. Tokom perioda dok je taj mehanizam aktivan, povećava se količina [[energija|energije]] koja se gubi.<ref name="Krom">{{cite journal | vauthors = Kromdijk J, Głowacka K, Leonelli L, Gabilly ST, Iwai M, Niyogi KK, Long SP | title = Improving photosynthesis and crop productivity by accelerating recovery from photoprotection | journal = [[Science]] | volume = 354 | issue = 6314 | pages = 857–861 | date = novembar 2016 | pmid = 27856901 | doi = 10.1126/science.aai8878 | doi-access = free | bibcode = 2016Sci...354..857K }}</ref> Genetička modifikacija triju gena omogućava ispravljanje ovog problema (u ogledu s biljkama duhana). Kao rezultat toga, prinosi su bili 14–20 % veći, mjereno težinom ubranih suhih [[list]]ova. Biljke su imale veće listove, bile su više i imale su snažniji [[korijen]].<ref name=Krom/><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2016/nov/17/plants-genetically-modified-to-boost-photosynthesis-produce-greater-yields-study-shows|title=Plants modified to boost photosynthesis produce greater yields, study shows|work=The Guardian| vauthors = Devlin H |date=17. 11. 2016|access-date=27. 7. 2019}}</ref> Još jedno poboljšanje koje se može postići u procesu [[fotosinteza|fotosinteze]] (kod biljaka sa C3 putem [[fiksacija ugljika|fiksacije ugljika]]) odnosi se na [[fotorespiracija|fotorespiraciju]]. Uvođenjem C4 puta u C3 biljke, produktivnost žitarica, poput riže, mogla bi se povećati i do 50%.<ref>{{cite web | vauthors = Thompson S | date = 24. 1. 2017 | url = https://theconversation.com/how-gm-crops-can-help-us-to-feed-a-fast-growing-world-71112 | title = How GM crops can help us to feed a fast-growing world | work = The Conversation }}</ref><ref>{{cite web | last1 = Bullis | first1 = Kevin | url = https://www.technologyreview.com/s/535011/supercharged-photosynthesis/ | title = Advanced genetic tools could help boost crop yields and feed billions more people. | work = MIT Technology Review | access-date = 10. 8. 2018 | archive-date = 9. 9. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180909102855/https://www.technologyreview.com/s/535011/supercharged-photosynthesis/ }}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Best S | date = 24. 10. 2017 | url = https://geneticliteracyproject.org/2017/10/24/supercharged-gmo-rice-variety-increase-yields-50-percent-improved-photosynthesis/ | title = 'Supercharged' GMO rice could increase yields 50 percent with improved photosynthesis | work = Genetic Literacy Project }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Karki S, Rizal G, Quick WP | title = Improvement of photosynthesis in rice (Oryza sativa L.) by inserting the C4 pathway | journal = Rice | volume = 6 | issue = 1 | article-number = 28 | date = oktobar 2013 | pmid = 24280149 | pmc = 4883725 | doi = 10.1186/1939-8433-6-28 | doi-access = free | bibcode = 2013Rice....6...28K }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Evans JR | title = Improving photosynthesis | journal = Plant Physiology | volume = 162 | issue = 4 | pages = 1780–93 | date = august 2013 | pmid = 23812345 | pmc = 3729760 | doi = 10.1104/pp.113.219006 | bibcode = 2013PlanP.162.1780E }}</ref> ===Unaprijeđeni kapacitet biosekvestracije=== [[Biosekvestracija]] odnosi se na proces hvatanja i pohranjivanja atmosferskog [[ugljik-dioksid]]a u živu materiju, kao što su biljke, drveće i tlo. Biljke i drveće djeluju kao [[ugljični ponor]]i, tako što apsorbuju CO<sub>2</sub> tokom fotosinteze i pohranjuju ga u korijenju, stabljikama i lišću. Također se pohranjuje u tlu kao [[organski ugljik u tlu]] (SOC). [[Vodeni ekosistem]]i, poput [[mangrova]], [[močvara]] i [[okean]]a, također apsorbuju i pohranjuju ogromne količine CO<sub>2</sub>. Inicijativa [[Harnessing Plants Initiative]] fokusira se na stvaranje genetpčki modifikovanih usjeva – poput pšenice, riže, kukuruza i soje – koji mogu razviti veće i dublje korijenske sisteme, unaprijeđene tako da proizvode velike količine [[suberin]]a. Budući da je suberin veoma otporan na [[razgradnja|razgradnju]], on trajno zadržava apsorbovani CO<sub>2</sub> pod zemljom, u periodu od nekoliko decenija pa sve do nekoliko stotina godina. Ovakve modifikacije također pomažu u obnavljanju iscrpljenog tla, poboljšanju kvaliteta zemljišta, obnovi nivoa vode i povećanju otpornosti usjeva na sušu.<ref>{{Cite web |title=Harnessing Plants Initiative |url=https://www.salk.edu/harnessing-plants-initiative/ |website=Salk Institute for Biological Studies}}</ref> === Fiksacija dušila === Biljke poput [[Facaceae|mahunarki]] dobijaju dušik putem [[simbioza|simbiotskog]] odnosa sa dijazotrofnim bakterijama koje fiksiraju dušik iz zraka i prenose ga u tlo u obliku [[amonijak]]a, odakle ga korijenje apsorbuje. Druge kulture, uključujući žitarice važne za ljudsku ishranu kao što su [[kukuruz]], [[pšenica]] i [[riža]], uglavnom zavise od dušičnih đubriva. Upotreba ovih đubriva doprinosi eutrofikaciji vodenih površina i [[klimatske promjene|klimatskim promjenama]], uslijed emisije [[dušik-oksid]]a. Bez đubriva, ove biljke slabije rastu i daju manje prinose zrna. Nedavna istraživanja dovela su do razvoja inovativnih strategija za održivije snabdijevanje dušikom, čime se smanjuje zavisnost od sintetskih đubriva. Ti pristupi uključuju [[genetičko inženjerstvo]] kultura koje nisu mahunarke kako bi služile kao efikasniji domaćini mikrobima koji fiksiraju dišik, zatim prenos gena za fiksaciju dušika (tzv. ''nif'' geni) na [[bakterije]] u tlu radi uspostavljanja simbiotskog odnosa sa žitaricama sličnog onom kod mahunarki, ili – što predstavlja veći izazov – direktno unošenje tih gena u biljke, kako bi se one osposobile da same fiksiraju dušik.<ref>{{Cite journal |last1=Oldroyd |first1=Giles ED |last2=Dixon |first2=Ray |date=2014 |title=Biotechnological solutions to the nitrogen problem |journal=Current Opinion in Biotechnology|language=en |volume=26 |pages=19–24 |doi=10.1016/j.copbio.2013.08.006 |doi-access=free |pmid=24679253 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bloch |first1=Sarah E |last2=Ryu |first2=Min-Hyung |last3=Ozaydin |first3=Bilge |last4=Broglie |first4=Richard |date=2020 |title=Harnessing atmospheric nitrogen for cereal crop production |journal=[[Current Opinion in Biotechnology]] |language=en |volume=62 |pages=181–188 |doi=10.1016/j.copbio.2019.09.024 |doi-access=free |pmid=31790876 |bibcode=2020COBt...62..181B }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Burén |first1=Stefan |last2=López-Torrejón |first2=Gema |last3=Rubio |first3=Luis M. |date=4. 9. 2018 |title=Extreme bioengineering to meet the nitrogen challenge |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=115 |issue=36 |pages=8849–8851 |doi=10.1073/pnas.1812247115 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=6130396 |pmid=30115666 |bibcode=2018PNAS..115.8849B }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bennett |first1=Emily M. |last2=Murray |first2=James W. |last3=Isalan |first3=Mark |date=2023 |title=Engineering Nitrogenases for Synthetic Nitrogen Fixation: From Pathway Engineering to Directed Evolution |journal=BioDesign Research |language=en |volume=5 |doi=10.34133/bdr.0005 |pmc=10521693 |pmid=37849466}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can we fix it? |url=https://www.rsb.org.uk//biologist-features/can-we-fix-it |access-date=2. 11. 2025 |website=Royal Society of Biology |language=en-gb}}</ref> Ostale strategije se fokusiraju na poboljšanje efikasnosti iskorištavanja dušika kod usjeva, omogućavajući im postizanje optimalnog rasta uz smanjene količine unesenog dušika.<ref>{{Cite web |title=Nitrogen Use Efficient Biotech Crops |url=https://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/46/default.asp |access-date=2. 11. 2025 |website=ISAAA |language=en}}</ref> ===Poboljšana nutritivna vrijednost=== ==== Jestiva ulja ==== Neke genetički modifikovane soje nude poboljšane profile ulja za preradu.<ref>{{cite web | vauthors = Pollack A | work = The New York Times | date = 15. 11. 2013 | url = https://www.nytimes.com/2013/11/16/business/in-a-bean-a-boon-to-biotech.html | title = In a Bean, a Boon to Biotech }}</ref> Soja je genetički modifikovana radi poboljšanja kvaliteta sojinog ulja. Sojino ulje ima sastav [[masne kiseline|masnih kiselina]] koji ga čini podložnim oksidaciji i užeglosti, što ograničava njegovu primjenu u prehrambenoj industriji.<ref name="Clemente2">{{cite journal |last1=Clemente |first1=Tom E. |last2=Cahoon |first2=Edgar B. |year=2009 |title=Soybean Oil: Genetic Approaches for Modification of Functionality and Total Content |journal=Plant Physiology |volume=151 |issue=3 |pages=1030–40 |doi=10.1104/pp.109.146282 |pmc=2773065 |pmid=19783644}}</ref>{{rp|1030}} Genetičke modifikacije su povećale količinu [[oleinska kiselina|oleinske]] i [[stearinska kiselina|stearinske]], a smanjile količinu [[linolenska kiselina|linolenske kiseline]].<ref name="Clemente2" />{{rp|1031}} Utišavanjem, ili izbacivanjem, delta 9 i delta 12 [[desaturaza masnih kiselina|desaturaze]].<ref name="Clemente2" />{{rp|1032}}<ref>Anthony, 196-7</ref> [[DuPont Pioneer]] razvio je soju s visokim sadržajem [[mononezasićene masti|mononezasićenih masnih kiselina]] (oleinska kiselina) i nižim sadržajem [[polinezasićene masti|polinezasićenih masnih kiselina]] ([[linolna kiselina|linolna]] i linolenska kiselina), s nivoom oleinske kiseline iznad 80%, i počeo je prodavati u 2010.<ref name="Clemente2"/>{{rp|1038}}<ref>{{Cite web |date=2009 |title=Pioneer Hi-Bred International, Inc. High Oleic 305423 Soybean |url=https://www.aphis.usda.gov/sites/default/files/06_35401p_ea.pdf |website=Draft Environmental Assessment |publisher=USDA |page=5}}</ref> Poređenja radi, soja MON 87705 kompanije [[Monsanto]] ([[Vistive Gold]]) također pokazuje povišen nivo oleinske kiseline i smanjen udio polinezasićenih masnih kiselina,<ref name=":3">{{Cite web |date=2011 |title=Monsanto Improved Fatty Acid Profile MON 87705 Soybean, Petition 09-201-01p |url=https://www.aphis.usda.gov/sites/default/files/09_20101p_dea.pdf |website=Draft Environmental Assessment |publisher=USDA}}</ref>{{rp|64}} MON 87705 također sadrži smanjen udio zasićenih masnih kiselina, uključujući palmitinsku i stearinsku kiselinu, u poređenju sa konvencionalnim sojinim uljem.<ref name=":3"/>{{rp|72}} Biljka ''[[Camelina sativa]]'' genetički je modifikovana tako da proizvodi jedinke koje akumuliraju velike količine ulja sličnih ribljim uljima.<ref>{{cite web |date=14. 11. 2013 |title=Crop plants – "green factories" for fish oils |url=http://www.rothamsted.ac.uk/news/crop-plants-green-factories-fish-oils |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205150756/http://www.rothamsted.ac.uk/news/crop-plants-green-factories-fish-oils |archive-date=5. 12. 2013 |access-date=16. 11. 2013 |work=Rothamsted Research}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Ruiz-Lopez N, Haslam RP, Napier JA, Sayanova O |date=januar 2014 |title=Successful high-level accumulation of fish oil omega-3 long-chain polyunsaturated fatty acids in a transgenic oilseed crop |journal=The Plant Journal |volume=77 |issue=2 |pages=198–208 |doi=10.1111/tpj.12378 |pmc=4253037 |pmid=24308505 |bibcode=2014PlJ....77..198R }}</ref> ==== Obogaćivanje vitaminima ==== „[[Zlatna riža]]” (''Golden Rice''), koju je razvio Međunarodni institut za istraživanje riže (IRRI), osigurava povećane količine [[vitamin A|vitamina A]]. Genetički je modifikovana uvođenjem triju gena sposobnih za biosintezu beta-karotena – prekursora vitamina A – u jestivim dijelovima riže.<ref>{{Cite journal |last1=Ye |first1=Xudong |last2=Al-Babili |first2=Salim |last3=Klöti |first3=Andreas |last4=Zhang |first4=Jing |last5=Lucca |first5=Paola |last6=Beyer |first6=Peter |last7=Potrykus |first7=Ingo |date=14. 1. 2000 |title=Engineering the Provitamin A (β-Carotene) Biosynthetic Pathway into (Carotenoid-Free) Rice Endosperm |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.287.5451.303 |journal=[[Science (journal)|Science]] |language=en |volume=287 |issue=5451 |pages=303–305 |doi=10.1126/science.287.5451.303 |pmid=10634784 |bibcode=2000Sci...287..303Y |issn=0036-8075|url-access=subscription }}</ref> Cilj je proizvesti biofortificiranu hranu za uzgoj i konzumaciju u regijama s [[nedostatak vitamina A|nedostatkom vitamina A]].<ref>{{Cite journal |last1=Kettenburg |first1=Annika J. |last2=Hanspach |first2=Jan |last3=Abson |first3=David J. |last4=Fischer |first4=Joern |date=2018 |title=From disagreements to dialogue: unpacking the Golden Rice debate |journal=Sustainability Science |language=en |volume=13 |issue=5 |pages=1469–1482 |doi=10.1007/s11625-018-0577-y |issn=1862-4065 |pmc=6132390 |pmid=30220919 |bibcode=2018SuSc...13.1469K }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Mallikarjuna Swamy |first1=B. P. |last2=Marundan |first2=Severino |last3=Samia |first3=Mercy |last4=Ordonio |first4=Reynante L. |last5=Rebong |first5=Democrito B. |last6=Miranda |first6=Ronalyn |last7=Alibuyog |first7=Anielyn |last8=Rebong |first8=Anna Theresa |last9=Tabil |first9=Ma. Angela |last10=Suralta |first10=Roel R. |last11=Alfonso |first11=Antonio A. |last12=Biswas |first12=Partha Sarathi |last13=Kader |first13=Md. Abdul |last14=Reinke |first14=Russell F. |last15=Boncodin |first15=Raul |date=28. 1. 2021 |title=Development and characterization of GR2E Golden rice introgression lines |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-021-82001-0 |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=7843986 |pmid=33510272 |bibcode=2021NatSR..11.2496M }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tang |first1=Guangwen |last2=Qin |first2=Jian |last3=Dolnikowski |first3=Gregory G |last4=Russell |first4=Robert M |last5=Grusak |first5=Michael A |date=2009 |title=Golden Rice is an effective source of vitamin A |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=89 |issue=6 |pages=1776–1783 |doi=10.3945/ajcn.2008.27119 |pmc=2682994 |pmid=19369372}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Wu |first1=Felicia |last2=Wesseler |first2=Justus |last3=Zilberman |first3=David |last4=Russell |first4=Robert M. |last5=Chen |first5=Chen |last6=Dubock |first6=Adrian C. |date=21. 12. 2021 |title=Allow Golden Rice to save lives |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=118 |issue=51 |doi=10.1073/pnas.2120901118 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=8713968 |pmid=34911769 |bibcode=2021PNAS..11820901W }}</ref> [[Kasava|Kasava (Manihot esculenta)]] jest osnovna korjenasta kultura porijeklom iz [[Sahel|subsaharskih krajeva]]; ona obično ne predstavlja izvor hrane bogat [[nutrijent]]ima te podmiruje manje od 30% potreba za proteinima i manje od 20% potreba za [[mineral]]ima i [[vitamin]]ima. Istraživanja genetičke [[biofortifikacija|biofortifikacije]] kasave, uz upotrebu gena [[alge|algi]] (poput ''[[Chlamydomonas reinhardtii]]'') i [[biljke]] ''[[Arabidopsis thaliana]]'', uspješno su rezultirala povećanom efikasnošću, kao i povišenim koncentracijama proteina i [[mikronutrijent]]a – posebno [[željezo|željeza]] i [[cink]]a, te [[vitamin A|vitamina A]] i [[vitamin E|E]]. Genetički modifikovana [[kasava]], poznata kao BioCassava, koja je trenutno u fazi razvoja, nudi povećan sadržaj proteina i drugih [[nutrijent|nutrijenata]].<ref name=":5">{{cite journal | vauthors = Sayre R, Beeching JR, Cahoon EB, Egesi C, Fauquet C, Fellman J, Fregene M, Gruissem W, Mallowa S, Manary M, Maziya-Dixon B, Mbanaso A, Schachtman DP, Siritunga D, Taylor N, Vanderschuren H, Zhang P | display-authors = 6 | title = The BioCassava plus program: biofortification of cassava for sub-Saharan Africa | journal = Annual Review of Plant Biology | volume = 62 | pages = 251–72 | year = 2011 | issue = 1 | pmid = 21526968 | doi = 10.1146/annurev-arplant-042110-103751 | bibcode = 2011AnRPB..62..251S }}</ref> ==== Smanjenje toksičnosti ==== BioCassava je također pokazala smanjenje nivoa toksičnih cijanogenih [[glikozid]]a i otpornost na virusna oboljenja.<ref name=":5"/> Ministarstvo poljoprivrede SAD-a (USDA), u novembru 2014. godine, odobrilo je sortu krompira koja je otporna na stvaranje modrica i pri prženju proizvodi manje [[akrilamid]]a.<ref name="NYTsimplot"/><ref name="FR_2013"/> Pri tome nisu korišteni geni [[vrsta]] koje ne pripadaju krompiru. Ovo svojstvo je uvedeno kod sorti Russet Burbank, Ranger Russet i Atlantic.<ref name="NYTsimplot"/> Jedna [[sorta (botanika)|sorta]] [[pamuk]]a genetički je modifikovana kako bi se iz njenog sjemena uklonio toksin gosipol, čime je sjeme postalo sigurno za ljudsku ishranu. [[Toksin]] ostaje prisutan u drugim dijelovima biljke radi zaštite od štetočina.<ref>{{Cite news |last=Charles |first=Dan |date=17. 10. 2018 |title=Not Just For Cows Anymore: New Cottonseed Is Safe For People To Eat |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2018/10/17/658221327/not-just-for-cows-anymore-new-cottonseed-is-safe-for-people-to-eat |access-date=2. 11. 2025 |work=NPR |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Waltz |first=Emily |date=2018 |title=First edible cottonseed go-ahead |url=https://www.nature.com/articles/nbt1218-1126 |journal=Nature Biotechnology |language=en |volume=36 |issue=12 |pages=1126 |doi=10.1038/nbt1218-1126 |pmid=30520870 |issn=1087-0156|url-access=subscription }}</ref> ===Otpornost na stres=== [[Biljke]] su konstruirane da toleriraju nebiološke [[otpornost na stres|stresore]], kao što su [[suša]],<ref name="NYTsimplot" /><ref name="FR_2013" /><ref>{{cite report | vauthors = Paarlburg RD | title = Maize in Africa, Anticipating Regulatory Hurdles | work = International Life Sciences Institute | date = januar 2011 | url = http://www.ilsi.org/Documents/2011%20AM%20Presentations/CERAPaarlberg.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20141222081325/http://www.ilsi.org/Documents/2011%20AM%20Presentations/CERAPaarlberg.pdf | archive-date=22. 12. 2014 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.gmo-compass.org/eng/news/371.docu.html | title = Australia continues to test drought-resistant GM wheat | archive-url = https://web.archive.org/web/20120316221209/http://www.gmo-compass.org/eng/news/371.docu.html | archive-date = 16. 3. 2012 | work = GMO Compass | date = 16. 7. 2008 | access-date = 25. 4. 2011 }}</ref> [[mraz]],<ref>{{cite web | author = Staff | date = 14. 5. 2011 | url = http://www.gmo-compass.org/eng/news/512.usa_usda_allows_large_scale_gm_eucalyptus_trial.html | title = USA: USDA allows large-scale GM eucalyptus trial | archive-url = https://web.archive.org/web/20121026195223/http://www.gmo-compass.org/eng/news/512.usa_usda_allows_large_scale_gm_eucalyptus_trial.html | archive-date=26. 10. 2012 | work = GMO Compass | access-date = 29. 9. 2011 }}</ref> i visok [[salinitet]] tla.<ref name="banjara"/> Godine 2011. kukuruz DroughtGard kompanije Monsanto postao je prva genetički modificirana kultura otporna na sušu koja je dobila odobrenje za plasman na tržište [[SAD]]-a.<ref name="pmid24067764">{{cite journal | vauthors = Eisenstein M | s2cid = 4464117 | title = Plant breeding: Discovery in a dry spell | journal = [[Nature]] | volume = 501 | issue = 7468 | pages = S7–9 | date = septembar 2013 | pmid = 24067764 | doi = 10.1038/501S7a | bibcode = 2013Natur.501S...7E | doi-access = free }}</ref> Tolerancija na sušu kod [[GMO|genetički modificiranih biljaka]] postiže se unošenjem gena koji reguliraju fiziološke i biohemijske odgovore na vodni stres. Čest primjer je uvođenje [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] iz porodice HD-Zip I, prvobitno izoliranih iz biljaka otpornih na sušu, poput [[suncokret]]a (''Helianthus''). Ovi regulatorni geni djeluju tako što povećavaju ekspresiju proteina uključenih u antioksidacijsku odbranu, održavanje integriteta ćelija i poboljšanje efikasnosti iskorištavanja vode, omogućavajući biljci da preživi periode nedostatka vode uz manji uticaj na rast i produktivnost.<ref>{{Cite journal |last1=González |first1=Fernanda Gabriela |last2=Capella |first2=Matías |last3=Ribichich |first3=Karina Fabiana |last4=Curín |first4=Facundo |last5=Giacomelli |first5=Jorge Ignacio |last6=Ayala |first6=Francisco |last7=Watson |first7=Gerónimo |last8=Otegui |first8=María Elena |last9=Chan |first9=Raquel Lía |date=11. 3. 2019 |title=Field-grown transgenic wheat expressing the sunflower gene HaHB4 significantly outyields the wild type |url=https://academic.oup.com/jxb/article/70/5/1669/5307521 |journal=Journal of Experimental Botany |language=en |volume=70 |issue=5 |pages=1669–1681 |doi=10.1093/jxb/erz037 |issn=0022-0957 |pmc=6411379 |pmid=30726944}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ribichich |first1=Karina F |last2=Chiozza |first2=Mariana |last3=Ávalos-Britez |first3=Selva |last4=Cabello |first4=Julieta V |last5=Arce |first5=Augustin L |last6=Watson |first6=Geronimo |last7=Arias |first7=Claudia |last8=Portapila |first8=Margarita |last9=Trucco |first9=Federico |last10=Otegui |first10=Maria E |last11=Chan |first11=Raquel L |date=30. 5. 2020 |editor-last=Raines |editor-first=Christine |title=Successful field performance in warm and dry environments of soybean expressing the sunflower transcription factor HB4 |url=https://academic.oup.com/jxb/article/71/10/3142/5788192 |journal=[[Journal of Experimental Botany]] |language=en |volume=71 |issue=10 |pages=3142–3156 |doi=10.1093/jxb/eraa064 |issn=0022-0957 |pmc=7260725 |pmid=32140724}}</ref> Još jedan mogući mehanizam otpornosti na sušu ostvaruje se modifikacijom biljnih gena odgovornih za proces poznat kao [[metabolizam kiselina kod biljaka porodice ''Crassulaceae'']] (CAM), koji biljkama omogućava preživljavanje uprkos nedostatku vode. Ovo predstavlja obećavajući pristup za kulture koje zahtijevaju velike količine vode – poput riže, pšenice, soje i topole – u cilju ubrzavanja njihove prilagodbe na uslove ograničene dostupnosti vode.<ref>{{cite web | vauthors = Gabbatiss J | date = 4. 12. 2017 | url = https://www.independent.co.uk/news/science/drought-resistant-crops-plants-genetic-engineering-a8091816.html | title = Scientists aim to develop drought-resistant crops using genetic engineering | work = Independent }}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Liang C | chapter = Genetically modified crops with drought tolerance: achievements, challenges, and perspectives. | title = Drought Stress Tolerance in Plants | volume = 2 | date = 2016 | pages = 531–547 | publisher = Springer | location = Cham. | isbn = 978-3-319-32421-0 | chapter-url = https://www.researchgate.net/publication/307873609 }}</ref> Nekoliko mehanizama tolerancije na slanost identificirano je kod usjeva otpornih na [[soli]]. Naprimjer, [[riža]], [[uljana repica]] i [[pradajz]] genetički su modificirani kako bi se povećala njihova tolerancija na stres uzrokovan solju.<ref>{{cite web | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/pocketk/31/default.asp | issue = Pocket K No. 31 | title = Biotechnology with Salinity for Coping in Problem Soils | publisher = International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA) }}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Sawahel W | date = 22. 7. 2009 | url = https://www.scidev.net/global/biotechnology/news/genetic-change-could-make-crops-thrive-on-salty-so.html | title = Genetic change could make crops thrive on salty soils | work = SciDev.Net }}</ref> === Herbicidi === ==== Glifosat ==== Najrasprostranjenija GM osobina je tolerancija na [[herbicid]]e,<ref>{{Cite web |last=ISAAA |title=ISAAA Brief 55-2019: Executive Summary |url=https://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/55/executivesummary/default.asp |access-date=29. 9. 2023 |website=www.isaaa.org}}</ref> gdje je tolerancija na [[glifosat]] najčešća.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Jerry M |date=20. 1. 2014 |title=Current state of herbicides in herbicide-resistant crops |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ps.3727 |journal=Pest Management Science |language=en |volume=70 |issue=9 |pages=1351–1357 |doi=10.1002/ps.3727 |pmid=24446395 |issn=1526-498X|url-access=subscription }}</ref> [[Glifosat]] (aktivni sastojak herbicida Roundup i drugih sličnih proizvoda) uništava biljke, ometanjem [[šikimatni put|šikimatnog puta]], koji je ključan za sintezu [[aromatska aminokiselina|aromatskih aminokiselina]] – [[fenilalanin]]a, [[tirozin]]a i [[triptofan]]a. Šikimatni put ne postoji kod životinja; one aromatske aminokiseline unose putem ishrane. Preciznije, glifosat inhibira enzim [[EPSP-sintaza|5-enolpiruvilšikimat-3-fosfat sintaza]] (EPSPS). Ovo svojstvo je razvijeno jer su herbicidi koji su se u to vrijeme koristili za usjeve [[žitarica]] i [[trave|trava]] bili veoma toksični i neefikasni protiv uskolisnih korova. Stoga bi razvoj usjeva otpornih na tretiranje glifosatom smanjio rizike po životnu sredinu i zdravlje, a farmerima pružio i konkurentsku prednost.<ref name="agbioforum1999">{{cite journal | vauthors = Carpenter J, Gianessi L | year = 1999 | title = Herbicide tolerant soybeans: Why growers are adopting Roundup Ready varieties | url = http://agbioforum.org/v2n2/v2n2a02-carpenter.htm | journal = AgBioForum | volume = 2 | issue = 2 | pages = 65–72 | access-date = 7. 12. 2013 | archive-date = 19. 11. 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121119133446/http://www.agbioforum.org/v2n2/v2n2a02-carpenter.htm }}</ref> Neki mikroorganizmi posjeduju verziju enzima EPSPS koja je otporna na inhibiciju glifosfatom. Jedna od njih izolovana je iz soja ''[[Agrobacterium]]'' CP4 (CP4 EPSPS), koji je bio otporan na glifosfat.<ref>{{cite journal | vauthors = Heck GR, Armstrong CL, Astwood JD, Behr CF, Bookout JT, Brown SM, Cavato TA, DeBoer DL, Deng MY, George C, Hillyard JR | display-authors = 6 | title = Development and Characterization of a CP4 EPSPS-Based, Glyphosate-Tolerant Corn Event | journal = Crop Sci. | volume = 45 | pages = 329–39 | date = 1. 1. 2005 | doi = 10.2135/cropsci2005.0329 | url = http://crop.scijournals.org/cgi/content/full/45/1/329 | format = Free full text | issue = 1 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090822080820/http://crop.scijournals.org/cgi/content/full/45/1/329 | archive-date = 22. 8. 2009 | url-access = subscription }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Funke T, Han H, Healy-Fried ML, Fischer M, Schönbrunn E | title = Molecular basis for the herbicide resistance of Roundup Ready crops | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 103 | issue = 35 | pages = 13010–5 | date = august 2006 | pmid = 16916934 | pmc = 1559744 | doi = 10.1073/pnas.0603638103 | bibcode = 2006PNAS..10313010F | doi-access = free }}</ref> Gen CP4 EPSPS je genetički modifikovan radi ekspresije u biljkama spajanjem njegovog 5'-kraja sa [[tranzitni peptid|tranzitnim peptidom]] [[hloroplast]]a, izvedenim iz EPSPS-a petunije. Ovaj tranzitni peptid je odabran jer je prethodno pokazao sposobnost usmjeravanja bakterijskog EPSPS-a u hloroplaste drugih biljaka. Gen CP4 EPSPS kloniran je i unesen u soju. [[Plazmid]] korišten za unošenje gena u soju bio je PV-GMGTO4. Sadržavao je tri bakterijska gena: dva gena CP4 EPSPS i gen koji kodira beta-glukuronidazu (GUS) iz bakterije ''[[Escherichia coli]]'', a koji je služio kao marker. DNK je unesena u soju metodom ubrzavanja čestica (tzv. "genskim pištoljem"). Za transformaciju je korištena sorta soje A54O3. ==== Bromoksinil ==== Biljke duhana su genetički modifikovane tako da budu otporne na herbicid [[bromoksinil]].<ref name="Debora MacKenzie">{{cite journal|title=Transgenic tobacco is European first|date=18. 6. 1994| vauthors = MacKenzie D |url=https://www.newscientist.com/article/mg14219301.100-transgenic-tobacco-is-european-first.html|journal=New Scientist}}</ref> ==== Glufosinat ==== Također su komercijalizirane kulture otporne na herbicid [[glufosinat]].<ref>{{cite book | vauthors = Gianessi LP, Silvers CS, Sankula S, Carpenter JE | title = Plant biotechnology: current and potential impact for improving pest management in US agriculture: an analysis of 40 case studies.| publisher = National Center for Food and Agricultural Policy | location = Washington, DC | date = juni 2002 | url = http://www.massey.ac.nz/~ychisti/Plantbio.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303233648/http://www.massey.ac.nz/~ychisti/Plantbio.pdf | archive-date=3. 3. 2016 }}</ref> U toku je razvoj usjeva genetički modifikovanih za otpornost na više herbicida – kako bi se poljoprivrednicima omogućila upotreba kombinacije dvije, tri ili četiri različite hemikalije – radi suzbijanja sve veće otpornosti na herbicide.<ref>{{cite web | vauthors = Kasey J | date = 8. 9. 2011 | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-09-08/attack-of-the-superweed | title = Attack of the Superweed | work = Bloomberg Businessweek }}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Ganchiff M | work = Midwest Wine Press | date = 24. 8. 2013 | url = http://midwestwinepress.com/2013/08/24/new-herbicide-resistant-row-crops-seeking-approval/ | title = New Herbicide Resistant Crops Being Considered By USDA }}</ref> Modifikacija se postiže unošenjem gena „pat” ili „bar”, odgovornog za sintezu enzima fosfinotricin-acetiltransferaze (PAT), koji pretvara L-fosfinotricin (glufosinat) u netoksične proizvode, putem [[acetilacija|acetilacije]] [[amin (hemija)|amino-grupe]], čime se inaktivira aktivna tvar i biljci osigurava tolerancija na herbicid.<ref>{{Cite journal |last1=Cui |first1=Ying |last2=Liu |first2=Ziduo |last3=Li |first3=Yue |last4=Zhou |first4=Fei |last5=Chen |first5=Hao |last6=Lin |first6=Yongjun |date=16. 2. 2016 |title=Application of a novel phosphinothricin N-acetyltransferase (RePAT) gene in developing glufosinate-resistant rice |journal=[[Scientific Reports]] |language=en |volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/srep21259 |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=4754654 |pmid=26879398 |bibcode=2016NatSR...621259C }}</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last1=Takano |first1=Hudson K |last2=Dayan |first2=Franck E |date=2020 |title=Glufosinate-ammonium: a review of the current state of knowledge |url=https://scijournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ps.5965 |journal=Pest Management Science |language=en |volume=76 |issue=12 |pages=3911–3925 |doi=10.1002/ps.5965 |pmid=32578317 |issn=1526-498X|url-access=subscription }}</ref> Geni „bar” i „pat” izolovani su iz bakterija ''[[Streptomyces hygroscopicus]]'' i ''[[Streptomyces viridochromogenes]]'' 1987., odnosno 1988. godine.<ref>{{Cite journal |last1=Xu |first1=Shixiao |last2=He |first2=Lingxiao |last3=Sun |first3=Jutao |last4=Zhang |first4=Zhiqiang |last5=Yang |first5=Tiezhao |last6=Xue |first6=Gang |last7=Ding |first7=Yongle |date=22. 7. 2022 |title=Structural characterization of phosphinothricin N -acetyltransferase ( RePAT ) and the glufosinate-resistant analysis for site-directed mutagenesis of RePAT in Arabidopsis thaliana |url=https://awsjournal.org/article/structural-characterization-of-phosphinothricin-n-acetyltransferase-repat-and-the-glufosinate-resistant-analysis-for-site-directed-mutagenesis-of-repat-in-arabidopsis-thaliana/ |journal=Advances in Weed Science |language=en |volume=40 |doi=10.51694/AdvWeedSci/2022;40:00010 |issn=2675-9462 |doi-access=free}}</ref> Zabilježene su i druge metode za postizanje otpornosti na glufosinat, ali su se do danas u komercijalnom razvoju usjeva otpornih na ovaj herbicid koristili samo geni „pat” ili „bar”.<ref name=":4" /> ==== 2,4-D ==== Američka agencija za zaštitu okoliša (EPA) je u oktobru 2014. godine registrovala kukuruz „Enlist Duo” kompanije Dow – genetički modifikovan tako da bude otporan i na glifosat i na 2,4-D – u šest saveznih država [[SAD]]-a.<ref name=ISAAAaad1>{{cite web | work = ISAAA GM Approval Database | url = http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/gene/default.asp?GeneID=88&Gene=aad-1 | title = Gene list: aad1 | access-date = 27. 2. 2015 }}</ref><ref>{{cite web | title = EPA Announces Final Decision to Register Enlist Duo, Herbicide Containing 2, 4-D and Glyphosate/Risk assessment ensures protection of human health, including infants, children | work = EPA Press Release | date = 15. 10. 2014 | url = http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/bd4379a92ceceeac8525735900400c27/72fde554930f3f6985257d7200591180!OpenDocument | archive-url = https://20150227132207/http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/bd4379a92ceceeac8525735900400c27/72fde554930f3f6985257d7200591180!OpenDocument | archive-date = 27. 2. 2015 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.epa.gov/ingredients-used-pesticide-products/registration-enlist-one-and-enlist-duo | title = EPA Documents: Registration of Enlist Duo | date = 18. 9. 2014 | access-date = 27. 2. 2015 | archive-date = 16. 12. 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211216074048/https://www.epa.gov/ingredients-used-pesticide-products/registration-enlist-duo | url-status = live }}</ref> Unošenje bakterijskog gena za arioksi-alkanoat dioksigenazu (''aad1'') čini [[kukuruz]] otpornim na 2,4-D.<ref name=ISAAAaad1/><ref>{{cite journal | vauthors = Peterson MA, Shan G, Walsh TA, Wright TR | title = Utility of Aryloxyalkanoate Dioxygenase Transgenes for Development of New Herbicide Resistant Crop Technologies. | journal = Information Systems for Biotechnology | date = maj 2011 | url = http://www.isb.vt.edu/news/2011/May/Aryloxyalkanoate-Dioxygenase-Transgenes.pdf }}</ref> The USDA had approved maize and soybeans with the mutation in September 2014.<ref>{{cite web | vauthors = Schultz C | work = The Smithsonian.com | date = 25. 9. 2014 | url = http://www.smithsonianmag.com/smart-news/usda-approved-new-gm-crop-deal-problem-created-old-gm-crops-180952850/?no-ist | title = The USDA Approved a New GM Crop to Deal With Problems Created by the Old GM Crops }}</ref> ==== Dikamba ==== Monsanto je zatražio odobrenje za soj s kombinovanim [[osobina]]ma koji je otporan i na glifosat i na [[dikamba|dikambu]]. Zahtjev uključuje planove za sprečavanje [[pestcidini drift|herbicidni drift]] na druge usjeve.<ref name="Johnson_2012">{{cite web | vauthors = Johnson WG, Hallett SG, Legleiter TR, Whitford F, Weller SC, Bordelon BP, Lerner BR | display-authors = 6 |title = 2,4-D- and Dicamba-tolerant Crops – Some Facts to Consider|date = novembar 2012 |url = https://www.extension.purdue.edu/extmedia/ID/ID-453-W.pdf|access-date =3. 10. 2016|website = Purdue University Extension}}</ref> Značajna šteta na drugim neotpornim usjevima nastala je od formulacija dikambe namijenjenih smanjenju [[evaporacija|isparavanja]] drifta prilikom prskanja po otpornoj soji u 2017.<ref>{{cite web|url=https://cen.acs.org/articles/95/i33/Widespread-crop-damage-dicamba-herbicide.html|title=Widespread crop damage from dicamba herbicide fuels controversy - August 21, 2017 Issue - Vol. 95 Issue 33 - Chemical & Engineering News| vauthors = Bomgardner MM |website=cen.acs.org |date=21. 1. 2025 }}</ref> Na deklaracijama novijih formulacija dikambe navodi se da se ne smije vršiti prskanje kada prosječna brzina vjetra prelazi 10 – 15&nbsp;km/h (kako bi se izbjegao drift čestica), kada je prosječna brzina vjetra manja od 3&nbsp;km/h (kako bi se izbjegle temperaturne inverzije), te kada se za naredni dan prognoziraju [[kiša]] ili visoke temperature. Međutim, takvi uslovi se obično javljaju samo tokom juna i jula, i to u trajanju od svega nekoliko sati.<ref>{{cite web|title=Iowa Soybeans: Dicamba – How Many Hours Were Available to Spray in 2017?|url=http://agfax.com/2017/09/19/iowa-soybeans-dicamba-how-many-hours-were-available-to-spray-in-2017/|website=AgFax|access-date=1. 10. 2017|date=19. 9. 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Pest & Crop Newsletter|url=https://extension.entm.purdue.edu/pestcrop/2017/Issue23/|website=extension.entm.purdue.edu|publisher=Purdue Cooperative Extension Service|access-date=1. 10. 2017|language=en}}</ref> === Otpornost na štetočine === ==== Insekti ==== [[Duhan]], [[kukuruz]], [[riža]] i neke druge kulture genetički su modifikovani tako da eksprimiraju gene koji kodiraju insekticidne proteine [[bakterije]] ''[[Bacillus thuringiensis]]''. (Bt).<ref name="news.google.co.uk">{{cite web | url = https://news.google.com/newspapers?id=A0YyAAAAIBAJ&pg=4631,1776980&dq=bacillus+thuringiensis+potato+1996+approved&hl= | title = Genetically Altered Potato Ok'd For Crops] | work = Lawrence Journal-World | date = 6. 5. 1995 }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Vaeck M, Reynaerts A, Höfte H, Jansens S, De Beuckeleer M, Dean C, Zabeau M, Van Montagu M, Leemans J | display-authors = 6 | s2cid = 4310501| title = Transgenic plants protected from insect attack| journal = Nature| volume = 328| issue = 6125| pages = 33–37| year = 1987| doi = 10.1038/328033a0|bibcode = 1987Natur.328...33V }}</ref> Procjenjuje se da je uvođenje Bt usjeva u periodu između 1996. i 2005. godine smanjilo ukupnu količinu aktivnih tvari insekticida korištenih u Sjedinjenim Američkim Državama za više od 100 hiljada tona. To predstavlja smanjenje upotrebe insekticida od 19,4%.<ref>{{cite web|url = https://www.ars.usda.gov/ARSUserFiles/4056/naranjoetal.btbook2008.pdf|title = The Present and Future Role of Insect-Resistant Genetically Modified Cotton in IPM|date = 22. 4. 2008|access-date = 3. 12. 2015|website = USDA.gov|publisher = United States department of agriculture| vauthors = Naranjo S }}</ref> Krajem 1990-ih, [[genetički modificirani krompir]] otporan na krompirovu zlaticu povučen je iz upotrebe jer su ga veliki kupci odbacili, strahujući od protivljenja potrošača.<ref name="NYTsimplot"/> ==== Virusi ==== Biljni virusi uzrokuju oko polovinu biljnih bolesti koje se pojavljuju širom svijeta, kao i procijenjenih 10–15% gubitaka u prinosima usjeva.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Voloudakis |first1=Andreas E. |last2=Kaldis |first2=Athanasios |last3=Patil |first3=Basavaprabhu L. |date=29. 9. 2022 |title=RNA-Based Vaccination of Plants for Control of Viruses |journal=Annual Review of Virology |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=521–548 |doi=10.1146/annurev-virology-091919-073708 |issn=2327-056X|doi-access=free |pmid=36173698 }}</ref> Papaja, krompir i tikve genetički su modifikovani tako da budu otporni na virusne [[patogen]]e, kao što je [[virus mozaika krastavca]], koji – uprkos svom nazivu – zaražava širok spektar biljaka.<ref name=":1" /><ref>{{cite book |author=National Academy of Sciences |title=Transgenic Plants and World Agriculture |publisher=National Academy Press |location=Washington |year=2001 }}</ref> [[Papaja|Papaje]] otporne na viruse razvijene su kao odgovor na epidemiju virusa prstenaste pjegavosti papaje (PRV) na [[Havaji]]ma krajem 1990-ih. One sadrže [[DNK]] virusa PRV.<ref name="mhhe">{{cite web | vauthors = Kipp E | work = Botany Global Issues Map | date = februar 2000 | url = http://www.mhhe.com/biosci/pae/botany/botany_map/articles/article_03.html | title = Genetically Altered Papayas Save the Harvest | archive-url = https://web.archive.org/web/20041213195013/http://www.mhhe.com/biosci/pae/botany/botany_map/articles/article_03.html | archive-date = 13. 12. 2004 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hawaiipapaya.com/rainbow.htm |title=The Rainbow Papaya Story |publisher=Hawaii Papaya Industry Association |date=2006 |access-date=27. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107073644/http://www.hawaiipapaya.com/rainbow.htm |archive-date=7. 1. 2015 }}</ref> By 2010, 80% of Hawaiian papaya plants were genetically modified.<ref>{{cite web | vauthors = Ronald P, McWilliams J | work = The New York Times | date = 14. 5. 2010 | url = https://www.nytimes.com/2010/05/15/opinion/15ronald.html?_r=0 | title = Genetically Engineered Distortions }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.harc-hspa.com/publications/TF5.pdf |publisher=Hawaii Agriculture Research Center |date=oktobar 2000 |title=Production Of UH Sunup Transgenic Papaya Seed In Hawaii | vauthors = Wenslaff TF, Osgood RB |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331180723/http://www.harc-hspa.com/publications/TF5.pdf |archive-date=31. 3. 2012 }}</ref> [[Krompir]] je 1998. godine genetički modificiran radi otpornosti na virus uvijenosti lišća krumpira i virus Y krompira. Slaba prodaja dovela je do njegovog povlačenja s tržišta nakon tri godine.<ref>{{cite web|url = https://scholarworks.iupui.edu/bitstream/handle/1805/813/GE%20plant%20virus%20resistance.pdf|title = Genetically Engineered Foods - Plant Virus Resistance|date = 2002|access-date =3. 10. 2016|website = Cornell Cooperative Extension|publisher = Cornell University}}</ref> Razvoj žutih tikvi otpornih prvo na dva, a potom i na tri virusa, započeo je 1990-ih godina. Riječ je o virusima žutog mozaika [[lubenica]], [[krastavac]]a i [[tikvica]]. [[Tikva]] je bila druga genetički modifikovana kultura koju su odobrili američki regulatori. To svojstvo je kasnije uvedeno i kod tikvica.<ref>{{cite web|url = http://ucbiotech.org/answer.php?question=15|title = How Many Foods Are Genetically Engineered?|date = 16. 2. 2012|access-date =3. 10. 2016|publisher =University of California}}</ref> Posljednjih godina razvijene su mnoge sorte kukuruza radi suzbijanja širenja virusa patuljaste mozaičnosti kukuruza (''Maize dwarf mosaic virus'') – skupog virusa koji uzrokuje zaostajanje u rastu, a čiji su rezervoar divlji sirak (''Johnson grass'') i koji prenose lisne uši. Ove sorte komercijalno su dostupne, iako otpornost nije standardna karakteristika svih varijanti genetički modificiranog kukuruza.<ref>{{cite web|url = http://ejbiotechnology.ucv.cl/feedback/proceedings/01/abstracts.html|title = Genetic Engineering for Maize Improvement in China|date = 2009|access-date = 1. 12. 2015|website = Electronic Journal of Biotechnology| vauthors = Wang GY }}</ref> ===Nusproizvodi=== ====Lijekovi==== Godine 2012. FDA je odobrila prvi farmaceutski proizvod dobijen iz biljaka – lijek za [[Gaucherova bolest|Gaucherovu bolest]].<ref>{{cite web | vauthors = Weinreb G, Yeshayahou K | work = Globes | date = 2. 5. 2012 | url = http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000745325&fid=1725 | title = FDA approves Protalix Gaucher treatment | archive-url = https://web.archive.org/web/20130529030847/http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000745325&fid=1725 | archive-date = 29. 5. 2013 }}</ref> Biljke duhana modificirane su da proizvode terapeutska [[antitijela]].<ref>{{cite web | vauthors = Jha A | date = 14. 8. 2012 | url = https://www.theguardian.com/technology/2011/aug/14/julian-ma-pharming-tobacco-hiv | title = Julian Ma: I'm growing antibodies in tobacco plants to help prevent HIV | work = The Guardian | access-date = 12. 3. 2012 }}</ref> ====Biogorivo==== [[Alge]] su u fazi razvoja za upotrebu u [[biogorivo|biogorivima]].<ref>{{cite web | vauthors = Carrington D | date = 19. 1. 2012 | url = https://www.theguardian.com/environment/2012/jan/19/gm-microbe-seaweed-biofuels | title = GM microbe breakthrough paves way for large-scale seaweed farming for biofuels | work = The Guardian | access-date = 12. 3. 2012 }}</ref> Fokus na masovnu proizvodnju biogoriva iz mikroalgi pomjerio se ka njihovoj modifikaciji radi povećanja proizvodnje lipida, no rezultati će se vidjeti tek za nekoliko godina zbog visokih troškova procesa ekstrakcije tih [[lipidi|lipida]].<ref>{{Cite journal |author=Prabin Kumar Sharma |author2=Manalisha Saharia |author3=Richa Srivstava |author4=Sanjeev Kumar |author5=Lingaraj Sahoo |date=21. 11. 2018|title=Tailoring Microalgae for Efficient Biofuel Production|journal=Frontiers in Marine Science|volume=5|doi=10.3389/fmars.2018.00382|doi-access=free |bibcode=2018FrMaS...5..382S }}</ref> Istraživači u [[Singapur]]u radili su na genetički modifikovanoj jatrofi radi proizvodnje biogoriva.<ref>{{cite web|url=http://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default.asp?ID=9597|title=Singapore Biodiesel Company Develops GM Jatropha- Crop Biotech Update |website=www.isaaa.org}}</ref> [[Syngenta]] ima odobrenje USDA za prodaju kukuruznog žiga Enogen koji je genetički modificiran kako bi se njegov škrob pretvorio u šećer za [[etanol]].<ref>{{cite web | vauthors = Lochhead C | work = The San Francisco Chronicle | date = 30. 4. 2012 | url = http://www.sfgate.com/science/article/Genetically-modified-crops-results-raise-concern-3520087.php | title = Genetically modified crops' results raise concern }}</ref> Neka stabla su genetički modifikovana tako da sadrže manje lignina ili da proizvode lignin sa hemijski labilnim vezama. [[Lignin]] predstavlja ključni ograničavajući faktor pri upotrebi drveta za proizvodnju bioetanola, jer ograničava dostupnost [[celulozha|celuloznih]] [[mikrofibrila]] za [[depolimerizacija|depolimerizaciju]] pomoću [[enzim]]a.<ref>{{cite web | date = 2013 | url = http://www.vib.be/en/research/scientists/pages/wout-boerjan-lab.aspx | title = Wout Boerjan Lab | publisher = VIB (Flemish Institute for Biotechnology) Gent | access-date = 27. 4. 2013 | archive-date = 28. 5. 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130528122325/http://www.vib.be/en/research/scientists/Pages/Wout-Boerjan-Lab.aspx }}</ref> Pored primjene kod drveća, hemijski labilne veze lignina veoma su korisne i za žitarice, kao što je kukuruz.<ref name="pmid28469705">{{cite journal | vauthors = Smith RA, Cass CL, Mazaheri M, Sekhon RS, Heckwolf M, Kaeppler H, de Leon N, Mansfield SD, Kaeppler SM, Sedbrook JC, Karlen SD, Ralph J | title = Suppression of CINNAMOYL-CoA REDUCTASE increases the level of monolignol ferulates incorporated into maize lignins | journal = Biotechnology for Biofuels | volume = 10 | date = 2017 | issue = 1 | pmid = 28469705 | pmc = 5414125 | doi = 10.1186/s13068-017-0793-1 | doi-access = free | bibcode = 2017BB.....10..109S }}</ref><ref name="pmid24700858">{{cite journal | vauthors = Wilkerson CG, Mansfield SD, Lu F, Withers S, Park JY, Karlen SD, Gonzales-Vigil E, Padmakshan D, Unda F, Rencoret J, Ralph J | s2cid = 25429319 | title = Monolignol ferulate transferase introduces chemically labile linkages into the lignin backbone | journal = [[Science]] | volume = 344 | issue = 6179 | pages = 90–3 | date = april 2014 | pmid = 24700858 | doi = 10.1126/science.1250161 | bibcode = 2014Sci...344...90W | hdl = 10261/95743 | hdl-access = free }}*{{cite magazine |author=Hal Hodson |date=3. 4. 2014 |title=Redesigned crops could produce far more fuel |magazine=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/dn25354-redesigned-crops-could-produce-far-more-fuel/ |url-access=registration}}</ref> ====Materijali==== Kompanije i laboratorije rade na biljkama koje se mogu koristiti za proizvodnju [[bioplastika]].<ref>{{cite journal | vauthors = van Beilen JB, Poirier Y | title = Production of renewable polymers from crop plants | journal = The Plant Journal | volume = 54 | issue = 4 | pages = 684–701 | date = maj 2008 | pmid = 18476872 | doi = 10.1111/j.1365-313x.2008.03431.x | doi-access = free | bibcode = 2008PlJ....54..684V }}</ref> Razvijen je i krompir koji proizvodi industrijski koristan skrob.<ref name="PotatoPro">{{cite news|title=The History and Future of GM Potatoes|url=http://www.potatopro.com/newsletters/20100310.htm|newspaper=PotatoPro Newsletter|date=10. 3. 2010|access-date=31. 8. 2012|archive-date=12. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012033805/http://www.potatopro.com/newsletters/20100310.htm}}</ref> [[Uljarice]] mogu se modifikovati radi proizvodnje [[masne kiseline|masnih kiselina]] za [[deterdžent]]e, alternativna goriva i petrohemikalije. ====Sredstva za suzbijanje štetočina koja nisu pesticidi==== Pored gore spomenute modifikovane uljarice, ''[[Camelina sativa]]'' takođe je modifikovana za proizvodnju [[feromon]]a vrste ''[[Helicoverpa armigera]]'', a u toku je i razvoj varijante za vrstu ''[[Spodoptera frugiperda]]''. Feromoni za ''H. armigera'' testirani su i pokazali su se efikasnim.<ref name="Cornell-Alliance-Sci">{{cite web | vauthors = Conrow J | title=GM plant grows insect sex pheromones as alternative to crop pesticides | website=Alliance for Science | date=14. 1. 2021 | url=https://allianceforscience.cornell.edu/blog/2021/01/gm-plant-grows-insect-sex-pheromones-as-alternative-to-crop-pesticides/ | access-date=17. 7. 2021}}</ref> ===Bioremedijacija=== Naučnici sa Univerziteta u Yorku razvili su korov (''[[Arabidopsis thaliana]]'') koji sadrži gene bakterija koje bi mogle čistiti zagađivače tla [[TNT (eksploziv)|TNT]] i [[RDX]]-eksplozivom u 2011.<ref>{{cite news | vauthors = Strange A | date = 20. 9. 2011 | url = http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2011/0913/1224304027463.html | title = Scientists engineer plants to eat toxic pollution | newspaper = The Irish Times | access-date = 20. 9. 2011 }}</ref> Procjenjuje se da je 16 miliona hektara u SAD-u (1,5% ukupne površine) kontaminirano TNT-om i RDX-om. Međutim, ''A. thaliana'' nije bila dovoljno otporna za upotrebu na vojnim poligonima za testiranje.<ref name="Growing a grass that loves bombs">{{cite web | vauthors = Chard A | date = 2011 | url = http://www.britishscienceassociation.org/web/News/FestivalNews/Growingagrassthatlovesbombs.htm | title = Growing a grass that loves bombs | work = The British Science Association | access-date = 20. 9. 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120724222425/http://www.britishscienceassociation.org/web/News/FestivalNews/Growingagrassthatlovesbombs.htm | archive-date = 24. 7. 2012 }}</ref> Izmjene iz 2016. godine uključivale su ''[[Panicum virgatum]]'' (proso-trava) i ''[[Agrostis stolonifera]]'' (rosulja).<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2016/11/161122182355.htm|title=New grasses neutralize toxic pollution from bombs, explosives, and munitions| vauthors = Langston J |date=22. 11. 2016|website=ScienceDaily|access-date=30. 11. 2016}}</ref> Genetički modificirane biljke su korištene za [[bioremedijacija|bioremedijaciju]] kontaminiranog tla. [[Živa (element)|Živa]], [[selen]] i organski zagađivači poput [[polihlorirani bifenil|polihloriranih bifenila]] (PCB).<ref name="Growing a grass that loves bombs"/><ref>{{cite journal | vauthors = Meagher RB | title = Phytoremediation of toxic elemental and organic pollutants | journal = Current Opinion in Plant Biology | volume = 3 | issue = 2 | pages = 153–62 | date = april 2000 | pmid = 10712958 | doi = 10.1016/S1369-5266(99)00054-0 | bibcode = 2000COPB....3..153M }}</ref> Morska okruženja su posebno osjetljiva jer se zagađenje poput izlijevanja [[nafta|nafte]] ne može ograničiti. Pored antropogenog zagađenja, milioni tona nafte svake godine dospijevaju u morsku sredinu putem prirodnog curenja. Uprkos njenoj toksičnosti, značajan dio nafte koja dospije u morske sisteme biva uklonjen zahvaljujući aktivnostima mikrobnih zajednica koje razgrađuju [[ugljikovodik]]e. Posebno se ističe nedavno otkrivena grupa specijaliziranih [[mikroorganizam]]a – takozvane [[bakterije]] koje razgrađuju ugljikovodike (HCCB) – a koje bi mogle biti izvor korisnih gena.<ref name=chapter9>{{cite book|chapter-url=http://www.horizonpress.com/biod| vauthors = Martins VA |year=2008|chapter=Genomic Insights into Oil Biodegradation in Marine Systems|title=Microbial Biodegradation: Genomics and Molecular Biology|publisher=Caister Academic Press|url=https://archive.org/details/microbialbiodegr0000unse|isbn=978-1-904455-17-2|url-access=registration}}{{Dead link|date=septembar 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Bespolno razmnožavanje=== Usjevi poput [[kukuruz]]a se [[spolno razmnožavanje|razmnožavaju seksualno]] svake godine. Ovo nasumično određuje koji se geni prenose na sljedeću generaciju, što znači da se poželjne osobine mogu izgubiti. Da bi održali visokokvalitetni usjev, neki farmeri kupuju [[sjeme]] svake godine. Obično kompanija za sjeme održava dvije inbred sorte i ukršta ih u [[hibrid (biologija)|hibridni]] soj koji se zatim prodaje. Srodne biljke poput sirka i gama trave sposobne su za [[apomiksija|apomiksiju]], oblik bespolnog razmnožavanja koji održava DNK biljke netaknutim. Ovu osobinu očigledno kontroliše jedan [[onterakcija gena|dominantni gen]], ali tradicionalni uzgoj nije bio uspješan u stvaranju kukuruza koji se bespolno razmnožava. [[Genetičlo inženjerstvo]] nudi drugi put do ovog cilja. Uspješna modifikacija omogućila bi farmerima da ponovo zasade ubrano sjeme koje zadržava poželjne osobine, umjesto da se oslanjaju na kupljeno sjeme.<ref>{{cite journal|date=1. 3. 2003|periodical=Technology Review| vauthors = Daniel C |title=Corn That Clones Itself|url=http://www.technologyreview.com/featuredstory/401826/corn-that-clones-itself/}}</ref> ===Ostalo=== Postoje i genetičke modifikacije određenih usjeva koje olakšavaju njihovu preradu, naprimjer uzgojem u kompaktnijem obliku.<ref name="pmid31873217">{{cite journal | vauthors = Kwon CT, Heo J, Lemmon ZH, Capua Y, Hutton SF, Van Eck J, Park SJ, Lippman ZB | s2cid = 209464229 | title = Rapid customization of Solanaceae fruit crops for urban agriculture | journal = Nature Biotechnology | volume = 38 | issue = 2 | pages = 182–188 | date = februar 2020 | pmid = 31873217 | doi = 10.1038/s41587-019-0361-2 | bibcode = 2020NatBi..38..182K }}</ref> Poljoprivredne kulture poput [[paradajz]]a modifikovane su tako da nemaju sjemenke.<ref name="pmid28360425">{{cite journal | vauthors = Ueta R, Abe C, Watanabe T, Sugano SS, Ishihara R, Ezura H, Osakabe Y, Osakabe K | title = Rapid breeding of parthenocarpic tomato plants using CRISPR/Cas9 | journal = Scientific Reports | volume = 7 | issue = 1 | date = mart 2017 | pmid = 28360425 | pmc = 5428692 | doi = 10.1038/s41598-017-00501-4 | doi-access = free| bibcode = 2017NatSR...7..507U}}*{{cite magazine |author=Alice Klein |date=11. 4. 2017 |title=Gene editing opens doors to seedless fruit with no need for bees |magazine=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/2127640-gene-editing-opens-doors-to-seedless-fruit-with-no-need-for-bees/ |url-access=registration}}</ref> Duhan je genetički modificiran tako da, pored [[hlorofil a|hlorofila a i b]], proizvodi i hlorofil c, čime se povećava brzina rasta. Transgen je otkriven kod morskih [[alge|algi]], koje ga koriste za dobijanje energije iz plave svjetlosti, budući da ona prodire kroz morsku vodu efikasnije od svjetlosti većih talasnih dužina.<ref>{{Cite web |last=Coxworth |first=Ben |date=7. 3. 2024 |title=Algae-gene-boosted crop plants grow better by using more light |url=https://newatlas.com/science/algae-gene-boosted-crop-plants/ |access-date=13. 3. 2024 |website=New Atlas |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Jinkerson |first1=Robert E. |last2=Poveda-Huertes |first2=Daniel |last3=Cooney |first3=Elizabeth C. |last4=Cho |first4=Anna |last5=Ochoa-Fernandez |first5=Rocio |last6=Keeling |first6=Patrick J. |last7=Xiang |first7=Tingting |last8=Andersen-Ranberg |first8=Johan |date=5. 3. 2024 |title=Biosynthesis of chlorophyll c in a dinoflagellate and heterologous production in planta |journal=Current Biology |volume=34 |issue=3 |pages=594–605.e4 |doi=10.1016/j.cub.2023.12.068 |issn=0960-9822|doi-access=free |pmid=38157859 |bibcode=2024CBio...34E.594J }}</ref> ==Usjevi== {{Glavni|Spisak genetički modificiranih usjeva}} ===Tolerancija na herbicide=== {| style="margin:auto; text-align:center" class="wikitable sortable" |- ! Usjev !Upotreba ! Zemlje odobrene u ! Prvo odobrenje <ref name="isaaa3">{{cite web|title = GM Crops List {{!}} GM Approval Database- ISAAA.org|url = http://www.isaaa.org/gmapprovaldatabase/cropslist/|website = www.isaaa.org|access-date = 30. 1. 2016}}</ref> ! Napomene |- |[[Lucerka]] |Stočna hrana <ref name="Time">{{cite magazine|title = All the GMOs Approved In the U.S.|url = https://time.com/3840073/gmo-food-charts/|magazine = [[Time (magazine)|Time]]|access-date = 11. 2. 2016}}</ref> | SAD | 2005. | Odobrenje povučeno 2007.<ref>{{cite web|title = Lucerne - GMO Database|url = http://www.gmo-compass.org/eng/database/plants/51.lucerne.html|website = www.gmo-compass.org|access-date = 11. 2. 2016|last = www.gmo-compass.org|archive-url = https://web.archive.org/web/20160702052804/http://www.gmo-compass.org/eng/database/plants/51.lucerne.html|archive-date = 2. 7. 2016}}</ref> and then re-approved in 2011<ref>{{cite news|title = UPDATE 3-U.S. farmers get approval to plant GMO alfalfa|url = https://www.reuters.com/article/gmo-alfalfa-usda-idUSN2727513020110127|newspaper = Reuters|date = 27. 1. 2011|access-date = 11. 2. 2016}}</ref> |- | rowspan="3" |[[Genetički modifikovana uljana repica|Uljana repica]] | rowspan="3" |Jestivo ulje [[Margarin]] [[Emulzija|Emulgatori u pakovanoj hrani]]<ref name="Time" /> | [[Australija]] | 2003. | |- | [[Kanada]] | 1995. | |- | [[SAD]] | 1995. | |- | rowspan="9" | [[Pamuk]] | rowspan="9" |Vlakna<br />[[Ulje sjemenki pamuka]]<br />Stočna hrana<ref name="Time" /> | [[Argentina]] | 2001. | |- | [[Australija]] | 2002. | |- | [[Brazil]] | 2008. | |- | [[Kolumbija]] | 2004. | |- |[[Kostarika]] | 2008. | |- | [[Meksiko]] | 2000. | |- | [[Paragvaj]] | 2013. | |- | [[Južna Afrika]] | 2000. | |- | [[SAD]] | 1994. | |- | rowspan="12" |[[Kukuruz]] | rowspan="12" |Stočna hrana [[Kukuruzni sirup sa visokim sadržajem fruktoze]] [[Kukuruzni škrob]]<ref name="Time" /> | [[Argentina]] | 1998. | |- | [[Brazil]] | 2007. | |- | [[Kanada]] | 1996. | |- | [[Kolumbija]] | 2007. | |- |[[Kuba]] | 2011. | |- | [[Evropska unija]] | 1998. | Uzgaja se u [[Portugal]]u, [[Španija|Španiji]], [[Češka|Češkoj]], [[Slovačka|Slovačkoj]] i [[Rumunija|Rumuniji]] <ref name="ISAAA Infographic">{{cite web | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/49/infographic/default.asp | title = Infographics: Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2014 - ISAAA Brief 49-2014 {{!}} ISAAA.org | website = www.isaaa.org | access-date = 11. 2. 2016 }}</ref> |- | [[Honduras]] | 2001. | |- | [[Paragvaj]] | 2012. | |- |[[Filipini]] | 2002. | |- |[[Južna Afrika]] | 2002. | |- | [[SAD]] | 1995. | |- | [[Urugvaj]] | 2003. | |- | rowspan="11" |[[Genetički modificirana soja|Soja]] | rowspan="11" |Stočna hrana [[Sojino ulje]]<ref name="Time" /> |[[Argentina]] |1996. | |- |[[Bolivija]] |2005. | |- |[[Brazil]] |1998. | |- |[[Kanada]] |1995. | |- |[[Čile]] |2007. | |- |[[Kostarika]] |2001. | |- |[[Meksiko]] |1996. | |- |[[Paragvaj]] |2004. | |- |[[Južna Afrika]] |2001. | |- |[[SAD]] |1993. | |- |[[Urugvaj]] |1996. | |- | rowspan="2" |[[Genetički modifikovana šećerna repa|Šećerna repa]] | rowspan="2" |Hrana<ref name="WSJ" /> |[[Kanada]] |2001. | |- |[[fSAD]] |1998. |Komercijalizovano 2007.,<ref>{{cite news|title = Round 2 for Biotech Beets|url = https://www.nytimes.com/2007/11/27/business/27sugar.html|newspaper = The New York Times|date = 27. 11. 2007|access-date = 15. 2. 2016|issn = 0362-4331| vauthors = Pollack A }}</ref> production blocked 2010, resumed 2011.<ref name="WSJ">{{cite news|title = Modified Beet Gets New Life|url = https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704709304576124454083334630|newspaper = Wall Street Journal|access-date = 15. 2. 2016| vauthors = Kilman S }}</ref> |} ===Otpornost na insekte=== {| style="margin:auto; text-align:center" class="wikitable sortable" |- ! Kultura ! Upotreba ! Zemlje u kojima je odobreno ! Prvo odobrenje<ref name="isaaa3"/> ! Napomene |- | rowspan="15" |[[Genetički modificirani pamuk|Pamuk]] | rowspan="15" |Vlakna<br />[[Ulje sjemenki pamuka]]<br />Stočna hrana<ref name="Time" /> | [[Argentina]] | 1998. | |- | [[Australija]] | 2003. | |- |[[Brazil]] | 2005. | |- | [[Burkina Faso]] | 2009. | |- | [[Kina]] | 1997. | |- | [[Kolumbija]] | 2003. | |- | [[Kostarika]] | 2008. | |- | [[Indija]] | 2002. | Najveći proizvođač Bt [[pamuk]]a <ref name="Facts India">{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/biotech_country_facts_and_trends/download/Facts%20and%20Trends%20-%20India.pdf|title=Facts and trends - India |publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications}}</ref> |- | [[Meksiko]] | 1996. | |- | [[Mjanmar]] | 2006.<ref group="N" name="Economist_2014">Nema dostupne zvanične javne dokumentacije</ref> | |- | [[Pakistan]] | 2010.<ref group="N" name="Economist_2014"/> | |- | [[Paragvaj]] | 2007. | |- |[[Južna Afrika]] | 1997. | |- |[[Sudan]] | 2012. | |- | [[SAD]] | 1995. | |- | [[Patlidžan]] | Hrana | [[Bangladeš]] | 2013. | 12 ha zasađeno na 120 farmi u 2014.<ref name="ISAAA Summary 14">{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/49/executivesummary/default.asp|title=Executive Summary: Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2014 - ISAAA Brief 49-2014 {{!}} ISAAA.org|website=www.isaaa.org|access-date=16. 2. 2016}}</ref> |- | rowspan="9" |[[Genetički modificirani kukuruz|Kukuruz]] | rowspan="9" |Stočna hrana [[kukuruzni sirup sa visokim sadržajem fruktoze]] [[kukuruzni škrob]]<ref name="Time" /> |[[Argentina]] |1998. | |- |[[Brazil]] |2005. | |- |[[Kolumbija]] |2003. | |- |[[Meksiko]] |1996. |Centar porijekla kukuruza <ref name="Facts Mexico"> {{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/biotech_country_facts_and_trends/download/Facts%20and%20Trends%20-%20Mexico.pdf|title=Facts and trends-Mexico |publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications}}</ref> |- |[[Paragvaj]] |2007. | |- |[[Filipini]] |2002. | |- |[[Južna Afrika]] |1997. | |- |[[Urugvaj]] |2003. | |- |[[SAD]] |1995. | |- |[[Topola]] |Drvo |[[Kina]] |1998. |543 ha bt topole zasađeno u 2014.<ref name="Facts China">{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/biotech_country_facts_and_trends/download/Facts%20and%20Trends%20-%20China.pdf|title=Facts and trends- China |publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications}}</ref> |} ===Ostale modifikovane osobine=== {| style="margin:auto; text-align:center" class="wikitable sortable" |- ! Kultura ! Upotreba ! Osobina ! Zemlje u kojima je odobreno ! Prvo odobrenje<ref name="isaaa3"/> ! Napomene |- | rowspan="3" | [[Genetički modificirana uljana repica|Uljana repica]] | rowspan="3" | Ulje za kuhanje [[Margarin]] Emulgatori u pakovanoj hrani<ref name="Time" /> | rowspan="2" | Uljana repica sa visokim sadržajem [[laurat]]a |[[Kanada]] | 1996. | |- | [[SAD]] | 1994. | |- | Proizvodnja [[fitaza|fitaze]] |[[SAD]] | 1998. | |- | rowspan="8" | [[Karanfil]] | rowspan="8" | Ukrasna biljka | rowspan="2" | Odloženo [[starenje]] | [[Australija]] | 1995. | |- | [[Norveška]] | 1998. | |- | rowspan="6" | Modifikovana boja cvijeta | [[Australija]] | 1995. | |- | [[Kolumbija]] | 2000. | Godine 2014. uzgajano na 4 ha u staklenicima radi izvoza <ref name="Facts_Colombia">{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/biotech_country_facts_and_trends/download/Facts%20and%20Trends%20-%20Colombia.pdf|title=Facts and trends - Colombia |publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications}}</ref> |- | [[Evropska unija]] | 1998. | Za dva odobrenja istekao rok važenja 2008., treće odobreno 2007. |- | [[Japan]] | 2004. | |- | [[Malezija]] | 2012. | U ukrasne svrhe |- | [[Norveška]] | 1997. | |- | rowspan="4" |[[Genetički modificirani kukuruz|Kukuruz]] | rowspan="4" |Stočna hrana [[kukuruzni sirup sa visokim sadržajem fruktoze]] [[kukuruzni škrob]]<ref name="Time" /> | rowspan="2" | Povećan sadržaj [[lizin]]a | [[Kanada]] | 2006. | |- | [[SAD]] | 2006. | |- | rowspan="2" |[[Tolerancija na sušu]] |[[Kanada]] |2010. | |- |[[SAD]] |2011. | |- | rowspan="2" |[[Papaja]] | rowspan="2" |Hrana<ref name="Time"/> | rowspan="2" |Otpornost na viruse |[[Kina]] |2006. | |- |[[SAD]] |1996. |Uglavnom se uzgaja na [[Havaji]]ma<ref name="Time" /> |- |[[Petunija]] |Ukrasna biljka |Izmijenjena boja cvijeta |[[Kina]] |1997.<ref>{{cite book|title=Genetically Modified Food and Global Welfare (Frontiers of Economics and Globalization)|url=https://archive.org/details/geneticallymodif00mosc|url-access=limited | publisher=Emerald Group Publishing Limited|year=2011|isbn=978-0-85724-757-5| veditors = Carter C, Moschini GC, Sheldon I |location=United Kingdom|page=[https://archive.org/details/geneticallymodif00mosc/page/n106 89]}}</ref> | |- | rowspan="3" |[[Genetički modificirani krompir|Krompir]] | rowspan="2" |Hrana<ref name="Vrijeme" /> | rowspan="2" |Otpornost na viruse |[[Kanada]] |1999. | |- |[[SAD]] |1997. | |- |Industrijski <ref name="theguardian1">{{cite news|title = GM potato to be grown in Europe|url = https://www.theguardian.com/environment/2010/mar/03/eu-approves-gm-food-potato|newspaper = The Guardian|date = 3. 3. 2010|access-date = 15. 2. 2016|issn = 0261-3077|language = en-GB| agency = Associated Press }}</ref> |Modifikovani [[škrob]] |[[SAD]] |2014. | |- | rowspan="4" |[[Plava ruža|Ruža]] | rowspan="4" |Ukrasna biljka | rowspan="4" |Modifikovana boja cvijeta |[[Australija]] |2009. |Odustajanje od obnove registracije |- |[[Kolumbija]] |2010.<ref group="N">Nema javno dostupnih dokumenata</ref> |Uzgoj u staklenicima isključivo za izvoz. |- |[[Japan]] |2008. | |- |[[SAD]] |2011. | |- | rowspan="5" |[[Genetički modificirana soja|Soja]] | rowspan="5" |Stočna hrana [[Sojino ulje]]<ref name="Time" /> | rowspan="3" |Povećana proizvodnja [[oleinska kiselina|oleinske kiseline]] |]]Argentina]] |2015. | |- |[[Kanada]] |2000. | |- |[[SAD]] |1997. | |- | rowspan="2" |Proizvodnja [[stearidonska kiselina|stearidonske kiseline]] |[[Kanada]] |2011. | |- |[[SAD]] |2011. | |- |[[Tikva]] |Hrana<ref name="Time"/> |Otpornost na viruse |[[SAD]] |1994. | |- |[[Šećerna trska]] |Hrana |Tolerancija na sušu |[[Indonezija]] |2013. |Samo ekološki certifikat |- |[[Duhan]] |Cigarete |Smanjenje [[nikotin]]a |[[SAD]] |2002. | |} ===GM ''Camelina''=== Urađeno je nekoliko modifikacija ''[[Camelina sativa]]'', pogledajte [[#Jestiva ulja|§Jestiva ulja]] i [[#Proizvodi za suzbijanje štetočina bez upotrebe pesticida|§Proizvodi za suzbijanje štetočina bez upotrebe pesticida]] iznad. === Razvoj === Broj puštanja u polje radi testiranja, odobrenih od strane USDA-e, porastao je sa četiri u 1985. na 1.194 u 2002. godini, uz [[prosjek]] od oko 800 godišnje u periodu nakon toga. Broj lokacija po jednom puštanju i broj genskih konstrukcija (načina na koji je gen od interesa upakovan zajedno s drugim elementima) naglo su porasli od 2005. godine. Broj puštanja usjeva sa agronomskim svojstvima (poput otpornosti na sušu) skočio je sa 1.043 u 2005. na 5.190 u 2013. godini. Do septembra 2013. odobreno je oko 7.800 puštanja za kukuruz, više od 2.200 za soju, više od 1.100 za pamuk i oko 900 za krompir. Odobrena su puštanja za svojstva kao što su tolerancija na herbicide (6.772 puštanja), otpornost na insekte (4.809), kvalitet proizvoda poput okusa ili nutritivne vrijednosti (4.896), agronomska svojstva poput otpornosti na sušu (5.190) te otpornost na viruse i gljivice (2.616). Institucije s najvećim brojem odobrenih puštanja u polje uključuju Monsanto sa 6.782, Pioneer/DuPont sa 1.405, Syngenta sa 565 i Službu za poljoprivredna istraživanja (ARS) pri USDA-i sa 370. Do septembra 2013. godine USDA je zaprimila prijedloge za puštanje GM riže, tikve, šljive, ruže, duhana, lana i cikorije.<ref name="ERS_2016">{{cite web|url=http://www.ers.usda.gov/media/1282242/err162_summary.pdf|title=Genetically Engineered Crops in the United States (summary)|date=februar 2014|access-date=3. 10. 2016|website=Economic Research Service USDA|publisher=United States Department of Agriculture| vauthors = Fernandez-Cornejo J, Wechsler S, Livingston M, Mitchell L |page=2 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141127005201/http://www.ers.usda.gov/media/1282242/err162_summary.pdf |archive-date=27. 11. 2014}}</ref> ===GMO dizajnerske biljke za Mars=== Istraživači sa Državnog univerziteta Sjeverne Karoline (North Carolina State University) dizajniraju genetički modifikovane biljke ili sjemenke namijenjene slanju na [[Mars]]; one bi trebale opstati u nastanjivim staklenicima ili biodomovima i pomoći u razvoju biljnog svijeta na toj planeti. [[NASA]]-in institut NIAC (NASA Institute for Advanced Concepts) finansira ovaj projekat razvoja specijalno dizajniranih biljaka i drveća, odnosno genetički modifikovane [[vegetacija|vegetacije]] sposobne da bolje preživi u uslovima na Marsu. Pritom se koristi tehnologija CRISPR uređivanja gena, inspirisana [[osobina]]ma ekstremofila sa Zemlje, kako bi se biljkama omogućilo da izdrže surove uslove marsovskog regolita i atmosfere, uključujući izazove poput [[UV|ultraljubičastog zračenja]], ekstremne hladnoće, niskog atmosferskog pritiska, prisustva perhlorata i potrebe za otpornošću na sušu.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-designer-plants-on-mars/|title=NASA - Designer Plants on Mars - NASA}}</ref> Biljke i [[sjeme]]nke bi se zatim mogle testirati na otvorenom kako bi se pokušalo uspostaviti [[ekosistem]] za potpunu [[teraformiranje Marsa|teraformaciju Marsa]].<ref>{{Cite web|url=https://interestingengineering.com/science/making-a-greenhouse-on-another-world-where-can-we-paraterraform-in-our-solar-system|title=Making a Greenhouse on Another World: Where Can We Paraterraform in Our Solar System?|first=Matthew S.|last=Williams|website=Interesting Engineering}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Wamelink |first1=G.W.W. |last2=Frissel |first2=J.Y. |last3=Krijnen |first3=W.H.J. |last4=Verwoert |first4=M.R. |url=https://www.researchgate.net/publication/336234069|title=Crop growth and viability of seeds on Mars and Moon soil simulants|journal=Open Agriculture |date=2019 |volume=4 |pages=509–516 |doi=10.1515/opag-2019-0051 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.isaaa.org/kc/cropbiotechupdate/article/default.asp?ID=20099|title=Growing Crops on Mars Possible With Gene Editing|website=Crop Biotech Update}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mewburn.com/news-insights/one-giant-leap-for-plant-kind-engineering-plants-for-mars|title=One giant leap for plant-kind: engineering plants for Mars|first=Isobel|last=Fisher|date=22. 6. 2023|website=www.mewburn.com}}</ref> ==Poljoprivredne prakse== ===Otpornost=== ====''Bacillus thuringiensis''==== Stalna izloženost [[toksin]]u stvara [[evolucijski pritisak]] za pojavu štetočina otpornih na taj toksin.<ref>{{cite web|last=Charles|first=Dan|date=29. 10. 2020|title=As Biotech crops lose their power, scientist push for new restrictions|url=http://www.npr.org/2020/10/29/927111009/as-biotech-crops-lose-their-power-scientists-push-for-new-restrictions |website=NPR}}</ref> Kako bi se smanjila otpornost na usjeve ''[[Bacillus thuringiensis]]'' (Bt), komercijalizacija transgenog pamuka i kukuruza 1996. godine bila je praćena strategijom upravljanja radi sprečavanja razvoja otpornosti kod insekata. Strategija upravljanja otpornošću insekata danas je obavezna za GM usjeve u Sjedinjenim Američkim Državama. Glavna mjera je upotreba refugija.<ref>{{Cite web |date=23. 1. 2026 |title=Slowing and Combating Pest Resistance to Pesticides |url=https://www.epa.gov/pesticide-registration/slowing-and-combating-pest-resistance-pesticides |access-date=25. 1. 2026 |website=US Environmental Protection Agency}}</ref> Cilj je podstaći razvoj velike populacije štetočina kako bi se svi (recesivni) geni otpornosti razrijedili unutar te populacije. Otpornost smanjuje evolucionu [[adaptivna vrijednost|adaptivnu vrijednost]] u odsustvu stresora, odnosno Bt-a. U refugijima sojevi bez otpornosti potiskuju one otporne.<ref>{{cite journal | vauthors = Tabashnik BE, Carrière Y, Dennehy TJ, Morin S, Sisterson MS, Roush RT, Shelton AM, Zhao JZ | s2cid = 31944651 | display-authors = 6 | title = Insect resistance to transgenic Bt crops: lessons from the laboratory and field | journal = Journal of Economic Entomology | volume = 96 | issue = 4 | pages = 1031–8 | date = august 2003 | pmid = 14503572 | doi = 10.1603/0022-0493-96.4.1031 | url = http://www.gmo-safety.eu/pdf/dokumente/bt_tabashnik.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20130314215007/http://www.gmo-safety.eu/pdf/dokumente/bt_tabashnik.pdf | archive-date = 14. 3. 2013 }}</ref> Uz dovoljno visok nivo [[ekspresija gena|ekspresije transgena]], gotovo svi [[heterozigot]]i (S/s) – tj. najveći dio populacije štetočina koji nosi alel za rezistentnost – bit će uništeni prije dostizanja zrelosti, čime se sprečava prenošenje gena za rezistentnost na njihovo potomstvo.<ref>{{cite journal | vauthors =Roush RT | year= 1997 | title=Bt-transgenic crops: just another pretty insecticide or a chance for a new start in the resistance management? | journal = Pestic. Sci. | volume = 51 | issue =3 | pages=328–34 | doi =10.1002/(SICI)1096-9063(199711)51:3<328::AID-PS650>3.0.CO;2-B}}</ref> Zone refugija (tj. polja s netransgenim biljkama) smještene uz transgena polja povećavaju vjerovatnoću da će se homozigotne rezistentne jedinke (s/s) i eventualne preživjele heterozigotne jedinke pariti sa jedinkama osjetljivim na toksin (S/S) iz zone refugija, umjesto sa drugim jedinkama koje nose alel za rezistentnost. Kao rezultat toga, učestalost gena za rezistentnost u populaciji ostaje na nižem nivou. Određeni faktori mogu zakomplikovati situaciju i uticati na uspješnost strategije „visoke doze/refugija”. Naprimjer, ako uslovi temperature nisu optimalni, toplotni stres može smanjiti proizvodnju Bt toksina i učiniti biljku podložnijom napadu štetočina. Još važnije, zabilježeno je smanjenje [[ekspresija gena]] u kasnijoj fazi vegetacije, što je vjerovatno posljedica [[metilacija DNK|metilacije DNK]] na nivou [[promotor (genetika)|promotora]].<ref>{{cite journal | year= 2007 | title= Variability of Endotoxin Expression in Bt Transgenic Cotton | journal= Journal of Agronomy and Crop Science | volume= 193 | pages=21–29 | doi=10.1111/j.1439-037X.2006.00240.x | vauthors = Dong HZ, Li WJ | issue= 1 | bibcode= 2007JAgCS.193...21D }}</ref> Strategija visokih doza i zona skloništa (tzv. doza/refugij strategija) uspješno je očuvala vrijednost Bt usjeva. Taj uspjeh zavisio je od faktora nezavisnih od same strategije upravljanja, uključujući niske početne učestalosti [[alel]]a za rezistentnost, troškove [[adaptivns vrijednost|adaptivne vrijednosti]] povezane s rezistentnošću te obilje biljaka domaćina koje nisu Bt, a nalaze se izvan zona skloništa.<ref>{{cite journal | vauthors = Tabashnik BE, Carrière Y, Dennehy TJ, Morin S, Sisterson MS, Roush RT, Shelton AM, Zhao JZ | s2cid = 31944651 | display-authors = 6 | title = Insect resistance to transgenic Bt crops: lessons from the laboratory and field | journal = Journal of Economic Entomology | volume = 96 | issue = 4 | pages = 1031–8 | date = august 2003 | pmid = 14503572 | doi = 10.1603/0022-0493-96.4.1031 | doi-access = free }}</ref> Kompanije koje proizvode Bt [[sjeme]] uvode sojeve sa više Bt proteina. Monsanto je to učinio sa Bt [[pamuk]]om u Indiji, gdje je taj proizvod brzo prihvaćen.<ref>{{cite web|url=http://www.monsanto.com/newsviews/Pages/india-pink-bollworm.aspx|title=Monsanto - Pink Bollworm Resistance to GM Cotton in India|author=APPDMZ\ccvivr}}</ref> Monsanto je također, u pokušaju da pojednostavi proces implementacije refugija na poljima, kako bi se uskladio s politikama upravljanja otpornošću na insekte i spriječio neodgovorne prakse sadnje, počeo prodavati vreće sjemena s određenim udjelom skloništa (netransgenog) sjemena pomiješanog s Bt sjemenom koje se prodaje. Nazvana "refugih u vrećici", ova praksa ima za cilj povećati usklađenost poljoprivrednika sa zahtjevima skloništa i smanjiti dodatni rad potreban za sadnju zbog posjedovanja odvojenih vreća Bt i refugija.<ref>{{cite web|title = The Real Deal: Explaining Monsanto's Refuge-in-the-Bag Concept|url = http://www.monsanto.com/newsviews/pages/explaining-refuge-in-the-bag-concept.aspx|archive-url = https://web.archive.org/web/20100910040406/http://www.monsanto.com/newsviews/Pages/Explaining-Refuge-in-the-Bag-Concept.aspx|archive-date = 10. 9. 2010|website = www.monsanto.com|access-date = 3. 12. 2015}}</ref> Ova strategija vjerovatno smanjuje vjerovatnoću pojave rezistentnosti na Bt kod kukuruzne zlatice, ali može povećati rizik od rezistentnosti kod štetočina iz reda leptira ([[Lepidoptera]]), kao što je evropski kukuruzni plamenac. Zabrinutost u vezi s rezistentnošću pri upotrebi mješavina sjemena proizlazi iz mogućnosti da se djelimično rezistentne larve s Bt biljke presele na osjetljivu biljku i prežive, ili iz unakrsnog [[oprašivanje|oprašivanja]] Bt biljaka polenom iz refugija, što može smanjiti nivo Bt proteina u zrnu i time uticati na insekte koji se hrane klipom.<ref name="Siegfried">{{cite journal | vauthors = Siegfried BD, Hellmich RL | title = Understanding successful resistance management: the European corn borer and Bt corn in the United States | journal = GM Crops & Food | volume = 3 | issue = 3 | pages = 184–93 | year = 2012 | pmid = 22688691 | doi = 10.4161/gmcr.20715 | url = http://lib.dr.iastate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1060&context=ent_pubs | doi-access = free | bibcode = 2012GMCFB...3..184S }}</ref><ref name="Devos">{{cite journal | vauthors = Devos Y, Meihls LN, Kiss J, Hibbard BE | s2cid = 10821353 | title = Resistance evolution to the first generation of genetically modified Diabrotica-active Bt-maize events by western corn rootworm: management and monitoring considerations | journal = Transgenic Research | volume = 22 | issue = 2 | pages = 269–99 | date = april 2013 | pmid = 23011587 | doi = 10.1007/s11248-012-9657-4 | bibcode = 2013TgRes..22..269D | url = http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2247&context=usdaarsfacpub | url-access = subscription }}</ref> ====Otpornost na herbicide==== [[Najbolje prakse upravljanja]] (BMP) za suzbijanje [[korov]]a mogu pomoći u odgađanju otpornosti. BMP uključuju primjenu više herbicida s različitim načinima djelovanja, rotaciju usjeva, sadnju sjemena bez korova, rutinsko izviđanje polja, čišćenje opreme kako bi se smanjio prijenos korova na druga polja i održavanje granica polja.<ref name="ERS_2016"/> Najčešće zasađene GM kulture dizajnirane su da toleriraju [[herbicid]]e. Do 2006. godine neke populacije korova evoluirale su da toleriraju neke od istih herbicida. [[Palmerov amarant]] jesr korov koji se takmiči s pamukom. Porijeklom je iz jugozapadnog dijela SAD-a, putovao je na istok i prvi put je pronađen otporan na glifosat 2006. godine, manje od 10 godina nakon što je uveden GM pamuk.<ref>{{cite journal | vauthors = Culpepper AS, Grey TL, Vencill WK, Kichler JM, Webster TM, Brown SM, York AC, Davis JW, Hanna WW | display-authors = 6 |title=Glyphosate-resistant Palmer amaranth (Amaranthus palmeri) confirmed in Georgia|volume=54|issue=4|pages=620–26|year=2006|journal=Weed Science|doi=10.1614/ws-06-001r.1 | bibcode = 2006WeedS..54..620C | s2cid = 56236569 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gallant A |title=Pigweed in the Cotton: A superweed invades Georgia|journal=Modern Farmer}}</ref> Pretjerano oslanjanje na [[glifosat]] i smanjenje raznolikosti praksi suzbijanja korova omogućili su širenje rezistentnosti na glifosat kod 14 [[vrsta]] korova u SAD-u,<ref name="ERS_2016" /> kao i kod soje.<ref name="perry"/> === Zaštita bilja === Poljoprivrednici uglavnom koriste manje [[insekticid]]a kada sade usjeve otporne na Bt (Bt-rezistentne usjeve). Upotreba insekticida na farmama kukuruza smanjila se sa 0,21 funte po zasađenom akru 1995. godine na 0,02 funte 2010. To je u skladu sa smanjenjem populacije [[evropski kukuruzni plamenac|evropskog kukuruznog plamenca]] kao direktnom posljedicom uzgoja Bt kukuruza i pamuka. Uspostavljanje minimalnih zahtjeva za refugijskim zonama pomoglo je u odgađanju razvoja rezistentnosti na Bt. Ipak, čini se da se u pojedinim područjima razvija rezistentnost na neka Bt svojstva.<ref name="ERS_2016"/> U Kolumbiji je GM pamuk smanjio upotrebu insekticida za 25%, a herbicida za 5%, dok je GM kukuruz smanjio upotrebu insekticida i herbicida za 66%, odnosno 13%.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brookes |first=Graham |date=2. 7. 2020 |title=Genetically modified (GM) crop use in Colombia: farm level economic and environmental contributions |journal=GM Crops & Food |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=140–153 |doi=10.1080/21645698.2020.1715156 |issn=2164-5698 |pmc=7518743 |pmid=32008444 |bibcode=2020GMCFB..11..140B }}</ref> ===Obrada tla=== Ostavljanjem najmanje 30% biljnih ostataka na površini tla u periodu od žetve do sjetve, [[konzervacijska obrada tla]] smanjuje eroziju tla uzrokovanu vjetrom i vodom, povećava zadržavanje vode te smanjuje [[degradacija tla|degradaciju tla]], kao i oticanje vode i hemikalija. Pored toga, konzervacijska obrada tla smanjuje ugljični otisak poljoprivrede. Pregledna studija iz 2014. godine, koja je obuhvatila 12 saveznih država u periodu od 1996. do 2006. godine, pokazala je da povećanje udjela uzgoja soje otporne na herbicide (HT) za 1% dovodi do povećanja primjene konzervacijske obrade tla za 0,21% i smanjenja upotrebe herbicida (prilagođene prema kvaliteti) za 0,3%.<ref name=till>{{cite journal|url = http://www.agbioforum.org/v15n3/v15n3a01-fernandez-cornejo.htm|title = Conservation Tillage, Herbicide Use, and Genetically Engineered Crops in the United States: The Case of Soybeans|vauthors = Fernandez-Cornejo J, Hallahan C, Nehring RF, Wechsler S, Grube A|date = 2014|journal = AgBioForum|access-date = 3. 10. 2016|volume = 15|issue = 3|archive-date = 6. 6. 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160606131724/http://www.agbioforum.org/v15n3/v15n3a01-fernandez-cornejo.htm}}</ref> === Emisije plinova staklene bašte === Kombinovani efekti povećanog prinosa, smanjene upotrebe zemljišta, te smanjene upotrebe đubriva i poljoprivredne mehanizacije stvaraju povratnu spregu koja smanjuje emisije ugljika povezane sa poljoprivredom. Procjenjuje se da ta smanjenja iznose 7,5% ukupnih poljoprivrednih emisija u [[EU]], odnosno 33 miliona tona CO<sub>2</sub>.<ref>{{Cite journal |last1=Kovak |first1=Emma |last2=Blaustein-Rejto |first2=Dan |last3=Qaim |first3=Matin |date=8. 2. 2022 |title=Genetically modified crops support climate change mitigation |journal=Trends in Plant Science |language=English |volume=27 |issue=7 |pages=627–629 |doi=10.1016/j.tplants.2022.01.004 |issn=1360-1385 |pmid=35148945 |doi-access=free|bibcode=2022TPS....27..627K }}</ref> i procijenjenih 8,76 miliona tona CO CO<sub>2</sub> u Kolumbiji.<ref name=":0"/> === Otpornost na sušu === Upotreba usjeva otpornih na sušu može povećati prinos na područjima s nedostatkom vode, čime se omogućava poljoprivredna proizvodnja u novim krajevima. Pokazalo se da je uvođenje kukuruza otpornog na sušu u [[Gana|Gani]] povećalo prinos za više od 150% i intenziviralo komercijalizaciju, iako nije značajno uticalo na prihode poljoprivrednih gazdinstava..<ref>{{Cite journal |last1=Martey |first1=Edward |last2=Etwire |first2=Prince M. |last3=Kuwornu |first3=John K. M. |date=1. 5. 2020 |title=Economic impacts of smallholder farmers' adoption of drought-tolerant maize varieties |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264837718304538 |journal=Land Use Policy |volume=94 |doi=10.1016/j.landusepol.2020.104524 |bibcode=2020LUPol..9404524M |s2cid=213380155 |issn=0264-8377|url-access=subscription }}</ref> ==Regulacija== {{Glavni|Regulacija genetičkog inženjerszva|Regulacija puštanja genetički modificiranih organizama}} Regulacija genetičkog inženjerszva odnosi se na pristupe koje vlade primjenjuju za procjenu i upravljanje rizicima povezanim s razvojem i puštanjem genetički modificiranih usjeva. Postoje razlike u regulaciji GM usjeva između zemalja, a neke od najizraženijih razlika javljaju se između [[SAD]]-a i [[Evropa|Evrope]]. Regulacija se razlikuje u određenoj zemlji ovisno o namjeravanoj upotrebi svakog proizvoda. Naprimjer, usjev koji nije namijenjen za upotrebu kao hrana uglavnom ne pregledavaju tijela odgovorna za sigurnost hrane.<ref name="Wesseler-2011">{{cite book | vauthors = Wesseler J, Kalaitzandonakes N | date = 2011 | chapter = Present and Future EU GMO policy. | veditors = Oskam A, Meesters G, Silvis H | title = EU Policy for Agriculture, Food and Rural Areas | edition = Second | pages = 23–323 | location = Wageningen | publisher = Wageningen Academic Publishers }}</ref><ref name="Beckmann-2011">{{cite book | vauthors = Beckmann V, Soregaroli C, Wesseler J | date = 2011 | chapter = Coexistence of genetically modified (GM) and non-modified (non GM) crops: Are the two main property rights regimes equivalent with respect to the coexistence value? | title = Genetically modified food and global welfare | veditors = Carter C, Moschini GC, Sheldon I | pages = 201–224 | volume = 10 | series = Frontiers of Economics and Globalization Series | location = Bingley, UK | publisher = Emerald Group Publishing }}</ref> == Proizvodnja == [[File:World map GMO production.svg|thumb|380px|Proizvodnja GM usjeva u svijetu (ISAAA Brief 2019) {{legend|#803300|Više od 10 miliona hektara}} {{legend|#D45500|Između 50.000 i 10 miliona hektara}} {{legend|#FF9955|Manje od 50.000 hektara}} {{legend|#b9b9b9|Nema biotehnoloških usjeva}}]] U 2013. godini, GM usjevi su zasađeni u 27 zemalja; 19 su bile zemlje u razvoju, a osam razvijene zemlje. 2013. je bila druga godina u kojoj su zemlje u razvoju uzgajale većinu (54%) ukupnog GM uroda. 18 miliona poljoprivrednika uzgajalo je GM usjeve; oko 90% su bili mali poljoprivrednici u zemljama u razvoju.<ref name="James2013"/> {| class="wikitable sortable" |- ! Zemlja !! 2013. – Površina zasađena GM-om (milioni hektara)<ref name="James2012">{{cite web | work = ISAAA 2012 Annual Report | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/44/executivesummary/default.asp | title = Executive Summary }}</ref>!! Biotehnološki usjevi |- | [[SAD]] || 70,1 || Kukuruz, soja, pamuk, uljana repica, šećerna repa, lucerka, papaja, tikva |- | [[Brazil]] || 40,3 || Soja, kukuruz, pamuk |- |[[Argentina]] || 24,4 || Soja, kukuruz, pamuk |- | [[Indija]] || 11,0 || Pamuk |- |[[Kanada]] || 10,8 || Uljana repica, kukuruz, soja, šećerna repa |- | Ukupno || 175,2 || ---- |} [[Ministarstvo poljoprivrede Sjedinjenih Američkih Država]] (USDA) svake godine izvještava o ukupnoj površini na kojoj su u Sjedinjenim Američkim Državama zasađene sorte genetpčki modifikovanih (GM) usjeva..<ref>{{cite book | vauthors = Fernandez-Cornejo J | title=Adoption of Genetically Engineered Crops in the U.S. | url=http://www.ers.usda.gov/Data/BiotechCrops/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20090905222630/http://www.ers.usda.gov/Data/BiotechCrops/ | archive-date=5. 9. 2009 | access-date=24. 9. 2009 | series=Data Sets | date=1. 7. 2009 | oclc=53942168 |publisher=Economic Research Service, United States Department of Agriculture}}</ref><ref>{{cite web | date = 14. 7. 2014 | url = http://www.ers.usda.gov/data-products/adoption-of-genetically-engineered-crops-in-the-united-states | title = Adoption of Genetically Engineered Crops in the U.S. | work = USDA, Economic Research Service | access-date = 6. 8. 2014 }}</ref> Prema podacima [[Nacionalna služba za poljoprivrednu statistiku|Nacionalne službe za poljoprivrednu statistiku]] (National Agricultural Statistics Service), savezne države navedene u ovim tabelama obuhvataju 81–86 posto ukupnih površina zasijanih kukuruzom, 88–90 posto ukupnih površina zasijanih sojom i 81–93 posto ukupnih površina zasijanih pamukom (ovisno o godini). Globalne procjene izrađuje [[Međunarodna služba za nabavku primjena poljoprivredne biotehnologije]] (ISAAA) i one se mogu pronaći u njihovim godišnjim izvještajima pod naslovom „Globalni status komercijaliziranih transgenih usjeva”.<ref name="James2013" /><ref name="James2007">{{cite book | vauthors = James C | series = ISAAA Briefs | volume = 37 | year = 2007 | title = Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2007 | chapter-url = http://www.isaaa.org/Resources/Publications/briefs/37/executivesummary/default.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20080606010604/http://www.isaaa.org/Resources/Publications/briefs/37/executivesummary/default.html | archive-date = 6. 6. 2008 | access-date = 24. 9. 2009 | publisher = The International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA) | isbn = 978-1-892456-42-7 | oclc = 262649526 | chapter = Executive Summary }}</ref> Farmeri su široko usvojili GM tehnologiju (vidi sliku). Između 1996. i 2013. godine, ukupna površina zemljišta obrađenog GM usjevima povećala se za faktor 100, sa 17000&nbsp;km² na 1.750.000&nbsp;km² (432 miliona hektara).<ref name="James2013"/> 10% svjetskog obradivog zemljišta bilo je zasađeno GM usjevima u 2010.<ref name="James2011">{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/43/executivesummary/default.asp|title=ISAAA Brief 43, Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2011| vauthors = James C |year=2011|work=ISAAA Briefs|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications (ISAAA)|location=Ithaca, New York|access-date=2. 6. 2012}}</ref> Zaključno sa 2011. godinom, 11 različitih transgenih kultura uzgajalo se komercijalno na 395 miliona akri (160 miliona hektara) u 29 zemalja, kao što su SAD, Brazil, Argentina, Indija, Kanada, Kina, Paragvaj, Pakistan, Južna Afrika, Urugvaj, Bolivija, Australija, Filipini, Mjanmar, Burkina Faso, Meksiko i Španija.<ref name="James2011"/> Jedan od ključnih razloga za ovakvu široku primjenu jeste ekonomska korist koju ova tehnologija, prema mišljenju poljoprivrednika, donosi. Naprimjer, sistem sjetve sjemena otpornog na glifosat, uz naknadnu primjenu tog herbicida nakon nicanja biljaka, omogućio je poljoprivrednicima da znatno povećaju prinos na određenoj parceli, jer su tako mogli sijati redove na manjem međusobnom razmaku. Bez toga, morali su ostavljati veći razmak između redova, kako bi [[korov]] koji se pojavljuje nakon nicanja usjeva mogli suzbijati mehaničkom obradom [[tlo|tla]].<ref name="HighPlainsJ">{{cite web |last1=Latzke |first1=Jennifer M. |url=http://www.hpj.com/archives/roundup-ready-soybean-trait-patent-nears-expiration-in/article_8c7a83b7-2a37-5291-9204-2633eb3e4c0d.html |title=Roundup Ready soybean trait patent nears expiration in 2014 |publisher=Hpj.com |access-date=6. 6. 2016 |archive-date=7. 1. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107122725/https://www.hpj.com/archives/roundup-ready-soybean-trait-patent-nears-expiration-in/article_8c7a83b7-2a37-5291-9204-2633eb3e4c0d.html }}</ref> Također, upotreba Bt sjemena znači da poljoprivrednici ne moraju kupovati insekticide, niti ulagati vrijeme, gorivo i opremu u njihovu primjenu. Ipak, kritičari dovode u pitanje tvrdnje da su prinosi veći i da je upotreba hemikalija manja kod genetički modifikovanih usjeva. Informacije o tome potražite u članku [[Kontroverze o genetički modificiranoj hrani]]. [[File:Gmo acreage world 2009.PNG|thumb|380px| Površina zemljišta pod genetički modifikovanim usjevima po državama (1996–2009), u milionima hektara. Godine 2011. korištena površina iznosila je 160 miliona hektara, odnosno 1,6 miliona kvadratnih kilometara.<ref name="James2011"/>]] U SAD-u su do 2014. godine genetički modifikovane sorte činile 94% zasijane površine soje, 96% površine pod pamukom i 93% površine pod kukuruzom.<ref name="USDA2014">{{cite web|url=http://www.ers.usda.gov/data-products/adoption-of-genetically-engineered-crops-in-the-united-states|title=USDA ERS - Adoption of Genetically Engineered Crops in the U.S.|website=www.ers.usda.gov}}</ref><ref name="NASS2010">{{cite web | url = https://usda.mannlib.cornell.edu/usda/nass/Acre/2010s/2010/Acre-06-30-2010.pdf | title = Acreage NASS | work = National Agricultural Statistics Board annual report | date = 30. 6. 2010 | access-date = 23. 7. 2010 }}</ref><ref name="USGMOCrops2009">{{cite web | url = http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/506.usa_cultivation_gm_plants_2009.html | title = USA :Cultivation of GM Plants in 2009, Maize, soybean, cotton: 88 percent genetically modified | archive-url = https://web.archive.org/web/20120719060000/http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/506.usa_cultivation_gm_plants_2009.html | archive-date = 19. 7. 2012 | work = GMO Compass | access-date = 25. 7. 2010 }}</ref> Genetički modificirana [[soja]] nosila je samo osobine tolerancije na herbicide, dok su [[kukuruz]] i [[pamuk]] nosili i osobine tolerancije na herbicide i osobine zaštite od insekata (potonje uglavnom Bt protein).<ref>{{cite web | vauthors = Fernandez-Cornejo J | date = 5. 7. 2012 | url = http://www.ers.usda.gov/data-products/adoption-of-genetically-engineered-crops-in-the-united-states/recent-trends-in-ge-adoption | title = Adoption of Genetically Engineered Crops in the U.S. – Recent Trends | work = USDA Economic Research Service | access-date = 29. 9. 2012 }}</ref> Ovo predstavlja "ulazne osobine" koje imaju za cilj da finansijski koriste proizvođačima, ali mogu imati indirektne ekološke koristi i troškove za potrošače. Američki proizvođači prehrambenih proizvoda procijenili su 2003. godine da 70–75% sve prerađene hrane u SAD-u sadrži GM sastojak.<ref>{{cite journal | vauthors = Bren L | title = Genetic engineering: the future of foods? | journal = FDA Consumer | volume = 37 | issue = 6 | pages = 28–34 | date = November–December 2003 | pmid = 14986586 | url = http://permanent.access.gpo.gov/lps1609/www.fda.gov/fdac/features/2003/603_food.html | publisher = U.S. Food and Drug Administration }}</ref> U Evropi se uzgaja relativno malo genetički modifikovanih usjeva.<ref name="review">{{cite journal | vauthors = Lemaux PG | title = Genetically Engineered Plants and Foods: A Scientist's Analysis of the Issues (Part I) | journal = Annual Review of Plant Biology | volume = 59 | pages = 771–812 | date = 19. 2. 2008 | issue = 1 | pmid = 18284373 | doi = 10.1146/annurev.arplant.58.032806.103840 | bibcode = 2008AnRPB..59..771L }}</ref> izuzev Španije, gdje je jedna petina kukuruza genetički modifikovana,<ref>{{cite web | url = http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/500.spain_bt_maize_prevails.html | title = Spain, Bt maize prevails | archive-url = https://web.archive.org/web/20121025222851/http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/500.spain_bt_maize_prevails.html | archive-date = 25. 10. 2012 | work = GMO Compass | date = 31. 3. 2010 | access-date = 10. 8. 2010 }}</ref> and smaller amounts in five other countries.<ref>{{cite web | url = http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/392.gm_maize_cultivation_europe_2009.html | title = GM plants in the EU in 2009 Field area for Bt maize decreases | archive-url = https://web.archive.org/web/20120713033027/http://www.gmo-compass.org/eng/agri_biotechnology/gmo_planting/392.gm_maize_cultivation_europe_2009.html | archive-date=13. 7. 2012 | work = GMO Compass | date = 29. 3. 2010 | access-date = 10. 8. 2010 }}</ref> The [[European Union|EU]] had a 'de facto' ban on the approval of new GM crops, from 1999 until 2004.<ref name="EU ban on GMO illegal WTO rules">{{cite web|url=http://www.euractiv.com/en/trade/eu-gmo-ban-illegal-wto-rules/article-155197|title=EU GMO ban was illegal, WTO rules|date=12. 5. 2006|publisher=Euractiv.com|access-date=5. 1. 2010|archive-date=20. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020050240/http://www.euractiv.com/en/trade/eu-gmo-ban-illegal-wto-rules/article-155197}}</ref><ref name="ICTSD: EU-US dispute over GM ban">{{cite web|url=http://ictsd.org/i/news/biores/9482/|title=GMO Update: US-EU Biotech Dispute; EU Regulations; Thailand|publisher=International Centre for Trade and Sustainable Development|access-date=5. 1. 2010|archive-date=4. 3. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304052246/http://ictsd.org/i/news/biores/9482/}}</ref> GM usjevi su sada regulirani od strane [[EU]].<ref name="Food Safety: from farm to fork">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/food/food/biotechnology/index_en.htm|title=Genetically Modified Organisms |publisher = European Commission|website =Food Safety|date=17. 10. 2016 }}</ref> Zemlje u razvoju uzgajale su 54% genetički modificiranih usjeva u 2013.<ref name="James2013"/> Posljednjih godina genetički modificirani (GM) usjevi su se ubrzano proširili u zemljama u razvoju. Godine 2013. približno 18 miliona poljoprivrednika u zemljama u razvoju uzgajalo je 54% svjetskih GM usjeva.<ref name="James2013" /> Najveći porast u 2013. godini zabilježen je u Brazilu (403.000&nbsp;km<sup>2</sup> u odnosu na 368.000&nbsp;km<sup>2</sup> u 2012. godini). Uzgoj genetički modifikovanog (GM) pamuka u Indiji započeo je 2002. godine, a do 2013. godine površine pod ovim usjevom dostigle su 110.000&nbsp;km².<ref name="James2013" /> Prema izvještaju organizacije ISAAA iz 2013. godine: „ukupno 36 zemalja (35 + EU-28) izdalo je regulatorna odobrenja za biotehnološke usjeve namijenjene za upotrebu u ishrani ljudi i/ili životinja, kao i za puštanje u životnu sredinu ili sadnju, počevši od 1994. godine... nadležni organi izdali su ukupno 2.833 regulatorna odobrenja koja obuhvataju 27 GM usjeva i 336 GM događaja (napomena: 'događaj' predstavlja specifičnu genetičku modifikaciju kod određene vrste); od tog broja, 1.321 odobrenje se odnosi na upotrebu u ishrani ljudi (direktna upotreba ili prerada), 918 na upotrebu u ishrani životinja (direktna upotreba ili prerada), a 599 na puštanje u životnu sredinu ili sadnju. Japan ima najveći broj odobrenja (198), a slijede ga SAD (165, ne uključujući 'kombinovane' događaje), Kanada (146), Meksiko (131), Južna Koreja (103), Australija (93), Novi Zeland (83), Evropska unija (71, uključujući odobrenja kojima je istekao rok važenja ili su u procesu obnavljanja), Filipini (68), Tajvan (65), Kolumbija (59), Kina (55) i Južna Afrika (52). Kukuruz ima najveći broj odobrenja (130 događaja u 27 zemalja), a slijede ga pamuk (49 događaja u 22 zemlje), krompir (31 događaj u 10 zemalja), uljana repica (30 događaja u 12 zemalja) i soja (27 događaja u 26 zemalja).“<ref name="James2013"/> ==Kontroverze== {{Glavni|Kontroverze o genetički modifikovanoj hrani}} Direktno [[genetičko inženjerstvo]] izaziva kontroverze još od svog uvođenja. Većina tih kontroverzi – mada ne i sve – odnosi se na genetički modifikovanu hranu, a ne na same usjeve. Genetički modifikovana hrana predmet je protesta, vandalizma, referenduma, zakonskih propisa i sudskih postupaka<ref>{{cite journal | vauthors = Paull J | title = The threat of genetically modified organisms (GMOs) to organic agriculture: A case study update. | journal = Agriculture & Food | date = juni 2015 | volume = 3 | pages = 56–63 | url = http://orgprints.org/29110/8/29110.pdf }}</ref> i naučnih sporova. Kontroverze uključuju potrošače, biotehnološke kompanije, vladine regulatore, nevladine organizacije i naučnike. Protivnici su se protivili GM usjevima iz više razloga, uključujući uticaj na okoliš, sigurnost hrane, da li su GM usjevi potrebni za zadovoljavanje potreba za hranom, da li su dovoljno dostupni poljoprivrednicima u zemljama u razvoju,<ref name="Azadi_2016">{{cite journal | vauthors = Azadi H, Samiee A, Mahmoudi H, Jouzi Z, Khachak PR, De Maeyer P, Witlox F | title = Genetically modified crops and small-scale farmers: main opportunities and challenges | journal = Critical Reviews in Biotechnology | volume = 36 | issue = 3 | pages = 434–46 | date = 2016 | pmid = 25566797 | doi = 10.3109/07388551.2014.990413 | s2cid = 46117952 | url = https://biblio.ugent.be/publication/7022459 | hdl = 1854/LU-7022459 | hdl-access = free }}</ref> zabrinutost zbog podvrgavanja usjeva zakonima o intelektualnom vlasništvu, kao i zbog vjerskih razloga.<ref name="PoW-1998">{{cite speech | author=HRH Charles, Prince of Wales | title=The Seeds of Disaster | date=8. 6. 1998 | url=http://www.princeofwales.gov.uk/speech/article-prince-wales-titled-seeds-disaster-daily-telegraph | access-date=13. 10. 2021 | website=Prince of Wales}}</ref> Među sporedna pitanja spadaju označavanje proizvoda, ponašanje državnih regulatornih tijela, te posljedice upotrebe [[pesticid]]a i otpornost na njih. Značajan ekološki problem povezan s upotrebom genetički modifikovanih usjeva jeste mogućnost ukrštanja sa srodnim vrstama, čime one stiču prednost u odnosu na prirodne varijetete. Jedan od primjera je [[riža]] otporna na glifosat koja se ukršta sa srodnom korovskom vrstom, dajući tom korovu konkurentsku prednost. Transgeni hibrid pokazivao je veću stopu fotosinteze, više izdanaka i cvjetova, te više sjemenki u poređenju s netransgenim hibridima.<ref>{{cite journal| vauthors = Qiu J |s2cid=87415065|date=16. 8. 2013|title=Genetically modified crops pass benefits to weeds|url=https://www.nature.com/news/genetically-modified-crops-pass-benefits-to-weeds-1.13517|journal=[[Nature]]|language=en|doi=10.1038/nature.2013.13517|issn=1476-4687|doi-access=free|url-access=subscription}}</ref> Ovo ukazuje na mogućnost štete po [[ekosistem]] uslijed upotrebe genetički modificiranih (GM) usjeva. Uloga biopiratstva u razvoju GM usjeva također je potencijalno problematična, s obzirom na to da su razvijene zemlje ostvarile ekonomsku dobit korištenjem genetičkih resursa zemalja u razvoju. Tokom dvadesetog stoljeća, Međunarodni institut za istraživanje riže katalogizirao je genome gotovo 80.000 sorti riže s azijskih poljoprivrednih gazdinstava, što je kasnije iskorišteno za stvaranje novih sorti riže s većim prinosom. Ove nove sorte svake godine donose ekonomsku dobit od gotovo 655 miliona dolara Australiji, SAD-u, Kanadi i Novom Zelandu.<ref>{{Citation |last1=Satheeshkumar |first1=P. K. |chapter=Biopiracy |date=2017 |title=Bioresources and Bioprocess in Biotechnology: Volume 1: Status and Strategies for Exploration |pages=185–204 |editor-last=Abdulhameed |editor-first=Sabu |place=Singapore |publisher=Springer |language=en |doi=10.1007/978-981-10-3573-9_9 |isbn=978-981-10-3573-9 |last2=Narayanan |first2=Anoop |editor2-last=Pradeep |editor2-first=N.S. |editor3-last=Sugathan |editor3-first=Shiburaj}}</ref> Među ljudskom populacijom nisu zabilježeni nikakvi štetni efekti konzumiranja genetički modifikovane hrane.<ref name="AMA">{{cite web | publisher = American Medical Association | date = 2012 | url = http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf | title = Report 2 of the Council on Science and Public Health: Labeling of Bioengineered Foods | archive-url = https://web.archive.org/web/20120907023039/http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf | archive-date = 7. 9. 2012 }}</ref><ref name=NRC2004>{{cite book | author = United States [[Institute of Medicine]] and United States National Research Council | date = 2004 | title = Safety of Genetically Engineered Foods: Approaches to Assessing Unintended Health Effects. | publisher = National Academies Press | isbn = 978-0-309-09209-8 | url = http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=10977#toc }} See pp11ff on need for better standards and tools to evaluate GM food.</ref><ref name="Key">{{cite journal | vauthors = Key S, Ma JK, Drake PM | title = Genetically modified plants and human health | journal = Journal of the Royal Society of Medicine | volume = 101 | issue = 6 | pages = 290–8 | date = juni 2008 | pmid = 18515776 | pmc = 2408621 | doi = 10.1258/jrsm.2008.070372 }}</ref> Označavanje genetički modifikovanih (GM) usjeva obavezno je u mnogim zemljama (uključujući i BiH|Bosnu i Hercegovinu]]), iako to ne zahtijeva američka Uprava za hranu i lijekove (FDA), niti ona pravi razliku između odobrene GM hrane i hrane koja nije genetički modifikovana.<ref name=NYTImes2012>{{cite web | vauthors = Pollack A | work = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/2012/05/22/business/kakha-bendukidze-holds-fate-of-gene-engineered-salmon.html?pagewanted=all | title = An Entrepreneur Bankrolls a Genetically Engineered Salmon | date = 21. 5. 2012 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.congress.gov/bill/114th-congress/senate-bill/764/text | title = National bioengineered food disclosure standard | date = 29. 7. 2016 }}</ref> Organizacije za zastupanje interesa, kao što su [[Center for Food Safety]], [[Union of Concerned Scientists]] i [[Greenpeace]], tvrde da rizici povezani s genetički modifikovanom hranom nisu adekvatno istraženi niti se njima pravilno upravlja, da genetički modifikovani usjevi nisu dovoljno ispitani i da bi ih trebalo označavati, te da su regulatorna tijela i naučne institucije previše blisko povezane s industrijom. Neke studije su ukazale na to da genetički modifikovani usjevi mogu uzrokovati štetu;<ref>{{cite journal | vauthors = Domingo JL, Giné Bordonaba J | title = A literature review on the safety assessment of genetically modified plants | journal = Environment International | volume = 37 | issue = 4 | pages = 734–42 | date = maj 2011 | pmid = 21296423 | doi = 10.1016/j.envint.2011.01.003 | bibcode = 2011EnInt..37..734D | url = http://gaiapresse.ca/images/nouvelles/28563.pdf }}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.tufts.edu/~skrimsky/PDF/Illusory%20Consensus%20GMOs.PDF|title=An Illusory Consensus behind GMO Health Assessment| vauthors = Krimsky S |s2cid=40855100|journal=Science, Technology, & Human Values|pages=883–914|doi=10.1177/0162243915598381|date=2015|volume=40|issue=6|access-date=9. 2. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207171524/http://www.tufts.edu/~skrimsky/PDF/Illusory%20Consensus%20GMOs.PDF|archive-date=7. 2. 2016}}</ref> pregled iz 2016. godine, u kojem su ponovo analizirani podaci iz šest takvih studija, utvrdio je da su njihove statističke metodologije bile manjkave i da nisu ukazivale na štetnost, te je navedeno da bi se zaključci o sigurnosti genetički modificiranih usjeva trebali donositi na osnovu „cjelokupnosti dokaza... umjesto na osnovu nategnutih dokaza iz pojedinačnih studija”.<ref name=Panchin2016>{{cite journal | vauthors = [[Alexander Panchin|Panchin AY]], Tuzhikov AI | s2cid = 11786594 | title = Published GMO studies find no evidence of harm when corrected for multiple comparisons | journal = Critical Reviews in Biotechnology | volume = 37 | issue = 2 | pages = 213–217 | date = mart 2017 | pmid = 26767435 | doi = 10.3109/07388551.2015.1130684 }}</ref> == Također pogledajte == * [[Sigurnost hrane]] * [[Beta-kazein biljne proizvodnje]] ==Napomene== {{Reflist|group="N"}} == Reference == {{Refspisak|refs=<ref name="Nicolia2013">{{cite journal | vauthors = Nicolia A, Manzo A, Veronesi F, Rosellini D | s2cid = 9836802 | title = An overview of the last 10 years of genetically engineered crop safety research | journal = Critical Reviews in Biotechnology | volume = 34 | issue = 1 | pages = 77–88 | date = mart 2014 | pmid = 24041244 | doi = 10.3109/07388551.2013.823595 | url = https://www.pps.net/cms/lib/OR01913224/Centricity/Domain/3337/peer%20reviewed%20meta%20study%20on%20GMOs%20copy.pdf | quote = We have reviewed the scientific literature on GE crop safety for the last 10 years that catches the scientific consensus matured since GE plants became widely cultivated worldwide, and we can conclude that the scientific research conducted so far has not detected any significant hazard directly connected with the use of GM crops.<br /><br/>The literature about Biodiversity and the GE food/feed consumption has sometimes resulted in animated debate regarding the suitability of the experimental designs, the choice of the statistical methods or the public accessibility of data. Such debate, even if positive and part of the natural process of review by the scientific community, has frequently been distorted by the media and often used politically and inappropriately in anti-GE crops campaigns. }}</ref> <ref name="FAO">{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/006/Y5160E/y5160e10.htm#P3_1651The|title=State of Food and Agriculture 2003–2004. Agricultural Biotechnology: Meeting the Needs of the Poor. Health and environmental impacts of transgenic crops|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations|access-date=30. 8. 2019|quote=Currently available transgenic crops and foods derived from them have been judged safe to eat and the methods used to test their safety have been deemed appropriate. These conclusions represent the consensus of the scientific evidence surveyed by the ICSU (2003) and they are consistent with the views of the World Health Organization (WHO, 2002). These foods have been assessed for increased risks to human health by several national regulatory authorities (inter alia, Argentina, Brazil, Canada, China, the United Kingdom and the United States) using their national food safety procedures (ICSU). To date no verifiable untoward toxic or nutritionally deleterious effects resulting from the consumption of foods derived from genetically modified crops have been discovered anywhere in the world (GM Science Review Panel). Many millions of people have consumed foods derived from GM plants - mainly maize, soybean and oilseed rape - without any observed adverse effects (ICSU).}}</ref> <ref name="Ronald2011">{{cite journal | vauthors = Ronald P | title = Plant genetics, sustainable agriculture and global food security | journal = Genetics | volume = 188 | issue = 1 | pages = 11–20 | date = maj 2011 | pmid = 21546547 | pmc = 3120150 | doi = 10.1534/genetics.111.128553 | bibcode = 2011Genet.188...11R | quote = "There is broad scientific consensus that genetically engineered crops currently on the market are safe to eat. After 14 years of cultivation and a cumulative total of 2 billion acres planted, no adverse health or environmental effects have resulted from commercialization of genetically engineered crops (Board on Agriculture and Natural Resources, Committee on Environmental Impacts Associated with Commercialization of Transgenic Plants, National Research Council and Division on Earth and Life Studies 2002). Both the U.S. National Research Council and the Joint Research Centre (the European Union's scientific and technical research laboratory and an integral part of the European Commission) have concluded that there is a comprehensive body of knowledge that adequately addresses the food safety issue of genetically engineered crops (Committee on Identifying and Assessing Unintended Effects of Genetically Engineered Foods on Human Health and National Research Council 2004; European Commission Joint Research Centre 2008). These and other recent reports conclude that the processes of genetic engineering and conventional breeding are no different in terms of unintended consequences to human health and the environment (European Commission Directorate-General for Research and Innovation 2010)." }}</ref> <ref name="Also"><p>But see also:</p><p>{{cite journal | vauthors = Domingo JL, Giné Bordonaba J | title = A literature review on the safety assessment of genetically modified plants | journal = Environment International | volume = 37 | issue = 4 | pages = 734–42 | date = maj 2011 | pmid = 21296423 | doi = 10.1016/j.envint.2011.01.003 | bibcode = 2011EnInt..37..734D | url = http://gaiapresse.ca/images/nouvelles/28563.pdf | quote = In spite of this, the number of studies specifically focused on safety assessment of GM plants is still limited. However, it is important to remark that for the first time, a certain equilibrium in the number of research groups suggesting, on the basis of their studies, that a number of varieties of GM products (mainly maize and soybeans) are as safe and nutritious as the respective conventional non-GM plant, and those raising still serious concerns, was observed. Moreover, it is worth mentioning that most of the studies demonstrating that GM foods are as nutritional and safe as those obtained by conventional breeding, have been performed by biotechnology companies or associates, which are also responsible of commercializing these GM plants. Anyhow, this represents a notable advance in comparison with the lack of studies published in recent years in scientific journals by those companies. }}</p><p>{{cite journal|title=An Illusory Consensus behind GMO Health Assessment| vauthors = Krimsky S |s2cid=40855100|journal=Science, Technology, & Human Values|volume=40|issue=6|pages=883–914|doi=10.1177/0162243915598381|date=2015|quote=I began this article with the testimonials from respected scientists that there is literally no scientific controversy over the health effects of GMOs. My investigation into the scientific literature tells another story.}}</p><p>And contrast:</p><p>{{cite journal | vauthors = [[Alexander Panchin|Panchin AY]], Tuzhikov AI | s2cid = 11786594 | title = Published GMO studies find no evidence of harm when corrected for multiple comparisons | journal = Critical Reviews in Biotechnology | volume = 37 | issue = 2 | pages = 213–217 | date = mart 2017 | pmid = 26767435 | doi = 10.3109/07388551.2015.1130684 | quote = Here, we show that a number of articles some of which have strongly and negatively influenced the public opinion on GM crops and even provoked political actions, such as GMO embargo, share common flaws in the statistical evaluation of the data. Having accounted for these flaws, we conclude that the data presented in these articles does not provide any substantial evidence of GMO harm. <br /><br/> The presented articles suggesting possible harm of GMOs received high public attention. However, despite their claims, they actually weaken the evidence for the harm and lack of substantial equivalency of studied GMOs. We emphasize that with over 1783 published articles on GMOs over the last 10 years it is expected that some of them should have reported undesired differences between GMOs and conventional crops even if no such differences exist in reality. }}</p><p>and</p>{{cite journal | vauthors = Yang YT, Chen B | title = Governing GMOs in the USA: science, law and public health | journal = Journal of the Science of Food and Agriculture | volume = 96 | issue = 6 | pages = 1851–5 | date = april 2016 | pmid = 26536836 | doi = 10.1002/jsfa.7523 | bibcode = 2016JSFA...96.1851Y | quote = It is therefore not surprising that efforts to require labeling and to ban GMOs have been a growing political issue in the USA ''(citing Domingo and Bordonaba, 2011)''. Overall, a broad scientific consensus holds that currently marketed GM food poses no greater risk than conventional food&nbsp;... Major national and international science and medical associations have stated that no adverse human health effects related to GMO food have been reported or substantiated in peer-reviewed literature to date.<br /><br/>Despite various concerns, today, the American Association for the Advancement of Science, the World Health Organization, and many independent international science organizations agree that GMOs are just as safe as other foods. Compared with conventional breeding techniques, genetic engineering is far more precise and, in most cases, less likely to create an unexpected outcome. }}</ref> <ref name="AAAS2012">{{cite web|url=http://www.aaas.org/sites/default/files/AAAS_GM_statement.pdf|title=Statement by the AAAS Board of Directors On Labeling of Genetically Modified Foods|publisher=American Association for the Advancement of Science|date=20. 10. 2012|access-date=30. 8. 2019|quote="The EU, for example, has invested more than €300 million in research on the biosafety of GMOs. Its recent report states: "The main conclusion to be drawn from the efforts of more than 130 research projects, covering a period of more than 25 years of research and involving more than 500 independent research groups, is that biotechnology, and in particular GMOs, are not per se more risky than e.g. conventional plant breeding technologies." The World Health Organization, the American Medical Association, the U.S. National Academy of Sciences, the British Royal Society, and every other respected organization that has examined the evidence has come to the same conclusion: consuming foods containing ingredients derived from GM crops is no riskier than consuming the same foods containing ingredients from crop plants modified by conventional plant improvement techniques."}}<br /><br/>{{cite web|url=https://www.aaas.org/sites/default/files/AAAS_GM_statement.pdf|title=AAAS Board of Directors: Legally Mandating GM Food Labels Could "Mislead and Falsely Alarm Consumers"| vauthors = Pinholste G |publisher=American Association for the Advancement of Science|date=25. 10. 2012|access-date=30. 8. 2019}}</ref> <ref name="ECom2010">{{cite book|url=http://ec.europa.eu/research/biosociety/pdf/a_decade_of_eu-funded_gmo_research.pdf|title=A decade of EU-funded GMO research (2001–2010)|publisher=Directorate-General for Research and Innovation. Biotechnologies, Agriculture, Food. European Commission, European Union.|doi=10.2777/97784|isbn=978-92-79-16344-9|access-date=30. 8. 2019|date=2010|author1=European Commission. Directorate-General for Research}}</ref> <ref name="AMA2001">{{Cite web|url=https://www.isaaa.org/kc/Publications/htm/articles/Position/ama.htm|title=AMA Report on Genetically Modified Crops and Foods (online summary)|publisher=American Medical Association|date=januar 2001|access-date=30. 8. 2019|quote="A report issued by the scientific council of the American Medical Association (AMA) says that no long-term health effects have been detected from the use of transgenic crops and genetically modified foods, and that these foods are substantially equivalent to their conventional counterparts." "Crops and foods produced using recombinant DNA techniques have been available for fewer than 10 years and no long-term effects have been detected to date. These foods are substantially equivalent to their conventional counterparts."}}<br /><br />{{Cite web|url=http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907023039/http://www.ama-assn.org/resources/doc/csaph/a12-csaph2-bioengineeredfoods.pdf|title=Report 2 of the Council On Science and Public Health (A-12): Labeling of Bioengineered Foods|publisher=American Medical Association|date=2012|access-date=30. 8. 2019|quote=Bioengineered foods have been consumed for close to 20 years, and during that time, no overt consequences on human health have been reported and/or substantiated in the peer-reviewed literature.|archive-date=7. 9. 2012}}</ref> <ref name="LoC2015">{{cite web|url=http://www.loc.gov/law/help/restrictions-on-gmos/usa.php#Opinion|title=Restrictions on Genetically Modified Organisms: United States. Public and Scholarly Opinion|publisher=Library of Congress|date=30. 6. 2015|access-date=30. 8. 2019|quote="Several scientific organizations in the US have issued studies or statements regarding the safety of GMOs indicating that there is no evidence that GMOs present unique safety risks compared to conventionally bred products. These include the National Research Council, the American Association for the Advancement of Science, and the American Medical Association. Groups in the US opposed to GMOs include some environmental organizations, organic farming organizations, and consumer organizations. A substantial number of legal academics have criticized the US's approach to regulating GMOs."}}</ref> <ref name="NAS2016">{{cite book|url=http://www.nap.edu/read/23395/chapter/7#149|title=Genetically Engineered Crops: Experiences and Prospects|publisher=The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (US)|page=149|date=2016|access-date=30. 8. 2019|doi=10.17226/23395|pmid=28230933|quote="''Overall finding on purported adverse effects on human health of foods derived from GE crops:'' On the basis of detailed examination of comparisons of currently commercialized GE with non-GE foods in compositional analysis, acute and chronic animal toxicity tests, long-term data on health of livestock fed GE foods, and human epidemiological data, the committee found no differences that implicate a higher risk to human health from GE foods than from their non-GE counterparts."|isbn=978-0-309-43738-7|last1=National Academies Of Sciences |author2=Division on Earth Life Studies Engineering |author3=Board on Agriculture Natural Resources|author4=Committee on Genetically Engineered Crops: Past Experience Future Prospects |bibcode=2016nap..book23395N }}</ref> <ref name="WHOFAQ">{{cite web|url=https://www.who.int/foodsafety/areas_work/food-technology/faq-genetically-modified-food/en/|title=Frequently asked questions on genetically modified foods|publisher=World Health Organization|access-date=30. 8. 2019|quote=Different GM organisms include different genes inserted in different ways. This means that individual GM foods and their safety should be assessed on a case-by-case basis and that it is not possible to make general statements on the safety of all GM foods.<br /><br/>GM foods currently available on the international market have passed safety assessments and are not likely to present risks for human health. In addition, no effects on human health have been shown as a result of the consumption of such foods by the general population in the countries where they have been approved. Continuous application of safety assessments based on the Codex Alimentarius principles and, where appropriate, adequate post market monitoring, should form the basis for ensuring the safety of GM foods.}}</ref> <ref name="Haslberger2003">{{cite journal | vauthors = Haslberger AG | s2cid = 2533628 | title = Codex guidelines for GM foods include the analysis of unintended effects | journal = Nature Biotechnology | volume = 21 | issue = 7 | pages = 739–41 | date = juli 2003 | pmid = 12833088 | doi = 10.1038/nbt0703-739 | bibcode = 2003NatBi..21..739H | quote = These principles dictate a case-by-case premarket assessment that includes an evaluation of both direct and unintended effects. }}</ref> <ref name="BMA2004">Some medical organizations, including the [[British Medical Association]], advocate further caution based upon the [[precautionary principle]]:<br /><br/>{{cite web|url=http://www.argenbio.org/adc/uploads/pdf/bma.pdf|title=Genetically modified foods and health: a second interim statement|publisher=British Medical Association|date=mart 2004|access-date=30. 8. 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140322224425/http://www.argenbio.org/adc/uploads/pdf/bma.pdf |archivedate=22. 3. 2014|quote=In our view, the potential for GM foods to cause harmful health effects is very small and many of the concerns expressed apply with equal vigour to conventionally derived foods. However, safety concerns cannot, as yet, be dismissed completely on the basis of information currently available.<br /><br/>When seeking to optimise the balance between benefits and risks, it is prudent to err on the side of caution and, above all, learn from accumulating knowledge and experience. Any new technology such as genetic modification must be examined for possible benefits and risks to human health and the environment. As with all novel foods, safety assessments in relation to GM foods must be made on a case-by-case basis.<br /><br/>Members of the GM jury project were briefed on various aspects of genetic modification by a diverse group of acknowledged experts in the relevant subjects. The GM jury reached the conclusion that the sale of GM foods currently available should be halted and the moratorium on commercial growth of GM crops should be continued. These conclusions were based on the precautionary principle and lack of evidence of any benefit. The Jury expressed concern over the impact of GM crops on farming, the environment, food safety and other potential health effects.<br /><br/>The Royal Society review (2002) concluded that the risks to human health associated with the use of specific viral DNA sequences in GM plants are negligible, and while calling for caution in the introduction of potential allergens into food crops, stressed the absence of evidence that commercially available GM foods cause clinical allergic manifestations. The BMA shares the view that there is no robust evidence to prove that GM foods are unsafe but we endorse the call for further research and surveillance to provide convincing evidence of safety and benefit.}}</ref> <ref name="PEW2015">{{cite web|url=http://www.pewinternet.org/2015/01/29/public-and-scientists-views-on-science-and-society/|title=Public and Scientists' Views on Science and Society|vauthors=Funk C, Rainie L|publisher=Pew Research Center|date=29. 1. 2015|access-date=30. 8. 2019|quote=The largest differences between the public and the AAAS scientists are found in beliefs about the safety of eating genetically modified (GM) foods. Nearly nine-in-ten (88%) scientists say it is generally safe to eat GM foods compared with 37% of the general public, a difference of 51 percentage points.|archive-date=9. 1. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109232405/http://www.pewinternet.org/2015/01/29/public-and-scientists-views-on-science-and-society/}}</ref> <ref name="Marris2001">{{cite journal | vauthors = Marris C | title = Public views on GMOs: deconstructing the myths. Stakeholders in the GMO debate often describe public opinion as irrational. But do they really understand the public? | journal = EMBO Reports | volume = 2 | issue = 7 | pages = 545–8 | date = juli 2001 | pmid = 11463731 | pmc = 1083956 | doi = 10.1093/embo-reports/kve142 }}</ref> <ref name="PABE">{{cite web|url=http://csec.lancs.ac.uk/archive/pabe/docs/pabe_finalreport.doc|title=Public Perceptions of Agricultural Biotechnologies in Europe|date=decembar 2001|author=Final Report of the PABE research project|publisher=Commission of European Communities|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525042822/http://csec.lancs.ac.uk/archive/pabe/docs/pabe_finalreport.doc |archive-date=25. 5. 2017|access-date=30. 8. 2019}}</ref> <ref name="Scott2016">{{cite journal | vauthors = Scott SE, Inbar Y, Rozin P | s2cid = 261060 | title = Evidence for Absolute Moral Opposition to Genetically Modified Food in the United States | journal = Perspectives on Psychological Science | volume = 11 | issue = 3 | pages = 315–24 | date = maj 2016 | pmid = 27217243 | doi = 10.1177/1745691615621275 | url = http://yoelinbar.net/papers/gmo_absolute.pdf }}</ref> <ref name="loc.gov">{{cite web|url=http://www.loc.gov/law/help/restrictions-on-gmos/|title=Restrictions on Genetically Modified Organisms|publisher=Library of Congress|date=9. 6. 2015|access-date=30. 8. 2019}}</ref> <ref name="Bashshur">{{cite web|url=http://www.americanbar.org/content/newsletter/publications/aba_health_esource_home/aba_health_law_esource_1302_bashshur.html|title=FDA and Regulation of GMOs|first=Ramona|last=Bashshur | name-list-style = vanc |publisher=American Bar Association|date=februar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621044554/https://www.americanbar.org/content/newsletter/publications/aba_health_esource_home/aba_health_law_esource_1302_bashshur.html|archive-date=21. 6. 2018|access-date=30. 8. 2019}}</ref> <ref name="Sifferlin">{{cite magazine|url=https://time.com/4060476/eu-gmo-crops-european-union-opt-out/|title=Over Half of E.U. Countries Are Opting Out of GMOs|first=Alexandra|last=Sifferlin | name-list-style = vanc |magazine=Time|date=3. 10. 2015|access-date=30. 8. 2019}}</ref> <ref name="Council on Foreign Relations">{{cite web|url=http://www.cfr.org/agricultural-policy/regulation-gmos-europe-united-states-case-study-contemporary-european-regulatory-politics/p8688|title=The Regulation of GMOs in Europe and the United States: A Case-Study of Contemporary European Regulatory Politics |first1=Diahanna |last1=Lynch |first2=David |last2=Vogel | name-list-style = vanc |publisher=Council on Foreign Relations|date=5. 4. 2001|access-date=30. 8. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160929200540/http://www.cfr.org/agricultural-policy/regulation-gmos-europe-united-states-case-study-contemporary-european-regulatory-politics/p8688|archive-date=29. 9. 2016}}</ref> }} == External links == {{Library resources box |onlinebooks=no |by=no |lcheading=Transgenic plants |label=Transgenic plants }} * {{cite web | url = http://ec.europa.eu/food/dyna/gm_register/index_en.cfm | title = EU Register of authorised GM crops }} * {{cite web | url = http://www.accessdata.fda.gov/scripts/fdcc/?set=Biocon | archive-url = https://web.archive.org/web/20140307142909/http://www.accessdata.fda.gov/scripts/fdcc/?set=Biocon | archive-date = 7. 3. 2014 | title = Biotechnology Consultations on Food from GE Plant Varieties }} * {{cite web | url = http://www.epa.gov/pesticides/biopesticides/pips/pip_list.htm | archive-url = https://20141226100509/http://www.epa.gov/pesticides/biopesticides/pips/pip_list.htm | archive-date = 26. 12. 2014 | title = Current & Previously Registered Section 3 PIP Registrations }} ==Vanjski linkovi== {{Genetičko inženjerstvo}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Genetically Modified Crops}} [[Kategorija:Genetičko inženjerstvo]] [[Kategorija:Biotehnologija]] [[Kategorija:Genetički modificirani organizmi u poljoprivredi]] [[Kategorija:Industrija nauka o životu]] t0v590mgc5vzxlefkkkcr8qtlv8v0gi Incident s autobusom 300 0 539146 3939328 3938610 2026-11-06T20:30:39Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939328 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Incident s autobusom 300 | slika = | opis_slike = | lokacija = | meta = | koordinate = | datum = 12-13. aprila 1984. | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = uzimanje talaca | mrtvih = 1 izraelski putnik u autobusu i 4 palestinska napadača | ranjenih = 8 izraelskih civila | žrtve = | počinitelji = [[Narodni front oslobođenja Palestine]] | počinitelj = | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = noževi, boce s kiselinom, ručna bomba i kofer za koji su tvrdili da sadrži eksploziv<ref name="news.google.com">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=WpMcAAAAIBAJ&sjid=92IEAAAAIBAJ&pg=6961,8395863&dq=israel&hl=en|title=The Pittsburgh Press – Google News Archive Search|access-date=7. 11. 2014}}</ref> | broj_saučesnika = | saučesnici = | branitelji = | branitelj = }} '''Incident s autobusom 300''' ({{Jez-he|פרשת קו 300}}, transliterirano: ''Parashat Kav 300'', doslovno: afera "Linija 300"), poznata i kao afera ''Kav 300'', bio je incident iz 1984. u kojem su pripadnici [[Shin Bet]]a pogubili dvojicu palestinskih otmičara autobusa, neposredno nakon okončanja talačke krize i njihovog zarobljavanja. Nakon incidenta, pripadnici Shin Beta dali su lažne iskaze o svojoj umiješanosti u ovaj slučaj. Izraelski vojni cenzor prvobitno je zabranio izvještavanje o otmici, no objavljivanje informacija o aferi u stranim medijima, a kasnije i u izraelskim, izazvalo je burne reakcije javnosti. Mnogi Izraelci zahtijevali su istragu o okolnostima smrti otmičara. Godine 1985. visoki izraelski general [[Yitzhak Mordechai]] oslobođen je optužbi povezanih sa smrću zarobljenih otmičara.<ref>David K. Shipler, "ARAB and JEW – Wounded Spirits in a Promised Land." 1986. {{ISBN|0-8129-1273-X}}. Page 90.</ref> Kasnije se ispostavilo da su pripadnici Shin Beta – izraelske službe unutrašnje sigurnosti – lažno teretili generala, istovremeno prikrivajući ko je izdao direktnu naredbu da se zarobljenici ubiju. Godine 1986. glavni državni tužilac Izraela, [[Yitzhak Zamir]], bio je prisiljen podnijeti ostavku nakon što je odbio obustaviti istragu o ulozi Shin Beta u ovoj aferi.<ref name="haaretz.com">Gidi Weitz, '[https://web.archive.org/web/20110928001255/http://www.haaretz.com/print-edition/news/newly-released-papers-reveal-how-shin-bet-tried-to-hide-bus-300-killings-1.386889 Newly released papers reveal how Shin Bet tried to hide 'Bus 300' killings']. in [[Haaretz]], 27 September 2011.</ref> Ubrzo nakon toga, [[Avraham Shalom]], šef Shin Beta, podnio je ostavku i dobio potpuno predsjedničko pomilovanje za neodređena krivična djela, dok su pomilovanja dobile i mnoge druge umiješane osobe – i to prije nego što su protiv njih uopće podignute optužnice. Nakon ovog skandala, osnovana je [[Landauova komisija]] kako bi istražila procedure Shin Beta;<ref>David K. Shipler, "ARAB and JEW – Wounded Spirits in a Promised Land." 1986. {{ISBN|0-8129-1273-X}}. Page 90. President [[Chaim Herzog]].</ref> utvrđeno je da su pripadnici Shin Beta rutinski davali lažne iskaze pred sudom. == Detalji incidenta == U četvrtak, 12. aprila 1984, četiri naoružana arapska gerilca iz [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]] stigla su u [[Ašdod]], ​​gdje su kao putnici s plaćenim kartama ušli u autobus kompanije "Egged" (linija br. 300), koji je saobraćao na relaciji Tel Aviv – Aškelon i prevozio 41<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=rQAtAAAAIBAJ&sjid=OM0FAAAAIBAJ&pg=1437,1720854|title=Israelis Storm Bus Hijacked by Arabs — The Palm Beach Post|access-date=7. 11. 2014|date=13. 4. 1984|website=Google News Archive Search}}</ref> putnika. Palestinci su oteli autobus ubrzo nakon što je krenuo sa stanice u 19:30 sati.<ref name=autogenerated1 /> Tokom otmice, jedan od putnika je teško povrijeđen. Otmičari su izjavili da su naoružani noževima<ref>David K. Shipler, "ARAB and JEW – Wounded Spirits in a Promised Land." 1986. {{ISBN|0-8129-1273-X}}. Page 86. And a grenade according to this source.</ref> i koferom u kojem se nalaze dvije protivtenkovske granate, te su prijetili da će ih aktivirati.<ref name="news.google.com"/> Primorali su vozača da promijeni smjer kretanja i vozi prema egipatskoj granici. Ubrzo nakon otmice, otmičari su južno od Ašdoda pustili iz autobusa jednu trudnicu.<ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=uP4hAAAAIBAJ&sjid=dUcEAAAAIBAJ&pg=4603,2985531|title=Daily News – Google News Archive Search|access-date=7. 11. 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=zcpAAAAAIBAJ&sjid=4aUMAAAAIBAJ&pg=2935,2675904&dq=israeli+pregnant&hl=en|title=The Glasgow Herald – Google News Archive Search|access-date=7. 11. 2014}}</ref> Ona je autostopom stigla do benzinske pumpe i odatle obavijestila vlasti o otmici.<ref>{{cite web|url=https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/632620832.html?dids=632620832:632620832&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI|title=Archives: Chicago Tribune|access-date=7. 11. 2014|archive-date=12. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012105332/https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/doc/170683136.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&type=historic&date=&author=&pub=&edition=&startpage=&desc=|url-status=dead}}</ref> Nakon toga, izraelske vojne snage započele su potjeru za autobusom.<ref name=autogenerated4>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=yboyAAAAIBAJ&sjid=Wu8FAAAAIBAJ&pg=1405,1659680&dq=bus+alerted&hl=en|title=Ottawa Citizen – Google News Archive Search|access-date=7. 11. 2014}}</ref> Autobus, koji se kretao brzinom od 120&nbsp;km/h,<ref name=autogenerated4 /> probio je dvije improvizovane cestovne blokade, sve dok izraelski vojnici nisu pucali u gume<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=WpMcAAAAIBAJ&sjid=92IEAAAAIBAJ&pg=6961,8395863|title=The Pittsburgh Press – Google News Archive Search|access-date=7. 11. 2014}}</ref> i uspjeli zaustaviti vozilo u blizini palestinskog kampa [[Deir el-Balah]] u Pojasu Gaze, svega 10 milja sjeverno od egipatske granice.<ref name=autogenerated1 /> Kada se autobus zaustavio, neki putnici su uspjeli pobjeći kroz otvorena vrata.<ref name=autogenerated1 /> Tokom napete situacije koja je uslijedila, na mjesto događaja počeli su pristizati predstavnici izraelskih medija. Također su bili prisutni visoki vojni oficiri i političari. Među njima su bili načelnik Generalštaba [[Moshe Levi]], ministar odbrane [[Moshe Arens]] i direktor izraelske unutrašnje obavještajne službe Shin Bet, Avraham Shalom. Brigadni general Yitzhak Mordechai postavljen je na čelo operacije spašavanja. Otmičari, koji su putnike iz autobusa držali kao taoce, zahtijevali su oslobađanje 500 arapskih zatvorenika koji su se nalazili u izraelskim zatvorima, kao i slobodan prolaz za sebe u [[Egipat]].<ref name=autogenerated1 /> Otmičari su izjavili da neće oklijevati da aktiviraju kofer pun eksploziva i pobiju sve putnike u autobusu. Kako su pregovori odmicali, pripadnici službe Shin Bet na licu mjesta brzo su zaključili da se otmičari ponašaju kao amateri; jedan od njih je kasnije izjavio da je "pomalo smiješno nazivati ​​ovo terorističkim napadom s uzimanjem talaca radi pregovora" te da ta četvorka ne predstavlja nikakvu prijetnju.<ref name="Weitz">Gidi Weitz [https://www.haaretz.com/2013-04-06/ty-article/.premium/how-lies-shielded-israels-secret-service/0000017f-dbc3-db22-a17f-fff3441d0000 'New Testimonies on Bus 300 Affair Reveal How Lies Protected Israel's Secret Service,'] [[Haaretz]] 6 April 2013.</ref> === Operacija oslobađanja === Nakon dugotrajnih pregovora, 13. aprila oko 7:00 sati ujutro, tim komandosa jedinice Sayeret Matkal, predvođen Doronom Kempelom, upao je u autobus, pucajući na otmičare kroz prozore vozila.<ref name=autogenerated3>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=yboyAAAAIBAJ&sjid=Wu8FAAAAIBAJ&pg=1405,1659680|title=Ottawa Citizen – Google News Archive Search|access-date=7. 11. 2014}}</ref><ref>[https://www.israelhayom.co.il/military-life/world-news-military-life/article/5000283 ממוקד, כריזמטי, נועז: הלוחמים לשעבר מספרים על ראש השב"כ החדש רונן בר]</ref> Tokom ove operacije, vojnici su uspjeli ubiti dvojicu otmičara, zarobiti drugu dvojicu i osloboditi sve taoce osim jedne putnice – devetnaestogodišnje vojnikinje Irit Portuguez, koju su tokom akcije greškom ubile snage [[Izraelske odbrambene snage|Izraelskih odbrambenih snaga]] (IDF).<ref name=autogenerated3 /><ref>[https://www.haaretz.co.il/magazine/kav300/1.1483815] כך שברו בכירי השב"כ את קשר השתיקה סביב פרשת קו 300 Haaretz 28.9.11</ref> Sedam putnika je ranjeno tokom operacije. === Pogubljenje dvojice zarobljenih otmičara === Dvojica otmičara su zarobljena živa, vezana i odvedena na obližnju poljanu, gdje su ih pretukli ljudi koji su se okupili oko njih. Šef službe Shin Bet, Avraham Shalom, i šef operacija Shin Beta, Ehud Yatom, prišli su vezanim muškarcima. Prije nego što je napustio mjesto događaja, Shalom je naredio Yatomu da ih pogubi. "Kao rezultat toga, Yatom i nekoliko pripadnika Shin Beta odveli su muškarce u vozilo i odvezli ih na izolovanu lokaciju, gdje su ih pretukli na smrt kamenjem i željeznim šipkama."<ref>{{cite book|last1=Bergman|first1=Ronen|title=Rise and Kill First|date=30. 1. 2018|publisher=Random House|location=5048}}</ref> Izraelski vojni cenzor zabranio je izvještavanje o otmici. Zbog toga su početni izvještaji, objavljeni u Izraelu i širom svijeta, navodili da su svi otmičari ubijeni tokom akcije oslobađanja. Ipak, tri dana kasnije, izraelski dnevni list ''Hadashot'' prenio je izvještaj iz ''[[The New York Timesa]]'' – čime je zaobišao izraelskog vojnog cenzora – u kojem se navodilo da su dvojica otmičara zarobljena živa. Nekoliko dana kasnije, ''Hadashot'' je na naslovnoj strani objavio fotografiju koju je snimio Alex Levac, a na kojoj se vidi jedan od otmičara – živ i potpuno pri svijesti – dok ga izvode iz autobusa.<ref>{{cite web|url=http://www.shlomi-group.com/forum/index.php?showtopic=26759|title=-Masters of Photography -|access-date=7. 11. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016180817/http://www.shlomi-group.com/forum/index.php?showtopic=26759|archive-date=16. 10. 2014}}</ref> Objavljivanje fotografije izazvalo je burne reakcije javnosti, te su mnogi u Izraelu zahtijevali istragu o okolnostima smrti otmičara. == Preuzimanje odgovornosti od strane Narodnog fronta oslobođenja Palestine == U [[Damask]]u je [[Basam Abu Šarif]], predstavnik Narodnog fronta za oslobođenje Palestine (PFLP), izjavio da je njegova organizacija odgovorna za napad.<ref name=autogenerated2 /> Rekao je da su otmičari zahtijevali oslobađanje 30 zatvorenika koji su se nalazili u zatvoru Nafha, na jugu Izraela. Izraelski izvori odbacili su ove tvrdnje, optuživši Fatah za odgovornost.<ref>The Times (London), 14 April 1984. Christopher Walker, [[Robert Fisk]].</ref><ref>David K. Shipler, "Arab and Jew – Wounded Spirits in a Promised Land." 1986. {{ISBN|0-8129-1273-X}}. pages 86, 87. In Shipler's account, the Jewish driver was threatened with a grenade. He managed to escape when the bus stopped and was badly beaten after being mistaken for a hijacker.</ref> == Naknadni povezani događaji == Moshe Arens, koji je odobrio operaciju, nakon događaja je ustvrdio da je, uprkos žrtvama među putnicima, operacija bila "apsolutno neophodna". Izjavio je: "Bila je to duga i teška noć, a mi smo slijedili politiku koju je Izrael tradicionalno uspostavio – da ne popuštamo pred zahtjevima terorista." U 8:00 sati ujutro, dan nakon otmice, snage Izraelskih odbrambenih snaga (IDF) počele su s miniranjem kuća porodica četvorice otmičara.<ref>Christopher Walker, The Times. 17 April 1984. "Israel could stage reprisals in Syria".</ref> == Posljedice == === Prva istraga === Nešto više od sedmicu dana nakon otmice, [[David Shipler]], dopisnik ''The New York Timesa'' iz Izraela, objavio je izvještaj u kojem se navodi da dnevni list ''Hadashot'' posjeduje fotografiju – čiji je autor Alex Levac<ref>{{cite web|url=http://www.shlomi-group.com/forum/index.php?showtopic=26759|title=אלכס ליבק-Masters of Photography – קבוצת הצילום של שלומי|access-date=7. 11. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016180817/http://www.shlomi-group.com/forum/index.php?showtopic=26759|archive-date=16. 10. 2014}}</ref> – na kojoj se vidi jedan od otmičara kako ga odvode s lisicama na rukama. Novinari tog lista sa sigurnošću su identifikovali muškarca na fotografiji kao 18-godišnjeg Majdija Abu Jummu, jednog od četvorice poginulih. Vijest je prenijeta širom svijeta.<ref>{{cite news |first=David |last=Shipler |work=The Times |date=21. 4. 1984 |title=Israel in dock over bus terrorist (Full by-line: D.S., ''The New York Times'', Bani Suheila, Gaza.)}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.halemo.com/info/kav300/shabak300b.jpg|title=Link to picture}}</ref><ref>{{cite news |first=Alex |last=Levac |title=Revisiting the photo that exposed a Shin Bet lie |work=Haaretz |date=28. 4. 2009 |url=https://www.haaretz.com/revisiting-the-photo-that-exposed-a-shin-bet-lie-1.275021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225151148/http://www.haaretz.com/revisiting-the-photo-that-exposed-a-shin-bet-lie-1.275021 |url-status=dead |archive-date=25. 2. 2015 |access-date=25. 2. 2015}}</ref> U Izraelu je priču u nedjelju, 22. aprila, objavio list ''Al HaMishmar'', blizak stranci Mapam. U glavnom članku, koji je prošao cenzuru, citirali su "ovlaštene visoke izvore" koji su izjavili da je osnivanje istražne komisije o smrti dvojice otmičara neizbježno.<ref>{{cite news |first=Christopher |last=Walker |work=The Times |date=23. 4. 1984 |title=Israeli army investigates deaths of bus hijackers}}</ref> Dana 24. aprila, David Shipler je pozvan u ured direktora Vladinog ureda za štampu, Mordechaija Dolinskyja, gdje mu je upućen "oštar ukor". Smatra se da mu akreditacija za rad u Izraelu nije oduzeta samo zato što je ionako uskoro napuštao svoju dužnost.<ref>{{cite news |first=Christopher |last=Walker |work=The Times |date=27. 4. 1984 |title=Israel reprimands US journalist}}</ref> Dana 25. aprila, sedmičnik ''HaOlam HaZeh'' ("Ovaj svijet") – koji je sedmicu ranije izašao s praznim prostorima na stranicama – na naslovnici je objavio zamućenu fotografiju muškarca kojeg odvode. Urednik časopisa, [[Uri Avnery]], uspio je nadjačati otpor cenzora nakon što je zaprijetio da će slučaj iznijeti pred Vrhovni sud. [[Yossi Klein]], urednik ''Hadashota'', potvrdio je dopisnicima da muškarac na fotografiji nije Majdi Abu Jumma.<ref>{{cite news |first=Christopher |last=Walker |work=The Times |date=26. 4. 1984 |title=Doubts raised on killing reinforced by photograph}}</ref> Dana 27. aprila, listu ''Hadashot'' naloženo je da na četiri dana obustavi izlaženje. Ova kazna – koja nije bila izrečena nijednom jevrejskom mediju više od petnaest godina – uslijedila je nakon što su objavili informaciju da je ministar odbrane Arens formirao istražnu komisiju, na čijem je čelu bio general u rezervi Meir Zorea. Ta informacija bila je dostavljena Odboru urednika glavnih izraelskih novina uz uslov da se ne objavljuje. List ''Hadashot'', čiji su vlasnici izdavači uglednih novina ''[[Ha'aretz]]'', nije bio član Odbora urednika.<ref>{{cite news |first=Christopher |last=Walker |work=The Times |date=28. 4. 1984 |title=Israeli inquiry into bus hijackers, deaths}}</ref><ref>{{cite news |first=Christopher |last=Walker |work=The Times |date=30. 4. 1984 |title=Israeli censor suspends paper for reports on death of bus hijackers}}</ref> Zorein izvještaj dostavljen je u tajnosti parlamentarnom Odboru za vanjske poslove i sigurnost 29. maja. Njegovi nalazi nisu objavljeni u javnosti, ali se navodi da su "zaprepastili sigurnosni establišment". Istovremeno, ''Hadashot'' je opovrgnuo izjavu Mošea Arensa da nije bio na mjestu otmice, tvrdeći da je njihov fotograf stajao pored njega neposredno prije nego što je ovaj snimio fotografiju Majdija Abu Jame. Također su izražene zabrinutosti u vezi s televizijskim intervjuom koji je Arens dao ubrzo nakon događaja, u kojem je izjavio: "Ko god planira terorističke akte u Izraelu, mora znati da neće izaći živ." Načelnik Generalštaba Izraelskih odbrambenih snaga (IDF), [[Rafael Eitan]], dao je sličnu izjavu: "Teroristi moraju znati da iz takve operacije neće izaći živi."<ref>{{citation |first=Moshe |last=Brilliant |work=The Times |date=30. 5. 1984 |title=Shamir calls Arab bus deaths a deviation. (Eitan quote from Davar. Arens quoted in ''Times'' 28 April.)}}</ref> === Suđenje === Godine 1985. brigadni general Yitzhak Mordechai, koji je predvodio upad u autobus, zajedno s jedanaest drugih osoba, izveden je pred sud zbog ubistva dvojice zarobljenika. Optuženi su da su bili dio veće grupe koja je zarobljenike pretukla na smrt udarcima rukama i nogama. Svjedoci su opisali kako je general udarao zarobljenike pištoljem. Oslobođen je optužbi, a optužbe protiv ostalih su odbačene. U proljeće 1986, zamjenik šefa službe Shin Bet, Reuven Hazak, te dvojica službenika, Rafi Malka i Peleg Raday, sastali su se s premijerom [[Shimon Peres|Shimonom Peresom]] i optužili svog nadređenog, Avrahama Shaloma, da je naredio ubistva i koordinirao iskaze svjedoka u postupku protiv generala Mordechaija. Peres je odbio poduzeti bilo kakve mjere na osnovu tih informacija, a trojica službenika su otpuštena iz Shin Beta. Nakon toga su iznijeli dokaze koji su naveli glavnog državnog tužioca Yitzhaka Zamira da pokrene krivičnu istragu protiv visokih zvaničnika Shin Beta, optuženih za prikrivanje ubistava.<ref name="haaretz.com"/> Nakon što je upoznat s dokazima, Zamir je pokrenuo policijsku istragu o djelovanju Shin Beta, a posebno o ulozi njegovog direktora. U maju 1986, Zamir je bio prisiljen podnijeti ostavku uslijed optužbi da je ugrozio nacionalnu sigurnost, nakon što je odbio obustaviti svoje istrage.<ref>Middle East International, issue 276, page 5. 30 May 1986. [[Peretz Kidron]]</ref> Vijest o njegovoj ostavci prenijeli su međunarodni mediji, a izraelske novine uspjele su zaobići vojnu cenzuru objavljivanjem informacija o Shin Betu. Postalo je javno poznato da je Avraham Shalom optužen za izdavanje naredbe o ubistvu dvojice zarobljenika i organiziranje opsežnog prikrivanja zločina, što je uključivalo i pokušaj da se odgovornost pripiše generalu Mordechaiju.<ref>David K. Shipler, "ARAB and JEW – Wounded Spirits in a Promised Land." 1986. {{ISBN|0-8129-1273-X}}. pages 89, 90.</ref><ref>Middle East International, issue 277, pages 9 -10. 13 June 1986. Peretz Kidron</ref> U junu 1986, malo poznati sudija Yosef Harish preuzeo je dužnost glavnog državnog tužioca, a predsjednik Chaim Herzog dodijelio je potpuno pomilovanje Shalomu i četvorici drugih službenika Shin Beta.<ref>Shipler, page 90.</ref><ref>Amnesty International, "Israel and the Occupied Territories: The military justice system in the Occupied Territories: detention, interrogation and trial procedures." July 1991. AI Index: MDE 15/34/91. Page 43: "The affair" was closed when in 1986 the President of Israel pardoned 11 Shin Bet members involved in it.</ref> Ova pomilovanja osporena su pred Vrhovnim sudom. Tokom žalbenog postupka otkriveni su dokumenti u kojima Shalom tvrdi da su svi njegovi postupci bili "odobreni i sankcionisani". Time je u slučaj umiješan i tadašnji premijer – [[Yitzhak Shamir]].<ref>Middle East International, issue 279, pages 8–10, 11 July 1986. Peretz Kidron.</ref><ref>Shipler, page 90: "Shalom swore in an affidavit that his action had been approved by the political echelon."</ref> Dana 6. augusta 1986, Vrhovni sud je potvrdio odluke o pomilovanju, ali je glavni državni tužilac Harish obećao da će biti provedena istraga.<ref>Middle East International issue 281, page 6,8 August 1986. Peretz Kidron.</ref> === Posljedice afere === Afera je značajno narušila ugled i javnu sliku službe Shin Bet u Izraelu. Također je dovela do preispitivanja cenzure u Izraelu, nakon što je postalo očigledno da su cenzori doprinijeli zataškavanju afere. U sklopu sveobuhvatne istrage o Shin Betu tokom ove afere, otkriveno je da je organizacija rutinski koristila fizičku silu tokom ispitivanja, što je dovelo do osnivanja [[Landauova komisija|Landauove komisije]] sa zadatkom da istraži procedure ispitivanja i druge postupke ove organizacije. Prema riječima izraelskog novinara [[Gideon Levy|Gideona Levyja]], ljudi koji su razotkrili skandal nikada nisu dobili priznanja, dok su oni koji su zataškavali incident ostvarili uspješne i prestižne karijere.<ref>Gideon Levy, ''[https://web.archive.org/web/20111003015024/http://www.haaretz.com/print-edition/opinion/the-shin-bet-scandal-that-never-died-1.387594 The Shin Bet scandal that never died],'' [[Haaretz]], 2 October 2011.</ref> === Ehud Yatom === Godine 1996. službenik Shin Beta, [[Ehud Yatom]], koji je odlazio u penziju, dao je intervju za dnevni list ''Yediot Aharonot'' u kojem je, između ostalog, izjavio: "Razbio sam im lobanje" – po naređenju šefa Shin Beta, Avrahama Shaloma – dodavši: "Ponosan sam na sve što sam učinio." Yatom je ispričao da je muškarce, smještene na nosila, unio u kombi. "Usput sam dobio naređenje od Avrahama Shaloma da ih ubijem, pa sam ih ubio."<ref>{{cite news |last=Brown |first=Derek |work=The Independent |title=Shin Bet man 'proud of murdering two Arabs.' |date=24. 7. 1996 |quote=Mr Yaton told Yediot Ahronoth "I am one of the few who came away from the affair with a healthy soul . . . I am proud of what I have done."}}</ref><ref>{{cite news |last=La Guardia |first=Anton |work=The Daily Telegraph. |title=Justice minister's resignation adds to Netanyahu's troubles |date=9. 8. 1996 |quote=Ehud Yatom, admitted last week that he killed the men by bashing their skulls with rocks.}}</ref><ref>''Human Rights Watch world report 1997: Events of 1996'', Human Rights Watch, 1996 p.293</ref> "Samo čiste, moralne ruke u Shin Betu mogu učiniti ono što je potrebno u jednoj demokratskoj državi." Od 2003. do 2006, Yatom je bio zastupnik u Knesetu. == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * [https://web.archive.org/web/20121023093409/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,961571,00.html?promoid=googlep Time: Israel Struggle At the Top, 1996] * [https://www.nytimes.com/1987/03/17/world/israelis-voice-new-weariness-at-scandal-ridden-leaders.html?pagewanted=all The New York Times: Israelis Voice New Weariness At Scandal-ridden Leaders, 1987] {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:1984. u Palestini]] [[Kategorija:1984. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Masakri u 1984.]] [[Kategorija:Masakri nad Izraelcima]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] [[Kategorija:Vansudska ubistva koja je počinila izraelska vojska]] 8tqhu0wl8ycx1ulb2nco314wojardxj Noć jedrilica 0 539148 3939358 3938609 2026-11-06T20:40:21Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939358 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Noć jedrilica | slika = ליל הגלשונים 4.jpg | opis_slike = Vojnici pregledaju jedrilicu | lokacija = | meta = | koordinate = {{coord|33|13|23|N|35|36|06|E|display=inline,title|type:event}} | datum = {{Početni datum i godine|1987|11|25}} | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = Iznenadni napad, masovna pucnjava | mrtvih = 6 izraelskih vojnika (+2 palestinska napadača) | ranjenih = 8 izraelskih vojnika | žrtve = | počinitelji = [[Narodni front oslobođenja Palestine – generalna komanda]] | počinitelj = 2 | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = | broj_saučesnika = | saučesnici = | branitelji = | branitelj = }} '''Noć jedrilica'''<ref name="WaPo" /> ({{Jez-he|ליל הגלשונים}}, doslovno: ''Leil HaGilshonim'') bio je napad koji je 25. novembra 1987. izvela organizacija [[Narodni front oslobođenja Palestine – generalna komanda]] (PFLP-GC) na izraelske vojnike u sjevernom [[Izrael]]u. U tom napadu, dva palestinska borca ​​infiltrirala su se u Izrael iz južnog [[Liban]]a koristeći jedrilice kako bi izvela iznenadni napad. Jednog od militanata izraelske sigurnosne snage locirale su i ubile prije nego što je uspio ući u Izrael. Drugi je uspio preći granicu, otvorio je vatru na vojni kamion i ušao u bazu [[Izraelske odbrambene snage|Izraelskih odbrambenih snaga]] (IDF), pri čemu je ubio šest izraelskih vojnika i ranio najmanje sedam drugih, prije nego što je i sam ubijen. Izraelska vojska bila je izložena oštrim kritikama zbog svoje, kako se činilo, nemoći pred ovim napadom – i to uprkos činjenici da je Izrael prvobitno otkrio prisustvo jedrilica i izdao upozorenja obližnjim položajima. Zbog upotrebe jedrilica, kao i zbog nesposobnosti izraelske vojske da zaustavi napad – unatoč njenoj vojnoj moći i prethodnom upozorenju – "Noć jedrilica" se često poredi s [[Napadi 7. oktobra|napadima 7. oktobra]]. == Pozadina == Godine 1987. Izrael je okupirao sigurnosnu zonu u južnom Libanu. Jedna od organizacija koje su se ondje borile protiv Izraela bio je Narodni front za oslobođenje Palestine – Generalna komanda (PFLP-GC), predvođen [[Ahmed Džibril|Ahmedom Džibrilom]]. Riječ je o otcijepljenoj frakciji [[Palestinska oslobodilačka organizacija|Palestinske oslobodilačke organizacije]] (PLO) sa sjedištem u [[Damask]]u, koja je u Libanu djelovala još od kasnih 1960-ih, izvodeći napade na sjeverni Izrael. PFLP-GC je tokom 1970-ih i 1980-ih izveo desetine napada u [[Evropa|Evropi]] i na [[Bliski istok|Bliskom istoku]].<ref name="WaPo" /> Ograda duž granice otežavala je ulazak u Izrael. Sličan pokušaj zabilježen je u martu 1981, kada je jedan napadač, koristeći motornu jedrilicu, stigao do [[Haifski zaliv|Haifskog zaliva]] i bacio nekoliko bombi; međutim, ostao je bez goriva, bio prisiljen na slijetanje i potom uhapšen.<ref name=rabin>{{Cite web|title=292 Statement in the Knesset by Defense Minister Rabin|work=Israel Ministry of Foreign Affairs|access-date=13. 5. 2008|date=30. 11. 1987|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign%20Relations/Israels%20Foreign%20Relations%20since%201947/1984-1988/292%20Statement%20in%20the%20Knesset%20by%20Defense%20Minister%20R}}</ref> == Napad == [[File:ליל הגלשונים 2.jpg|thumb|right|250px|Izraelski vojnik pregleda jednu od jedrilica]] U noći 25. novembra 1987, dva militanta iz organizacije PFLP-GC, Khaled Akar ({{Jez-ar|خالد آكر}}) i Melod Najah ({{Jez-ar|ميلود نجاح}}), poletjela su na jedrilicama iz južnog Libana – vjerovatno s područja pod sirijskom kontrolom. Svaki od njih bio je naoružan jurišnom puškom [[AK-47]], pištoljem s prigušivačem i nekoliko ručnih bombi. Jedrilice su bile opremljene motorima veličine onih za kosilice i malim propelerima.<ref name="WaPo">{{cite news |last1=Edwards |first1=Jonathan |title=Paragliding fighters flew into Israel. A similar attack happened 35 years ago. |url=https://www.washingtonpost.com/history/2023/10/09/israel-night-of-the-gliders-2023/ |access-date=14. 2. 2024 |newspaper=[[Washington Post]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009194233/https://www.washingtonpost.com/history/2023/10/09/israel-night-of-the-gliders-2023/ |archive-date=9. 10. 2023}}</ref><ref name=Syria>{{Cite news | last = Friedman | first = Thomas L. | title = Syria-Based Group Says It Staged Israel Raid | work = New York Times | access-date = 13. 5. 2008 | date = 27. 11. 1987 | url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE0D61239F934A15752C1A961948260 }}</ref><ref name=time>{{Cite magazine | title = Death from the Skies | magazine = Time | access-date = 13. 5. 2008 | date = 7. 12. 1987 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,966139,00.html?iid=chix-sphere | archive-url = https://web.archive.org/web/20121024070624/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,966139,00.html?iid=chix-sphere | url-status = dead | archive-date = 24. 10. 2012 }}</ref> Izraelski vojnici čuli su buku motora, a u 22:30 sati Sjeverna komanda izraelske vojske upozorena je na opasnost od infiltracije. Oglašen je alarm, ispaljene su svjetleće rakete, a helikopteri su poslani u potragu za letjelicama. Potraga je bila neuspješna jer su jedrelice letjele veoma nisko, u visini krošnji drveća. Ipak, u bazi Camp Gibor,<ref>Ironically, "גיבור", Gibor, is the Hebrew word for a [[Hero]]. The army camp is named after a near-by factory originally named Gibor.</ref> smještenoj oko dvije milje istočno od [[Kiryat Shmone]], trideset minuta nakon oglašavanja alarma nisu poduzete nikakve sigurnosne mjere, niti su na kapiju kampa postavljeni dodatni stražari.<ref name=Syria/> Kasnije je otkriveno da je rano obavještajno upozorenje zanemareno – osim u kibucu Ma'ayan Baruch – uslijed nedostatka pažnje.<ref name=oren/> Akarova jedrilica nije uspjela preći izraelsku granicu; on je sletio u sigurnosnu zonu pod izraelskom kontrolom nakon što su ga zaslijepili reflektori iz kibuca Ma'ayan Baruch. Izraelske snage su ga locirale i ubile.<ref name=Syria/> Nekoliko minuta nakon polijetanja, Najah je sletio u blizini baze Camp Gibor.<ref name="WaPo" /> Primijetivši vojni kamion kako prolazi pored baze, otvorio je vatru, usmrtivši vozača i ranivši kaplara koji se nalazio s njim.<ref name=idf>[https://www.aman.idf.il/modiin/General.aspx?catId=60358&docId=72950 Night of the Gliders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230090147/https://www.aman.idf.il/modiin/General.aspx?catId=60358&docId=72950 |date=30. 12. 2016 }} (Hebrew) short summary at the [[Israeli Defence Forces]] site.</ref> Zatim se uputio prema obližnjem vojnom logoru u kojem su se nalazili vojnici brigade Nahal, udaljenom oko 175 metara. Bacio je ručne bombe i otvorio rafalnu paljbu na stražara, koji je u panici pobjegao, omogućivši mu tako nesmetan ulazak u logor. Zatim je otvorio vatru iz svoje puške AK-47 i bacio bombe na šatore koje su koristili izraelski vojnici, pri čemu je ubio pet, a ranio sedam vojnika; njega je potom upucao i usmrtio jedan izraelski vojnik (službenik u logistici) koji je i sam bio ranjen.<ref name=Syria/><ref name=time/><ref name=idf/> U napadu je poginulo šest izraelskih vojnika, a najmanje sedam ih je ranjeno.<ref name="WaPo" /> == Posljedice == Ovaj napad bio je najsmrtonosniji napad u Izraelu u posljednjih gotovo deset godina.<ref name="WaPo" /> === Reakcije u Izraelu === [[File:Night of the Gliders.jpg|thumb|Spomenik u blizini [[Kiryat Shmona]] posvećen žrtvama napada.]] Dan nakon napada, mnoge firme i institucije ostale su zatvorene, a stanovnicima je naloženo da potraže skloništa dok su vojni komandosi tragali za eventualnim preostalim napadačima.<ref name=":0">{{Cite web|title=Guerrilla Infiltrates on Hang Glider, Kills Six Soldiers|url=https://apnews.com/article/48da1f0df8354ece9deeff1815876cab|access-date=20. 5. 2021|website=AP NEWS}}</ref> Izraelski mediji oštro su kritikovali Izraelske odbrambene snage (IDF). U listu ''Maariv'' osvanuo je naslov: "Propust na sjeveru – udarac za vojsku". Mediji su također zatražili istragu o tome kako je infiltracija uopće bila moguća.<ref name=assail>{{Cite news | last = Friedman | first = Thomas L. | title = Israeli Army Assailed Over Glider Raid | work = New York Times | access-date = 13. 5. 2008 | date = 28. 11. 1987 | url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE6DE153AF93BA15752C1A961948260 }}</ref> Izraelski premijer [[Yitzhak Shamir]] okrivio je [[Sirija|Siriju]] za napad, izjavivši: "Jasno je da to nisu mogli učiniti bez pokroviteljstva i pomoći Sirijaca", te dodao da Izrael smatra Siriju odgovornom.<ref name=Syria/> Zamjenik načelnika Generalštaba, [[Ehud Barak]], obećao je da će PFLP-GC "u dogledno vrijeme platiti cijenu".<ref name=time/> Obraćajući se [[Kneset]]u 30. novembra, izraelski ministar odbrane [[Yitzhak Rabin]] izrazio je saučešće porodicama žrtava. Stanovnike Galileje uvjeravao je da će IDF učiniti sve što je u njihovoj moći kako bi spriječio slične napade. Ipak, priznao je da "u ovom kampu nisu poduzeti svi koraci predviđeni naredbama i procedurama, što je dovelo do teških posljedica".<ref name=rabin/> U početku je jedini vojnik protiv kojeg je pokrenut postupak bio stražar, devetnaestogodišnji Roni Almog. On je izveden pred vojni sud i osuđen na tri godine zatvora zbog kukavičluka koji je doveo do smrti šest drugih osoba.<ref>{{Cite web|date=28. 3. 1988|title=Israeli Soldier Is Sentenced for Cowardice|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-03-28-mn-160-story.html|access-date=20. 5. 2021|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> Tek nakon pritiska javnosti, načelnik Generalštaba [[Dan Shomron]] odlučio je poduzeti daljnje korake, uključujući smjenu operativnog oficira brigade s njegove dužnosti.<ref name=oren/><ref name=reuters/> Iz ovoga je proizašao izraz "sindrom stražara" (''Tismonet HaShin-Gimel''), koji označava situaciju u kojoj sistem pokušava izbjeći odgovornost za neuspjeh prebacujući svu krivicu na pripadnika s najnižim činom.<ref name=sharvit>{{Cite news | last = Sharvit | first = Noam | title = This time the sentry isn't guilty | work = Globes | access-date = 15. 5. 2008 | date = 28. 4. 2008 | url = http://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1000336523&fid=829 |language=he}}</ref><ref name=shteif>{{Cite news | last = Shteif | first = Hadas | title = Apparent: The sentry Syndrome in rapist investigation | work = msn | access-date = 15. 5. 2008 | date = 6. 12. 2006 | url = http://192.117.152.51/news/CriminalLawCourt/Law/200612/20061206045153.htm | language = he }}{{Dead link|date=april 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U blizini Kiryat Shmone podignut je spomenik žrtvama ovog incidenta.<ref name=gadot>{{Cite news | last = Gadot | first = Yifat | title = Night of the Gliders | work = nfc | access-date = 13. 5. 2008 | date = 25. 11. 2005 | url = http://www.nfc.co.il/ArticlePrintVersion.aspx?docId=86649&subjectID=1 | url-status = dead | language = he }}</ref> === Palestinske reakcije === PFLP-GC (Narodni front za oslobođenje Palestine – Glavna komanda) preuzeo je odgovornost za napad u saopštenju objavljenom narednog dana, tvrdeći da su gerilci vodili "herojsku bitku", što je shvaćeno kao podsticaj moralu.<ref name=":0" /><ref name=neff/> Dana 3. decembra, predsjednik PLO-a (Palestinske oslobodilačke organizacije) [[Yasser Arafat]] pohvalio je napad, izjavivši: "Napad je pokazao da ne mogu postojati nikakve prepreke ili zapreke koje bi spriječile gerilca koji je odlučio postati mučenik."<ref name=reuters>{{Cite news | agency = Reuters | title = Israelis Face Charges Over Raid | work = New York Times | access-date = 13. 5. 2008 | date = 4. 12. 1987 | url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEED61030F937A35751C1A961948260 }}</ref> Palestinske novine na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]] stavile su ovu priču na naslovnice, koristeći pritom štampu u boji, ali ih je izraelska vojna cenzura spriječila da objave bilo šta osim najosnovnijih detalja o incidentu.<ref name=assail/> Palestinci su proglasili ovog gerilca nacionalnim herojem i počeli provocirati izraelske trupe uzvikujući "šest naprema jedan", a na zidovima u Gazi pojavio se natpis "6:1".<ref name=morris>{{Cite book | edition = 1st | publisher = Knopf | isbn = 0-679-42120-3 | pages = [https://archive.org/details/righteousvictims00morr_626/page/n577 561] | last = Morris | first = Benny | title = Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881-1999 | url = https://archive.org/details/righteousvictims00morr_626 | url-access = limited | year = 1999 }}</ref> Dana 9. decembra u Pojasu Gaze izbili su nemiri, što je označilo početak [[Prva intifada|Prve intifade]]. Ovaj incident se često smatra katalizatorom tih nemira.<ref name=oren>{{Cite news | last = Oren | first = Amir | title = Secrets of the Ya-Ya brotherhood | work = Haaretz | access-date = 13. 5. 2008 | date = 18. 10. 2006 | url = https://www.haaretz.com/hasen/spages/775582.html | archive-date = 15. 6. 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080615040905/http://www.haaretz.com/hasen/spages/775582.html | url-status = dead }}</ref><ref name=neff>{{Cite journal | volume = December 1997 | pages = 81–83 | last = Neff | first = Donald | title = The Intifada Erupts, Forcing Israel to Recognize Palestinians | journal = Washington Report on Middle East Affairs | access-date = 13. 5. 2008 | url = http://www.washington-report.org/backissues/1297/9712081.html }}</ref><ref name=shai>{{Cite book | publisher = Transaction Publishers | isbn = 0-7658-0255-4 | pages = 74 | last = Shai | first = Shaul | title = The Axis of Evil: Iran, Hizballah, and the Palestinian Terror | year = 2005 }}</ref> == Nasljeđe == List ''[[The Washington Post]]'' uporedio je početni juriš tokom napada 7. oktobra sa "Noći jedrilica". U oba slučaja, izraelska vojska je zatečena nespremnom iznenadnim napadom militanata na jedrilicama. Iako su izraelski vojnici čuli motore iznad sebe, snage zadužene za provjeru situacije nisu reagovale. Nakon oba napada, izraelski vojni lideri pitali su se kako su mogli biti tako zatečeni nespremni napadom koji je bio relativno jednostavan i ne previše sofisticiran, s obzirom na vojnu moć Izraela.<ref name="WaPo" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:1987. u Palestini]] [[Kategorija:1987. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] ggclxcjav5odvuuo490c2u5apz0cfdk Napad na autobus Tel Aviv–Jerusalem 1989. 0 539150 3939347 3938608 2026-11-06T20:36:43Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939347 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Napad na autobus Tel Aviv–Jerusalem 1989. | slika = 405Memorial2016.JPG | opis_slike = Spomen-mjesto za žrtve | lokacija = U blizini [[Kiryat Yearim]]a, [[Izrael]] | meta = | koordinate = {{coord|31|48|03|N|35|05|40|E|display=inline,title}} | datum = {{Početni datum i godine|1989|7|6}} | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = [[samoubilački napad]] | mrtvih = 16 izraelskih civila | ranjenih = 27 civila | žrtve = 8 izraelskih vojnika | počinitelji = Abd al-Hadi Rafa Ghanim | počinitelj = 1 | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = | broj_saučesnika = | saučesnici = | branitelji = | branitelj = }} Dana 6. jula 1989, Abdul-Hadi Ghanim, 25-godišnji militant [[Palestinski islamski džihad|Palestinskog islamskog džihada]], oteo je upravljač prepunog autobusa kompanije "Egged" (linija br. 405), koji je saobraćao na relaciji od [[Tel Aviv]]a do [[Jerusalem]]a, te ga srušio niz strmu liticu u provaliju u području [[Kiryat Yearim]]a.<ref name="bus405">{{cite web|url=https://www.jpost.com/features/in-thespotlight/this-week-in-history-terror-attack-on-bus-405|title=This Week In History: Terror attack on Bus 405|work=[[Jerusalem Post]]|date=juli 2012|access-date=10. 9. 2024|archive-date=7. 4. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203411/https://www.jpost.com/Features/In-Thespotlight/This-Week-In-History-Terror-attack-on-Bus-405|url-status=live}}</ref> U napadu je poginulo šesnaest civila – uključujući dvoje Kanađana i jednog Amerikanca – dok je 27 osoba ranjeno.<ref name="News1">{{cite web|url=http://www.news1.co.il/Archive/001-D-206364-00.html?tag=09-17-36|script-title=he:פיגוע אוטובוס 405 [1989]|last=גדות|first=יפעת|date=6. 7. 2009|publisher=News1|language=he|access-date=6. 7. 2009|archive-date=11. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011185158/http://www.news1.co.il/Archive/001-D-206364-00.html?tag=09-17-36|url-status=live}}</ref> Ovaj incident dogodio se tokom [[Prva intifada|Prve intifade]] i opisan je kao prvi palestinski samoubilački napad, iako je napadač preživio.<ref name="bus405" /><ref>{{Cite book |last1=Dzikansky |first1=Mordecai |url=https://books.google.com/books?id=iex_V2M2VB0C&dq=%22suicide+attack%22+bus+405&pg=PA31 |title=Terrorist Suicide Bombings: Attack Interdiction, Mitigation, and Response |last2=Kleiman |first2=Gil |last3=Slater |first3=Robert |date=10. 10. 2011 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-7131-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Asal |first1=Victor |url=https://books.google.com/books?id=uyRXEAAAQBAJ&dq=%22suicide+attack%22+bus+405&pg=PA3 |title=Insurgent Terrorism: Intergroup Relationships and the Killing of Civilians |last2=Phillips |first2=Brian J. |last3=Rethemeyer |first3=R. Karl |date=2022 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-760701-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Aran |first=Gideon |url=https://books.google.com/books?id=x0DREAAAQBAJ&dq=%22suicide+attack%22+bus+405&pg=PA35 |title=The Cult of Dismembered Limbs: Jewish Rites of Death at the Scene of Palestinian Suicide Terrorism |date=2023 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-768914-1 |language=en}}</ref> Također je okarakterisan kao "izazivanje nesreće otimanjem vozila" i čin s "nejasnoćama u definiciji", budući da se činilo kako je napad bio motivisan ličnom osvetom.<ref name=Tloto>{{cite journal |author=LeVine, V. T. |date=1995 |title=The logomachy of terrorism: On the political uses and abuses of definition |journal=Terrorism and Political Violence |volume=7 |issue=4 |pages=45–59 |doi=10.1080/09546559508427317 |url=https://doi.org/10.1080/09546559508427317|url-access=subscription }}</ref> Uprkos tome, obje strane u [[izraelsko-palestinski sukob|izraelsko-palestinskom sukobu]] su, iz političkih razloga, ovaj čin brzo okarakterisale kao [[terorizam]].<ref name=Tloto/> == Napad == Dana 6. jula 1989, autobus kompanije "Egged" (linija br. 405) krenuo je svojom redovnom rutom autoputem br. 1 od Tel Aviva prema Jerusalimu. Kada je autobus prošao pored mjesta Neve Ilan, jedan od putnika, Abdul-Hadi Rafa Ghanim, napao je vozača, zgrabio upravljač i usmjerio autobus preko strme litice u provaliju u području Kirjat Jearima. Vozač nije uspio stabilizovati vozilo; autobus se survao niz provaliju i zapalio. Neki od putnika izgorjeli su živi.<ref name="bus405" /> U napadu je poginulo šesnaest civila, među kojima dvoje Kanađana i jedan Amerikanac, a 27 osoba je ranjeno. Studenti ješive "Telz-Stone", čuvši vriske, pohrlili su na mjesto događaja kako bi pružili prvu pomoć. Jedan od njih, Jehuda Meši Zahav, kasnije je osnovao ZAKA-u, dobrovoljnu spasilačku organizaciju.ref name="bus405" /> == Napadač == Napadač, koji je preživio nesreću, zbrinut je zbog zadobijenih povreda u jednoj izraelskoj bolnici. Nakon napada otkriveno je da je napadač bio 25-godišnji militant Palestinskog islamskog džihada po imenu Abdul-Hadi Rafa Ghanim, koji je poticao iz izbjegličkog kampa Nuseirat u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]]. Ghanim je osuđen na 16 doživotnih kazni zatvora zbog ubistava, otmice i terorizma. Dana 18. oktobra 2011, Ghanim je prebačen iz zatvora u Izraelu u Pojas Gaze u okviru razmjene zarobljenika vezane za slučaj Gilada Shalita, provedene između Izraela i Hamasa.<ref>{{Cite news |url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4134795,00.html |title=Names of prisoners in Shalit deal trickle through Arab media |last=Levy |first=Elior |date=13. 10. 2011 |publisher=[[Yedioth Ahronoth]] |access-date=4. 7. 2018 |language=en |archive-date=5. 7. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705003531/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4134795,00.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15346483 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105054545/http://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-15346483 |url-status=live |archive-date=5. 11. 2018 |title=As it happened: Mid-East prisoner exchange |date=18. 10. 2011 |publisher=BBC News |access-date=4. 7. 2018 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite AV media | title= As it happened: Mid-East prisoner exchange | url= https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15346483 | work= BBC News | date= 18. 10. 2011 | language= en | people= Reporters: [[Alix Kroeger]] and [[Alexandra Fouché]] | format= video | access-date= 28. 11. 2024 | archive-date= 5. 11. 2018 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181105054545/http://www.bbc.co.uk/news/mobile/world-middle-east-15346483 | url-status= live }} (video no longer available)</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:1989. u Palestini]] [[Kategorija:1989. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] hagu1zsaacuby4lsllpuhbz5epqiypm Ubistva na Brdu hrama 1990. 0 539154 3939413 3939076 2026-11-06T20:59:44Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939413 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Ubistva na Brdu hrama 1990. | slika = | opis_slike = | lokacija = [[Al-Aqsa]], [[Brdo hrama]], [[Jerusalem]] | meta = | koordinate = | datum = {{Početni datum i godine|1990|10|8}} | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = [[Masakr]], [[masovna pucnjava]] | mrtvih = 17 palestinskih civila | ranjenih = 170+ (150 Palestinaca i 20+ Izraelaca) | žrtve = | počinitelji = [[Granična policija Izraela]] | počinitelj = | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = | broj_saučesnika = | saučesnici = | branitelji = | branitelj = }} '''Ubistva na Brdu hrama 1990''', poznata i kao '''masakr kod džamije Al-Aqsa'''<ref>{{cite web|title= First al-Aqsa Massacre: 30 Years On|url= https://en.safa.news/post/164/First-al-Aqsa-Massacre-30-Years-On|website=Safa News Agency|date= 8. 10. 2020|access-date=8. 10. 2020}}</ref> ili '''Crni ponedjeljak''',<ref>{{cite web|title= Jerusalem in danger while the world sleeps|url= https://www.middleeasteye.net/opinion/jerusalem-danger-while-world-sleeps|website=Middle East Eye|last=Shadid|first=Tariq|date=13. 2. 2015}}</ref><ref>{{Cite news|author=Fabrico, Roberto|title=A City Divided: Jerusalemites once again have fallen victim to religious hatred and strife|newspaper=Sun Sentinel|url= https://www.sun-sentinel.com/1990/12/02/a-city-divided-jerusalemites-once-again-have-fallen-victim-to-religious-hatred-and-strife/|publisher=Sun-Sentinel.com|date=2. 12. 1990}}</ref> dogodila su se u kompleksu [[Al-Aqsa]] na [[Brdo hrama|Brdu hrama]] u [[Jerusalem]]u, u ponedjeljak, 8. oktobra 1990, u 10:30 sati – prije podnevne molitve ([[podne-namaz]]a) i tokom treće godine [[Prva intifada|Prve intifade]]. Nakon odluke grupe "[[Vjernici Brda hrama]]" da postave kamen temeljac za Hram, izbili su masovni neredi.<ref>{{cite book|last=Inbari|first=Motti|title=Jewish fundamentalism and the Temple Mount: who will build the Third Temple?|url=https://archive.org/details/jewishfundamenta00inba|url-access=limited|publisher=SUNY Press|year=2009|pages=[https://archive.org/details/jewishfundamenta00inba/page/n88 79]–80|isbn=978-1-4384-2623-5}}</ref> U sukobima koji su uslijedili, poginulo je 17 Palestinaca,{{efn|"Prema svim prvobitnim izvještajima, broj smrtnih slučajeva kretao se između 19 i 21. Međutim, na konferenciji za novinare održanoj 15. oktobra, [[Palestinski informativni centar za ljudska prava]] (PHRIC), sa sjedištem u Jerusalemu, korigovao je taj broj na 17, a isto su učinile i druge organizacije te naveli drugi izvještaji. Što se tiče smrtnih slučajeva prijavljenih u početku: jedna osoba je preminula od srčanog udara, dvije osobe za koje se vjerovalo da su smrtno stradale zapravo su bile samo ranjene i preživjele su, dok je jednu osobu u drugom dijelu Jerusalema upucao izraelski civil (nakon čega je ta osoba preminula)."{{sfn|Report|1991|p=134}}}} a više od 150 Palestinaca ranile su izraelske sigurnosne snage; istovremeno, Palestinci su ranili više od 20 izraelskih civila i policajaca.<ref name = UNRep /> [[Rezolucija 672 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]] – koju je Izrael odbacio – "posebno je osudila nasilne akte koje su počinile izraelske sigurnosne snage", dok je [[Rezolucija 673 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija 673]] pozvala [[Izrael]] da preispita svoju odluku o zabrani generalnom sekretaru UN-a, [[Javier Pérez de Cuéllar|Javieru Pérezu de Cuéllaru]], da provede istragu.{{sfn|Report|1991|pp=153-155}}<ref>{{Cite web|author=United Nations Commission of Human Rights|title=Summary Record of the 19th Meeting|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/575/22/IMG/NR057522.pdf?OpenElement|work=Fifty-seventh session|publisher=United Nations|date=4. 4. 2001|access-date=17. 5. 2011}}</ref> == Pozadina == Brdo hrama je za Jevreje najsvetije mjesto na svijetu; to je mjesto gdje se Bog objavio i gdje su se nalazili [[Salomonov hram|Prvi]] i [[Drugi hram]] sve dok nisu uništeni. Štaviše, prema jevrejskom mističnom vjerovanju, Brdo hrama predstavlja početak i kraj svijeta. Muslimani također smatraju ovo mjesto svetim i strahuju od mogućeg jevrejskog preuzimanja kontrole nad njim.<ref name="mount" /> Lokacija je danas poznata kao Al-Aqsa, a centralni objekat na njoj je džamija iz 7. vijeka. Muslimani vjeruju da je to mjesto s kojeg se poslanik [[Muhammed]] uzdigao na nebo.<ref>{{cite web | title= Dome of the Rock :History, Architecture, & Significance | publisher= Britannica | url= https://www.britannica.com/topic/Dome-of-the-Rock | website= www.britannica.com |language=en| date= 7. 12. 2024}}</ref> Ovo mjesto je kroz historiju često bilo poprište sukoba.<ref name="mount" >{{cite book |last1=Gonen |first1=Rivka |title=Contested Holiness |date=2003 |publisher=Ktav |pages=4–5 |isbn=9780881257984 |url=https://books.google.com/books?id=xfxABPA2q0cC&q=%22incidents+have+all+the+elements+of%22&pg=PA4}}</ref> Tokom praznika [[Sukkot]] 1989, grupa "Vjernici Brda hrama" pokušala je izvesti marš noseći kamen temeljac prema Brdu hrama. Iako ih je policija spriječila, taj pokušaj je ipak izazvao nasilnu reakciju muslimanskih vjernika, koji su kamenjem gađali jevrejske vjernike kod [[Zid plača|Zida plača]], koji se nalazi ispod.<ref>{{cite book |last1=Gonen |first1=Rivka |title=Contested Holiness |date=2003 |publisher=Ktav |pages=1–3|isbn=9780881257984 |url=https://books.google.com/books?id=xfxABPA2q0cC&q=%22began+throwing+stones+at+the+Jews+conducting%22&pg=PA1}}</ref> Tokom 1990, muslimanski vakuf je postavio minbere (propovjedaonice) i uredio vrtove na ranije praznim dijelovima Brda hrama, s ciljem da spriječi ono što su smatrali jevrejskim zadiranjem na to područje. Vjernici s Brda hrama žalili su se izraelskom visokom sudu kako bi se zakon o starinama proveo i spriječilo uništavanje drevnih artefakata.<ref>{{cite book |last1=Gonen |first1=Rivka |title=Contested Holiness |date=2003 |publisher=Ktav |pages=167 |isbn=9780881257991 |url=https://books.google.com/books?id=pFgmOt7wRHwC&q=%22the+muslim+waqf+began+to+build%22&pg=PA167}}</ref> Zbog nasilnih događaja 1989, policija je uvela stroga ograničenja na planirani marš za Sukot 1990, a kamen temeljac objavio je u jevrejskim i arapskim medijima da Vjernicima s Brda hrama neće biti dozvoljeno da se približe brdu. Vjernici su rekli da će ipak marširati prema brdu i podići Sukku. Muslimanske vlasti pozvale su muslimanske vjernike da svojim tijelima zaustave marš, a 7. oktobra maskirani muškarci išli su od vrata do vrata u arapskom naselju zahtijevajući da stanovnici učestvuju. Palestinski mediji i [[Hamas]] su objavili ovo pitanje.<ref>{{cite book |last1=Gonen |first1=Rivka |title=Contested Holiness |date=2003 |publisher=Ktav |pages=3 |isbn=9780881257991 |url=https://books.google.com/books?id=pFgmOt7wRHwC&q=%22They+announced+in+all+Jewish+and+Arab%22&pg=PA3}}</ref> == Događaji == Prema Anthonyju Lewisu: {{Citat|Palestinci na Brdu hrama počeli su bacati kamenje na Jevreje koji su, na vjerski praznik, molili na Zapadnom zidu ispod. Jedine prisutne snage sigurnosti, 40 muškaraca iz paravojne izraelske granične policije, koristili su bojevu municiju na Palestincima. Ubili su najmanje 21 osobu. Nije bilo smrtnih slučajeva među Izraelcima. Izraelska vlada tvrdila je da su Palestinci donijeli kamenje sa sobom i inscenirala incident kao političku provokaciju. Brdo Hrama je popločana ravnica koja obično ima malo ili nimalo kamenja. Ali u ovom trenutku građevinski radovi su obezbijedili materijal za projektile. [[Zeev Schiff]], ugledni dopisnik za odbranu lista [[Haaretz]], rekao je da su Palestinci počeli bacati kamenje tek nakon što su džamije u obližnjem selu Silwan putem zvučnika objavile da su tamo došli jevrejski ekstremisti. Ekstremisti su bili iz organizacije Vjernika s Brda Hrama, koji su predložili obnovu Solomonovog hrama tamo gdje se sada nalazi džamija Al-Aqsa.<ref name="Lewis1990">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1990/10/12/opinion/abroad-at-home-the-israeli-tragedy.html|title=ABROAD AT HOME; The Israeli Tragedy|author=Anthony Lewis|author-link=Anthony Lewis|date=12. 10. 1990|publisher=nytimes.com/opinion|access-date=9. 9. 2015}}</ref>}} == Međunarodna reakcija == Dana 10. oktobra, [[Sjedinjene Američke Države]] predložile su rezoluciju – uz podršku generalnog sekretara Ujedinjenih nacija, [[Javier Pérez de Cuéllar|Javiera Péreza de Cuéllara]] – kojom se traži istraga o incidentu kod džamije Al-Aqsa i hitno podnošenje izvještaja [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti]]. Bila je to rezolucija koju su predložile Sjedinjene Američke Države, a koja je ujedno bila i najoštrija kritika Izraela do tada.<ref>{{Cite news |last1=Lewis |first1=Paul |date=10. 10. 1990 |title=MIDEAST TENSIONS; U.S. Presses the U.N. to Condemn Israel |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1990/10/10/world/mideast-tensions-us-presses-the-un-to-condemn-israel.html |access-date=9. 2. 2023 |issn=0362-4331}}</ref> UN je 12. oktobra 1990. usvojio rezoluciju koja se odnosi na taj događaj: {{Citat|Rezolucija 672 (12. oktobar 1990.) – "Izražava zabrinutost zbog nasilja koje se dogodilo” 8. oktobra 1990. godine "na području Al-Haram al-Šarifa i drugih svetih mjesta u Jerusalemu, što je rezultiralo smrću više od dvadeset Palestinaca i ranjavanjem više od sto pedeset ljudi, uključujući palestinske civile i nedužne vjernike"; "posebno osuđuje nasilne akte koje su počinile izraelske snage, a koji su doveli do ranjavanja i gubitka ljudskih života"; te "u vezi s odlukom generalnog sekretara da u regiju uputi misiju – što Vijeće pozdravlja – traži da on Vijeću prije kraja oktobra 1990. podnese izvještaj sa svojim nalazima i zaključcima, te da pri provođenju misije, prema potrebi, iskoristi sve resurse Ujedinjenih nacija u toj regiji."<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/575/22/IMG/NR057522.pdf?OpenElement Text of Resolution at UN.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613050825/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/575/22/IMG/NR057522.pdf?OpenElement|date=13. 6. 2012}} (PDF)</ref><ref name="dissidentvoice.org">{{cite web|url=http://dissidentvoice.org/2010/01/rogue-state-israeli-violations-of-u-n-security-council-resolutions/|title=Rogue State: Israeli Violations of U.N. Security Council Resolutions|work=dissidentvoice.org|date=27. 1. 2010|access-date=15. 7. 2010|archive-date=3. 10. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241003214716/https://dissidentvoice.org/2010/01/rogue-state-israeli-violations-of-u-n-security-council-resolutions/|url-status=dead}}</ref>}} Izrael je na kraju odbacio rezoluciju, navodeći da ona ne uzima u obzir napade kamenjem na jevrejske vjernike kod Zida plača.<ref name="Cuéllar 1997 p. 96">Cuéllar, Javier Pérez de (1997). Pilgrimage for peace: a Secretary-General's memoir. Palgrave Macmillan. p. 96. {{ISBN|978-0-312-16486-7}}.</ref> Kao odgovor na to, Vijeće sigurnosti UN-a je 24. oktobra 1990. jednoglasno podržalo Rezoluciju 673, kojom se osuđuje izraelsko odbijanje misije UN-a za utvrđivanje činjenica. {{Citat|"Izražava žaljenje zbog odbijanja izraelske vlade da primi misiju generalnog sekretara u regiji", te "poziva izraelsku vladu da preispita svoju odluku, insistira na tome da u potpunosti postupi u skladu s Rezolucijom 672 (1990) i da omogući misiji generalnog sekretara da djeluje u skladu sa svojom svrhom."<ref name="dissidentvoice.org"/><ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/575/23/IMG/NR057523.pdf?OpenElement Text of Resolution at UN.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120613050828/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/575/23/IMG/NR057523.pdf?OpenElement |date=13. 6. 2012 }} (PDF)</ref>}} Budući da nije uspio postići dogovor s Izraelom, generalni sekretar Javier Pérez de Cuéllar je 31. oktobra objavio svoj izvještaj.<ref name = "UNRep">{{cite web |title=Report Submitted to the Security Council by the Secretary-General in Accordance with Resolution 672 (1990) |url=https://unispal.un.org/DPA/DPR/unispal.nsf/0/9263164DF83B145F85256BCE00715567|publisher=UN|date=31. 10. 1990|access-date=7. 11. 2020}}</ref><ref>{{cite book|last=Human Rights Watch|author-link=Human Rights Watch|title=World Report 1990 - An Annual Review of Developments and the Bush Administration's Policy on Human Rights Worldwide January 1991|publisher=Human Rights Watch|year=1991|page=480}}</ref> U izvještaju je naveo: {{Citat|Generalni sekretar, dakle, nije bio u mogućnosti pribaviti nezavisne informacije na licu mjesta o okolnostima nedavnih događaja u Jerusalemu, kao i sličnih dešavanja na Zapadnoj obali i u Pojasu Gaze. Ipak, međunarodna štampa je opširno izvještavala o sukobima koji su se dogodili 8. oktobra 1990. na području Al-Haram al-Šarifa i na drugim svetim mjestima u Jerusalemu. Prema izvještajima, koji se međusobno razlikuju, izraelske sigurnosne snage ubile su između 17 i 21 Palestinca, a ranile više od 150, dok su Palestinci ranili više od 20 izraelskih civila i policajaca. Iako postoje različita mišljenja o tome šta je izazvalo sukobe, posmatrači na licu mjesta, uključujući osoblje Međunarodnog komiteta Crvenog križa (MKCK), naveli su da je protiv palestinskih civila korištena bojeva municija. U tom kontekstu, skreće se pažnja na činjenicu da je proveden niz istraga. Pored [izraelske] istražne komisije, koja se spominje u gore navedenim stavovima 3, 4 i 7, nekoliko izraelskih i palestinskih organizacija za ljudska prava provelo je vlastite istrage. Nalazi dviju od njih, organizacija B'Tselem i Al-Haq, dostavljeni su generalnom sekretaru 14. oktobra,<ref>{{Cite web|url=https://uniteapps.un.org/dpa/dpr/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/d4bc27225388791e052566c6006757b1?OpenDocument|title=B'Tselem Report|website=un.org|access-date=8. 11. 2020|archive-date=31. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031163256/https://uniteapps.un.org/dpa/dpr/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/d4bc27225388791e052566c6006757b1?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> odnosno 28. oktobra 1990,<ref>{{Cite web|url=https://uniteapps.un.org/dpa/dpr/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/c6aa06bdfb5b5453052566db0055512f?OpenDocument|title=Al-Haq Report|website=un.org|access-date=8. 11. 2020|archive-date=31. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031163257/https://uniteapps.un.org/dpa/dpr/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/c6aa06bdfb5b5453052566db0055512f?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> te se objavljuju zasebno kao dodaci ovom izvještaju.}} Nakon objavljivanja izvještaja, Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija je 20. decembra 1990, pozivajući se na rezolucije 672 i 673, usvojilo Rezoluciju [[Rezolucija 681 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|681]] kojom se od Izraela traži da primijeni Četvrtu ženevsku konvenciju na Palestince na okupiranim teritorijama.<ref>{{cite news |title=Timeline: Key moments at the United Nations |url=https://www.aljazeera.com/news/2011/8/29/timeline-key-moments-at-the-united-nations|publisher=AlJazeera|date=29. 8. 2011|access-date=8. 11. 2020}}</ref> U svom godišnjem svjetskom izvještaju za 1990,<ref name="Human Rights Watch">{{Cite web |title=MIDEAST.BOU |url=https://www.hrw.org/reports/1990/WR90/MIDEAST.BOU-04.htm#P361_86053 |access-date=24. 10. 2024 |website=Human Rights Watch}}</ref> organizacija [[Human Rights Watch]] osudila je izraelski izvještaj o incidentu, navodeći da se u njemu "samo uzgred spominje 'nekontrolisana upotreba bojeve municije' od strane policije, dok se gotovo nikakva pažnja ne posvećuje onome što je trebalo biti ključno pitanje: upotrebi prekomjerne sile, uključujući pucanje u gomilu rafalima iz automatskog oružja."<ref name="Human Rights Watch"/> == Izraelski odgovor == Izraelska vlada tvrdila je da su Palestinci donijeli kamenje sa sobom i inscenirali incident kao političku provokaciju. Brdo hrama je popločan plato na kojem obično ima vrlo malo kamenja, ako ga uopće ima. Međutim, u to vrijeme su se na tom mjestu izvodili građevinski radovi, uslijed čega je bilo dostupno nešto kamenja.<ref name="Lewis1990"/> Izrael je odbacio rezoluciju UN-a kojom se osuđuje incident i poziva na istragu, uz obrazloženje da rezolucija zanemaruje napade na jevrejske vjernike kod Zida plačaref>{{cite book|last=Cuéllar, Javier Pérez de|author-link=Javier Pérez de Cuéllar|title=Pilgrimage for peace: a Secretary-General's memoir|publisher=Palgrave Macmillan|year=1997|page=[https://archive.org/details/pilgrimageforpea00pere/page/96 96]|isbn=978-0-312-16486-7|url=https://archive.org/details/pilgrimageforpea00pere/page/96}}</ref> te da predstavlja miješanje u unutrašnje stvari Izraela.<ref>{{cite book|last=Eur|title=The Middle East and North Africa 2003|publisher=Routledge|year=2002|edition=49|page=40|isbn=978-1-85743-132-2}}</ref> Izrael je odbio dozvoliti ulazak misiji, a Rezolucijom 673 pozvan je da preispita svoju odluku. Dana 26. oktobra 1990, Izrael je objavio izvještaj o nasilju u kojem je zaključeno da je izraelska policija postupila razborito nakon što se našla pod napadom, Brdu hrama. U izvještaju su iznesene i određene kritike na račun policije jer nije pravilno procijenila situaciju, niti je bila spremna s većim snagama za slučaj nepredviđenih okolnosti.<ref name="Cuéllar 1997 p. 96"/><ref name="report1990">165 Summary of a Report of the Commission of Inquiry into the Events on Temple Mount on October 8, 1990- October 26, 1990, [http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/mfadocuments/yearbook8/pages/165%20summary%20of%20a%20report%20of%20the%20commission%20of%20inqui.aspx], October 26, 1990</ref> Prema izraelskom "Izvještaju istražne komisije o događajima na Hramovnoj gori 8. oktobra 1990.":<ref name="report1990"/> Članovi Vakufa znali su da je Vrhovni sud odbio peticiju grupe "Vjernici Hramovne gore" za postavljanje kamena temeljca Trećeg hrama, te nisu reagovali na zahtjeve pripadnika izraelske policije, upućene ujutro na dan incidenta, da smire okupljenu masu. To se dogodilo čak i nakon što je policija obavijestila Vakuf da će spriječiti "Vjernike Brda hrama", kao i bilo koga drugog, da posjete to područje – iako su takve posjete zakonom dozvoljene. == Palestinska reakcija == Palestinci su tvrdili da su bacali predmete tek nakon što je policija otvorila vatru na njih, dok je policija tvrdila da je situacija bila obrnuta.<ref>{{cite news |title=THE MIDDLE EAST; 19 Arabs Killed in Battle With Jerusalem Police |url=https://www.nytimes.com/1990/10/09/world/the-middle-east-19-arabs-killed-in-battle-with-jerusalem-police.html|publisher=NYT|date=9. 10. 1990|access-date=8. 11. 2020}}</ref> Viši islamski savjet naručio je izvještaj o ovim događajima i 28. oktobra 1990. ga dostavio Ujedinjenim nacijama. U tom izvještaju Palestinci su naveli: "Muslimani su bacali kamenje na vojnike tek nakon što je na njih otvorena vatra bojevom municijom i upotrijebljen suzavac; činili su to isključivo radi samoodbrane i kako bi zaustavili vojnike. Muslimani ni na koji način nisu napali sveta mjesta niti vjernike drugih religija – što bi, uostalom, bilo u suprotnosti sa samom suštinom njihove vjere."<ref>{{cite web |title=Letter dated 2 November 1990 from the Charge d'affaires a.i.of the Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations addressed to the Secretary-General |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-179856/|publisher=UN|date=28. 10. 1990|access-date=8. 11. 2020}}</ref> == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:1990. u Palestini]] [[Kategorija:1990. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] 62m9bz9rstd7gf0nuoc23hcvs8sqs7u Protesti u Izraelu u oktobru 2000. 0 539156 3939372 3938606 2026-11-06T20:43:43Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939372 wikitext text/x-wiki [[File:Andartnazareth.jpg|thumb|Spomenik Arapima u Izraelu stradalim u nemirima u oktobru 2000, [[Nazaret]]]] '''Protesti iz oktobra 2000''', poznati i kao "događaji iz oktobra 2000.", predstavljali su niz protesta u arapskim selima na sjeveru [[Izrael]]a tokom oktobra 2000. Protesti su poprimili nasilan karakter i prerasli u nerede koje su izazvali Arapi u Izraelu, što je dovelo do kontra-nereda izraelskih Jevreja i sukoba s izraelskom policijom. Epilog ovih događaja bila je smrt 13 arapskih demonstranata i jednog izraelskog Jevreja.<ref>{{cite web|title=Extremism isn't Growing, but Fear is|author=Yair Ettinger|publisher=Ha'aretz|accessdate=20. 2. 2006|url=https://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=431598&contrassID=2&subContrassID=20&sbSubContrassID=0&listSrc=Y|archive-date=1. 10. 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045335/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=431598&contrassID=2&subContrassID=20&sbSubContrassID=0&listSrc=Y|url-status=dead}}</ref><ref name="Rabinowitz">Dan Rabinowitz, [https://web.archive.org/web/20150418165839/http://www.haaretz.com/print-edition/opinion/october-2000-revisited-1.137855 'October 2000, revisited,'] [[Haaretz]] 19 October 2004</ref> Osnovana je "Or komisija" sa zadatkom da istraži postupanje policije tokom nereda. U izraelskim medijima ovaj period se naziva "događaji iz oktobra 2000." ({{Jez-he|אירועי אוקטובר 2000}}),<ref>{{cite news|title=Families of October 2000 victims reject compensation|author=Sharon Roffe-Ofir|newspaper=Ynetnews |publisher=[[YNet]]|date= 20. 11. 2006|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3330476,00.html}}</ref> dok ga arapska zajednica naziva "oktobarski ustanak" ({{Jez-ar|هبة أكتوبر}}, transkripcija: ''hibba ʾUktūbir''). == Pozadina == U septembru 2000. došlo je do porasta tenzija između policije i arapskih građana Izraela. Dana 12. septembra, komandant Sjevernog okruga izraelske policije, [[Alik Ron]], zatražio je pokretanje istrage protiv Mohammada Barakeha, poslanika iz stranke [[Hadash]], zbog navodnog poticanja na nasilje protiv policije. Sljedećeg dana, na sastanku "Visokog odbora za praćenje" arapskih građana Izraela, održanom u mjestu Kafar Manda, Abdulmalik Dehamshe, poslanik iz "Ujedinjene arapske liste", izjavio je: "Pretući ćemo ili silom napasti svakog policajca i polomit ćemo mu ruke ako dođe da sruši arapsku kuću... nalazimo se na pragu intifade među Arapima u Izraelu, kao posljedica huškanja Alika Rona."<ref name=HaaretzTimeline>{{cite news| title=The Or Inquiry - Summary of Events| url=https://www.haaretz.com/the-or-inquiry-summary-of-events-1.291940| archive-url=https://web.archive.org/web/20121103064006/http://www.haaretz.com/the-or-inquiry-summary-of-events-1.291940| url-status=dead| archive-date=3. 11. 2012| publisher=[[Haaretz]]}}</ref> Dana 14. septembra, u Nazaretu je proglašen generalni štrajk kao protest protiv "nesposobnosti policije u suzbijanju nasilja i kriminala", a povod je bilo ubistvo lokalnog stanovnika, 52-godišnjeg Nabieha Nussiera.<ref name=HaaretzTimeline/> Dana 30. septembra, "Visoki odbor za praćenje" pozvao je arapsku zajednicu na generalni štrajk u znak protesta zbog ubistva pet Palestinaca od strane izraelske policije tokom sukoba u [[Jerusalem]]u prethodnog dana – događaja koji mnogi smatraju prvim danom [[Druga intifada|Druge intifade]].<ref name=Usher>{{cite web|title=Uprising Wipes Off Green Line|author=[[Graham Usher (journalist)|Graham Usher]]|publisher=al-Ahram Weekly|date=12–18 October 2000|url=http://weekly.ahram.org.eg/2000/503/re6.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070319005442/http://weekly.ahram.org.eg/2000/503/re6.htm|archive-date=19. 3. 2007}}</ref> Demonstracije u arapskim gradovima u sjevernom Izraelu počele su se širiti nakon učestalog prikazivanja snimaka na kojima se vidi navodno ubistvo 12-godišnjeg Muhammada al-Durraha, za kojeg se navodi da se našao u unakrsnoj vatri između izraelskih snaga i palestinskih naoružanih grupa.<ref>[https://www.theatlantic.com/doc/200306/fallows 'Who Shot Mohammed al-Dura?'] by [[James Fallows]], [[The Atlantic Monthly]]</ref><ref name="threeb">"Three Bullets and a Dead Child" by Esther Schapira (German TV)</ref><ref name=Carvajal>[http://www.iht.com/articles/2005/02/07/video07_ed3_.php 'The mysteries and passions of an iconic video frame' by Doreen Carvajal], ''[[International Herald Tribune]]'', Monday, 7 February 2005.<br>- "The footage of the father and son under attack lasts several minutes but does not clearly show the child's death."</ref> == Hronologija == === 1. oktobar === Arapske demonstracije i činovi građanske neposlušnosti, organizovani u znak solidarnosti s Palestincima, prerasli su u nasilje nakon što je Arapski visoki nadzorni odbor proglasio generalni štrajk u znak protesta zbog pogibije arapskih demonstranata u Jerusalemu prethodnog dana.<ref name=Usher/> Arapski nemiri zahvatili su cijeli sjeverni Izrael.<ref name=HaaretzTimeline/> Do nasilja je došlo u [[Umm al-Fahmu]], [[Nazaret]]u, [[Akra|Akri]], [[Fureidis]]u i selima širom [[Galileja|Galileje]]. U više područja policija je bila izložena vatrenom oružju, a demonstranti su bacali Molotovljeve koktele. U Umm al-Fahmu zapaljen je autobus kompanije "Egged".<ref name=HaaretzTimeline/> Pripadnici izraelske policije i granične policije odgovorili su upotrebom bojeve municije, suzavca i gumenih metaka. Na ulazu u Umm al-Fahm, policija je koristila snajperske puške kako bi spriječila blokadu puta Wadi Ara. Poginuli su Arapi Muhammad Ahmad 'Eiq Al-Jabarin i Ibrahim Sayyam Al-Jabarin, kao i Misleh Abu Jarad iz Gaze. Oko 75 osoba, uključujući gradonačelnika Umm al-Fahma [[Raed Salah|Raeda Salaha]], zadobilo je povrede.<ref name=HaaretzTimeline/> === 2. oktobar === Policija je rastjerala arapske demonstracije u Arrabi upotrebom suzavca i bojeve municije. Poginuli su osamnaestogodišnji Alaa Nassar i sedamnaestogodišnji Asel Asleh.<ref name=HaaretzTimeline/><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2001/06/15/world/police-killings-of-israeli-arabs-being-questioned-by-inquiry.html | work=The New York Times | first=Joel | last=Greenberg | title=Police Killings of Israeli Arabs Being Questioned by Inquiry | date=15. 6. 2001}}</ref> Demonstranti u Nazaretu bacali su kamenje, palili gume, te pljačkali i palili prodavnice.<ref name=HaaretzTimeline/> Povrijeđeno je 100 demonstranata, među kojima i jedna žena koja je zadobila teške povrede. Desetine stanovnika mjesta Mashhad približile su se jevrejskoj četvrti u Nazaret Illitu, gdje su razbili prozore na kućama i automobilima. Saobraćaj je bio blokiran zapaljenim gumama na putu 65, glavnoj saobraćajnici koja povezuje sjeverni i centralni Izrael. Lokalni mladići napali su jednog Jevreja, izvukli ga iz automobila, a zatim zapalili vozilo. Tri banke u Baqa al-Gharbiyyeu su zapaljene.<ref name=HaaretzTimeline/> === 3. oktobar === Ramez Bushnak (24) iz Kafr Mande pogođen je hicem u glavu i preminuo istog dana tokom sukoba s policijom, koja je izričito odbacila tvrdnje da je upucan iz neposredne blizine. Desetine stanovnika sukobile su se s policijom dok su blokirali put prema jevrejskim naseljima u Misgavu. Sahrane osoba poginulih prethodnih dana postale su žarišta novih sukoba.<ref name=HaaretzTimeline/> Veliki šumski požari, za koje je izraelska policija vjerovala da su djelo arapskih podmetača požara, doveli su do evakuacije dijela stanovnika.<ref name=HaaretzTimeline/> === 4–6. oktobar === Nakon sastanka Baraka i Arapskog višeg nadzornog odbora, nastupilo je opće smirivanje situacije uz tek minimalno nasilje – uključujući i 6. oktobar, dan za koji je Hamas najavio "palestinski dan gnjeva". Dana 4. oktobra, stotine arapskih stanovnika [[Jaffa|Jaffe]] palile su gume, bacale kamenje i pretukle nekoliko novinara.<ref name=HaaretzTimeline/> Dana 6. oktobra, tokom sahrane jedne od osoba poginulih u sukobima u Kafr Kanni, okupljeni su kamenovali jevrejskog vozača iz Tiberijade, nanijevši mu povrede srednjeg stepena. Sljedećeg dana, stotine jevrejskih mladića u Tiberijadi palile su gume, napale džamiju i pokušale napasti Arape.[4] Desetine ultraortodoksnih (haredi) mladića kamenovale su arapska vozila u Jerusalemu i napale palestinske radnike, koje je potom spasila policija.<ref name=HaaretzTimeline/> === 7. oktobar === Jevrejska i arapska omladina gađale su se kamenjem u blizini tržnog centra na granici između jevrejskih i arapskih četvrti u Nazaretu. Vozila Arapa u Nazaret Ilitu gađana su kamenjem.<ref name=HaaretzTimeline/> U Tiberijadi su oštećene džamije, a na meti napada našli su se i arapski prolaznici te njihovi poslovni objekti; napadi su ponovljeni dva dana kasnije. Benzinska pumpa na raskrsnici Golani je zapaljena, a policajci koji su pokušali spriječiti napade na Arape na toj lokaciji i sami su postali meta napada.<ref name="Rabinowitz" /> Jevrejski državljanin Bahor Jan (Bachor Jann) iz Rišon LeCiona poginuo je nakon što ga je, dok se vozio autoputem Haifa – Tel Aviv, pogodio kamen za koji se pretpostavlja da su ga bacili učesnici protesta u Jisr az-Zarki.<ref>[https://web.archive.org/web/20061107150709/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=312052&contrassID=2&subContrassID=14&sbSubContrassID=0&listSrc=Y The Other Victims] by [[Vered Levy-Barzilai]] on [[Haaretz]]</ref> U tržnom centru u Or Akivi došlo je do sukoba između Jevreja i Arapa, pri čemu su napadnuti policajci koji su intervenisali, a bačen je i Molotovljev koktel.<ref name=HaaretzTimeline/> === 8. oktobar === Jevreji iz Nazaret Ilita, među kojima je, kako se čini, bilo mnogo onih kojima je ruski maternji jezik,<ref name="RabKhaw" >Dan Rabinowitz, Khawla Abu-Baker. [https://books.google.com/books?id=Qcnz7SCkyAMC&pg=PA105 ''Coffins on Our Shoulders: The Experience of the Palestinian Citizens of Israel,''] University of California Press, 2005 p.105.</ref> napali su Arape, njihove domove i poslovne objekte u Nazaretu uoči [[Jom kipur]]a. Policija je, nakon što je saznala za namjeru napada na Arape, pojačala svoje snage i rasporedila ih na liniji razgraničenja između dvije zajednice. Međutim, kada su stotine jevrejskih mladića iz Nazaret Ilita došle da bacaju kamenje i uništavaju arapsku imovinu, policija ih nije spriječila. Arapski stanovnici izašli su iz svojih domova kako bi ih odbranili, nakon čega je došlo do sukoba u kojem su obje strane bacale kamenje jedne na druge. Policija je ugušila nerede upotrebom suzavca i bojeve municije.<ref name=HaaretzTimeline/> Dva Arapina, Omar Akavi i Visam Jazbek, ubijena su hicima iz vatrenog oružja; Jazbek je pogođen u glavu, a pucao je policajac koji se nalazio iza njega.<ref name="RabKhaw" /> Osobe koje su pucale nikada nisu identifikovane.<ref name="Rabinowitz" /> U [[Tel Aviv]]u su zapaljena tri stana u vlasništvu Arapa, a stotine ljudi sukobile su se s policijom. Demonstranti su istjerali dva arapska radnika iz jednog restorana, a zatim ga zapalili, pri čemu su oštećena i dva automobila u vlasništvu Arapa koja su bila parkirana ispred.<ref name=HaaretzTimeline/> === 9. oktobar === Stotine Jevreja izazvale su nerede u Nazaretu, razbivši izloge u tržnom centru i zapalivši dva automobila. Gradonačelnik Karmiela napadnut je dok je pokušavao smiriti jevrejske građane u tom gradu. Arapska imovina u [[Bat Yam]]u i [[Petah Tikva|Petah Tikvi]] bila je meta vandalizma.<ref name=HaaretzTimeline/> Bile su potrebne velike policijske snage kako bi se spriječilo stotine demonstranata u telavivskoj četvrti Hatikva i u Bat Yamu da napadnu Jaffu.<ref name="Rabinowitz" /> U Afuli je oko 700 jevrejskih demonstranata blokiralo cestu broj 65 kamenim blokovima i napalo jednog policajca. Grupa od 100 demonstranata odvojila se od glavnine i pokušala ući u arapsko selo Nein, ali ih je policija u tome spriječila.<ref name="Rabinowitz" /> U Akri su stotine jevrejskih izgrednika uništavale arapske trgovine i automobile u vlasništvu Arapa.<ref name="Rabinowitz" /> List ''Al-Ittihad'' izvijestio je da su četiri muškarca izbola arapskog radnika dok je išao na posao u supermarket u Rosh HaAyinu. U Jafi je zapaljena džamija, dok je policija to posmatrala.<ref name="Rabinowitz" /> Bilo je pokušaja paljenja jevrejskih stanova i dviju sinagoga. U Ramli je zapaljena sinagoga, a vozila u saobraćaju gađana su kamenjem i zapaljivim napravama. U Lodu je upucan jedan jevrejski građanin, spaljena je škola, a zabilježeni su i pokušaji paljenja policijske stanice.<ref name=OrOfficial>[http://elyon1.court.gov.il/heb/veadot/or/inside2.htm#e Official Or Report Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522125823/http://elyon1.court.gov.il/heb/veadot/or/inside2.htm#e |date=22. 5. 2008 }}</ref> U Nazaretu se grupa ljudi, koja se vraćala sa sahrane dvojice demonstranata ubijenih dan ranije, približila policijskoj stanici i zasula je kamenjem i zapaljivim napravama. To se dogodilo uprkos odluci policije da sve službenike zadrži unutar stanice, van vidokruga, dok se situacija ne smiri. Policija je odgovorila suzavcem; kada se kamenovanje nastavilo, zamjenik gradonačelnika i dva arapska zastupnika u Knesetu, koji su bili na licu mjesta, garantovali su prekid sukoba u zamjenu za povlačenje policije, što je policija i učinila. Arapski mladići su također oštetili saobraćajnu signalizaciju na raskrsnici Canyon.<ref name=OrOfficial/> U Migdal HaEmeku, jevrejski stanovnici blokirali su glavnu cestu i kamenovali automobile za koje su vjerovali da pripadaju Arapima. Nekoliko osoba koje su učestvovale u kamenovanju je privedeno, nakon čega su tinejdžeri krenuli prema policijskoj stanici zahtijevajući njihovo puštanje na slobodu. Pritom su na policiju bacali kamenje, pri čemu je jedan policajac ranjen.<ref name="Rabinowitz" /> Nekoliko stotina mladića iz Umm al-Fahma kamenovalo je desetine vozila u prolazu na cesti broj 65 i oštetilo stubove komunalne infrastrukture. Zamjenik gradonačelnika bezuspješno je pokušao zaustaviti mladiće, u skladu s dogovorom postignutim s policijom kako bi se izbjegla direktna intervencija policijskih snaga. Policija je ipak odlučila držati distancu, a općina Umm al-Fahm je naposljetku uklonila ostatke s ceste, omogućivši njeno ponovno otvaranje.<ref name=OrOfficial/> === 10. oktobar === Jedanaest arapskih poslovnih objekata u historijskom starom dijelu Akre bilo je izloženo vandalizmu.<ref name="Rabinowitz" /> == Reakcije == [[File:אוקטובר 2000 1.jpg|thumb|Izraelski vojnici u sukobu s palestinskim demonstrantima u [[Hebron]]u, oktobar 2000.]] Prema navodima arapske medijske organizacije I'lam, medijsko izvještavanje o događajima iz oktobra 2000. stvorilo je ratnu atmosferu unutar Izraela, prikazujući arapske građane kao nasilne izgrednike koji kroz nerede iskazuju svoju nelojalnost državi. I'lam i druge arapske organizacije ističu da su arapski građani, u cjelini gledano, tokom oktobra 2000. učestvovali u mirnim protestima, te da je prema cjelokupnoj populaciji postupano kao prema jedinstvenoj grupi izgrednika – svojevrsnoj "petoj koloni".<ref>"The Or Commission: A Media Report", I'lam, August 2003 (Hebrew and Arabic)</ref> Arapsko udruženje za ljudska prava, organizacije Adalah<ref>Dr. Marwan Dwairy; Adalah's Newsletter, Volume 19, October 2005</ref> i Mossawa,<ref>{{Cite web |url=http://www.mossawacenter.org/default.php?lng=3&dp=2&fl=27&pg=4 |title=Mossawa on the 41st killing |access-date=31. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080419005741/http://www.mossawacenter.org/default.php?lng=3&dp=2&fl=27&pg=4 |archive-date=19. 4. 2008 |url-status=dead }}</ref> I'lam, kao i druge arapske nevladine organizacije u Izraelu, kao jedan od temeljnih uzroka navode "duboko ukorijenjenu frustraciju [Arapa] zbog njihovog statusa izraelskih građana drugog reda".<ref>{{cite web|title=Delusions of Coexistence in the Galilee: The aftermath of the events of October among the Arab community in Israel|author=Discrimination Diary|publisher=Arab Human Rights Association|date=25. 10. 2000|url=http://www.arabhra.org/publications/shortreports/shortreports001025.htm|access-date=19. 2. 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927214215/http://www.arabhra.org/publications/shortreports/shortreports001025.htm|archive-date=27. 9. 2007|url-status=dead}}</ref> Arapska omladinska organizacija Baladna osnovana je, između ostalog, i kao odgovor na događaje iz oktobra 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.momken.org/baladna/en/aboutus_en.php |title=About Baladna |access-date=31. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620073428/http://www.momken.org/baladna/en/aboutus_en.php |archive-date=20. 6. 2008 |url-status=dead }}</ref> Prema riječima Marwana Dwairyja, događaji iz oktobra 2000. predstavljaju "važnu prekretnicu u narativu arapskih palestinskih građana Izraela".<ref>{{cite web|title=Introductory Remarks|author=Dr. Marwan Dwairy|publisher=Adalah's Newsletter|date=oktobar 2004|volume=6|url=http://www.adalah.org/newsletter/eng/oct04/marwan.pdf}}</ref> Izvještaj komisije Or, formirane radi istrage događaja iz oktobra 2000, ukazao je na prisustvo "predrasuda i zanemarivanja" od strane vlasti prema arapsko-izraelskoj manjini. Komisija je navela da je neosjetljivost izraelskog establišmenta omogućila široko rasprostranjenu diskriminaciju arapskih Izraelaca, što je stvorilo "zapaljivu atmosferu" koja je dovela do nereda. Komisija je kritikovala policiju zbog upotrebe prekomjerne sile pri suzbijanju nereda, uključujući upotrebu snajperske vatre za rastjerivanje masa. U zaključku, komisija je navela da Izrael "mora educirati svoju policiju da arapska javnost nije neprijatelj, te da se prema njoj ne treba tako ni odnositi".<ref name=OCNYT>{{cite news|last=Bennet|first=James|title=Police Used Excessive Force on Israeli Arabs, Panel Says|url=https://www.nytimes.com/2003/09/02/world/police-used-excessive-force-on-israeli-arabs-panel-says.html?src=pm|access-date=22. 5. 2012|newspaper=New York Times|date=2. 9. 2003}}</ref> Godine 2005. Odjel za unutrašnje istrage izraelske policije odlučio je da ne podigne optužnice protiv policajaca uključenih u te događaje. Ovu odluku podržalo je Državno tužilaštvo Izraela. Godine 2008, nakon što su slučaj razmotrili izraelski glavni državni tužilac Menachem Mazuz i načelnik Odjela za unutrašnje istrage policije Herzl Shviro, Mazuz je prihvatio preporuku Državnog tužilaštva i odlučio da ne podiže optužnice protiv policijskih službenika te da zatvori slučaj, uz obrazloženje da ponovni pregled materijala prikupljenih u okviru Komisije Or i izvještaja Odjela za unutrašnje istrage policije nije otkrio dokaze o krivičnim djelima policije.<ref>{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3499341,00.html|title=Mazuz will not indict police officers involved in October 2000 riots|work=ynet|date=27. 1. 2008 |access-date=19. 12. 2014|last1=Zino |first1=Aviram }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3148867,00.html|title=October Riots case reexamined|work=ynet|date=28. 9. 2005 |access-date=19. 12. 2014|last1=Nahmias |first1=Roee }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3143845,00.html|title=Case closed: Police 'relieved, frustrated'|work=ynet|date=18. 9. 2005 |access-date=19. 12. 2014|last1=Raved |first1=Ahiya }}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2000. u Palestini]] [[Kategorija:2000. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] 64m4hc103cinn4vr83z79ahx6wkagwj Afera "Santorini" 0 539165 3939282 3938604 2026-11-06T20:19:09Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939282 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojna operacija | naziv = Afera "Santorini" | dio = | podnaslov = | slika = Santorini affair II.jpg | alt = | opis_slike = | obim = | vrsta = | lokacija = | lokacija2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | koordinate = | koordinate2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | karta_vrsta = | karta_veličina = | karta_opis = | karta_oznaka = | karta_oznaka2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | planirano = | planirano_od = | komandant = | cilj = Zaplijenjen brod "Santorini" koji je krijumčario oružje | meta = | datum = maj 2001. | vrijeme = | vrijeme-početak = | vrijeme-kraj = | vremenska_zona = | izvršilac = [[Shayetet 13]] | ishod = Uspješno izvedeno | gubici = | ubijeno = | povrijeđeno = }} '''Santorini''' je bio ribarski brod korišten za krijumčarenje oružja, koji je u maju 2001. zaplijenila izraelska pomorska komandoska jedinica [[Shayetet 13]].<ref>{{Cite web|url=https://mivzakim.net/|title=מבזקים.נט » מבזקי חדשות לפי קטגוריה » חדשות|website=mivzakim.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.waronline.org/en/analysis/pal_weapons.htm|title=Weapons Found on 'Karine-A' and 'Santorini'}}</ref> Bio je to prvi brod uhvaćen u pokušaju krijumčarenja oružja na teritorije pod palestinskom kontrolom.<ref name="haaretz" /> U maju 2002, tri člana posade "Santorinija" osuđena su zbog pokušaja krijumčarenja oružja u [[Pojas Gaze]].<ref name="haaretz">{{cite news|last=Harel|first=Amos|title=Military tribunal convicts three 'Santorini' crew members|url=https://www.haaretz.com/news/military-tribunal-convicts-three-santorini-crew-members-1.25671|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611055355/http://www.haaretz.com/news/military-tribunal-convicts-three-santorini-crew-members-1.25671|url-status=dead|archive-date=11. 6. 2010|access-date=28. 3. 2011|newspaper=Haaretz|date=12. 12. 2002}}</ref> == Operacija == Posadu broda predvodio je kapetan Div Va'iza, libanski državljanin, a u njoj su bila i dva njegova rođaka, Hussein Va'iza i Fahdi Awadwas. Njih trojica su bili profesionalni krijumčari;<ref name="haaretz" /> četvrti član posade bio je Va'izin sin. Posadu je angažovala organizacija [[Narodni front oslobođenja Palestine – generalna komanda]] (PFLP-GC), koju je vodio [[Ahmed Jibril]],<ref name="haaretz" /> sa zadatkom da prokrijumčare oružje u Gazu. Posada je odbila tu operaciju smatrajući je previše rizičnom, ali su pristali da oružje prevezu na lokaciju u blizini egipatske obale na [[Sinaj]]u, gdje bi ih dočekali agenti PFLP-GC-a. Posada je tri puta bezuspješno pokušala ostvariti susret s agentima na Sinaju, a tokom četvrtog pokušaja su uhvaćeni.<ref name="haaretz" /> "Santorini" je isplovio iz sjevernog [[Bejrut]]a 6. maja 2001, prevozeći oružje spakovano u burad. Plan im je bio da burad ostave u moru, usidrena na unaprijed određenom mjestu, kako bi ih kasnije preuzeli agenti koji su djelovali sa Sinaja.<ref>{{cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/jpost/access/72562608.html?dids=72562608:72562608&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=May+08%2C+2001&author=DAVID+RUDGE%2C+Arieh+O%27Sullivan+and+Lamia+Lahoud+contributed+to+this+report.&pub=Jerusalem+Post&desc=Navy+captures+boat+full+of+weapons+bound+for+Gaza.+Cache+includes+Katyushas%2C+anti-aircraft+missiles.&pqatl=google|title=Navy captures boat full of weapons bound for Gaza. Cache includes Katyushas, anti-aircraft missiles.|publisher=Jerusalem Post|date=8. 5. 2001}}</ref> Izviđački avion uočio je sumnjivi brod, nakon čega je komandoski tim jedinice "Shayetet 13" izvršio desant na plovilo od 40 tona u blizini Rosh Hanikre, nedaleko od obale na sjeveru [[Izrael]]a, na granici s [[Liban]]om.<ref name="cnn">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2001/WORLD/meast/05/07/mideast.boat/index.html|title=Boat containing weapons found off Israel|publisher=CNN|date=7. 5. 2001}}</ref> == Pošiljka == Prema navodima [[Izraelske odbrambene snage|Izraelskih odbrambenih snaga]] (IDF), pošiljka je sadržavala sljedeće oružje:<ref name="cnn" /> * 50 raketnih bacača tipa "Kaćuša" * Četiri protivavionske rakete "Strela-2" (SA-7) * 120 protivtenkovskih ručnih bombi RKG * 20 ručnih bacača granata * Dva minobacača kalibra 60&nbsp;mm * 98 minobacačkih granata kalibra 60&nbsp;mm * 62 nagazne mine tipa TMA-5 * Osam protivtenkovskih mina tipa TMA-3 * 24 ručne bombe * 30 pušaka tipa "Kalašnjikov" * 116 komada municije za te puške * 13.000 metaka kalibra 7,62&nbsp;mm za "Kalašnjikove" == Reakcije == Narodni front oslobođenja Palestine – generalna komanda: PFLP-GC je potvrdio da je pošiljka njihova,<ref name="insider" /> a Džibril je, prema navodima izraelskog vojnog radija, izavio: "Ovo nije bila prva pošiljka, niti će biti posljednja."<ref name="insider" /><ref name="insidehamas">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rWEg6Tfai_oC&q=%22This+was+not+the+first+shipment,+nor+will+it+be+the+last%22|title=Inside Hamas: the untold story of militants, martyrs and spies|author=Zaki Chehab|publisher=I.B. Tauris|page=169|year=2007|isbn=978-1-84511-389-6}}</ref><ref name="telegraph2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1329784/Violent-threat-to-US-for-backing-monster-Israel.html|title=Violent threat to US for backing 'monster Israel'|publisher=The Daily Telegraph|first=Alan|last=Philips|date=10. 5. 2001|access-date=7. 4. 2011}}</ref> Izrael: Premijer [[Ariel Sharon|Sharon]] je izjavio da je ovaj događaj "veoma opasan razvoj situacije" koji "naglašava namjere [palestinskih] vlasti."<ref name="telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1329671/Israel-blames-Arafat-after-arms-seizure.html|title=Israel blames Arafat after arms seizure|publisher=The Daily Telegraph|date=9. 5. 2001|last=Gozani|first=Ohad|access-date=7. 4. 2011}}</ref> Opisao je to kao izuzetno teško kršenje svih sporazuma koje je [[Yasser Arafat|Arafat]] potpisao s Izraelom.<ref>{{cite news|title=Ahmad Jebril says weapons shipment was his group's business|url=http://www1.albawaba.com/en/news/israeli-army-strikes-pa-controlled-areas-gaza|access-date=7. 4. 2011|quote=Sharon added that this was a dangerous development and severe violation to the accords on the part of the PNA.}}</ref> [[Palestinska narodna samouprava]] – Palestinski ministar informisanja [[Jaser Abed Rabo]] negirao je bilo kakvu povezanost s pokušajem krijumčarenja, a glasnogovornik palestinskih vlasti Nabil Abu Rudejne izjavio je: "Sigurno je da mi nemamo nikakve veze s tom pošiljkom."<ref name="insider">{{Cite web|url=http://www.israel-wat.com/a2_eng.htm|title=Weapon ship sent to the Palestinian Authority and caught|website=israelinsider.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20031204005422/http://www.israel-wat.com/a2_eng.htm |archive-date=4. 12. 2003 |url-status=usurped}}</ref> == Posljedice == U maju 2002, vojni sud je osudio tri člana posade broda "Santorini" zbog pokušaja krijumčarenja oružja u Gazu.<ref name="haaretz"/> Ključna pravna pitanja bila su da li je oružje bilo namijenjeno Gazi (nad kojom je sud imao nadležnost, s obzirom na to da je tada bila pod izraelskom okupacijom) i da li je posada znala da je Gaza krajnje odredište pošiljke. Četvrti član posade, sin Vaize, oslobođen je optužbi nakon što je sud utvrdio da nije učestvovao u prethodna tri pokušaja, te da nije dokazano da je znao koje je odredište broda.<ref name="haaretz"/> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.israel-wat.com/pics3_eng.htm#a4 Brod s naoružanjem – "Santorini"] {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2001. u Palestini]] [[Kategorija:2001. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] gj257e2pvjs70o6g7pneqh80fjgap8l Afera "Karine A" 0 539172 3939281 3938619 2026-11-06T20:19:06Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939281 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojna operacija | naziv = Afera "Karine A" | dio = | podnaslov = | slika = Karin A weapons.jpg | alt = | opis_slike = Vojna oprema zaplijenjena sa broda "Karine A" | obim = | vrsta = | lokacija = | lokacija2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | koordinate = | koordinate2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | karta_vrsta = | karta_veličina = | karta_opis = | karta_oznaka = | karta_oznaka2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | planirano = | planirano_od = | komandant = | cilj = Zaplijenjen brod "Karine A" koji je krijumčario oružje | meta = | datum = 3. januar 2002. | vrijeme = | vrijeme-početak = | vrijeme-kraj = | vremenska_zona = | izvršilac = [[Shayetet 13]] | ishod = Uspješno izvedeno | gubici = | ubijeno = | povrijeđeno = }} '''Afera "Karine A"''', poznata i kao operacija '''Nojeva arka''' ({{Jez-he|מבצע תיבת נוח}}, transliterirano: Mivtza Teyvat Noah), bila je izraelska vojna akcija izvedena u januaru 2002, tokom koje su [[Odbrambene snage Izraela]] (IDF) zaplijenile palestinski teretni brod "Karine A" u [[Crveno more|Crvenom moru]].<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A">{{cite press release |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2002/Seizing%20of%20the%20Palestinian%20weapons%20ship%20Karine%20A%20-|title=Seizing of the Palestinian weapons ship Karine A|date=4. 1. 2002|publisher=IDF|access-date=12. 12. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206095240/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2002/Seizing%20of%20the%20Palestinian%20weapons%20ship%20Karine%20A%20-|archive-date=6. 12. 2010}}</ref> Prema navodima IDF-a, brod je prevozio 50 tona oružja, uključujući rakete "Kaćuša" kratkog dometa, protivtenkovske projektile i visokoeksplozivna sredstva.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff">{{cite press release|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%20by%20Israeli%20leaders/2002/Statement%20by%20IDF%20Chief-of-Staff%20Lt-Gen%20Shaul%20Mofaz|title=Statement by IDF Chief-of-Staff Lt.-Gen. Shaul Mofaz regarding interception of ship Karine A|date=4. 1. 2002|publisher=IDF|access-date=12. 12. 2009}}</ref><ref name="Address by Prime Minister Ariel Sharon">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%20by%20Israeli%20leaders/2002/Address%20by%20PM%20Sharon%20following%20the%20seizing%20of%20the|title=Address by Prime Minister Ariel Sharon following the seizing of the ship ''Karine A''|date=6. 1. 2002|publisher=IDF|access-date=12. 12. 2009|location=Eilat}}</ref> == Pozadina == Prethodna istraga otkrila je da je kapetan broda bio pukovnik [[Omar Akawi]], aktivista [[Fatah]]a još od 1976. i bivši pripadnik [[Palestinska narodna samouprava|Palestinske uprave]].<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /><ref name="Prison interview with Palestinian ship captain ">{{cite news|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2002/Prison%20interview%20with%20Palestinian%20ship%20captain%20smu|title=Prison interview with Palestinian ship captain smuggling 50 tons of weapons |last=Griffin |first=Jennifer |date=7. 1. 2002 |work=Fox News|access-date=12. 12. 2009}}</ref> Prema podacima "Lloyd's Lista", koji prati evidenciju o pomorskom saobraćaju širom svijeta, brod je 31. augusta 2001. od jedne libanske kompanije kupila Palestinska uprava, pod imenom [[Adel Mughrabi]].<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> Navodni kupac oružja, Mughrabi (poznat i kao Adel Salameh), bio je član štaba [[Yasser Arafat|Yassera Arafata]] sve do ranih 1980-ih, "kada je otpušten zbog obavljanja privatnih poslova koji su bili u sukobu s njegovim službenim statusom".<ref name=Whit/> Od oktobra 2000, Mughrabi je bio u kontaktu s [[Iran]]cima i [[Hezbollah]]om.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /><ref name="Reaction of FM Peres">{{cite web |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About%20the%20Ministry/MFA%20Spokesman/2002/Reaction%20of%20FM%20Peres%20to%20seizing%20of%20the%20Karine%20A |title=Reaction of FM Peres to seizing of the Karine A |date=4. 1. 2002 |publisher=IDF |access-date=12. 12. 2009}}</ref> Mughrabi je bio jedna od ključnih osoba za nabavku oružja za Palestince. U tome su mu pomagali komandant palestinske pomorske policije Juma'a Ghali i njegov zamjenik Fathi Ghazem. Cilj im je bio tajno dopremiti veliku količinu oružja za potrebe Palestinske uprave.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> Ova operacija obuhvatala je kupovinu i osiguravanje brodova, formiranje posade, planiranje skladištenja i skrivanja oružja, njegov utovar na brodove, te transport sve do isporuke Palestinskoj upravi.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Address by Prime Minister Ariel Sharon" /><ref name="Prison interview with Palestinian ship captain " /> Brod je potom otplovio u [[Sudan]], gdje je ukrcan redovni teret, a posada je zamijenjena pripadnicima Palestinske uprave.<ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /><ref name="Prison interview with Palestinian ship captain " /> Brod je preimenovan iz ''Rim K'' u ''Karine A'' kada je 12. septembra registrovan u [[Tonga|Tongi]].<ref name=bbc>{{cite news|title=Weapons ship mystery deepens |work=BBC|access-date=26. 6. 2008|date=10. 1. 2002|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1753233.stm}}</ref> Tokom novembra 2001, otplovili su u luku Hodeida u [[Jemen]]u. Nakon toga, Iranci i Hezbolah ukrcali su oružje na brod, kojim je tokom plovidbe upravljalo osoblje Palestinske uprave.<ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /> Cilj je bio transportovati oružje Palestinskoj pomorskoj policiji u blizini obala Gaze.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Address by Prime Minister Ariel Sharon" /><ref name="Prison interview with Palestinian ship captain " /> Tokom decembra 2001, Mughrabi je posadi broda dao detaljna uputstva da plove prema obalama ostrva [[Kešm]] u Iranu.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /> Tamo im je prišao trajekt – najvjerovatnije iz Irana. Na tom trajektu nalazilo se oružje spakovano u 80 velikih drvenih sanduka, koji su prebačeni na brod. Posada broda zatim je smjestila to oružje u posebne vodootporne kontejnere, proizvedene isključivo u Iranu. Ovi kontejneri mogu plutati i posjeduju podesivi sistem koji određuje dubinu njihovog uranjanja.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> Nakon završetka utovara, brod je morao promijeniti kurs prema luci Hodeida zbog tehničkih problema.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> Planirano je da se brod, nakon prolaska kroz kanal, susretne s tri manja plovila – koja su bila unaprijed kupljena – te da na njih prebaci teret.<ref name="Prison interview with Palestinian ship captain " /> Ta manja plovila potom su trebala iskrcati oružje u blizini El Arisha u [[Egipat|Egiptu]].<ref name="Prison interview with Palestinian ship captain " /> Zapovjednik Palestinske pomorske policije, Juma'a Ghali, i njegov zamjenik, Fathi Ghazem, trebali su tamo preuzeti oružje.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> == Pošiljka == Vrijednost samog broda procijenjena je na 400.000 dolara, civilni teret korišten za skrivanje oružja na približno 3.000.000 dolara, dok je vrijednost samog oružja procijenjena na oko 15.000.000 dolara. Pošiljka je sadržavala sljedeće oružje:<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /><ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /> * Rakete "Kaćuša" kalibra 122&nbsp;mm * Rakete "Kaćuša" kalibra 107&nbsp;mm * Minobacačke granate kalibra 80&nbsp;mm * Minobacačke granate kalibra 120&nbsp;mm * Protutenkovske rakete * Protutenkovske mine * Snajperske puške * Jurišne puške [[AK-47]] ("Kalašnjikov") * Municija * Dve i po tone snažnog eksploziva Aškelon i drugi primorski gradovi bili bi ugroženi ovim raketama "Kaćuša" da su one stigle do Gaze.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> Međunarodni aerodrom "Ben Gurion" i razni veliki izraelski gradovi također bi se našli u dometu ovih raketa da su one bile smještene na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]].<ref name="20 years in jail " /> Pošiljka je dodatno sadržavala gumene čamce i ronilačku opremu. Ova oprema mogla je olakšati napade iz Gaze na primorske gradove putem mora.<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> General-major Yedidya Ya'ari, komandant izraelske ratne mornarice, izvijestio je da su oružje i oprema bili upakovani u 83 sanduka, zaštićeni vodootpornom plastikom i pričvršćeni za plutače, kako bi se omogućilo njihovo ostavljanje i preuzimanje na moru.<ref>{{Cite web |date=20. 3. 2015 |title=Israel Intercepts Weapons Boat Carrying Missiles, Rockets to Gaza |url=https://www.jta.org/archive/israel-intercepts-weapons-boat-carrying-missiles-rockets-to-gaza |access-date=13. 6. 2023 |website=Jewish Telegraphic Agency |language=en-US}}</ref> == Presretanje == Operacija je započela 3. januara 2002. u 04:45 sati u Crvenom moru, 500 kilometara od Izraela.<ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /> Brod je plovio međunarodnim vodama na putu prema [[Sueski kanal|Sueskom kanalu]].<ref name="IDF Spokesman Weapons seized on the Karine A" /> Komandosi izraelske ratne mornarice, uz podršku borbenih helikoptera i aviona, iznenadili su posadu i preuzeli kontrolu nad plovilom bez ispaljenog metka. Brod je dopremljen u Eilat u noći 4. januara.<ref name=jvl>{{cite web|title=IDF Seizes PA Weapons Ship: The Karine A Affair|work=Jewish Virtual Library|access-date=26. 6. 2008|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/paship.html}}</ref> General-major Shaul Mofaz, načelnik Generalštaba Izraelskih odbrambenih snaga (IDF), objavio je na konferenciji za novinare u [[Tel Aviv]]u 4. januara da je IDF zaplijenio brod u trenutku dok se general Anthony Zinni sastajao s Arafatom kako bi podstakao pregovore između Izraela i Palestinske uprave.<ref name=jvl/> == Posljedice == [[File:PikiWiki Israel 8136 part of the weapon ship karin A.jpg|thumb|Gornji dio jarbola broda s oružjem "Karine A", koji je zaplijenila izraelska mornarica]] Izrael i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]] tvrdili su da je Hezbollah imao određenu vezu s palestinskim brodom koji je prevozio oružje, a koji je Izrael zaplijenio. Tri pripadnika Hezbollaha, uhapšena u [[Jordan]]u, pokušala su prokrijumčariti rakete tipa "kaćuša" Palestincima (jordanske vlasti su kasnije oslobodile pritvorene na zahtjev libanske vlade). U maju 2002, Izrael je kod libanske obale potopio još jedno ribarsko plovilo koje je prevozilo oružje namijenjeno Palestincima. Izrael je iznio optužbe da su oružje i vojni teret nabavljeni uz pomoć Hezbolaha. Hezbollah je odbacio optužbe o umiješanosti u isporuku oružja.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/katyusha.htm Katyusha Rocket] Global Security</ref> Prema izraelskim izvještajima, brod – kupljen u Libanu – ukrcao je oružje kod iranskog ostrva Kešm, usred noći, nedaleko od iranske obale. Zatim je plovio kroz [[Omanski zaliv]], [[Arapsko more]], [[Adenski zaliv]] i [[Crveno more]].<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/01/12/world/seized-arms-would-have-vastly-extended-arafat-arsenal.html |title=Seized Arms Would Have Vastly Extended Arafat Arsenal|work=The New York Times|first=James|last=Bennet|date=12. 1. 2002|access-date=7. 5. 2010}}</ref> Palestinski vođa Yasser Arafat negirao je bilo kakvu umiješanost.<ref name="20 years in jail " /> Iako Izraelske odbrambene snage (IDF) tvrde da je oružje bilo namijenjeno Palestinskoj samoupravi, drugi izvori sugerišu da je ono možda bilo upućeno u Liban, za potrebe islamske militantne grupe Hezbollah.<ref name=Whit>[https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,7792,636887,00.html "The Strange Affair of Karine-A"], Brian Whitaker, ''Guardian'', January 21, 2002.</ref> Neki stručnjaci, poput [[Matthew Levitt|Matthewa Levitta]],<ref>''Hamas: Politics, Charity, and Terrorism in the Service of Jihad'', by Matthew Levitt, 2006, p. 176.</ref> [[Anthony Cordesman|Anthonyja Cordesmana]]<ref>''The Israeli-Palestinian War: Escalating to Nowhere'', by Anthony H. Cordesman 2005, p. 277.</ref> i [[Efraim Karsh|Efraima Karsha]],<ref>''Arafat's War: The Man and His Battle for Israeli Conquest'', by Efraim Karsh, 2004, p. 236.</ref> također su podržali tezu da je brod krijumčario iransko oružje namijenjeno Palestinskoj samoupravi.<ref name="20 years in jail " /> Izrael je naknadno uhapsio Fuada Šubakija, Arafatovog saradnika koji je bio zadužen za finansije u Palestinskoj samoupravi, te je, shodno tome, bio glavni organizator operacije.<ref name="Mastermind of 'Karine A'" /> Optužen je za trgovinu oružjem i uspostavljanje veza sa stranim agentom, zbog svoje uloge u finansiranju broda s oružjem.<ref name="Mastermind of 'Karine A'">{{cite news|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1251145154753&pagename=JPArticle%2FShowFull|title=Mastermind of 'Karine A' given 20 years|last=Katz|first=Yaakov|date=30. 8. 2009|work=The Jerusalem Post|access-date=18. 12. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813151720/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1251145154753&pagename=JPArticle%2FShowFull|archive-date=13. 8. 2011|url-status=dead}}</ref> Godine 2006. Šubaki je pritvoren nakon racije IDF-a na zatvor u Jerihonu, gdje je boravio zajedno s Ahmedom Sa'adatom – vođom [[Narodni front oslobođenja Palestine|Narodnog fronta oslobođenja Palestine]].<ref name="Mastermind of 'Karine A'" /> S njima su se nalazili i drugi učesnici u atentatu na bivšeg ministra turizma Rehavama Ze'evija.<ref name="Mastermind of 'Karine A'" /> Izraelsko tužilaštvo zatražilo je kaznu od 25 godina zatvora za Šubakija, ukazujući na težinu počinjenih zločina. Sud je odlučio da Šubakiju treba izreći ublaženu kaznu, uzimajući u obzir njegovu poodmaklu dob i zdravstvene probleme.<ref name="20 years in jail ">{{cite news|url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/1111089.html|title=Man behind Karine A arms ship sentenced to 20 years in jail|date=30. 8. 2009|work=Haaretz|access-date=18. 12. 2009|archive-date=10. 2. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210140053/http://haaretz.com/hasen/spages/1111089.html|url-status=dead}}</ref> Šubaki je proglašen krivim i osuđen na 20 godina zatvora.<ref>{{Cite web|url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/1111089.html|title=Man behind Karine A arms ship sentenced to 20 years in jail|access-date=30. 8. 2009|archive-date=10. 2. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210140053/http://haaretz.com/hasen/spages/1111089.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://fr.jpost.com/Tags/satellite|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813151805/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1251145150543&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|url-status=dead|title=Satellite News and latest stories &#124; The Jerusalem Post|archive-date=13. 8. 2011|website=fr.jpost.com}}</ref> Nakon hapšenja 2006, Šubaki je rekao Izraelcima da Palestinska uprava finansira terorističke ćelije poput njegove. Procijenio je da se svake dvije godine trošilo između 7 i 10 miliona dolara za kupovinu oružja za Pojas Gaze. Pored toga, još 2 miliona dolara potrošeno je na oružje za Zapadnu obalu.<ref name="Mastermind of 'Karine A'" /> Prema Šubakijevim riječima, novac je dolazio iz međunarodne pomoći Palestinskoj upravi, poreznih sredstava koja je Izrael redovno prebacivao Palestinskoj upravi, te poreza prikupljenih u Pojasu Gaze.<ref name="Mastermind of 'Karine A'" /> Također je priznao da je učestvovao u nabavci oružja za vođu terorističke grupe Tanzim u Gazi. Grupa Tanzim bila je poznata po napadima na vojne objekte i izraelska naselja u Pojasu Gaze.<ref name="Mastermind of 'Karine A'" /> Pokušaj krijumčarenja predstavljao je kršenje sporazuma između Palestinske uprave i Izraela.<ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /> Ti sporazumi preciziraju količinu i vrstu oružja koje Palestinska uprava smije posjedovati.<ref name="Statement by IDF Chief-of-Staff" /> [[Mohammad Javad Zarif]] tvrdi da Arafat i Fatah u to vrijeme nisu bili saveznici Irana, navodeći da Arafatu nije bilo dopušteno da se sastane s [[Ali Hamenei|ajatolahom Hameneijem]] tokom svog boravka u [[Teheran]]u – prije ovog incidenta, a u vrijeme održavanja konferencije [[Organizacija islamske saradnje|Organizacije islamske saradnje]].<ref>''Mr. Ambassador: A Conversation with Mohammad Javad Zarif''. Tehran: Ney Publications. p. 166.</ref> == Diplomatske posljedice == [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]] [[George W. Bush]] osjećao se lično izdanim od strane Arafata kada je dobio dokaze da su "visoki palestinski zvaničnici" bili umiješani u slučaj broda ''Karine A''; Arafat je, međutim, poslao pismo Bushu u kojem je "negirao bilo kakvu palestinsku umiješanost".<ref>''The Peace Puzzle: America's Quest for Arab-Israeli Peace, 1989–2011'' by Daniel C. Kurtzer, Scott B. Lasensky, William B. Quandt, Steven L. Spiegel, and Shibley Z. Telhami {{isbn|978-0-80145147-8}} p. 164</ref> Prema riječima Busha: "Arafat me je slagao. Više mu nikada nisam vjerovao. Zapravo, više nikada nisam razgovarao s njim. Do proljeća 2002. zaključio sam da mir neće biti moguć dok je Arafat na vlasti."<ref>''Decision Points'' by George W. Bush {{isbn|978-0-307-59061-9}} pp. 400–401</ref> Prema [[Douglas Feith|Douglasu Feithu]], epizoda s brodom ''Karine A'' učvrstila je stavove potpredsjednika [[Dick Cheney|Dicka Cheneyja]] o Yasseru Arafatu i uvjerila ga da je Arafat "bio dio globalne terorističke mreže."<ref name="Miller2008">{{cite book|last=Miller|first=Aaron David|title=The Much Too Promised Land: America's Elusive Search for Arab-Israeli Peace|url=https://books.google.com/books?id=s-LonszmTwIC|access-date=30. 8. 2014|date=25. 3. 2008|publisher=Random House Publishing Group|isbn=9780553904741|page=541}}</ref> Tonga je ubrzo obustavila svoj međunarodni registar brodova, ali ga je kasnije ponovo uspostavila.<ref>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/articles/2003/01/13/1041990234408.html|title=The ships that died of shame|newspaper=smh.com.au|date=14. 1. 2003|access-date=4. 1. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602063205/http://www.smh.com.au/articles/2003/01/13/1041990234408.html|archive-date=2. 6. 2009|url-status=live}}</ref><ref>International Transport Workers' Federation Seafarers' Section, Current registries listed as FOCs, accessed January 4, 2022. https://www.itfseafarers.org/en/focs/current-registries-listed-as-focs</ref> Palestinski intelektualac [[Edward Said]] prokomentarisao je: "Mora se reći da je način na koji je PLO postupio u incidentu s brodom ''Karine A'' bio nesposoban i trapav, čak i ispod njihovih ionako niskih standarda."<ref>{{cite book |last1=Said |first1=Edward W. |title=The End of the Peace Process: Oslo and After |date=18. 12. 2007 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-42852-3 |page=xiv |url=https://www.google.com/books/edition/The_End_of_the_Peace_Process/xd85ltHV4boC |access-date=18. 1. 2026 |language=en}}</ref> Godine 2021. objavljena je knjiga pod naslovom ''A Raid on the Red Sea: The Israeli Capture of the Karine A'' ("Prepad na Crvenom moru: Izraelsko zapljenjivanje broda ''Karine A''"), čiji je autor Amos Gilboa, a urednik i prevodilac Yonah Jeremy Bob.<ref>{{Cite web |date=31. 5. 2022 |title='A Raid on the Red Sea' Book Review: Israeli Commandos Intercept an Arms Cache Destined for Terrorists |url=https://www.historynet.com/a-raid-on-the-red-sea-book-review/ |access-date=13. 6. 2023 |website=HistoryNet |language=en-US}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * Brig. Gen. Amos Gilboa, ''A Raid on the Red Sea: The Israeli Capture of the Karine A'', Yonah Jeremy Bob (Editor, Translator), Potomac Books, 2021 == Vanjski linkovi == * [http://www.mfa.gov.il/mfa/go.asp?MFAH0l0k0 Brifing Ministarstva vanjskih poslova Izraela] * [http://www.waronline.org/en/analysis/pal_weapons.htm Oružje pronađeno na brodovima "Karine-A" i "Santorini"] {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2002. u Palestini]] [[Kategorija:2002. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] c5kcfl7fdzomr3vvenbwrbysqo00t64 Zračni napad na Ain es-Saheb 0 539178 3939418 3938625 2026-11-06T21:01:43Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939418 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojna operacija | naziv = Zračni napad na Ain es-Saheb | dio = | podnaslov = | slika = | alt = | opis_slike = | obim = | vrsta = | lokacija = | lokacija2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | koordinate = | koordinate2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | karta_vrsta = | karta_veličina = | karta_opis = | karta_oznaka = | karta_oznaka2 = <!-- 2 do 10 za više lokacija --> | planirano = | planirano_od = | komandant = | cilj = Uništenje lokaliteta u [[Ain es-Saheb]]u, [[Sirija]] | meta = | datum = 3. januar 2002. | vrijeme = | vrijeme-početak = | vrijeme-kraj = | vremenska_zona = | izvršilac = [[Izraelske zračne snage]] | ishod = Uspješno izvedeno | gubici = | ubijeno = | povrijeđeno = 1 }} '''Zračni napad na Ain es-Saheb''' dogodio se 5. oktobra 2003. i predstavljao je prvu otvorenu izraelsku vojnu operaciju u [[Sirija|Siriji]] još od [[Jomkipurski rat|Jomkipurskog rata]] 1973. == Operacija == Kao odgovor na samoubilački napad u [[Haifa|Haifi]], koji se dogodio 12 sati ranije, a za koji je odgovornost preuzeo [[Palestinski islamski džihad]] (PIJ), četiri aviona [[General Dynamics F-16|F-16C]] iz 110. eskadrile izraelskog ratnog zrakoplovstva, poznate kao "Vitezovi sjevera", napala su navodni kamp za obuku palestinskih militanata, smješten oko 24 kilometra sjeverozapadno od sirijskog glavnog grada [[Damask]]a. Prema izvještajima, u napadu – prvom takve vrste na sirijskoj teritoriji u gotovo trideset godina – povrijeđen je jedan civilni čuvar. Avioni su poletjeli iz zrakoplovne baze Ramat David u 03:00 sata i uputili se prema sjeveru iznad [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]], nakon čega su skrenuli na istok, prešli obalnu liniju ušavši u [[Liban]] i približili se cilju sa zapadne strane. Nije sasvim jasno jesu li letjelice zaista prešle granicu i ušle na samu sirijsku teritoriju, budući da nije poznata tačna vrsta korištene municije, a cilj se nalazio u neposrednoj blizini sirijsko-libanske granice.<ref name="iaf">{{cite web|url=http://www.iaf.org.il/Templates/FlightLog/FlightLog.aspx?lang=EN&lobbyID=40&folderID=48&subfolderID=325&docfolderID=397&docID=21567&docType=EVENT|title=The IAF attacks a target in the territory of Syria.|access-date=13. 6. 2010}}</ref><ref name="dagb">{{cite web|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2003/10/05/380191.html|title=Kritiserer Israels angrep på Syria|date=5. 10. 2003 |publisher=Dagbladet|language=no|access-date=13. 6. 2010}}</ref><ref name="AJE" /> == Navodi o militantnom kampu == [[Izraelske odbrambene snage]] (IDF) tvrdile su da su PIJ i druge palestinske militantne frakcije koristile ovaj kamp za obuku regruta u sastavljanju bombi i gerilskom ratovanju. Objavljeni su snimci kampa, preuzeti od televizijske stanice [[Al-Arabija]], na kojima se vidi stotine komada oružja, kao i tuneli ispunjeni oružjem i municijom. Sirija i PIJ odbacili su izraelske tvrdnje. Zvaničnik [[Narodni front oslobođenja Palestine – generalna komanda|Narodnog fronta oslobođenja Palestine – generalna komanda]] (PFLP-GC) izjavio je za agenciju [[Associated Press]] da je riječ o jednom od napuštenih kampova te grupe. S druge strane, palestinski izvori u [[Bejrut]]u naveli su da objekat pripada Narodnom frontu oslobođenja Palestine (PFLP) te da je služio kao baza za obuku pripadnika PIJ-a i Hamasa. Isti izvori spomenuli su i postojanje radionice za oružje na toj lokaciji, što ide u prilog izvještajima pilota koji su učestvovali u napadu, a koji su govorili o sekundarnim eksplozijama.<ref name="iaf" /><ref name="dagb" /><ref name="AJE" /><ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/israel-strikes-base-inside-syria/|title=Israel Strikes Base Inside Syria|last=Crean|first=Ellen|date=5. 10. 2003|publisher=CBS/AP|access-date=13. 6. 2010}}</ref><ref name="NYT2003" /> Ovaj zračni napad bio je prva izraelska operacija unutar Sirije u posljednjih 30 godina.<ref name="AJE" /> == Reakcije i posljedice == Sirija, [[Jordan]] i [[Egipat]] osudili su napad, ali nisu poduzeli nikakve konkretnije korake osim upućivanja oštrih protesta. Izrael je operaciju opisao kao odmjeren odgovor na samoubilački napad u Haifi. Izraelski zvaničnik [[Dore Gold]] izjavio je da je "Izrael morao poslati poruku da ne može biti opetovano napadan bez posljedica".<ref name="NYT2003">{{cite news |last1=Myre |first1=Greg |title=Israel Attacks What It Calls a Terrorist Camp in Syria |url=https://www.nytimes.com/2003/10/06/world/mideast-turmoil-airstrike-israel-attacks-what-it-calls-terrorist-camp-syria.html |access-date=23. 11. 2025 |work=[[New York Times]] |date=6. 10. 2003}}</ref> Sirijski ministar vanjskih poslova [[Farouk al-Sharaa]] upozorio je, nekoliko sedmica nakon zračnog napada, da će njegova zemlja reagovati ako Izrael ponovo napadne, rekavši: "Ne zaboravite da na [[Golanska visoravan|Golanu]] postoji mnogo izraelskih naselja." Načelnik Generalštaba sirijske vojske Hassan Turkmani izjavio je da, iako Sirija nije odgovorila na izraelsku akciju, ona je "potpuno sposobna odvratiti Izrael".<ref name="AJE" >{{cite news |title=Syria warns Israel against fresh attack |url=https://www.aljazeera.com/news/2003/10/25/syria-warns-israel-against-fresh-attack |access-date=23. 11. 2025 |work=[[Al Jazeera English]] |date=25. 10. 2003}}</ref> Bivši diplomata [[Michael Eisenstadt]] ukazao je na izostanak sirijske odmazde na ovaj napad – operaciju "Izvan okvira" – kao i na atentat na [[Muhammad Suleiman|Muhammada Suleimana]].<ref>{{cite news |last1=Eisenstadt |first1=Michael |title=Military Strikes on Syria: Historical Lessons and Implications |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/military-strikes-syria-historical-lessons-and-implications |access-date=23. 11. 2025 |work=[[Washington Institute for Near East Policy|Washington Institute]] |date=17. 4. 2017}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[https://web.archive.org/web/20070127233826/http://www.planetnana.co.il/skythe/opera10_6.htm Operacije IAF-a tokom Intifade Al-Aksa] *[http://www.globalsecurity.org/military/world/syria/ain-es-saheb-imagery.htm Satelitski snimci cilja] {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2003. u Palestini]] [[Kategorija:2003. u Izraelu]] [[Kategorija:2003. u Siriji]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Historija Sirije]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] [[Kategorija:Vojna historija Sirije]] 96a5glxe90c5w0txbbbasghm5rauot1 Operacija "Donošenje robe kući" 0 539181 3939361 3938631 2026-11-06T20:40:46Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939361 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Operacija "Donošenje robe kući" | sirina = <!-- širina infokutije --> | dio = [[Izraelsko-palestinski sukob|Izraelsko-palestinskog sukoba]] | slika = | velicina_slike = | alt = | opis_slike = | datum = {{Početni datum i godine|2006|3|14}} | mjesto = [[Jerihon]], [[Palestinska narodna samouprava]] | koordinate = {{coord|31|51|2.9|N|35|27|1.4|E|type:event|display=inline,title}} | karta_vrsta = | karta_reljef = | karta_velicina = | karta_znakvel = | karta_opis = | karta_oznaka = | teritorija = | rezultat = Izraelska pobjeda | akcija = | status = <!-- ako je sukob završen koristiti |rezultat = --> | strane_zaglavlje = | strana1 = {{ZD|Izrael}} ([[Izraelske odbrambene snage|IDF]]) | strana1a = <!-- od 'a' do 'd' --> | strana2 = {{ZD|Palestina}} [[Palestinska narodna samouprava]] | strana2a = <!-- od 'a' do 'd' --> | strana3 = | strana3a = <!-- od 'a' do 'd' --> | komandant1 = [[Yair Naveh]] | komandant1a = <!-- od 'a' do 'd' --> | komandant2 = [[Ahmad Sa'adat]] {{POW}} | komandant2a = <!-- od 'a' do 'd' --> | komandant3 = | komandant3a = <!-- od 'a' do 'd' --> | jedinice1 = | jedinice2 = | jedinice3 = | snage1 = 1.000 vojnika<ref name=jailed/> | snage2 = 200 čuvara i zatvorenika<ref name=msnbc/> | snage3 = | polsnaga1 = | polsnaga2 = | polsnaga3 = | vojsnaga1 = | vojsnaga2 = | vojsnaga3 = | žrtve1 = 0<ref name=katz/> | žrtve2 = 2 mrtvih, 28 ranjenih, više osoba zarobljeno<ref name=katz/><ref name="erlanger" /> | žrtve3 = | napomena = | vojna_kampanja = <!-- ime šablona napravljenog korištenjem šablona {{vojna kampanja}} --> }} '''Operacija "Donošenje robe kući"''' ({{Jez-he|מבצע הבאת ביכורים}}, transliterirano: ''Mivtza Hava'at Bikurim'') bila je racija koju su [[Izraelske odbrambene snage]] (IDF) izvele 14. marta 2006. na palestinski zatvor u [[Jerihon]]u. U zatvoru se nalazilo nekoliko zatvorenika koje je [[Izrael]] tražio, a njihovo zatočeništvo nadzirali su britanski i američki čuvari. Početkom 2006, novoizabrana vlada [[Hamas]]a objavila je namjeru da oslobodi te zatvorenike.<ref name=erlanger /> Dana 14. marta, nadzornici su napustili zatvor, nakon čega je IDF izvršio upad. Zatvorenici su pružili otpor, ali su se nakon deset sati opsade predali i bili uhapšeni. Uslijedili su neredi i otmice stranaca širom palestinskih teritorija.<ref name=bbc /> == Pozadina == Godine 2001, kao odgovor na ubistvo svog generalnog sekretara Abu Ali Mustafe, [[Narodni front oslobođenja Palestine]] (PFLP), predvođen [[Ahmed Sa'adat|Ahmedom Sa'adatom]], izvršio je atentat na izraelskog ministra turizma [[Rehavam Ze'evi|Rehavama Ze'evija]].<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/10/16/international/17WIRE-ISRA.html|title=Right-Wing Israeli Minister Is Killed|newspaper=The New York Times|date=16. 10. 2001|access-date=16. 12. 2014|last1=Bennet|first1=James|archive-date=18. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218003159/http://www.nytimes.com/2001/10/16/international/17WIRE-ISRA.html|url-status=live}}</ref> Izrael je sumnjičio [[Fuad Šubaki|Fuada Šubakija]] da je bio glavni organizator [[Afera "Karine A"|afere "Karine A"]] iz 2002. Sa'adat, Šubaki i još četiri Palestinca – među kojima je bio i čovjek koji je pucao na Ze'evija – nalazili su se u zatvoru u Jerihonu pod nadzorom britanskih i američkih čuvara. To je bilo u skladu sa sporazumom postignutim u aprilu 2002. između američkog predsjednika [[George W. Bush|Georgea W. Busha]] i izraelskog premijera [[Ariel Sharon|Ariela Sharona]]. Sporazum je omogućio premještanje zatvorenika iz sjedišta [[Yasser Arafat|Yassera Arafata]] (tzv. ''Mukata'') u [[Ramala|Ramali]], gdje su se skrivali tokom [[Operacija "Odbrambeni štit"|operacije "Odbrambeni štit"]] u aprilu 2002.<ref name=msnbc /> Četiri člana grupe koji su direktno učestvovali u atentatu na Ze'evija bili su: Hamdi Quran (koji je povukao obarač), Basel al-Amar, Majdi Rimawi i Ahed Gholami. Na brzom vojnom suđenju u Ramali, kojim je predsjedavao brigadni general Ribhi Arafat, osuđeni su na kaznu teškog rada. Quran je osuđen na 18 godina zatvora, Asmar na 12, Rimawi na osam, a Gholami na jednu godinu. Sa'adatu nije suđeno, već je ostao u pritvoru. Zatvor se nalazio pored zgrade vlade Palestinske samouprave (PS).<ref name=katz /> Izraelski desničari usprotivili su se sporazumu, tvrdeći da on omogućava atentatoru da izbjegne pravdu, dok su se Palestinci usprotivili zatvaranju visokog militantnog vođe pod izraelskim pritiskom.<ref name=msnbc>{{Cite news | agency = Associated Press | title = Palestinian militants surrender at jail | work = NBC News | access-date = 21. 3. 2009 | date = 14. 3. 2006 | url = https://www.nbcnews.com/id/wbna11819368 | archive-date = 5. 3. 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160305082613/http://www.nbcnews.com/id/11819368/ | url-status = live }}</ref> Na palestinskim izborima u januaru 2006, Sa'adat je izabran u palestinsko zakonodavno tijelo. Novoizabrana vlada Hamasa najavila je namjeru da oslobodi Ze'evijeve atentatore. Vođa Hamasa, [[Khaled Mashal]], izjavio je za arapsko-izraelske novine ''Kul al-Arab'' da će njegova organizacija pozitivno razmotriti Sa'adatovo oslobađanje, rekavši: "Hamas se protivi zatvaranju Palestinaca u zatvorima Palestinske samouprave, posebno onima koji su pod nadzorom SAD-a i Velike Britanije, kao što je slučaj u zatvoru u Jerihonu. Stoga će njihovo oslobađanje biti glavni prioritet naše nove vlade; prirodno je da pokrenemo proces njihovog puštanja na slobodu kako bismo ojačali svoju poziciju i mogli djelovati u cilju oslobađanja onih koji se nalaze u izraelskim zatvorima". Predsjednik Palestinske samouprave [[Mahmoud Abbas]] izjavio je: "Ne vidim problem u njegovom [Sa'adatovom] oslobađanju, ali izraelska vlada prijeti da će ga ubiti – a ko će onda snositi odgovornost ako on bude ubijen ili povrijeđen? Ako je PFLP (Narodni front oslobođenja Palestine) spreman preuzeti odgovornost, onda nemam prigovor – pustit ću ga; tada će on i PFLP snositi posljedice. Onog trenutka kada izađe iz zatvora, helikopter 'Apache' će ga ubiti".<ref name="benhorin">{{Cite news |last=Benhorin |first=Yitzhak |date=25. 2. 2006 |title=Abbas: I may resign |work=Ynetnews |url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3220696,00.html|access-date=21. 3. 2009}}</ref> [[Avi Dichter]], bivši šef sigurnosne službe [[Shin Bet]] i kandidat stranke Kadima za ministra odbrane, izjavio je: "Savjetujem Palestinskoj samoupravi da ne oslobađa ove ljude. Obećavam da će ovi ubice završiti ili u zatvoru ili u grobu. Za njih ne postoji druga opcija", dodajući da je "Izrael mogao poslati avion [[General Dynamics F-16|F-16]] da gađa zatvor, ali mi ne želimo nauditi nedužnim ljudima".<ref name="chason">{{Cite news |last=Chason |first=Miri |date=27. 2. 2006 |title=Dichter: Zeevi's killers in jail or in grave |work=Ynetnews |url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3221618,00.html |access-date=21. 3. 2009}}</ref> Dana 8. marta, američki i britanski generalni konzuli u [[Jerusalem]]u uputili su pismo Abasu, upozoravajući da će posmatrački tim, koji se sastoji od četrnaest članova, biti povučen iz Jerihona ukoliko se sigurnosna situacija za posmatrače ne poboljša.<ref name="keinon">{{Cite web |first=Herb|last=Keinon|date=22. 3. 2006 |title=Riot in Jericho prison preceded monitors' exodus |url=https://www.jpost.com/israel/riot-in-jericho-prison-preceded-monitors-exodus |access-date=27. 11. 2023 |website=The Jerusalem Post |language=en-US |archive-date=27. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127225845/https://www.jpost.com/Israel/Riot-in-Jericho-prison-preceded-monitors-exodus |url-status=live }}</ref> Izraelski ministar odbrane, Šaul Mofaz, naložio je Izraelskim odbrambenim snagama (IDF) da izrade plan za hapšenje Sa'adata,<ref name="idfto">{{Cite news |last=Waked |first=Ali |date=14. 3. 2006 |title=IDF to Zeevi killers: Surrender or die |work=Ynetnews |url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3227475,00.html |access-date=21. 3. 2009}}</ref> a IDF je počeo s planiranjem za slučaj da bude potrebno poduzeti akciju.<ref name="katz">{{Cite news |last=Katz |first=Yaakov |author2=Margot Dudkevitch |date=14. 3. 2006 |title=Sa'adat, Ze'evi assassins surrender to IDF forces |work=The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/Israel/Saadat-Zeevi-assassins-surrender-to-IDF-forces |access-date=21. 3. 2009 |archive-date=27. 2. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227220128/https://www.jpost.com/Israel/Saadat-Zeevi-assassins-surrender-to-IDF-forces |url-status=live }}</ref> == Upad i opsada == Dana 14. marta, posmatrači su obavijestili palestinske vlasti u zatvoru da idu na popravku automobila. Zatim su se uputili direktno prema izraelskom kontrolnom punktu na izlazu iz Jerihona.<ref name=asudden>{{Cite news | last = McGreal | first = Chris | title = A sudden exit, a jail is stormed - and Israel's long wait is over | work = The Guardian | access-date = 21. 3. 2009 | date = 15. 3. 2006 | url = https://www.theguardian.com/world/2006/mar/15/israel1 | archive-date = 30. 8. 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130830010232/http://www.theguardian.com/world/2006/mar/15/israel1 | url-status = live }}</ref> Oko 09:00 sati, izraelski vojnici stacionirani na punktu primijetili su posmatrače kako napuštaju grad. Odmah potom, specijalne snage, uz podršku tenkova, opkolile su zatvor kako bi prisilile tražene osobe na izlazak.<ref name=katz/> Oko 09:30 sati, oko 100 izraelskih vojnika opkolilo je zatvor.<ref name=erlanger>{{Cite news | issn = 0362-4331 | last = Erlanger | first = Steven | author2 = Greg Myre | title = Israelis Seize 6 in Raid on Prison in the West Bank | work = The New York Times | access-date = 21. 3. 2009 | date = 15. 3. 2006 | url = https://www.nytimes.com/2006/03/15/international/middleeast/15mideast.html | archive-date = 4. 6. 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160604211352/http://www.nytimes.com/2006/03/15/international/middleeast/15mideast.html | url-status = live }}</ref> Do kraja opsade, Izraelske odbrambene snage (IDF) angažovale su oko 1.000 vojnika iz jedne oklopne divizije.<ref name="jailed">{{Cite news |last=Associated Press |date=22. 6. 2006 |title=Jailed PFLP leader sues British gov't over abandoning Jericho prison |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/2006-06-22/ty-article/jailed-pflp-leader-sues-british-govt-over-abandoning-jericho-prison/0000017f-df28-df9c-a17f-ff38910d0000 |access-date=21. 3. 2009}}</ref><ref name="asudden" /> Prema izvještajima s lica mjesta, 50 džipova, tri tenka i oklopni buldožer ušli su u Jerihon, dok su iznad njih letjela dva helikoptera.<ref name=bbc>{{Cite news | title = West Bank jail raid sparks chaos | work = BBC | access-date = 21. 3. 2009 | date = 14. 3. 2006 | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4804424.stm | archive-date = 19. 12. 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081219134123/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4804424.stm | url-status = live }}</ref> U trenutku upada, u zatvoru se nalazilo ukupno 200 zatvorenika i čuvara.<ref name=msnbc/> Visoki oficir IDF-a izjavio je novinarima na periferiji Jerihona: "Želimo ih izvesti žive, ali ako nas ugroze, nećemo oklijevati da ih ubijemo. Nećemo pristati ni na kakvu promjenu zatvorskog statusa Sa'adata." Neki zatvorenici preuzeli su kontrolu nad zatvorskom oružarnicom. Izraelske trupe opkolile su zgradu, dok su buldožeri rušili okolne zidove, a helikopteri ispaljivali projektile, nastojeći pretvoriti zatvor u svojevrsni "lonac pod pritiskom".<ref name=katz/> Izraelci su pozvali sve Palestince da izađu iz kompleksa. Mnogi su izašli, uključujući pripadnike sigurnosnih službi i zatvorenike, koji su se – prema naređenju Izraelaca – skinuli do donjeg rublja.<ref name=erlanger/> Sa'adat je u telefonskom intervjuu za televiziju [[Al Jazeera]] izjavio: "Naš izbor je borba ili smrt. Nećemo se predati",<ref name=erlanger/> dodajući: "Nećemo odustati; hrabro ćemo se suočiti sa svojom sudbinom."<ref name=katz/> Ipak, do pada mraka, naredio je svojim ljudima da polože oružje i predaju se.<ref name=katz/> Nešto poslije 19:00 sati, načelnik Centralne komande izraelske vojske, general-major [[Yair Naveh]], objavio je da su se tražene osobe i još nekoliko militanata koji su se nalazili u zatvoru predali.<ref name=erlanger/> Šestorica njih, skinuti do donjeg rublja, predali su se, nakon čega su ih sigurnosni zvaničnici ispitali u zatvorskom kompleksu. Izraelske odbrambene snage (IDF) također su uhapsile još 67 Palestinaca koji su se i dalje krili unutar kompleksa.[<ref name=katz/> Tokom dana, mladi Palestinci gađali su kamenjem izraelske vojnike koji su blokirali nekoliko gradskih blokova oko kompleksa. Duž uske stambene ulice koja vodi prema kompleksu, tinejdžeri iz obližnje škole "Hisham Bin Abdel Malik" gađali su kamenjem džipove IDF-a udaljene jedan blok, a zatim su se razbježali kroz voćnjake, dok je na njih pucano s izraelske strane. Jedan student i jedan dječak su ranjeni.<ref name=wilson>{{Cite news | last = Wilson | first = Scott | title = Palestinians Captured in Israeli Raid On Prison | newspaper = The Washington Post | access-date = 21. 3. 2009 | date = 15. 3. 2006 | url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/03/14/AR2006031400477_pf.html | archive-date = 12. 10. 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081012132311/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/03/14/AR2006031400477_pf.html | url-status = live }}</ref> Pripadnici sigurnosnih snaga Palestinske samouprave također su se sukobili s IDF-om. Tokom borbi, dva pripadnika palestinskih sigurnosnih snaga su poginula, a dvadeset osam ih je ranjeno. IDF nije imao žrtava. Trećinu kompleksa srušili su buldožeri IDF-a.<ref name=katz/> Izraelci su naveli da su evakuisali tri ranjena Palestinca.<ref name=erlanger/> Glasnogovornik IDF-a izjavio je da je iz zatvora izvedeno 182 ljudi koji su podvrgnuti ispitivanju, među kojima je bilo dvadeset šest ranjenih. U kompleksu je ostalo između trideset i osamdeset ljudi.<ref name=bbc/> == Neredi, protesti, otmice == Nakon racije uslijedio je val palestinskih nemira. Naoružani ljudi oteli su direktora [[Međunarodni Crveni krst|Međunarodnog Crvenog krsta]] u Gazi, a dva francuska državljanina i jedan Korejac su oteti iz hotela u gradu Gazi, od kojih je jedan ubijen od strane sigurnosnih snaga. Kulturni centar Britanskog vijeća u Gazi je zapaljen, a kompleks [[Evropska unija|Evropske unije]] je napadnut. Granični prijelaz između Gaze i Egipta bio je zatvoren dan nakon što su se evropski posmatrači povukli zbog sigurnosnih prijetnji. Militanti su nakratko zadržali američkog nastavnika na Arapsko-američkom univerzitetu u Jeninu i dva australijska nastavnika na sjeveru Gaze dva sata prije nego što su pušteni. [[Brigade šehida Al-Aqse]] u gradu Gazi upozorile su američke i britanske državljane da odmah napuste palestinske teritorije. Stotine Palestinaca u Gazi i na Zapadnoj obali demonstrirale su protiv izraelskog napada i onoga što su smatrali saučesništvom zapadnih vlada.<ref name=bbc/> Neki od otmičara zahtijevali su da vojska zaustavi svoju operaciju u Jerihonu i prijetili su da će povrijediti njihove zarobljenike. Jedan otmičar u Nablusu rekao je za Ynet: "Ako se operacija ne završi, pogubit ćemo zarobljenike".<ref name="pa17">{{Cite news |last=Waked |first=Ali |date=14. 3. 2006 |title=PA: 17 foreign nationals kidnapped |work=Ynetnews |url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3227607,00.html |access-date=21. 3. 2009}}</ref> Oko 15.000 Palestinaca održalo je protestni marš u gradu Gazi, a militanti su obećali nove napade na Izrael.<ref name=erlanger/> U [[Nablus]]u su stotine ljudi skandirale slogane protiv Abbasa tokom protesta.<ref name=strucke>{{Cite news | last = Sturcke | first = James | title = Blair defends withdrawal of monitors from Jericho jail | work = The Guardian | access-date = 21. 3. 2009 | date = 15. 3. 2006 | url = https://www.theguardian.com/world/2006/mar/15/israel.foreignpolicy | archive-date = 30. 8. 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130830010229/http://www.theguardian.com/world/2006/mar/15/israel.foreignpolicy | url-status = live }}</ref> Većina vlasnika preduzeća u Pojasu Gaze počela je zatvarati svoje prodavnice u znak protesta protiv operacije, čime je pokrenut spontani generalni štrajk. Sve naoružane palestinske organizacije, osim Hamasovih brigada al-Kasam, izdale su saopštenja u kojima prijete da će nanijeti štetu Izraelu ako ne zaustavi operaciju. U međuvremenu, Izraelska zatvorska služba odlučila je podići nivo uzbune u svim izraelskim zatvorima u kojima su bili zatočeni palestinski zatvorenici. Od svih zatvorskih čuvara zatraženo je da budu izuzetno oprezni na ponašanje zatvorenika kako bi spriječili bilo kakav plan za izazivanje nereda.<ref name=pa17/> == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2006. u Palestini]] [[Kategorija:2006. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Historija Sirije]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] lxzfm9uuwl5giaiwjubi98a6o0sbufy Shorov algoritam 0 539214 3939435 3938751 2026-11-06T21:04:23Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939435 wikitext text/x-wiki '''Shorov algoritam''' je kvantni algoritam za pronalaženje [[Prost broj|prostih faktora]] cijelog broja. Razvio ga je 1994. godine američki matematičar Peter Shor.<ref>{{Cite book|last=Shor|first=P.W.|title=Proceedings 35th Annual Symposium on Foundations of Computer Science|date=1994|isbn=978-0-8186-6580-6|pages=124–134|chapter=Algorithms for quantum computation: Discrete logarithms and factoring|doi=10.1109/sfcs.1994.365700}}</ref><ref name="siam">{{Cite journal|last=Shor|first=Peter W.|date=oktobar 1997|title=Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer|journal=SIAM Journal on Computing|volume=26|issue=5|pages=1484–1509|arxiv=quant-ph/9508027|doi=10.1137/S0097539795293172}}</ref> To je jedan od rijetkih poznatih kvantnih algoritama sa uvjerljivim potencijalnim primjenama i jakim dokazima superpolinomskog ubrzanja u poređenju sa najpoznatijim klasičnim (nekvantnim) algoritmima.<ref name=":0">{{Cite book|last=Nielsen|first=Michael A.|url=http://mmrc.amss.cas.cn/tlb/201702/W020170224608149940643.pdf|title=Quantum Computation and Quantum Information|last2=Chuang|first2=Isaac L.|date=9. 12. 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-00217-3|edition=7th|access-date=24. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711070716/http://mmrc.amss.cas.cn/tlb/201702/W020170224608149940643.pdf|archive-date=11. 7. 2019|url-status=live}}</ref> Međutim, za prevazilaženje klasičnih računara mogu biti potrebni kvantni računari sa milionima [[kubit]]a zbog dodatnog opterećenja uzrokovanog kvantnom korekcijom grešaka.<ref name="q2000">{{Cite journal|last=Gidney|first=Craig|last2=Ekerå|first2=Martin|year=2021|title=How to factor 2048 bit RSA integers in 8 hours using 20 million noisy qubits|journal=Quantum|volume=5|arxiv=1905.09749|bibcode=2021Quant...5..433G|doi=10.22331/q-2021-04-15-433}} </ref>[[File:Asymmetric_encryption_scheme.png|mini|Dijagram koji prikazuje šifriranje i dešifriranje dokumenta korištenjem asimetrične kriptografije. Neki oblici šifriranja (uključujući asimetričnu kriptografiju) su u opasnosti da ih budući kvantni računari probiju.]]Shor je predložio više sličnih algoritama za rješavanje [[Problem faktorizacije|problema faktorizacije]], [[Diskretni logaritam|problema diskretnog logaritma]] i problema određivanja perioda. "Shorov algoritam" se obično odnosi na algoritam faktorizacije, ali se može odnositi na bilo koji od tri algoritma. Algoritam diskretnog logaritma i algoritam faktorizacije su instance algoritma za pronalaženje perioda, a sva tri su instance [[Problem skrivene podgrupe|problema skrivene podgrupe]]. Na kvantnom računaru, za faktorizaciju cijelog broja <math>n</math> Shorov algoritam se izvršava u [[Polinomijalno vrijeme|polinomijalnom vremenu]], što znači da je potrebno vrijeme polinomijalno u <math>\log n</math>. {{Efn|See also [[pseudo-polynomial time]].}} Potrebna su kvantna vrata reda <math>O((\log n)^{2} (\log \log n) (\log \log \log n))</math> korištenjem brzog množenja,<ref name="Beckman">{{Cite journal|last=Beckman|first=David|last2=Chari|first2=Amalavoyal N.|last3=Devabhaktuni|first3=Srikrishna|last4=Preskill|first4=John|author-link4=John Preskill|date=august 1996|title=Efficient networks for quantum factoring|journal=Physical Review A|volume=54|issue=2|pages=1034–1063|arxiv=quant-ph/9602016|bibcode=1996PhRvA..54.1034B|doi=10.1103/physreva.54.1034|pmid=9913575}}</ref> ili čak <math>O((\log n)^{2} (\log \log n)) </math> koristeći asimptotski najbrži algoritam množenja trenutno poznat zahvaljujući Harveyju i van der Hoevenu,<ref name="Integer multiplication in time <math">{{Cite journal|last=Harvey|first=David|last2=van der Hoeven|first2=Joris|date=mart 2021|title=Integer multiplication in time O (n log n)|url=https://hal.science/hal-02070778v2/file/nlogn.pdf|journal=Annals of Mathematics|volume=193|issue=2|doi=10.4007/annals.2021.193.2.4}}</ref> čime se pokazuje da je problem [[Faktorizacija cijelih brojeva|faktorizacije cijelih brojeva]] u [[Klasa složenosti|klasi složenosti]] '''BQP'''. Shorov algoritam je asimptotski brži od najskalabilnijeg klasičnog algoritma faktorizacije, općeg sita brojnih polja, koji radi u [[Vremnska kompleksnost|subeksponencijalnom vremenu]].{{Efn|Specifically, <math>O\big(e^{1.9 (\log N)^{1/3} (\log \log N)^{2/3}}\big)</math>.<ref>{{cite web|url = https://mathworld.wolfram.com/NumberFieldSieve.html|title = Number Field Sieve|work = wolfram.com|access-date = 23. 10. 2015}}</ref>}} [[File:Shor's_algorithm.svg| Kvantni potprogram u Shorovom algoritmu|mini|294x294piksel]] Pod pretpostavkom da kvantni računar sa dovoljnim brojem [[kubit]]a može raditi bez podleganja kvantnoj buki i drugim fenomenima [[Kvantna dekoherencija|kvantne dekoherencije]], Shorov algoritam bi se mogao koristiti za razbijanje shema [[Kriptografija s javnim ključem|kriptografije s javnim ključem]], kao što su * [[RSA]] shema * Razmjena ključeva Diffie-Hellman konačnog polja * Razmjena ključeva [[Diffie–Hellman s eliptičnom krivom|Diffie-Hellman s eliptičnom krivuljom]]<ref>{{cite conference|last1=Roetteler|first1=Martin|last2=Naehrig|first2=Michael|last3=Svore|first3=Krysta M.|author3-link=Krysta Svore|last4=Lauter|first4=Kristin E.|author4-link=Kristin Lauter|editor1-last=Takagi|editor1-first=Tsuyoshi|editor2-last=Peyrin|editor2-first=Thomas|arxiv=1706.06752|contribution=Quantum resource estimates for computing elliptic curve discrete logarithms|doi=10.1007/978-3-319-70697-9_9|pages=241–270|publisher=Springer|series=Lecture Notes in Computer Science|title=Advances in Cryptology – ASIACRYPT 2017 – 23rd International Conference on the Theory and Applications of Cryptology and Information Security, Hong Kong, China, December 3–7, 2017, Proceedings, Part II|volume=10625|year=2017|isbn=978-3-319-70696-2}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Spisaknapomena}}{{Kvantne informacije}} [[Kategorija:Kvantni algoritmi]] 58c7jtkd9k0k65sztgv9an60eq1ky23 Napad utovarivačem u Jerusalemu 2008. 0 539216 3939348 3938824 2026-11-06T20:36:47Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939348 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Napad utovarivačem u Jerusalemu 2008. | slika = Jerusalem tractor run over terror attack2 02-07-08.jpg | opis_slike = Posljedice napada | lokacija = [[Jerusalem]] | meta = | koordinate = {{coord|31|47|18|N|35|12|23|E|display=inline,title}} | datum = {{Početni datum i godine|2008|7|2}} | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = [[Napad vozilom]] | mrtvih = 3 civila (+1 napadač)<ref name="nytimes">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/07/03/world/middleeast/03mideast.html |work=[[The New York Times]] |title=Construction Vehicle Kills 3 in Israel Attack |last1=Kershner |first1=Isabel |last2=Cowell |first2=Alan |date=3. 7. 2008 |access-date=6. 5. 2010 |archive-date=16. 4. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416030238/http://www.nytimes.com/2008/07/03/world/middleeast/03mideast.html |url-status=live}}</ref> | ranjenih = 40<ref name="nytimes" /> | žrtve = | počinitelji = | počinitelj = Hussam Taysir Duwait | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = | broj_saučesnika = | saučesnici = | branitelji = | branitelj = }} Napad utovarivačem u Jerusalemu 2008, bio je napad na civile koji je izvršen 2. jula 2008, u 12:00 sati, kada je jedan arapski stanovnik Istočnog Jerusalema, upravljajući utovarivačem (u medijima često nazivanim buldožer), udario u nekoliko automobila na ulici Jaffa u centru Jerusalema.<ref name=":1">{{Cite web |date=2. 7. 2008 |title=At least four dead in Jerusalem bulldozer attack |url=https://www.france24.com/en/20080702-least-four-dead-jerusalem-bulldozer-attack-israel-attack |access-date=17. 9. 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Tom prilikom tri civila su poginula, a najmanje 30 pješaka je ranjeno. Glasnogovornik izraelske vlade [[Mark Regev]] izjavio je da istraga ukazuje na to da je napadač djelovao samostalno.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7485022.stm |website=BBC |access-date=2. 7. 2008 |date=11. 6. 2009 |title=Deadly Jerusalem bulldozer attack |archive-date=21. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080721080349/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7485022.stm |url-status=live}}</ref> Motiv napada nije odmah utvrđen, ali je incident na licu mjesta okarakterisan kao [[Terorizam|teroristički napad]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Mass-casualty terrorist attack on Jaffa Road in Jerusalem. - The Amit Terrorism and Intelligence Research Institute |url=https://www.terrorism-info.org.il/en/18447/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519034048/https://www.terrorism-info.org.il/en/18447/ |archive-date=19. 5. 2026 |access-date=17. 9. 2026 |website=www.terrorism-info.org.il |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mideast situation/Jerusalem bulldozer attack - Letter from Israel |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-188109/ |access-date=17. 9. 2026 |website=Question of Palestine |language=en-US}}</ref> Ovaj napad bio je drugi incident u 2008. u kojem je izraelski Arapin počinio nasilni čin u Zapadnom Jerusalemu, posjedujući pritom izraelsku ličnu kartu (koja omogućava slobodu kretanja i putovanja širom Izraela); prvi takav slučaj bio je [[Napad na ješivu u Jerusalemu 2008.|masakr u školi Mercaz HaRav]] početkom marta 2008.<ref name="Jpost">{{cite news |url=https://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=106281 |website=The Jerusalem Post |access-date=3. 7. 2008 |date=3. 7. 2008 |title='He cried Allah Akhbar and hit the gas' |archive-date=12. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512114409/https://www.jpost.com/Israel/He-cried-Allah-Akhbar-and-hit-the-gas |url-status=live}}</ref> Nakon toga dogodila su se još tri napada izvedena na sličan način.<ref>{{Cite web |title=Israelis see worrying pattern in bulldozer attack |url=https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2008/0723/p04s05-wome.html |website=The Christian Science Monitor News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |first=TIME |date=2. 7. 2008 |title=Bulldozer Attack Shakes Jerusalem |url=https://time.com/archive/6943708/bulldozer-attack-shakes-jerusalem/ |access-date=17. 9. 2026 |website=TIME |language=en}}</ref> Izrael je uputio protest [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti]] [[Ujedinjene nacije|UN-a]], navodeći da tajming napada – usred pregovora – ukazuje na namjeru da se naškodi Izraelcima i ugroze mirovni napori.<ref name=":2">{{Cite web |title=Terrorist attack on Jaffa Road, Jerusalem |url=https://www.gov.il/en/pages/terrorist-attack-on-jaffa-road-jerusalem-2-jul-2008 |access-date=17. 9. 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs}}</ref> == Napad == [[File:Jerusalem Bulldozer rampage 03.jpg|thumb|right|220px|Šteta uzrokovana napadom]] Napadač je identifikovan kao Hussam Taysir Duwait (također navođen kao Hussam Duwiyat,<ref name="haaretz 3">{{cite web |url=https://www.haaretz.com/2008-07-02/ty-article/babys-mother-killed-by-jerusalem-terrorist-who-was-shot-but-kept-going/0000017f-f05f-d487-abff-f3ff4d540000 |title=Two teachers among the dead in Jerusalem attack |date=3. 7. 2008 |work=[[Haaretz]] |access-date=3. 7. 2008 |archive-date=4. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704220800/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998400.html |url-status=live}}</ref> Hossam Dawyyat,<ref>{{cite news |url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3563167,00.html |title=Olmert, Barak: Demolish terrorists' homes |date=2. 7. 2008 |work=[[Yedioth Ahronoth]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=12. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080712202207/http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3563167,00.html |url-status=live}}</ref> ili pogrešno kao Jabr Duwait<ref name="totally">{{cite web |url=http://www.totallyjewish.com/news/world/c-9500/three-dead-in-terror-attack/ |title=Three dead in terror attack |date=2. 7. 2008 |website=[[TotallyJewish.com]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=7. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080707183302/http://www.totallyjewish.com/news/world/c-9500/three-dead-in-terror-attack/ |url-status=live}}</ref>). Preliminarne istrage sugerišu da je utovarivač marke Caterpillar 966 uzet s obližnjeg gradilišta na kojem je Duwait radio. Počinilac je zatim vozio suprotnim smjerom od dozvoljenog, prije nego što je udario u autobus javnog prevoznika "Egged" u blizini stare centralne autobuske stanice. Od siline udara, autobus se prevrnuo na bok, pri čemu su pogođena i druga vozila te pješaci.<ref name="haaretz 2">{{cite web |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/998294.html |title=At least four dead, dozens hurt in Jerusalem terror attack |date=2. 7. 2008 |work=[[Haaretz]] |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=4. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704220752/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998294.html |url-status=dead}}</ref> Također je zabilježeno da je počinilac, Hussam Taysir Duwait, tokom napada uzvikivao "Allahu ekber".<ref name="Jpost"/> Nakon što je policajka iz saobraćajne službe pucala u vozača, vozilo se zaustavilo, ali je potom ponovo krenulo, zgnječilo još jedan automobil i usmrtilo još jednu osobu.<ref name="haaretz 3"/><ref>{{cite web|url=https://www.start.umd.edu/gtd/search/IncidentSummary.aspx?gtdid=200807020027|title=GTD ID:200807020027|work=Global Terrorism Database|accessdate=12. 8. 2023}}</ref> U trenutku kada se vozilo prvi put zaustavilo, tri muškarca su se popela do kabine: dvadesetogodišnji vojnik van dužnosti iz Jerusalima, Moshe Plesser, koji je nedavno stupio u [[Izraelske odbrambene snage]],<ref name="arutz">{{cite news |url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/170447#.UT9TDocqZ8E |title=IDF Awards Soldier Who Stopped Tractor Terrorist |date=2. 9. 2009 |website=[[Arutz Sheva]] |access-date=12. 3. 2013 |archive-date=26. 3. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326012639/http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/170447#.UT9TDocqZ8E |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=MCGREGOR-WOOD |first=Simon |title=Heroic Israeli Cop Ends Bulldozer Rampage |url=https://abcnews.com/International/story?id=5291054&page=1 |access-date=17. 9. 2026 |website=ABC News |language=en}}</ref> jedan neimenovani policajac, te Oron Ben Shimon, naoružani civil i menadžer jedne regionalne zaštitarske firme.<ref name="haaretz 4">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/998409.html |title=Young recruit left his bike, felled bulldozer terrorist |last=Azoulay |first=Yuval |author2=Jonathan Lis |author3=Nadav Shragai |date=3. 7. 2008 |work=[[Haaretz]] |access-date=3. 7. 2008 |archive-date=11. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080711030919/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998409.html |url-status=dead}}</ref> Prema Oronovim riječima, dok se unutar kabine hrvao s vozačem, pokušavajući mu skloniti noge s papučice gasa i preuzeti upravljač, viknuo je vojniku da upuca vozača.<ref name="haaretz 4"/> Vojnik je tada zgrabio Oronov pištolj i ubio Duwaita s tri hica u glavu iz neposredne blizine.<ref name="haaretz 2"/><ref name="haaretz 5">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/998340.html |title=Policeman shoots and kills Jerusalem terrorist during rampage |author=Haaretz Staff and Channel 10 |date=2. 7. 2008 |newspaper=[[Haaretz]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=5. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705081845/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998340.html |url-status=dead}}</ref> Nakon što se vozilo odmah ponovo zaustavilo, policajac na motociklu Eli Mizrahi popeo se do kabine i ispalio još dva hica.<ref name="haaretz 3" /><ref name="haaretz 2"/><ref name="msnbc">{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna25489631 |title=Bulldozer plows into cars, buses in Jerusalem |date=2. 7. 2008 |work=[[NBC News]] |access-date=22. 11. 2019 |archive-date=23. 9. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923223943/http://www.nbcnews.com/id/25489631 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3562991,00.html |title=3 killed as Palestinian bulldozer driver goes on killing spree in Jerusalem |date=2. 7. 2008 |work=[[Yedioth Ahronoth]] |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=5. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705050525/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3562991,00.html |url-status=live}}</ref> List ''Haaretz'' prenosi izjavu vojnika: "Prišao sam bliže buldožeru, sve vrijeme tražeći svoje oružje kako bih pucao u njega."<ref name="haaretz 2"/> Zanimljivo je da je taj vojnik šurjak kapetana Davida Shapire, oficira padobranskih jedinica koji je upucao i ubio počinioca masakra u školi Mercaz HaRav.<ref name="haaretz 4"/> Trenuci u kojima je počinilac upucan i ubijen zabilježeni su iz najmanje dva različita ugla,<ref name="reuters">{{cite news |url=https://www.reuters.com/news/video?videoId=85720&videoChannel=1 |title=Dramatic video of attacker's killing |date=2. 7. 2008 |work=Reuters |access-date=3. 7. 2008 |archive-date=12. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512114429/https://www.reuters.com/video/top-news |url-status=live}}</ref> što objašnjava veći broj dostupnih, direktnih opisnih detalja u poređenju sa samim početkom napada, koji je dokumentovan isključivo na osnovu svjedočenja očevidaca na licu mjesta, kao i fotografija snimljenih uglavnom nakon samog incidenta. [[File:JaffaRoadBulldozerAttack.png|thumb|250px]] Jedan svjedok je izjavio da je Duwait bio naoružan i da je "pucao na policajca".<ref name="haaretz 1">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/998299.html |title=Jerusalem bus driver: Terrorist looked me in the eye and drove at me |date=2. 7. 2008 |website=Haaretz |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=5. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705041616/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998299.html |url-status=dead}}</ref> == Smrtno stradali == Izvor:<ref name=":2" /> * Batsheva Unterman,<ref>{{Cite web |title=Batsheva Unterman |url=https://www.gov.il/en/pages/batsheva-unterman |access-date=17. 9. 2026 |website=www.gov.il}}</ref> 33 godine, iz Jerusalema – vaspitačica u vrtiću i supruga Ida Untermana, unuka bivšeg glavnog rabina Issera Yehude Untermana. Nalazila se u svom automobilu na mjestu napada. Njena šestomjesečna kćerka izvučena je iz automobila neposredno prije nego što je vozilo pogođeno.<ref name="haaretz 3"/> * Elizabeth Goren-Friedman,<ref>{{Cite web |title=Elizabeth (Lili) Goren-Friedman |url=https://www.gov.il/en/pages/elizabeth-goren-friedman |access-date=17. 9. 2026 |website=www.gov.il}}</ref> 54 godine, iz Jerusalema – rodom iz Austrije, radila je kao nastavnica u školi za slijepe osobe.<ref name="haaretz 3"/> * Jean Relevy, 68 godina, iz Jerusalema<ref>{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/jean-relevy |title=Jean Relevy |work=Ministry of Foreign Affairs |access-date=16. 12. 2014 |archive-date=24. 4. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424030429/http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2008/Bulldozer/Jean+Reloy.htm |url-status=live}}</ref> – tehničar za klima-uređaje koji je živio u naselju Gilo.<ref name="haaretz 3"/> == Počinilac == Duwait, 32-godišnji otac dvoje djece iz naselja Sur Baher u Istočnom Jerusalemu, posjedovao je izraelsku ličnu kartu, a angažovala ga je jedna lokalna građevinska firma za radove na jerusalemskoj lakoj željeznici.<ref name="cnn">{{cite news |url=http://m.wusa9.com/detail.jsp?key=117091&full=1 |website=CNN (via [[WUSA (TV)|WUSA]]) |access-date=16. 6. 2009 |date=2. 7. 2008 |title=Jerusalem bulldozer 'terrorist' kills 3 in rampage}}{{Dead link|date=septembar 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tri palestinske organizacije preuzele su odgovornost za napad: [[Brigade šehida Al-Aqse]], Bataljoni za slobodu Galileje ({{Jez-he|: גדודי חופשיי הגליל}}) i [[Narodni front oslobođenja Palestine]]. Uprkos palestinskim tvrdnjama o preuzimanju odgovornosti, šef izraelske policije Dudi Cohen izjavio je da se čini kako je napadač djelovao samostalno te da "izgleda kao da je riječ o spontanom činu".<ref name="msnbc"/> Oko dva sata nakon napada, glasnogovornik Hamasa izjavio je da je napad "prirodan odgovor na izraelsku agresiju". Ipak, naglasio je da [[Hamas]] ne zna ko stoji iza napada.<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/featuredCrisis/idUKL0243020020080702 |title=Palestinian kills 3 in Jerusalem bulldozer attack |date=2. 7. 2008 |work=[[Reuters]] |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=10. 12. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210174354/http://uk.reuters.com/article/featuredCrisis/idUKL0243020020080702 |url-status=dead}}</ref> Shimon Kokos, advokat porodice počinioca, izjavio je da Hussam "nije pripadao nijednoj militantnoj organizaciji i da je možda djelovao u stanju privremenog ludila", te da je, "da nije ubijen tokom svog napada, upitno da li bi bio proglašen sposobnim za suđenje."<ref>{{cite web |url=http://www.monstersandcritics.com/news/middleeast/news/article_1414837.php |title=Bulldozer killer may have been temporarily insane: lawyer |date=3. 7. 2008 |access-date=4. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080710114406/http://www.monstersandcritics.com/news/middleeast/news/article_1414837.php |archive-date=10. 7. 2008 |url-status=dead}}</ref> "Moj sin nikada nije govorio o planovima za izvođenje ovakvog napada; da jeste, pokušao bih to spriječiti", rekao je Tayseer, Duwaitov otac, za ''The Media Line'' u trenutku kada su ga policajci namjeravali ispitati.<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1819720,00.html |title=Bulldozer Attack Shakes Jerusalem |date=2. 7. 2008 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=2. 9. 2010 |archive-date=20. 4. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100420155201/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1819720,00.html |url-status=dead}}</ref> Duwaitova bivša djevojka, Jevrejka, prokomentarisala je da on "zapravo nije mrzio Jevreje. Činjenica je da je bio u vezi sa mnom. To je ludilo, ali motiv nije bio nacionalistički", dodajući da bi njegova preka narav mogla biti povezana s tim što je "konzumirao mnogo droga."<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna25534995 |title=Jerusalem attacker had Jewish lover, child |year=2008 |agency=[[Associated Press]] |work=NBC News |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=6. 3. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306002720/http://www.nbcnews.com/id/25534995/ |url-status=live}}</ref> I drugi ljudi su potvrdili da je Duwait redovno zloupotrebljavao droge; jedan komšija je izjavio da je on bio "narkoman [...]. Stalno se drogirao. [...] Bio je, zapravo, običan narkoman."<ref name="haaretz 6">{{cite web |url=https://www.haaretz.co.il/hasite/objects/pages/PrintArticle.jhtml?itemNo=998807 |title=A junkie and a martyr |last=Issacharoff |first=Avi |author2=Amos Harel |work=[[Haaretz]] |access-date=5. 7. 2008}}{{Dead link|date=septembar 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Posljedice == Pripadnici [[Izraelska granična policija|izraelske granične policije]] naredili su porodici Duwait da ukloni šator za primanje saučešća koji su postavili u naselju za svog sina. Patrola granične policije, prolazeći kroz to područje, uočila je postavljeni šator i naložila porodici da ga ukloni. Porodica je potom demontirala šator, pri čemu nije zabilježen nikakav otpor.<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/149328 |title=Police Order Terrorist's Family to Remove Tent |date=3. 7. 2008 |website=[[IsraelNationalNews.com]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=3. 8. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080803040023/http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/149328 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=106399 |title=Terrorist's mourning tent dismantled |date=3. 7. 2008 |work=[[The Jerusalem Post]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=12. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512114440/https://www.jpost.com/Israel/Terrorists-mourning-tent-dismantled |url-status=live}}</ref> Dva dana nakon napada, ministar odbrane [[Ehud Barak]] naredio je rušenje kuća Duwaita i Alaa Abu Dheina (počinioca masakra u školi Mercaz HaRav), s obrazloženjem da to služi kao sredstvo odvraćanja od budućih napada.<ref>{{cite news |url=https://www.haaretz.com/news/police-conclude-jerusalem-bulldozer-killer-acted-alone-1.249181 |title=Police conclude Jerusalem bulldozer killer acted alone |date=6. 6. 2008 |work=Haaretz |access-date=26. 9. 2010 |archive-date=2. 11. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102054029/http://www.haaretz.com/news/police-conclude-jerusalem-bulldozer-killer-acted-alone-1.249181 |url-status=dead}}</ref> Nakon što je Vrhovni sud odbacio žalbe porodice Duwait, njegova kuća je srušena 7. aprila 2009; bilo je to prvo takvo rušenje otkako je vojna komisija 2005. preporučila da se takve mjere više ne provode.<ref name="houseDemo">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/news/police-kill-palestinian-assailant-at-demolition-of-terrorist-s-home-1.273712 |title=Police kill Palestinian assailant at demolition of terrorist's home |work=Haaretz |first=Jonathan |last=Lis |date=7. 4. 2009 |access-date=26. 9. 2010 |archive-date=2. 11. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102054055/http://www.haaretz.com/news/police-kill-palestinian-assailant-at-demolition-of-terrorist-s-home-1.273712 |url-status=dead}}</ref> Tokom rušenja, policija je usmrtila palestinskog vozača koji je automobilom pregazio i povrijedio tri policajca.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7987317.stm |title=Palestinian 'attacker' shot dead |work=BBC News |date=7. 4. 2009 |access-date=26. 9. 2010 |archive-date=4. 11. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104130018/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/7987317.stm |url-status=live}}</ref> Duwaitova kuća je srušena kao javno istaknuta mjera odvraćanja od budućih napada.<ref name="houseDemo" /> == Napadi po uzoru na prethodne == === Napad buldožerom 22. jula === Dana 22. jula, još jedan arapski stanovnik istočnog Jerusalima, Ghassan Abu Tir, svojim je buldožerom (ovaj put radilo se o manjem kombinovanom bageru-utovarivaču) udario u automobile i autobus u Ulici kralja Davida u Jerusalimu. Tom prilikom ranio je 24 osobe, uključujući jednu osobu kojoj je noga djelimično odsječena. Nakon toga, ubijen je u rafalnoj paljbi koju su otvorili pripadnik granične policije i jedan naoružani prolaznik. Ovaj napad okarakterisan je kao čin počinjen po uzoru na napad od 2. jula, što je izazvalo strah od ponavljanja sličnih incidenata u okviru nove terorističke taktike napada vozilima.<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/news/world/2008-07-22-2292351145_x.htm |title=Palestinian in construction truck rams cars |last=Copans |first=Laurie |date=22. 7. 2008 |newspaper=USA Today |agency=[[Associated Press|AP]] |access-date=6. 9. 2011 |archive-date=12. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512114411/https://usatoday30.usatoday.com/news/world/2008-07-22-2292351145_x.htm |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7519404.stm |title=Israelis hit by new digger attack |date=22. 7. 2008 |work=[[bbc.co.uk]] |access-date=22. 7. 2008 |archive-date=15. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115164120/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7519404.stm |url-status=live}}</ref> Napad se dogodio u neposrednoj blizini hotela u kojem je trebao odsjesti [[Barack Obama]], kandidat [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratske stranke]] za [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika SAD-a]], tokom svoje posjete više zemalja.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSL2252341920080723 |title=Bulldozer in Jerusalem rampage before Obama visit |last=Harrison |first=Rebecca |date=23. 7. 2008 |work=Reuters |access-date=25. 7. 2008 |archive-date=12. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112212051/https://www.reuters.com/article/topNews/idUSL2252341920080723 |url-status=live}}</ref> === Napad automobilom BMW === Dana 22. septembra 2008, Qassem Mughrabi, stanovnik istočnog Jerusalima, uletio je crnim BMW-om u grupu vojnika koji nisu bili na dužnosti, a koji su stajali na jednoj jerusalimskoj ulici, pri čemu je ranio 19 osoba.<ref>{{cite news |date=22. 9. 2008 |title='J'lem terrorist was a Hamas member' |first=Etgar |last=Lefkovits |work=The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=115286 |access-date=19. 7. 2009 |archive-date=12. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512114433/https://www.jpost.com/Israel/Jlem-terrorist-was-a-Hamas-member |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Terrorist in car rams 19 in J'lem |first=Jonathan |last=Lis |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/1023468.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806052824/http://www.haaretz.com/print-edition/news/terrorist-in-car-rams-19-in-j-lem-1.254402 |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2011 |work=Haaretz |access-date=19. 7. 2009}}</ref> Jedan od vojnika potom je upucao Mughrabija, koji je podlegao povredama. Policijski glasnogovornici potvrdili su da je riječ o terorističkom napadu, a ne o običnoj saobraćajnoj nesreći.<ref>{{Cite news |title=Palestinian Car Rams Israelis |first=Isabel |last=Kershner |date=22. 9. 2008 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/09/23/world/middleeast/23jerusalem.html?ref=world |access-date=19. 7. 2009 |archive-date=6. 10. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006130710/http://www.nytimes.com/2008/09/23/world/middleeast/23jerusalem.html?ref=world |url-status=live}}</ref> === Napad na policijsko vozilo u Jerusalimu === Dana 5. marta 2009, dva policajca povrijeđena su u Jerusalimu kada je arapski vozač buldožera prevrnuo njihovo policijsko vozilo i gurnuo ga pod autobus. Napadača su potom ubili policajci i jedan naoružani taksista. Napad se dogodio oko 13:00 sati u blizini tržnog centra Malha, na Bulevaru Menachema Begina u južnom dijelu Jerusalima. Policija je saopštila da je nakon napada u buldožeru pronađen primjerak [[Kur'an]]a, te da vozač kod sebe nije imao nikakve identifikacijske dokumente. Izraelska policija i lokalno stanovništvo kasnije su identifikovali napadača kao Mareija Radaydeha, građevinskog radnika sa Zapadne obale, starog dvadesetak godina, koji je živio sa svojom porodicom u naselju [[Beit Hanina]] u istočnom Jerusalimu. Radaydeh je bio oženjen i imao je kćerku. Hamas je pohvalio napad, nazvavši ga "prirodnim odgovorom" na izraelsko rušenje palestinskih domova u arapskom Istočnom Jerusalemu i na izraelske vojne operacije u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]].<ref>{{cite news |url=https://www.haaretz.com/hasen/spages/1068909.html |title=Two policemen hurt in bulldozer terror attack in Jerusalem |work=[[Haaretz]] |date=3. 4. 2009 |access-date=19. 7. 2009 |archive-date=16. 4. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416073906/http://haaretz.com/hasen/spages/1068909.html |url-status=dead}}</ref> == Zvanične reakcije == === Uključene strane === {{ZID|Izrael}}: * [[Premijer Izraela]], [[Ehud Olmert]], izjavio je da "ne postoji način da se Arapi iz istočnog Jerusalima i svaki dom potencijalnog teroriste ograde", te da "moramo zaustaviti terorističke napade koje izvode Arapi iz istočnog Jerusalima, a ako se to mora postići sredstvima odvraćanja ili rušenjem kuće – neka bude tako."<ref name="Ynet">{{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3563364,00.html |title=Olmert: We can't fence-off east Jerusalem Arabs |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=8. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108010406/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3563364,00.html |url-status=live}}</ref> Organizacija B'Tselem osudila je ove planove kao "nezakonito kolektivno kažnjavanje."<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7490212.stm |title=Israel to destroy attacker's home |date=4. 7. 2008 |work=[[bbc.co.uk]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=9. 4. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409130614/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7490212.stm |url-status=live}}</ref> * Predsjednik Izraela, [[Šimon Peres]], izrazio je ponos zbog brze reakcije vojnika koji je pucao na napadača i usmrtio ga.<ref name="Israelnn">{{cite news |url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/149290 |title=Peres: I was Proud of the Soldier Who Fired |website=IsraelNationalNews.com |date=2. 7. 2008 |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=5. 7. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705052933/http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/149290 |url-status=live}}</ref> {{ZID|Palestina}}: * [[Palestinska narodna samouprava]]: Palestinski predsjednik [[Mahmoud Abbas]] osudio je napad, izjavivši: "Želimo mirna rješenja putem pregovora."<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/07/03/world/africa/03iht-mideast.4.14214675.html |title=Israel weighs Jerusalem separation |work=The New York Times |date=3. 7. 2008 |access-date=8. 6. 2017 |archive-date=27. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127072709/https://www.nytimes.com/2008/07/03/world/africa/03iht-mideast.4.14214675.html |url-status=live}}</ref> * Vlada [[Hamas]]a u Pojasu Gaze pohvalila je napad.<ref>{{cite web |url=https://www.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1214726186987&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |last=Lefkovits |first=Etgar |title=Terrorist plows bulldozer into vehicles |work=The Jerusalem Post |date=2. 7. 2008 |access-date=8. 6. 2017 |url-status=bot: unknown |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20080918100101/http://www.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1214726186987&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |archive-date=18. 9. 2008}}</ref> === Nadnacionalni nivo === * {{ZID|Ujedinjene nacije}}: [[Generalni sekretar Ujedinjenih nacija|Generalni sekretar]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Ban Ki-moon]], izrazio je saučešće porodicama poginulih žrtava i poželio brz oporavak povrijeđenima.<ref name="Israelnn 2">{{cite news |url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/149292 |title=Ban Ki-Moon Expresses Condolences |access-date=2. 7. 2008 |archive-date=3. 8. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080803032024/http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/149292 |url-status=live}}</ref> === Međunarodni nivo === * {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}}: Britanski ministar vanjskih poslova [[David Miliband]] osudio je napad, nazvavši ga "užasnim činom."<ref>{{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3563334,00.html |title=Israel demands UN condemnation of attack |first=Yitzhak |last=Benhorin |date=2. 7. 2008 |work=[[Yedioth Ahronoth]] |access-date=19. 7. 2009 |archive-date=11. 10. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011233058/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3563334,00.html |url-status=live}}</ref> * {{ZID|Sjedinjene Američke Države}}: [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]], [[George W. Bush]], razgovarao je telefonom s izraelskim premijerom Ehudom Olmertom kako bi izrazio saučešće narodu Izraela povodom ovog "ubilačkog terorističkog napada."<ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=BbP45VON0hU |title=Bulldozer rampage in Jerusalem |date=2. 7. 2008 |website=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |access-date=4. 7. 2008 |archive-date=15. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115025122/https://www.youtube.com/watch?v=BbP45VON0hU&gl=AU |url-status=live}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+since+2000/Terrorist+attack+on+Jaffa+Road+Jerusalem+2-Jul-2008.htm Teroristički napad u ulici Jaffa, Jerusalem] – objavljeno pri Ministarstvu vanjskih poslova Izraela *[https://www.nytimes.com/2008/07/02/world/africa/02iht-02mideast.14166972.html Najmanje 3 osobe poginule u napadu na Jerusalem kada je muškarac koristio bager] – objavljeno na ''[[The New York Times]]'' 2. jula 2008. *[https://www.usatoday.com/news/world/2008-07-02-israel-bulldozer-attack_N.htm Vozač buldožerom udario u autobus u Jerusalemu; troje mrtvih, desetine povrijeđenih] – objavljeno u [[USA Today]] 2. jula 2008. *[https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7485230.stm U slikama: Pokolj buldožerom u Jerusalemu] – objavljeno na [[BBC News]] 2. jula 2008. {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2008. u Palestini]] [[Kategorija:2008. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] b8zea2ppnl3h9jgpzwajonyjhv0ae9r Sukobi u Al-Aqsi 2009. 0 539219 3939401 3938907 2026-11-06T20:57:52Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939401 wikitext text/x-wiki {{Infokutija napad na civile | naziv = Sukobi u Al-Aqsi 2009. | slika = Temple mount.JPG | opis_slike = [[Brdo hrama]] sa jugoistoka. Zlatna kupola je [[Kupola na stijeni]] (u sklopu kompleksa Al-Aqsa). | lokacija = [[Jerusalem]] | meta = | koordinate = | datum = {{Početni datum i godine|2009|9|27}} | vrijeme = | vremenska_zona = | tip = | mrtvih = | ranjenih = | žrtve = | počinitelji = | počinitelj = | osumnjičenici = | osumnjičenik = | oružja = | broj_saučesnika = | saučesnici = | branitelji = | branitelj = }} '''Sukobi u Al-Aqsi 2009''', su sukobi između [[Palestinci|palestinskih]] muslimana i izraelske policije koji su izbili 27. septembra 2009 i trajali su sve do kraja oktobra. Nasilje se proširilo na Istočni [[Jerusalem]] i dijelove [[Zapadna obala|Zapadne obale]], a uključivalo je bacanje molotovljevih koktela i kamenja na izraelske sigurnosne snage i civile. Izraelska policija odgovorila je hapšenjem izgrednika i povremenim ograničavanjem pristupa [[Brdo hrama|Brdu hrama]], pri čemu su kriteriji za pristup ponekad zavisili od starosne dobi. Nekoliko desetina izgrednika, policajaca i izraelskih civila je povrijeđeno. Kompleks Al-Aqsa nalazi se na Brdu hrama – najsvetijem mjestu u [[Judaizam|judaizmu]] – na kojem su smješteni [[džamija Al-Aqsa]] i [[Kupola na stijeni]]; ovo je ujedno i treće najsvetije mjesto u [[islam]]u. [[Izrael]] je preuzeo kontrolu nad ovim lokalitetom od [[Jordan]]a 1967. i, zajedno s ostatkom Istočnog Jerusalema, pripojio ga svom (većim dijelom nepriznatom) glavnom gradu Jerusalemu. Islamskim svetim mjestima na Brdu upravlja islamski vakuf, dok je Izrael zadužen za cjelokupnu administraciju. Smatra se da će trajni status Brda hrama biti određen budućim pregovorima između Izraela i Palestinske uprave. == Pozadina == Do sukoba je došlo nakon porasta tenzija koji je započeo 2. augusta prisilnim iseljavanjem devet palestinskih porodica iz naselja Sheikh Jarrah. Tokom [[ramazan]]a, pristup Palestinaca džamiji Al-Aqsa bio je sve više ograničavan. U posljednjoj sedmici ramazana, koja je završila 19. septembra, Palestincima iz ostatka Zapadne obale bio je zabranjen ulazak u Istočni Jerusalem povodom jevrejske Nove godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-199018/|title=The Humanitarian Monitor: OPT (September 2009) - OCHA report}}</ref> == Hronologija nasilja == === 27. septembar === Uoči [[Jom kipur]]a, grupa od oko 15 nemuslimana{{efn|Izraelska policija je prvo navela da je riječ o jevrejskim vjernicima, ali je kasnije saopštila da se radi o "francuskim turistima koji nisu Jevreji", dok su palestinski svjedoci izjavili da su to bili Izraelci – vjerovatno doseljenici – te da su najmanje dvojica iz te grupe nosila kipe.<ref name = "LAX">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-sep-28-fg-israel-riots28-story.html|title=Israeli riot police, Palestinians clash at holy site|date=28. 9. 2009|website=Los Angeles Times}}</ref><ref name = "AJS">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2009/10/5/heavy-security-around-al-aqsa|title=Heavy security around al-Aqsa|website=www.aljazeera.com}}</ref>}} ušla je u kompleks, u pratnji oko 70 pripadnika izraelske policije opremljenih za suzbijanje nereda. Oko 150 muslimanskih vjernika okupilo se oko njih, a neki su bacali kamenje. Lakše je povrijeđeno 18 policajaca i 17 vjernika.<ref name=riots>Efrat Weiss, [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3782317,00.html 35 lightly injured in Temple Mount riots], YnetNews 27-09-2009</ref> Te večeri, na Jom kipur, Palestinci u naselju Isawiya, u sjevernom Jerusalemu, bacali su zapaljive bombe i kamenje na izraelske snage sigurnosti te zapalili nekoliko stabala. Pet policajaca je lakše povrijeđeno.<ref name=arabs>Efrat Weiss, [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3782499,00.html Arabs riot in east Jerusalem on Yom Kippur], Ynet News 28-09-2009</ref> === 4. oktobar === Grupa od oko 150 Palestinaca gađala je kamenjem i flašama izraelske snage sigurnosti u jerusalemskom naselju Wadi al-Joz. === 5. oktobar === Grupa Palestinaca iz naselja Ras al-Amud, u jugoistočnom Jerusalemu, gađala je kamenjem haredske Jevreje koji su se zaustavili radi molitve na groblju na obližnjoj [[Maslinska gora|Maslinskoj gori]]. Kasnije tog dana, u naselju Ras al-Amud ponovo je bacano kamenje na policajce. Povremeno bacanje kamenja i drugi oblici nereda nastavili su se u istočnom Jerusalemu tokom cijelog dana. U blizini sigurnosnog punkta Shuafat u sjevernom Jerusalemu, palestinski mladići gađali su kamenjem pripadnike [[Izraelska granična policija|izraelske granične policije]], pri čemu je jedan policajac lakše ranjen. U poslijepodnevnim satima, jedan palestinski mladić ubo je graničnog policajca nožem u vrat. Mladići iz Shuafata potom su izazvali nerede, bacajući kamenje na granične policajce tokom cijele večeri. Na periferiji [[Ramallah]]a, oko 50 palestinskih mladića gađalo je kamenjem i drugim predmetima izraelske vojnike stacionirane u blizini. === 25. oktobar === Izgrednici su bacali Molotovljeve koktele i kamenje na izraelske policijske snage stacionirane na Brdu hrama. Policijske snage ušle su u kompleks Brda hrama i uhapsile 18 osoba. Devet policajaca je lakše povrijeđeno, a uhapšen je 21 izgrednik. Jedna australijska novinarka lakše je povrijeđena kamenom. U poslijepodnevnim satima uhapšena su tri maskirana Arapa nakon što su bacali kamenje na izraelske snage sigurnosti u naselju Ras al-Amud, u istočnom Jerusalemu. U Starom gradu u Jerusalemu, Arapi su bacali kamenje na prolaznike i policajce. Nije bilo izvještaja o povredama ili šteti.<ref>Efrat Weiss, [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3794752,00.html Jerusalem: Temple Mount riots resume], Ynet News 25-10-2009</ref> == Uključene strane == === Islamski pokret u Izraelu === Šejh Raed Salah, vođa sjevernog ogranka Islamskog pokreta u Izraelu, rekao je sljedbenicima početkom oktobra da će, ukoliko muslimani budu morali birati između odricanja od džamije Al-Aqsa i postajanja šehidima (mučenicima), odabrati ovo drugo. {{Citat|Ako nas Država Izrael prisili na izbor... mi ćemo jasno odabrati da budemo šehidi; mi smo narod koji ne odustaje, mi ćemo umrijeti i pobijediti. Džamija Al-Aqsa nije nešto od čega se može odustati, i mi ćemo pobijediti, ako Bog da.<ref name=out/>}} === Palestinska uprava === Dana 5. oktobra, palestinski premijer Salam Fayyad osudio je odluku Izraela da, nakon izbijanja nereda, ograniči pristup kompleksu džamije Al-Aqsa na Brdu hrama, te je pozvao Palestince "da se suprotstave Izraelu". {{Citat|Pozivamo palestinsku javnost da se suprotstavi Izraelu i njegovim planovima, čiji je cilj spriječiti palestinski narod u ostvarivanju težnji za uspostavljanjem palestinske države na okupiranim teritorijama.}} Uprava je također osudila "izraelske pokušaje održavanja jevrejskih vjerskih obreda u kompleksu Al-Aqsa" i pozvala svijet "da prisili Izrael na obustavu napora usmjerenih na judaizaciju grada". === Hamas === Početkom oktobra, Hamas je pozvao na novu intifadu (ustanak) radi "odbrane" Jerusalema i džamije Al-Aqsa, koja se nalazi u kompleksu Brda hrama. Ova grupa je izdala saopštenje u kojem za nasilje okrivljuje Izrael, navodeći da će se "nanošenje štete Al-Aqsi obiti o glavu cionističkoj agresiji".<ref name=out>Sharon Roffe-Ofir, [http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3785573,00.html Islamic Movement: No one can keep us out of Temple Mount], Ynet News 05-10-2009</ref> Politički vođa Hamasa, [[Khaled Mashal]], izjavio je 25. oktobra da će se o sudbini Jerusalema odlučivati ​​putem sukoba, a ne pregovora, te je pozvao na proteste širom arapskog svijeta. {{Citat|Izraelci žele podijeliti džamiju Al-Aqsa, a to nije sve. Oni žele održavati svoje vjerske obrede u džamiji... kao pripremu za njeno rušenje i izgradnju svog hrama na tom mjestu... Jerusalem je cijeli Jerusalem, a ne samo Abu Dis. Arapi i muslimani su stanovnici [ovog grada], a cionisti na njega nemaju nikakvo pravo... Pozivam na žestoke proteste u Palestini i arapskom svijetu. Danas su protesti počeli u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], a nadamo se da će se proširiti i na [[Zapadna obala|Zapadnu obalu]]. Važno je da postoji jedinstven palestinski stav. Moramo poslati poruku svijetu: s obzirom na naselja i postupke u Jerusalemu, pregovora nema, a mi moramo preispitati svoje naredne korake.}} == Bilješke == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2009. u Palestini]] [[Kategorija:2009. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] 37w5iofcewx4xpz02vir0qcki1wbble Reuf Bajrović 0 539221 3939373 3938860 2026-11-06T20:44:27Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939373 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Reuf Bajrović | slika = Reuf Bajrovic USEA (cropped).png | opis_slike = | redoslijed = [[Ministarstvo energije, rudarstva i industrije Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo energije, rudarstva i industrije FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 31. mart 2015 – 15. juni 2015. | prethodnik = [[Erdal Trhulj]] | nasljednik = [[Nermin Džindić]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1977|7|13}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = Bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | supružnik = Ivana Cvetković-Bajrović | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Louisvillu]], [[Univerzitet u Bologni]], [[Univerzitet u Buckinghamu]] | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Reuf Bajrović''' (rođen 13. jula 1977) je [[Bošnjaci|bošnjački]] [[političar]] i analitičar javnih politika, koji trenutno obnaša dužnost potpredsjednika organizacije "Američko-Evropske alijanse" u [[Washington]]u (DC), te je saradnik instituta "[[Foreign Policy Research Institute]]". Bajrović je 2015. imenovan za ministra energije, rudarstva i industrije [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] u [[Saziv Vlade Federacije Bosne i Hercegovine (Fadil Novalić)|prvom sazivu vlade]] [[Fadil Novalić|Fadila Novalića]]. Njegov ministarski mandat obilježila je odluka da uputi Finansijsku policiju u sva javna preduzeća, posebno ona u energetskom sektoru, koji je opterećen visokim stepenom korupcije. Bajrović je podnio ostavku nakon što je Vlada Federacije Bosne i Hercegovine blokirala njegove pokušaje da razbije sistem klijentelizma i imenuje nezavisne stručnjake na ključne rukovodeće pozicije u javnim preduzećima. U aprilu 2016, Bajrović je osnovao novu, građanski orijentisanu stranku pod nazivom [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]]. Na lokalnim izborima u oktobru 2016, Građanski savez je osvojio mjesto [[Gradonačelnik Bihaća|gradonačelnika Bihaća]], kao i vijećničke mandate u drugim dijelovima zemlje. Bajrović je podnio ostavku na mjesto predsjednika stranke i podržao izbor novog rukovodstva na stranačkom kongresu u septembru 2017, ističući potrebu za novim licima u političkom životu zemlje. Ranije je Bajrović vodio "Emerging Democracies Institute", istraživački centar (think tank) sa sjedištem u Washingtonu (DC). Također, kao blizak savjetnik [[Zlatko Lagumdžija|Zlatka Lagumdžije]], bio je jedan od ključnih aktera izborne pobjede SDP-a BiH 2010. Bajrović podržava [[Demokratska stranka (SAD)|Demokratsku stranku]] u SAD-u. Javno je vodio kampanju za [[Hillary Clinton]] 2016, te za [[Joe Biden|Joea Bidena]] 2020. tokom stranačkih izbora (caucuses) u [[Iowa|Iowi]], gdje je obnašao funkciju koordinatora kampanje za određeno izborno područje u [[Des Moines]]u. Zabilježio je brojne medijske i javne nastupe, uključujući učešće na nekoliko brifinga u [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongresu Sjedinjenih Američkih Država]] posvećenih Zapadnom [[Balkan]]u, kao i svjedočenje pred Zajedničkim odborom za evropska pitanja pri Oireachtasu, irskom nacionalnom parlamentu. Bajrovićevi autorski tekstovi i članci objavljivani su u publikacijama ''The National Interest'', ''Haaretz'', ''The American Interest'', ''Just Security'', ''Tampa Bay Times'', ''El País'', ''Die Zeit'', kao i u drugim online i štampanim medijima u SAD-u, Evropi i na Bliskom istoku. Čest je komentator za vodeće međunarodne medije, uključujući ''[[The New York Times]]'', ''[[Financial Times]]'', ''[[The Wall Street Journal]]'', ''[[Time (časopis)|TIME časopis]]'', ''[[Newsweek]]'', ''[[PBS NewsHour]]'' i [[Al Jazeera |Al Jazeera English]]. Njegova akademska i stručna istraživanja objavljivali su [[Program Ujedinjenih nacija za razvoj]] (UNDP), [[Institut za istraživanje vanjske politike]] (FPRI), [[Institut Otvoreno društvo]], [[Centar za politike i upravljanje]] (CPU) i [[Fondacija Heinrich Böll]]. Držao je predavanja na Institutu za vanjsku službu pri [[State Department]]u SAD-a, kao i na univerzitetima Columbia, New York, American i drugim univerzitetima. Godine 2017. Bajrović je potpisao [[Deklaracija o zajedničkom jeziku|Deklaraciju o zajedničkom jeziku]] Hrvata, Srba, Bošnjaka i Crnogoraca.<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XVGV5Z306SeDFzpdpUHhfeK-voAFdaakS48LqXfGozA/pubhtml Signatories of the Declaration on the Common Language], official website, retrieved on 2024-05-16.</ref> == Biografija == Bajrović je s porodicom napustio Sarajevo 11. aprila 1992, u ranoj fazi [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]].<ref>{{cite tweet |last=Bajrović |first=Reuf |author-link= |user=ReufBajrovic |number=1282039363371773957 |date=11. 7. 2020 |title=I came to United States as a 17 yo refugee in 1994. I was angry because of Western complicity in the extermination of my people. I fell in love w my new country right away bc I watched people like @SenatorDole @JoeBiden @MeghanMcCain defend our right to die defending ourselves w arms |script-title= |trans-title= |language= |retweet= |link= |access-date= }}</ref> Kao izbjeglica, proveo je dvije i po godine u [[Turska|Turskoj]], nakon čega je 1994. otišao u [[Sjedinjene Američke Države]]. Pohađao je srednju školu "Seneca" i Univerzitet u Louisvilleu (Louisville, Kentucky). Također je 2002. stekao zvanje magistra evropskih integracija na Univerzitetu u Bologni. Bajrović posjeduje doktorat (PhD) s Univerziteta u Buckinghamu. Bajrovićev otac, Remzija, ostao je u Sarajevu od 1992. do 1994, radeći u [[Klinički centar Univerziteta u Sarajevu|UKC-a]] kao priznati ljekar (ortoped). Ostao je upamćen kao jedan od mnogih "heroja u bijelom", koji je zaslužio zahvalnost klinike i kolega s kojima je sarađivao, kao i mnogih građana Sarajeva.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ortopedi-s-kcus-a-objavili-ko-su-bili-ratni-ljekari-salju-li-poruku-gavrankapetanovicu/200724068|title=Ortopedi s KCUS-a objavili ko su bili ratni ljekari: Šalju li poruku Gavrankapetanoviću|date=24. 7. 2020|website=Klix.ba|language=bs|access-date=4. 11. 2026}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bajrović, Reuf}} [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1977.]] [[Kategorija:Političari Građanskog saveza (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Političari Socijaldemokratske partije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] hohevmd0icwvt2quqg85bwfieb0l2z5 Vojin Mijatović 0 539222 3939415 3938867 2026-11-06T21:00:43Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939415 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Vojin Mijatović | slika = Vojin Mijatović (cropped).jpg | opis_slike = Mijatović 2018. | redoslijed = [[Ministarstvo razvoja, poduzetništva i obrta Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo razvoja, poduzetništva i obrta FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = | prethodnik = [[Amir Zukić]] | nasljednik = | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1979|8|11}} | mjesto_rođenja = [[Banja Luka]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | puno_ime = | nacionalnost = Srbin | etnicitet = | politička_stranka = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | supružnik = | djeca = 1 | obrazovanje = | zanimanje = političar | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Vojin Mijatović''' (rođen 11. augusta 1979) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[političar]] koji je od 2023. do 2026. obnašao dužnost federalnog ministra razvoja, poduzetništva i obrta. Također je trenutni potpredsjednik [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske partije]] (SDP BiH). Mijatović je bio član [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] (SNSD) sve dok ga 2016. nije napustio i prešao u SDP BiH, uslijed značajnih ideoloških razlika i neslaganja s politikama te stranke. == Rani život i obrazovanje == Mijatović je rođen 11. augusta 1979. u [[Banja Luka|Banjoj Luci]], u porodici bosanskohercegovačkih Srba.<ref>{{Cite web |date=17. 11. 2021 |title="Ja Vojin Mijatović, Srbin, da pomažem Izetbegoviću da izda BiH?!" |url=https://ba.n1info.com/vijesti/ja-vojin-mijatovic-srbin-da-pomazem-izetbegovicu-da-izda-bih/ |access-date=18. 9. 2022 |website=N1 |language=bs-BA}}</ref> Godine 2002. diplomirao je na Fakultetu za poslovne studije [[Univerzitet Megatrend|Univerziteta Megatrend]] u [[Beograd]]u.<ref>{{Cite web |date=9. 7. 2014 |title=TAJKUNSKA POSLA: EKONOMSKI INSTITUT TAJKUNA STANKOVIĆA: "Eksperti" s Megatrenda razvijaju RS |url=https://zurnal.info/clanak/ekonomski-institut-tajkuna-stankovica-eksperti-s-megatrenda-razvijaju-rs-/18141 |access-date=25. 5. 2023 |website=Žurnal |language=bs}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Vojin Mijatović |url=https://istinomjer.ba/akter/vojin-mijatovic/ |access-date=18. 9. 2022 |website=Istinomjer |language=bs-BA}}</ref> == Politička karijera == Mijatović je karijeru započeo 2001. u Ministarstvu za izbjeglice i raseljena lica, gdje je do 2006. radio kao glasnogovornik.<ref name=":0" /> Godine 2006. Mijatović se pridružio Savezu nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), čiji je lider [[Milorad Dodik]].<ref>{{Cite web |date=19. 7. 2022 |title=Oslobođenje - Mijatović: Ponosan sam na godine provedene u SNSD-u |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/mijatovic-ponosan-sam-na-godine-provedene-u-snsd-u-776922 |access-date=18. 9. 2022 |website=www.oslobodjenje.ba |language=bs-ba}}</ref> Iste godine imenovan je za šefa Odjela za evropske integracije pri [[Ministarstvo finansija Republike Srpske|Ministarstvu finansija Republike Srpske]]. Godine 2008. postao je savjetnik predsjedavajućeg [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]].<ref name=":1">{{Cite news |last=Media |first=INAT |date=19. 5. 2021 |title=Kako izgleda biografija bivšeg SNSD-ovca i Dodikovog saradnika Vojina Mijatovića koji je preko noći postao bh. patriota? |language=ba-BH |work=INAT {{!}} Portal za politiku, kulturu i društvo |url=https://inat.ba/kako-izgleda-biografija-bivseg-snsd-ovca-i-dodikovog-saradnika-vojina-mijatovica-koji-je-preko-noci-postao-bh-patriota |access-date=18. 9. 2022}}</ref> Godine 2009. imenovan je za pomoćnika [[Ministarstvo finansija Republike Srpske|ministra finansija Republike Srpske]] za pretpristupnu pomoć [[Evropska unija|Evropske unije]], a od 2010. do 2013. radio je kao savjetnik [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] za međunarodne odnose i saradnju s međunarodnim finansijskim institucijama.<ref name=":0" /> Od 2014. do 2016. Mijatović je bio direktor [[Ekonomski institut u Banjoj Luci|Ekonomskog instituta u Banjoj Luci]].<ref name=":1" /> Iako je prvobitno smatran umjerenom i reformističkom alternativom ultranacionalističkoj [[Srpska demokratska stranka|Srpskoj demokratskoj stranci]], Mijatović je 2016. promijenio političke stavove i napustio SNSD, nakon što je ta stranka zauzela sve izraženiji nacionalistički i separatistički kurs. Nakon odlaska iz SNSD-a, Mijatović se pridružio Socijaldemokratskoj partiji (SDP BiH).<ref name=":1" /> U julu 2019. imenovan je za potpredsjednika SDP-a BiH.<ref name=":0" /> U augustu 2025. postao je zamjenik predsjednika stranke, zajedno s [[Adnan Šteta|Adnanom Štetom]] i [[Zukan Helez|Zukanom Helezom]].<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/steta-helez-i-mijatovic-izabrani-za-zamjenike-predsjednika-sdp-a/250827119|title=Šteta, Helez i Mijatović izabrani za zamjenike predsjednika SDP-a|date=27. 8. 2025|access-date=27. 8. 2025|language=bs|author=A.Ku.|publisher=Klix.ba}}</ref> Dana 10. juna 2022, Mijatović je objavio kandidaturu na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima u Bosni i Hercegovini]], kandidirajući se za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda srpskog naroda.<ref>{{Cite web |title=Vojin Mijatović kandidat SDP-a za Predsjedništvo BiH iz RS-a |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2022/6/10/vojin-mijatovic-kandidat-sdp-a-za-drzavno-predsjednistvo-bih-iz-rs-a |access-date=18. 9. 2022 |website=balkans.aljazeera.net |language=bs}}</ref> Međutim, na općim izborima održanim 2. oktobra 2022. nije izabran, osvojivši 6,09% glasova.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/becirovic-dobio-116-hiljada-glasova-vise-od-izetbegovica-a-cvijanovic-sama-vise-od-svojih-protukandidata-skupa/221023007|title=Bećirović dobio 116 hiljada glasova više od Izetbegovića, a Cvijanović sama više od svojih protukandidata skupa|date=23. 10. 2022|access-date=23. 10. 2022|language=bs|author=D.Be.|publisher=Klix.ba}}</ref> Dana 28. aprila 2023, nakon formiranja nove [[Saziv Vlade Federacije Bosne i Hercegovine (Nermin Nikšić II)|Vlade Federacije BiH]] na čelu s [[Nermin Nikšić|Nerminom Nikšićem]], Mijatović je imenovan za novog federalnog ministra razvoja, poduzetništva i obrta u Nikšićevoj vladi.<ref>{{cite web|url=https://avaz.ba/vijesti/bih/825629/imenovana-vlada-niksic-novi-premijer-sda-i-sluzbeno-opozicija-u-fbih-ovo-su-imena-svih-ministara|title=Imenovana Vlada: Nikšić novi premijer, SDA i službeno opozicija u FBiH, ovo su imena svih ministara|date=28. 4. 2023|access-date=28. 4. 2023|language=bs|author=Sedin Spahić|publisher=[[Dnevni avaz]]}}</ref> == Privatni život == Mijatović je oženjen i ima jedno dijete.<ref>{{cite web|url=https://www.vijeceministara.gov.ba/ministarstva/civilni_poslovi/default.aspx?id=24079&langTag=bs-BS|title=Životopis zamjenika Vojina Mijatovića|access-date=26. 5. 2024|language=bs|website=vijeceministara.gov.ba}}</ref> Dana 26. maja 2024, njegov brat Đorđe pretučen je na smrt na lokalnom dječijem igralištu u Beogradu, dok je branio svoje dijete od napada grupe huligana.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/crna-hronika/detalji-ubistva-brat-vojina-mijatovica-nasmrt-pretucen-u-djecijem-parku/240527043|title=Detalji ubistva: Brat Vojina Mijatovića nasmrt pretučen u dječijem parku|date=27. 5. 2024|access-date=27. 5. 2024|language=bs|author=A.L.|publisher=Klix.ba}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mijatović, Vojin}} [[Kategorija:Političari Republike Srpske]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1979.]] [[Kategorija:Političari Socijaldemokratske partije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] [[Kategorija:Političari iz Banja Luke]] [[Kategorija:Biografije, Banja Luka]] [[Kategorija:Srpski političari]] k53e62inb5syes6hq5lud1gvxm30ki2 Vladislav Kirejev 0 539227 3939434 3939159 2026-11-06T21:04:16Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939434 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Vladislav Kirejev | slika = Kireyev_V._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_3002.jpg | opis_slike = | puno ime = Vladislav Aleksandrovič Kirejev | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|2000|09|24}} | mjesto rođenja = [[Temirtau]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = | visina = | težina = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|2022.]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''5''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = {{plainlist| '''60.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2024/24.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''72.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''44.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|2024/24.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''44.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = <!-- [[IBU kup 2014/2015.|2014/15.]] --> | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = | pobjede EK štafeta= 0 <!-- Evropska prvenstva --> | prvi_EP = | nastup_EP = '''3''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023.]]) | medalje_EP = | zlato_EP = | kraj karijere = <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = aktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 1 | 1 | 0 }} |ažurirano = 5. 11. 2026. }} '''Vladislav Kirejev''', ({{jez-kk|Владисла́в Александрович Кире́ев}}) rođen 24. septembra 2000. u [[Temirtau]]u, [[Kazahstan]] je [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 5. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ12409200001|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2022}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km|25]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km|77]] | | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 20 km|53]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|51]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – potjera (muškarci)|42]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] |} Vladislav Kirejev je nastupio dva puta na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|ZOI 2022.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026]], ali nije osvajao medalje. Najbolji mu je rezultat bilo 25-o mjesto na ZOI 2022. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s 3:41.8&nbsp;min i bez promašaja bio sporiji od [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2022.|francuskog]] biatlonca [[Quentin Fillon Maillet|Quentina Fillona Mailleta]]. Najbolji rezultat u štafetnim utrkama mu je 21-o mjesto na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] s [[Milana Geneva|Milanom Genevom]], [[Aset Djusenov|Asetom Djusenovim]] i [[Ajša Rakiševa|Ajšom Rakiševom]], kada su pretečeni za jedan krug od pobjedničke [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske]] štafete u sastavu: [[Éric Perrot]], [[Quentin Fillon Maillet]], [[Lou Jeanmonnot]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|85]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – pojedinačna štafeta (mješovito)|22]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 10 km|69]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – pojedinačna štafeta (mješovito)|17]] |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 20 km|68]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|69]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 20 km|47]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|45]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – potjera (muškarci)|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (muškarci)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (mješovito)|21]] | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 20 km|74]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 10 km|64]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |} Kirejev je nastupio pet puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 45-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|utrci na 10 km]]; a u ekipnim utrkama mu je najbolji rezultat bilo deseto mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (muškraci)|štafeti]] na SP 2024, koje je osvojio s [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandrom Muhinom]], [[Aset Djusenov|Asetom Djusenovim]] i [[Nikita Akimov|Nikitom Akimovim]]. === Evropska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|2020}} | | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|41]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020 – potjera (muškarci)|38]] | | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020 – pojedinačna štafeta (mješovito)|12]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|2021}} | | | | | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021 – pojedinačna štafeta (mješovito)|15]] |- |align="left" | {{NaziviEPB|2023}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|37]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|46]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023 – potjera (muškarci)|51]] | |} Kirejev je nastupio tri puta na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]]: na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020.|EP 2020]],<ref> {{cite web | url= https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-2019-2020-hommes-epm100425.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 2019/2020| authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =5. 11. 2026 | language =fr }}</ref> [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021.|EP 2021.]]<ref> {{cite web | url= https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-2021-2022-hommes-epm117508.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 2020/2021| authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =5. 11. 2026 | language =fr }}</ref> i [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023.|EP 2023]],<ref> {{cite web | url=https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-2022-2023-hommes-epm123817.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 2022/2023| authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =5. 11. 2026 | language =fr }}</ref> ali nije osvajao medalje. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 37-o mjesto na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023.|SP 2023.]] u [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 20 km|utrci na 20 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 12-o mjesto u [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]], koje je osvojio s [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Kirejeva u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|sezoni 2022/23.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Östersund]]u 3. decembra 2014. u utrci na 20&nbsp;km osvojio je 87-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 33-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|sezoni 2016/17.]] u [[Švedska|švedskom]] [[Östersund]]u 5. decembra 2015. u utrci na 10&nbsp;km, kada je s jednim promašajem bio 2:23.5&nbsp;min sporiji od pobjednika francuskog biatlonca [[Martin Fourcade]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je treće mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 26. novembra 2017. u [[Östersund]]u s [[Galina Višnjevska-Šeporenko|Galinom Višnjevskom-Šeporenko]]. --> === Azijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Azijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviAzI|Z|2025}} ([[Biatlon na Azijskim igrama 2025.|Biatlon]]) | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – 10 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – štafeta (muškarci)|2]] |} Na [[Azijske igre|Azijskim igrama]] u [[Biatlon na Azijskim igrama|biatlonu]] nastupio je samo jednom.<ref>{{cite news |title=Men's 10km Sprint |url=https://mis.harbin2025.com/data/AWG2025/data/BTH/BTHM10KMSP------------FNL-000100--_DT_PDF_C73B.pdf |access-date=8. 3. 2025 |work=Harbin 2025 official website}}</ref><ref>{{cite news |title=Men's 4x7.5km Relay |url=https://mis.harbin2025.com/data/AWG2025/data/BTH/BTHM4X7.5KM-----------FNL-000100--_DT_PDF_C73C.pdf |access-date=9. 3. 2025 |work=Harbin 2025 official website}}</ref> Osvojio je jednu zlatnu medalju u [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]]; a srebrnu u [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandrom Muhinom]], [[Aset Djusenov|Asetom Djusenovim]] i [[Kiril Bauer|Kirilom Bauerom]]. == Prestanak karijere == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Kirejev, Vladislav}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 2000.]] [[Kategorija:Biografije, Temirtau]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Biatlonci na Azijskim igrama 2025.]] [[Kategorija:Kazahstanski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Azijskim igrama 2025.]] 4n3vmukv1joiwemla66vae4dmo8xr5l Kriza na Brdu hrama 2017. 0 539243 3939335 3938939 2026-11-06T20:33:13Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939335 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Kriza na Brdu hrama 2017. | sirina = <!-- širina infokutije --> | dio = [[Izraelsko-palestinski sukob|Izraelsko-palestinskog sukoba]] | slika = תפילה בשער השבטים בכניסה להר הבית.jpg | velicina_slike = | alt = | opis_slike = Muslimani se [[Namaz|mole]] na ulazu na Brdo hrama. Odbili su proći kroz detektore metala. | datum = 14. juli 2017 - 28. juli 2017. | mjesto = [[Jerusalem]], [[Halamish]], [[Petah Tikva]], [[Zapadna obala]] i [[Pojas Gaze]] | koordinate = | karta_vrsta = | karta_reljef = | karta_velicina = | karta_znakvel = | karta_opis = | karta_oznaka = | teritorija = | rezultat = Dodatna ograničenja za ulazak na Hramsku goru. | akcija = | status = <!-- ako je sukob završen koristiti |rezultat = --> | strane_zaglavlje = | strana1 = {{tree list}}{{ZD|Izrael}} [[Islamski pokret u Izraelu]] ** {{ZD|Izrael}} [[Arapski građani Izraela|Arapski Izraelci]] lone wolves<ref name="Ynetnews">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4989180,00.html|title=Two policemen killed in terror attack at Lions' Gate in Jerusalem, attackers dead|publisher=[[Ynetnews]]|access-date=14. 7. 2017|date=14. 7. 2017}}</ref><ref name="Lubell">{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-idUSKBN19Z0EZ |title=Two Israeli policemen shot dead near Jerusalem holy site, gunmen killed |last=Lubell |first=Maayan |date=16. 7. 2017 |work=[[Reuters]] |access-date=14. 7. 2017}}</ref>{{tree list/end}}<hr>{{tree list}} * {{ZD|Palestina}} [[Palestinska narodna samouprava]]<ref name="israelnationalnews.com">{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/233175|title=Report: Mahmoud Abbas funding Jerusalem riots|website=Israel National News|access-date=12. 11. 2017}}</ref><ref name="timesofisrael.com">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/mobilizing-militia-abbas-orders-mass-protests-friday-over-temple-mount/|title=Mobilizing militia, Abbas approves mass protests Friday over Temple Mount|website=[[The Times of Israel]]|access-date=12. 11. 2017}}</ref> * {{ZD|Palestina}} [[Jerusalimski vakuf]]<ref name="ReferenceA">[https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Temple-Mount-reopens-for-prayer-following-deadly-Friday-attack-499842 MUSLIM AUTHORITY PROTESTS TEMPLE MOUNT SECURITY MEASURES, BLOCKS ENTRANCE], JPost, 16 July 2017</ref> ** {{ZD|Palestina}} Palestinski demonstranti<ref name="cnn.com">{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/07/21/middleeast/old-city-prayer-restrictions-imposed/index.html|title=3 Israelis killed in stabbing; 3 Palestinians killed in clashes|author1=Ian Lee |author2=Abeer Salman |author3=Kareem Khadder |author4=Amir Tal|date=21. 7. 2017 |publisher=CNN|access-date=12. 11. 2017}}</ref> ** {{ZD|Palestina}} Palestinci unutar [[Brdo hrama|Brda hrama]]<ref name="Nearly 100 injured in clashes as Pa">{{cite web|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Thousands-of-Palestinians-return-to-Temple-Mount-as-security-measures-removed-500927|title=Nearly 100 injured in clashes as Palestinians return to Temple Mount|date=27. 7. 2017 |access-date=12. 11. 2017}}</ref>{{tree list/end}}<hr>{{tree list}} * {{ZD|Palestina}} Palestinski [[Usamljeni vuk (terorizam)|usamljeni vukovi]]<ref name="Haaretz">{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/1.803113|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724123250/http://www.haaretz.com/israel-news/1.803113|url-status=dead|archive-date=24. 7. 2017|title=Israeli Wounded in Stabbing by Palestinian in Tel Aviv Suburb; Terror Suspected|publisher=Haaretz|date=24. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Three dead, one wounded in West Bank stabbing attack|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Report-Stabbing-attack-in-Halamish-near-Ramallah-500382|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|access-date=21. 7. 2017}}</ref>{{tree list/end}}<hr>{{tree list}} * {{ZD|Jordan}} Jordanian [[Usamljeni vuk (terorizam)|usamljeni vukovi]]<ref name="The Times of Israel">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/fuming-family-of-jordanian-stabber-demands-death-penalty-for-israeli-guard/|title=Fuming family of Jordanian stabber demands death penalty for Israeli guard|work=The Times of Israel|access-date=24. 7. 2017}}</ref>{{tree list/end}}<hr>{{tree list}} * {{ZD|Palestina}} [[Hamas]] Demonstranti iz Gaze<ref name="Gazan teen killed in clashes along">{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/233131|title=Gazan teen killed in clashes along border|website=Israel National News|access-date=12. 11. 2017}}</ref><ref name="One killed in violent clashes in Ga">{{cite web|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/One-killed-in-violent-clashes-in-Gaza-amid-Temple-Mount-tensions-501047|title=One killed in violent clashes in Gaza amid Temple Mount tensions|date=28. 7. 2017 |access-date=12. 11. 2017}}</ref>{{tree list/end}} | strana1a = <!-- od 'a' do 'd' --> | strana2 = {{tree list}}{{ZID|Izrael}} **{{flagicon image|Emblem of Israel Police.svg}} [[Izraelska policija]] ** {{Flagicon image|Flag of the Israel Border Police.svg}} [[Izraelska granična policija]]{{tree list/end}} | strana2a = <!-- od 'a' do 'd' --> | strana3 = | strana3a = <!-- od 'a' do 'd' --> | komandant1 = | komandant1a = <!-- od 'a' do 'd' --> | komandant2 = | komandant2a = <!-- od 'a' do 'd' --> | komandant3 = | komandant3a = <!-- od 'a' do 'd' --> | jedinice1 = | jedinice2 = | jedinice3 = | snage1 = | snage2 = | snage3 = | polsnaga1 = | polsnaga2 = | polsnaga3 = | vojsnaga1 = | vojsnaga2 = | vojsnaga3 = | žrtve1 = | žrtve2 = | žrtve3 = | napomena = | vojna_kampanja = <!-- ime šablona napravljenog korištenjem šablona {{vojna kampanja}} --> }} '''Kriza na Brdu hrama 2017.'''<ref>{{cite web|url=https://m.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Greenblatt-to-arrive-in-region-over-Temple-Mount-crisis-500547|title=Greenblatt to arrive in region over Temple Mount crisis|date=24. 7. 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/israeli-leaders-can-still-contain-temple-mount-crisis-but-require-political-courage/|title=Israeli leaders can still contain Temple Mount crisis, but require political courage|website=[[The Times of Israel]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/1.803045|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724004624/http://www.haaretz.com/israel-news/1.803045|url-status=dead|archive-date=24. 7. 2017|title=Explained: What Sparked Temple Mount Crisis and Where Do We Go From Here|first=Judy|last=Maltz|date=24. 7. 2017|via=Haaretz}}</ref> bio je period nasilnih tenzija povezanih s [[Brdo hrama|Brdom hrama]], koji je započeo 14. jula 2017. nakon incidenta s pucnjavom unutar kompleksa, u kojem su palestinski napadači ubili dva izraelska policajca. Nakon napada, izraelske vlasti postavile su detektore metala na ulazu na Brdo hrama – potez koji je izazvao masovne palestinske proteste i naišao na oštre kritike palestinskih lidera, [[Arapska liga|Arapske lige]] i drugih muslimanskih vođa, uz obrazloženje da to predstavlja promjenu "statusa quo" u pogledu ograničenja za ulazak na Brdo hrama.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/arab-league-says-israel-playing-with-fire-at-holy-site/articleshow/59724232.cms|title=Arab League says Israel 'playing with fire' at holy site|date=23. 7. 2017|via=The Economic Times|access-date=24. 7. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726093928/http://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/arab-league-says-israel-playing-with-fire-at-holy-site/articleshow/59724232.cms|archive-date=26. 7. 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Jerusalimski vakuf]] pozvao je muslimane da obavljaju molitvu izvan Brda hrama i da ne ulaze u kompleks džamije sve dok se detektori metala ne uklone.<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/waqf-urges-muslims-to-boycott-temple-mount-over-metal-detectors/|title=Waqf urges Muslims to boycott Temple Mount over metal detectors|website=[[The Times of Israel]]|access-date=12. 11. 2017}}</ref> Izraelska vlada je 25. jula donijela odluku o uklanjanju detektora metala i njihovoj zamjeni drugim mjerama nadzora.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-idUSKBN1A92Q5|title=Israel to replace metal detectors in Jerusalem with less obtrusive surveillance|last=Lewis|first=Ori|date=24. 7. 2017|work=[[Reuters]]|access-date=24. 7. 2017}}</ref> Ipak, palestinski aktivisti odlučili su nastaviti s protestima, tvrdeći da te kamere predstavljaju veći stepen kontrole nego što su to bili detektori metala.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/07/jerusalem-cameras-dangerous-metal-detectors-170725102609112.html|title=Jerusalem cameras 'more dangerous than metal detectors'|first=Zena|last=Tahhan|website=www.aljazeera.com|access-date=12. 11. 2017}}</ref> Izrael je 27. jula uklonio nove sigurnosne mjere s Brda hrama, nakon čega je Vakuf obavijestio muslimane da se mogu vratiti i obavljati molitvu unutar kompleksa.<ref>{{cite web |last=Reed |first=John |date=27. 7. 2017 |title=Israel removes all security measures from al-Aqsa mosque |url=https://www.ft.com/content/2b601882-72dd-11e7-aca6-c6bd07df1a3c |access-date=12. 11. 2017 |website=Financial Times}}</ref> Prema izvještajima, 113 Palestinaca povrijeđeno je u sukobima s policijom nakon što se hiljade muslimana vratilo na Brdo hrama radi molitve.<ref name="ynetnews.com">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4995269,00.html|title=113 reportedly injured as thousands return to pray at Temple Mount|newspaper=Ynetnews |date=27. 7. 2017|access-date=12. 11. 2017 |last1=Shaalan |first1=Hassan }}</ref> Tokom perioda od 11 dana, uslijed ove krize smrtno je stradalo jedanaest osoba.<ref name="BoothToDeath">{{cite news|last1=Booth|first1=William|title=A young Palestinian vowed to die a martyr, then stabbed 3 members of an Israeli family to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/a-young-palestinian-vowed-to-die-a-martyr-then-stabbed-3-israelis-to-death/2017/07/25/05b86c0a-7149-11e7-8c17-533c52b2f014_story.html|access-date=26. 7. 2017|publisher=WashingtonPost|date=25. 7. 2017}}</ref> == Pucnjava na Brdu hrama == {{Glavni|Pucnjava na Brdu hrama 2017.}} Ubrzo nakon 07:00 sati ujutro 14. jula 2017,<ref name="auto">{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/three-said-hurt-in-shooting-attack-in-jerusalems-old-city/|title=WATCH: Three wounded, two critically, in shooting terror attack at Temple Mount|publisher=[[Times of Israel]]|access-date=14. 7. 2017|date=14. 7. 2017|last=Ari Gross|first=Judah}}</ref> tri naoružana napadača – opremljena puškama i pištoljem – napustila su Brdo hrama i približila se policijskom kontrolnom punktu kod Lavljih vrata, izvan samog kompleksa u Istočnom Jerusalemu, gdje su otvorili vatru na pripadnike [[Izraelska granična policija|izraelske granične policije]]. Dva pripadnika izraelske granične policije zadobila su kritične povrede od kojih su kasnije preminuli, dok su još dvojica u napadu zadobila povrede srednjeg stepena težine.<ref name="Ynetnews">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4989180,00.html|title=Two policemen killed in terror attack at Lions' Gate in Jerusalem, attackers dead|publisher=[[Ynetnews]]|access-date=14. 7. 2017|date=14. 7. 2017}}</ref><ref name="Lubell">{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-idUSKBN19Z0EZ |title=Two Israeli policemen shot dead near Jerusalem holy site, gunmen killed |last=Lubell |first=Maayan |date=16. 7. 2017 |work=[[Reuters]] |access-date=14. 7. 2017}}</ref> Trojica napadača pobjegla su nazad na plato ispred jedne od džamija na Brdu hrama, gdje su ih izraelski policajci upucali.<ref>{{cite news|url=http://www.skynews.com.au/news/top-stories/2017/07/14/attack-near-temple-mount-in-jerusalem.html|title=Two Israeli police killed in Jerusalem attack|publisher=[[Sky News Australia]]|access-date=14. 7. 2017|date=14. 7. 2017|agency=[[Reuters]]|archive-date=22. 6. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622111524/https://www.skynews.com.au/news/top-stories/2017/07/14/attack-near-temple-mount-in-jerusalem.html|url-status=dead}}</ref> == Posljedice == Izraelske vlasti zatvorile su kompleks Brda hrama, a po prvi put nakon mnogo godina otkazana je [[džuma-namaz]] u [[Džamija Al-Aqsa|džamiji Al-Aqsa]].<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/1.801324|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714063842/http://www.haaretz.com/israel-news/1.801324|url-status=dead|archive-date=14. 7. 2017|title=Two Police Officers Wounded in Temple Mount Shooting Die of Their Wounds|first1=Nir|last1=Hasson|first2=Barak|last2=Ravid|first3=Jack|last3=Khoury|date=14. 7. 2017|access-date=14. 7. 2017|via=Haaretz}}</ref> Stari grad je također bio zatvoren za saobraćaj.<ref name="auto"/> Izraelske vlasti izvršile su pretres džamije Al-Aqsa, a osoblje jerusalemskog Vakufa je ispitano.<ref>[http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-4989226,00.html Security raid in Temple Mount: Waqf personnel questioned], YNET, 14 July 2017</ref> Izraelska policija saopćila je da je tokom pretresa pronašla dodatno oružje, uključujući replike oružja, noževe, palice, lance i druga sredstva.<ref>[http://news.nana10.co.il/Article/?ArticleID=1255720 Knives and Chains: Weapons found on Temple Mount] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170718234600/http://news.nana10.co.il/Article/?ArticleID=1255720 |date=18. 7. 2017 }}, Channel 10 news, 16 July 2017</ref> == Nemiri na Brdu hrama == Izraelske vlasti su 16. jula ponovo otvorile Brdo hrama, nakon što su na ulaze u kompleks postavile detektore metala.<ref>[[Isabel Kershner]], [https://www.nytimes.com/2017/07/21/world/middleeast/jerusalem-israel-protests-al-aqsa-mosque.html 'Deadly Violence Erupts in Standoff Over Mosque in Jerusalem,'] ''[[The New York Times]]'' 21 July 2017</ref> Vakuf je pozvao muslimane da protestuju izvan kompleksa umjesto da ulaze u njega, pri čemu je 16. jula oko 200 muslimana protestovalo ispred kompleksa. Izraelske vlasti su također najavile postavljanje sigurnosnih kamera izvan kompleksa.<ref name="ReferenceA">[https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Temple-Mount-reopens-for-prayer-following-deadly-Friday-attack-499842 MUSLIM AUTHORITY PROTESTS TEMPLE MOUNT SECURITY MEASURES, BLOCKS ENTRANCE], JPost, 16 July 2017</ref> Palestinski predsjednik [[Mahmoud Abbas]] je 21. jula naredio prekid svih zvaničnih kontakata s Izraelom sve dok ta zemlja ne ukloni nove sigurnosne mjere.<ref>{{cite news |url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Palestinians-ordered-to-suspend-official-contacts-with-Israel-500408 |title=ABBAS: PALESTINIANS TO SUSPEND OFFICIAL CONTACTS WITH ISRAEL |date=22. 7. 2017 |work=[[The Jerusalem Post]] |access-date=22. 7. 2017}}</ref> Hiljade mladih Palestinaca sukobile su se s izraelskim sigurnosnim službama protestujući protiv novih sigurnosnih mjera uvedenih u džamiji Al-Aqsa. Prema riječima palestinskih zvaničnika, u petak, 21. jula, tri Palestinca su poginula u sukobima s izraelskim snagama u Starom gradu u [[Jerusalem]]u.<ref name="cnn.com">{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/07/21/middleeast/old-city-prayer-restrictions-imposed/index.html|title=3 Israelis killed in stabbing; 3 Palestinians killed in clashes|author1=Ian Lee |author2=Abeer Salman |author3=Kareem Khadder |author4=Amir Tal|date=21. 7. 2017 |publisher=CNN|access-date=12. 11. 2017}}</ref> Nakon odluke Vrhovnog suda donesene 25. jula, tijela napadača predata su njihovim porodicama u noći 26. jula. U znak podrške napadačima, oko 10.000 ljudi učestvovalo je u pogrebnoj povorci u Umm al-Fahmu, hvaleći napad i nazivajući napadače herojima i šehidima.<ref>[http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-4994889,00.html Umm al-Fahm: Thousands participated in funeral of temple mount terrorists - "Sahids"], YNET, 27 July 2017</ref><ref>[https://www.haaretz.co.il/news/politics/1.4299026 Thousands participated tonight in funeral of three who carried out temple mount terrorist attack], Ha'aretz, 27 July 2017</ref> Iako se Umm al-Fahm nalazi unutar Izraela (oni su izraelski državljani), tokom sahrane su ipak veličali teroriste. Ipak, nisu svi radikalizovani. Jedan rođak je izjavio: "Nismo željeli previše govoriti o onome što se dogodilo, a nismo ni znali da planiraju pucati na policajce u Jerusalemu. Da smo znali, spriječili bismo ih."<ref>{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4995068,00.html|title=Thousands attend Temple Mount terrorists' funerals|newspaper=Ynetnews |date=27. 7. 2017|access-date=12. 11. 2017}}</ref> Jerusalemski vakuf i jerusalemski veliki muftija objavili su ujutro 27. jula da se muslimani mogu vratiti obavljanju vjerskih obreda u kompleksu Al-Aqsa, nakon što je Izrael u potpunosti uklonio novouvedene sigurnosne mjere.<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Security-cameras-removed-at-Temple-Mount-Wakf-to-decide-on-renewal-of-prayers-500884|title=Muslim authorities approve Temple Mount prayers after cameras removed|date=27. 7. 2017 |access-date=12. 11. 2017}}</ref> Nakon proslava pobjede koje su trajale tokom cijelog četvrtka poslijepodne, hiljade muslimana ušle su na Brdo hrama. Gotovo odmah nakon povratka vjernika na to mjesto, izbili su sukobi između vjernika i [[Izraelske sigurnosne snage|izraelskih sigurnosnih snaga]], pri čemu su vjernici bacali kamenje, a sigurnosne snage koristile suzavac i šok-bombe. Povrijeđeno je 113 vjernika, kao i jedan izraelski policajac.<ref name="Nearly 100 injured in clashes as Pa">{{cite web|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Thousands-of-Palestinians-return-to-Temple-Mount-as-security-measures-removed-500927|title=Nearly 100 injured in clashes as Palestinians return to Temple Mount|date=27. 7. 2017 |access-date=12. 11. 2017}}</ref><ref name="ynetnews.com"/> Dana 28. jula, uz visoke mjere sigurnosti u Starom gradu u Jerusalemu, hiljade muslimanskih vjernika prisustvovale su džuma-namazu na Brdu hrama. Okupljeni su se mirno razišli, budući da je ulazak bio ograničen na muškarce starije od 50 godina i na sve žene.<ref name="jpost.com">{{cite web|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Israeli-Police-on-high-alert-ahead-of-Friday-prayers-at-Temple-Mount-501023|title=Temple Mount prayers conclude peacefully, clashes reported in West Bank|date=28. 7. 2017 |access-date=12. 11. 2017}}</ref> == Dodatni incidenti == === Napad u Halamishu === {{Glavni|Napad nožem u Halamishu 2017.}} Dana 21. jula 2017, devetnaestogodišnji Omar Al-Abed al-Jalil provalio je u jevrejsku kuću u izraelskom naselju Halamish. U kući je izbo četiri osobe, usmrtivši njih troje. Prije napada, na svom Facebook profilu napisao je: "Uzmite oružje i oduprite se... Ja imam samo nož i on će odgovoriti na poziv Al-Aqse... Znam da odlazim i da se neću vratiti."<ref name="BoothToDeath"/> === Napad u Petah Tikvi === Dana 24. jula 2017, u izraelskom gradu [[Petah Tikva]], Palestinac iz Qalqilye izbo je nožem jednog arapskog izraelskog državljanina. Sumnja se da je riječ o terorističkom činu.<ref name="Haaretz">{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/1.803113|archive-url=https://web.archive.org/web/20170724123250/http://www.haaretz.com/israel-news/1.803113|url-status=dead|archive-date=24. 7. 2017|title=Israeli Wounded in Stabbing by Palestinian in Tel Aviv Suburb; Terror Suspected|publisher=Haaretz|date=24. 7. 2017}}</ref> ==== Napad ==== Napadač, Palestinac iz Qalqilye, izbo je vozača autobusa u blizini štanda sa shawarmom u izraelskom gradu Petah Tikva, nakon što je ušao u taj objekat.<ref>{{cite web|url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=778319|title=Palestinian detained after stabbing Palestinian citizen of Israel in restaurant|publisher=Ma'an News Agency|date=24. 7. 2017}}</ref> Napadača je uhapsila i privela na ispitivanje izraelska policija.<ref name="TimesOfIsreal01">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/man-badly-wounded-in-petah-tikva-stabbing-unclear-if-terror/|title=Palestinian stabs Arab-Israeli near Tel Aviv in apparent terror attack|publisher=Times of Israel|date=24. 7. 2017}}</ref> Žrtva, 32-godišnji arapski Izraelac, stanovnik arapskog sela Arraba,<ref>{{cite web|url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/151209-170724-man-stabbed-in-possible-terror-attack-in-central-israel-police-investigation-underway|title=Palestinian stabs Arab-Israeli in 'defense of al-Aqsa'|publisher=i24 news Israel|date=24. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jerusalemonline.com/news/in-israel/local/stabbing-in-petah-tikva-29917|publisher=Jerusalem Online|date=24. 7. 2017|title=Petah Tikva stabbing attack: 1 Israeli moderately injured, terrorist arrested|access-date=24. 7. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725222750/http://www.jerusalemonline.com/news/in-israel/local/stabbing-in-petah-tikva-29917|archive-date=25. 7. 2017|url-status=dead}}</ref> zadobio je ubodne rane u predjelu vrata i nalazio se u stanju od srednje teškog do teškog; prebačen je u bolnicu Beilinson.<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/232899|title=Terror attack in Petah Tikva|publisher=Israel National News|date=24. 7. 2017}}</ref> Vlasti su ovaj napad okarakterisale kao teroristički, pri čemu je žrtva napadnuta jer ju je napadač greškom zamijenio za Jevreja.<ref name="TimesOfIsreal01"/><ref>[https://www.algemeiner.com/2017/07/24/israeli-man-wounded-in-stabbing-carried-out-by-palestinian-terrorist-in-petah-tikva/ Israeli Man Wounded in Stabbing Carried Out by Palestinian Terrorist in Petah Tikva], Algemeiner, 26 July 2017</ref> ==== Počinilac ==== Napadač, identifikovan kao 21-godišnji Palestinac iz Qalqilye, boravio je i radio u Izraelu ilegalno. Odmah nakon napada, više puta je policiji izjavio da je napad izveo "za Al-Aqsu".<ref>{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4993651,00.html|title=BREAKING: Terrorist stabs man, says he 'did it for Al-Aqsa'|newspaper=Ynetnews|publisher=Ynet News|date=24. 7. 2017|last1=Zur|first1=Raanan Ben}}</ref> Tokom 2015. i 2016. boravio je u zatvoru.<ref>{{cite web|url=http://www.jewishpress.com/news/breaking-news/stabbing-in-petach-tikva/2017/07/24/|title=Terror Stabbing Victim in Petach Tikva Was Israeli Arab|publisher=Jewish Press|date=24. 7. 2017}}</ref> === Napad na izraelsku ambasadu u Amanu === {{Glavni|Incident u Amanu 2017.}} Dana 23. jula 2017, jedan Jordanac je nožem napao izraelskog čuvara u kompleksu izraelske ambasade u [[Amman]]u, u [[Jordan]]u. Izraelske vlasti ovaj napad dovode u vezu s krizom.<ref name="The Times of Israel">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/fuming-family-of-jordanian-stabber-demands-death-penalty-for-israeli-guard/|title=Fuming family of Jordanian stabber demands death penalty for Israeli guard|work=The Times of Israel|access-date=24. 7. 2017}}</ref> === Nemiri na Zapadnoj obali === Dana 28. jula zabilježeni su sukobi na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]] između Palestinaca i [[Izraelske odbrambene snage|Izraelskih odbrambenih snaga]] (IDF), posebno u Vitlejemu, Nablusu, Kalkilji, Hebronu, Kafr Kadumu i kod Raheline grobnice. Palestinski Crveni polumjesec saopštio je da je tokom sukoba u Vitlejemu jedan Palestinac ranjen bojevom municijom, dvojica metalnim mecima obloženim gumom, dok je deset osoba pretrpjelo posljedice udisanja suzavca.<ref name="jpost.com"/> === Sukobi na granici s Gazom === Stotine mladih ljudi stigle su u petak, 28. jula, do graničnog područja između Pojasa Gaze i Izraela. To je uslijedilo kao odgovor na poziv Hamasa na proteste u znak solidarnosti s palestinskim Arapima u Jerusalemu. Glasnogovornica IDF-a izjavila je da su vojnici otvorili vatru na demonstrante koji su pokušavali oštetiti sigurnosnu ogradu koja razdvaja Izrael od Gaze. Prvo su ispaljeni hici upozorenja, dok su demonstranti palili gume i bacali kamenje. U ovim sukobima poginuo je šesnaestogodišnji Abdulrahman Abu Hmeisa, a još sedam osoba je ranjeno izraelskom vatrom.<ref name="Gazan teen killed in clashes along">{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/233131|title=Gazan teen killed in clashes along border|website=Israel National News|access-date=12. 11. 2017}}</ref><ref name="One killed in violent clashes in Ga">{{cite web|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/One-killed-in-violent-clashes-in-Gaza-amid-Temple-Mount-tensions-501047|title=One killed in violent clashes in Gaza amid Temple Mount tensions|date=28. 7. 2017 |access-date=12. 11. 2017}}</ref> == Reakcije u arapskom svijetu == === Jordan === Nakon terorističkog napada u kojem su ubijena dva izraelska policajca, u jordanskom saopštenju pozvan je Izrael da se "uzdrži od poduzimanja radnji koje bi narušile status quo u Jerusalemu i džamiji Al-Aksa".<ref>{{cite web|url=http://www.jerusalemonline.com/news/middle-east/israeli-palestinian-relations/israel-criticized-jordan-following-temple-mount-attack-29729|title=Israel criticized Jordan following Temple Mount attack|last=Gilenson|access-date=12. 11. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915171928/http://www.jerusalemonline.com/news/middle-east/israeli-palestinian-relations/israel-criticized-jordan-following-temple-mount-attack-29729|archive-date=15. 9. 2017|url-status=dead}}</ref> === Palestinska uprava === Mahmoud Abbas je 21. jula objavio da će palestinsko rukovodstvo zamrznuti sve kontakte s Izraelom, u znak protesta zbog novih izraelskih sigurnosnih mjera.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/07/cloneofal-aqsa-palestinian-killed-jerusalem-prot-170721194023575.html|title=Mahmoud Abbas freezes contact with Israel over al-Aqsa|website=www.aljazeera.com|access-date=12. 11. 2017}}</ref> Kako bi potakla demonstracije, Fond za šehide Palestinske uprave ponudio je finansijsku naknadu učesnicima.<ref name="israelnationalnews.com">{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/233175|title=Report: Mahmoud Abbas funding Jerusalem riots|website=Israel National News|access-date=12. 11. 2017}}</ref> Nakon uklanjanja detektora za metal, Abbas je pozvao Palestince da nastave ustanak. Također, kao vođa Palestinske uprave, 28. jula – na "drugi dan gnjeva" – usmjerio je grupu Tanzim da proširi nasilje na Judeju i Samariju.<ref name="timesofisrael.com">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/mobilizing-militia-abbas-orders-mass-protests-friday-over-temple-mount/|title=Mobilizing militia, Abbas approves mass protests Friday over Temple Mount|website=[[The Times of Israel]]|access-date=12. 11. 2017}}</ref> === Saudijska Arabija === [[Selman bin Abdulaziz es-Saud|Kralj Salman]] je putem [[Bijela kuća|Bijele kuće]] uputio poruku Jerusalemu, pozivajući Izrael da što prije ponovo otvori Brdo hrama za muslimanske vjernike.<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/saudi-king-said-to-personally-intervene-in-reopening-temple-mount/|title=Saudi king said to intervene in reopening of Temple Mount|website=[[The Times of Israel]]|access-date=12. 11. 2017}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2017. u Palestini]] [[Kategorija:2017. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Historija Sirije]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] grxtq4shd9wg1h7kh2fn8m22ezsnb6c Tropoizomeraza 0 539245 3939411 3939075 2026-11-06T20:59:32Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939411 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = [[ATP]]-neovisna [[DNK]]-topoisonezameraza (tip I) | EC_number = 5.6.2.1 | CAS_number = 80449-01-0 | GO_code = | image =Protein_TOP1_PDB_1a31.png | width = | caption =Topoizomeraza-1 |name=}} {{Infokutija protein | Name = [[ATP]]-ovisna DNK-topoisomeraza (tip II) | EC_number = 5.6.2.2 | CAS_number = | GO_code = | image =2rgr.png | width = | caption =Topoizomeraza-2 }} '''DNK-topoizomeraze''' (ili '''topoizomeraze''') su [[enzim]]i koji kataliziraju promjene u topološkom stanju [[DNK]], pretvarajući opuštene oblike u superzavojite i obrnuto, povezane (katenirane) oblike u nepovezane, te zapetljane oblike DNK u nezapetljane.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = McKie SJ, Neuman KC, Maxwell A | title = DNA topoisomerases: Advances in understanding of cellular roles and multi-protein complexes via structure-function analysis | journal = BioEssays | volume = 43 | issue = 4 | date = april 2021 | pmid = 33480441 | doi = 10.1002/bies.202000286 | s2cid = 231679533 | pmc = 7614492 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sutormin DA, Galivondzhyan AK, Polkhovskiy AV, Kamalyan SO, Severinov KV, Dubiley SA | title = Diversity and Functions of Type II Topoisomerases | journal = Acta Naturae | volume = 13 | issue = 1 | pages = 59–75 | date = 15. 3. 2021 | pmid = 33959387 | pmc = 8084294 | doi = 10.32607/actanaturae.11058 }}</ref> Topološki problemi u DNK nastaju uslijed isprepletene prirode njene strukture dvostruke spirale, što, naprimjer, može dovesti do prekomjernog uvijanja DNK dupleksa tokom [[replikacija DNK|replikacije]] i [[transkripcija (genetika)|transkripcije]] DNK. Ako bi ostala nepromijenjena, ova torzija bi s vremenom onemogućila DNK ili [[RNK-polimeraza]]ma, koje učestvuju u ovim procesima, da nastave kretanje duž DNK spirale. Drugi topološki izazov proizlazi iz povezivanja ili zaplitanja DNK tokom replikacije. Ako se ne razriješe, veze između repliciranih molekula DNK onemogućit će [[ćelijska dioba|diobu ćelije]]. DNK-topoizomeraze sprečavaju i ispravljaju ovakve topološke probleme. One to čine tako što se vežu za DNK i sijeku šećerno-fosfatni lanac jednog (topoizomeraze tipa I) ili oba (topoizomeraze tipa II) lanca DNK. Ovaj privremeni prekid omogućava rasplitanje ili odvijanje DNK, a po završetku ovih procesa, šećerno-fosfatni lanac se ponovo spaja. Budući da se ukupni hemijski sastav i povezanost DNK ne mijenjaju, DNK supstrat i proizvod su hemijski [[izomer]]i koji se razlikuju samo po svojoj topologiji. == Otkriće == Prvu DN-topoizomerazu otkrio je [[James C. Wang]] u bakterijama 1971. godine, a prvobitno je nazvana ω (omega) protein;<ref>{{cite journal | vauthors = Wang JC | title = Interaction between DNA and an Escherichia coli protein omega | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 55 | issue = 3 | pages = 523–533 | date = februar 1971 | pmid = 4927945 | doi = 10.1016/0022-2836(71)90334-2 }}</ref> sada se naziva topoizomeraza I (topo I) bakterije ''[[Escherichia coli]]'' (''E. coli'') i predstavlja primjer enzima iz porodice tipa IA. Kasnije su James Champoux i Renato Dulbecco otkrili sličnu aktivnost u [[eukariot]]skim ćelijama ([[jetra]] pacova);<ref>{{cite journal | vauthors = Champoux JJ, Dulbecco R | title = An activity from mammalian cells that untwists superhelical DNA--a possible swivel for DNA replication (polyoma-ethidium bromide-mouse-embryo cells-dye binding assay) | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 69 | issue = 1 | pages = 143–146 | date = januar 1972 | pmid = 4333036 | doi = 10.1073/pnas.69.1.143 | pmc = 427563 | doi-access = free }}</ref> odgovarajući enzim, eukariotska topo I, ima poseban mehanizam i predstavlja tip IB porodice. Prva otkrivena topoizomeraza tipa II bila je [[DNK-giraza]] iz bakterija, koju su 1976. otkrili Martin Gellert i saradnici,<ref>{{cite journal | vauthors = Gellert M, Mizuuchi K, O'Dea MH, Nash HA | title = DNA gyrase: an enzyme that introduces superhelical turns into DNA | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 73 | issue = 11 | pages = 3872–3876 | date = novembar 1976 | pmid = 186775 | doi = 10.1073/pnas.73.11.3872 | pmc = 431247 | bibcode = 1976PNAS...73.3872G | doi-access = free }}</ref> a također su ga okarakterizirali Nicholas Cozzarelli i saradnici.<ref>{{cite journal | vauthors = Sugino A, Peebles CL, Kreuzer KN, Cozzarelli NR | title = Mechanism of action of nalidixic acid: purification of Escherichia coli nalA gene product and its relationship to DNA gyrase and a novel nicking-closing enzyme | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 74 | issue = 11 | pages = 4767–4771 | date = novembar 1977 | pmid = 200930 | doi = 10.1073/pnas.74.11.4767 | pmc = 432036 | bibcode = 1977PNAS...74.4767S | doi-access = free }}</ref> DNK-giraza katalizuje uvođenje negativnih supernamotaja u DNK i jedini je enzim tipa II koji to čini, dok svi ostali katalizuju relaksaciju DNK. Enzimi tipa II mehanistički se razlikuju od enzima tipa I po tome što zavise od ATP-a i privremeno raskidaju oba lanca DNK, a ne samo jedan. Topoizomeraze tipa II kasnije su otkrivene i kod bakterijskih virusa i kod eukariota.<ref>{{cite journal | vauthors = Baldi MI, Benedetti P, Mattoccia E, Tocchini-Valentini GP | title = In vitro catenation and decatenation of DNA and a novel eucaryotic ATP-dependent topoisomerase | journal = Cell | volume = 20 | issue = 2 | pages = 461–467 | date = juni 1980 | pmid = 6248247 | doi = 10.1016/0092-8674(80)90632-7 | s2cid = 42645648 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Liu CC, Alberts BM | title = T4 DNA topoisomerase: a new ATP-dependent enzyme essential for initiation of T4 bacteriophage DNA replication | journal = Nature | volume = 281 | issue = 5731 | pages = 456–461 | date = oktobar 1979 | pmid = 226889 | doi = 10.1038/281456a0 | bibcode = 1979Natur.281..456L | s2cid = 4343962 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Stetler GL, King GJ, Huang WM | title = T4 DNA-delay proteins, required for specific DNA replication, form a complex that has ATP-dependent DNA topoisomerase activity | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 76 | issue = 8 | pages = 3737–3741 | date = august 1979 | pmid = 226976 | doi = 10.1073/pnas.76.8.3737 | pmc = 383908 | bibcode = 1979PNAS...76.3737S | doi-access = free }}</ref> EC-oznake za topoizomeraze su sljedeće: nezavisne od ATP-a (tip I) – EC 5.6.2.1; zavisne od ATP-a (tip II) – EC 5.6.2.2. Izuzetak među topoizomerazama tipa I je reverzna giraza, koja sadrži helikazni domen (EC 3.6.4.12) i uvodi pozitivno supernamotavanje na način zavisan od ATP-a. Stoga je ona jedina topoizomeraza tipa I klasifikovana pod oznakom [[EC 5.6.2.2]] (Tabela 1). == Topologija DNK == Struktura dvostruke spirale DNK podrazumijeva međusobno isprepletanje dva [[polinukleotid]]na lanca, što potencijalno dovodi do topoloških problema. Topologija DNK odnosi se na ukrštanje dva lanca DNK, koje mijenja uvijenost dvostruke spirale i dovodi do nastanka tercijarnih konformacija DNK, kao što su supernamotaji, čvorovi i katenani.<ref name=":0">{{Cite book | vauthors = Bates AD |title=DNA topology |date=2005 |publisher=Oxford University Press |others=Anthony Maxwell |isbn=978-0-19-154658-7 |edition=2nd |location=Oxford |oclc=64239232}}</ref> Potencijalni topološki problemi povezani s dvostrukom spiralnom strukturom DNK prepoznati su ubrzo nakon što su njenu strukturu 1953. godine prvi put razjasnili [[James Watson]], [[Francis Crick]] i [[Rosalind Franklin]]<ref>{{cite journal | vauthors = Watson JD, Crick FH | title = Genetical implications of the structure of deoxyribonucleic acid | journal = [[Nature]] | volume = 171 | issue = 4361 | pages = 964–967 | date = maj 1953 | pmid = 13063483 | doi = 10.1038/171964b0 | bibcode = 1953Natur.171..964W | s2cid = 4256010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Watson JD, Crick FH | title = Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid | journal = [[Nature]] | volume = 171 | issue = 4356 | pages = 737–738 | date = april 1953 | pmid = 13054692 | doi = 10.1038/171737a0 | bibcode = 1953Natur.171..737W | s2cid = 4253007 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Franklin RE, Gosling RG | title = Evidence for 2-chain helix in crystalline structure of sodium deoxyribonucleate | journal = [[Nature]] | volume = 172 | issue = 4369 | pages = 156–157 | date = juli 1953 | pmid = 13072614 | doi = 10.1038/172156a0 | bibcode = 1953Natur.172..156F | s2cid = 4169572 }}</ref> i dalje razvijeno radom Maxa Delbrücka i Johna Cairnsa.<ref>{{cite journal | vauthors = Cairns J | title = The bacterial chromosome and its manner of replication as seen by autoradiography | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 6 | pages = 208–213 | date = mart 1963 | issue = 3 | pmid = 14017761 | doi = 10.1016/s0022-2836(63)80070-4 | publisher = Elsevier }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Delbrück M | title = On the Replication of Desoxyribonucleic Acid (Dna) | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 40 | issue = 9 | pages = 783–788 | date = septembar 1954 | pmid = 16589559 | doi = 10.1073/pnas.40.9.783 | pmc = 534166 | bibcode = 1954PNAS...40..783D | doi-access = free }}</ref> Zatvorena kružna dvolančana DNK može se opisati pomoću tri parametra: broja povezivanja (Lk), uvijanja (Tw) i savijanja (Wr) (Slika 1). Pri tome, Lk odnosi se na broj puta koliko su dva lanca međusobno povezana, Tw označava broj heliksnih zavoja u DNK, mjerenih u odnosu na heliksnu osu, dok Wr kvantificira uvijanje putanje DNK heliksa u prostoru i često se izjednačava sa pojmom „superuvijanje” (supercoiling). [[File:Overview of DNA topology.tif|thumb|'''Slika 1.''' Pregled topologije DNK. Broj povezivanja (Lk) opisuje koliko puta se dva pojedinačna lanca DNK međusobno ukrštaju unutar zatvorenog kružnog molekula DNK. Opušteni molekuli DNK imaju inherentni broj povezivanja (Lk<sup>0</sup>) koji odgovara uvijanju dva pojedinačna lanca jedan oko drugog u dvostrukom heliksu – otprilike jednom na svakih 10,5 baznih parova (Tw<sup>0</sup> ~ 10,5). Superuvijanje odgovara povećanju ili smanjenju broja povezivanja (∆Lk), što je posljedica ćelijskih procesa kao što su transkripcija i replikacija DNK (Slika 2). Promjene u broju povezivanja kompenziraju se promjenama u uvijanju (torziji) (Tw) i savijanju (Wr), što mijenja strukturu i mehaniku DNK. Formiranje čvorova unutar molekula DNK, kao i veze između molekula DNK (katenani), predstavljaju topološke konformacije DNK višeg reda.|253x253px]] Ova tri parametra povezana su sljedećom relacijom: Lk = Tw + Wr. Riječ je o matematičkom identitetu koji je 1959. godine izveo Călugăreanu<ref>{{Cite journal | vauthors = Călugăreanu G |date=1959 |title=L'intégrale de Gauss et l'analyse des nœuds tridimensionnels |journal=Revue de Mathématiques Pure et Appliquées |volume=4 |pages=5–20}}</ref> i naziva se Călugăreanuova, ili Călugăreanu–White–Fullerova, teorema.<ref>{{cite journal | vauthors = Fuller FB | title = The writhing number of a space curve | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 68 | issue = 4 | pages = 815–819 | date = april 1971 | pmid = 5279522 | doi = 10.1073/pnas.68.4.815 | pmc = 389050 | bibcode = 1971PNAS...68..815B | doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = White JH |date=1969 |title=Self-Linking and the Gauss Integral in Higher Dimensions |journal=American Journal of Mathematics |volume=91 |issue=3 |pages=693–728 |doi=10.2307/2373348 |jstor=2373348 |issn=0002-9327}}</ref> Lk ne može se promijeniti bez raskidanja jednog ili oba lanca heliksa; Tw i Wr su međusobno zamjenjivi i zavise od uslova u rastvoru. Supernamotavanje (engl. ''supercoiling'') je uobičajeni naziv za DNK kod koje je razlika u broju povezivanja (engl. ''linking difference'') različita od nule; precizniji termin je specifična razlika u broju povezivanja (σ = ΔLk/Lk<sup>0</sup>, pri čemu je Lk<sup>0</sup> srednji broj povezivanja opuštenog DNK prstena). Za DNK se kaže da je pozitivno supernamotana ako je njen Lk veći od Lk<sup>0</sup> za opušteno stanje (Lk - Lk<sup>0</sup> = ΔLk, ΔLk > 0); to znači da su Tw i/ili Wr povećani u odnosu na opušteni molekul. Suprotno tome, DNK je negativno supernamotana ako je Lk molekula manji od Lk<sup>0</sup> (ΔLk < 0). Posljedice topoloških poremećaja u DNK najbolje se vide tokom replikacije DNK, kada se lanci dupleksa razdvajaju; ovo razdvajanje dovodi do stvaranja pozitivnih supernamotaja (prekomjerno uvijanje DNK) ispred replikacijske viljuške, te do isprepletanja lanaca kćerki (tzv. prekatenana) iza nje<ref name=":0" /><ref>{{cite journal | vauthors = Postow L, Crisona NJ, Peter BJ, Hardy CD, Cozzarelli NR | title = Topological challenges to DNA replication: conformations at the fork | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 98 | issue = 15 | pages = 8219–8226 | date = juli 2001 | pmid = 11459956 | doi = 10.1073/pnas.111006998 | pmc = 37424 | bibcode = 2001PNAS...98.8219P | doi-access = free }}</ref> (Sl. 2). Ako se pozitivni supernamotaji ne relaksiraju, napredovanje [[replikacija DNK|replikacijske viljuške]] biva otežano, dok nemogućnost razdvajanja lanaca kćeri onemogućava segregaciju [[genom]]a, što je neophodno za diobu ćelije.<ref>{{cite journal | vauthors = Sundin O, Varshavsky A | title = Arrest of segregation leads to accumulation of highly intertwined catenated dimers: dissection of the final stages of SV40 DNA replication | journal = Cell | volume = 25 | issue = 3 | pages = 659–669 | date = septembar 1981 | pmid = 6269752 | doi = 10.1016/0092-8674(81)90173-2 | s2cid = 24408315 }}</ref> Transkripcija [[RNK-polimerazs|RNK-polimerazom]] također generira pozitivno superspiralno namotavanje ispred i negativno superspiralno namotavanje iza transkripcijskog kompleksa (Sl. 2). Ovaj efekat je poznat kao model dvostruko superspiralnog domena, kako su opisali [[Leroy Liu]] i James Wang u 1987.<ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Wang JC | title = Supercoiling of the DNA template during transcription | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 84 | issue = 20 | pages = 7024–7027 | date = oktobar 1987 | pmid = 2823250 | doi = 10.1073/pnas.84.20.7024 | pmc = 299221 | bibcode = 1987PNAS...84.7024L | doi-access = free }}</ref> Ove topološke perturbacije moraju se riješiti da bi [[metabolizam]] DNK mogao teći, omogućavajući ćeliji da efikasno replicira, transkribira i particionira genom kako bi se omogućila ćelijska dioba i vitalnost. Čvorovi u DNK mogu se naći u [[bakteriofag]]ima i kao produkti rekombinacijskih reakcija.<ref name=":0"/> Općenito, čvorovi u DNK su štetni i potrebno ih je ukloniti (pomoću topoizomeraza). DNK katenani se formiraju nakon replikacije kružnih molekula i potrebno ih je razriješiti topoizomerazama ili [[rekombinaza]]ma, kako bi se omogućilo pravilno odvajanje molekula kćeri tokom [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]]. Pored štetnih aspekata topologije DNK koji zahtijevaju razrješenje, postoje i korisni aspekti. Naprimjer, replikacija [[plazmid]]a zahtijeva negativno superspiraliziranje ishodišta, što olakšava lokalno topljenje i izlaže jednolančanu DNK potrebnu za pokretanje replikacije. Slično tome, pokretanje replikacije iz glavnog bakterijskog ishodišta ''oriC'' također zahtijeva negativno superspiraliziranje.<ref>{{cite journal | vauthors = Kraemer JA, Sanderlin AG, Laub MT | title = The Stringent Response Inhibits DNA Replication Initiation in E. coli by Modulating Supercoiling of ''oriC'' | journal = mBio | volume = 10 | issue = 4 | date = juli 2019 | pmid = 31266875 | doi = 10.1128/mbio.01330-19 | doi-access = free| pmc = 6606810 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = von Freiesleben U, Rasmussen KV | title = The level of supercoiling affects the regulation of DNA replication in Escherichia coli | journal = Research in Microbiology | volume = 143 | issue = 7 | pages = 655–663 | date = septembar 1992 | pmid = 1488550 | doi = 10.1016/0923-2508(92)90060-2 | doi-access = free }}</ref> Štaviše, zbijanje genoma bakterije ''[[E. coli]]'' djelimično se postiže negativnim supernamotavanjem. [[File:Topological ramifications of DNA replication and transcription.jpg|thumb|286x286px|'''Slika 2'''. Topološke posljedice metabolizma DNK. i) Tokom replikacije DNK, razdvajanje lanaca dovodi do pozitivnog supernamotavanja ispred proteinske mašinerije koja napreduje, te do formiranja prekatanena iza nje. Prekataneni nastaju kada se novosintetizirani dupleksi omotaju jedni oko drugih; ukoliko se ne uklone prije završetka replikacije, nastaju katenirane (isprepletene) molekule DNK. ii) Tokom transkripcije, razdvajanje lanaca dovodi do pozitivnog supernamotavanja ispred proteinske mašinerije koja napreduje, te do formiranja negativnih supernamotaja iza nje.<ref name=":1" />]] == Tipovi == DNK-topoizomeraze su enzimi koji su evoluirali kako bi rješavali topološke probleme u DNK (Tabela 2).<ref name=":0" /> To čine putem privremenog prekidanja jednog ili oba lanca DNK. Na osnovu toga, topoizomeraze se klasificiraju u dva tipa: tip I, koji katalizira reakcije koje uključuju privremene prekide jednog lanca, i tip II, koji katalizira reakcije koje uključuju privremene prekide oba lanca DNK (Sl. 3; Tabela 2). Unutar ovih klasifikacija postoje i podtipovi. [[File:Catalytic mechanisms of Topoisomerases.png|thumb|285x285px|'''Slika 3.''' Pregled tipova topoizomeraza i njihovih katalitičkih mehanizama. Topoizomeraze se kategoriziraju na osnovu toga da li kataliziraju prekide jednog (tip I) ili oba lanca (tip II) DNK. Topoizomeraze tipa I dalje se dijele na tipove IA, IB i IC. Tip IA formira privremenu kovalentnu vezu s 5ʹ-fosfatnom grupom DNK i djeluje putem mehanizma prolaska lanca. Tipovi IB i IC formiraju privremenu kovalentnu vezu s 3ʹ-fosfatnom grupom DNK i djeluju putem mehanizma kontrolirane rotacije. Topoizomeraze tipa II dalje se dijele na tipove IIA i IIB. Obje vrste formiraju privremenu kovalentnu vezu s 5ʹ-fosfatnom grupom DNK na oba lanca dupleksa i djeluju putem mehanizma prolaska lanca.]] === Tip I === Ovi enzimi kataliziraju promjene u topologiji DNK putem privremenih prekida jednog lanca DNK. Reakcije se mogu odvijati na supstratima koji su jednolančana ili dvolančana DNK, a mogu se odvijati putem mehanizma „rotacije” ili „prolaska lanca” (Sl. 3). Raspon reakcija uključuje: relaksaciju supernamotane DNK, razdvajanje isprepletenih jednolančanih prstenova i dekatenaciju (razdvajanje povezanih prstenova), pod uslovom da barem jedan od partnera sadrži jednolančani region. U slučaju enzima iz domene arheja, tzv. reverzne giraze, moguće je i pozitivno supernamotavanje DNK.<ref name=":2">{{cite journal | vauthors = Kikuchi A, Asai K | title = Reverse gyrase--a topoisomerase which introduces positive superhelical turns into DNA | journal = [[Nature]] | volume = 309 | issue = 5970 | pages = 677–681 | date = 1984 | pmid = 6328327 | doi = 10.1038/309677a0 | bibcode = 1984Natur.309..677K | s2cid = 4242694 }}</ref> ==== Tip IA ==== Enzimi tipa IA su monomerični i vezuju se za jednolančane segmente DNK. Oni stvaraju prolazni prekid u jednom lancu DNK, formiranjem tirozil-fosfatne veze između ostatka [[tirozin]]a u [[enzim]]u i 5'-fosfatne grupe u DNK. Segment DNK unutar kojeg nastaje prekid naziva se „kapija” ili G-segment, a njegovo cijepanje omogućava prolazak drugog segmenta DNK – „transportnog” ili T-segmenta – kroz taj prekid, u procesu poznatom kao „prolazak lanca” (engl. ''strand-passage'').<ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Liu CC, Alberts BM | title = Type II DNA topoisomerases: enzymes that can unknot a topologically knotted DNA molecule via a reversible double-strand break | journal = Cell | volume = 19 | issue = 3 | pages = 697–707 | date = mart 1980 | pmid = 6244895 | doi = 10.1016/s0092-8674(80)80046-8 | s2cid = 8921868 }}</ref> Nakon toga slijedi ligacija G-segmenta. Da bi došlo do prolaska lanca, topo IA mora pretrpjeti [[konformacijska promjena|konformacijsku promjenu]], kako bi otvorila DNK-vrata i omogućila prijenos T-segmenta. Tokom reakcije relaksacije DNK, ovaj proces mijenja broj povezivanja DNK za ±1 (slika 4). Primjeri topoizomeraza tipa IA uključuju prokariotske topo I i III, eukariotske topo IIIα i IIIβ, te arhejski enzim reverznu girazu. Reverzna giraza, koja se nalazi kod [[termofil]]nih arheja, sastoji se od topoizomeraze tipa IA povezane s helikazom i jedini je poznati enzim koji može uvesti pozitivne supernamotaje u DNK.<ref name=":2"/> Gen koji [[kodon|kodira]] reverznu girazu također se nalazi u nekim grupama termofilnih bakterija, u koje je vjerovatno dospio putem horizontalnog prijenosa gena iz [[Archaea]].<ref>{{cite journal | vauthors = Brochier-Armanet C, Forterre P | title = Widespread distribution of archaeal reverse gyrase in thermophilic bacteria suggests a complex history of vertical inheritance and lateral gene transfers | journal = Archaea | volume = 2 | issue = 2 | pages = 83–93 | date = maj 2007 | pmid = 17350929 | doi = 10.1155/2006/582916 | pmc = 2686386 | doi-access = free }}</ref> [[File:Topo IA catalytic cycle Illustration.png|left|thumb|'''Slika 4'''. Mehanizam prolaska lanca kod topoizomeraza tipa IA. <br> (1) Topoizomeraza se vezuje za G-segment DNK, <br> (2) G-segment se cijepa. <br> (3) DNK-vrata topoizomeraze se otvaraju, <br> (4) što omogućava prolazak T-segmenta kroz iscijepani G-lanac. <br> (5) DNK-vrata se zatvaraju, <br> (6) a G-lanac se ponovo spaja (ligira), pri čemu se broj povezivanja (linking number) mijenja za 1. <br> (7) Topoizomeraza zatim može proći kroz još jedan ciklus relaksacije ili se odvojiti od DNK. Topoizomeraza tipa IA (domeni 1–4) prikazana je ružičastom bojom, tirozin na aktivnom mjestu žutom, a DNK sivom bojom.|236x236px]] ==== Tip IB ==== Topoizomeraze tipa IB kataliziraju reakcije koje uključuju prolazne jednolančane prekide u DNK, putem formiranja tirozil-fosfatne veze između [[tirozin]]a u enzimu i 3'-fosfata u DNK. Umjesto korištenja mehanizma prolaska lanca, ovi enzimi djeluju putem „zakretanja” ili „kontrolirane rotacije” presječenog lanca oko intaktnog (neoštećenog) lanca.<ref name=":3">{{cite journal | vauthors = Stewart L, Redinbo MR, Qiu X, Hol WG, Champoux JJ | title = A model for the mechanism of human topoisomerase I | journal = Science | volume = 279 | issue = 5356 | pages = 1534–1541 | date = mart 1998 | pmid = 9488652 | doi = 10.1126/science.279.5356.1534 | bibcode = 1998Sci...279.1534S }}</ref> Ovaj mehanizam kontrolirane rotacije prvi put je opisan za Vaccinia topo I <ref name=":3" /><ref>{{cite journal | vauthors = Stivers JT, Harris TK, Mildvan AS | title = Vaccinia DNA topoisomerase I: evidence supporting a free rotation mechanism for DNA supercoil relaxation | journal = Biochemistry | volume = 36 | issue = 17 | pages = 5212–5222 | date = april 1997 | pmid = 9136883 | doi = 10.1021/bi962880t }}</ref> i omogućava rotaciju slobodnog kraja DNK oko neoštećenog lanca, pri čemu se brzina kontroliše „trenjem” unutar šupljine enzima, prije nego što se prekid ponovo spoji (slika 3). To rezultira promjenljivom izmjenom broja povezivanja (''linking number'') pri svakom događaju cijepanja i ponovnog spajanja. Ovaj mehanizam se razlikuje od mehanizma enzima tipa IA, a ove dvije grupe enzima su strukturno i evolucijski nepovezane. Primjeri topoizomeraza tipa IB uključuju eukariotske nuklearne i mitohondrijske topoizomeraze I, kao i virusne topoizomeraze I, mada su one identifikovane u sva tri domena života. ==== Tip IC ==== Topoizomeraze tipa IC imaju mehanizam sličan onom kod enzima tipa IB, ali se od njih strukturno razlikuju. Jedini predstavnik je topoizomeraza V, pronađena kod hipertermofila ''Methanopyrus kandleri''.<ref>{{cite journal | vauthors = Baker NM, Rajan R, Mondragón A | title = Structural studies of type I topoisomerases | journal = Nucleic Acids Research | volume = 37 | issue = 3 | pages = 693–701 | date = februar 2009 | pmid = 19106140 | doi = 10.1093/nar/gkn1009 | pmc = 2647283 }}</ref> === Tip II === Topoizomeraze tipa II kataliziraju promjene u topologiji DNK putem privremenih dvolančanih prekida u DNK. Reakcije se odvijaju na dvolančanim DNK supstratima i teku mehanizmom prolaska jednog lanca (ili segmenta) kroz drugi (slika 5). Ove reakcije uključuju relaksaciju DNK, supernamotavanje DNK, razmrsivanje čvorova i razdvajanje isprepletenih molekula (dekatenaciju). Iako sve topoizomeraze tipa II mogu katalizirati relaksaciju DNK, giraza – arhetipska bakterijska topoizomeraza – također može uvoditi negativne supernamotaje. Za razliku od topoizomeraza tipa I, koje su uglavnom monomerne, topoizomeraze tipa II su homodimeri ili heterotetrameri. Na osnovu evolucijskih, strukturnih i mehanističkih kriterija, dijele se na dva podtipa. Opći mehanizam prolaska segmenta kod topoizomeraza tipa II započinje vezivanjem jednog DNK dupleksa, zvanog "segment-kapija" (G-segment), na tzv. DNK-kapiju. Drugi dupleks, nazvan "transportni segment" (T-segment), biva uhvaćen pomoću stezaljke (klampa) koja funkcionira uz pomoć [[ATP]]-a, te se provlači kroz privremeni prekid u G-segmentu – pri čemu nastaju 5'-fosfotirozinske veze u oba lanca – nakon čega izlazi kroz tzv. C-kapiju, a G-segment se ponovo spaja (ligira) (slika 5). Za ciklus djelovanja enzima neophodni su vezivanje i hidroliza ATP-a. [[File:Type II topoisomerase catalytic cycle.png|thumb|325x325px|'''Slika 5'''. Mehanizam prolaska segmenta kod topoizomeraza tipa II. (1) G-segment se vezuje na DNK-kapiju, a T-segment biva uhvaćen. (2) Vezivanje ATP-a potiče dimerizaciju N-kapije, G-segment se cijepa, a T-segment prolazi kroz nastali prekid. (3) G-segment se ponovo spaja (ligira), a T-segment izlazi kroz C-kapiju. Kod topoizomeraza tipa IIB ne postoji C-kapija, pa se T-segment, nakon prolaska kroz G-segment, jednostavno oslobađa iz enzima. (4) Disocijacija ADP-a i P<sub>i</sub> omogućava otvaranje N-vrata; u tom slučaju enzim ili ostaje vezan za G-segment, spreman da prihvati sljedeći T-segment, ili (5) se odvaja od G-segmenta.]] ==== Tip IIA ==== Topoizomeraze tipa IIA kataliziraju privremene prekide oba lanca DNK putem formiranja tirozil-fosfatnih veza između tirozinskih ostataka u enzimu (po jedan na svakoj podjedinici) i 5′-fosfatnih grupa, koje su na suprotnim lancima DNK pomaknute za četiri baze. Reakcija prolaska jednog lanca kroz drugi može biti unutarmolekulska ili međumolekulska (slika 5), ​​čime se omogućavaju promjene u superuvijenosti (supercoiling) i formiranje čvorova, odnosno razdvajanje isprepletenih lanaca. Ovaj proces mijenja broj povezivanja DNK za ±2. Primjeri topoizomeraza tipa IIA uključuju eukariotske [[topoizomerazs IIα|topo IIα]] i [[topoizomeraza IIβ|topo IIβ]], kao i bakterijsku girazu i topo IV. DNK giraza slijedi isti mehanizam prolaska dvostrukog lanca kao i drugi enzimi tipa II, ali posjeduje jedinstvene karakteristike povezane sa svojom sposobnošću uvođenja negativnih superuvijanja u DNK. G-segment je dio znatno dužeg odsječka DNK (>100 bp) koji je omotan oko enzima, pri čemu jedan njegov krak formira T-segment koji prolazi kroz prekid u oba lanca (slika 5). U slučaju giraze, značajan dio slobodne energije dobijene hidrolizom ATP-a pretvara se u torzijski napon unutar DNK; drugim riječima, superuvijanje je proces koji zahtijeva utrošak [[energija|energije]].<ref>{{cite journal | vauthors = Bates AD, Berger JM, Maxwell A | title = The ancestral role of ATP hydrolysis in type II topoisomerases: prevention of DNA double-strand breaks | journal = Nucleic Acids Research | volume = 39 | issue = 15 | pages = 6327–6339 | date = august 2011 | pmid = 21525132 | doi = 10.1093/nar/gkr258 | pmc = 3159449 }}</ref> Nadalje, u odsustvu ATP-a, giraza je sposobna ukloniti negativne supernamotaje putem sporije reakcije relaksacije DNK. ==== Tip IIB ==== Enzimi tipa IIB također kataliziraju privremene dvolančane prekide formiranjem tirozil-[[fosfat]]nih veza između tirozinskih ostataka u enzimu i 5'-[[fosfatnih grupa]] na suprotnim lancima DNK; međutim, kod enzima tipa IIB, dvolančani prekidi su pomaknuti za dvije baze. Iako pokazuju značajne strukturne razlike, enzimi tipa IIB evolucijski su srodni enzimima tipa IIA. Te razlike uključuju odsustvo jedne od proteinskih „kapija” (tzv. C-kapija) (slika 5). Prvobitno otkriveni kod arheja, ovi enzimi su pronađeni i kod eukariota, posebno kod biljaka; primjeri uključuju topo VI i topo VIII. Topo VI je najbolje proučeni enzim ovog podtipa i smatra se da prvenstveno djeluje kao dekatenaza.<ref>{{cite journal | vauthors = McKie SJ, Desai PR, Seol Y, Allen AM, Maxwell A, Neuman KC | title = Topoisomerase VI is a chirally-selective, preferential DNA decatenase | journal = eLife | volume = 11 | date = januar 2022 | pmid = 35076393 | doi = 10.7554/eLife.67021 | pmc = 8837201 | doi-access = free }}</ref> == Kao mete za djelovanje lijekova == Za osobe koje nisu stručnjaci u ovoj oblasti, možda najvažniji aspekt topoizomeraza jeste njihova uloga kao meta za djelovanje lijekova, kako u antibakterijskoj, tako i u antikancerogenoj [[hemoterapija|hemoterapiji]]; nekoliko antibakterijskih i antikancerogenih lijekova koji ciljaju topoizomeraze nalazi se na [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02 Model listi esencijalnih lijekova] [[SZO|Svjetske zdravstvene organizacije]] iz 2019. godine. Razlog za ovakav značaj leži u činjenici da se reakcije koje one kataliziraju odvijaju putem privremenih prekida u DNK. Ako se ti prekidi stabiliziraju vezivanjem lijeka, može doći do smrti ćelije uslijed nastanka toksičnih prekida jednog ili oba lanca genomske DNK. Većina lijekova koji ciljaju topoizomeraze djeluje upravo na ovaj način – stabiliziranjem kovalentnog intermedijera koji nastaje tokom cijepanja DNK od strane enzima.<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Pommier Y | title = Drugging topoisomerases: lessons and challenges | journal = ACS Chemical Biology | volume = 8 | issue = 1 | pages = 82–95 | date = januar 2013 | pmid = 23259582 | doi = 10.1021/cb300648v | pmc = 3549721 }}</ref><ref name=":5">{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Leo E, Zhang H, Marchand C | title = DNA topoisomerases and their poisoning by anticancer and antibacterial drugs | journal = Chemistry & Biology | volume = 17 | issue = 5 | pages = 421–433 | date = maj 2010 | pmid = 20534341 | doi = 10.1016/j.chembiol.2010.04.012 | pmc = 7316379 }}</ref><ref name=":6">{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Marchand C | title = Interfacial inhibitors: targeting macromolecular complexes | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 11 | issue = 1 | pages = 25–36 | date = decembar 2011 | pmid = 22173432 | doi = 10.1038/nrd3404 | pmc = 7380715 }}</ref> === Antibakterijski spojevi=== Iako su toposi tipa I, kao što je bakterijski topos I, održive mete [[antibiotik]]a,<ref>{{cite journal | vauthors = Tse-Dinh YC | title = Targeting bacterial topoisomerase I to meet the challenge of finding new antibiotics | journal = Future Medicinal Chemistry | volume = 7 | issue = 4 | pages = 459–471 | date = 2015 | pmid = 25875873 | doi = 10.4155/fmc.14.157 | pmc = 4415981 }}</ref> još ne postoje spojevi u kliničkoj upotrebi koji djeluju na ove enzime. Međutim, enzimi tipa II – [[DNK-giraza]] i DNK-topoizomeraza IV – pokazali su se izuzetno uspješnim kao mete za široko korištene fluorohinolonske antibiotike (slika 6). ==== Fluorohinoloni (FQ) ==== Antibakterijski spojevi iz grupe hinolona prvi put su razvijeni 1960-ih godina, a u kliničkoj upotrebi nalaze se još od 1980-ih.<ref name=":7">{{cite journal | vauthors = Bush NG, Diez-Santos I, Abbott LR, Maxwell A | title = Quinolones: Mechanism, Lethality and Their Contributions to Antibiotic Resistance | journal = Molecules | volume = 25 | issue = 23 | page = 5662 | date = decembar 2020 | pmid = 33271787 | doi = 10.3390/molecules25235662 | pmc = 7730664 | doi-access = free }}</ref> Derivati ​​FQ-a, kao što su ciprofloksacin, levofloksacin i moksifloksacin (slika 6), pokazali su se izuzetno uspješnim. Ovi spojevi djeluju tako što stupaju u interakciju sa svojom ciljnom strukturom (girazom ili topo IV) i DNK na mjestu cijepanja, čime stabiliziraju kovalentni međuprodukt cijepanja koji se sastoji od DNK i proteina. Preciznije, oni se interkaliraju u DNK i onemogućavaju fazu ponovnog spajanja (religacije) DNK u reakciji koju kataliziraju topoizomeraze (slika 5). Riječ je o veoma efikasnom mehanizmu inhibicije, koji koriste i brojni lijekovi protiv raka čija su meta upravo topoizomeraze. Uprkos njihovom izvanrednom uspjehu, rezistencija na FQ-ove predstavlja ozbiljan problem.<ref name=":7"/> Niz drugih spojeva, poput kinazolindiona i imidazolpirazinona,<ref name=":8">{{Cite book | vauthors = Maxwell A, Bush NG, Germe T, McKie SJ | chapter = Non-quinolone topoisomerase inhibitors | pages = 593–618 |title=Antimicrobial resistance and implications for the twenty-first century |date=2018 |publisher=Springer | veditors = Fong IW, Drlica K |isbn=978-0-387-72417-1 |location=New York |oclc=227210110}}</ref> djeluju na sličan način, a očekuje se da bi neki od njih u budućnosti mogli zamijeniti fluorokinolone (FQ). ==== Aminokumarini ==== Aminokumarini (sl. 6), kao što su novobiocin, hlorobiocin i kumeramicin A<sub>1</sub>, prirodni su spojevi koje proizvode bakterije iz roda ''Streptomyces'', a koji inhibiraju ATPaznu reakciju giraze i topoizomeraze IV.<ref name=":8" /> Iako mogu biti veoma djelotvorni protiv svojih ciljnih meta, njihovu primjenu ograničavaju problemi s propusnošću i toksičnošću, zbog čega nisu postigli onaj nivo kliničkog uspjeha kao fluorokinoloni. ==== Proteinski inhibitori ==== Postoji niz proteinskih inhibitora giraze, uključujući bakterijske [[toksin]]e CcdB, MccB17 i ParE,<ref>{{cite journal | vauthors = Collin F, Maxwell A | title = The Microbial Toxin Microcin B17: Prospects for the Development of New Antibacterial Agents | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 431 | issue = 18 | pages = 3400–3426 | date = august 2019 | pmid = 31181289 | doi = 10.1016/j.jmb.2019.05.050 | pmc = 6722960 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Jiang Y, Pogliano J, Helinski DR, Konieczny I | title = ParE toxin encoded by the broad-host-range plasmid RK2 is an inhibitor of Escherichia coli gyrase | journal = Molecular Microbiology | volume = 44 | issue = 4 | pages = 971–979 | date = maj 2002 | pmid = 12010492 | doi = 10.1046/j.1365-2958.2002.02921.x | s2cid = 40019620 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith AB, Maxwell A | title = A strand-passage conformation of DNA gyrase is required to allow the bacterial toxin, CcdB, to access its binding site | journal = Nucleic Acids Research | volume = 34 | issue = 17 | pages = 4667–4676 | date = 2006 | pmid = 16963775 | doi = 10.1093/nar/gkl636 | pmc = 1635281 }}</ref> koji stabiliziraju kompleks cijepanja, na način sličan onome kod fluorokinolona (FQ). Iako ovi proteini nisu pogodni za upotrebu kao antibakterijska sredstva, njihov mehanizam djelovanja mogao bi poslužiti kao inspiracija za razvoj novih antibakterijskih spojeva. Drugi proteinski inhibitori giraze sprječavaju vezivanje DNK za topoizomerazu, umjesto da stabiliziraju komplekse cijepanja. Među njima je i YacG<ref>{{cite journal | vauthors = Vos SM, Lyubimov AY, Hershey DM, Schoeffler AJ, Sengupta S, Nagaraja V, Berger JM | title = Direct control of type IIA topoisomerase activity by a chromosomally encoded regulatory protein | journal = Genes & Development | volume = 28 | issue = 13 | pages = 1485–1497 | date = juli 2014 | pmid = 24990966 | doi = 10.1101/gad.241984.114 | pmc = 4083091 }}</ref> i proteine ​​s ponavljajućim pentapeptidima, kao što su QnrB1 i MfpA;<ref>{{cite journal | vauthors = Feng L, Mundy JE, Stevenson CE, Mitchenall LA, Lawson DM, Mi K, Maxwell A | title = The pentapeptide-repeat protein, MfpA, interacts with mycobacterial DNA gyrase as a DNA T-segment mimic | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 118 | issue = 11 | date = mart 2021 | pmid = 33836580 | doi = 10.1073/pnas.2016705118 | pmc = 7980463 | bibcode = 2021PNAS..11816705F | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Mazurek Ł, Ghilarov D, Michalczyk E, Pakosz Z, Metelev M, Czyszczoń W, Wawro K, Behroz I, Dubiley S, Süssmuth RD, Heddle JG | display-authors = 6 | title = Pentapeptide repeat protein QnrB1 requires ATP hydrolysis to rejuvenate poisoned gyrase complexes | journal = Nucleic Acids Research | volume = 49 | issue = 3 | pages = 1581–1596 | date = februar 2021 | pmid = 33434265 | doi = 10.1093/nar/gkaa1266 | pmc = 7897471 }}</ref> ovi proteinski inhibitori također uzrokuju rezistenciju na fluorokinolone. [[File:Bacterial topoisomerase poisons.png|thumb|'''Slika 6'''. Strukture antibiotskih spojeva koji djeluju na bakterijsku DNK-girazu i topoizomerazu IV.]] === Antikancerogeni spojevi === I ljudska topo I i topo II (obje izoforme, α i β) mogu biti mete u antikancerogenoj hemoterapiji (Sl. 7).<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref>{{cite journal | vauthors = Nelson EM, Tewey KM, Liu LF | title = Mechanism of antitumor drug action: poisoning of mammalian DNA topoisomerase II on DNA by 4'-(9-acridinylamino)-methanesulfon-m-anisidide | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 81 | issue = 5 | pages = 1361–1365 | date = mart 1984 | pmid = 6324188 | doi = 10.1073/pnas.81.5.1361 | pmc = 344833 | bibcode = 1984PNAS...81.1361N | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Pommier Y, Tanizawa A, Kohn KW | title = DNA Topoisomerases: Topoisomerase-Targeting Drugs | chapter = Mechanisms of topoisomerase I inhibition by anticancer drugs | series = Advances in Pharmacology | volume = 29B | pages = 73–92 | date = 1994 | pmid = 8996602 | doi = 10.1016/s1054-3589(08)61132-1 | publisher = Elsevier | isbn = 978-0-12-032930-4 }}</ref><ref name=":9">{{cite journal |author3-link=Neil Osheroff | vauthors = Vann KR, Oviatt AA, Osheroff N | title = Topoisomerase II Poisons: Converting Essential Enzymes into Molecular Scissors | journal = Biochemistry | volume = 60 | issue = 21 | pages = 1630–1641 | date = juni 2021 | pmid = 34008964 | doi = 10.1021/acs.biochem.1c00240 | pmc = 8209676 }}</ref><ref name=":10">{{cite book | vauthors = Murphy MB, Mercer SL, Deweese JE | chapter = Inhibitors and Poisons of Mammalian Type II Topoisomerases | title = Advances in Molecular Toxicology | date = januar 2017 | volume = 11 | pages = 203–240 |doi = 10.1016/b978-0-12-812522-9.00005-1 |publisher=Elsevier | isbn = 978-0-12-812522-9 }}</ref> Većina ovih spojeva djeluje na način sličan fluorokinolonima (FQ), tj. stabilizacijom kovalentnog kompleksa DNK-protein koji nastaje tokom cijepanja; zbog toga su postali poznati kao „otrovi za topoizomeraze”, za razliku od katalitičkih inhibitora.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":11">{{cite journal | vauthors = Hande KR | title = Clinical applications of anticancer drugs targeted to topoisomerase II | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Gene Structure and Expression | volume = 1400 | issue = 1–3 | pages = 173–184 | date = oktobar 1998 | pmid = 9748560 | doi = 10.1016/s0167-4781(98)00134-1 }}</ref> Nekoliko inhibitora ljudske topoizomeraze uključeno je na [[SZO Modelni spisak esencijalnih lijekova|Spisak esencijalnih lijekova Svjetske zdravstvene organizacije]]. ==== Kamptotecin (CPT) ==== Kamptotecin (Sl. 7), prvobitno izveden iz drveta ''[[Camptotheca acuminata]]'', cilja ljudski topo I, a derivati poput topotekana i irinotekana se široko koriste u [[hemoterapija|hemoterapiji]] raka.<ref name=":5" /> Kamptotecin i njegovi derivati djeluju stabilizirajući kompleks cijepanja topo I, sprječavajući ponovno spajanje proteinom posredovanog prekida u DNK. Ovi inhibitori međupovršine se stabiliziraju interakcijama slaganja s prekidom DNK i [[vodikova veza|vodikovim vezama]] s enzimom. Iako CPT derivati stabiliziraju kompleks cijepanja jednostrukog lanca, smatra se da naknadni sudari s replikacijskim ili transkripcijskim mehanizmima generiraju toksične dvolančane prekide DNK. Ovi spojevi se koriste kao terapija prve ili druge linije za liječenje raka, uključujući [[rak debelog crijeva]], [[rak jajnika|jajnika]], [[rak pluća]], [[rak dojke]] i [[rak grlića maternice]]. Međutim, CPT derivati pate od ograničenja povezanih s toksičnošću i ograničenim terapijskim poluživotom zbog kemijske nestabilnosti. Novi topo I inhibitori, indenoizohinolini i fluoroindenoizohinolini, prevladavaju ograničenja CPT derivata i još su u kliničkim ispitivanjima.<ref>{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Cushman M | title = The indenoisoquinoline noncamptothecin topoisomerase I inhibitors: update and perspectives | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 8 | issue = 5 | pages = 1008–1014 | date = maj 2009 | pmid = 19383846 | doi = 10.1158/1535-7163.mct-08-0706 | pmc = 2888777 }}</ref> ==== Etopozid (VP-16) ==== Etopozid (Sl. 7) i njegov bliski srodnik tenipozid (VM-26) su derivati ​​epipodofilotoksina, dobijeni iz rizoma divlje mandragore. Oni djeluju na topo II tako što stabiliziraju kovalentni kompleks cijepanja i sprječavaju ponovno spajanje (religaciju) iscijepane DNK.<ref name=":9" /> Obično se koriste u kombinaciji s drugim hemoterapijskim lijekovima za liječenje karcinoma, uključujući tumore testisa, karcinom pluća malih ćelija i leukemiju. Liječenje etopozidom može dovesti do pojave sekundarnih leukemija, koje nastaju uslijed specifičnih genomskih translokacija, pri čemu je uglavnom uključen topo IIβ.<ref name=":9" /> ==== Doksorubicin ==== [[File:Eukaryotic topoisomerase poisons and inhibitors.png|thumb|'''Slika 7.''' Strukture antitumorskih spojeva koji djeluju na humane topoizomeraze.]] Doksorubicin (Sl. 7) i srodni derivati ​​– daunorubicin, epirubicin i idarubicin – pripadaju grupi antraciklina. Dobijaju se iz bakterije roda ''Streptomyces''<ref name=":11" /> i djeluju na humanu topo II, stabilizirajući kompleks cijepanja na način sličan drugim otrovima topoizomeraza. Mitoksantron je sintetski antracenedion koji je hemijski i funkcionalno sličan antraciklinima.<ref name=":10" /> Antraciklini su bili prvi inhibitori topoizomeraza korišteni u liječenju raka i ostaju jedni od najčešće primjenjivanih i najefikasnijih oblika terapije za širok spektar malignih oboljenja, uključujući [[karcinom dojke]], [[limfom]]e, [[leukemija|leukemije]], [[karcinom]]e, [[sarkom]]e i druge tumore.<ref name=":10" /> Ovi spojevi djeluju kao agensi za interkalaciju u DNK, te stoga, pored specifičnog djelovanja na topo II, mogu utjecati na brojne ćelijske procese koji uključuju DNK.<ref name=":5" /> Dodatna [[citotoksičnost]] proizlazi iz [[redoks]] reakcija u kojima učestvuju antraciklini, pri čemu nastaju reaktivne vrste kisika. Stvaranje reaktivnih oblika kisika, uz inhibiciju (blokiranje) enzima topo IIβ, dovodi do kardiotoksičnosti antraciklina koja ograničava doziranje.<ref name=":5" /> ==== Merbaron ==== Merbaron, derivat tiobarbiturne kiseline, te deksrazoksan (ICRF-187) – jedan od nekoliko srodnih derivata bisdioksopiperazina (slika 7) – primjeri su katalitskih inhibitora enzima topo II. To znači da oni onemogućavaju završetak katalitičkog ciklusa topo II, ali ne stabiliziraju kompleks nastao cijepanjem DNK. Iako ovi katalitski inhibitori pokazuju citotoksičnost i bili su predmet kliničkih ispitivanja, još se ne koriste u kliničkoj praksi za liječenje raka.<ref name=":10" /> Međutim, deksrazoksan, koji blokira hidrolizu [[ATP]]-a posredovanu enzimom topo II, koristi se za sprječavanje kardiotoksičnosti povezane s primjenom antraciklina.<ref>{{cite journal | vauthors = Speyer JL, Green MD, Kramer E, Rey M, Sanger J, Ward C, Dubin N, Ferrans V, Stecy P, Zeleniuch-Jacquotte A | display-authors = 6 | title = Protective effect of the bispiperazinedione ICRF-187 against doxorubicin-induced cardiac toxicity in women with advanced breast cancer | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 319 | issue = 12 | pages = 745–752 | date = septembar 1988 | pmid = 3137469 | doi = 10.1056/nejm198809223191203 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Cvetković RS, Scott LJ | title = Dexrazoxane: a review of its use for cardioprotection during anthracycline chemotherapy | journal = Drugs | volume = 65 | issue = 7 | pages = 1005–1024 | date = 2005 | pmid = 15892593 | doi = 10.2165/00003495-200565070-00008 }}</ref> {| class="wikitable" !Topoizomeraza !Tip podporodice !Funkcija !Multimernost !Zavisnost od metala !ATP zavisnost !Jednolančani ili dvolančani dekolte? !Polarnoat cijepanja !Promjena broja veze (L) |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza I (''[[E. coli]]'') | rowspan="5" |''''Tip IA'' |Uklanja (-), ali ne i (+) superzavojnice. Sprečava prekomerno namotavanje genoma i podržava transkripciju | rowspan="4" |Monomer | rowspan="5" |Da (Mg<sup>2+</sup>) | rowspan="4" |Ne | colspan="3" rowspan="5" |SS |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza III (''E. coli'') |Uklanja (-), ali ne i (+) supercoil; funkcija preklapanja sa topoizomerazom IV |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP3A|Topoizomeraza IIIα]] (''H. sapiens'') |Uklanja (-), ali ne i (+) supercoil; pomaže u odvajanju prekatenana u ćelijskoj replikaciji DNK; može katalizirati čvorove, odvezivanje i međusobno povezivanje jednolančanih krugova, kao i uvezivanje, raspetljavanje, katenaciju i dekatenaciju dupleksnih krugova DNK sa prazninama ili urezima |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP3B|Topoizomeraza IIIβ]] (''H. sapiens'') |Pokazano je da je navodna [[RNK]]-topoizomeraza. Uključena u [[prerda RNK|preradu RNK]] |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Reverzna giraza (arheja) |Uklanja (-), ali ne i (+) superzavojnice, uvodi pozitivne superzavojnice |Monomer i Heterodimer |Da |- ! style="background: #dedefa;" |[[TOP1|Topoizomeraza I]] (''[[H. sapiens]]'') |''''Tip IB'' | rowspan="2" |Uklanja (+) i (-) superzavojnice; podržava kretanje viljuške tokom replikacije i transkripcije | rowspan="2" |Monomer | rowspan="2" |Ne | rowspan="2" |Ne | rowspan="2" |SS | rowspan="2" |3' | rowspan="2" |±n |- ! style="background: #dedefa;" |Topoizomeraza I '''(Vaccinia virus)'' | |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Topoizomeraza V ([[Archea]]) |''''Tip IC'' |Opušta (+) i (-) supercoil. Uključen u popravku DNK. |Monomer |Ne |Ne |SS |3' |±n |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza II ([[DNK giraza]]) (''E. coli'') | rowspan="4" |''''Tip IIA'' |Generira (-) superzavojnice (jedina topoizomeraza za koju se zna da to radi) |Heterotetramer | rowspan="4" |Da (Mg<sup>2+</sup>) | rowspan="4" |Da | rowspan="4" |DS | rowspan="4" |5' | rowspan="4" |±2 |- !style="background: #ffdead;" |[[Topoizomeraza IV]] (''E. coli'') |Dekatenira repliciranu DNK; opušta (+) superzavojnice brže od (-) |Heterotetramer |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP2A|Topoizomeraza IIα]] (''H. sapiens'') |Esencijalna; razdvaja isprepletene duplekse kćeri u replikaciji; doprinosi opuštanju DNK tokom transkripcije |Homodimer |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP2B|Topoizomeraza IIβ]] (''[[H. sapiens]]'') |Uloga u suzbijanju rekombinacije ili podržavanju transkripcije u neuronima |Homodimer |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Topoizomeraza VI ([[Archea]]) |''''Tip IIB'' |Opušta (+) i (-) supercoil; odgovoran za dekatenaciju replikacionih intermedijara |Heterotetramer |Da (Mg<sup>2+</sup>) |Da |DS |5' |±2 |} ==Uloga topoizomeraze u regulaciji transkripcije== Najmanje jedna topoizomeraza, DNK-topoizomeraza II beta (topo IIβ), ima regulatornu ulogu u transkripciji gena. Dvolančani prekidi DNK koji zavise od topo IIβ, kao i komponente mehanizma za popravku oštećenja DNK, važni su za brzu ekspresiju neposrednih ranih gena, kao i za regulaciju gena kao odgovor na signale.<ref name=Madabhushi>{{cite journal |vauthors=Madabhushi R, Kim TK |title=Emerging themes in neuronal activity-dependent gene expression |journal=Mol Cell Neurosci |volume=87 |issue= |pages=27–34 |date=mart 2018 |pmid=29254824 |pmc=5894330 |doi=10.1016/j.mcn.2017.11.009 |url=}}</ref><ref name="pmid34610268">{{cite journal |vauthors=Bunch H, Jeong J, Kang K, Jo DS, Cong AT, Kim D, Kim D, Cho DH, Lee YM, Chen BP, Schellenberg MJ, Calderwood SK |title=BRCA1-BARD1 regulates transcription through modulating topoisomerase IIβ |journal=Open Biol |volume=11 |issue=10 |date=oktobar 2021 |pmid=34610268 |pmc=8492178 |doi=10.1098/rsob.210221 |doi-access=free|url=}}</ref><ref name=Austin>{{cite journal |vauthors=Austin CA, Cowell IG, Khazeem MM, Lok D, Ng HT |title=TOP2B's contributions to transcription |journal=Biochem Soc Trans |volume=49 |issue=6 |pages=2483–2493 |date=decembar 2021 |pmid=34747992 |doi=10.1042/BST20200454 |s2cid=243846627 |url=https://eprints.ncl.ac.uk/278929|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref><ref name=Ju>{{cite journal |vauthors=Ju BG, Lunyak VV, Perissi V, Garcia-Bassets I, Rose DW, Glass CK, Rosenfeld MG |title=A topoisomerase II beta-mediated dsDNA break required for regulated transcription |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1798–802 |date=juni 2006 |pmid=16794079 |doi=10.1126/science.1127196 |bibcode=2006Sci...312.1798J |s2cid=206508330 |url=}}</ref> Čini se da je Topo IIβ, zajedno s drugim povezanim enzimima,<ref name=Austin /> važan za oslobađanje zaustavljene [[RNK-polimeraza]] na genima koji se intenzivno transkribuju ili su dugi.<ref name=Dellino>{{cite journal |vauthors=Dellino GI, Palluzzi F, Chiariello AM, Piccioni R, Bianco S, Furia L, De Conti G, Bouwman BA, Melloni G, Guido D, Giacò L, Luzi L, Cittaro D, Faretta M, Nicodemi M, Crosetto N, Pelicci PG |title=Release of paused RNA polymerase II at specific loci favors DNA double-strand-break formation and promotes cancer translocations |journal=Nat Genet |volume=51 |issue=6 |pages=1011–1023 |date=juni 2019 |pmid=31110352 |doi=10.1038/s41588-019-0421-z |s2cid=256819778 |url=https://www.openaccessrepository.it/record/76042|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525082707/https://www.openaccessrepository.it/record/76042|archive-date=25. 5. 2022}}</ref><ref name=Gittens>{{cite journal |vauthors=Gittens WH, Johnson DJ, Allison RM, Cooper TJ, Thomas H, Neale MJ |title=A nucleotide resolution map of Top2-linked DNA breaks in the yeast and human genome |journal=Nat Commun |volume=10 |issue=1 |date=oktobar 2019 |pmid=31649282 |pmc=6813358 |doi=10.1038/s41467-019-12802-5 |doi-access=free|bibcode=2019NatCo..10.4846G |url=}}</ref><ref name=Singh>{{cite journal |vauthors=Singh S, Szlachta K, Manukyan A, Raimer HM, Dinda M, Bekiranov S, Wang YH |title=Pausing sites of RNA polymerase II on actively transcribed genes are enriched in DNA double-stranded breaks |journal=J Biol Chem |volume=295 |issue=12 |pages=3990–4000 |date=mart 2020 |pmid=32029477 |pmc=7086017 |doi=10.1074/jbc.RA119.011665 |url= |doi-access=free }}</ref> ===Topo IIβ u inicijaciji transkripcije=== Dvolančani lomovi [[DNK]] (DSB-ovi) izazvani stimulusom, koji su ograničeni na kratak vremenski period (od 10 minuta do 2 sata), nastaju posredstvom topo IIβ u promotorskim regijama gena regulisanih signalima. Ovi dvolančani lomovi omogućavaju brzu pojačanu ekspresiju takvih gena koji reaguju na signale u brojnim sistemima (pogledajte tabelu u nastavku). Ovi geni regulisani signalima uključuju gene koji se aktiviraju kao odgovor na stimulaciju [[estradiol]]om ([[estrogen]]om), [[krvni serum|serumom]], [[insulin]]om, glukokortikoidima (poput [[deksametazon]]a), kao i aktivacijom [[neuron]]a. Nakon što se izazvani dvolančani lom DNK popravi, transkripcija gena koji reaguje na signal vraća se na nizak, bazni nivo.<ref name=Madabhushi /> [[File:DNA DSB TOP2B PARP-1 complex with NHEJ enzymes.jpg|thumb|Zaustavljena [[RNK- polimeraza]] i ograničen, kratkotrajan dvolančani lom DNK izazvan pomoću TOP2B, uz prisustvo enzima PARP-1 i kompleksa za NHEJ|500px]] Utvrđeno je da su topo IIβ i PARP-1 konstitutivno prisutni, u umjerenim količinama, u blizini mjesta početka transkripcije promotora gena koji reaguje na signale. Nakon pojave signala, topo IIβ je uzrokovao prekid dvostrukog lanca DNK, a PARP-1 je učestvovao u zamjeni [[histon H1|histona H1]] proteinima [[HMGB1]]/[[HMGA2]], što može potaknuti transkripciju.<ref name=Ju /> Na mjestu prekida dvostrukog lanca DNK povećala se prisutnost topo IIβ i PARP-1, dok su se komponente puta za popravak DNK putem [[nehomologno spajanje krajeva|nehomolognog spajanja krajeva]] — uključujući DNK-PKcs, Ku70/Ku80 i DNK ligazu IV — okupile zajedno s topo IIβ i PARP-1. Svi ovi elementi nalazili su se na veznoj DNK (''linker DNK'') uz jedan [[nukleosom]] u [[promotor (genetuka)|promotorskoj regiji gena]] (pogledajte sliku). Nukleosom je bio smješten blizu mjesta početka [[transkripcija gena|transkripcije gena]].<ref name=Ju /> Komponente puta za popravak DNK putem nehomolognog spajanja krajeva bile su ključne za zatvaranje prekida dvostrukog lanca DNK.<ref name=Madabhushi /> {| class="wikitable sortable" |+ Agensi koji uzrokuju privremene dvolančane prekide DNK (DSB-ove), neophodne za transkripciju, te proteini povezani s tim prekidima u genima koji reaguju na signale. ! Ligand ili aktivirajući agens !! Gen(i) analizirani na prisustvo DSB-ova !! DSB nakon aktivacije izazvane signalom !! DSB neophodan za transkripciju !! Lokacija DSB-a !! Proteini prisutni na mjestu DSB-a !! Trajanje DSB-a nakon aktivacije izazvane signalom !! Reference |- ![[Estradiol]] |''[[Trefoil factor 1|pS2]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNA-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]]||10 minuta||<ref name="pmid16794079">{{cite journal |vauthors=Ju BG, Lunyak VV, Perissi V, Garcia-Bassets I, Rose DW, Glass CK, Rosenfeld MG |title=A topoisomerase IIbeta-mediated dsDNA break required for regulated transcription |journal=[[Science]] |volume=312 |issue=5781 |pages=1798–802 |date=juni 2006 |pmid=16794079 |doi=10.1126/science.1127196 |bibcode=2006Sci...312.1798J |s2cid=206508330 |url=}}</ref> |- ![[Insulin]] |''[[Sintaza masnih kiselina|FASN]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNA-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], [[protein fosfataza 1]] (PP1), [[PCAF|P/CAF]]||3 sata||<ref name="pmid19303849">{{cite journal |vauthors=Wong RH, Chang I, Hudak CS, Hyun S, Kwan HY, Sul HS |title=A role of DNA-PK for the metabolic gene regulation in response to insulin |journal=Cell |volume=136 |issue=6 |pages=1056–72 |date=mart 2009 |pmid=19303849 |pmc=2768498 |doi=10.1016/j.cell.2008.12.040 |url=}}</ref> |- ![[Toplotni šok]] ili serum |''[[HSPA1B]], [[c-jun|JUN]], [[c-Fos|FOS]], [[EGR1]], [[MYC]]''||da||da||promotor i mjesto zaustavljanja POLII||[[DNA-PKcs]], [[Ku70]], γH2AX, TRIM28||30 sekundi do 5 minuta ||<ref name="pmid26671524">{{cite journal |vauthors=Bunch H, Lawney BP, Lin YF, Asaithamby A, Murshid A, Wang YE, Chen BP, Calderwood SK |title=Transcriptional elongation requires DNA break-induced signalling |journal=Nat Commun |volume=6 |issue= |date=decembar 2015 |pmid=26671524 |pmc=4703865 |doi=10.1038/ncomms10191 |doi-access=free|bibcode=2015NatCo...610191B |url=}}</ref> |- ! Deksametazon ili estradiol |''[[Trefoil faktor 1|PS2]], MMTV, [[Protein 16 koji sadrži [[cinkov prst]] i BTB domen|PLZF]], [[Kortikosteroid 11-beta-dehidrogenaza izozim 2|HSD11B2]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNK-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], BRG1||15 minuta|| <ref name="pmid26055322">{{cite journal |vauthors=Trotter KW, King HA, Archer TK |title=Glucocorticoid Receptor Transcriptional Activation via the BRG1-Dependent Recruitment of TOP2β and Ku70/86 |journal=Mol Cell Biol |volume=35 |issue=16 |pages=2799–817 |date=august 2015 |pmid=26055322 |pmc=4508321 |doi=10.1128/MCB.00230-15 |url=}}</ref> |- !Aktivacija primarnih [[korteks]]nih [[neuron]]a u kulturi pomoću KCl-a ili NMDA |''[[c-Fos|FOS]], [[EGR1]], [[Nervni PAS domrnski protein 4|NPAS4]], [[Jedarni receptor 4A1|NR4A1]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNK-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], CTCF||Do 2 sata||<ref name=Madabhushi /> |- !Uslovljavanje straha (procijenjeno u neuronima [[hipokampus]]a i medijalnog prefrontalnog [[korteks]]a miša) |>200 gena s novim dvolančanim prekidima DNK (DSB) i pojačanom ekspresijom||da||DSB-ovi su bili povezani s transkripcijom||promotori||nije testirano||10 minuta, uz drugi vrhunac nakon 30 minuta ||<ref name="pmid34197463">{{cite journal |vauthors=Stott RT, Kritsky O, Tsai LH |title=Profiling DNA break sites and transcriptional changes in response to contextual fear learning |journal=PLOS ONE |volume=16 |issue=7 |date=2021 |pmid=34197463 |pmc=8248687 |doi=10.1371/journal.pone.0249691 |bibcode=2021PLoSO..1649691S |url= |doi-access=free }}</ref> |} ===Regulacija ekspresije gena pomoću Topo IIβ=== [[RNK-polimeraza II]] često nailazi na mjesto zastoja koje se nalazi otprilike 30–60 [[nukleotid]]a nizvodno od mjesta početka transkripcije gena.<ref name="pmid33640324">{{cite journal |vauthors=Dollinger R, Gilmour DS |title=Regulation of Promoter Proximal Pausing of RNA Polymerase II in Metazoans |journal=J Mol Biol |volume=433 |issue=14|date=juli 2021 |pmid=33640324 |doi=10.1016/j.jmb.2021.166897 |url=|pmc=8184617 }}</ref><ref name="pmid29691322">{{cite journal |vauthors=Price DH |title=Transient pausing by RNA polymerase II |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=115 |issue=19 |pages=4810–4812 |date=maj 2018 |pmid=29691322 |pmc=5949015 |doi=10.1073/pnas.1805129115 |bibcode=2018PNAS..115.4810P |url= |doi-access=free }}</ref> Smatra se da zastoj RNK-polimeraze II na ovim mjestima, kao i kontrolisano okončanje tog zastoja, imaju regulatornu ulogu u transkripciji gena. Kako navode Singh i saradnici,<ref name=Singh /> "oko 80% visoko eksprimiranih gena u [[HeLa]] ćelijama nalazi se u stanju zastoja". Na mjestima zastoja [[RNK-polimeraza II|RNK-polimeraze II]] dolazi do kratkotrajnih prekida dvostrukog lanca DNK – koje uzrokuje topo IIβ, a koji se ne zatvaraju odmah – te se čini da su oni neophodni za efikasan izlazak iz stanja zastoja i nastavak transkripcije gena.<ref name=Dellino /><ref name=Gittens /><ref name=Singh /> Smatra se da su prekidi dvostrukog lanca DNK, koje kod određenih gena izaziva TOP2B, dio procesa regulacije [[ekspresija gena|ekspresije gena]]. == Također pogledajte== * [[Topologija DNK]] * [[Supernamotaj]] * [[Topoizomeraza tipa I]] * [[Topoizomeraza tipa II]] * [[Topoizomeraza I]] * [[Topoizomeraza IIα]] * [[Topoizomeraza IIβ]] * [[Topoizomeraza IIIα]] * [[Topoizomeraza IIIβ]] == Reference == {{Refspisak|32em}} == Dodatni izvori == * {{cite book | vauthors = Wang JC | title = Untangling the Double Helix: DNA entanglement and the action of the DNA topoisomerases | date = 2009 | publisher = Cold Spring Harbor Laboratory Press | location = Cold Spring Harbor | isbn = 978-0-87969-879-9 | page = 245 }} == Vnjski linkovi == {{Commons category|DNA topoisomerases}} * {{MeshName|DNA+Topoisomerases}} {{Enzimi}} {{Replikacija DNK}} {{Autoantigeni}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 5.6]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Replisomi]] fdbvuxwz5v8epnqfc5d3edi2uuwzi0j Topoizomeraza 0 539246 3939433 3939015 2026-11-06T21:04:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939433 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = [[ATP]]-neovisna [[DNK]]-topoisonezameraza (tip I) | EC_number = 5.6.2.1 |Symbol=Topo-1 | CAS_number = 80449-01-0 | GO_code = | image =Protein_TOP1_PDB_1a31.png | width = | caption =Topoizomeraza-1 |name=}} {{Infokutija protein | Name = [[ATP]]-ovisna DNK-topoisomeraza (tip II) | EC_number = 5.6.2.2 |Symbol=Topo-2 | CAS_number = | GO_code = | image =2rgr.png | width = | caption =Topoizomeraza-2 }} '''DNK-topoizomeraze''' (ili '''topoizomeraze''') su [[enzim]]i koji kataliziraju promjene u topološkom stanju [[DNK]], pretvarajući opuštene oblike u superzavojite i obrnuto, povezane (katenirane) oblike u nepovezane, te zapetljane oblike DNK u nezapetljane.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = McKie SJ, Neuman KC, Maxwell A | title = DNA topoisomerases: Advances in understanding of cellular roles and multi-protein complexes via structure-function analysis | journal = BioEssays | volume = 43 | issue = 4 | date = april 2021 | pmid = 33480441 | doi = 10.1002/bies.202000286 | s2cid = 231679533 | pmc = 7614492 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sutormin DA, Galivondzhyan AK, Polkhovskiy AV, Kamalyan SO, Severinov KV, Dubiley SA | title = Diversity and Functions of Type II Topoisomerases | journal = Acta Naturae | volume = 13 | issue = 1 | pages = 59–75 | date = 15. 3. 2021 | pmid = 33959387 | pmc = 8084294 | doi = 10.32607/actanaturae.11058 }}</ref> Topološki problemi u DNK nastaju uslijed isprepletene prirode njene strukture dvostruke spirale, što, naprimjer, može dovesti do prekomjernog uvijanja DNK dupleksa tokom [[replikacija DNK|replikacije]] i [[transkripcija (genetika)|transkripcije]] DNK. Ako bi ostala nepromijenjena, ova torzija bi s vremenom onemogućila DNK ili [[RNK-polimeraza]]ma, koje učestvuju u ovim procesima, da nastave kretanje duž DNK spirale. Drugi topološki izazov proizlazi iz povezivanja ili zaplitanja DNK tokom replikacije. Ako se ne razriješe, veze između repliciranih molekula DNK onemogućit će [[ćelijska dioba|diobu ćelije]]. DNK-topoizomeraze sprečavaju i ispravljaju ovakve topološke probleme. One to čine tako što se vežu za DNK i sijeku šećerno-fosfatni lanac jednog (topoizomeraze tipa I) ili oba (topoizomeraze tipa II) lanca DNK. Ovaj privremeni prekid omogućava rasplitanje ili odvijanje DNK, a po završetku ovih procesa, šećerno-fosfatni lanac se ponovo spaja. Budući da se ukupni hemijski sastav i povezanost DNK ne mijenjaju, DNK supstrat i proizvod su hemijski [[izomer]]i koji se razlikuju samo po svojoj topologiji. == Otkriće == Prvu DN-topoizomerazu otkrio je [[James C. Wang]] u bakterijama 1971. godine, a prvobitno je nazvana ω (omega) protein;<ref>{{cite journal | vauthors = Wang JC | title = Interaction between DNA and an Escherichia coli protein omega | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 55 | issue = 3 | pages = 523–533 | date = februar 1971 | pmid = 4927945 | doi = 10.1016/0022-2836(71)90334-2 }}</ref> sada se naziva topoizomeraza I (topo I) bakterije ''[[Escherichia coli]]'' (''E. coli'') i predstavlja primjer enzima iz porodice tipa IA. Kasnije su James Champoux i Renato Dulbecco otkrili sličnu aktivnost u [[eukariot]]skim ćelijama ([[jetra]] pacova);<ref>{{cite journal | vauthors = Champoux JJ, Dulbecco R | title = An activity from mammalian cells that untwists superhelical DNA--a possible swivel for DNA replication (polyoma-ethidium bromide-mouse-embryo cells-dye binding assay) | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 69 | issue = 1 | pages = 143–146 | date = januar 1972 | pmid = 4333036 | doi = 10.1073/pnas.69.1.143 | pmc = 427563 | doi-access = free }}</ref> odgovarajući enzim, eukariotska topo I, ima poseban mehanizam i predstavlja tip IB porodice. Prva otkrivena topoizomeraza tipa II bila je [[DNK-giraza]] iz bakterija, koju su 1976. otkrili Martin Gellert i saradnici,<ref>{{cite journal | vauthors = Gellert M, Mizuuchi K, O'Dea MH, Nash HA | title = DNA gyrase: an enzyme that introduces superhelical turns into DNA | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 73 | issue = 11 | pages = 3872–3876 | date = novembar 1976 | pmid = 186775 | doi = 10.1073/pnas.73.11.3872 | pmc = 431247 | bibcode = 1976PNAS...73.3872G | doi-access = free }}</ref> a također su ga okarakterizirali Nicholas Cozzarelli i saradnici.<ref>{{cite journal | vauthors = Sugino A, Peebles CL, Kreuzer KN, Cozzarelli NR | title = Mechanism of action of nalidixic acid: purification of Escherichia coli nalA gene product and its relationship to DNA gyrase and a novel nicking-closing enzyme | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 74 | issue = 11 | pages = 4767–4771 | date = novembar 1977 | pmid = 200930 | doi = 10.1073/pnas.74.11.4767 | pmc = 432036 | bibcode = 1977PNAS...74.4767S | doi-access = free }}</ref> DNK-giraza katalizuje uvođenje negativnih supernamotaja u DNK i jedini je enzim tipa II koji to čini, dok svi ostali katalizuju relaksaciju DNK. Enzimi tipa II mehanistički se razlikuju od enzima tipa I po tome što zavise od ATP-a i privremeno raskidaju oba lanca DNK, a ne samo jedan. Topoizomeraze tipa II kasnije su otkrivene i kod bakterijskih virusa i kod eukariota.<ref>{{cite journal | vauthors = Baldi MI, Benedetti P, Mattoccia E, Tocchini-Valentini GP | title = In vitro catenation and decatenation of DNA and a novel eucaryotic ATP-dependent topoisomerase | journal = Cell | volume = 20 | issue = 2 | pages = 461–467 | date = juni 1980 | pmid = 6248247 | doi = 10.1016/0092-8674(80)90632-7 | s2cid = 42645648 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Liu CC, Alberts BM | title = T4 DNA topoisomerase: a new ATP-dependent enzyme essential for initiation of T4 bacteriophage DNA replication | journal = Nature | volume = 281 | issue = 5731 | pages = 456–461 | date = oktobar 1979 | pmid = 226889 | doi = 10.1038/281456a0 | bibcode = 1979Natur.281..456L | s2cid = 4343962 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Stetler GL, King GJ, Huang WM | title = T4 DNA-delay proteins, required for specific DNA replication, form a complex that has ATP-dependent DNA topoisomerase activity | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 76 | issue = 8 | pages = 3737–3741 | date = august 1979 | pmid = 226976 | doi = 10.1073/pnas.76.8.3737 | pmc = 383908 | bibcode = 1979PNAS...76.3737S | doi-access = free }}</ref> EC-oznake za topoizomeraze su sljedeće: nezavisne od ATP-a (tip I) – EC 5.6.2.1; zavisne od ATP-a (tip II) – EC 5.6.2.2. Izuzetak među topoizomerazama tipa I je reverzna giraza, koja sadrži helikazni domen (EC 3.6.4.12) i uvodi pozitivno supernamotavanje na način zavisan od ATP-a. Stoga je ona jedina topoizomeraza tipa I klasifikovana pod oznakom [[EC 5.6.2.2]] (Tabela 1). == Topologija DNK == Struktura dvostruke spirale DNK podrazumijeva međusobno isprepletanje dva [[polinukleotid]]na lanca, što potencijalno dovodi do topoloških problema. Topologija DNK odnosi se na ukrštanje dva lanca DNK, koje mijenja uvijenost dvostruke spirale i dovodi do nastanka tercijarnih konformacija DNK, kao što su supernamotaji, čvorovi i katenani.<ref name=":0">{{Cite book | vauthors = Bates AD |title=DNA topology |date=2005 |publisher=Oxford University Press |others=Anthony Maxwell |isbn=978-0-19-154658-7 |edition=2nd |location=Oxford |oclc=64239232}}</ref> Potencijalni topološki problemi povezani s dvostrukom spiralnom strukturom DNK prepoznati su ubrzo nakon što su njenu strukturu 1953. godine prvi put razjasnili [[James Watson]], [[Francis Crick]] i [[Rosalind Franklin]]<ref>{{cite journal | vauthors = Watson JD, Crick FH | title = Genetical implications of the structure of deoxyribonucleic acid | journal = [[Nature]] | volume = 171 | issue = 4361 | pages = 964–967 | date = maj 1953 | pmid = 13063483 | doi = 10.1038/171964b0 | bibcode = 1953Natur.171..964W | s2cid = 4256010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Watson JD, Crick FH | title = Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid | journal = [[Nature]] | volume = 171 | issue = 4356 | pages = 737–738 | date = april 1953 | pmid = 13054692 | doi = 10.1038/171737a0 | bibcode = 1953Natur.171..737W | s2cid = 4253007 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Franklin RE, Gosling RG | title = Evidence for 2-chain helix in crystalline structure of sodium deoxyribonucleate | journal = [[Nature]] | volume = 172 | issue = 4369 | pages = 156–157 | date = juli 1953 | pmid = 13072614 | doi = 10.1038/172156a0 | bibcode = 1953Natur.172..156F | s2cid = 4169572 }}</ref> i dalje razvijeno radom Maxa Delbrücka i Johna Cairnsa.<ref>{{cite journal | vauthors = Cairns J | title = The bacterial chromosome and its manner of replication as seen by autoradiography | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 6 | pages = 208–213 | date = mart 1963 | issue = 3 | pmid = 14017761 | doi = 10.1016/s0022-2836(63)80070-4 | publisher = Elsevier }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Delbrück M | title = On the Replication of Desoxyribonucleic Acid (Dna) | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 40 | issue = 9 | pages = 783–788 | date = septembar 1954 | pmid = 16589559 | doi = 10.1073/pnas.40.9.783 | pmc = 534166 | bibcode = 1954PNAS...40..783D | doi-access = free }}</ref> Zatvorena kružna dvolančana DNK može se opisati pomoću tri parametra: broja povezivanja (Lk), uvijanja (Tw) i savijanja (Wr) (Slika 1). Pri tome, Lk odnosi se na broj puta koliko su dva lanca međusobno povezana, Tw označava broj heliksnih zavoja u DNK, mjerenih u odnosu na heliksnu osu, dok Wr kvantificira uvijanje putanje DNK heliksa u prostoru i često se izjednačava sa pojmom „superuvijanje” (supercoiling). [[File:Overview of DNA topology.tif|thumb|'''Slika 1.''' Pregled topologije DNK. Broj povezivanja (Lk) opisuje koliko puta se dva pojedinačna lanca DNK međusobno ukrštaju unutar zatvorenog kružnog molekula DNK. Opušteni molekuli DNK imaju inherentni broj povezivanja (Lk<sup>0</sup>) koji odgovara uvijanju dva pojedinačna lanca jedan oko drugog u dvostrukom heliksu – otprilike jednom na svakih 10,5 baznih parova (Tw<sup>0</sup> ~ 10,5). Superuvijanje odgovara povećanju ili smanjenju broja povezivanja (∆Lk), što je posljedica ćelijskih procesa kao što su transkripcija i replikacija DNK (Slika 2). Promjene u broju povezivanja kompenziraju se promjenama u uvijanju (torziji) (Tw) i savijanju (Wr), što mijenja strukturu i mehaniku DNK. Formiranje čvorova unutar molekula DNK, kao i veze između molekula DNK (katenani), predstavljaju topološke konformacije DNK višeg reda.|253x253px]] Ova tri parametra povezana su sljedećom relacijom: Lk = Tw + Wr. Riječ je o matematičkom identitetu koji je 1959. godine izveo Călugăreanu<ref>{{Cite journal | vauthors = Călugăreanu G |date=1959 |title=L'intégrale de Gauss et l'analyse des nœuds tridimensionnels |journal=Revue de Mathématiques Pure et Appliquées |volume=4 |pages=5–20}}</ref> i naziva se Călugăreanuova, ili Călugăreanu–White–Fullerova, teorema.<ref>{{cite journal | vauthors = Fuller FB | title = The writhing number of a space curve | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 68 | issue = 4 | pages = 815–819 | date = april 1971 | pmid = 5279522 | doi = 10.1073/pnas.68.4.815 | pmc = 389050 | bibcode = 1971PNAS...68..815B | doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = White JH |date=1969 |title=Self-Linking and the Gauss Integral in Higher Dimensions |journal=American Journal of Mathematics |volume=91 |issue=3 |pages=693–728 |doi=10.2307/2373348 |jstor=2373348 |issn=0002-9327}}</ref> Lk ne može se promijeniti bez raskidanja jednog ili oba lanca heliksa; Tw i Wr su međusobno zamjenjivi i zavise od uslova u rastvoru. Supernamotavanje (engl. ''supercoiling'') je uobičajeni naziv za DNK kod koje je razlika u broju povezivanja (engl. ''linking difference'') različita od nule; precizniji termin je specifična razlika u broju povezivanja (σ = ΔLk/Lk<sup>0</sup>, pri čemu je Lk<sup>0</sup> srednji broj povezivanja opuštenog DNK prstena). Za DNK se kaže da je pozitivno supernamotana ako je njen Lk veći od Lk<sup>0</sup> za opušteno stanje (Lk - Lk<sup>0</sup> = ΔLk, ΔLk > 0); to znači da su Tw i/ili Wr povećani u odnosu na opušteni molekul. Suprotno tome, DNK je negativno supernamotana ako je Lk molekula manji od Lk<sup>0</sup> (ΔLk < 0). Posljedice topoloških poremećaja u DNK najbolje se vide tokom replikacije DNK, kada se lanci dupleksa razdvajaju; ovo razdvajanje dovodi do stvaranja pozitivnih supernamotaja (prekomjerno uvijanje DNK) ispred replikacijske viljuške, te do isprepletanja lanaca kćerki (tzv. prekatenana) iza nje<ref name=":0" /><ref>{{cite journal | vauthors = Postow L, Crisona NJ, Peter BJ, Hardy CD, Cozzarelli NR | title = Topological challenges to DNA replication: conformations at the fork | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 98 | issue = 15 | pages = 8219–8226 | date = juli 2001 | pmid = 11459956 | doi = 10.1073/pnas.111006998 | pmc = 37424 | bibcode = 2001PNAS...98.8219P | doi-access = free }}</ref> (Sl. 2). Ako se pozitivni supernamotaji ne relaksiraju, napredovanje [[replikacija DNK|replikacijske viljuške]] biva otežano, dok nemogućnost razdvajanja lanaca kćeri onemogućava segregaciju [[genom]]a, što je neophodno za diobu ćelije.<ref>{{cite journal | vauthors = Sundin O, Varshavsky A | title = Arrest of segregation leads to accumulation of highly intertwined catenated dimers: dissection of the final stages of SV40 DNA replication | journal = Cell | volume = 25 | issue = 3 | pages = 659–669 | date = septembar 1981 | pmid = 6269752 | doi = 10.1016/0092-8674(81)90173-2 | s2cid = 24408315 }}</ref> Transkripcija [[RNK-polimerazs|RNK-polimerazom]] također generira pozitivno superspiralno namotavanje ispred i negativno superspiralno namotavanje iza transkripcijskog kompleksa (Sl. 2). Ovaj efekat je poznat kao model dvostruko superspiralnog domena, kako su opisali [[Leroy Liu]] i James Wang u 1987.<ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Wang JC | title = Supercoiling of the DNA template during transcription | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 84 | issue = 20 | pages = 7024–7027 | date = oktobar 1987 | pmid = 2823250 | doi = 10.1073/pnas.84.20.7024 | pmc = 299221 | bibcode = 1987PNAS...84.7024L | doi-access = free }}</ref> Ove topološke perturbacije moraju se riješiti da bi [[metabolizam]] DNK mogao teći, omogućavajući ćeliji da efikasno replicira, transkribira i particionira genom kako bi se omogućila ćelijska dioba i vitalnost. Čvorovi u DNK mogu se naći u [[bakteriofag]]ima i kao produkti rekombinacijskih reakcija.<ref name=":0"/> Općenito, čvorovi u DNK su štetni i potrebno ih je ukloniti (pomoću topoizomeraza). DNK katenani se formiraju nakon replikacije kružnih molekula i potrebno ih je razriješiti topoizomerazama ili [[rekombinaza]]ma, kako bi se omogućilo pravilno odvajanje molekula kćeri tokom [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]]. Pored štetnih aspekata topologije DNK koji zahtijevaju razrješenje, postoje i korisni aspekti. Naprimjer, replikacija [[plazmid]]a zahtijeva negativno superspiraliziranje ishodišta, što olakšava lokalno topljenje i izlaže jednolančanu DNK potrebnu za pokretanje replikacije. Slično tome, pokretanje replikacije iz glavnog bakterijskog ishodišta ''oriC'' također zahtijeva negativno superspiraliziranje.<ref>{{cite journal | vauthors = Kraemer JA, Sanderlin AG, Laub MT | title = The Stringent Response Inhibits DNA Replication Initiation in E. coli by Modulating Supercoiling of ''oriC'' | journal = mBio | volume = 10 | issue = 4 | date = juli 2019 | pmid = 31266875 | doi = 10.1128/mbio.01330-19 | doi-access = free| pmc = 6606810 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = von Freiesleben U, Rasmussen KV | title = The level of supercoiling affects the regulation of DNA replication in Escherichia coli | journal = Research in Microbiology | volume = 143 | issue = 7 | pages = 655–663 | date = septembar 1992 | pmid = 1488550 | doi = 10.1016/0923-2508(92)90060-2 | doi-access = free }}</ref> Štaviše, zbijanje genoma bakterije ''[[E. coli]]'' djelimično se postiže negativnim supernamotavanjem. [[File:Topological ramifications of DNA replication and transcription.jpg|thumb|286x286px|'''Slika 2'''. Topološke posljedice metabolizma DNK. i) Tokom replikacije DNK, razdvajanje lanaca dovodi do pozitivnog supernamotavanja ispred proteinske mašinerije koja napreduje, te do formiranja prekatanena iza nje. Prekataneni nastaju kada se novosintetizirani dupleksi omotaju jedni oko drugih; ukoliko se ne uklone prije završetka replikacije, nastaju katenirane (isprepletene) molekule DNK. ii) Tokom transkripcije, razdvajanje lanaca dovodi do pozitivnog supernamotavanja ispred proteinske mašinerije koja napreduje, te do formiranja negativnih supernamotaja iza nje.<ref name=":1" />]] == Tipovi == DNK-topoizomeraze su enzimi koji su evoluirali kako bi rješavali topološke probleme u DNK (Tabela 2).<ref name=":0" /> To čine putem privremenog prekidanja jednog ili oba lanca DNK. Na osnovu toga, topoizomeraze se klasificiraju u dva tipa: tip I, koji katalizira reakcije koje uključuju privremene prekide jednog lanca, i tip II, koji katalizira reakcije koje uključuju privremene prekide oba lanca DNK (Sl. 3; Tabela 2). Unutar ovih klasifikacija postoje i podtipovi. [[File:Catalytic mechanisms of Topoisomerases.png|thumb|285x285px|'''Slika 3.''' Pregled tipova topoizomeraza i njihovih katalitičkih mehanizama. Topoizomeraze se kategoriziraju na osnovu toga da li kataliziraju prekide jednog (tip I) ili oba lanca (tip II) DNK. Topoizomeraze tipa I dalje se dijele na tipove IA, IB i IC. Tip IA formira privremenu kovalentnu vezu s 5ʹ-fosfatnom grupom DNK i djeluje putem mehanizma prolaska lanca. Tipovi IB i IC formiraju privremenu kovalentnu vezu s 3ʹ-fosfatnom grupom DNK i djeluju putem mehanizma kontrolirane rotacije. Topoizomeraze tipa II dalje se dijele na tipove IIA i IIB. Obje vrste formiraju privremenu kovalentnu vezu s 5ʹ-fosfatnom grupom DNK na oba lanca dupleksa i djeluju putem mehanizma prolaska lanca.]] === Tip I === Ovi enzimi kataliziraju promjene u topologiji DNK putem privremenih prekida jednog lanca DNK. Reakcije se mogu odvijati na supstratima koji su jednolančana ili dvolančana DNK, a mogu se odvijati putem mehanizma „rotacije” ili „prolaska lanca” (Sl. 3). Raspon reakcija uključuje: relaksaciju supernamotane DNK, razdvajanje isprepletenih jednolančanih prstenova i dekatenaciju (razdvajanje povezanih prstenova), pod uslovom da barem jedan od partnera sadrži jednolančani region. U slučaju enzima iz domene arheja, tzv. reverzne giraze, moguće je i pozitivno supernamotavanje DNK.<ref name=":2">{{cite journal | vauthors = Kikuchi A, Asai K | title = Reverse gyrase--a topoisomerase which introduces positive superhelical turns into DNA | journal = [[Nature]] | volume = 309 | issue = 5970 | pages = 677–681 | date = 1984 | pmid = 6328327 | doi = 10.1038/309677a0 | bibcode = 1984Natur.309..677K | s2cid = 4242694 }}</ref> ==== Tip IA ==== Enzimi tipa IA su monomerični i vezuju se za jednolančane segmente DNK. Oni stvaraju prolazni prekid u jednom lancu DNK, formiranjem tirozil-fosfatne veze između ostatka [[tirozin]]a u [[enzim]]u i 5'-fosfatne grupe u DNK. Segment DNK unutar kojeg nastaje prekid naziva se „kapija” ili G-segment, a njegovo cijepanje omogućava prolazak drugog segmenta DNK – „transportnog” ili T-segmenta – kroz taj prekid, u procesu poznatom kao „prolazak lanca” (engl. ''strand-passage'').<ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Liu CC, Alberts BM | title = Type II DNA topoisomerases: enzymes that can unknot a topologically knotted DNA molecule via a reversible double-strand break | journal = Cell | volume = 19 | issue = 3 | pages = 697–707 | date = mart 1980 | pmid = 6244895 | doi = 10.1016/s0092-8674(80)80046-8 | s2cid = 8921868 }}</ref> Nakon toga slijedi ligacija G-segmenta. Da bi došlo do prolaska lanca, topo IA mora pretrpjeti [[konformacijska promjena|konformacijsku promjenu]], kako bi otvorila DNK-vrata i omogućila prijenos T-segmenta. Tokom reakcije relaksacije DNK, ovaj proces mijenja broj povezivanja DNK za ±1 (slika 4). Primjeri topoizomeraza tipa IA uključuju prokariotske topo I i III, eukariotske topo IIIα i IIIβ, te arhejski enzim reverznu girazu. Reverzna giraza, koja se nalazi kod [[termofil]]nih arheja, sastoji se od topoizomeraze tipa IA povezane s helikazom i jedini je poznati enzim koji može uvesti pozitivne supernamotaje u DNK.<ref name=":2"/> Gen koji [[kodon|kodira]] reverznu girazu također se nalazi u nekim grupama termofilnih bakterija, u koje je vjerovatno dospio putem horizontalnog prijenosa gena iz [[Archaea]].<ref>{{cite journal | vauthors = Brochier-Armanet C, Forterre P | title = Widespread distribution of archaeal reverse gyrase in thermophilic bacteria suggests a complex history of vertical inheritance and lateral gene transfers | journal = Archaea | volume = 2 | issue = 2 | pages = 83–93 | date = maj 2007 | pmid = 17350929 | doi = 10.1155/2006/582916 | pmc = 2686386 | doi-access = free }}</ref> [[File:Topo IA catalytic cycle Illustration.png|left|thumb|'''Slika 4'''. Mehanizam prolaska lanca kod topoizomeraza tipa IA. <br> (1) Topoizomeraza se vezuje za G-segment DNK, <br> (2) G-segment se cijepa. <br> (3) DNK-vrata topoizomeraze se otvaraju, <br> (4) što omogućava prolazak T-segmenta kroz iscijepani G-lanac. <br> (5) DNK-vrata se zatvaraju, <br> (6) a G-lanac se ponovo spaja (ligira), pri čemu se broj povezivanja (linking number) mijenja za 1. <br> (7) Topoizomeraza zatim može proći kroz još jedan ciklus relaksacije ili se odvojiti od DNK. Topoizomeraza tipa IA (domeni 1–4) prikazana je ružičastom bojom, tirozin na aktivnom mjestu žutom, a DNK sivom bojom.|236x236px]] ==== Tip IB ==== Topoizomeraze tipa IB kataliziraju reakcije koje uključuju prolazne jednolančane prekide u DNK, putem formiranja tirozil-fosfatne veze između [[tirozin]]a u enzimu i 3'-fosfata u DNK. Umjesto korištenja mehanizma prolaska lanca, ovi enzimi djeluju putem „zakretanja” ili „kontrolirane rotacije” presječenog lanca oko intaktnog (neoštećenog) lanca.<ref name=":3">{{cite journal | vauthors = Stewart L, Redinbo MR, Qiu X, Hol WG, Champoux JJ | title = A model for the mechanism of human topoisomerase I | journal = Science | volume = 279 | issue = 5356 | pages = 1534–1541 | date = mart 1998 | pmid = 9488652 | doi = 10.1126/science.279.5356.1534 | bibcode = 1998Sci...279.1534S }}</ref> Ovaj mehanizam kontrolirane rotacije prvi put je opisan za Vaccinia topo I <ref name=":3" /><ref>{{cite journal | vauthors = Stivers JT, Harris TK, Mildvan AS | title = Vaccinia DNA topoisomerase I: evidence supporting a free rotation mechanism for DNA supercoil relaxation | journal = Biochemistry | volume = 36 | issue = 17 | pages = 5212–5222 | date = april 1997 | pmid = 9136883 | doi = 10.1021/bi962880t }}</ref> i omogućava rotaciju slobodnog kraja DNK oko neoštećenog lanca, pri čemu se brzina kontroliše „trenjem” unutar šupljine enzima, prije nego što se prekid ponovo spoji (slika 3). To rezultira promjenljivom izmjenom broja povezivanja (''linking number'') pri svakom događaju cijepanja i ponovnog spajanja. Ovaj mehanizam se razlikuje od mehanizma enzima tipa IA, a ove dvije grupe enzima su strukturno i evolucijski nepovezane. Primjeri topoizomeraza tipa IB uključuju eukariotske nuklearne i mitohondrijske topoizomeraze I, kao i virusne topoizomeraze I, mada su one identifikovane u sva tri domena života. ==== Tip IC ==== Topoizomeraze tipa IC imaju mehanizam sličan onom kod enzima tipa IB, ali se od njih strukturno razlikuju. Jedini predstavnik je topoizomeraza V, pronađena kod hipertermofila ''Methanopyrus kandleri''.<ref>{{cite journal | vauthors = Baker NM, Rajan R, Mondragón A | title = Structural studies of type I topoisomerases | journal = Nucleic Acids Research | volume = 37 | issue = 3 | pages = 693–701 | date = februar 2009 | pmid = 19106140 | doi = 10.1093/nar/gkn1009 | pmc = 2647283 }}</ref> === Tip II === Topoizomeraze tipa II kataliziraju promjene u topologiji DNK putem privremenih dvolančanih prekida u DNK. Reakcije se odvijaju na dvolančanim DNK supstratima i teku mehanizmom prolaska jednog lanca (ili segmenta) kroz drugi (slika 5). Ove reakcije uključuju relaksaciju DNK, supernamotavanje DNK, razmrsivanje čvorova i razdvajanje isprepletenih molekula (dekatenaciju). Iako sve topoizomeraze tipa II mogu katalizirati relaksaciju DNK, giraza – arhetipska bakterijska topoizomeraza – također može uvoditi negativne supernamotaje. Za razliku od topoizomeraza tipa I, koje su uglavnom monomerne, topoizomeraze tipa II su homodimeri ili heterotetrameri. Na osnovu evolucijskih, strukturnih i mehanističkih kriterija, dijele se na dva podtipa. Opći mehanizam prolaska segmenta kod topoizomeraza tipa II započinje vezivanjem jednog DNK dupleksa, zvanog "segment-kapija" (G-segment), na tzv. DNK-kapiju. Drugi dupleks, nazvan "transportni segment" (T-segment), biva uhvaćen pomoću stezaljke (klampa) koja funkcionira uz pomoć [[ATP]]-a, te se provlači kroz privremeni prekid u G-segmentu – pri čemu nastaju 5'-fosfotirozinske veze u oba lanca – nakon čega izlazi kroz tzv. C-kapiju, a G-segment se ponovo spaja (ligira) (slika 5). Za ciklus djelovanja enzima neophodni su vezivanje i hidroliza ATP-a. [[File:Type II topoisomerase catalytic cycle.png|thumb|325x325px|'''Slika 5'''. Mehanizam prolaska segmenta kod topoizomeraza tipa II. (1) G-segment se vezuje na DNK-kapiju, a T-segment biva uhvaćen. (2) Vezivanje ATP-a potiče dimerizaciju N-kapije, G-segment se cijepa, a T-segment prolazi kroz nastali prekid. (3) G-segment se ponovo spaja (ligira), a T-segment izlazi kroz C-kapiju. Kod topoizomeraza tipa IIB ne postoji C-kapija, pa se T-segment, nakon prolaska kroz G-segment, jednostavno oslobađa iz enzima. (4) Disocijacija ADP-a i P<sub>i</sub> omogućava otvaranje N-vrata; u tom slučaju enzim ili ostaje vezan za G-segment, spreman da prihvati sljedeći T-segment, ili (5) se odvaja od G-segmenta.]] ==== Tip IIA ==== Topoizomeraze tipa IIA kataliziraju privremene prekide oba lanca DNK putem formiranja tirozil-fosfatnih veza između tirozinskih ostataka u enzimu (po jedan na svakoj podjedinici) i 5′-fosfatnih grupa, koje su na suprotnim lancima DNK pomaknute za četiri baze. Reakcija prolaska jednog lanca kroz drugi može biti unutarmolekulska ili međumolekulska (slika 5), ​​čime se omogućavaju promjene u superuvijenosti (supercoiling) i formiranje čvorova, odnosno razdvajanje isprepletenih lanaca. Ovaj proces mijenja broj povezivanja DNK za ±2. Primjeri topoizomeraza tipa IIA uključuju eukariotske [[topoizomerazs IIα|topo IIα]] i [[topoizomeraza IIβ|topo IIβ]], kao i bakterijsku girazu i topo IV. DNK giraza slijedi isti mehanizam prolaska dvostrukog lanca kao i drugi enzimi tipa II, ali posjeduje jedinstvene karakteristike povezane sa svojom sposobnošću uvođenja negativnih superuvijanja u DNK. G-segment je dio znatno dužeg odsječka DNK (>100 bp) koji je omotan oko enzima, pri čemu jedan njegov krak formira T-segment koji prolazi kroz prekid u oba lanca (slika 5). U slučaju giraze, značajan dio slobodne energije dobijene hidrolizom ATP-a pretvara se u torzijski napon unutar DNK; drugim riječima, superuvijanje je proces koji zahtijeva utrošak [[energija|energije]].<ref>{{cite journal | vauthors = Bates AD, Berger JM, Maxwell A | title = The ancestral role of ATP hydrolysis in type II topoisomerases: prevention of DNA double-strand breaks | journal = Nucleic Acids Research | volume = 39 | issue = 15 | pages = 6327–6339 | date = august 2011 | pmid = 21525132 | doi = 10.1093/nar/gkr258 | pmc = 3159449 }}</ref> Nadalje, u odsustvu ATP-a, giraza je sposobna ukloniti negativne supernamotaje putem sporije reakcije relaksacije DNK. ==== Tip IIB ==== Enzimi tipa IIB također kataliziraju privremene dvolančane prekide formiranjem tirozil-[[fosfat]]nih veza između tirozinskih ostataka u enzimu i 5'-[[fosfatnih grupa]] na suprotnim lancima DNK; međutim, kod enzima tipa IIB, dvolančani prekidi su pomaknuti za dvije baze. Iako pokazuju značajne strukturne razlike, enzimi tipa IIB evolucijski su srodni enzimima tipa IIA. Te razlike uključuju odsustvo jedne od proteinskih „kapija” (tzv. C-kapija) (slika 5). Prvobitno otkriveni kod arheja, ovi enzimi su pronađeni i kod eukariota, posebno kod biljaka; primjeri uključuju topo VI i topo VIII. Topo VI je najbolje proučeni enzim ovog podtipa i smatra se da prvenstveno djeluje kao dekatenaza.<ref>{{cite journal | vauthors = McKie SJ, Desai PR, Seol Y, Allen AM, Maxwell A, Neuman KC | title = Topoisomerase VI is a chirally-selective, preferential DNA decatenase | journal = eLife | volume = 11 | date = januar 2022 | pmid = 35076393 | doi = 10.7554/eLife.67021 | pmc = 8837201 | doi-access = free }}</ref> == Kao mete za djelovanje lijekova == Za osobe koje nisu stručnjaci u ovoj oblasti, možda najvažniji aspekt topoizomeraza jeste njihova uloga kao meta za djelovanje lijekova, kako u antibakterijskoj, tako i u antikancerogenoj [[hemoterapija|hemoterapiji]]; nekoliko antibakterijskih i antikancerogenih lijekova koji ciljaju topoizomeraze nalazi se na [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02 Model listi esencijalnih lijekova] [[SZO|Svjetske zdravstvene organizacije]] iz 2019. godine. Razlog za ovakav značaj leži u činjenici da se reakcije koje one kataliziraju odvijaju putem privremenih prekida u DNK. Ako se ti prekidi stabiliziraju vezivanjem lijeka, može doći do smrti ćelije uslijed nastanka toksičnih prekida jednog ili oba lanca genomske DNK. Većina lijekova koji ciljaju topoizomeraze djeluje upravo na ovaj način – stabiliziranjem kovalentnog intermedijera koji nastaje tokom cijepanja DNK od strane enzima.<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Pommier Y | title = Drugging topoisomerases: lessons and challenges | journal = ACS Chemical Biology | volume = 8 | issue = 1 | pages = 82–95 | date = januar 2013 | pmid = 23259582 | doi = 10.1021/cb300648v | pmc = 3549721 }}</ref><ref name=":5">{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Leo E, Zhang H, Marchand C | title = DNA topoisomerases and their poisoning by anticancer and antibacterial drugs | journal = Chemistry & Biology | volume = 17 | issue = 5 | pages = 421–433 | date = maj 2010 | pmid = 20534341 | doi = 10.1016/j.chembiol.2010.04.012 | pmc = 7316379 }}</ref><ref name=":6">{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Marchand C | title = Interfacial inhibitors: targeting macromolecular complexes | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 11 | issue = 1 | pages = 25–36 | date = decembar 2011 | pmid = 22173432 | doi = 10.1038/nrd3404 | pmc = 7380715 }}</ref> === Antibakterijski spojevi=== Iako su toposi tipa I, kao što je bakterijski topos I, održive mete [[antibiotik]]a,<ref>{{cite journal | vauthors = Tse-Dinh YC | title = Targeting bacterial topoisomerase I to meet the challenge of finding new antibiotics | journal = Future Medicinal Chemistry | volume = 7 | issue = 4 | pages = 459–471 | date = 2015 | pmid = 25875873 | doi = 10.4155/fmc.14.157 | pmc = 4415981 }}</ref> još ne postoje spojevi u kliničkoj upotrebi koji djeluju na ove enzime. Međutim, enzimi tipa II – [[DNK-giraza]] i DNK-topoizomeraza IV – pokazali su se izuzetno uspješnim kao mete za široko korištene fluorohinolonske antibiotike (slika 6). ==== Fluorohinoloni (FQ) ==== Antibakterijski spojevi iz grupe hinolona prvi put su razvijeni 1960-ih godina, a u kliničkoj upotrebi nalaze se još od 1980-ih.<ref name=":7">{{cite journal | vauthors = Bush NG, Diez-Santos I, Abbott LR, Maxwell A | title = Quinolones: Mechanism, Lethality and Their Contributions to Antibiotic Resistance | journal = Molecules | volume = 25 | issue = 23 | page = 5662 | date = decembar 2020 | pmid = 33271787 | doi = 10.3390/molecules25235662 | pmc = 7730664 | doi-access = free }}</ref> Derivati ​​FQ-a, kao što su ciprofloksacin, levofloksacin i moksifloksacin (slika 6), pokazali su se izuzetno uspješnim. Ovi spojevi djeluju tako što stupaju u interakciju sa svojom ciljnom strukturom (girazom ili topo IV) i DNK na mjestu cijepanja, čime stabiliziraju kovalentni međuprodukt cijepanja koji se sastoji od DNK i proteina. Preciznije, oni se interkaliraju u DNK i onemogućavaju fazu ponovnog spajanja (religacije) DNK u reakciji koju kataliziraju topoizomeraze (slika 5). Riječ je o veoma efikasnom mehanizmu inhibicije, koji koriste i brojni lijekovi protiv raka čija su meta upravo topoizomeraze. Uprkos njihovom izvanrednom uspjehu, rezistencija na FQ-ove predstavlja ozbiljan problem.<ref name=":7"/> Niz drugih spojeva, poput kinazolindiona i imidazolpirazinona,<ref name=":8">{{Cite book | vauthors = Maxwell A, Bush NG, Germe T, McKie SJ | chapter = Non-quinolone topoisomerase inhibitors | pages = 593–618 |title=Antimicrobial resistance and implications for the twenty-first century |date=2018 |publisher=Springer | veditors = Fong IW, Drlica K |isbn=978-0-387-72417-1 |location=New York |oclc=227210110}}</ref> djeluju na sličan način, a očekuje se da bi neki od njih u budućnosti mogli zamijeniti fluorokinolone (FQ). ==== Aminokumarini ==== Aminokumarini (sl. 6), kao što su novobiocin, hlorobiocin i kumeramicin A<sub>1</sub>, prirodni su spojevi koje proizvode bakterije iz roda ''Streptomyces'', a koji inhibiraju ATPaznu reakciju giraze i topoizomeraze IV.<ref name=":8" /> Iako mogu biti veoma djelotvorni protiv svojih ciljnih meta, njihovu primjenu ograničavaju problemi s propusnošću i toksičnošću, zbog čega nisu postigli onaj nivo kliničkog uspjeha kao fluorokinoloni. ==== Proteinski inhibitori ==== Postoji niz proteinskih inhibitora giraze, uključujući bakterijske [[toksin]]e CcdB, MccB17 i ParE,<ref>{{cite journal | vauthors = Collin F, Maxwell A | title = The Microbial Toxin Microcin B17: Prospects for the Development of New Antibacterial Agents | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 431 | issue = 18 | pages = 3400–3426 | date = august 2019 | pmid = 31181289 | doi = 10.1016/j.jmb.2019.05.050 | pmc = 6722960 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Jiang Y, Pogliano J, Helinski DR, Konieczny I | title = ParE toxin encoded by the broad-host-range plasmid RK2 is an inhibitor of Escherichia coli gyrase | journal = Molecular Microbiology | volume = 44 | issue = 4 | pages = 971–979 | date = maj 2002 | pmid = 12010492 | doi = 10.1046/j.1365-2958.2002.02921.x | s2cid = 40019620 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith AB, Maxwell A | title = A strand-passage conformation of DNA gyrase is required to allow the bacterial toxin, CcdB, to access its binding site | journal = Nucleic Acids Research | volume = 34 | issue = 17 | pages = 4667–4676 | date = 2006 | pmid = 16963775 | doi = 10.1093/nar/gkl636 | pmc = 1635281 }}</ref> koji stabiliziraju kompleks cijepanja, na način sličan onome kod fluorokinolona (FQ). Iako ovi proteini nisu pogodni za upotrebu kao antibakterijska sredstva, njihov mehanizam djelovanja mogao bi poslužiti kao inspiracija za razvoj novih antibakterijskih spojeva. Drugi proteinski inhibitori giraze sprječavaju vezivanje DNK za topoizomerazu, umjesto da stabiliziraju komplekse cijepanja. Među njima je i YacG<ref>{{cite journal | vauthors = Vos SM, Lyubimov AY, Hershey DM, Schoeffler AJ, Sengupta S, Nagaraja V, Berger JM | title = Direct control of type IIA topoisomerase activity by a chromosomally encoded regulatory protein | journal = Genes & Development | volume = 28 | issue = 13 | pages = 1485–1497 | date = juli 2014 | pmid = 24990966 | doi = 10.1101/gad.241984.114 | pmc = 4083091 }}</ref> i proteine ​​s ponavljajućim pentapeptidima, kao što su QnrB1 i MfpA;<ref>{{cite journal | vauthors = Feng L, Mundy JE, Stevenson CE, Mitchenall LA, Lawson DM, Mi K, Maxwell A | title = The pentapeptide-repeat protein, MfpA, interacts with mycobacterial DNA gyrase as a DNA T-segment mimic | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 118 | issue = 11 | date = mart 2021 | pmid = 33836580 | doi = 10.1073/pnas.2016705118 | pmc = 7980463 | bibcode = 2021PNAS..11816705F | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Mazurek Ł, Ghilarov D, Michalczyk E, Pakosz Z, Metelev M, Czyszczoń W, Wawro K, Behroz I, Dubiley S, Süssmuth RD, Heddle JG | display-authors = 6 | title = Pentapeptide repeat protein QnrB1 requires ATP hydrolysis to rejuvenate poisoned gyrase complexes | journal = Nucleic Acids Research | volume = 49 | issue = 3 | pages = 1581–1596 | date = februar 2021 | pmid = 33434265 | doi = 10.1093/nar/gkaa1266 | pmc = 7897471 }}</ref> ovi proteinski inhibitori također uzrokuju rezistenciju na fluorokinolone. [[File:Bacterial topoisomerase poisons.png|thumb|'''Slika 6'''. Strukture antibiotskih spojeva koji djeluju na bakterijsku DNK-girazu i topoizomerazu IV.]] === Antikancerogeni spojevi === I ljudska topo I i topo II (obje izoforme, α i β) mogu biti mete u antikancerogenoj hemoterapiji (Sl. 7).<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref>{{cite journal | vauthors = Nelson EM, Tewey KM, Liu LF | title = Mechanism of antitumor drug action: poisoning of mammalian DNA topoisomerase II on DNA by 4'-(9-acridinylamino)-methanesulfon-m-anisidide | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 81 | issue = 5 | pages = 1361–1365 | date = mart 1984 | pmid = 6324188 | doi = 10.1073/pnas.81.5.1361 | pmc = 344833 | bibcode = 1984PNAS...81.1361N | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Pommier Y, Tanizawa A, Kohn KW | title = DNA Topoisomerases: Topoisomerase-Targeting Drugs | chapter = Mechanisms of topoisomerase I inhibition by anticancer drugs | series = Advances in Pharmacology | volume = 29B | pages = 73–92 | date = 1994 | pmid = 8996602 | doi = 10.1016/s1054-3589(08)61132-1 | publisher = Elsevier | isbn = 978-0-12-032930-4 }}</ref><ref name=":9">{{cite journal |author3-link=Neil Osheroff | vauthors = Vann KR, Oviatt AA, Osheroff N | title = Topoisomerase II Poisons: Converting Essential Enzymes into Molecular Scissors | journal = Biochemistry | volume = 60 | issue = 21 | pages = 1630–1641 | date = juni 2021 | pmid = 34008964 | doi = 10.1021/acs.biochem.1c00240 | pmc = 8209676 }}</ref><ref name=":10">{{cite book | vauthors = Murphy MB, Mercer SL, Deweese JE | chapter = Inhibitors and Poisons of Mammalian Type II Topoisomerases | title = Advances in Molecular Toxicology | date = januar 2017 | volume = 11 | pages = 203–240 |doi = 10.1016/b978-0-12-812522-9.00005-1 |publisher=Elsevier | isbn = 978-0-12-812522-9 }}</ref> Većina ovih spojeva djeluje na način sličan fluorokinolonima (FQ), tj. stabilizacijom kovalentnog kompleksa DNK-protein koji nastaje tokom cijepanja; zbog toga su postali poznati kao „otrovi za topoizomeraze”, za razliku od katalitičkih inhibitora.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":11">{{cite journal | vauthors = Hande KR | title = Clinical applications of anticancer drugs targeted to topoisomerase II | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Gene Structure and Expression | volume = 1400 | issue = 1–3 | pages = 173–184 | date = oktobar 1998 | pmid = 9748560 | doi = 10.1016/s0167-4781(98)00134-1 }}</ref> Nekoliko inhibitora ljudske topoizomeraze uključeno je na [[SZO Modelni spisak esencijalnih lijekova|Spisak esencijalnih lijekova Svjetske zdravstvene organizacije]]. ==== Kamptotecin (CPT) ==== Kamptotecin (Sl. 7), prvobitno izveden iz drveta ''[[Camptotheca acuminata]]'', cilja ljudski topo I, a derivati poput topotekana i irinotekana se široko koriste u [[hemoterapija|hemoterapiji]] raka.<ref name=":5" /> Kamptotecin i njegovi derivati djeluju stabilizirajući kompleks cijepanja topo I, sprječavajući ponovno spajanje proteinom posredovanog prekida u DNK. Ovi inhibitori međupovršine se stabiliziraju interakcijama slaganja s prekidom DNK i [[vodikova veza|vodikovim vezama]] s enzimom. Iako CPT derivati stabiliziraju kompleks cijepanja jednostrukog lanca, smatra se da naknadni sudari s replikacijskim ili transkripcijskim mehanizmima generiraju toksične dvolančane prekide DNK. Ovi spojevi se koriste kao terapija prve ili druge linije za liječenje raka, uključujući [[rak debelog crijeva]], [[rak jajnika|jajnika]], [[rak pluća]], [[rak dojke]] i [[rak grlića maternice]]. Međutim, CPT derivati pate od ograničenja povezanih s toksičnošću i ograničenim terapijskim poluživotom zbog kemijske nestabilnosti. Novi topo I inhibitori, indenoizohinolini i fluoroindenoizohinolini, prevladavaju ograničenja CPT derivata i još su u kliničkim ispitivanjima.<ref>{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Cushman M | title = The indenoisoquinoline noncamptothecin topoisomerase I inhibitors: update and perspectives | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 8 | issue = 5 | pages = 1008–1014 | date = maj 2009 | pmid = 19383846 | doi = 10.1158/1535-7163.mct-08-0706 | pmc = 2888777 }}</ref> ==== Etopozid (VP-16) ==== Etopozid (Sl. 7) i njegov bliski srodnik tenipozid (VM-26) su derivati ​​epipodofilotoksina, dobijeni iz rizoma divlje mandragore. Oni djeluju na topo II tako što stabiliziraju kovalentni kompleks cijepanja i sprječavaju ponovno spajanje (religaciju) iscijepane DNK.<ref name=":9" /> Obično se koriste u kombinaciji s drugim hemoterapijskim lijekovima za liječenje karcinoma, uključujući tumore testisa, karcinom pluća malih ćelija i leukemiju. Liječenje etopozidom može dovesti do pojave sekundarnih leukemija, koje nastaju uslijed specifičnih genomskih translokacija, pri čemu je uglavnom uključen topo IIβ.<ref name=":9" /> ==== Doksorubicin ==== [[File:Eukaryotic topoisomerase poisons and inhibitors.png|thumb|'''Slika 7.''' Strukture antitumorskih spojeva koji djeluju na humane topoizomeraze.]] Doksorubicin (Sl. 7) i srodni derivati ​​– daunorubicin, epirubicin i idarubicin – pripadaju grupi antraciklina. Dobijaju se iz bakterije roda ''Streptomyces''<ref name=":11" /> i djeluju na humanu topo II, stabilizirajući kompleks cijepanja na način sličan drugim otrovima topoizomeraza. Mitoksantron je sintetski antracenedion koji je hemijski i funkcionalno sličan antraciklinima.<ref name=":10" /> Antraciklini su bili prvi inhibitori topoizomeraza korišteni u liječenju raka i ostaju jedni od najčešće primjenjivanih i najefikasnijih oblika terapije za širok spektar malignih oboljenja, uključujući [[karcinom dojke]], [[limfom]]e, [[leukemija|leukemije]], [[karcinom]]e, [[sarkom]]e i druge tumore.<ref name=":10" /> Ovi spojevi djeluju kao agensi za interkalaciju u DNK, te stoga, pored specifičnog djelovanja na topo II, mogu utjecati na brojne ćelijske procese koji uključuju DNK.<ref name=":5" /> Dodatna [[citotoksičnost]] proizlazi iz [[redoks]] reakcija u kojima učestvuju antraciklini, pri čemu nastaju reaktivne vrste kisika. Stvaranje reaktivnih oblika kisika, uz inhibiciju (blokiranje) enzima topo IIβ, dovodi do kardiotoksičnosti antraciklina koja ograničava doziranje.<ref name=":5" /> ==== Merbaron ==== Merbaron, derivat tiobarbiturne kiseline, te deksrazoksan (ICRF-187) – jedan od nekoliko srodnih derivata bisdioksopiperazina (slika 7) – primjeri su katalitskih inhibitora enzima topo II. To znači da oni onemogućavaju završetak katalitičkog ciklusa topo II, ali ne stabiliziraju kompleks nastao cijepanjem DNK. Iako ovi katalitski inhibitori pokazuju citotoksičnost i bili su predmet kliničkih ispitivanja, još se ne koriste u kliničkoj praksi za liječenje raka.<ref name=":10" /> Međutim, deksrazoksan, koji blokira hidrolizu [[ATP]]-a posredovanu enzimom topo II, koristi se za sprječavanje kardiotoksičnosti povezane s primjenom antraciklina.<ref>{{cite journal | vauthors = Speyer JL, Green MD, Kramer E, Rey M, Sanger J, Ward C, Dubin N, Ferrans V, Stecy P, Zeleniuch-Jacquotte A | display-authors = 6 | title = Protective effect of the bispiperazinedione ICRF-187 against doxorubicin-induced cardiac toxicity in women with advanced breast cancer | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 319 | issue = 12 | pages = 745–752 | date = septembar 1988 | pmid = 3137469 | doi = 10.1056/nejm198809223191203 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Cvetković RS, Scott LJ | title = Dexrazoxane: a review of its use for cardioprotection during anthracycline chemotherapy | journal = Drugs | volume = 65 | issue = 7 | pages = 1005–1024 | date = 2005 | pmid = 15892593 | doi = 10.2165/00003495-200565070-00008 }}</ref> {| class="wikitable" !Topoizomeraza !Tip podporodice !Funkcija !Multimernost !Zavisnost od metala !ATP zavisnost !Jednolančani ili dvolančani dekolte? !Polarnoat cijepanja !Promjena broja veze (L) |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza I (''[[E. coli]]'') | rowspan="5" |''''Tip IA'' |Uklanja (-), ali ne i (+) superzavojnice. Sprečava prekomerno namotavanje genoma i podržava transkripciju | rowspan="4" |Monomer | rowspan="5" |Da (Mg<sup>2+</sup>) | rowspan="4" |Ne | colspan="3" rowspan="5" |SS |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza III (''E. coli'') |Uklanja (-), ali ne i (+) supercoil; funkcija preklapanja sa topoizomerazom IV |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP3A|Topoizomeraza IIIα]] (''H. sapiens'') |Uklanja (-), ali ne i (+) supercoil; pomaže u odvajanju prekatenana u ćelijskoj replikaciji DNK; može katalizirati čvorove, odvezivanje i međusobno povezivanje jednolančanih krugova, kao i uvezivanje, raspetljavanje, katenaciju i dekatenaciju dupleksnih krugova DNK sa prazninama ili urezima |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP3B|Topoizomeraza IIIβ]] (''H. sapiens'') |Pokazano je da je navodna [[RNK]]-topoizomeraza. Uključena u [[prerda RNK|preradu RNK]] |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Reverzna giraza (arheja) |Uklanja (-), ali ne i (+) superzavojnice, uvodi pozitivne superzavojnice |Monomer i Heterodimer |Da |- ! style="background: #dedefa;" |[[TOP1|Topoizomeraza I]] (''[[H. sapiens]]'') |''''Tip IB'' | rowspan="2" |Uklanja (+) i (-) superzavojnice; podržava kretanje viljuške tokom replikacije i transkripcije | rowspan="2" |Monomer | rowspan="2" |Ne | rowspan="2" |Ne | rowspan="2" |SS | rowspan="2" |3' | rowspan="2" |±n |- ! style="background: #dedefa;" |Topoizomeraza I '''(Vaccinia virus)'' | |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Topoizomeraza V ([[Archea]]) |''''Tip IC'' |Opušta (+) i (-) supercoil. Uključen u popravku DNK. |Monomer |Ne |Ne |SS |3' |±n |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza II ([[DNK giraza]]) (''E. coli'') | rowspan="4" |''''Tip IIA'' |Generira (-) superzavojnice (jedina topoizomeraza za koju se zna da to radi) |Heterotetramer | rowspan="4" |Da (Mg<sup>2+</sup>) | rowspan="4" |Da | rowspan="4" |DS | rowspan="4" |5' | rowspan="4" |±2 |- !style="background: #ffdead;" |[[Topoizomeraza IV]] (''E. coli'') |Dekatenira repliciranu DNK; opušta (+) superzavojnice brže od (-) |Heterotetramer |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP2A|Topoizomeraza IIα]] (''H. sapiens'') |Esencijalna; razdvaja isprepletene duplekse kćeri u replikaciji; doprinosi opuštanju DNK tokom transkripcije |Homodimer |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP2B|Topoizomeraza IIβ]] (''[[H. sapiens]]'') |Uloga u suzbijanju rekombinacije ili podržavanju transkripcije u neuronima |Homodimer |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Topoizomeraza VI ([[Archea]]) |''''Tip IIB'' |Opušta (+) i (-) supercoil; odgovoran za dekatenaciju replikacionih intermedijara |Heterotetramer |Da (Mg<sup>2+</sup>) |Da |DS |5' |±2 |} ==Uloga topoizomeraze u regulaciji transkripcije== Najmanje jedna topoizomeraza, DNK-topoizomeraza II beta (topo IIβ), ima regulatornu ulogu u transkripciji gena. Dvolančani prekidi DNK koji zavise od topo IIβ, kao i komponente mehanizma za popravku oštećenja DNK, važni su za brzu ekspresiju neposrednih ranih gena, kao i za regulaciju gena kao odgovor na signale.<ref name=Madabhushi>{{cite journal |vauthors=Madabhushi R, Kim TK |title=Emerging themes in neuronal activity-dependent gene expression |journal=Mol Cell Neurosci |volume=87 |issue= |pages=27–34 |date=mart 2018 |pmid=29254824 |pmc=5894330 |doi=10.1016/j.mcn.2017.11.009 |url=}}</ref><ref name="pmid34610268">{{cite journal |vauthors=Bunch H, Jeong J, Kang K, Jo DS, Cong AT, Kim D, Kim D, Cho DH, Lee YM, Chen BP, Schellenberg MJ, Calderwood SK |title=BRCA1-BARD1 regulates transcription through modulating topoisomerase IIβ |journal=Open Biol |volume=11 |issue=10 |date=oktobar 2021 |pmid=34610268 |pmc=8492178 |doi=10.1098/rsob.210221 |doi-access=free|url=}}</ref><ref name=Austin>{{cite journal |vauthors=Austin CA, Cowell IG, Khazeem MM, Lok D, Ng HT |title=TOP2B's contributions to transcription |journal=Biochem Soc Trans |volume=49 |issue=6 |pages=2483–2493 |date=decembar 2021 |pmid=34747992 |doi=10.1042/BST20200454 |s2cid=243846627 |url=https://eprints.ncl.ac.uk/278929|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref><ref name=Ju>{{cite journal |vauthors=Ju BG, Lunyak VV, Perissi V, Garcia-Bassets I, Rose DW, Glass CK, Rosenfeld MG |title=A topoisomerase II beta-mediated dsDNA break required for regulated transcription |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1798–802 |date=juni 2006 |pmid=16794079 |doi=10.1126/science.1127196 |bibcode=2006Sci...312.1798J |s2cid=206508330 |url=}}</ref> Čini se da je Topo IIβ, zajedno s drugim povezanim enzimima,<ref name=Austin /> važan za oslobađanje zaustavljene [[RNK-polimeraza]] na genima koji se intenzivno transkribuju ili su dugi.<ref name=Dellino>{{cite journal |vauthors=Dellino GI, Palluzzi F, Chiariello AM, Piccioni R, Bianco S, Furia L, De Conti G, Bouwman BA, Melloni G, Guido D, Giacò L, Luzi L, Cittaro D, Faretta M, Nicodemi M, Crosetto N, Pelicci PG |title=Release of paused RNA polymerase II at specific loci favors DNA double-strand-break formation and promotes cancer translocations |journal=Nat Genet |volume=51 |issue=6 |pages=1011–1023 |date=juni 2019 |pmid=31110352 |doi=10.1038/s41588-019-0421-z |s2cid=256819778 |url=https://www.openaccessrepository.it/record/76042|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525082707/https://www.openaccessrepository.it/record/76042|archive-date=25. 5. 2022}}</ref><ref name=Gittens>{{cite journal |vauthors=Gittens WH, Johnson DJ, Allison RM, Cooper TJ, Thomas H, Neale MJ |title=A nucleotide resolution map of Top2-linked DNA breaks in the yeast and human genome |journal=Nat Commun |volume=10 |issue=1 |date=oktobar 2019 |pmid=31649282 |pmc=6813358 |doi=10.1038/s41467-019-12802-5 |doi-access=free|bibcode=2019NatCo..10.4846G |url=}}</ref><ref name=Singh>{{cite journal |vauthors=Singh S, Szlachta K, Manukyan A, Raimer HM, Dinda M, Bekiranov S, Wang YH |title=Pausing sites of RNA polymerase II on actively transcribed genes are enriched in DNA double-stranded breaks |journal=J Biol Chem |volume=295 |issue=12 |pages=3990–4000 |date=mart 2020 |pmid=32029477 |pmc=7086017 |doi=10.1074/jbc.RA119.011665 |url= |doi-access=free }}</ref> ===Topo IIβ u inicijaciji transkripcije=== Dvolančani lomovi [[DNK]] (DSB-ovi) izazvani stimulusom, koji su ograničeni na kratak vremenski period (od 10 minuta do 2 sata), nastaju posredstvom topo IIβ u promotorskim regijama gena regulisanih signalima. Ovi dvolančani lomovi omogućavaju brzu pojačanu ekspresiju takvih gena koji reaguju na signale u brojnim sistemima (pogledajte tabelu u nastavku). Ovi geni regulisani signalima uključuju gene koji se aktiviraju kao odgovor na stimulaciju [[estradiol]]om ([[estrogen]]om), [[krvni serum|serumom]], [[insulin]]om, glukokortikoidima (poput [[deksametazon]]a), kao i aktivacijom [[neuron]]a. Nakon što se izazvani dvolančani lom DNK popravi, transkripcija gena koji reaguje na signal vraća se na nizak, bazni nivo.<ref name=Madabhushi /> [[File:DNA DSB TOP2B PARP-1 complex with NHEJ enzymes.jpg|thumb|Zaustavljena [[RNK- polimeraza]] i ograničen, kratkotrajan dvolančani lom DNK izazvan pomoću TOP2B, uz prisustvo enzima PARP-1 i kompleksa za NHEJ|500px]] Utvrđeno je da su topo IIβ i PARP-1 konstitutivno prisutni, u umjerenim količinama, u blizini mjesta početka transkripcije promotora gena koji reaguje na signale. Nakon pojave signala, topo IIβ je uzrokovao prekid dvostrukog lanca DNK, a PARP-1 je učestvovao u zamjeni [[histon H1|histona H1]] proteinima [[HMGB1]]/[[HMGA2]], što može potaknuti transkripciju.<ref name=Ju /> Na mjestu prekida dvostrukog lanca DNK povećala se prisutnost topo IIβ i PARP-1, dok su se komponente puta za popravak DNK putem [[nehomologno spajanje krajeva|nehomolognog spajanja krajeva]] — uključujući DNK-PKcs, Ku70/Ku80 i DNK ligazu IV — okupile zajedno s topo IIβ i PARP-1. Svi ovi elementi nalazili su se na veznoj DNK (''linker DNK'') uz jedan [[nukleosom]] u [[promotor (genetuka)|promotorskoj regiji gena]] (pogledajte sliku). Nukleosom je bio smješten blizu mjesta početka [[transkripcija gena|transkripcije gena]].<ref name=Ju /> Komponente puta za popravak DNK putem nehomolognog spajanja krajeva bile su ključne za zatvaranje prekida dvostrukog lanca DNK.<ref name=Madabhushi /> {| class="wikitable sortable" |+ Agensi koji uzrokuju privremene dvolančane prekide DNK (DSB-ove), neophodne za transkripciju, te proteini povezani s tim prekidima u genima koji reaguju na signale. ! Ligand ili aktivirajući agens !! Gen(i) analizirani na prisustvo DSB-ova !! DSB nakon aktivacije izazvane signalom !! DSB neophodan za transkripciju !! Lokacija DSB-a !! Proteini prisutni na mjestu DSB-a !! Trajanje DSB-a nakon aktivacije izazvane signalom !! Reference |- ![[Estradiol]] |''[[Trefoil factor 1|pS2]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNA-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]]||10 minuta||<ref name="pmid16794079">{{cite journal |vauthors=Ju BG, Lunyak VV, Perissi V, Garcia-Bassets I, Rose DW, Glass CK, Rosenfeld MG |title=A topoisomerase IIbeta-mediated dsDNA break required for regulated transcription |journal=[[Science]] |volume=312 |issue=5781 |pages=1798–802 |date=juni 2006 |pmid=16794079 |doi=10.1126/science.1127196 |bibcode=2006Sci...312.1798J |s2cid=206508330 |url=}}</ref> |- ![[Insulin]] |''[[Sintaza masnih kiselina|FASN]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNA-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], [[protein fosfataza 1]] (PP1), [[PCAF|P/CAF]]||3 sata||<ref name="pmid19303849">{{cite journal |vauthors=Wong RH, Chang I, Hudak CS, Hyun S, Kwan HY, Sul HS |title=A role of DNA-PK for the metabolic gene regulation in response to insulin |journal=Cell |volume=136 |issue=6 |pages=1056–72 |date=mart 2009 |pmid=19303849 |pmc=2768498 |doi=10.1016/j.cell.2008.12.040 |url=}}</ref> |- ![[Toplotni šok]] ili serum |''[[HSPA1B]], [[c-jun|JUN]], [[c-Fos|FOS]], [[EGR1]], [[MYC]]''||da||da||promotor i mjesto zaustavljanja POLII||[[DNA-PKcs]], [[Ku70]], γH2AX, TRIM28||30 sekundi do 5 minuta ||<ref name="pmid26671524">{{cite journal |vauthors=Bunch H, Lawney BP, Lin YF, Asaithamby A, Murshid A, Wang YE, Chen BP, Calderwood SK |title=Transcriptional elongation requires DNA break-induced signalling |journal=Nat Commun |volume=6 |issue= |date=decembar 2015 |pmid=26671524 |pmc=4703865 |doi=10.1038/ncomms10191 |doi-access=free|bibcode=2015NatCo...610191B |url=}}</ref> |- ! Deksametazon ili estradiol |''[[Trefoil faktor 1|PS2]], MMTV, [[Protein 16 koji sadrži [[cinkov prst]] i BTB domen|PLZF]], [[Kortikosteroid 11-beta-dehidrogenaza izozim 2|HSD11B2]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNK-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], BRG1||15 minuta|| <ref name="pmid26055322">{{cite journal |vauthors=Trotter KW, King HA, Archer TK |title=Glucocorticoid Receptor Transcriptional Activation via the BRG1-Dependent Recruitment of TOP2β and Ku70/86 |journal=Mol Cell Biol |volume=35 |issue=16 |pages=2799–817 |date=august 2015 |pmid=26055322 |pmc=4508321 |doi=10.1128/MCB.00230-15 |url=}}</ref> |- !Aktivacija primarnih [[korteks]]nih [[neuron]]a u kulturi pomoću KCl-a ili NMDA |''[[c-Fos|FOS]], [[EGR1]], [[Nervni PAS domrnski protein 4|NPAS4]], [[Jedarni receptor 4A1|NR4A1]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNK-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], CTCF||Do 2 sata||<ref name=Madabhushi /> |- !Uslovljavanje straha (procijenjeno u neuronima [[hipokampus]]a i medijalnog prefrontalnog [[korteks]]a miša) |>200 gena s novim dvolančanim prekidima DNK (DSB) i pojačanom ekspresijom||da||DSB-ovi su bili povezani s transkripcijom||promotori||nije testirano||10 minuta, uz drugi vrhunac nakon 30 minuta ||<ref name="pmid34197463">{{cite journal |vauthors=Stott RT, Kritsky O, Tsai LH |title=Profiling DNA break sites and transcriptional changes in response to contextual fear learning |journal=PLOS ONE |volume=16 |issue=7 |date=2021 |pmid=34197463 |pmc=8248687 |doi=10.1371/journal.pone.0249691 |bibcode=2021PLoSO..1649691S |url= |doi-access=free }}</ref> |} ===Regulacija ekspresije gena pomoću Topo IIβ=== [[RNK-polimeraza II]] često nailazi na mjesto zastoja koje se nalazi otprilike 30–60 [[nukleotid]]a nizvodno od mjesta početka transkripcije gena.<ref name="pmid33640324">{{cite journal |vauthors=Dollinger R, Gilmour DS |title=Regulation of Promoter Proximal Pausing of RNA Polymerase II in Metazoans |journal=J Mol Biol |volume=433 |issue=14|date=juli 2021 |pmid=33640324 |doi=10.1016/j.jmb.2021.166897 |url=|pmc=8184617 }}</ref><ref name="pmid29691322">{{cite journal |vauthors=Price DH |title=Transient pausing by RNA polymerase II |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=115 |issue=19 |pages=4810–4812 |date=maj 2018 |pmid=29691322 |pmc=5949015 |doi=10.1073/pnas.1805129115 |bibcode=2018PNAS..115.4810P |url= |doi-access=free }}</ref> Smatra se da zastoj RNK-polimeraze II na ovim mjestima, kao i kontrolisano okončanje tog zastoja, imaju regulatornu ulogu u transkripciji gena. Kako navode Singh i saradnici,<ref name=Singh /> "oko 80% visoko eksprimiranih gena u [[HeLa]] ćelijama nalazi se u stanju zastoja". Na mjestima zastoja [[RNK-polimeraza II|RNK-polimeraze II]] dolazi do kratkotrajnih prekida dvostrukog lanca DNK – koje uzrokuje topo IIβ, a koji se ne zatvaraju odmah – te se čini da su oni neophodni za efikasan izlazak iz stanja zastoja i nastavak transkripcije gena.<ref name=Dellino /><ref name=Gittens /><ref name=Singh /> Smatra se da su prekidi dvostrukog lanca DNK, koje kod određenih gena izaziva TOP2B, dio procesa regulacije [[ekspresija gena|ekspresije gena]]. == Također pogledajte== * [[Topologija DNK]] * [[Supernamotaj]] * [[Topoizomeraza tipa I]] * [[Topoizomeraza tipa II]] * [[Topoizomeraza I]] * [[Topoizomeraza IIα]] * [[Topoizomeraza IIβ]] * [[Topoizomeraza IIIα]] * [[Topoizomeraza IIIβ]] == Reference == {{Refspisak|32em}} == Dodatni izvori == * {{cite book | vauthors = Wang JC | title = Untangling the Double Helix: DNA entanglement and the action of the DNA topoisomerases | date = 2009 | publisher = Cold Spring Harbor Laboratory Press | location = Cold Spring Harbor | isbn = 978-0-87969-879-9 | page = 245 }} == Vnjski linkovi == {{Commons category|DNA topoisomerases}} * {{MeshName|DNA+Topoisomerases}} {{Enzimi}} {{Topoizomeraze}} {{Replikacija DNK}} {{Autoantigeni}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 5.6]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Replisomi]] 5l0prtvth0fs1hqhmiyz3uph09yphjp 3939479 3939433 2026-11-06T21:08:39Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Topoizomeraza]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939433 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = [[ATP]]-neovisna [[DNK]]-topoisonezameraza (tip I) | EC_number = 5.6.2.1 |Symbol=Topo-1 | CAS_number = 80449-01-0 | GO_code = | image =Protein_TOP1_PDB_1a31.png | width = | caption =Topoizomeraza-1 |name=}} {{Infokutija protein | Name = [[ATP]]-ovisna DNK-topoisomeraza (tip II) | EC_number = 5.6.2.2 |Symbol=Topo-2 | CAS_number = | GO_code = | image =2rgr.png | width = | caption =Topoizomeraza-2 }} '''DNK-topoizomeraze''' (ili '''topoizomeraze''') su [[enzim]]i koji kataliziraju promjene u topološkom stanju [[DNK]], pretvarajući opuštene oblike u superzavojite i obrnuto, povezane (katenirane) oblike u nepovezane, te zapetljane oblike DNK u nezapetljane.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = McKie SJ, Neuman KC, Maxwell A | title = DNA topoisomerases: Advances in understanding of cellular roles and multi-protein complexes via structure-function analysis | journal = BioEssays | volume = 43 | issue = 4 | date = april 2021 | pmid = 33480441 | doi = 10.1002/bies.202000286 | s2cid = 231679533 | pmc = 7614492 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sutormin DA, Galivondzhyan AK, Polkhovskiy AV, Kamalyan SO, Severinov KV, Dubiley SA | title = Diversity and Functions of Type II Topoisomerases | journal = Acta Naturae | volume = 13 | issue = 1 | pages = 59–75 | date = 15. 3. 2021 | pmid = 33959387 | pmc = 8084294 | doi = 10.32607/actanaturae.11058 }}</ref> Topološki problemi u DNK nastaju uslijed isprepletene prirode njene strukture dvostruke spirale, što, naprimjer, može dovesti do prekomjernog uvijanja DNK dupleksa tokom [[replikacija DNK|replikacije]] i [[transkripcija (genetika)|transkripcije]] DNK. Ako bi ostala nepromijenjena, ova torzija bi s vremenom onemogućila DNK ili [[RNK-polimeraza]]ma, koje učestvuju u ovim procesima, da nastave kretanje duž DNK spirale. Drugi topološki izazov proizlazi iz povezivanja ili zaplitanja DNK tokom replikacije. Ako se ne razriješe, veze između repliciranih molekula DNK onemogućit će [[ćelijska dioba|diobu ćelije]]. DNK-topoizomeraze sprečavaju i ispravljaju ovakve topološke probleme. One to čine tako što se vežu za DNK i sijeku šećerno-fosfatni lanac jednog (topoizomeraze tipa I) ili oba (topoizomeraze tipa II) lanca DNK. Ovaj privremeni prekid omogućava rasplitanje ili odvijanje DNK, a po završetku ovih procesa, šećerno-fosfatni lanac se ponovo spaja. Budući da se ukupni hemijski sastav i povezanost DNK ne mijenjaju, DNK supstrat i proizvod su hemijski [[izomer]]i koji se razlikuju samo po svojoj topologiji. == Otkriće == Prvu DN-topoizomerazu otkrio je [[James C. Wang]] u bakterijama 1971. godine, a prvobitno je nazvana ω (omega) protein;<ref>{{cite journal | vauthors = Wang JC | title = Interaction between DNA and an Escherichia coli protein omega | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 55 | issue = 3 | pages = 523–533 | date = februar 1971 | pmid = 4927945 | doi = 10.1016/0022-2836(71)90334-2 }}</ref> sada se naziva topoizomeraza I (topo I) bakterije ''[[Escherichia coli]]'' (''E. coli'') i predstavlja primjer enzima iz porodice tipa IA. Kasnije su James Champoux i Renato Dulbecco otkrili sličnu aktivnost u [[eukariot]]skim ćelijama ([[jetra]] pacova);<ref>{{cite journal | vauthors = Champoux JJ, Dulbecco R | title = An activity from mammalian cells that untwists superhelical DNA--a possible swivel for DNA replication (polyoma-ethidium bromide-mouse-embryo cells-dye binding assay) | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 69 | issue = 1 | pages = 143–146 | date = januar 1972 | pmid = 4333036 | doi = 10.1073/pnas.69.1.143 | pmc = 427563 | doi-access = free }}</ref> odgovarajući enzim, eukariotska topo I, ima poseban mehanizam i predstavlja tip IB porodice. Prva otkrivena topoizomeraza tipa II bila je [[DNK-giraza]] iz bakterija, koju su 1976. otkrili Martin Gellert i saradnici,<ref>{{cite journal | vauthors = Gellert M, Mizuuchi K, O'Dea MH, Nash HA | title = DNA gyrase: an enzyme that introduces superhelical turns into DNA | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 73 | issue = 11 | pages = 3872–3876 | date = novembar 1976 | pmid = 186775 | doi = 10.1073/pnas.73.11.3872 | pmc = 431247 | bibcode = 1976PNAS...73.3872G | doi-access = free }}</ref> a također su ga okarakterizirali Nicholas Cozzarelli i saradnici.<ref>{{cite journal | vauthors = Sugino A, Peebles CL, Kreuzer KN, Cozzarelli NR | title = Mechanism of action of nalidixic acid: purification of Escherichia coli nalA gene product and its relationship to DNA gyrase and a novel nicking-closing enzyme | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 74 | issue = 11 | pages = 4767–4771 | date = novembar 1977 | pmid = 200930 | doi = 10.1073/pnas.74.11.4767 | pmc = 432036 | bibcode = 1977PNAS...74.4767S | doi-access = free }}</ref> DNK-giraza katalizuje uvođenje negativnih supernamotaja u DNK i jedini je enzim tipa II koji to čini, dok svi ostali katalizuju relaksaciju DNK. Enzimi tipa II mehanistički se razlikuju od enzima tipa I po tome što zavise od ATP-a i privremeno raskidaju oba lanca DNK, a ne samo jedan. Topoizomeraze tipa II kasnije su otkrivene i kod bakterijskih virusa i kod eukariota.<ref>{{cite journal | vauthors = Baldi MI, Benedetti P, Mattoccia E, Tocchini-Valentini GP | title = In vitro catenation and decatenation of DNA and a novel eucaryotic ATP-dependent topoisomerase | journal = Cell | volume = 20 | issue = 2 | pages = 461–467 | date = juni 1980 | pmid = 6248247 | doi = 10.1016/0092-8674(80)90632-7 | s2cid = 42645648 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Liu CC, Alberts BM | title = T4 DNA topoisomerase: a new ATP-dependent enzyme essential for initiation of T4 bacteriophage DNA replication | journal = Nature | volume = 281 | issue = 5731 | pages = 456–461 | date = oktobar 1979 | pmid = 226889 | doi = 10.1038/281456a0 | bibcode = 1979Natur.281..456L | s2cid = 4343962 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Stetler GL, King GJ, Huang WM | title = T4 DNA-delay proteins, required for specific DNA replication, form a complex that has ATP-dependent DNA topoisomerase activity | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 76 | issue = 8 | pages = 3737–3741 | date = august 1979 | pmid = 226976 | doi = 10.1073/pnas.76.8.3737 | pmc = 383908 | bibcode = 1979PNAS...76.3737S | doi-access = free }}</ref> EC-oznake za topoizomeraze su sljedeće: nezavisne od ATP-a (tip I) – EC 5.6.2.1; zavisne od ATP-a (tip II) – EC 5.6.2.2. Izuzetak među topoizomerazama tipa I je reverzna giraza, koja sadrži helikazni domen (EC 3.6.4.12) i uvodi pozitivno supernamotavanje na način zavisan od ATP-a. Stoga je ona jedina topoizomeraza tipa I klasifikovana pod oznakom [[EC 5.6.2.2]] (Tabela 1). == Topologija DNK == Struktura dvostruke spirale DNK podrazumijeva međusobno isprepletanje dva [[polinukleotid]]na lanca, što potencijalno dovodi do topoloških problema. Topologija DNK odnosi se na ukrštanje dva lanca DNK, koje mijenja uvijenost dvostruke spirale i dovodi do nastanka tercijarnih konformacija DNK, kao što su supernamotaji, čvorovi i katenani.<ref name=":0">{{Cite book | vauthors = Bates AD |title=DNA topology |date=2005 |publisher=Oxford University Press |others=Anthony Maxwell |isbn=978-0-19-154658-7 |edition=2nd |location=Oxford |oclc=64239232}}</ref> Potencijalni topološki problemi povezani s dvostrukom spiralnom strukturom DNK prepoznati su ubrzo nakon što su njenu strukturu 1953. godine prvi put razjasnili [[James Watson]], [[Francis Crick]] i [[Rosalind Franklin]]<ref>{{cite journal | vauthors = Watson JD, Crick FH | title = Genetical implications of the structure of deoxyribonucleic acid | journal = [[Nature]] | volume = 171 | issue = 4361 | pages = 964–967 | date = maj 1953 | pmid = 13063483 | doi = 10.1038/171964b0 | bibcode = 1953Natur.171..964W | s2cid = 4256010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Watson JD, Crick FH | title = Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid | journal = [[Nature]] | volume = 171 | issue = 4356 | pages = 737–738 | date = april 1953 | pmid = 13054692 | doi = 10.1038/171737a0 | bibcode = 1953Natur.171..737W | s2cid = 4253007 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Franklin RE, Gosling RG | title = Evidence for 2-chain helix in crystalline structure of sodium deoxyribonucleate | journal = [[Nature]] | volume = 172 | issue = 4369 | pages = 156–157 | date = juli 1953 | pmid = 13072614 | doi = 10.1038/172156a0 | bibcode = 1953Natur.172..156F | s2cid = 4169572 }}</ref> i dalje razvijeno radom Maxa Delbrücka i Johna Cairnsa.<ref>{{cite journal | vauthors = Cairns J | title = The bacterial chromosome and its manner of replication as seen by autoradiography | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 6 | pages = 208–213 | date = mart 1963 | issue = 3 | pmid = 14017761 | doi = 10.1016/s0022-2836(63)80070-4 | publisher = Elsevier }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Delbrück M | title = On the Replication of Desoxyribonucleic Acid (Dna) | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 40 | issue = 9 | pages = 783–788 | date = septembar 1954 | pmid = 16589559 | doi = 10.1073/pnas.40.9.783 | pmc = 534166 | bibcode = 1954PNAS...40..783D | doi-access = free }}</ref> Zatvorena kružna dvolančana DNK može se opisati pomoću tri parametra: broja povezivanja (Lk), uvijanja (Tw) i savijanja (Wr) (Slika 1). Pri tome, Lk odnosi se na broj puta koliko su dva lanca međusobno povezana, Tw označava broj heliksnih zavoja u DNK, mjerenih u odnosu na heliksnu osu, dok Wr kvantificira uvijanje putanje DNK heliksa u prostoru i često se izjednačava sa pojmom „superuvijanje” (supercoiling). [[File:Overview of DNA topology.tif|thumb|'''Slika 1.''' Pregled topologije DNK. Broj povezivanja (Lk) opisuje koliko puta se dva pojedinačna lanca DNK međusobno ukrštaju unutar zatvorenog kružnog molekula DNK. Opušteni molekuli DNK imaju inherentni broj povezivanja (Lk<sup>0</sup>) koji odgovara uvijanju dva pojedinačna lanca jedan oko drugog u dvostrukom heliksu – otprilike jednom na svakih 10,5 baznih parova (Tw<sup>0</sup> ~ 10,5). Superuvijanje odgovara povećanju ili smanjenju broja povezivanja (∆Lk), što je posljedica ćelijskih procesa kao što su transkripcija i replikacija DNK (Slika 2). Promjene u broju povezivanja kompenziraju se promjenama u uvijanju (torziji) (Tw) i savijanju (Wr), što mijenja strukturu i mehaniku DNK. Formiranje čvorova unutar molekula DNK, kao i veze između molekula DNK (katenani), predstavljaju topološke konformacije DNK višeg reda.|253x253px]] Ova tri parametra povezana su sljedećom relacijom: Lk = Tw + Wr. Riječ je o matematičkom identitetu koji je 1959. godine izveo Călugăreanu<ref>{{Cite journal | vauthors = Călugăreanu G |date=1959 |title=L'intégrale de Gauss et l'analyse des nœuds tridimensionnels |journal=Revue de Mathématiques Pure et Appliquées |volume=4 |pages=5–20}}</ref> i naziva se Călugăreanuova, ili Călugăreanu–White–Fullerova, teorema.<ref>{{cite journal | vauthors = Fuller FB | title = The writhing number of a space curve | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 68 | issue = 4 | pages = 815–819 | date = april 1971 | pmid = 5279522 | doi = 10.1073/pnas.68.4.815 | pmc = 389050 | bibcode = 1971PNAS...68..815B | doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal | vauthors = White JH |date=1969 |title=Self-Linking and the Gauss Integral in Higher Dimensions |journal=American Journal of Mathematics |volume=91 |issue=3 |pages=693–728 |doi=10.2307/2373348 |jstor=2373348 |issn=0002-9327}}</ref> Lk ne može se promijeniti bez raskidanja jednog ili oba lanca heliksa; Tw i Wr su međusobno zamjenjivi i zavise od uslova u rastvoru. Supernamotavanje (engl. ''supercoiling'') je uobičajeni naziv za DNK kod koje je razlika u broju povezivanja (engl. ''linking difference'') različita od nule; precizniji termin je specifična razlika u broju povezivanja (σ = ΔLk/Lk<sup>0</sup>, pri čemu je Lk<sup>0</sup> srednji broj povezivanja opuštenog DNK prstena). Za DNK se kaže da je pozitivno supernamotana ako je njen Lk veći od Lk<sup>0</sup> za opušteno stanje (Lk - Lk<sup>0</sup> = ΔLk, ΔLk > 0); to znači da su Tw i/ili Wr povećani u odnosu na opušteni molekul. Suprotno tome, DNK je negativno supernamotana ako je Lk molekula manji od Lk<sup>0</sup> (ΔLk < 0). Posljedice topoloških poremećaja u DNK najbolje se vide tokom replikacije DNK, kada se lanci dupleksa razdvajaju; ovo razdvajanje dovodi do stvaranja pozitivnih supernamotaja (prekomjerno uvijanje DNK) ispred replikacijske viljuške, te do isprepletanja lanaca kćerki (tzv. prekatenana) iza nje<ref name=":0" /><ref>{{cite journal | vauthors = Postow L, Crisona NJ, Peter BJ, Hardy CD, Cozzarelli NR | title = Topological challenges to DNA replication: conformations at the fork | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 98 | issue = 15 | pages = 8219–8226 | date = juli 2001 | pmid = 11459956 | doi = 10.1073/pnas.111006998 | pmc = 37424 | bibcode = 2001PNAS...98.8219P | doi-access = free }}</ref> (Sl. 2). Ako se pozitivni supernamotaji ne relaksiraju, napredovanje [[replikacija DNK|replikacijske viljuške]] biva otežano, dok nemogućnost razdvajanja lanaca kćeri onemogućava segregaciju [[genom]]a, što je neophodno za diobu ćelije.<ref>{{cite journal | vauthors = Sundin O, Varshavsky A | title = Arrest of segregation leads to accumulation of highly intertwined catenated dimers: dissection of the final stages of SV40 DNA replication | journal = Cell | volume = 25 | issue = 3 | pages = 659–669 | date = septembar 1981 | pmid = 6269752 | doi = 10.1016/0092-8674(81)90173-2 | s2cid = 24408315 }}</ref> Transkripcija [[RNK-polimerazs|RNK-polimerazom]] također generira pozitivno superspiralno namotavanje ispred i negativno superspiralno namotavanje iza transkripcijskog kompleksa (Sl. 2). Ovaj efekat je poznat kao model dvostruko superspiralnog domena, kako su opisali [[Leroy Liu]] i James Wang u 1987.<ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Wang JC | title = Supercoiling of the DNA template during transcription | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 84 | issue = 20 | pages = 7024–7027 | date = oktobar 1987 | pmid = 2823250 | doi = 10.1073/pnas.84.20.7024 | pmc = 299221 | bibcode = 1987PNAS...84.7024L | doi-access = free }}</ref> Ove topološke perturbacije moraju se riješiti da bi [[metabolizam]] DNK mogao teći, omogućavajući ćeliji da efikasno replicira, transkribira i particionira genom kako bi se omogućila ćelijska dioba i vitalnost. Čvorovi u DNK mogu se naći u [[bakteriofag]]ima i kao produkti rekombinacijskih reakcija.<ref name=":0"/> Općenito, čvorovi u DNK su štetni i potrebno ih je ukloniti (pomoću topoizomeraza). DNK katenani se formiraju nakon replikacije kružnih molekula i potrebno ih je razriješiti topoizomerazama ili [[rekombinaza]]ma, kako bi se omogućilo pravilno odvajanje molekula kćeri tokom [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]]. Pored štetnih aspekata topologije DNK koji zahtijevaju razrješenje, postoje i korisni aspekti. Naprimjer, replikacija [[plazmid]]a zahtijeva negativno superspiraliziranje ishodišta, što olakšava lokalno topljenje i izlaže jednolančanu DNK potrebnu za pokretanje replikacije. Slično tome, pokretanje replikacije iz glavnog bakterijskog ishodišta ''oriC'' također zahtijeva negativno superspiraliziranje.<ref>{{cite journal | vauthors = Kraemer JA, Sanderlin AG, Laub MT | title = The Stringent Response Inhibits DNA Replication Initiation in E. coli by Modulating Supercoiling of ''oriC'' | journal = mBio | volume = 10 | issue = 4 | date = juli 2019 | pmid = 31266875 | doi = 10.1128/mbio.01330-19 | doi-access = free| pmc = 6606810 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = von Freiesleben U, Rasmussen KV | title = The level of supercoiling affects the regulation of DNA replication in Escherichia coli | journal = Research in Microbiology | volume = 143 | issue = 7 | pages = 655–663 | date = septembar 1992 | pmid = 1488550 | doi = 10.1016/0923-2508(92)90060-2 | doi-access = free }}</ref> Štaviše, zbijanje genoma bakterije ''[[E. coli]]'' djelimično se postiže negativnim supernamotavanjem. [[File:Topological ramifications of DNA replication and transcription.jpg|thumb|286x286px|'''Slika 2'''. Topološke posljedice metabolizma DNK. i) Tokom replikacije DNK, razdvajanje lanaca dovodi do pozitivnog supernamotavanja ispred proteinske mašinerije koja napreduje, te do formiranja prekatanena iza nje. Prekataneni nastaju kada se novosintetizirani dupleksi omotaju jedni oko drugih; ukoliko se ne uklone prije završetka replikacije, nastaju katenirane (isprepletene) molekule DNK. ii) Tokom transkripcije, razdvajanje lanaca dovodi do pozitivnog supernamotavanja ispred proteinske mašinerije koja napreduje, te do formiranja negativnih supernamotaja iza nje.<ref name=":1" />]] == Tipovi == DNK-topoizomeraze su enzimi koji su evoluirali kako bi rješavali topološke probleme u DNK (Tabela 2).<ref name=":0" /> To čine putem privremenog prekidanja jednog ili oba lanca DNK. Na osnovu toga, topoizomeraze se klasificiraju u dva tipa: tip I, koji katalizira reakcije koje uključuju privremene prekide jednog lanca, i tip II, koji katalizira reakcije koje uključuju privremene prekide oba lanca DNK (Sl. 3; Tabela 2). Unutar ovih klasifikacija postoje i podtipovi. [[File:Catalytic mechanisms of Topoisomerases.png|thumb|285x285px|'''Slika 3.''' Pregled tipova topoizomeraza i njihovih katalitičkih mehanizama. Topoizomeraze se kategoriziraju na osnovu toga da li kataliziraju prekide jednog (tip I) ili oba lanca (tip II) DNK. Topoizomeraze tipa I dalje se dijele na tipove IA, IB i IC. Tip IA formira privremenu kovalentnu vezu s 5ʹ-fosfatnom grupom DNK i djeluje putem mehanizma prolaska lanca. Tipovi IB i IC formiraju privremenu kovalentnu vezu s 3ʹ-fosfatnom grupom DNK i djeluju putem mehanizma kontrolirane rotacije. Topoizomeraze tipa II dalje se dijele na tipove IIA i IIB. Obje vrste formiraju privremenu kovalentnu vezu s 5ʹ-fosfatnom grupom DNK na oba lanca dupleksa i djeluju putem mehanizma prolaska lanca.]] === Tip I === Ovi enzimi kataliziraju promjene u topologiji DNK putem privremenih prekida jednog lanca DNK. Reakcije se mogu odvijati na supstratima koji su jednolančana ili dvolančana DNK, a mogu se odvijati putem mehanizma „rotacije” ili „prolaska lanca” (Sl. 3). Raspon reakcija uključuje: relaksaciju supernamotane DNK, razdvajanje isprepletenih jednolančanih prstenova i dekatenaciju (razdvajanje povezanih prstenova), pod uslovom da barem jedan od partnera sadrži jednolančani region. U slučaju enzima iz domene arheja, tzv. reverzne giraze, moguće je i pozitivno supernamotavanje DNK.<ref name=":2">{{cite journal | vauthors = Kikuchi A, Asai K | title = Reverse gyrase--a topoisomerase which introduces positive superhelical turns into DNA | journal = [[Nature]] | volume = 309 | issue = 5970 | pages = 677–681 | date = 1984 | pmid = 6328327 | doi = 10.1038/309677a0 | bibcode = 1984Natur.309..677K | s2cid = 4242694 }}</ref> ==== Tip IA ==== Enzimi tipa IA su monomerični i vezuju se za jednolančane segmente DNK. Oni stvaraju prolazni prekid u jednom lancu DNK, formiranjem tirozil-fosfatne veze između ostatka [[tirozin]]a u [[enzim]]u i 5'-fosfatne grupe u DNK. Segment DNK unutar kojeg nastaje prekid naziva se „kapija” ili G-segment, a njegovo cijepanje omogućava prolazak drugog segmenta DNK – „transportnog” ili T-segmenta – kroz taj prekid, u procesu poznatom kao „prolazak lanca” (engl. ''strand-passage'').<ref>{{cite journal | vauthors = Liu LF, Liu CC, Alberts BM | title = Type II DNA topoisomerases: enzymes that can unknot a topologically knotted DNA molecule via a reversible double-strand break | journal = Cell | volume = 19 | issue = 3 | pages = 697–707 | date = mart 1980 | pmid = 6244895 | doi = 10.1016/s0092-8674(80)80046-8 | s2cid = 8921868 }}</ref> Nakon toga slijedi ligacija G-segmenta. Da bi došlo do prolaska lanca, topo IA mora pretrpjeti [[konformacijska promjena|konformacijsku promjenu]], kako bi otvorila DNK-vrata i omogućila prijenos T-segmenta. Tokom reakcije relaksacije DNK, ovaj proces mijenja broj povezivanja DNK za ±1 (slika 4). Primjeri topoizomeraza tipa IA uključuju prokariotske topo I i III, eukariotske topo IIIα i IIIβ, te arhejski enzim reverznu girazu. Reverzna giraza, koja se nalazi kod [[termofil]]nih arheja, sastoji se od topoizomeraze tipa IA povezane s helikazom i jedini je poznati enzim koji može uvesti pozitivne supernamotaje u DNK.<ref name=":2"/> Gen koji [[kodon|kodira]] reverznu girazu također se nalazi u nekim grupama termofilnih bakterija, u koje je vjerovatno dospio putem horizontalnog prijenosa gena iz [[Archaea]].<ref>{{cite journal | vauthors = Brochier-Armanet C, Forterre P | title = Widespread distribution of archaeal reverse gyrase in thermophilic bacteria suggests a complex history of vertical inheritance and lateral gene transfers | journal = Archaea | volume = 2 | issue = 2 | pages = 83–93 | date = maj 2007 | pmid = 17350929 | doi = 10.1155/2006/582916 | pmc = 2686386 | doi-access = free }}</ref> [[File:Topo IA catalytic cycle Illustration.png|left|thumb|'''Slika 4'''. Mehanizam prolaska lanca kod topoizomeraza tipa IA. <br> (1) Topoizomeraza se vezuje za G-segment DNK, <br> (2) G-segment se cijepa. <br> (3) DNK-vrata topoizomeraze se otvaraju, <br> (4) što omogućava prolazak T-segmenta kroz iscijepani G-lanac. <br> (5) DNK-vrata se zatvaraju, <br> (6) a G-lanac se ponovo spaja (ligira), pri čemu se broj povezivanja (linking number) mijenja za 1. <br> (7) Topoizomeraza zatim može proći kroz još jedan ciklus relaksacije ili se odvojiti od DNK. Topoizomeraza tipa IA (domeni 1–4) prikazana je ružičastom bojom, tirozin na aktivnom mjestu žutom, a DNK sivom bojom.|236x236px]] ==== Tip IB ==== Topoizomeraze tipa IB kataliziraju reakcije koje uključuju prolazne jednolančane prekide u DNK, putem formiranja tirozil-fosfatne veze između [[tirozin]]a u enzimu i 3'-fosfata u DNK. Umjesto korištenja mehanizma prolaska lanca, ovi enzimi djeluju putem „zakretanja” ili „kontrolirane rotacije” presječenog lanca oko intaktnog (neoštećenog) lanca.<ref name=":3">{{cite journal | vauthors = Stewart L, Redinbo MR, Qiu X, Hol WG, Champoux JJ | title = A model for the mechanism of human topoisomerase I | journal = Science | volume = 279 | issue = 5356 | pages = 1534–1541 | date = mart 1998 | pmid = 9488652 | doi = 10.1126/science.279.5356.1534 | bibcode = 1998Sci...279.1534S }}</ref> Ovaj mehanizam kontrolirane rotacije prvi put je opisan za Vaccinia topo I <ref name=":3" /><ref>{{cite journal | vauthors = Stivers JT, Harris TK, Mildvan AS | title = Vaccinia DNA topoisomerase I: evidence supporting a free rotation mechanism for DNA supercoil relaxation | journal = Biochemistry | volume = 36 | issue = 17 | pages = 5212–5222 | date = april 1997 | pmid = 9136883 | doi = 10.1021/bi962880t }}</ref> i omogućava rotaciju slobodnog kraja DNK oko neoštećenog lanca, pri čemu se brzina kontroliše „trenjem” unutar šupljine enzima, prije nego što se prekid ponovo spoji (slika 3). To rezultira promjenljivom izmjenom broja povezivanja (''linking number'') pri svakom događaju cijepanja i ponovnog spajanja. Ovaj mehanizam se razlikuje od mehanizma enzima tipa IA, a ove dvije grupe enzima su strukturno i evolucijski nepovezane. Primjeri topoizomeraza tipa IB uključuju eukariotske nuklearne i mitohondrijske topoizomeraze I, kao i virusne topoizomeraze I, mada su one identifikovane u sva tri domena života. ==== Tip IC ==== Topoizomeraze tipa IC imaju mehanizam sličan onom kod enzima tipa IB, ali se od njih strukturno razlikuju. Jedini predstavnik je topoizomeraza V, pronađena kod hipertermofila ''Methanopyrus kandleri''.<ref>{{cite journal | vauthors = Baker NM, Rajan R, Mondragón A | title = Structural studies of type I topoisomerases | journal = Nucleic Acids Research | volume = 37 | issue = 3 | pages = 693–701 | date = februar 2009 | pmid = 19106140 | doi = 10.1093/nar/gkn1009 | pmc = 2647283 }}</ref> === Tip II === Topoizomeraze tipa II kataliziraju promjene u topologiji DNK putem privremenih dvolančanih prekida u DNK. Reakcije se odvijaju na dvolančanim DNK supstratima i teku mehanizmom prolaska jednog lanca (ili segmenta) kroz drugi (slika 5). Ove reakcije uključuju relaksaciju DNK, supernamotavanje DNK, razmrsivanje čvorova i razdvajanje isprepletenih molekula (dekatenaciju). Iako sve topoizomeraze tipa II mogu katalizirati relaksaciju DNK, giraza – arhetipska bakterijska topoizomeraza – također može uvoditi negativne supernamotaje. Za razliku od topoizomeraza tipa I, koje su uglavnom monomerne, topoizomeraze tipa II su homodimeri ili heterotetrameri. Na osnovu evolucijskih, strukturnih i mehanističkih kriterija, dijele se na dva podtipa. Opći mehanizam prolaska segmenta kod topoizomeraza tipa II započinje vezivanjem jednog DNK dupleksa, zvanog "segment-kapija" (G-segment), na tzv. DNK-kapiju. Drugi dupleks, nazvan "transportni segment" (T-segment), biva uhvaćen pomoću stezaljke (klampa) koja funkcionira uz pomoć [[ATP]]-a, te se provlači kroz privremeni prekid u G-segmentu – pri čemu nastaju 5'-fosfotirozinske veze u oba lanca – nakon čega izlazi kroz tzv. C-kapiju, a G-segment se ponovo spaja (ligira) (slika 5). Za ciklus djelovanja enzima neophodni su vezivanje i hidroliza ATP-a. [[File:Type II topoisomerase catalytic cycle.png|thumb|325x325px|'''Slika 5'''. Mehanizam prolaska segmenta kod topoizomeraza tipa II. (1) G-segment se vezuje na DNK-kapiju, a T-segment biva uhvaćen. (2) Vezivanje ATP-a potiče dimerizaciju N-kapije, G-segment se cijepa, a T-segment prolazi kroz nastali prekid. (3) G-segment se ponovo spaja (ligira), a T-segment izlazi kroz C-kapiju. Kod topoizomeraza tipa IIB ne postoji C-kapija, pa se T-segment, nakon prolaska kroz G-segment, jednostavno oslobađa iz enzima. (4) Disocijacija ADP-a i P<sub>i</sub> omogućava otvaranje N-vrata; u tom slučaju enzim ili ostaje vezan za G-segment, spreman da prihvati sljedeći T-segment, ili (5) se odvaja od G-segmenta.]] ==== Tip IIA ==== Topoizomeraze tipa IIA kataliziraju privremene prekide oba lanca DNK putem formiranja tirozil-fosfatnih veza između tirozinskih ostataka u enzimu (po jedan na svakoj podjedinici) i 5′-fosfatnih grupa, koje su na suprotnim lancima DNK pomaknute za četiri baze. Reakcija prolaska jednog lanca kroz drugi može biti unutarmolekulska ili međumolekulska (slika 5), ​​čime se omogućavaju promjene u superuvijenosti (supercoiling) i formiranje čvorova, odnosno razdvajanje isprepletenih lanaca. Ovaj proces mijenja broj povezivanja DNK za ±2. Primjeri topoizomeraza tipa IIA uključuju eukariotske [[topoizomerazs IIα|topo IIα]] i [[topoizomeraza IIβ|topo IIβ]], kao i bakterijsku girazu i topo IV. DNK giraza slijedi isti mehanizam prolaska dvostrukog lanca kao i drugi enzimi tipa II, ali posjeduje jedinstvene karakteristike povezane sa svojom sposobnošću uvođenja negativnih superuvijanja u DNK. G-segment je dio znatno dužeg odsječka DNK (>100 bp) koji je omotan oko enzima, pri čemu jedan njegov krak formira T-segment koji prolazi kroz prekid u oba lanca (slika 5). U slučaju giraze, značajan dio slobodne energije dobijene hidrolizom ATP-a pretvara se u torzijski napon unutar DNK; drugim riječima, superuvijanje je proces koji zahtijeva utrošak [[energija|energije]].<ref>{{cite journal | vauthors = Bates AD, Berger JM, Maxwell A | title = The ancestral role of ATP hydrolysis in type II topoisomerases: prevention of DNA double-strand breaks | journal = Nucleic Acids Research | volume = 39 | issue = 15 | pages = 6327–6339 | date = august 2011 | pmid = 21525132 | doi = 10.1093/nar/gkr258 | pmc = 3159449 }}</ref> Nadalje, u odsustvu ATP-a, giraza je sposobna ukloniti negativne supernamotaje putem sporije reakcije relaksacije DNK. ==== Tip IIB ==== Enzimi tipa IIB također kataliziraju privremene dvolančane prekide formiranjem tirozil-[[fosfat]]nih veza između tirozinskih ostataka u enzimu i 5'-[[fosfatnih grupa]] na suprotnim lancima DNK; međutim, kod enzima tipa IIB, dvolančani prekidi su pomaknuti za dvije baze. Iako pokazuju značajne strukturne razlike, enzimi tipa IIB evolucijski su srodni enzimima tipa IIA. Te razlike uključuju odsustvo jedne od proteinskih „kapija” (tzv. C-kapija) (slika 5). Prvobitno otkriveni kod arheja, ovi enzimi su pronađeni i kod eukariota, posebno kod biljaka; primjeri uključuju topo VI i topo VIII. Topo VI je najbolje proučeni enzim ovog podtipa i smatra se da prvenstveno djeluje kao dekatenaza.<ref>{{cite journal | vauthors = McKie SJ, Desai PR, Seol Y, Allen AM, Maxwell A, Neuman KC | title = Topoisomerase VI is a chirally-selective, preferential DNA decatenase | journal = eLife | volume = 11 | date = januar 2022 | pmid = 35076393 | doi = 10.7554/eLife.67021 | pmc = 8837201 | doi-access = free }}</ref> == Kao mete za djelovanje lijekova == Za osobe koje nisu stručnjaci u ovoj oblasti, možda najvažniji aspekt topoizomeraza jeste njihova uloga kao meta za djelovanje lijekova, kako u antibakterijskoj, tako i u antikancerogenoj [[hemoterapija|hemoterapiji]]; nekoliko antibakterijskih i antikancerogenih lijekova koji ciljaju topoizomeraze nalazi se na [https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02 Model listi esencijalnih lijekova] [[SZO|Svjetske zdravstvene organizacije]] iz 2019. godine. Razlog za ovakav značaj leži u činjenici da se reakcije koje one kataliziraju odvijaju putem privremenih prekida u DNK. Ako se ti prekidi stabiliziraju vezivanjem lijeka, može doći do smrti ćelije uslijed nastanka toksičnih prekida jednog ili oba lanca genomske DNK. Većina lijekova koji ciljaju topoizomeraze djeluje upravo na ovaj način – stabiliziranjem kovalentnog intermedijera koji nastaje tokom cijepanja DNK od strane enzima.<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Pommier Y | title = Drugging topoisomerases: lessons and challenges | journal = ACS Chemical Biology | volume = 8 | issue = 1 | pages = 82–95 | date = januar 2013 | pmid = 23259582 | doi = 10.1021/cb300648v | pmc = 3549721 }}</ref><ref name=":5">{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Leo E, Zhang H, Marchand C | title = DNA topoisomerases and their poisoning by anticancer and antibacterial drugs | journal = Chemistry & Biology | volume = 17 | issue = 5 | pages = 421–433 | date = maj 2010 | pmid = 20534341 | doi = 10.1016/j.chembiol.2010.04.012 | pmc = 7316379 }}</ref><ref name=":6">{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Marchand C | title = Interfacial inhibitors: targeting macromolecular complexes | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 11 | issue = 1 | pages = 25–36 | date = decembar 2011 | pmid = 22173432 | doi = 10.1038/nrd3404 | pmc = 7380715 }}</ref> === Antibakterijski spojevi=== Iako su toposi tipa I, kao što je bakterijski topos I, održive mete [[antibiotik]]a,<ref>{{cite journal | vauthors = Tse-Dinh YC | title = Targeting bacterial topoisomerase I to meet the challenge of finding new antibiotics | journal = Future Medicinal Chemistry | volume = 7 | issue = 4 | pages = 459–471 | date = 2015 | pmid = 25875873 | doi = 10.4155/fmc.14.157 | pmc = 4415981 }}</ref> još ne postoje spojevi u kliničkoj upotrebi koji djeluju na ove enzime. Međutim, enzimi tipa II – [[DNK-giraza]] i DNK-topoizomeraza IV – pokazali su se izuzetno uspješnim kao mete za široko korištene fluorohinolonske antibiotike (slika 6). ==== Fluorohinoloni (FQ) ==== Antibakterijski spojevi iz grupe hinolona prvi put su razvijeni 1960-ih godina, a u kliničkoj upotrebi nalaze se još od 1980-ih.<ref name=":7">{{cite journal | vauthors = Bush NG, Diez-Santos I, Abbott LR, Maxwell A | title = Quinolones: Mechanism, Lethality and Their Contributions to Antibiotic Resistance | journal = Molecules | volume = 25 | issue = 23 | page = 5662 | date = decembar 2020 | pmid = 33271787 | doi = 10.3390/molecules25235662 | pmc = 7730664 | doi-access = free }}</ref> Derivati ​​FQ-a, kao što su ciprofloksacin, levofloksacin i moksifloksacin (slika 6), pokazali su se izuzetno uspješnim. Ovi spojevi djeluju tako što stupaju u interakciju sa svojom ciljnom strukturom (girazom ili topo IV) i DNK na mjestu cijepanja, čime stabiliziraju kovalentni međuprodukt cijepanja koji se sastoji od DNK i proteina. Preciznije, oni se interkaliraju u DNK i onemogućavaju fazu ponovnog spajanja (religacije) DNK u reakciji koju kataliziraju topoizomeraze (slika 5). Riječ je o veoma efikasnom mehanizmu inhibicije, koji koriste i brojni lijekovi protiv raka čija su meta upravo topoizomeraze. Uprkos njihovom izvanrednom uspjehu, rezistencija na FQ-ove predstavlja ozbiljan problem.<ref name=":7"/> Niz drugih spojeva, poput kinazolindiona i imidazolpirazinona,<ref name=":8">{{Cite book | vauthors = Maxwell A, Bush NG, Germe T, McKie SJ | chapter = Non-quinolone topoisomerase inhibitors | pages = 593–618 |title=Antimicrobial resistance and implications for the twenty-first century |date=2018 |publisher=Springer | veditors = Fong IW, Drlica K |isbn=978-0-387-72417-1 |location=New York |oclc=227210110}}</ref> djeluju na sličan način, a očekuje se da bi neki od njih u budućnosti mogli zamijeniti fluorokinolone (FQ). ==== Aminokumarini ==== Aminokumarini (sl. 6), kao što su novobiocin, hlorobiocin i kumeramicin A<sub>1</sub>, prirodni su spojevi koje proizvode bakterije iz roda ''Streptomyces'', a koji inhibiraju ATPaznu reakciju giraze i topoizomeraze IV.<ref name=":8" /> Iako mogu biti veoma djelotvorni protiv svojih ciljnih meta, njihovu primjenu ograničavaju problemi s propusnošću i toksičnošću, zbog čega nisu postigli onaj nivo kliničkog uspjeha kao fluorokinoloni. ==== Proteinski inhibitori ==== Postoji niz proteinskih inhibitora giraze, uključujući bakterijske [[toksin]]e CcdB, MccB17 i ParE,<ref>{{cite journal | vauthors = Collin F, Maxwell A | title = The Microbial Toxin Microcin B17: Prospects for the Development of New Antibacterial Agents | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 431 | issue = 18 | pages = 3400–3426 | date = august 2019 | pmid = 31181289 | doi = 10.1016/j.jmb.2019.05.050 | pmc = 6722960 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Jiang Y, Pogliano J, Helinski DR, Konieczny I | title = ParE toxin encoded by the broad-host-range plasmid RK2 is an inhibitor of Escherichia coli gyrase | journal = Molecular Microbiology | volume = 44 | issue = 4 | pages = 971–979 | date = maj 2002 | pmid = 12010492 | doi = 10.1046/j.1365-2958.2002.02921.x | s2cid = 40019620 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith AB, Maxwell A | title = A strand-passage conformation of DNA gyrase is required to allow the bacterial toxin, CcdB, to access its binding site | journal = Nucleic Acids Research | volume = 34 | issue = 17 | pages = 4667–4676 | date = 2006 | pmid = 16963775 | doi = 10.1093/nar/gkl636 | pmc = 1635281 }}</ref> koji stabiliziraju kompleks cijepanja, na način sličan onome kod fluorokinolona (FQ). Iako ovi proteini nisu pogodni za upotrebu kao antibakterijska sredstva, njihov mehanizam djelovanja mogao bi poslužiti kao inspiracija za razvoj novih antibakterijskih spojeva. Drugi proteinski inhibitori giraze sprječavaju vezivanje DNK za topoizomerazu, umjesto da stabiliziraju komplekse cijepanja. Među njima je i YacG<ref>{{cite journal | vauthors = Vos SM, Lyubimov AY, Hershey DM, Schoeffler AJ, Sengupta S, Nagaraja V, Berger JM | title = Direct control of type IIA topoisomerase activity by a chromosomally encoded regulatory protein | journal = Genes & Development | volume = 28 | issue = 13 | pages = 1485–1497 | date = juli 2014 | pmid = 24990966 | doi = 10.1101/gad.241984.114 | pmc = 4083091 }}</ref> i proteine ​​s ponavljajućim pentapeptidima, kao što su QnrB1 i MfpA;<ref>{{cite journal | vauthors = Feng L, Mundy JE, Stevenson CE, Mitchenall LA, Lawson DM, Mi K, Maxwell A | title = The pentapeptide-repeat protein, MfpA, interacts with mycobacterial DNA gyrase as a DNA T-segment mimic | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 118 | issue = 11 | date = mart 2021 | pmid = 33836580 | doi = 10.1073/pnas.2016705118 | pmc = 7980463 | bibcode = 2021PNAS..11816705F | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Mazurek Ł, Ghilarov D, Michalczyk E, Pakosz Z, Metelev M, Czyszczoń W, Wawro K, Behroz I, Dubiley S, Süssmuth RD, Heddle JG | display-authors = 6 | title = Pentapeptide repeat protein QnrB1 requires ATP hydrolysis to rejuvenate poisoned gyrase complexes | journal = Nucleic Acids Research | volume = 49 | issue = 3 | pages = 1581–1596 | date = februar 2021 | pmid = 33434265 | doi = 10.1093/nar/gkaa1266 | pmc = 7897471 }}</ref> ovi proteinski inhibitori također uzrokuju rezistenciju na fluorokinolone. [[File:Bacterial topoisomerase poisons.png|thumb|'''Slika 6'''. Strukture antibiotskih spojeva koji djeluju na bakterijsku DNK-girazu i topoizomerazu IV.]] === Antikancerogeni spojevi === I ljudska topo I i topo II (obje izoforme, α i β) mogu biti mete u antikancerogenoj hemoterapiji (Sl. 7).<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref>{{cite journal | vauthors = Nelson EM, Tewey KM, Liu LF | title = Mechanism of antitumor drug action: poisoning of mammalian DNA topoisomerase II on DNA by 4'-(9-acridinylamino)-methanesulfon-m-anisidide | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 81 | issue = 5 | pages = 1361–1365 | date = mart 1984 | pmid = 6324188 | doi = 10.1073/pnas.81.5.1361 | pmc = 344833 | bibcode = 1984PNAS...81.1361N | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Pommier Y, Tanizawa A, Kohn KW | title = DNA Topoisomerases: Topoisomerase-Targeting Drugs | chapter = Mechanisms of topoisomerase I inhibition by anticancer drugs | series = Advances in Pharmacology | volume = 29B | pages = 73–92 | date = 1994 | pmid = 8996602 | doi = 10.1016/s1054-3589(08)61132-1 | publisher = Elsevier | isbn = 978-0-12-032930-4 }}</ref><ref name=":9">{{cite journal |author3-link=Neil Osheroff | vauthors = Vann KR, Oviatt AA, Osheroff N | title = Topoisomerase II Poisons: Converting Essential Enzymes into Molecular Scissors | journal = Biochemistry | volume = 60 | issue = 21 | pages = 1630–1641 | date = juni 2021 | pmid = 34008964 | doi = 10.1021/acs.biochem.1c00240 | pmc = 8209676 }}</ref><ref name=":10">{{cite book | vauthors = Murphy MB, Mercer SL, Deweese JE | chapter = Inhibitors and Poisons of Mammalian Type II Topoisomerases | title = Advances in Molecular Toxicology | date = januar 2017 | volume = 11 | pages = 203–240 |doi = 10.1016/b978-0-12-812522-9.00005-1 |publisher=Elsevier | isbn = 978-0-12-812522-9 }}</ref> Većina ovih spojeva djeluje na način sličan fluorokinolonima (FQ), tj. stabilizacijom kovalentnog kompleksa DNK-protein koji nastaje tokom cijepanja; zbog toga su postali poznati kao „otrovi za topoizomeraze”, za razliku od katalitičkih inhibitora.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":11">{{cite journal | vauthors = Hande KR | title = Clinical applications of anticancer drugs targeted to topoisomerase II | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Gene Structure and Expression | volume = 1400 | issue = 1–3 | pages = 173–184 | date = oktobar 1998 | pmid = 9748560 | doi = 10.1016/s0167-4781(98)00134-1 }}</ref> Nekoliko inhibitora ljudske topoizomeraze uključeno je na [[SZO Modelni spisak esencijalnih lijekova|Spisak esencijalnih lijekova Svjetske zdravstvene organizacije]]. ==== Kamptotecin (CPT) ==== Kamptotecin (Sl. 7), prvobitno izveden iz drveta ''[[Camptotheca acuminata]]'', cilja ljudski topo I, a derivati poput topotekana i irinotekana se široko koriste u [[hemoterapija|hemoterapiji]] raka.<ref name=":5" /> Kamptotecin i njegovi derivati djeluju stabilizirajući kompleks cijepanja topo I, sprječavajući ponovno spajanje proteinom posredovanog prekida u DNK. Ovi inhibitori međupovršine se stabiliziraju interakcijama slaganja s prekidom DNK i [[vodikova veza|vodikovim vezama]] s enzimom. Iako CPT derivati stabiliziraju kompleks cijepanja jednostrukog lanca, smatra se da naknadni sudari s replikacijskim ili transkripcijskim mehanizmima generiraju toksične dvolančane prekide DNK. Ovi spojevi se koriste kao terapija prve ili druge linije za liječenje raka, uključujući [[rak debelog crijeva]], [[rak jajnika|jajnika]], [[rak pluća]], [[rak dojke]] i [[rak grlića maternice]]. Međutim, CPT derivati pate od ograničenja povezanih s toksičnošću i ograničenim terapijskim poluživotom zbog kemijske nestabilnosti. Novi topo I inhibitori, indenoizohinolini i fluoroindenoizohinolini, prevladavaju ograničenja CPT derivata i još su u kliničkim ispitivanjima.<ref>{{cite journal | vauthors = Pommier Y, Cushman M | title = The indenoisoquinoline noncamptothecin topoisomerase I inhibitors: update and perspectives | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 8 | issue = 5 | pages = 1008–1014 | date = maj 2009 | pmid = 19383846 | doi = 10.1158/1535-7163.mct-08-0706 | pmc = 2888777 }}</ref> ==== Etopozid (VP-16) ==== Etopozid (Sl. 7) i njegov bliski srodnik tenipozid (VM-26) su derivati ​​epipodofilotoksina, dobijeni iz rizoma divlje mandragore. Oni djeluju na topo II tako što stabiliziraju kovalentni kompleks cijepanja i sprječavaju ponovno spajanje (religaciju) iscijepane DNK.<ref name=":9" /> Obično se koriste u kombinaciji s drugim hemoterapijskim lijekovima za liječenje karcinoma, uključujući tumore testisa, karcinom pluća malih ćelija i leukemiju. Liječenje etopozidom može dovesti do pojave sekundarnih leukemija, koje nastaju uslijed specifičnih genomskih translokacija, pri čemu je uglavnom uključen topo IIβ.<ref name=":9" /> ==== Doksorubicin ==== [[File:Eukaryotic topoisomerase poisons and inhibitors.png|thumb|'''Slika 7.''' Strukture antitumorskih spojeva koji djeluju na humane topoizomeraze.]] Doksorubicin (Sl. 7) i srodni derivati ​​– daunorubicin, epirubicin i idarubicin – pripadaju grupi antraciklina. Dobijaju se iz bakterije roda ''Streptomyces''<ref name=":11" /> i djeluju na humanu topo II, stabilizirajući kompleks cijepanja na način sličan drugim otrovima topoizomeraza. Mitoksantron je sintetski antracenedion koji je hemijski i funkcionalno sličan antraciklinima.<ref name=":10" /> Antraciklini su bili prvi inhibitori topoizomeraza korišteni u liječenju raka i ostaju jedni od najčešće primjenjivanih i najefikasnijih oblika terapije za širok spektar malignih oboljenja, uključujući [[karcinom dojke]], [[limfom]]e, [[leukemija|leukemije]], [[karcinom]]e, [[sarkom]]e i druge tumore.<ref name=":10" /> Ovi spojevi djeluju kao agensi za interkalaciju u DNK, te stoga, pored specifičnog djelovanja na topo II, mogu utjecati na brojne ćelijske procese koji uključuju DNK.<ref name=":5" /> Dodatna [[citotoksičnost]] proizlazi iz [[redoks]] reakcija u kojima učestvuju antraciklini, pri čemu nastaju reaktivne vrste kisika. Stvaranje reaktivnih oblika kisika, uz inhibiciju (blokiranje) enzima topo IIβ, dovodi do kardiotoksičnosti antraciklina koja ograničava doziranje.<ref name=":5" /> ==== Merbaron ==== Merbaron, derivat tiobarbiturne kiseline, te deksrazoksan (ICRF-187) – jedan od nekoliko srodnih derivata bisdioksopiperazina (slika 7) – primjeri su katalitskih inhibitora enzima topo II. To znači da oni onemogućavaju završetak katalitičkog ciklusa topo II, ali ne stabiliziraju kompleks nastao cijepanjem DNK. Iako ovi katalitski inhibitori pokazuju citotoksičnost i bili su predmet kliničkih ispitivanja, još se ne koriste u kliničkoj praksi za liječenje raka.<ref name=":10" /> Međutim, deksrazoksan, koji blokira hidrolizu [[ATP]]-a posredovanu enzimom topo II, koristi se za sprječavanje kardiotoksičnosti povezane s primjenom antraciklina.<ref>{{cite journal | vauthors = Speyer JL, Green MD, Kramer E, Rey M, Sanger J, Ward C, Dubin N, Ferrans V, Stecy P, Zeleniuch-Jacquotte A | display-authors = 6 | title = Protective effect of the bispiperazinedione ICRF-187 against doxorubicin-induced cardiac toxicity in women with advanced breast cancer | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 319 | issue = 12 | pages = 745–752 | date = septembar 1988 | pmid = 3137469 | doi = 10.1056/nejm198809223191203 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Cvetković RS, Scott LJ | title = Dexrazoxane: a review of its use for cardioprotection during anthracycline chemotherapy | journal = Drugs | volume = 65 | issue = 7 | pages = 1005–1024 | date = 2005 | pmid = 15892593 | doi = 10.2165/00003495-200565070-00008 }}</ref> {| class="wikitable" !Topoizomeraza !Tip podporodice !Funkcija !Multimernost !Zavisnost od metala !ATP zavisnost !Jednolančani ili dvolančani dekolte? !Polarnoat cijepanja !Promjena broja veze (L) |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza I (''[[E. coli]]'') | rowspan="5" |''''Tip IA'' |Uklanja (-), ali ne i (+) superzavojnice. Sprečava prekomerno namotavanje genoma i podržava transkripciju | rowspan="4" |Monomer | rowspan="5" |Da (Mg<sup>2+</sup>) | rowspan="4" |Ne | colspan="3" rowspan="5" |SS |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza III (''E. coli'') |Uklanja (-), ali ne i (+) supercoil; funkcija preklapanja sa topoizomerazom IV |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP3A|Topoizomeraza IIIα]] (''H. sapiens'') |Uklanja (-), ali ne i (+) supercoil; pomaže u odvajanju prekatenana u ćelijskoj replikaciji DNK; može katalizirati čvorove, odvezivanje i međusobno povezivanje jednolančanih krugova, kao i uvezivanje, raspetljavanje, katenaciju i dekatenaciju dupleksnih krugova DNK sa prazninama ili urezima |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP3B|Topoizomeraza IIIβ]] (''H. sapiens'') |Pokazano je da je navodna [[RNK]]-topoizomeraza. Uključena u [[prerda RNK|preradu RNK]] |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Reverzna giraza (arheja) |Uklanja (-), ali ne i (+) superzavojnice, uvodi pozitivne superzavojnice |Monomer i Heterodimer |Da |- ! style="background: #dedefa;" |[[TOP1|Topoizomeraza I]] (''[[H. sapiens]]'') |''''Tip IB'' | rowspan="2" |Uklanja (+) i (-) superzavojnice; podržava kretanje viljuške tokom replikacije i transkripcije | rowspan="2" |Monomer | rowspan="2" |Ne | rowspan="2" |Ne | rowspan="2" |SS | rowspan="2" |3' | rowspan="2" |±n |- ! style="background: #dedefa;" |Topoizomeraza I '''(Vaccinia virus)'' | |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Topoizomeraza V ([[Archea]]) |''''Tip IC'' |Opušta (+) i (-) supercoil. Uključen u popravku DNK. |Monomer |Ne |Ne |SS |3' |±n |- !style="background: #ffdead;" |Topoizomeraza II ([[DNK giraza]]) (''E. coli'') | rowspan="4" |''''Tip IIA'' |Generira (-) superzavojnice (jedina topoizomeraza za koju se zna da to radi) |Heterotetramer | rowspan="4" |Da (Mg<sup>2+</sup>) | rowspan="4" |Da | rowspan="4" |DS | rowspan="4" |5' | rowspan="4" |±2 |- !style="background: #ffdead;" |[[Topoizomeraza IV]] (''E. coli'') |Dekatenira repliciranu DNK; opušta (+) superzavojnice brže od (-) |Heterotetramer |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP2A|Topoizomeraza IIα]] (''H. sapiens'') |Esencijalna; razdvaja isprepletene duplekse kćeri u replikaciji; doprinosi opuštanju DNK tokom transkripcije |Homodimer |- !style="background: #dedefa;" |[[TOP2B|Topoizomeraza IIβ]] (''[[H. sapiens]]'') |Uloga u suzbijanju rekombinacije ili podržavanju transkripcije u neuronima |Homodimer |- !style="pozadina: #ffffa2;" |Topoizomeraza VI ([[Archea]]) |''''Tip IIB'' |Opušta (+) i (-) supercoil; odgovoran za dekatenaciju replikacionih intermedijara |Heterotetramer |Da (Mg<sup>2+</sup>) |Da |DS |5' |±2 |} ==Uloga topoizomeraze u regulaciji transkripcije== Najmanje jedna topoizomeraza, DNK-topoizomeraza II beta (topo IIβ), ima regulatornu ulogu u transkripciji gena. Dvolančani prekidi DNK koji zavise od topo IIβ, kao i komponente mehanizma za popravku oštećenja DNK, važni su za brzu ekspresiju neposrednih ranih gena, kao i za regulaciju gena kao odgovor na signale.<ref name=Madabhushi>{{cite journal |vauthors=Madabhushi R, Kim TK |title=Emerging themes in neuronal activity-dependent gene expression |journal=Mol Cell Neurosci |volume=87 |issue= |pages=27–34 |date=mart 2018 |pmid=29254824 |pmc=5894330 |doi=10.1016/j.mcn.2017.11.009 |url=}}</ref><ref name="pmid34610268">{{cite journal |vauthors=Bunch H, Jeong J, Kang K, Jo DS, Cong AT, Kim D, Kim D, Cho DH, Lee YM, Chen BP, Schellenberg MJ, Calderwood SK |title=BRCA1-BARD1 regulates transcription through modulating topoisomerase IIβ |journal=Open Biol |volume=11 |issue=10 |date=oktobar 2021 |pmid=34610268 |pmc=8492178 |doi=10.1098/rsob.210221 |doi-access=free|url=}}</ref><ref name=Austin>{{cite journal |vauthors=Austin CA, Cowell IG, Khazeem MM, Lok D, Ng HT |title=TOP2B's contributions to transcription |journal=Biochem Soc Trans |volume=49 |issue=6 |pages=2483–2493 |date=decembar 2021 |pmid=34747992 |doi=10.1042/BST20200454 |s2cid=243846627 |url=https://eprints.ncl.ac.uk/278929|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref><ref name=Ju>{{cite journal |vauthors=Ju BG, Lunyak VV, Perissi V, Garcia-Bassets I, Rose DW, Glass CK, Rosenfeld MG |title=A topoisomerase II beta-mediated dsDNA break required for regulated transcription |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1798–802 |date=juni 2006 |pmid=16794079 |doi=10.1126/science.1127196 |bibcode=2006Sci...312.1798J |s2cid=206508330 |url=}}</ref> Čini se da je Topo IIβ, zajedno s drugim povezanim enzimima,<ref name=Austin /> važan za oslobađanje zaustavljene [[RNK-polimeraza]] na genima koji se intenzivno transkribuju ili su dugi.<ref name=Dellino>{{cite journal |vauthors=Dellino GI, Palluzzi F, Chiariello AM, Piccioni R, Bianco S, Furia L, De Conti G, Bouwman BA, Melloni G, Guido D, Giacò L, Luzi L, Cittaro D, Faretta M, Nicodemi M, Crosetto N, Pelicci PG |title=Release of paused RNA polymerase II at specific loci favors DNA double-strand-break formation and promotes cancer translocations |journal=Nat Genet |volume=51 |issue=6 |pages=1011–1023 |date=juni 2019 |pmid=31110352 |doi=10.1038/s41588-019-0421-z |s2cid=256819778 |url=https://www.openaccessrepository.it/record/76042|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525082707/https://www.openaccessrepository.it/record/76042|archive-date=25. 5. 2022}}</ref><ref name=Gittens>{{cite journal |vauthors=Gittens WH, Johnson DJ, Allison RM, Cooper TJ, Thomas H, Neale MJ |title=A nucleotide resolution map of Top2-linked DNA breaks in the yeast and human genome |journal=Nat Commun |volume=10 |issue=1 |date=oktobar 2019 |pmid=31649282 |pmc=6813358 |doi=10.1038/s41467-019-12802-5 |doi-access=free|bibcode=2019NatCo..10.4846G |url=}}</ref><ref name=Singh>{{cite journal |vauthors=Singh S, Szlachta K, Manukyan A, Raimer HM, Dinda M, Bekiranov S, Wang YH |title=Pausing sites of RNA polymerase II on actively transcribed genes are enriched in DNA double-stranded breaks |journal=J Biol Chem |volume=295 |issue=12 |pages=3990–4000 |date=mart 2020 |pmid=32029477 |pmc=7086017 |doi=10.1074/jbc.RA119.011665 |url= |doi-access=free }}</ref> ===Topo IIβ u inicijaciji transkripcije=== Dvolančani lomovi [[DNK]] (DSB-ovi) izazvani stimulusom, koji su ograničeni na kratak vremenski period (od 10 minuta do 2 sata), nastaju posredstvom topo IIβ u promotorskim regijama gena regulisanih signalima. Ovi dvolančani lomovi omogućavaju brzu pojačanu ekspresiju takvih gena koji reaguju na signale u brojnim sistemima (pogledajte tabelu u nastavku). Ovi geni regulisani signalima uključuju gene koji se aktiviraju kao odgovor na stimulaciju [[estradiol]]om ([[estrogen]]om), [[krvni serum|serumom]], [[insulin]]om, glukokortikoidima (poput [[deksametazon]]a), kao i aktivacijom [[neuron]]a. Nakon što se izazvani dvolančani lom DNK popravi, transkripcija gena koji reaguje na signal vraća se na nizak, bazni nivo.<ref name=Madabhushi /> [[File:DNA DSB TOP2B PARP-1 complex with NHEJ enzymes.jpg|thumb|Zaustavljena [[RNK- polimeraza]] i ograničen, kratkotrajan dvolančani lom DNK izazvan pomoću TOP2B, uz prisustvo enzima PARP-1 i kompleksa za NHEJ|500px]] Utvrđeno je da su topo IIβ i PARP-1 konstitutivno prisutni, u umjerenim količinama, u blizini mjesta početka transkripcije promotora gena koji reaguje na signale. Nakon pojave signala, topo IIβ je uzrokovao prekid dvostrukog lanca DNK, a PARP-1 je učestvovao u zamjeni [[histon H1|histona H1]] proteinima [[HMGB1]]/[[HMGA2]], što može potaknuti transkripciju.<ref name=Ju /> Na mjestu prekida dvostrukog lanca DNK povećala se prisutnost topo IIβ i PARP-1, dok su se komponente puta za popravak DNK putem [[nehomologno spajanje krajeva|nehomolognog spajanja krajeva]] — uključujući DNK-PKcs, Ku70/Ku80 i DNK ligazu IV — okupile zajedno s topo IIβ i PARP-1. Svi ovi elementi nalazili su se na veznoj DNK (''linker DNK'') uz jedan [[nukleosom]] u [[promotor (genetuka)|promotorskoj regiji gena]] (pogledajte sliku). Nukleosom je bio smješten blizu mjesta početka [[transkripcija gena|transkripcije gena]].<ref name=Ju /> Komponente puta za popravak DNK putem nehomolognog spajanja krajeva bile su ključne za zatvaranje prekida dvostrukog lanca DNK.<ref name=Madabhushi /> {| class="wikitable sortable" |+ Agensi koji uzrokuju privremene dvolančane prekide DNK (DSB-ove), neophodne za transkripciju, te proteini povezani s tim prekidima u genima koji reaguju na signale. ! Ligand ili aktivirajući agens !! Gen(i) analizirani na prisustvo DSB-ova !! DSB nakon aktivacije izazvane signalom !! DSB neophodan za transkripciju !! Lokacija DSB-a !! Proteini prisutni na mjestu DSB-a !! Trajanje DSB-a nakon aktivacije izazvane signalom !! Reference |- ![[Estradiol]] |''[[Trefoil factor 1|pS2]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNA-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]]||10 minuta||<ref name="pmid16794079">{{cite journal |vauthors=Ju BG, Lunyak VV, Perissi V, Garcia-Bassets I, Rose DW, Glass CK, Rosenfeld MG |title=A topoisomerase IIbeta-mediated dsDNA break required for regulated transcription |journal=[[Science]] |volume=312 |issue=5781 |pages=1798–802 |date=juni 2006 |pmid=16794079 |doi=10.1126/science.1127196 |bibcode=2006Sci...312.1798J |s2cid=206508330 |url=}}</ref> |- ![[Insulin]] |''[[Sintaza masnih kiselina|FASN]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNA-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], [[protein fosfataza 1]] (PP1), [[PCAF|P/CAF]]||3 sata||<ref name="pmid19303849">{{cite journal |vauthors=Wong RH, Chang I, Hudak CS, Hyun S, Kwan HY, Sul HS |title=A role of DNA-PK for the metabolic gene regulation in response to insulin |journal=Cell |volume=136 |issue=6 |pages=1056–72 |date=mart 2009 |pmid=19303849 |pmc=2768498 |doi=10.1016/j.cell.2008.12.040 |url=}}</ref> |- ![[Toplotni šok]] ili serum |''[[HSPA1B]], [[c-jun|JUN]], [[c-Fos|FOS]], [[EGR1]], [[MYC]]''||da||da||promotor i mjesto zaustavljanja POLII||[[DNA-PKcs]], [[Ku70]], γH2AX, TRIM28||30 sekundi do 5 minuta ||<ref name="pmid26671524">{{cite journal |vauthors=Bunch H, Lawney BP, Lin YF, Asaithamby A, Murshid A, Wang YE, Chen BP, Calderwood SK |title=Transcriptional elongation requires DNA break-induced signalling |journal=Nat Commun |volume=6 |issue= |date=decembar 2015 |pmid=26671524 |pmc=4703865 |doi=10.1038/ncomms10191 |doi-access=free|bibcode=2015NatCo...610191B |url=}}</ref> |- ! Deksametazon ili estradiol |''[[Trefoil faktor 1|PS2]], MMTV, [[Protein 16 koji sadrži [[cinkov prst]] i BTB domen|PLZF]], [[Kortikosteroid 11-beta-dehidrogenaza izozim 2|HSD11B2]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNK-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], BRG1||15 minuta|| <ref name="pmid26055322">{{cite journal |vauthors=Trotter KW, King HA, Archer TK |title=Glucocorticoid Receptor Transcriptional Activation via the BRG1-Dependent Recruitment of TOP2β and Ku70/86 |journal=Mol Cell Biol |volume=35 |issue=16 |pages=2799–817 |date=august 2015 |pmid=26055322 |pmc=4508321 |doi=10.1128/MCB.00230-15 |url=}}</ref> |- !Aktivacija primarnih [[korteks]]nih [[neuron]]a u kulturi pomoću KCl-a ili NMDA |''[[c-Fos|FOS]], [[EGR1]], [[Nervni PAS domrnski protein 4|NPAS4]], [[Jedarni receptor 4A1|NR4A1]]''||da||da||promotor||[[topo IIβ]], [[PARP-1]], [[DNK-PKcs]], [[Ku70]], [[Ku80]], CTCF||Do 2 sata||<ref name=Madabhushi /> |- !Uslovljavanje straha (procijenjeno u neuronima [[hipokampus]]a i medijalnog prefrontalnog [[korteks]]a miša) |>200 gena s novim dvolančanim prekidima DNK (DSB) i pojačanom ekspresijom||da||DSB-ovi su bili povezani s transkripcijom||promotori||nije testirano||10 minuta, uz drugi vrhunac nakon 30 minuta ||<ref name="pmid34197463">{{cite journal |vauthors=Stott RT, Kritsky O, Tsai LH |title=Profiling DNA break sites and transcriptional changes in response to contextual fear learning |journal=PLOS ONE |volume=16 |issue=7 |date=2021 |pmid=34197463 |pmc=8248687 |doi=10.1371/journal.pone.0249691 |bibcode=2021PLoSO..1649691S |url= |doi-access=free }}</ref> |} ===Regulacija ekspresije gena pomoću Topo IIβ=== [[RNK-polimeraza II]] često nailazi na mjesto zastoja koje se nalazi otprilike 30–60 [[nukleotid]]a nizvodno od mjesta početka transkripcije gena.<ref name="pmid33640324">{{cite journal |vauthors=Dollinger R, Gilmour DS |title=Regulation of Promoter Proximal Pausing of RNA Polymerase II in Metazoans |journal=J Mol Biol |volume=433 |issue=14|date=juli 2021 |pmid=33640324 |doi=10.1016/j.jmb.2021.166897 |url=|pmc=8184617 }}</ref><ref name="pmid29691322">{{cite journal |vauthors=Price DH |title=Transient pausing by RNA polymerase II |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |volume=115 |issue=19 |pages=4810–4812 |date=maj 2018 |pmid=29691322 |pmc=5949015 |doi=10.1073/pnas.1805129115 |bibcode=2018PNAS..115.4810P |url= |doi-access=free }}</ref> Smatra se da zastoj RNK-polimeraze II na ovim mjestima, kao i kontrolisano okončanje tog zastoja, imaju regulatornu ulogu u transkripciji gena. Kako navode Singh i saradnici,<ref name=Singh /> "oko 80% visoko eksprimiranih gena u [[HeLa]] ćelijama nalazi se u stanju zastoja". Na mjestima zastoja [[RNK-polimeraza II|RNK-polimeraze II]] dolazi do kratkotrajnih prekida dvostrukog lanca DNK – koje uzrokuje topo IIβ, a koji se ne zatvaraju odmah – te se čini da su oni neophodni za efikasan izlazak iz stanja zastoja i nastavak transkripcije gena.<ref name=Dellino /><ref name=Gittens /><ref name=Singh /> Smatra se da su prekidi dvostrukog lanca DNK, koje kod određenih gena izaziva TOP2B, dio procesa regulacije [[ekspresija gena|ekspresije gena]]. == Također pogledajte== * [[Topologija DNK]] * [[Supernamotaj]] * [[Topoizomeraza tipa I]] * [[Topoizomeraza tipa II]] * [[Topoizomeraza I]] * [[Topoizomeraza IIα]] * [[Topoizomeraza IIβ]] * [[Topoizomeraza IIIα]] * [[Topoizomeraza IIIβ]] == Reference == {{Refspisak|32em}} == Dodatni izvori == * {{cite book | vauthors = Wang JC | title = Untangling the Double Helix: DNA entanglement and the action of the DNA topoisomerases | date = 2009 | publisher = Cold Spring Harbor Laboratory Press | location = Cold Spring Harbor | isbn = 978-0-87969-879-9 | page = 245 }} == Vnjski linkovi == {{Commons category|DNA topoisomerases}} * {{MeshName|DNA+Topoisomerases}} {{Enzimi}} {{Topoizomeraze}} {{Replikacija DNK}} {{Autoantigeni}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 5.6]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Replisomi]] 5l0prtvth0fs1hqhmiyz3uph09yphjp Viličnjaci 0 539249 3939414 3939074 2026-11-06T21:00:29Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939414 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | ime = Viličnjaci | raspon_fosila = [[Kasni ordovicij]] – [[Holocen|Sadašnjost]] |slika= {{Multiple image | perrow = 2/2 | total_width = 280 | image1 = Dunkleosteus terrelli skull (TMP 2006.000.0062), Royal Tyrrell Museum, Drumheller, Alberta, 2025-07-13.jpg | image2 = Wikilemon Nbrevirostris1 TerryGoss.jpg | image3 = Pygocentrus nattereri - Karlsruhe Zoo 01.jpg | image4 = Nile crocodile head.jpg | border = infobox }} | slika_širina = 200px | slika_opis = Primjeri kičmenjaka sa vilicama (u smjeru kazaljke na satu, počevši od gornjeg lijevog ugla): ''[[Dunkleosteus]]'' ([[Placodermi]]), [[limunasta ajkula]] ([[Chondrichthyes]]), [[crvenotrbuha pirana]] ([[Actinopterygii]]) i [[nilski krokodil]] ([[Tetrapoda]]). | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraphylum = '''Gnathostomata''' | razdioba_sepen = [[Razred (biologija)|Razredi]] | razdioba = * [[Placodermi]] * [[Chondrichthyes]] * [[Acanthodii]] * [[Actinopterygii]] * [[Sarcopterygii]] }} '''Viličnjaci''' ('''Gnathostomata'''; od [[starogrčki|starogrčkog]]: γνάθος – ''gnathos'' = vilica” + στόμα – ''stoma'' =usta) [[kičmenjaci]] su koji posjeduju [[vilica|vilice]]. Raznolikost gnatostomata obuhvata otprilike 60.000 vrsta, što čini 99 % svih [[postojeći takson|postojećih]] kičmenjaka, uključujući sve živuće [[koštunjače]] (kako [[zrakoperke]], tako i [[resoperke]], uključujući [[kopnene životinje|kopnene]] [[tetrapodi|tetrapode]]) i [[hrskavičnjače]], kao i [[izumiranje|izumrle]] [[praistorijske ribe]], poput [[oklopnjače|plakodermi]] i [[akantoda]]. Većina gnatostomata zadržala je [[naslijeđene osobine|osobine predaka]], poput pravih [[zub]]a, [[želudac|želuca]],<ref>{{cite journal |first1=L. Filipe C. |last1=Castro |first2=Odete |last2=Gonçalves |first3=Sylvie |last3=Mazan |first4=Boon-Hui |last4=Tay |first5=Byrappa |last5=Venkatesh |first6=Jonathan |last6=M. Wilson |date=2014 |title=Recurrent gene loss correlates with the evolution of stomach phenotypes in gnathostome history |journal=Proceedings of the Royal Society |volume=281 |issue=1775 |doi=10.1098/rspb.2013.2669|pmid=24307675 |pmc=3866411 |bibcode=2014PBioS.28132669C }}</ref> i parnih [[dodatak]]a ([[prsna peraja|prsna]] i [[trbušna peraja]], [[ud (anatomija)|udovi]], [[krilo|krila]] itd.).<ref name="ZacconeDabrowski2015" /> Ostale osobine su [[elastin]],<ref>{{Citation |last=Rodriguez-Pascual |first=Fernando |title=Extracellular Matrix - Developments and Therapeutics |chapter=The Evolutionary Origin of Elastin: Is Fibrillin the Lost Ancestor? |date=27. 10. 2021 |series=Biochemistry |volume=23 |editor-last=Sashank Madhurapantula |editor-first=Rama |publisher=IntechOpen |language=en |doi=10.5772/intechopen.95411 |isbn=978-1-83968-235-3 |s2cid=233943453 |editor2-last=Orgel P.R.O. |editor2-first=Joseph |editor3-last=Loewy |editor3-first=Zvi|doi-access=free }}</ref> horizontalni [[polukružni kanal]]i [[unutrašnje uho unutrašnjeg uha]], [[neuron]]i obloženi [[mijelin]]om i [[adaptivni imunski sistem]] koji posjeduje zasebne [[limfoidni organi|limfoidne organe]] ([[slezena]] i [[timus]])<ref>{{Cite journal |last1=Mitchell |first1=Christian D. |last2=Criscitiello |first2=Michael F. |date=decembar 2020 |title=Comparative study of cartilaginous fish divulges insights into the early evolution of primary, secondary and mucosal lymphoid tissue architecture |journal=Fish & Shellfish Immunology |volume=107 |issue=Pt B |pages=435–443 |doi=10.1016/j.fsi.2020.11.006 |pmid=33161090|bibcode=2020FSI...107..435M |s2cid=226284286 |doi-access=free }}</ref> i koristi [[V(D)J rekombinacija|V(D)J rekombinaciju]] za stvaranje mjesta za prepoznavanje [[antigen]]a, umjesto korištenja [[genetička rekombinacija|genetičke rekombinacije]] u genu za [[varijabilni limfocitni receptor]].<ref>{{cite journal |author=Cooper MD, Alder MN |title=The evolution of adaptive immune systems |journal=Cell |volume=124 |issue=4 |pages=815–22 |date=februar 2006 |pmid=16497590 |doi=10.1016/j.cell.2006.02.001|doi-access=free |bibcode=2006Cell..124..815C }}</ref> Sada se pretpostavlja da su se Gnathostomata razvili od predaka koji su već posjedovali dva para [[parna peraja|parnih peraja]].<ref name=":0">{{Cite journal|last=Zhu|first=Min|date=4. 1. 2012|title=An antiarch placoderm shows that pelvic girdles arose at the root of jawed vertebrates|url=https://www.researchgate.net/publication/51984082|journal=Biology Letters|volume=8|issue=3|pages=453–456|doi=10.1098/rsbl.2011.1033|pmid=22219394|pmc=3367742|via=Research Gate}}</ref> Sve do nedavno smatralo se da su ovi preci, poznati kao antiarsi, bili lišeni grudnih ili karličnih peraja.<ref name=":0" /> Pored toga, utvrđeno je da su neki [[oklopnjače|plakodermi]] posjedovali treći par uparenih dodataka, koji su kod mužjaka bili preobraženi u kopulatorne organe ([[klasper]]e), a kod ženki u karlične bazne ploče – što je obrazac koji nije zabilježen ni kod jedne druge grupe kičmenjaka.<ref>{{Cite web |last1=Long |first1=John |last2=Trinajstic |first2=Kate |editor-first1=Michael |editor-last1=Lund |url=https://theconversation.com/the-first-vertebrate-sexual-organs-evolved-as-an-extra-pair-of-legs-27578 |title=The first vertebrate sexual organs evolved as an extra pair of legs |date=8. 6. 2014 |doi=10.64628/AA.tt9y3kjp4 |access-date=4. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220230411/http://theconversation.com/the-first-vertebrate-sexual-organs-evolved-as-an-extra-pair-of-legs-27578/ |archive-date=20. 12. 2016 }}</ref> [[Osteostraci]], grupa [[bezviličnjaci|riba bez vilica]], općnito smatraju se najbližim [[sestrinski takson|sestrinskim taksonom]] grupe Gnathostomata.<ref name="ZacconeDabrowski2015">{{cite book|last1=Zaccone|first1=Giacomo|last2=Dabrowski|first2=Konrad|last3=Hedrick|first3=Michael S.|title=Phylogeny, Anatomy and Physiology of Ancient Fishes|url=https://books.google.com/books?id=YmFECgAAQBAJ&pg=PA2|access-date=14. 9. 2016|date=5. 8. 2015|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4987-0756-5|page=2}}</ref><ref name="KeatingSansom2012">{{cite journal|last1=Keating|first1=Joseph N.|last2=Sansom|first2=Robert S.|last3=Purnell|first3=Mark A.|title=A new osteostracan fauna from the Devonian of the Welsh Borderlands and observations on the taxonomy and growth of Osteostraci|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=32|issue=5|year=2012|pages=1002–1017|url=https://www2.le.ac.uk/departments/geology/people/purnell-ma/personal/pdfs/Keating_etal2012.pdf|issn=0272-4634|doi=10.1080/02724634.2012.693555|bibcode=2012JVPal..32.1002K |s2cid=32317622|access-date=15. 9. 2016|archive-date=18. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018101721/https://www2.le.ac.uk/departments/geology/people/purnell-ma/personal/pdfs/Keating_etal2012.pdf}}</ref><ref name="SansomRandle2014">{{cite journal|last1=Sansom|first1=R. S.|last2=Randle|first2=E.|last3=Donoghue|first3=P. C. J.|title=Discriminating signal from noise in the fossil record of early vertebrates reveals cryptic evolutionary history|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=282|issue=1800|year=2014|pages=2014–2245|issn=0962-8452|doi=10.1098/rspb.2014.2245|pmid=25520359|pmc=4298210}}</ref> Razvoj vilica kod kičmenjaka vjerovatno je rezultat savijanja prvog para škržnih lukova. Ovakav razvoj omogućavao je uvlačenje vode u usta pokretima vilice, nakon čega bi voda prelazila preko škrga – proces poznat kao bukalno pumpanje – radi razmjene plinova. Učestala upotreba novonastalih viličnih kostiju kod nekih viličastih kičmenjaka (gnatostomata) s vremenom je dovela do sposobnosti grizenja.<ref name=":2">{{Cite book|last=Gridi-Papp|first=Marcos|title="Comparative Oral+ENT Biology" (2018). Pacific Open Texts. 4.|publisher=Pacific Open Texts|year=2018}}</ref> Novija istraživanja sugerišu da je jedna grana plakoderma najvjerovatnije bila predak današnjih čeljustoustih kičmenjaka (gnatostomata). Fosil plakoderma star 419 miliona godina, nazvan ''[[Entelognathus]]'', posjedovao je koštani skelet u predjelu usta, kao i anatomske karakteristike svojstvene hrskavičavim i košljoribama; to ukazuje da je odsustvo koštanog skeleta kod hrskavičavih riba zapravo izvedena osobina.<ref name="nature.com"/> Fosilni ostaci primitivnih košljoriba, poput rodova ''[[Guiyu oneiros]]'' i ''[[Psarolepis]]'' – koji su živjeli u isto vrijeme kad i ''Entelognathus'' i čiji su karlični pojasevi imali više zajedničkog s onima kod plakoderma nego kod drugih košljoriba – pokazuju da je ''Entelognathus'' bio srodnik, a ne direktni predak današnjih viličnoustih kičmenjaka.<ref>{{cite journal|doi=10.1371/journal.pone.0035103|pmid=22509388|pmc=3318012|title=Fossil Fishes from China Provide First Evidence of Dermal Pelvic Girdles in Osteichthyans|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=4|year=2012|last1=Zhu|first1=Min|last2=Yu|first2=Xiaobo|last3=Choo|first3=Brian|last4=Qu|first4=Qingming|last5=Jia|first5=Liantao|last6=Zhao|first6=Wenjin|last7=Qiao|first7=Tuo|last8=Lu|first8=Jing|bibcode=2012PLoSO...735103Z|doi-access=free}}</ref> Također ukazuje na to da bodljikavi morski psi i hrskavičnjače ([[Chondrichthyes]]) čine jedinstvenu sestrinsku grupu [[košljoribe|košljoribama]].<ref name="nature.com">{{cite journal|title = A Silurian placoderm with osteichthyan-like marginal jaw bones|author = Min Zhu|display-authors=etal|journal = Nature|volume = 502|issue = 7470|pages = 188–193|date = 10. 10. 2013|doi = 10.1038/nature12617|pmid = 24067611|bibcode = 2013Natur.502..188Z|s2cid = 4462506}}</ref> Fosilni nalazi mladih jedinki plakoderma – koje su imale prave zube što su rasli na površini vilične kosti i nisu imali korijen, zbog čega ih je bilo nemoguće zamijeniti ili obnoviti nakon što bi se slomili ili istrošili tokom starenja – dokazuju da je zajednički predak svih gnatostomata (kičmenjaka sa vilicama) imao zube, te smještaju nastanak zuba u vrijeme evolucije vilica ili neposredno nakon nje.<ref>{{cite web|url = http://www.livescience.com/24050-ancient-armored-fish-teeth.html |title = Evolution's Bite: Ancient Armored Fish Was Toothy, Too|last = Choi|first = Charles Q.|website = Live Science|date = 17. 10. 2012}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Rücklin|first1=Martin|last2=Donoghue|first2=Philip C. J.|last3=Johanson|first3=Zerina|last4=Trinajstic|first4=Kate|last5=Marone|first5=Federica|last6=Stampanoni|first6=Marco|date=17. 10. 2012|title=Development of teeth and jaws in the earliest jawed vertebrates|url=https://www.nature.com/articles/nature11555|journal=Nature|language=en|volume=491|issue=7426|pages=748–751|doi=10.1038/nature11555|pmid=23075852|bibcode=2012Natur.491..748R|s2cid=4302415|issn=1476-4687|url-access=subscription}}</ref> Mikrofosili iz kasnog [[ordovicij]]a, identificirani kao ljuske akantodonta <ref>{{Cite journal|last1=Hanke|first1=Gavin|last2=Wilson|first2=Mark|date=januar 2004|title=New teleostome fishes and acanthodian systematics|url=https://www.researchgate.net/publication/258494594|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|pages=187–214|via=Research Gate}}</ref> ili "bodljikavih ajkula",<ref>{{cite journal |last1=Sansom |first1=Ivan J. |first2=Moya M. |last2=Smith |first3=M. Paul |last3=Smith |title=Scales of thelodont and shark-like fishes from the Ordovician of Colorado |journal=Nature |date=15. 2. 1996 |volume=379 |issue=6566 |pages=628–630 |doi=10.1038/379628a0|bibcode=1996Natur.379..628S |s2cid=4257631 }}</ref> ...može predstavljati prvu pojavu grupe Gnathostomata u fosilnim zapisima. Neosporno jasni fosili gnathostomata, uglavnom primitivnih akantoda (bodljikavih ajkula), počinju se pojavljivati ​​već u ranom siluru, a postaju brojni početkom devona. ==Klasifikacija== Gnathostomata klasificiraju se tradicionalno kao infrakoljeno, podijeljeno na tri osnovne grupe: Chondrichthyes (hrskavičnjače); Placodermi (izumrla grupa oklopljenih riba); te Teleostomi, grupa koja obuhvata poznate razrede [[košljoribe|košljoriba]], [[ptica]], [[sisar]]a, [[gmizavac]]a i [[vodozemac]]a. Neki klasifikacijski sistemi koriste termin Amphirhina. Ova grupa predstavlja sestrinsku grupu taksonu Agnatha (ribe bez vilica). {{clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Vertebrata]]: '''Gnathostomata''' |1={{clade |1={{clade |state1=double |1 =†[[Placodermi]] ([[paraphyletic]])&nbsp;&nbsp; [[File:Dunkleosteus terrelli 2024 reconstruction.jpg|70 px]] |label2='''Eugnathostomata''' |2={{clade |1=[[Chondrichthyes]] and {{extinct}}[[Acanthodians]] ([[paraphyletic]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:White shark (Duane Raver).png|70 px]]</span> |label2=[[Euteleostomi]] / [[Osteichthyes]] |2={{clade |1 =[[Actinopterygii]]&nbsp;&nbsp;[[File:Atlantic sturgeon flipped.jpg|70 px]] |label2=[[Sarcopterygii]]: [[Tetrapoda]] |2={{clade |1={{clade |1 =[[Amphibia]]&nbsp;&nbsp;[[File:Salamandra salamandra (white background).jpg|70 px]] |label2=[[Amniota]] |2={{clade |label1=[[Sauropsida]] |1={{clade |1 =[[Sauria]]&nbsp;&nbsp;<span style="{{MirrorH}}">[[File:Deinosuchus riograndensis.png|80px]]</span> }} |label2=[[Synapsida]] |2={{clade |1 =[[Mammalia]]&nbsp;&nbsp;[[File:Phylogenetic tree of marsupials derived from retroposon data (Paucituberculata).png|70 px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} {{clear}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| Podgrupe kičmenjaka sa vilicama |- ! colspan=2 | Podgrupa ! Uobičajeni naziv ! Primjer ! Napomene |- ! colspan=2 | [[izumiranje|<sup>†</sup>]] [[Placodermi]]<br /><small>(izumrli)</small> | align=center | Oklopljene ribe | [[File:Coccosteus reconstruction.png|140x140px]]{{center|''[[Coccosteus]]''}} | valign=top | <sup>†</sup>[[oklopnjače|Placodermi]] (oklopljene ribe) su izumrla klasa oklopljenih prahistorijskih riba, poznatih na osnovu fosila, koje su živjele od kasnog [[silur]]a do kraja devonskog perioda. [[Glava]] i [[grudni koš]] bili su im prekriveni zglobno povezanim oklopnim pločama, dok je ostatak tijela bio prekriven [[riblja krljušt|krljuštima]] ili je bio go, ovisno o vrsti. Placodermi spadaju među prve ribe s vilicama; njihove vilice su se vjerovatno razvile iz prvog para škržnih lukova. Fosil jedne vrste, star 380 miliona godina, predstavlja najstariji poznati primjer [[viviparnost|rađanja živih mladunaca]].<ref name="BBC">{{cite news | publisher = BBC | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7424281.stm | title = Fossil reveals oldest live birth | date = 28. 5. 2008 |access-date = 30. 5. 2008 }}</ref> Prvi prepoznatljivi plakodermi razvili su se u kasnom [[silur]]u; počeli su naglo nestajati tokom izumiranja u kasnom [[devon (period)|devonu]], a do kraja devonskog perioda ovaj razred je potpuno izumro. |- ! colspan=2 | [[Chondrichthyes]] | align=center | Hrskavičnjače | [[File:White shark illustration.png|140px|alt=Velika bijela ajkula]]{{center|[[Velika bijela ajkula]]}} | [[Chondrichthyes]] (hrskavičnjače) su ribe s vilicama koje posjeduju parna peraja, parne nosne otvore, krljušti, srce s komorama raspoređenim u nizu, te skelet izgrađen od [[hrskavica|hrskavice]], a ne od [[kost]]iju. Ovaj razred se dijeli na dva podrazreda: [[Elasmobranchii]] ([[ajkule]], [[raže]] i [[golubovi]]) i [[Holocephali]] ([[himerolike ribe|himere]] – ponekad nazivane „sablasne ajkule”, koje se katkad izdvajaju u zaseban razred). Unutar infrakoljena Gnathostomata, hrskavičnjače se razlikuju od svih ostalih kičmenjaka s vilicama, čiji današnji predstavnici pripadaju grupi [[Teleostomi]]. |- ! colspan=2 | [[izumiranje|<sup>†</sup>]] [[Acanthodii]]<br /><small>(izumrli)</small> | align=center | Bodljikave ajkule | <span style="{{MirrorH}}">[[File:Acanthodes BW.jpg|140px]]</span>{{center|''[[Acanthodes|Acanthodes bronni]]''}} | <sup>†</sup>[[Acanthodii]], ili bodljikave ajkule, predstavljaju klasu izumrlih riba koje dijele osobine i [[koštunjače|koštunjavih]] i [[hrskavičnjače|hrskavičavih]] riba; danas se smatraju parafiletskom grupom koja vodi ka savremenim [[Chondrichthyes|hrskavičnjačama]].<ref name="nature.com"/> Po obliku su podsjećale na ajkule, ali im je [[epidermis (koža)|epidermis]] bio prekriven sitnim romboidnim pločicama, sličnim krljuštima [[holosteana]] (poput [[kostoribke|kostoribki]] i [[muljarke|muljarki]]). Moguće je da su činile nezavisnu filogenetsku granu riba, koja se razvila iz slabo specijaliziranih oblika bliskih današnjim [[Chondrichthyes|hrskavičnjačama]]. Acanthodii su, zapravo, imali hrskavičav [[skelet]], ali su im peraja imala široku, koštanu osnovu i bila su na prednjoj ivici ojačana bodljom od [[dentin]]a. Odlikuju se po dvije karakteristike: bili su najraniji poznati [[kičmenjaci]] sa vilicama, a peraja su im bila poduprta čvrstim [[bodlja (zoologija)|bodljama]] koje su bile fiksirane i nepokretne (slično kao [[leđno peraje]] kod [[ajkula]]). Pretpostavlja se da su vilice kod ovih riba nastale iz prvog [[škržni luk|škržnog luka]] predaka bez vilica, čiji se škržni skelet sastojao od dijelova povezanih hrskavica. Naziv "bodljikave ajkule" zapravo je neprikladan za ove rane ribe sa vilicama. Taj naziv je nastao jer su površno podsjećale na ajkule – imale su aerodinamično tijelo, parna peraja i rep snažno savijen prema gore; Čvrste koštane bodlje podupirale su sva peraja osim repnog – otuda i naziv „bodljikavi morski psi”. Najraniji zabeleženi akantodij, ''[[Fanjingshania renovata]]'',<ref name=":1"><nowiki>{{Cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |First3=Qiang | |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhuep2temberda |last10=Zhuep2temberda | |title=Spiny chondrichthyan iz donjeg silura Južne Kine |url=</nowiki>https://www.nature.com/articles/s41586-022-05233-8 |journal=Nature |language=en |volume=609 |issue=7929 |pages=969–974 |doi=10.1038/s41586-022-05233-8 |pmid=36171377 |bibcode=2022Natur.609..969A |s2cid=252570103 |issn=1476-4687}</scription dolazi iz nižeg pristupa>url-access [[Silur]] ([[Aeronij]]) iz [[Kina|Kine]] i to je ujedno i najstariji viličasti [[kičmenjak]] sa poznatim anatomskim karakteristikama. Jednak sa ''[[Fanjingshania renovata|Fanjingshania]]'' je vrsta Qhodian odus zasnovana na ''[[Qhodian duplicis]]''<nowiki><ref></nowiki>{{Cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |last4=Zhao |first4=Wenjin |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhu |first10=Min |date=septembar 2022 |title=The oldest gnathostome teeth |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-05166-2 |journal=Nature |language=en |volume=609 |issue=7929 |pages=964–968 |doi=10.1038/s41586-022-05166-2 |pmid=36171375 |bibcode=2022Natur.609..964A |s2cid=252569771 |issn=1476-4687|url-access=subscription }}</ref> to predstavlja najstarijeg nedvosmislenog kičmenjaka sa zubima. |- ! colspan=2 | [[Osteichthyes]] | align=center | [[Koštunjače]] | [[File:Blue runner (Caranx crysos).jpg|140px]]{{center|[[Plavi trkač]]}} | [[Osteichthyes]] Koštunjače (lat. Osteichthyes) su [[taksonomija|taksonomska grupa]] riba koje posjeduju koštani skelet, za razliku od hrskavičnjača (Chondrichthyes) čiji je skelet građen od hrskavice. Velika većina riba pripada ovoj grupi, koja je izuzetno raznolika i brojna, a obuhvata 45 redova, više od 435 porodica i 28.000 vrsta..<ref>[http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/bony-fish/scientific-classification.htm Bony fishes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606012932/http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/bony-fish/scientific-classification.htm |date=6. 6. 2013 }} ''SeaWorld''. Retrieved 2 February 2013.</ref> To je najveći [[razred (biologija)|razred]] kičmenjaka koja danas postoji. Osteichthyes se dijele na zrakoperke ([[Actinopterygii]]) i mesoperke ([[Sarcopterygii]]). Najstariji poznati fosili košljoriba stari su oko 420 miliona godina; oni su ujedno i [[prijelazni fosili]], jer pokazuju raspored zuba koji je sredina između rasporeda zuba kod ajkula i košljoriba.<ref>[https://web.archive.org/web/20071114054414/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/08/070801-jawed-fish.html Jaws, Teeth of Earliest Bony Fish Discovered]</ref> |- ! colspan=2 | [[Tetrapoda]] | align=center | Četveronošci | <span style="{{MirrorH}}">[[File:Deutschlands Amphibien und Reptilien (Salamandra salamdra).jpg|140px]]</span>{{center|[[Šareni daždevnjak]]}} | [[Tetrapoda]] Tetrapodi (doslovno „četveronošci”) predstavljaju grupu svih [[kičmenjak]]a sa četiri uda, uključujući postojeće i izumrle [[vodozemci|vodozemce]], [[gmizavci|gmizavce]], [[ptice]] i [[sisari|sisare]]. Današnji vodozemci uglavnom vode poluvodeni način života, pri čemu prvu fazu svog života provode kao punoglavci nalik ribama. Neke grupe tetrapoda, poput [[zmije|zmija]] (gmizavci) i [[kitovi|kitova]] (sisari), izgubile su dio ili sve svoje udove, a mnogi tetrapodi su se vratili djelimično vodenom ili – u slučaju kitova i [[morske krave|morskih krava]] – potpuno vodenom načinu života. Tetrapodi su evoluirali od [[ribe sa mesnatim perajama]] (Sarcopterygii) prije otprilike 395 miliona godina, tokom [[devon (period)|devona]].<ref>{{cite book |last=Clack |first=J.A. |author-link=Jenny Clack |title=Gaining ground: the origin and evolution of tetrapods |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington, Indiana, USA. |year=2012 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=6Ztrhm8uLQ0C&pg=PA1 |isbn=978-0-253-35675-8}}</ref> Tačni vodeni preci tetrapoda, kao i proces kolonizacije kopna, ostaju nejasni te su još uvijek predmet intenzivnih istraživanja i rasprava među paleontolozima. |} == Evolucija == {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 360 | header = Razredi kičmenjaka | header_align = | header_background = | footer = | footer_align = | footer_background = | background color = | image1 = Fish evolution.png | alt1 = | caption1 = Dijagram vretenastog oblika za evoluciju riba i ostalih razreda kičmenjaka.<ref>{{cite book |last=Benton |first=M. J. |date=2005 |title=Vertebrate Palaeontology |url=https://books.google.com/books?id=VThUUUtM8A4C&q=Benton+2005+%22%27Vertebrate+Palaeontology%22 |publisher=John Wiley |edition=3rd |isbn=978-1-4051-4449-0 |page=14}}</ref> Najranije klase koje su razvile vilice bile su sada izumrle plakoderme i bodljikave ajkule. }} {{Glavni|Riblja vilica|Evolucija riba}} Pojava vilice ranih kičmenjaka opisana je kao "ključna inovacija"<ref>{{cite journal | last1 = Kimmel | first1 = C. B. | last2 = Miller | first2 = C. T. | last3 = Keynes | first3 = R. J. | date = 2001 | title = Neural crest patterning and the evolution of the jaw | journal = Journal of Anatomy | volume = 199 | issue = 1&2 | pages = 105–119 | doi = 10.1017/S0021878201008068 | pmid = 11523812 | pmc = 1594948 }}</ref> i „možda najdublji i najradikalniji evolucijski korak u historiji kičmenjaka”.<ref name=Gai2012>{{cite journal | last1 = Gai | first1 = Z. | last2 = Zhu | first2 = M. | date = 2012 | title = The origin of the vertebrate jaw: Intersection between developmental biology-based model and fossil evidence | journal = Chinese Science Bulletin | volume = 57 | issue = 30| pages = 3819–3828 | doi = 10.1007/s11434-012-5372-z | bibcode = 2012ChSBu..57.3819G | doi-access = free }}</ref><ref name=Maisey2000>{{cite book | last = Maisey | first = J. G. | date = 2000 | url = {{google books|id=gAiAPwAACAAJ|plainurl=yes}} | title = Discovering Fossil Fishes | publisher = Westview Press | pages = 1–223 | isbn = 978-0-8133-3807-1 }}</ref> [[Agnatha|Ribe bez vilica]] teže su opstajale od riba s vilicama, a većina ih je izumrla tokom [[trijas]]a. Ipak, proučavanje [[Cyclostomata|kolousta]] – bezviličnih [[sljepulje|sljepulja]] i [[paklare|paklara]] koje su preživjele – pružilo je malo uvida u temeljito preoblikovanje lobanje kičmennjaka do kojeg je moralo doći tokom evolucije prvih vilica.<ref>{{cite book | last = Janvier | first = P. | date = 2007 | chapter-url = {{google books|id=WKDuAAAAMAAJ|page=57|plainurl=yes}} | chapter = Homologies and Evolutionary Transitions in Early Vertebrate History | editor1-first = J. S. | editor1-last = Anderson | editor2-last = Sues | editor2-first = H.-D. | title = Major Transitions in Vertebrate Evolution | publisher = Indiana University Press | pages = 57–121 | isbn = 978-0-253-34926-2 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Khonsari | first1 = R. H. | last2 = Li | first2 = B. | last3 = Vernier | first3 = P. | last4 = Northcutt | first4 = R. G. | last5 = Janvier | first5 = P. | s2cid = 56425436 | date = 2009 | title = Agnathan brain anatomy and craniate phylogeny | journal = Acta Zoologica | volume = 90 | issue = s1 | pages = 52–68 | doi = 10.1111/j.1463-6395.2008.00388.x }}</ref> Predak svih kičmenjaka sa vilicama prošao je kroz dvije runde [[duplikacija (genetika)|duplikacije]] cijelog [[genom]]a. Prva se dogodila prije razdvajanja gnatostomata (kičmenjaka sa vilicama) i ciklostomata (kružnoustih), a čini se da je bila riječ o [[autopoliploidija|autopoliploidiji]] (događaju unutar iste vrste). Druga se dogodila nakon tog razdvajanja i bila je slučaj [[alopoliploidija|alopoliploidije]] (rezultat hibridizacije između dvije linije).<ref>{{cite journal |last1=Yu |first1=Daqi |last2=Ren |first2=Yandong |last3=Uesaka |first3=Masahiro |last4=Beavan |first4=Alan J. S. |last5=Muffato |first5=Matthieu |last6=Shen |first6=Jieyu |last7=Li |first7=Yongxin |last8=Sato |first8=Iori |last9=Wan |first9=Wenting |last10=Clark |first10=James W. |last11=Keating |first11=Joseph N. |last12=Carlisle |first12=Emily M. |last13=Dearden |first13=Richard P. |last14=Giles |first14=Sam |last15=Randle |first15=Emma |last16=Sansom |first16=Robert S. |last17=Feuda |first17=Roberto |last18=Fleming |first18=James F. |last19=Sugahara |first19=Fumiaki |last20=Cummins |first20=Carla |last21=Patricio |first21=Mateus |last22=Akanni |first22=Wasiu |last23=d'Aniello |first23=Salvatore |last24=Bertolucci |first24=Cristiano |last25=Irie |first25=Naoki |last26=Alev |first26=Cantas |last27=Sheng |first27=Guojun |last28=De Mendoza |first28=Alex |last29=Maeso |first29=Ignacio |last30=Irimia |first30=Manuel |display-authors=1 |title=Hagfish genome elucidates vertebrate whole-genome duplication events and their evolutionary consequences |journal=Nature Ecology & Evolution |date=2024 |volume=8 |issue=3 |pages=519–535 |doi=10.1038/s41559-023-02299-z |bibcode=2024NatEE...8..519Y |biorxiv=10.1101/2023.04.08.536076|hdl=10230/59091 |hdl-access=free |pmc=10927551 }}</ref> Uobičajeno je mišljenje da su čeljusti [[homologija (biologija)|homologne]] [[škržni luk|škržnim lukovima]].<ref>Naprimjer: (1) obje grupe kostiju nastaju od ćelija [[nervni greben|nervnog grebena]] (a ne od [[mezoderm]]nog tkiva, kao što je slučaj s većinom drugih kostiju); (2) obje strukture formiraju gornje i donje šipke koje se savijaju prema naprijed i povezane su zglobom u sredini; i (3) muskulatura vilica čini se homolognom muskulaturi škržnih lukova kod [[bezviločnjaci|riba bez vilica]]. Kod riba bez vilica, niz [[škrge]] otvarale su se iza usta, a te škrge bile su poduprte [[hrskavica|hrskavičavim]] elementima. Prva grupa tih elemenata okruživala je usta, formirajući vilicu. Gornji dio drugog embrionalnog luka, koji je podupirao škrge, razvio se u hiomandibulsku kost kod riba s vilicama; ta kost podupire lobanju i time povezuje vilicu s kranijem.<nowiki><ref name="Gilbert"></nowiki>{{cite book | last = Gilbert | date = 2000 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10049/ | title = Evolutionary Embryology | publisher = Sinauer Associates }}</ref> [[Hiomandibula]] skup je kostiju smještenih u području [[podjezična kost|podjezične kosti]] (hioidna regija) kod većine riba. Obično ima ulogu u pričvršćivanju čeljusti ili, u slučaju [[koštunjače|koštunjača]] (Teleostei), [[operkulum]]a (poklopca škržnog otvora).<ref>{{cite journal | last1 = Clack | first1 = J. A. | date = 1994 | title = Earliest known tetrapod braincase and the evolution of the stapes and fenestra ovalis | journal = Nature | volume = 369 | issue = 6479| pages = 392–394 | doi=10.1038/369392a0| bibcode = 1994Natur.369..392C | s2cid = 33913758 }}</ref> Iako su poznati potencijalno stariji zapisi iz [[ordovicij]]a, najstariji nedvosmisleni dokazi o [[kičmenjaci]]ma sa vilicama jesu ''[[Qianodus]]'' i ''[[Fanjingshania]]'' iz ranog silura ([[aeronij]]) u [[Guizhou]]u ([[Kina]]), stari oko 439 miliona godina; oni se klasifikuju kao hrskavičave ribe ([[Chondrichthyes]]) koje pripadaju bazalnoj grupi (tzv. baznoj grupi) i pokazuju karakteristike stepena razvoja [[Acanthodii|akantoda]].<ref name=":12">{{cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |last4=Zhao |first4=Wenjin |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhu |first10=Min |date=septembar 2022 |title=Spiny chondrichthyan from the lower Silurian of South China |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-05233-8 |journal=[[Nature]] |volume=609 |issue=7929 |pages=969–974 |doi=10.1038/s41586-022-05233-8 |pmid=36171377 |bibcode=2022Natur.609..969A |s2cid=252570103|url-access=subscription }}</ref><ref name=":02">{{Cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |last4=Zhao |first4=Wenjin |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhu |first10=Min |date=28. 9. 2022 |title=The oldest gnathostome teeth |journal=[[Nature]] |volume=609 |issue=7929 |pages=964–968 |bibcode=2022Natur.609..964A |doi=10.1038/s41586-022-05166-2 |issn=0028-0836 |pmid=36171375 |s2cid=252569771 |url=https://research.birmingham.ac.uk/en/publications/1478b876-dc9b-431a-88ea-1f0f30614aea }}</ref> ==Reference== {{Refspisak|33em}} ==Vanjski linkovi== * [http://tolweb.org/tree?group=Gnathostomata&contgroup=Vertebrata Tree of Life discussion of Gnathostomata] * [https://web.archive.org/web/20060221053957/http://www.palaeos.com/Vertebrates/Bones/Gill_Arches/Meckelian.html The Gill Arches: Meckel's Cartilage] {{Taxonbar|from=Q26214}} {{Authority control}} [[Kategorija:Gnathostomata| ]] [[Kategorija:Taksonomija kičmenjaka]] [[Kategorija:Prve pojave u dariviliju]] [[Kategorija:Prve pojave iz ordovicija koje su preživjele do danas]] [[Kategorija:Infrakoljena]] gudwfgdtxkiudphq2ydb9atwhtmuw6q 3939478 3939414 2026-11-06T21:08:13Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Viličnjaci]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939414 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | ime = Viličnjaci | raspon_fosila = [[Kasni ordovicij]] – [[Holocen|Sadašnjost]] |slika= {{Multiple image | perrow = 2/2 | total_width = 280 | image1 = Dunkleosteus terrelli skull (TMP 2006.000.0062), Royal Tyrrell Museum, Drumheller, Alberta, 2025-07-13.jpg | image2 = Wikilemon Nbrevirostris1 TerryGoss.jpg | image3 = Pygocentrus nattereri - Karlsruhe Zoo 01.jpg | image4 = Nile crocodile head.jpg | border = infobox }} | slika_širina = 200px | slika_opis = Primjeri kičmenjaka sa vilicama (u smjeru kazaljke na satu, počevši od gornjeg lijevog ugla): ''[[Dunkleosteus]]'' ([[Placodermi]]), [[limunasta ajkula]] ([[Chondrichthyes]]), [[crvenotrbuha pirana]] ([[Actinopterygii]]) i [[nilski krokodil]] ([[Tetrapoda]]). | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | infraphylum = '''Gnathostomata''' | razdioba_sepen = [[Razred (biologija)|Razredi]] | razdioba = * [[Placodermi]] * [[Chondrichthyes]] * [[Acanthodii]] * [[Actinopterygii]] * [[Sarcopterygii]] }} '''Viličnjaci''' ('''Gnathostomata'''; od [[starogrčki|starogrčkog]]: γνάθος – ''gnathos'' = vilica” + στόμα – ''stoma'' =usta) [[kičmenjaci]] su koji posjeduju [[vilica|vilice]]. Raznolikost gnatostomata obuhvata otprilike 60.000 vrsta, što čini 99 % svih [[postojeći takson|postojećih]] kičmenjaka, uključujući sve živuće [[koštunjače]] (kako [[zrakoperke]], tako i [[resoperke]], uključujući [[kopnene životinje|kopnene]] [[tetrapodi|tetrapode]]) i [[hrskavičnjače]], kao i [[izumiranje|izumrle]] [[praistorijske ribe]], poput [[oklopnjače|plakodermi]] i [[akantoda]]. Većina gnatostomata zadržala je [[naslijeđene osobine|osobine predaka]], poput pravih [[zub]]a, [[želudac|želuca]],<ref>{{cite journal |first1=L. Filipe C. |last1=Castro |first2=Odete |last2=Gonçalves |first3=Sylvie |last3=Mazan |first4=Boon-Hui |last4=Tay |first5=Byrappa |last5=Venkatesh |first6=Jonathan |last6=M. Wilson |date=2014 |title=Recurrent gene loss correlates with the evolution of stomach phenotypes in gnathostome history |journal=Proceedings of the Royal Society |volume=281 |issue=1775 |doi=10.1098/rspb.2013.2669|pmid=24307675 |pmc=3866411 |bibcode=2014PBioS.28132669C }}</ref> i parnih [[dodatak]]a ([[prsna peraja|prsna]] i [[trbušna peraja]], [[ud (anatomija)|udovi]], [[krilo|krila]] itd.).<ref name="ZacconeDabrowski2015" /> Ostale osobine su [[elastin]],<ref>{{Citation |last=Rodriguez-Pascual |first=Fernando |title=Extracellular Matrix - Developments and Therapeutics |chapter=The Evolutionary Origin of Elastin: Is Fibrillin the Lost Ancestor? |date=27. 10. 2021 |series=Biochemistry |volume=23 |editor-last=Sashank Madhurapantula |editor-first=Rama |publisher=IntechOpen |language=en |doi=10.5772/intechopen.95411 |isbn=978-1-83968-235-3 |s2cid=233943453 |editor2-last=Orgel P.R.O. |editor2-first=Joseph |editor3-last=Loewy |editor3-first=Zvi|doi-access=free }}</ref> horizontalni [[polukružni kanal]]i [[unutrašnje uho unutrašnjeg uha]], [[neuron]]i obloženi [[mijelin]]om i [[adaptivni imunski sistem]] koji posjeduje zasebne [[limfoidni organi|limfoidne organe]] ([[slezena]] i [[timus]])<ref>{{Cite journal |last1=Mitchell |first1=Christian D. |last2=Criscitiello |first2=Michael F. |date=decembar 2020 |title=Comparative study of cartilaginous fish divulges insights into the early evolution of primary, secondary and mucosal lymphoid tissue architecture |journal=Fish & Shellfish Immunology |volume=107 |issue=Pt B |pages=435–443 |doi=10.1016/j.fsi.2020.11.006 |pmid=33161090|bibcode=2020FSI...107..435M |s2cid=226284286 |doi-access=free }}</ref> i koristi [[V(D)J rekombinacija|V(D)J rekombinaciju]] za stvaranje mjesta za prepoznavanje [[antigen]]a, umjesto korištenja [[genetička rekombinacija|genetičke rekombinacije]] u genu za [[varijabilni limfocitni receptor]].<ref>{{cite journal |author=Cooper MD, Alder MN |title=The evolution of adaptive immune systems |journal=Cell |volume=124 |issue=4 |pages=815–22 |date=februar 2006 |pmid=16497590 |doi=10.1016/j.cell.2006.02.001|doi-access=free |bibcode=2006Cell..124..815C }}</ref> Sada se pretpostavlja da su se Gnathostomata razvili od predaka koji su već posjedovali dva para [[parna peraja|parnih peraja]].<ref name=":0">{{Cite journal|last=Zhu|first=Min|date=4. 1. 2012|title=An antiarch placoderm shows that pelvic girdles arose at the root of jawed vertebrates|url=https://www.researchgate.net/publication/51984082|journal=Biology Letters|volume=8|issue=3|pages=453–456|doi=10.1098/rsbl.2011.1033|pmid=22219394|pmc=3367742|via=Research Gate}}</ref> Sve do nedavno smatralo se da su ovi preci, poznati kao antiarsi, bili lišeni grudnih ili karličnih peraja.<ref name=":0" /> Pored toga, utvrđeno je da su neki [[oklopnjače|plakodermi]] posjedovali treći par uparenih dodataka, koji su kod mužjaka bili preobraženi u kopulatorne organe ([[klasper]]e), a kod ženki u karlične bazne ploče – što je obrazac koji nije zabilježen ni kod jedne druge grupe kičmenjaka.<ref>{{Cite web |last1=Long |first1=John |last2=Trinajstic |first2=Kate |editor-first1=Michael |editor-last1=Lund |url=https://theconversation.com/the-first-vertebrate-sexual-organs-evolved-as-an-extra-pair-of-legs-27578 |title=The first vertebrate sexual organs evolved as an extra pair of legs |date=8. 6. 2014 |doi=10.64628/AA.tt9y3kjp4 |access-date=4. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220230411/http://theconversation.com/the-first-vertebrate-sexual-organs-evolved-as-an-extra-pair-of-legs-27578/ |archive-date=20. 12. 2016 }}</ref> [[Osteostraci]], grupa [[bezviličnjaci|riba bez vilica]], općnito smatraju se najbližim [[sestrinski takson|sestrinskim taksonom]] grupe Gnathostomata.<ref name="ZacconeDabrowski2015">{{cite book|last1=Zaccone|first1=Giacomo|last2=Dabrowski|first2=Konrad|last3=Hedrick|first3=Michael S.|title=Phylogeny, Anatomy and Physiology of Ancient Fishes|url=https://books.google.com/books?id=YmFECgAAQBAJ&pg=PA2|access-date=14. 9. 2016|date=5. 8. 2015|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4987-0756-5|page=2}}</ref><ref name="KeatingSansom2012">{{cite journal|last1=Keating|first1=Joseph N.|last2=Sansom|first2=Robert S.|last3=Purnell|first3=Mark A.|title=A new osteostracan fauna from the Devonian of the Welsh Borderlands and observations on the taxonomy and growth of Osteostraci|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=32|issue=5|year=2012|pages=1002–1017|url=https://www2.le.ac.uk/departments/geology/people/purnell-ma/personal/pdfs/Keating_etal2012.pdf|issn=0272-4634|doi=10.1080/02724634.2012.693555|bibcode=2012JVPal..32.1002K |s2cid=32317622|access-date=15. 9. 2016|archive-date=18. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018101721/https://www2.le.ac.uk/departments/geology/people/purnell-ma/personal/pdfs/Keating_etal2012.pdf}}</ref><ref name="SansomRandle2014">{{cite journal|last1=Sansom|first1=R. S.|last2=Randle|first2=E.|last3=Donoghue|first3=P. C. J.|title=Discriminating signal from noise in the fossil record of early vertebrates reveals cryptic evolutionary history|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=282|issue=1800|year=2014|pages=2014–2245|issn=0962-8452|doi=10.1098/rspb.2014.2245|pmid=25520359|pmc=4298210}}</ref> Razvoj vilica kod kičmenjaka vjerovatno je rezultat savijanja prvog para škržnih lukova. Ovakav razvoj omogućavao je uvlačenje vode u usta pokretima vilice, nakon čega bi voda prelazila preko škrga – proces poznat kao bukalno pumpanje – radi razmjene plinova. Učestala upotreba novonastalih viličnih kostiju kod nekih viličastih kičmenjaka (gnatostomata) s vremenom je dovela do sposobnosti grizenja.<ref name=":2">{{Cite book|last=Gridi-Papp|first=Marcos|title="Comparative Oral+ENT Biology" (2018). Pacific Open Texts. 4.|publisher=Pacific Open Texts|year=2018}}</ref> Novija istraživanja sugerišu da je jedna grana plakoderma najvjerovatnije bila predak današnjih čeljustoustih kičmenjaka (gnatostomata). Fosil plakoderma star 419 miliona godina, nazvan ''[[Entelognathus]]'', posjedovao je koštani skelet u predjelu usta, kao i anatomske karakteristike svojstvene hrskavičavim i košljoribama; to ukazuje da je odsustvo koštanog skeleta kod hrskavičavih riba zapravo izvedena osobina.<ref name="nature.com"/> Fosilni ostaci primitivnih košljoriba, poput rodova ''[[Guiyu oneiros]]'' i ''[[Psarolepis]]'' – koji su živjeli u isto vrijeme kad i ''Entelognathus'' i čiji su karlični pojasevi imali više zajedničkog s onima kod plakoderma nego kod drugih košljoriba – pokazuju da je ''Entelognathus'' bio srodnik, a ne direktni predak današnjih viličnoustih kičmenjaka.<ref>{{cite journal|doi=10.1371/journal.pone.0035103|pmid=22509388|pmc=3318012|title=Fossil Fishes from China Provide First Evidence of Dermal Pelvic Girdles in Osteichthyans|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=4|year=2012|last1=Zhu|first1=Min|last2=Yu|first2=Xiaobo|last3=Choo|first3=Brian|last4=Qu|first4=Qingming|last5=Jia|first5=Liantao|last6=Zhao|first6=Wenjin|last7=Qiao|first7=Tuo|last8=Lu|first8=Jing|bibcode=2012PLoSO...735103Z|doi-access=free}}</ref> Također ukazuje na to da bodljikavi morski psi i hrskavičnjače ([[Chondrichthyes]]) čine jedinstvenu sestrinsku grupu [[košljoribe|košljoribama]].<ref name="nature.com">{{cite journal|title = A Silurian placoderm with osteichthyan-like marginal jaw bones|author = Min Zhu|display-authors=etal|journal = Nature|volume = 502|issue = 7470|pages = 188–193|date = 10. 10. 2013|doi = 10.1038/nature12617|pmid = 24067611|bibcode = 2013Natur.502..188Z|s2cid = 4462506}}</ref> Fosilni nalazi mladih jedinki plakoderma – koje su imale prave zube što su rasli na površini vilične kosti i nisu imali korijen, zbog čega ih je bilo nemoguće zamijeniti ili obnoviti nakon što bi se slomili ili istrošili tokom starenja – dokazuju da je zajednički predak svih gnatostomata (kičmenjaka sa vilicama) imao zube, te smještaju nastanak zuba u vrijeme evolucije vilica ili neposredno nakon nje.<ref>{{cite web|url = http://www.livescience.com/24050-ancient-armored-fish-teeth.html |title = Evolution's Bite: Ancient Armored Fish Was Toothy, Too|last = Choi|first = Charles Q.|website = Live Science|date = 17. 10. 2012}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Rücklin|first1=Martin|last2=Donoghue|first2=Philip C. J.|last3=Johanson|first3=Zerina|last4=Trinajstic|first4=Kate|last5=Marone|first5=Federica|last6=Stampanoni|first6=Marco|date=17. 10. 2012|title=Development of teeth and jaws in the earliest jawed vertebrates|url=https://www.nature.com/articles/nature11555|journal=Nature|language=en|volume=491|issue=7426|pages=748–751|doi=10.1038/nature11555|pmid=23075852|bibcode=2012Natur.491..748R|s2cid=4302415|issn=1476-4687|url-access=subscription}}</ref> Mikrofosili iz kasnog [[ordovicij]]a, identificirani kao ljuske akantodonta <ref>{{Cite journal|last1=Hanke|first1=Gavin|last2=Wilson|first2=Mark|date=januar 2004|title=New teleostome fishes and acanthodian systematics|url=https://www.researchgate.net/publication/258494594|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|pages=187–214|via=Research Gate}}</ref> ili "bodljikavih ajkula",<ref>{{cite journal |last1=Sansom |first1=Ivan J. |first2=Moya M. |last2=Smith |first3=M. Paul |last3=Smith |title=Scales of thelodont and shark-like fishes from the Ordovician of Colorado |journal=Nature |date=15. 2. 1996 |volume=379 |issue=6566 |pages=628–630 |doi=10.1038/379628a0|bibcode=1996Natur.379..628S |s2cid=4257631 }}</ref> ...može predstavljati prvu pojavu grupe Gnathostomata u fosilnim zapisima. Neosporno jasni fosili gnathostomata, uglavnom primitivnih akantoda (bodljikavih ajkula), počinju se pojavljivati ​​već u ranom siluru, a postaju brojni početkom devona. ==Klasifikacija== Gnathostomata klasificiraju se tradicionalno kao infrakoljeno, podijeljeno na tri osnovne grupe: Chondrichthyes (hrskavičnjače); Placodermi (izumrla grupa oklopljenih riba); te Teleostomi, grupa koja obuhvata poznate razrede [[košljoribe|košljoriba]], [[ptica]], [[sisar]]a, [[gmizavac]]a i [[vodozemac]]a. Neki klasifikacijski sistemi koriste termin Amphirhina. Ova grupa predstavlja sestrinsku grupu taksonu Agnatha (ribe bez vilica). {{clade| style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Vertebrata]]: '''Gnathostomata''' |1={{clade |1={{clade |state1=double |1 =†[[Placodermi]] ([[paraphyletic]])&nbsp;&nbsp; [[File:Dunkleosteus terrelli 2024 reconstruction.jpg|70 px]] |label2='''Eugnathostomata''' |2={{clade |1=[[Chondrichthyes]] and {{extinct}}[[Acanthodians]] ([[paraphyletic]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:White shark (Duane Raver).png|70 px]]</span> |label2=[[Euteleostomi]] / [[Osteichthyes]] |2={{clade |1 =[[Actinopterygii]]&nbsp;&nbsp;[[File:Atlantic sturgeon flipped.jpg|70 px]] |label2=[[Sarcopterygii]]: [[Tetrapoda]] |2={{clade |1={{clade |1 =[[Amphibia]]&nbsp;&nbsp;[[File:Salamandra salamandra (white background).jpg|70 px]] |label2=[[Amniota]] |2={{clade |label1=[[Sauropsida]] |1={{clade |1 =[[Sauria]]&nbsp;&nbsp;<span style="{{MirrorH}}">[[File:Deinosuchus riograndensis.png|80px]]</span> }} |label2=[[Synapsida]] |2={{clade |1 =[[Mammalia]]&nbsp;&nbsp;[[File:Phylogenetic tree of marsupials derived from retroposon data (Paucituberculata).png|70 px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} {{clear}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| Podgrupe kičmenjaka sa vilicama |- ! colspan=2 | Podgrupa ! Uobičajeni naziv ! Primjer ! Napomene |- ! colspan=2 | [[izumiranje|<sup>†</sup>]] [[Placodermi]]<br /><small>(izumrli)</small> | align=center | Oklopljene ribe | [[File:Coccosteus reconstruction.png|140x140px]]{{center|''[[Coccosteus]]''}} | valign=top | <sup>†</sup>[[oklopnjače|Placodermi]] (oklopljene ribe) su izumrla klasa oklopljenih prahistorijskih riba, poznatih na osnovu fosila, koje su živjele od kasnog [[silur]]a do kraja devonskog perioda. [[Glava]] i [[grudni koš]] bili su im prekriveni zglobno povezanim oklopnim pločama, dok je ostatak tijela bio prekriven [[riblja krljušt|krljuštima]] ili je bio go, ovisno o vrsti. Placodermi spadaju među prve ribe s vilicama; njihove vilice su se vjerovatno razvile iz prvog para škržnih lukova. Fosil jedne vrste, star 380 miliona godina, predstavlja najstariji poznati primjer [[viviparnost|rađanja živih mladunaca]].<ref name="BBC">{{cite news | publisher = BBC | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7424281.stm | title = Fossil reveals oldest live birth | date = 28. 5. 2008 |access-date = 30. 5. 2008 }}</ref> Prvi prepoznatljivi plakodermi razvili su se u kasnom [[silur]]u; počeli su naglo nestajati tokom izumiranja u kasnom [[devon (period)|devonu]], a do kraja devonskog perioda ovaj razred je potpuno izumro. |- ! colspan=2 | [[Chondrichthyes]] | align=center | Hrskavičnjače | [[File:White shark illustration.png|140px|alt=Velika bijela ajkula]]{{center|[[Velika bijela ajkula]]}} | [[Chondrichthyes]] (hrskavičnjače) su ribe s vilicama koje posjeduju parna peraja, parne nosne otvore, krljušti, srce s komorama raspoređenim u nizu, te skelet izgrađen od [[hrskavica|hrskavice]], a ne od [[kost]]iju. Ovaj razred se dijeli na dva podrazreda: [[Elasmobranchii]] ([[ajkule]], [[raže]] i [[golubovi]]) i [[Holocephali]] ([[himerolike ribe|himere]] – ponekad nazivane „sablasne ajkule”, koje se katkad izdvajaju u zaseban razred). Unutar infrakoljena Gnathostomata, hrskavičnjače se razlikuju od svih ostalih kičmenjaka s vilicama, čiji današnji predstavnici pripadaju grupi [[Teleostomi]]. |- ! colspan=2 | [[izumiranje|<sup>†</sup>]] [[Acanthodii]]<br /><small>(izumrli)</small> | align=center | Bodljikave ajkule | <span style="{{MirrorH}}">[[File:Acanthodes BW.jpg|140px]]</span>{{center|''[[Acanthodes|Acanthodes bronni]]''}} | <sup>†</sup>[[Acanthodii]], ili bodljikave ajkule, predstavljaju klasu izumrlih riba koje dijele osobine i [[koštunjače|koštunjavih]] i [[hrskavičnjače|hrskavičavih]] riba; danas se smatraju parafiletskom grupom koja vodi ka savremenim [[Chondrichthyes|hrskavičnjačama]].<ref name="nature.com"/> Po obliku su podsjećale na ajkule, ali im je [[epidermis (koža)|epidermis]] bio prekriven sitnim romboidnim pločicama, sličnim krljuštima [[holosteana]] (poput [[kostoribke|kostoribki]] i [[muljarke|muljarki]]). Moguće je da su činile nezavisnu filogenetsku granu riba, koja se razvila iz slabo specijaliziranih oblika bliskih današnjim [[Chondrichthyes|hrskavičnjačama]]. Acanthodii su, zapravo, imali hrskavičav [[skelet]], ali su im peraja imala široku, koštanu osnovu i bila su na prednjoj ivici ojačana bodljom od [[dentin]]a. Odlikuju se po dvije karakteristike: bili su najraniji poznati [[kičmenjaci]] sa vilicama, a peraja su im bila poduprta čvrstim [[bodlja (zoologija)|bodljama]] koje su bile fiksirane i nepokretne (slično kao [[leđno peraje]] kod [[ajkula]]). Pretpostavlja se da su vilice kod ovih riba nastale iz prvog [[škržni luk|škržnog luka]] predaka bez vilica, čiji se škržni skelet sastojao od dijelova povezanih hrskavica. Naziv "bodljikave ajkule" zapravo je neprikladan za ove rane ribe sa vilicama. Taj naziv je nastao jer su površno podsjećale na ajkule – imale su aerodinamično tijelo, parna peraja i rep snažno savijen prema gore; Čvrste koštane bodlje podupirale su sva peraja osim repnog – otuda i naziv „bodljikavi morski psi”. Najraniji zabeleženi akantodij, ''[[Fanjingshania renovata]]'',<ref name=":1"><nowiki>{{Cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |First3=Qiang | |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhuep2temberda |last10=Zhuep2temberda | |title=Spiny chondrichthyan iz donjeg silura Južne Kine |url=</nowiki>https://www.nature.com/articles/s41586-022-05233-8 |journal=Nature |language=en |volume=609 |issue=7929 |pages=969–974 |doi=10.1038/s41586-022-05233-8 |pmid=36171377 |bibcode=2022Natur.609..969A |s2cid=252570103 |issn=1476-4687}</scription dolazi iz nižeg pristupa>url-access [[Silur]] ([[Aeronij]]) iz [[Kina|Kine]] i to je ujedno i najstariji viličasti [[kičmenjak]] sa poznatim anatomskim karakteristikama. Jednak sa ''[[Fanjingshania renovata|Fanjingshania]]'' je vrsta Qhodian odus zasnovana na ''[[Qhodian duplicis]]''<nowiki><ref></nowiki>{{Cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |last4=Zhao |first4=Wenjin |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhu |first10=Min |date=septembar 2022 |title=The oldest gnathostome teeth |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-05166-2 |journal=Nature |language=en |volume=609 |issue=7929 |pages=964–968 |doi=10.1038/s41586-022-05166-2 |pmid=36171375 |bibcode=2022Natur.609..964A |s2cid=252569771 |issn=1476-4687|url-access=subscription }}</ref> to predstavlja najstarijeg nedvosmislenog kičmenjaka sa zubima. |- ! colspan=2 | [[Osteichthyes]] | align=center | [[Koštunjače]] | [[File:Blue runner (Caranx crysos).jpg|140px]]{{center|[[Plavi trkač]]}} | [[Osteichthyes]] Koštunjače (lat. Osteichthyes) su [[taksonomija|taksonomska grupa]] riba koje posjeduju koštani skelet, za razliku od hrskavičnjača (Chondrichthyes) čiji je skelet građen od hrskavice. Velika većina riba pripada ovoj grupi, koja je izuzetno raznolika i brojna, a obuhvata 45 redova, više od 435 porodica i 28.000 vrsta..<ref>[http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/bony-fish/scientific-classification.htm Bony fishes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606012932/http://www.seaworld.org/animal-info/info-books/bony-fish/scientific-classification.htm |date=6. 6. 2013 }} ''SeaWorld''. Retrieved 2 February 2013.</ref> To je najveći [[razred (biologija)|razred]] kičmenjaka koja danas postoji. Osteichthyes se dijele na zrakoperke ([[Actinopterygii]]) i mesoperke ([[Sarcopterygii]]). Najstariji poznati fosili košljoriba stari su oko 420 miliona godina; oni su ujedno i [[prijelazni fosili]], jer pokazuju raspored zuba koji je sredina između rasporeda zuba kod ajkula i košljoriba.<ref>[https://web.archive.org/web/20071114054414/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/08/070801-jawed-fish.html Jaws, Teeth of Earliest Bony Fish Discovered]</ref> |- ! colspan=2 | [[Tetrapoda]] | align=center | Četveronošci | <span style="{{MirrorH}}">[[File:Deutschlands Amphibien und Reptilien (Salamandra salamdra).jpg|140px]]</span>{{center|[[Šareni daždevnjak]]}} | [[Tetrapoda]] Tetrapodi (doslovno „četveronošci”) predstavljaju grupu svih [[kičmenjak]]a sa četiri uda, uključujući postojeće i izumrle [[vodozemci|vodozemce]], [[gmizavci|gmizavce]], [[ptice]] i [[sisari|sisare]]. Današnji vodozemci uglavnom vode poluvodeni način života, pri čemu prvu fazu svog života provode kao punoglavci nalik ribama. Neke grupe tetrapoda, poput [[zmije|zmija]] (gmizavci) i [[kitovi|kitova]] (sisari), izgubile su dio ili sve svoje udove, a mnogi tetrapodi su se vratili djelimično vodenom ili – u slučaju kitova i [[morske krave|morskih krava]] – potpuno vodenom načinu života. Tetrapodi su evoluirali od [[ribe sa mesnatim perajama]] (Sarcopterygii) prije otprilike 395 miliona godina, tokom [[devon (period)|devona]].<ref>{{cite book |last=Clack |first=J.A. |author-link=Jenny Clack |title=Gaining ground: the origin and evolution of tetrapods |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington, Indiana, USA. |year=2012 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=6Ztrhm8uLQ0C&pg=PA1 |isbn=978-0-253-35675-8}}</ref> Tačni vodeni preci tetrapoda, kao i proces kolonizacije kopna, ostaju nejasni te su još uvijek predmet intenzivnih istraživanja i rasprava među paleontolozima. |} == Evolucija == {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 360 | header = Razredi kičmenjaka | header_align = | header_background = | footer = | footer_align = | footer_background = | background color = | image1 = Fish evolution.png | alt1 = | caption1 = Dijagram vretenastog oblika za evoluciju riba i ostalih razreda kičmenjaka.<ref>{{cite book |last=Benton |first=M. J. |date=2005 |title=Vertebrate Palaeontology |url=https://books.google.com/books?id=VThUUUtM8A4C&q=Benton+2005+%22%27Vertebrate+Palaeontology%22 |publisher=John Wiley |edition=3rd |isbn=978-1-4051-4449-0 |page=14}}</ref> Najranije klase koje su razvile vilice bile su sada izumrle plakoderme i bodljikave ajkule. }} {{Glavni|Riblja vilica|Evolucija riba}} Pojava vilice ranih kičmenjaka opisana je kao "ključna inovacija"<ref>{{cite journal | last1 = Kimmel | first1 = C. B. | last2 = Miller | first2 = C. T. | last3 = Keynes | first3 = R. J. | date = 2001 | title = Neural crest patterning and the evolution of the jaw | journal = Journal of Anatomy | volume = 199 | issue = 1&2 | pages = 105–119 | doi = 10.1017/S0021878201008068 | pmid = 11523812 | pmc = 1594948 }}</ref> i „možda najdublji i najradikalniji evolucijski korak u historiji kičmenjaka”.<ref name=Gai2012>{{cite journal | last1 = Gai | first1 = Z. | last2 = Zhu | first2 = M. | date = 2012 | title = The origin of the vertebrate jaw: Intersection between developmental biology-based model and fossil evidence | journal = Chinese Science Bulletin | volume = 57 | issue = 30| pages = 3819–3828 | doi = 10.1007/s11434-012-5372-z | bibcode = 2012ChSBu..57.3819G | doi-access = free }}</ref><ref name=Maisey2000>{{cite book | last = Maisey | first = J. G. | date = 2000 | url = {{google books|id=gAiAPwAACAAJ|plainurl=yes}} | title = Discovering Fossil Fishes | publisher = Westview Press | pages = 1–223 | isbn = 978-0-8133-3807-1 }}</ref> [[Agnatha|Ribe bez vilica]] teže su opstajale od riba s vilicama, a većina ih je izumrla tokom [[trijas]]a. Ipak, proučavanje [[Cyclostomata|kolousta]] – bezviličnih [[sljepulje|sljepulja]] i [[paklare|paklara]] koje su preživjele – pružilo je malo uvida u temeljito preoblikovanje lobanje kičmennjaka do kojeg je moralo doći tokom evolucije prvih vilica.<ref>{{cite book | last = Janvier | first = P. | date = 2007 | chapter-url = {{google books|id=WKDuAAAAMAAJ|page=57|plainurl=yes}} | chapter = Homologies and Evolutionary Transitions in Early Vertebrate History | editor1-first = J. S. | editor1-last = Anderson | editor2-last = Sues | editor2-first = H.-D. | title = Major Transitions in Vertebrate Evolution | publisher = Indiana University Press | pages = 57–121 | isbn = 978-0-253-34926-2 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Khonsari | first1 = R. H. | last2 = Li | first2 = B. | last3 = Vernier | first3 = P. | last4 = Northcutt | first4 = R. G. | last5 = Janvier | first5 = P. | s2cid = 56425436 | date = 2009 | title = Agnathan brain anatomy and craniate phylogeny | journal = Acta Zoologica | volume = 90 | issue = s1 | pages = 52–68 | doi = 10.1111/j.1463-6395.2008.00388.x }}</ref> Predak svih kičmenjaka sa vilicama prošao je kroz dvije runde [[duplikacija (genetika)|duplikacije]] cijelog [[genom]]a. Prva se dogodila prije razdvajanja gnatostomata (kičmenjaka sa vilicama) i ciklostomata (kružnoustih), a čini se da je bila riječ o [[autopoliploidija|autopoliploidiji]] (događaju unutar iste vrste). Druga se dogodila nakon tog razdvajanja i bila je slučaj [[alopoliploidija|alopoliploidije]] (rezultat hibridizacije između dvije linije).<ref>{{cite journal |last1=Yu |first1=Daqi |last2=Ren |first2=Yandong |last3=Uesaka |first3=Masahiro |last4=Beavan |first4=Alan J. S. |last5=Muffato |first5=Matthieu |last6=Shen |first6=Jieyu |last7=Li |first7=Yongxin |last8=Sato |first8=Iori |last9=Wan |first9=Wenting |last10=Clark |first10=James W. |last11=Keating |first11=Joseph N. |last12=Carlisle |first12=Emily M. |last13=Dearden |first13=Richard P. |last14=Giles |first14=Sam |last15=Randle |first15=Emma |last16=Sansom |first16=Robert S. |last17=Feuda |first17=Roberto |last18=Fleming |first18=James F. |last19=Sugahara |first19=Fumiaki |last20=Cummins |first20=Carla |last21=Patricio |first21=Mateus |last22=Akanni |first22=Wasiu |last23=d'Aniello |first23=Salvatore |last24=Bertolucci |first24=Cristiano |last25=Irie |first25=Naoki |last26=Alev |first26=Cantas |last27=Sheng |first27=Guojun |last28=De Mendoza |first28=Alex |last29=Maeso |first29=Ignacio |last30=Irimia |first30=Manuel |display-authors=1 |title=Hagfish genome elucidates vertebrate whole-genome duplication events and their evolutionary consequences |journal=Nature Ecology & Evolution |date=2024 |volume=8 |issue=3 |pages=519–535 |doi=10.1038/s41559-023-02299-z |bibcode=2024NatEE...8..519Y |biorxiv=10.1101/2023.04.08.536076|hdl=10230/59091 |hdl-access=free |pmc=10927551 }}</ref> Uobičajeno je mišljenje da su čeljusti [[homologija (biologija)|homologne]] [[škržni luk|škržnim lukovima]].<ref>Naprimjer: (1) obje grupe kostiju nastaju od ćelija [[nervni greben|nervnog grebena]] (a ne od [[mezoderm]]nog tkiva, kao što je slučaj s većinom drugih kostiju); (2) obje strukture formiraju gornje i donje šipke koje se savijaju prema naprijed i povezane su zglobom u sredini; i (3) muskulatura vilica čini se homolognom muskulaturi škržnih lukova kod [[bezviločnjaci|riba bez vilica]]. Kod riba bez vilica, niz [[škrge]] otvarale su se iza usta, a te škrge bile su poduprte [[hrskavica|hrskavičavim]] elementima. Prva grupa tih elemenata okruživala je usta, formirajući vilicu. Gornji dio drugog embrionalnog luka, koji je podupirao škrge, razvio se u hiomandibulsku kost kod riba s vilicama; ta kost podupire lobanju i time povezuje vilicu s kranijem.<nowiki><ref name="Gilbert"></nowiki>{{cite book | last = Gilbert | date = 2000 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK10049/ | title = Evolutionary Embryology | publisher = Sinauer Associates }}</ref> [[Hiomandibula]] skup je kostiju smještenih u području [[podjezična kost|podjezične kosti]] (hioidna regija) kod većine riba. Obično ima ulogu u pričvršćivanju čeljusti ili, u slučaju [[koštunjače|koštunjača]] (Teleostei), [[operkulum]]a (poklopca škržnog otvora).<ref>{{cite journal | last1 = Clack | first1 = J. A. | date = 1994 | title = Earliest known tetrapod braincase and the evolution of the stapes and fenestra ovalis | journal = Nature | volume = 369 | issue = 6479| pages = 392–394 | doi=10.1038/369392a0| bibcode = 1994Natur.369..392C | s2cid = 33913758 }}</ref> Iako su poznati potencijalno stariji zapisi iz [[ordovicij]]a, najstariji nedvosmisleni dokazi o [[kičmenjaci]]ma sa vilicama jesu ''[[Qianodus]]'' i ''[[Fanjingshania]]'' iz ranog silura ([[aeronij]]) u [[Guizhou]]u ([[Kina]]), stari oko 439 miliona godina; oni se klasifikuju kao hrskavičave ribe ([[Chondrichthyes]]) koje pripadaju bazalnoj grupi (tzv. baznoj grupi) i pokazuju karakteristike stepena razvoja [[Acanthodii|akantoda]].<ref name=":12">{{cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |last4=Zhao |first4=Wenjin |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhu |first10=Min |date=septembar 2022 |title=Spiny chondrichthyan from the lower Silurian of South China |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-05233-8 |journal=[[Nature]] |volume=609 |issue=7929 |pages=969–974 |doi=10.1038/s41586-022-05233-8 |pmid=36171377 |bibcode=2022Natur.609..969A |s2cid=252570103|url-access=subscription }}</ref><ref name=":02">{{Cite journal |last1=Andreev |first1=Plamen S. |last2=Sansom |first2=Ivan J. |last3=Li |first3=Qiang |last4=Zhao |first4=Wenjin |last5=Wang |first5=Jianhua |last6=Wang |first6=Chun-Chieh |last7=Peng |first7=Lijian |last8=Jia |first8=Liantao |last9=Qiao |first9=Tuo |last10=Zhu |first10=Min |date=28. 9. 2022 |title=The oldest gnathostome teeth |journal=[[Nature]] |volume=609 |issue=7929 |pages=964–968 |bibcode=2022Natur.609..964A |doi=10.1038/s41586-022-05166-2 |issn=0028-0836 |pmid=36171375 |s2cid=252569771 |url=https://research.birmingham.ac.uk/en/publications/1478b876-dc9b-431a-88ea-1f0f30614aea }}</ref> ==Reference== {{Refspisak|33em}} ==Vanjski linkovi== * [http://tolweb.org/tree?group=Gnathostomata&contgroup=Vertebrata Tree of Life discussion of Gnathostomata] * [https://web.archive.org/web/20060221053957/http://www.palaeos.com/Vertebrates/Bones/Gill_Arches/Meckelian.html The Gill Arches: Meckel's Cartilage] {{Taxonbar|from=Q26214}} {{Authority control}} [[Kategorija:Gnathostomata| ]] [[Kategorija:Taksonomija kičmenjaka]] [[Kategorija:Prve pojave u dariviliju]] [[Kategorija:Prve pojave iz ordovicija koje su preživjele do danas]] [[Kategorija:Infrakoljena]] gudwfgdtxkiudphq2ydb9atwhtmuw6q Egzokrina insuficijencija pankreasa 0 539259 3939432 3939039 2026-11-06T21:04:05Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939432 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Egzokrina insuficijencija pankreasa | sinonimi = Egzokrina insuficijencija gušterače, EPI | slika = Blausen_0699_PancreasAnatomy2.png | opis_slike = Anatomija pankreasa | specijalnost = [[Endokrinologija]], [[gastroenterologija]] | simptomi = | komplikacije = | pojava = | trajanje = | vrste = | uzroci = [[Dijabetes tipa 2]], [[dijabetes tipa 1]], [[pankreatitis]], [[celijakija]], [[cistasta fibroza]], [[IBS-D]], [[upalne bolesti crijeva]], analozi [[somatostatin]]a | rizici = Starija životna dob, upotreba duhana, konzumacija alkohola | dijagnoza = Tri glavna testa koja se koriste pri razmatranju dijagnoze EPI-ja su: test fecesne [[elastaza|elastaze]], test na prisustvo masti u stolici i direktni [[test funkcije]] pankreasa | diferencijalna_dijagnoza = [[Celijakija]] | prevencija = | liječenje = Nadomjesna terapija pankreasnim enzimima (PERT) | lijek = Pankrelipaza | prognoza =Uz liječenje, povoljna | frekvencija = Može javiti kod 10–20 % opće populacije | smrtnost = }} '''Egzokrina insuficijencija pankreasa''' ('''EPI''') predstavlja nesposobnost pravilne probave hrane uslijed nedostatka ili smanjenja količine [[probavni enzimi|probavnih enzima]] koje proizvodi [[pankreas]]. EPI se može javiti kod ljudi i prisutna je kod mnogih zdravstvenih stanja.<ref name="Capurso et al">{{cite journal |last1=Capurso |first1=Gabriele |last2=Traini |first2=Mariaemilia |last3=Piciucchi |first3=Matteo |last4=Signoretti |first4=Marianna |last5=Arcidiacono |first5=Paolo Giorgio |title=Exocrine pancreatic insufficiency: prevalence, diagnosis, and management |journal=Clinical and Experimental Gastroenterology |date=21. 3. 2019 |volume=12 |pages=129–139 |doi=10.2147/CEG.S168266 |pmc=6432881 |pmid=30962702 |doi-access=free }}</ref> kao što su [[cistasta fibroza]],<ref>{{cite journal |last1=Ritivoiu |first1=Mirela-Elena |last2=Drăgoi |first2=Cristina Manuela |last3=Matei |first3=Dumitru |last4=Stan |first4=Iustina Violeta |last5=Nicolae |first5=Alina Crenguţa |last6=Craiu |first6=Mihai |last7=Dumitrescu |first7=Ion-Bogdan |last8=Ciolpan |first8=Alina Angelica |title=Current and Future Therapeutic Approaches of Exocrine Pancreatic Insufficiency in Children with Cystic Fibrosis in the Era of Personalized Medicine |journal=Pharmaceutics |date=3. 1. 2023 |volume=15 |issue=1 |page=162 |doi=10.3390/pharmaceutics15010162 |pmc=9862205 |pmid=36678791 |doi-access=free }}</ref> [[Shwachman-Diamondov sindrom]],<ref>{{Citation |last1=Nelson |first1=Adam |title=Shwachman-Diamond Syndrome |date=1993 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1756/ |work=GeneReviews® |editor-last=Adam |editor-first=Margaret P. |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=20301722 |access-date=2. 2. 2023 |last2=Myers |first2=Kasiani |editor2-last=Everman |editor2-first=David B. |editor3-last=Mirzaa |editor3-first=Ghayda M. |editor4-last=Pagon |editor4-first=Roberta A.}}</ref> različiti tipovi pankreatitisa,<ref>{{Cite journal |last1=Ashraf |first1=Hamza |last2=Colombo |first2=John Paul |last3=Marcucci |first3=Vincent |last4=Rhoton |first4=Jonathan |last5=Olowoyo |first5=Oluwatofunmi |date=20. 11. 2021 |title=A Clinical Overview of Acute and Chronic Pancreatitis: The Medical and Surgical Management |journal=Cureus |volume=13 |issue=11|language=en |doi=10.7759/cureus.19764 |doi-access=free |pmc=8684888 |pmid=34938639}}</ref> multipli tipovi [[diabetes mellitus]] (dijabetes tipa 1 i tipa 2),<ref>{{Cite journal |last1=Piciucchi |first1=Matteo |last2=Capurso |first2=Gabriele |last3=Archibugi |first3=Livia |last4=Delle Fave |first4=Martina Maria |last5=Capasso |first5=Marina |last6=Delle Fave |first6=Gianfranco |date=2015 |title=Exocrine Pancreatic Insufficiency in Diabetic Patients: Prevalence, Mechanisms, and Treatment |journal=International Journal of Endocrinology |language=en |volume=2015|doi=10.1155/2015/595649 |pmc=4393909 |pmid=25892991 |doi-access=free }}</ref> uznapredovala [[bubrežna bolest]],<ref>{{cite journal |last1=Griesche-Philippi |first1=J. |last2=Otto |first2=J. |last3=Schwörer |first3=H. |last4=Maisonneuve |first4=P. |last5=Lankisch |first5=P.G. |title=Exocrine pancreatic function in patients with end-stage renal disease |journal=Clinical Nephrology |date=decembar 2010 |volume=74 |issue=12 |pages=457–464 |doi=10.5414/CNP74457 |pmid=21084049 }}</ref> [[starost|starije odrasle osobe]],<ref name="Rothenbacher 697–704">{{cite journal |last1=Rothenbacher |first1=Dietrich |last2=Löw |first2=Michael |last3=Hardt |first3=Philip D. |last4=Klör |first4=Hans-Ulrich |last5=Ziegler |first5=Hartwig |last6=Brenner |first6=Hermann |title=Prevalence and determinants of exocrine pancreatic insufficiency among older adults: Results of a population-based study |journal=Scandinavian Journal of Gastroenterology |date=juni 2005 |volume=40 |issue=6 |pages=697–704 |doi=10.1080/00365520510023116 |pmid=16036530 }}</ref> [[celijakija]],<ref>{{cite journal |last1=Balaban |first1=Daniel Vasile |last2=Enache |first2=Iulia |last3=Ciochina |first3=Marina |last4=Popp |first4=Alina |last5=Jinga |first5=Mariana |title=Pancreatic involvement in celiac disease |journal=World Journal of Gastroenterology |date=28. 6. 2022 |volume=28 |issue=24 |pages=2680–2688 |doi=10.3748/wjg.v28.i24.2680 |pmc=9260863 |pmid=35979168 |doi-access=free }}</ref> [[sindrom iritabilnog crijeva]] s prevladavajućim proljevom (IBS-D),<ref name="Olmos 5666–5675">{{cite journal |last1=Olmos |first1=Juan I. |last2=Piskorz |first2=María M. |last3=Litwin |first3=Nestor |last4=Schaab |first4=Sara |last5=Tevez |first5=Adriana |last6=Bravo-Velez |first6=Gladys |last7=Uehara |first7=Tatiana |last8=Hashimoto |first8=Harumi |last9=Rey |first9=Enzo |last10=Sorda |first10=Juan A. |last11=Olmos |first11=Jorge A. |title=Exocrine Pancreatic Insufficiency is Undiagnosed in Some Patients with Diarrhea-Predominant Irritable Bowel Syndrome Using the Rome IV Criteria |journal=Digestive Diseases and Sciences |date=decembar 2022 |volume=67 |issue=12 |pages=5666–5675 |doi=10.1007/s10620-022-07568-8 |pmid=35704255 }}</ref> upalna bolest crijeva (IBD),<ref>{{Cite journal |last1=Singh |first1=Vikesh K. |last2=Haupt |first2=Mark E. |last3=Geller |first3=David E. |last4=Hall |first4=Jerry A. |last5=Diez |first5=Pedro M. Quintana |date=21. 10. 2017 |title=Less common etiologies of exocrine pancreatic insufficiency |journal=World Journal of Gastroenterology |language=en |volume=23 |issue=39 |pages=7059–7076 |doi=10.3748/wjg.v23.i39.7059 |pmc=5656454 |pmid=29093615 |doi-access=free }}</ref> [[HIV]],<ref>{{cite journal |last1=Yilmaz |first1=Aylin |last2=Hagberg |first2=Lars |title=Exocrine pancreatic insufficiency is common in people living with HIV on effective antiretroviral therapy |journal=Infectious Diseases |date=4. 3. 2018 |volume=50 |issue=3 |pages=193–199 |doi=10.1080/23744235.2017.1370126 |pmid=28838283 }}</ref> [[bolest jetre povezana s alkoholom]],<ref>{{Cite journal |last1=Leeds |first1=John S. |last2=Oppong |first2=Kofi |last3=Sanders |first3=David S. |date=juli 2011 |title=The role of fecal elastase-1 in detecting exocrine pancreatic disease |journal=Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology |language=en |volume=8 |issue=7 |pages=405–415 |doi=10.1038/nrgastro.2011.91 |pmid=21629239 }}</ref> [[Sjogrenov sindrom]],<ref>{{Cite journal |last=Ebert |first=Ellen Catherine |date=januar 2012 |title=Gastrointestinal and Hepatic Manifestations of Sjogren Syndrome |journal=Journal of Clinical Gastroenterology |volume=46 |issue=1 |pages=25–30 |doi=10.1097/MCG.0b013e3182329d9c |pmid=22157220 }}</ref> upotreba [[duhan]]a,<ref>{{Cite journal |last1=Raphael |first1=Kara L. |last2=Chawla |first2=Saurabh |last3=Kim |first3=Sungjin |last4=Keith |first4=Christopher G. |last5=Propp |first5=David R. |last6=Chen |first6=Zhengjia N. |last7=Woods |first7=Kevin E. |last8=Keilin |first8=Steven A. |last9=Cai |first9=Qiang |last10=Willingham |first10=Field F. |date=februar 2017 |title=Pancreatic Insufficiency Secondary to Tobacco Exposure: A Controlled Cross-Sectional Evaluation |journal=Pancreas |language=en |volume=46 |issue=2 |pages=237–243 |doi=10.1097/MPA.0000000000000721 |pmc=6355146 |pmid=27846134 }}</ref> i primjena analoga [[somatostatin]]a.<ref>{{Cite journal |last1=Lamarca |first1=Angela |last2=McCallum |first2=Lynne |last3=Nuttall |first3=Christina |last4=Barriuso |first4=Jorge |last5=Backen |first5=Alison |last6=Frizziero |first6=Melissa |last7=Leon |first7=Rebecca |last8=Mansoor |first8=Was |last9=McNamara |first9=Mairéad G |last10=Hubner |first10=Richard A. |last11=Valle |first11=Juan W |date=3. 7. 2018 |title=Somatostatin analogue-induced pancreatic exocrine insufficiency in patients with neuroendocrine tumors: results of a prospective observational study |journal=Expert Review of Gastroenterology & Hepatology |volume=12 |issue=7 |pages=723–731 |doi=10.1080/17474124.2018.1489232 |pmid=29923433 |url=https://pure.manchester.ac.uk/ws/files/75897623/2018_06_08_Final_SSA_manuscript.docx }}</ref> EPI je uzrokovan progresivnim gubitkom ćelija gušterače koje proizvode probavne enzime (acinarnih ćelija). Gubitak probavnih enzima dovodi do poremećaja probave i malapsorpcije hranjivih tvari tokom uobičajenih probavnih procesa. EPI može uzrokovati simptome čak i prije nego što dođe do [[pothranjenost]]i: „blagi” ili „umjereni” EPI podrazumijeva nivo fecesne elastaze manji od 200&nbsp;µg/g, dok se „teški” EPI definiše kao stanje u kojem je nivo fecesne [[elastaza|elastaze]] manji od 100&nbsp;µg/g.<ref>{{Cite journal |last1=Shandro |first1=Benjamin M |last2=Ritehnia |first2=Jennifer |last3=Chen |first3=Joshua |last4=Nagarajah |first4=Rani |last5=Poullis |first5=Andrew |date=novembar 2020 |title=The investigation and management of pancreatic exocrine insufficiency: A retrospective cohort study |journal=Clinical Medicine |language=en |volume=20 |issue=6 |pages=535–540 |doi=10.7861/clinmed.2020-0506 |pmc=7687321 |pmid=33199316 }}</ref> [[Egzokrini pankreas]] dio je ovog organa koji sadrži skupine kanalića (acinuse) koji proizvode bikarbonatne anione – blagu bazu – kao i niz probavnih enzima; svi oni se, putem interlobulskih i glavnog pankreasnog kanala, izlijevaju u [[duodenum]] (početni dio [[tanko crijevo|tankog crijeva]]).<ref>{{cite book |last1=Pandol |first1=Stephen J. |title=The Exocrine Pancreas |date=2010 |publisher=Morgan & Claypool Life Sciences |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK54134/ |chapter=Anatomy }}</ref> [[Hormon]]i [[holecistokinin]] i [[sekretin]], koje luče [[želudac]] i [[dvanaestopalačno crijevo]], kao odgovor na rastezanje i prisustvo hrane, zauzvrat stimulišu proizvodnju probavnih enzima u egzokrinom dijelu pankreasa.<ref name=":0">{{cite book |last1=Pandol |first1=Stephen J. |title=The Exocrine Pancreas |date=2010 |publisher=Morgan & Claypool Life Sciences |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK54132/ |chapter=Regulation of Whole-Organ Pancreatic Secretion }}</ref> Alkalizacija dvanaestopalačnog crijeva (duodenuma) neutrališe kiseli [[himus]] koji iz želuca prelazi u ovo crijevo; probavni enzimi kataliziraju razgradnju složenih hranjivih tvari na manje molekule, omogućavajući njihovu apsorpciju i uključivanje u metaboličke puteve.[<ref name=":0" /> Ovi enzimi uključuju [[proteaza|proteaze]] ([[tripsinogen]] i [[himotripsinogen]]), hidrolitske enzime koji razgrađuju lipide (lipaze, poput fosfolipaze A2, lizofosfolipaze i holesterol-esteraze), te [[amilaza|amilazu]] koja razgrađuje škrob. Egzokrina insuficijencija pankreasa (EPI) nastaje uslijed progresivnog gubitka egzokrine funkcije pankreasa, odnosno njegove nesposobnosti da luči probavne enzime. Ovo stanje često je posljedica hroničnog pankreatitisa, genetičkih poremećaja ili drugih oboljenja, a rezultira nemogućnošću životinje da pravilno probavi hranu.<ref name=PezzilliAndriulli/> ==Znakovi i simptomi== Gubitak enzima pankreasa dovodi do poremećaja probave (maldigestije) i apsorpcije (malapsorpcije). Simptomi mogu uključivati:<ref name=PezzilliAndriulli>{{cite journal | last1=Pezzilli | first1=R. | last2=Andriulli | first2=A. | last3=Bassi | first3=C. | last4=Balzano | first4=G. | last5=Cantore | first5=M. | last6=Delle Fave | first6=G. | last7=Falconi | first7=M. | author8=Exocrine Pancreatic Insufficiency collaborative (EPIc) Group | title=Exocrine pancreatic insufficiency in adults: A shared position statement of the Italian Association for the Study of the Pancreas | journal=World Journal of Gastroenterology | date=novembar 2013 | volume=19 | issue=44 | pages=7930–7946 | doi=10.3748/wjg.v19.i44.7930 | doi-access=free | pmc=3848141 | pmid=24307787}}</ref><ref name=OthmanHarb>{{Cite journal |last1=Othman |first1=Mohamed O. |last2=Harb |first2=Diala |last3=Barkin |first3=Jodie A. |date=februar 2018 |title=Introduction and practical approach to exocrine pancreatic insufficiency for the practicing clinician |journal=International Journal of Clinical Practice |language=en |volume=72 |issue=2 |doi=10.1111/ijcp.13066 |pmc=5873407 |pmid=29405509}}</ref> * Neugoda ili bol u trbuhu * Nenormalna učestalost stolice (povećanje) * [[Ataksija]] ([[nedostatak vitamina E]]) * Nadutost * [[Dijareja]] * [[Anemija]] ([[nedostatak vitamina B12|vitamin B12]], [[nedostatak željeza|željeza]], [[nedostatak folata|folata]]) * [[Poremećaji krvarenja]] ([[nedostatak vitamina K|vitamin K]] malapsorpcija) * [[Ekhimoze]] (vrsta modrice, zbog nedostatka vitamina K) * [[Edem]] ([[hipoalbuminemija]]) * [[Umor]] * Nadutost i [[abdominalna distenzija]] (bakterijska fermentacija neapsorbirane hrane) * [[Hipokalcemija]] (kontrakcija ili grčevi mišića) * [[Metabolička bolest kostiju]] ([[nedostatak vitamina D]]) * [[Mišićna atrofija]] * [[Niktalopija|Noćno sljepilo]] ([[nedostatak vitamina A]]) * [[Periferna neuropatija]] (nedostatak vitamina E) * [[Steatoreja]] * Obilna i smrdljiva stolica * Gubitak težine * ​​[[Kseroftalmija]] (nedostatak vitamina A) ==Uzroci== Kod ljudi, najčešći uzroci EPI vjerovatno su povezani sa [[dijabetes]]om (10,5% globalne prevalencije dijabetesa,<ref>{{Cite journal |last1=Sun |first1=Hong |last2=Saeedi |first2=Pouya |last3=Karuranga |first3=Suvi |last4=Pinkepank |first4=Moritz |last5=Ogurtsova |first5=Katherine |last6=Duncan |first6=Bruce B. |last7=Stein |first7=Caroline |last8=Basit |first8=Abdul |last9=Chan |first9=Juliana C. N. |last10=Mbanya |first10=Jean Claude |last11=Pavkov |first11=Meda E. |last12=Ramachandaran |first12=Ambady |last13=Wild |first13=Sarah H. |last14=James |first14=Steven |last15=Herman |first15=William H. |date=1. 1. 2022 |title=IDF Diabetes Atlas: Global, regional and country-level diabetes prevalence estimates for 2021 and projections for 2045 |journal=Diabetes Research and Clinical Practice |volume=183 |doi=10.1016/j.diabres.2021.109119 |pmid=34879977 |pmc=11057359 |hdl=20.500.11820/85919e8b-f73d-433d-a236-058a9561e24d |hdl-access=free }}</ref> uz stope EPI-ja koje se kreću od 30–50 % kod tipa 1 i 20–30 % kod tipa 2<ref name="Capurso et al"/>) i IBS-D (7,6–10,8% globalne prevalencije IBS-D,<ref>{{cite journal |last1=Oka |first1=Priya |last2=Parr |first2=Heather |last3=Barberio |first3=Brigida |last4=Black |first4=Christopher J |last5=Savarino |first5=Edoardo V |last6=Ford |first6=Alexander C |title=Global prevalence of irritable bowel syndrome according to Rome III or IV criteria: a systematic review and meta-analysis |journal=The Lancet Gastroenterology & Hepatology |date=oktobar 2020 |volume=5 |issue=10 |pages=908–917 |doi=10.1016/S2468-1253(20)30217-X |pmid=32702295 |hdl=11577/3363482 |url=https://eprints.whiterose.ac.uk/165295/3/thelancetgastrohep-D-20-00505R1%20CLEAN.pdf }}</ref> sa stopama EPI-ja oko 5–6%<ref name="Olmos 5666–5675"/>). Ostali uzroci EPI-ja uključuju akutni ili hronični pankreatitis, cistastu fibrozu, [[Crohnova bolest|Crohnovu bolest]], ulcerozni kolitis, celijakiju, uznapredovalu bolest bubrega, stariju životnu dob, upalne bolesti crijeva (IBD), HIV, bolest jetre uzrokovanu alkoholom, Sjogrenov sindrom, upotrebu duhana, te primjenu analoga somatostatina. EPI se također može javiti kod 10–20 % opće populacije.<ref name="Rothenbacher 697–704"/><ref>{{cite journal |last1=Campbell |first1=Jennifer A. |last2=Sanders |first2=David S. |last3=Francis |first3=Katherine A. |last4=Kurien |first4=Matthew |last5=Lee |first5=Sai |last6=Taha |first6=Hatim |last7=Ramadas |first7=Arvind |last8=Joy |first8=Diamond |last9=Hopper |first9=Andrew D. |title=Should we Investigate Gastroenterology Patients for Pancreatic Exocrine Insufficiency? A Dual Centre UK Study |journal=Journal of Gastrointestinal and Liver Diseases |date=septembar 2016 |volume=25 |issue=3 |pages=303–309 |doi=10.15403/jgld.2014.1121.253.uks |pmid=27689193 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Herzig |first1=Karl-Heinz |last2=Purhonen |first2=Anna-Kaisa |last3=Räsänen |first3=Kati M |last4=Idziak |first4=Joanna |last5=Juvonen |first5=Petri |last6=Phillps |first6=Ryszard |last7=Walkowiak |first7=Jaroslaw |date=decembar 2011 |title=Fecal pancreatic elastase-1 levels in older individuals without known gastrointestinal diseases or diabetes mellitus |journal=BMC Geriatrics |volume=11 |issue=1 |page=4 |doi=10.1186/1471-2318-11-4 |pmc=3039595 |pmid=21266058 |doi-access=free }}</ref> ==Dijagnoza== Tri glavna testa koja se koriste pri razmatranju dijagnoze EPI-ja su: test fecesne [[elastaza|elastaze]], test na prisustvo masti u stolici i direktni [[test funkcije]] pankreasa.<ref>{{cite journal |author=Domínguez-Muñoz, JE |date=2011 |title=Pancreatic insufficiency: diagnosis and treatment |journal=J Gastroenterol Hepatol |volume=26 |issue=Supplement s2 |pages=12–16 |doi=10.1111/j.1440-1746.2010.06600.x |pmid=21323992 |hdl=20.500.11940/5522 |hdl-access=free }}</ref> Ovo drugo je rjeđe korišten test kojim se procjenjuje egzokrina funkcija gušterače, a izvodi se uvođenjem sonde u [[tanko crijevo]] radi prikupljanja pankreasnih sekreta. Test na fecesnu elastazu je jednostavniji postupak koji je zamijenio 72-satni test određivanja [[masti]] u stolici; kod ovog testa nije potrebno prekidati terapiju nadomještanja pankreasnih enzima (enzimsku suplementaciju, koja predstavlja liječenje egzokrine insuficijencije gušterače – EPI).<ref>{{Cite journal |last1=Struyvenberg |first1=Maarten R. |last2=Martin |first2=Camilia R. |last3=Freedman |first3=Steven D. |date=decembar 2017 |title=Practical guide to exocrine pancreatic insufficiency – Breaking the myths |journal=BMC Medicine |volume=15 |issue=1 |pages=29, s12916–017–0783-y |doi=10.1186/s12916-017-0783-y |pmc=5301368 |pmid=28183317 |doi-access=free }}</ref> '''Lundhov test''' starija je metoda ispitivanja koja podrazumijeva postavljanje [[nazogastrična sonda|sonde]] s više kanala u dvanaestopalačno crijevo (duodenum). Ova sonda ima otvore smještene u želucu i u dvanaestopalačnom crijevu. U želudac se unosi obrok koji se sastoji od [[protein]]a, [[ugljikohidrat]]a i [[masti]]. Obično se primjenjuje i [[prokinetik]], poput [[metoklopramid]]a, kako bi se ubrzao prolazak hrane u dvanaestopalačno crijevo. Uzorak sadržaja iz dvanaestopalačnog crijeva uzima se nakon 30 minuta, a zatim svakih 30 minuta, sve do isteka dva sata. Mjeri se aktivnost [[tripsin]]a, a zatim se izračunava [[prosjek|prosječna vrijednost]] na osnovu četiri prikupljena uzorka. Pozitivan rezultat testa, koji se definiše kao niska prosječna aktivnost tripsina u uzorcima, ukazuje na smanjenu egzokrinu funkciju gušterače.<ref>{{cite journal | pmc = 1413370 | pmid=14013961 | volume=3 | title=On the site of absorption of fat from the human small intestine | year=1962 | journal=Gut | pages=315–7 |vauthors=Borgstrom B, Dahlqvist A, Lundh G | issue=4 | doi=10.1136/gut.3.4.315}}</ref> === Diferencijalna dijagnoza === Simptomi su u početku nespecifični i preklapaju se s drugim gastrointestinalnim stanjima. Anamneza i sveobuhvatan pregled simptoma usmjeravaju procjenu drugih mogućih stanja:<ref name=OthmanHarb/> * [[Celijakija]] * [[Đardijaza]] * [[Upalna bolest crijeva]] * [[Sindrom iritabilnog crijeva]] * [[Mikroskopski kolitis]] * [[Tumor gušterače]] * [[Sindrom bakterijskog prerastanja u tankom crijevu]] * [[Zollinger-Ellisonov sindrom]] ==Liječenje== EPI se liječi nadomjesnom terapijom enzimima gušterače (PERT), poznatom kao [[pankrelipaza]], koja služi za razgradnju masti (putem [[lipaza|lipaze]]), proteina (putem [[proteaza|proteaze]]) i ugljikohidrata (putem [[amilaza|amilaze]]) na jedinice koje se mogu probaviti.<ref>{{cite web|url=https://www.fda.gov/Drugs/DevelopmentApprovalProcess/DevelopmentResources/Over-the-CounterOTCDrugs/StatusofOTCRulemakings/ucm063031.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090622235833/http://www.fda.gov/Drugs/DevelopmentApprovalProcess/DevelopmentResources/Over-the-CounterOTCDrugs/StatusofOTCRulemakings/ucm063031.htm |archive-date=22. 6. 2009 |title=FDA rulemaking history of OTC EPI drug products |website=Fda.gov |access-date=8. 11. 2011}}</ref> Pankrelipaza u preparatima koji se izdaju na recept obično je svinjskog porijekla, mada postoje i opcije dostupne bez recepta, uključujući one dobijene iz biljaka i drugih izvora koji nisu svinjskog porijekla. U SAD-u je, zaključno sa 2012. godinom, na tržištu bilo dostupno šest preparata za terapiju zamjene pankreasnih enzima (PERT) koje je odobrila FDA. Doziranje može varirati ovisno o potrebama pojedinca.<ref>{{Cite journal |last1=Trang |first1=Tony |last2=Chan |first2=Johanna |last3=Graham |first3=David Y |date=7. 9. 2014 |title=Pancreatic enzyme replacement therapy for pancreatic exocrine insufficiency in the 21st century |journal=World Journal of Gastroenterology |volume=20 |issue=33 |pages=11467–11485 |doi=10.3748/wjg.v20.i33.11467 |pmc=4155341 |pmid=25206255 |doi-access=free }}</ref> Smatra se da je PERT siguran, efikasan i dobro podnošljiv za osobe sa EPI-jem, bez obzira na uzrok EPI-ja.<ref>{{Cite journal |last1=Gan |first1=Can |last2=Chen |first2=Yan-Hua |last3=Liu |first3=Ling |last4=Gao |first4=Jin-Hang |last5=Tong |first5=Huan |last6=Tang |first6=Cheng-Wei |last7=Liu |first7=Rui |date=7. 10. 2017 |title=Efficacy and safety of pancreatic enzyme replacement therapy on exocrine pancreatic insufficiency: a meta-analysis |journal=Oncotarget |volume=8 |issue=55 |pages=94920–94931 |doi=10.18632/oncotarget.21659 |pmc=5706924 |pmid=29212278}}</ref> Pored toga, potrebno je procijeniti, testirati i liječiti različite nedostatke [[nutrijent|nutrijenata]] koji mogu biti uzrokovani egzokrinom insuficijencijom pankreasa (EIP). Uticaj nedostatka nutrijenata na metaboličke puteve u organizmu, mišićno tkivo, gustoću kostiju, organe i cjelokupno zdravlje može dovesti do širokog spektra simptoma – koji se često pogrešno dijagnosticiraju – kod osoba pogođenih egzokrinom insuficijencijom pankreasa.<ref>{{Cite book |last=Toxopeus |first=A. |title=Primal Pancreas - Pancreas Damage Survival Guide |year=2019 |isbn=978-0-9600679-1-6 |pages=180–200|publisher=Delft Consulting LLC }}</ref> Budući da se [[dijabetes tipa 3c]] vrlo često razvija uz hronični pankreatitis, potrebno je redovno provoditi skrining testove. U slučaju već dijagnostikovanog dijabetesa, ponovna procjena može pomoći u usmjeravanju liječenja.<ref name=WaldHardt>{{cite journal| last1=Ewald | first1=N. | last2=Hardt | first2=P. D. | title=Diagnosis and treatment of diabetes mellitus in chronic pancreatitis | journal=World Journal of Gastroenterology | pmc=3831209 | pmid=24259958 | date=novembar 2013 | volume=19 | issue=42 | pages=7276–7281 | doi=10.3748/wjg.v19.i42.7276 | doi-access=free }}</ref> ==Ostale životinje== EPI se javlja i kod [[pas]]a i drugih [[životinja]]. Hronični pankreatitis je najčešći uzrok EPI-ja kod [[mačke|mačaka]]. Kod pasa, atrofija pankreasnih acinusa je najčešći uzrok kod njemačkih ovčara, škotskih ovčara (kolija) i eurazijera, dok je hronični pankreatitis najčešći uzrok kod pasa drugih pasmina.<ref name="MerckEPI">{{cite web |title=Exocrine Pancreatic Insufficiency in Dogs and Cats |website=Merck Veterinary Manual |url=https://www.merckvetmanual.com/digestive-system/the-exocrine-pancreas/exocrine-pancreatic-insufficiency-in-dogs-and-cats |access-date=5. 10. 2026}}</ref> === Uzroci i patogeneza === Atrofija acinusa gušterače i hronični pankreatitis najčešći su uzroci egzokrine insuficijencije gušterače kod [[pas]]a i [[mačke|mačaka.<ref>{{cite journal |last1=Cridge |first1=Harry |last2=Williams |first2=David A. |last3=Barko |first3=Patrick C. |title=Exocrine pancreatic insufficiency in dogs and cats |journal=Journal of the American Veterinary Medical Association |date=februar 2024 |volume=262 |issue=2 |pages=246–255 |doi=10.2460/javma.23.09.0505 |pmid=37944252 |doi-access=free }}</ref> Kod pasa, EPI je najčešći kod mladih njemačkih ovčara, a u Finskoj kod pasmine [[grubi koli]],<ref name=Westermarck_2003>{{cite journal |author1=Westermarck, E. |author2=Wiberg, M. |title=Exocrine pancreatic insufficiency in dogs |journal=Vet Clin N Am Small Animal Pract |volume=33 |issue=5 |pages=1165–79, viii–ix |year=2003 |pmid=14552166 |doi=10.1016/S0195-5616(03)00057-3}}</ref> i [[nasljeđivanje|nasljeđuje se]].<ref name=Hall>{{cite web | last = Hall | first = Edward J. | title = Exocrine Pancreatic Insufficiency | work = Proceedings of the 28th World Congress of the World Small Animal Veterinary Association | year = 2003 | url = http://www.vin.com/proceedings/Proceedings.plx?CID=WSAVA2003&PID=6553&O=Generic | access-date = 24. 2. 2007 }}</ref> Kod njemačkih ovčara, metoda nasljeđivanja je putem [[recesivni gen|autosomno recesivnog gena]].<ref>{{cite journal |last1=Clark |first1=Leigh Anne |last2=Wahl |first2=Jacquelyn M. |last3=Steiner |first3=Jörg M. |last4=Zhou |first4=Wenli |last5=Ji |first5=Wan |last6=Famula |first6=Thomas R. |last7=Williams |first7=David A. |last8=Murphy |first8=Keith E. |title=Linkage analysis and gene expression profile of pancreatic acinar atrophy in the German Shepherd Dog |journal=Mammalian Genome |date=decembar 2005 |volume=16 |issue=12 |pages=955–962 |doi=10.1007/s00335-005-0076-1 |pmid=16341675 }}</ref> Kod ove dvije pasmine, barem, čini se da je uzrok imunski posredovan, kao posljedica [[limfocit]]nog pankreatitisa.<ref>{{cite journal |last1=Wiberg |first1=M. E. |last2=Saari |first2=S. A. M. |last3=Westermarck |first3=E. |title=Exocrine Pancreatic Atrophy in German Shepherd Dogs and Rough-coated Collies: An End Result of Lymphocytic Pancreatitis |journal=Veterinary Pathology |date=novembar 1999 |volume=36 |issue=6 |pages=530–541 |doi=10.1354/vp.36-6-530 |pmid=10568434 }}</ref> Njemački ovčari čine oko dvije trećine slučajeva kod kojih je dijagnosticirana EPI.<ref>{{cite journal |last1=Kim |first1=Ju Won |last2=Jung |first2=Dong In |last3=Kang |first3=Byeong Teck |last4=Kim |first4=Ha Jung |last5=Park |first5=Chul |last6=Park |first6=Eun Hee |last7=Lim |first7=Chae Young |last8=Park |first8=Hee Myung |title=Canine exocrine pancreatic insufficiency treated with porcine pancreatic extract |journal=Journal of Veterinary Science |date=2005 |volume=6 |issue=3 |pages=263–266 |doi=10.4142/jvs.2005.6.3.263 |pmid=16131834 |doi-access=free }}</ref> Ostale pasmine za koje se navodi da su predisponirane na EPI uključuju terijere, kavalir king čarls španijele, čau-čaue<ref name=Hall/> i pikardijske ovčare. ===Simptomi=== Kod životinja, znakovi EPI-ja ne pojavljuju se sve dok 85 do 90 % gušterače ne izgubi sposobnost lučenja svojih enzima.<ref name=Ettinger_1995>{{cite book|author1=Ettinger, Stephen J. |author2=Feldman, Edward C. |title=Textbook of Veterinary Internal Medicine|edition=4th|publisher=W.B. Saunders Company|year=1995|isbn=0-7216-6795-3}}{{page needed|date=oktobar 2024}}</ref> Kod pasa, simptomi uključuju gubitak težine, loše stanje dlake, nadutost, pojačan apetit, koprofagiju i proljev. Izmet je često žućkasto-sive boje i masne teksture. Mnoge prateće bolesti oponašaju egzokrinu insuficijenciju pankreasa (EPI), a teški pankreatitis je jedna od njih koja, ako se ne liječi, može dovesti do EPI-ja. ===Dijagnoza i liječenje=== Najpouzdaniji test za EPI kod pasa i mačaka je serumska imunoreaktivnost nalik [[tripsin]]u (TLI);<ref>{{cite journal |author1=Steiner, J. |author2=Rutz, G. |author3=Williams, D. |title=Serum lipase activities and pancreatic lipase immunoreactivity concentrations in dogs with exocrine pancreatic insufficiency |journal=Am J Vet Res |volume=67 |issue=1 |pages=84–7 |year=2006 |pmid=16426216 |doi=10.2460/ajvr.67.1.84|doi-access=free }}</ref> niska vrijednost ukazuje na EPI. Nivoi fekalne [[elastaza|elastaze]] također se mogu koristiti za postavljanje dijagnoze kod pasa.<ref name=Rallis>{{cite web | last = Rallis | first = Timoleon S. |author2=Adamama-Moraitou, K. | title = Exocrine Pancreatic Insufficiency in Dogs and Cats: An Update | work = Proceedings of the 29th World Congress of the World Small Animal Veterinary Association | year = 2004 | url = http://www.vin.com/proceedings/Proceedings.plx?CID=WSAVA2004&PID=8673&O=Generic | access-date = 24. 2. 2007 }}</ref> Kod pasa i mačaka, najbolji tretman je dodavanje sušenih ekstrakata gušterače u hranu životinja. Može se koristiti i svježa [[gušterača]], ali postoji mali rizik od prenošenja bolesti.<ref>{{cite conference |first1=Jörg M. |last1=Steiner |title=How I Treat--Exocrine Pancreatic Insufficiency |conference=World Small Animal Veterinary Association World Congress Proceedings |date=2008 |url=https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?id=3866688&pid=11268 |quote=However, there is a slight risk of transmission of Aujeszky's disease from raw pork pancreas, BSE from raw bovine pancreas, and Echinococcus from raw game pancreas. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Szkopek |first1=Dominika |last2=Pierzynowski |first2=Stefan G. |last3=Pierzynowska |first3=Kateryna |last4=Zaworski |first4=Kamil |last5=Kondej |first5=Agata |last6=Wychowański |first6=Piotr |last7=Konieczka |first7=Paweł |last8=Seklecka |first8=Blanka |last9=Donaldson |first9=Janine |last10=Jank |first10=Michał |last11=Woliński |first11=Jarosław |title=A review: Pancreatic enzymes in the treatment of chronic pancreatic insufficiency in companion animals |journal=Journal of Veterinary Internal Medicine |date=2024 |volume=38 |issue=4 |pages=2026–2033 |doi=10.1111/jvim.17096 |pmid=38721836 |pmc=11256127 |quote=raw animal tissues can be contaminated with pathogens, for example, Salmonella spp. or Campylobacter spp. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Davies |first1=R. H. |last2=Lawes |first2=J. R. |last3=Wales |first3=A. D. |title=Raw diets for dogs and cats: a review, with particular reference to microbiological hazards |journal=Journal of Small Animal Practice |date=juni 2019 |volume=60 |issue=6 |pages=329–339 |doi=10.1111/jsap.13000 |pmid=31025713 |pmc=6849757 }}</ref> Simptomi se obično poboljšavaju u roku od nekoliko dana, ali je za kontrolu ovog stanja potrebno doživotno liječenje. Rijetka nuspojava primjene osušenih ekstrakata gušterače je pojava ulceracija (čireva) u usnoj šupljini i krvarenje.<ref>{{cite journal |author=Snead E |title=Oral ulceration and bleeding associated with pancreatic enzyme supplementation in a German shepherd with pancreatic acinar atrophy |journal=Can Vet J |volume=47 |issue=6 |pages=579–82 |year=2006 |pmid=16808232 |pmc=1461413}}</ref> Zbog malapsorpcije, nivoi [[cijanokobalamin]]a (vitamin B12) i [[tokoferol]]a (vitamin E) u serumu mogu biti niski. Ovi vitamini se mogu nadoknaditi suplementima; međutim, budući da cijanokobalamin sadrži toksičnu hemikaliju [[cijanid]], pse koji imaju ozbiljne probleme s nedostatkom kobalamina treba liječiti [[hidroksokobalamin]]om ili [[metilkobalamin]]om. Nedostatak cijanokobalamina veoma je čest kod mačaka s egzokrinom insuficijencijom pankreasa (EPI), jer pankreas luči oko 99 posto [[unutrašnji faktor|unutrašnjeg faktora]] (koji je neophodan za apsorpciju cijanokobalamina iz crijeva). Kod pasa taj udio iznosi oko 90 posto, a samo oko 50 posto pasa pati od ovog nedostatka. [[Mačke]] mogu patiti od nedostatka [[vitamin K|vitamina K]]. Ako u crijevima dođe do [[sindrom bakterijskog prerastanja u tankom crijevu|sindroma bakterijskog prerastanja u tankom crijevu]], potrebno je primijeniti [[antibiotik]]e, naročito ako liječenje ne daje rezultate. Kod pasa koji teško dobijaju na težini ili kod kojih simptomi i dalje traju, može pomoći prelazak na ishranu s niskim sadržajem vlakana i visokom svarljivošću. Iako se ranije smatralo da je ishrana s niskim udjelom masti korisna za pse s EPI-jem, novije studije pokazuju da ishrana bogata mastima može poboljšati apsorpciju nutrijenata i omogućiti bolju kontrolu bolesti.<ref>{{cite journal |vauthors=Biourge V, Fontaine J |title=Exocrine pancreatic insufficiency and adverse reaction to food in dogs: a positive response to a high-fat, soy isolate hydrolysate-based diet |journal=J Nutr |volume=134 |issue=8 Suppl |pages=2166S–2168S |year=2004 |doi=10.1093/jn/134.8.2166S |pmid=15284428 |doi-access=free }}</ref> Međutim, pokazalo se da različiti psi različito reaguju na različite promjene u ishrani, stoga se najbolja ishrana mora odrediti za svaki slučaj posebno.<ref>{{cite journal |last1=Westermarck |first1=Elias |last2=Wiberg |first2=Maria E. |title=Effects of diet on clinical signs of exocrine pancreatic insufficiency in dogs |journal=Journal of the American Veterinary Medical Association |date=15. 1. 2006 |volume=228 |issue=2 |pages=225–229 |doi=10.2460/javma.228.2.225 |pmid=16426193 |doi-access=free }}</ref> Jedna moguća [[sequela]], [[volvulus]] (mezenterna torzija), rijetka je posljedica EPI kod pasa.<ref name=Ettinger_1995/> ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Medicinski izvori | DiseasesDB = | ICD11 = {{ICD11|DC35}} | ICD10CM = {{ICD10CM|K86.81}} | ICD10 = {{ICD10|K86.8}} | ICD9 = {{ICD9|577.8}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D010188 }} {{Gastroenterologija}} [[Kategorija:Bolesti pasa]] [[Kategorija:Poremećaji gušterače]] [[Kategorija:Bolesti povezane sa steatorejom]] t15ymnpk6kkuwaefhp1nbomtj5c2b1c 3939471 3939432 2026-11-06T21:07:50Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Egzokrina insuficijencija pankreasa]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939432 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Egzokrina insuficijencija pankreasa | sinonimi = Egzokrina insuficijencija gušterače, EPI | slika = Blausen_0699_PancreasAnatomy2.png | opis_slike = Anatomija pankreasa | specijalnost = [[Endokrinologija]], [[gastroenterologija]] | simptomi = | komplikacije = | pojava = | trajanje = | vrste = | uzroci = [[Dijabetes tipa 2]], [[dijabetes tipa 1]], [[pankreatitis]], [[celijakija]], [[cistasta fibroza]], [[IBS-D]], [[upalne bolesti crijeva]], analozi [[somatostatin]]a | rizici = Starija životna dob, upotreba duhana, konzumacija alkohola | dijagnoza = Tri glavna testa koja se koriste pri razmatranju dijagnoze EPI-ja su: test fecesne [[elastaza|elastaze]], test na prisustvo masti u stolici i direktni [[test funkcije]] pankreasa | diferencijalna_dijagnoza = [[Celijakija]] | prevencija = | liječenje = Nadomjesna terapija pankreasnim enzimima (PERT) | lijek = Pankrelipaza | prognoza =Uz liječenje, povoljna | frekvencija = Može javiti kod 10–20 % opće populacije | smrtnost = }} '''Egzokrina insuficijencija pankreasa''' ('''EPI''') predstavlja nesposobnost pravilne probave hrane uslijed nedostatka ili smanjenja količine [[probavni enzimi|probavnih enzima]] koje proizvodi [[pankreas]]. EPI se može javiti kod ljudi i prisutna je kod mnogih zdravstvenih stanja.<ref name="Capurso et al">{{cite journal |last1=Capurso |first1=Gabriele |last2=Traini |first2=Mariaemilia |last3=Piciucchi |first3=Matteo |last4=Signoretti |first4=Marianna |last5=Arcidiacono |first5=Paolo Giorgio |title=Exocrine pancreatic insufficiency: prevalence, diagnosis, and management |journal=Clinical and Experimental Gastroenterology |date=21. 3. 2019 |volume=12 |pages=129–139 |doi=10.2147/CEG.S168266 |pmc=6432881 |pmid=30962702 |doi-access=free }}</ref> kao što su [[cistasta fibroza]],<ref>{{cite journal |last1=Ritivoiu |first1=Mirela-Elena |last2=Drăgoi |first2=Cristina Manuela |last3=Matei |first3=Dumitru |last4=Stan |first4=Iustina Violeta |last5=Nicolae |first5=Alina Crenguţa |last6=Craiu |first6=Mihai |last7=Dumitrescu |first7=Ion-Bogdan |last8=Ciolpan |first8=Alina Angelica |title=Current and Future Therapeutic Approaches of Exocrine Pancreatic Insufficiency in Children with Cystic Fibrosis in the Era of Personalized Medicine |journal=Pharmaceutics |date=3. 1. 2023 |volume=15 |issue=1 |page=162 |doi=10.3390/pharmaceutics15010162 |pmc=9862205 |pmid=36678791 |doi-access=free }}</ref> [[Shwachman-Diamondov sindrom]],<ref>{{Citation |last1=Nelson |first1=Adam |title=Shwachman-Diamond Syndrome |date=1993 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1756/ |work=GeneReviews® |editor-last=Adam |editor-first=Margaret P. |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=20301722 |access-date=2. 2. 2023 |last2=Myers |first2=Kasiani |editor2-last=Everman |editor2-first=David B. |editor3-last=Mirzaa |editor3-first=Ghayda M. |editor4-last=Pagon |editor4-first=Roberta A.}}</ref> različiti tipovi pankreatitisa,<ref>{{Cite journal |last1=Ashraf |first1=Hamza |last2=Colombo |first2=John Paul |last3=Marcucci |first3=Vincent |last4=Rhoton |first4=Jonathan |last5=Olowoyo |first5=Oluwatofunmi |date=20. 11. 2021 |title=A Clinical Overview of Acute and Chronic Pancreatitis: The Medical and Surgical Management |journal=Cureus |volume=13 |issue=11|language=en |doi=10.7759/cureus.19764 |doi-access=free |pmc=8684888 |pmid=34938639}}</ref> multipli tipovi [[diabetes mellitus]] (dijabetes tipa 1 i tipa 2),<ref>{{Cite journal |last1=Piciucchi |first1=Matteo |last2=Capurso |first2=Gabriele |last3=Archibugi |first3=Livia |last4=Delle Fave |first4=Martina Maria |last5=Capasso |first5=Marina |last6=Delle Fave |first6=Gianfranco |date=2015 |title=Exocrine Pancreatic Insufficiency in Diabetic Patients: Prevalence, Mechanisms, and Treatment |journal=International Journal of Endocrinology |language=en |volume=2015|doi=10.1155/2015/595649 |pmc=4393909 |pmid=25892991 |doi-access=free }}</ref> uznapredovala [[bubrežna bolest]],<ref>{{cite journal |last1=Griesche-Philippi |first1=J. |last2=Otto |first2=J. |last3=Schwörer |first3=H. |last4=Maisonneuve |first4=P. |last5=Lankisch |first5=P.G. |title=Exocrine pancreatic function in patients with end-stage renal disease |journal=Clinical Nephrology |date=decembar 2010 |volume=74 |issue=12 |pages=457–464 |doi=10.5414/CNP74457 |pmid=21084049 }}</ref> [[starost|starije odrasle osobe]],<ref name="Rothenbacher 697–704">{{cite journal |last1=Rothenbacher |first1=Dietrich |last2=Löw |first2=Michael |last3=Hardt |first3=Philip D. |last4=Klör |first4=Hans-Ulrich |last5=Ziegler |first5=Hartwig |last6=Brenner |first6=Hermann |title=Prevalence and determinants of exocrine pancreatic insufficiency among older adults: Results of a population-based study |journal=Scandinavian Journal of Gastroenterology |date=juni 2005 |volume=40 |issue=6 |pages=697–704 |doi=10.1080/00365520510023116 |pmid=16036530 }}</ref> [[celijakija]],<ref>{{cite journal |last1=Balaban |first1=Daniel Vasile |last2=Enache |first2=Iulia |last3=Ciochina |first3=Marina |last4=Popp |first4=Alina |last5=Jinga |first5=Mariana |title=Pancreatic involvement in celiac disease |journal=World Journal of Gastroenterology |date=28. 6. 2022 |volume=28 |issue=24 |pages=2680–2688 |doi=10.3748/wjg.v28.i24.2680 |pmc=9260863 |pmid=35979168 |doi-access=free }}</ref> [[sindrom iritabilnog crijeva]] s prevladavajućim proljevom (IBS-D),<ref name="Olmos 5666–5675">{{cite journal |last1=Olmos |first1=Juan I. |last2=Piskorz |first2=María M. |last3=Litwin |first3=Nestor |last4=Schaab |first4=Sara |last5=Tevez |first5=Adriana |last6=Bravo-Velez |first6=Gladys |last7=Uehara |first7=Tatiana |last8=Hashimoto |first8=Harumi |last9=Rey |first9=Enzo |last10=Sorda |first10=Juan A. |last11=Olmos |first11=Jorge A. |title=Exocrine Pancreatic Insufficiency is Undiagnosed in Some Patients with Diarrhea-Predominant Irritable Bowel Syndrome Using the Rome IV Criteria |journal=Digestive Diseases and Sciences |date=decembar 2022 |volume=67 |issue=12 |pages=5666–5675 |doi=10.1007/s10620-022-07568-8 |pmid=35704255 }}</ref> upalna bolest crijeva (IBD),<ref>{{Cite journal |last1=Singh |first1=Vikesh K. |last2=Haupt |first2=Mark E. |last3=Geller |first3=David E. |last4=Hall |first4=Jerry A. |last5=Diez |first5=Pedro M. Quintana |date=21. 10. 2017 |title=Less common etiologies of exocrine pancreatic insufficiency |journal=World Journal of Gastroenterology |language=en |volume=23 |issue=39 |pages=7059–7076 |doi=10.3748/wjg.v23.i39.7059 |pmc=5656454 |pmid=29093615 |doi-access=free }}</ref> [[HIV]],<ref>{{cite journal |last1=Yilmaz |first1=Aylin |last2=Hagberg |first2=Lars |title=Exocrine pancreatic insufficiency is common in people living with HIV on effective antiretroviral therapy |journal=Infectious Diseases |date=4. 3. 2018 |volume=50 |issue=3 |pages=193–199 |doi=10.1080/23744235.2017.1370126 |pmid=28838283 }}</ref> [[bolest jetre povezana s alkoholom]],<ref>{{Cite journal |last1=Leeds |first1=John S. |last2=Oppong |first2=Kofi |last3=Sanders |first3=David S. |date=juli 2011 |title=The role of fecal elastase-1 in detecting exocrine pancreatic disease |journal=Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology |language=en |volume=8 |issue=7 |pages=405–415 |doi=10.1038/nrgastro.2011.91 |pmid=21629239 }}</ref> [[Sjogrenov sindrom]],<ref>{{Cite journal |last=Ebert |first=Ellen Catherine |date=januar 2012 |title=Gastrointestinal and Hepatic Manifestations of Sjogren Syndrome |journal=Journal of Clinical Gastroenterology |volume=46 |issue=1 |pages=25–30 |doi=10.1097/MCG.0b013e3182329d9c |pmid=22157220 }}</ref> upotreba [[duhan]]a,<ref>{{Cite journal |last1=Raphael |first1=Kara L. |last2=Chawla |first2=Saurabh |last3=Kim |first3=Sungjin |last4=Keith |first4=Christopher G. |last5=Propp |first5=David R. |last6=Chen |first6=Zhengjia N. |last7=Woods |first7=Kevin E. |last8=Keilin |first8=Steven A. |last9=Cai |first9=Qiang |last10=Willingham |first10=Field F. |date=februar 2017 |title=Pancreatic Insufficiency Secondary to Tobacco Exposure: A Controlled Cross-Sectional Evaluation |journal=Pancreas |language=en |volume=46 |issue=2 |pages=237–243 |doi=10.1097/MPA.0000000000000721 |pmc=6355146 |pmid=27846134 }}</ref> i primjena analoga [[somatostatin]]a.<ref>{{Cite journal |last1=Lamarca |first1=Angela |last2=McCallum |first2=Lynne |last3=Nuttall |first3=Christina |last4=Barriuso |first4=Jorge |last5=Backen |first5=Alison |last6=Frizziero |first6=Melissa |last7=Leon |first7=Rebecca |last8=Mansoor |first8=Was |last9=McNamara |first9=Mairéad G |last10=Hubner |first10=Richard A. |last11=Valle |first11=Juan W |date=3. 7. 2018 |title=Somatostatin analogue-induced pancreatic exocrine insufficiency in patients with neuroendocrine tumors: results of a prospective observational study |journal=Expert Review of Gastroenterology & Hepatology |volume=12 |issue=7 |pages=723–731 |doi=10.1080/17474124.2018.1489232 |pmid=29923433 |url=https://pure.manchester.ac.uk/ws/files/75897623/2018_06_08_Final_SSA_manuscript.docx }}</ref> EPI je uzrokovan progresivnim gubitkom ćelija gušterače koje proizvode probavne enzime (acinarnih ćelija). Gubitak probavnih enzima dovodi do poremećaja probave i malapsorpcije hranjivih tvari tokom uobičajenih probavnih procesa. EPI može uzrokovati simptome čak i prije nego što dođe do [[pothranjenost]]i: „blagi” ili „umjereni” EPI podrazumijeva nivo fecesne elastaze manji od 200&nbsp;µg/g, dok se „teški” EPI definiše kao stanje u kojem je nivo fecesne [[elastaza|elastaze]] manji od 100&nbsp;µg/g.<ref>{{Cite journal |last1=Shandro |first1=Benjamin M |last2=Ritehnia |first2=Jennifer |last3=Chen |first3=Joshua |last4=Nagarajah |first4=Rani |last5=Poullis |first5=Andrew |date=novembar 2020 |title=The investigation and management of pancreatic exocrine insufficiency: A retrospective cohort study |journal=Clinical Medicine |language=en |volume=20 |issue=6 |pages=535–540 |doi=10.7861/clinmed.2020-0506 |pmc=7687321 |pmid=33199316 }}</ref> [[Egzokrini pankreas]] dio je ovog organa koji sadrži skupine kanalića (acinuse) koji proizvode bikarbonatne anione – blagu bazu – kao i niz probavnih enzima; svi oni se, putem interlobulskih i glavnog pankreasnog kanala, izlijevaju u [[duodenum]] (početni dio [[tanko crijevo|tankog crijeva]]).<ref>{{cite book |last1=Pandol |first1=Stephen J. |title=The Exocrine Pancreas |date=2010 |publisher=Morgan & Claypool Life Sciences |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK54134/ |chapter=Anatomy }}</ref> [[Hormon]]i [[holecistokinin]] i [[sekretin]], koje luče [[želudac]] i [[dvanaestopalačno crijevo]], kao odgovor na rastezanje i prisustvo hrane, zauzvrat stimulišu proizvodnju probavnih enzima u egzokrinom dijelu pankreasa.<ref name=":0">{{cite book |last1=Pandol |first1=Stephen J. |title=The Exocrine Pancreas |date=2010 |publisher=Morgan & Claypool Life Sciences |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK54132/ |chapter=Regulation of Whole-Organ Pancreatic Secretion }}</ref> Alkalizacija dvanaestopalačnog crijeva (duodenuma) neutrališe kiseli [[himus]] koji iz želuca prelazi u ovo crijevo; probavni enzimi kataliziraju razgradnju složenih hranjivih tvari na manje molekule, omogućavajući njihovu apsorpciju i uključivanje u metaboličke puteve.[<ref name=":0" /> Ovi enzimi uključuju [[proteaza|proteaze]] ([[tripsinogen]] i [[himotripsinogen]]), hidrolitske enzime koji razgrađuju lipide (lipaze, poput fosfolipaze A2, lizofosfolipaze i holesterol-esteraze), te [[amilaza|amilazu]] koja razgrađuje škrob. Egzokrina insuficijencija pankreasa (EPI) nastaje uslijed progresivnog gubitka egzokrine funkcije pankreasa, odnosno njegove nesposobnosti da luči probavne enzime. Ovo stanje često je posljedica hroničnog pankreatitisa, genetičkih poremećaja ili drugih oboljenja, a rezultira nemogućnošću životinje da pravilno probavi hranu.<ref name=PezzilliAndriulli/> ==Znakovi i simptomi== Gubitak enzima pankreasa dovodi do poremećaja probave (maldigestije) i apsorpcije (malapsorpcije). Simptomi mogu uključivati:<ref name=PezzilliAndriulli>{{cite journal | last1=Pezzilli | first1=R. | last2=Andriulli | first2=A. | last3=Bassi | first3=C. | last4=Balzano | first4=G. | last5=Cantore | first5=M. | last6=Delle Fave | first6=G. | last7=Falconi | first7=M. | author8=Exocrine Pancreatic Insufficiency collaborative (EPIc) Group | title=Exocrine pancreatic insufficiency in adults: A shared position statement of the Italian Association for the Study of the Pancreas | journal=World Journal of Gastroenterology | date=novembar 2013 | volume=19 | issue=44 | pages=7930–7946 | doi=10.3748/wjg.v19.i44.7930 | doi-access=free | pmc=3848141 | pmid=24307787}}</ref><ref name=OthmanHarb>{{Cite journal |last1=Othman |first1=Mohamed O. |last2=Harb |first2=Diala |last3=Barkin |first3=Jodie A. |date=februar 2018 |title=Introduction and practical approach to exocrine pancreatic insufficiency for the practicing clinician |journal=International Journal of Clinical Practice |language=en |volume=72 |issue=2 |doi=10.1111/ijcp.13066 |pmc=5873407 |pmid=29405509}}</ref> * Neugoda ili bol u trbuhu * Nenormalna učestalost stolice (povećanje) * [[Ataksija]] ([[nedostatak vitamina E]]) * Nadutost * [[Dijareja]] * [[Anemija]] ([[nedostatak vitamina B12|vitamin B12]], [[nedostatak željeza|željeza]], [[nedostatak folata|folata]]) * [[Poremećaji krvarenja]] ([[nedostatak vitamina K|vitamin K]] malapsorpcija) * [[Ekhimoze]] (vrsta modrice, zbog nedostatka vitamina K) * [[Edem]] ([[hipoalbuminemija]]) * [[Umor]] * Nadutost i [[abdominalna distenzija]] (bakterijska fermentacija neapsorbirane hrane) * [[Hipokalcemija]] (kontrakcija ili grčevi mišića) * [[Metabolička bolest kostiju]] ([[nedostatak vitamina D]]) * [[Mišićna atrofija]] * [[Niktalopija|Noćno sljepilo]] ([[nedostatak vitamina A]]) * [[Periferna neuropatija]] (nedostatak vitamina E) * [[Steatoreja]] * Obilna i smrdljiva stolica * Gubitak težine * ​​[[Kseroftalmija]] (nedostatak vitamina A) ==Uzroci== Kod ljudi, najčešći uzroci EPI vjerovatno su povezani sa [[dijabetes]]om (10,5% globalne prevalencije dijabetesa,<ref>{{Cite journal |last1=Sun |first1=Hong |last2=Saeedi |first2=Pouya |last3=Karuranga |first3=Suvi |last4=Pinkepank |first4=Moritz |last5=Ogurtsova |first5=Katherine |last6=Duncan |first6=Bruce B. |last7=Stein |first7=Caroline |last8=Basit |first8=Abdul |last9=Chan |first9=Juliana C. N. |last10=Mbanya |first10=Jean Claude |last11=Pavkov |first11=Meda E. |last12=Ramachandaran |first12=Ambady |last13=Wild |first13=Sarah H. |last14=James |first14=Steven |last15=Herman |first15=William H. |date=1. 1. 2022 |title=IDF Diabetes Atlas: Global, regional and country-level diabetes prevalence estimates for 2021 and projections for 2045 |journal=Diabetes Research and Clinical Practice |volume=183 |doi=10.1016/j.diabres.2021.109119 |pmid=34879977 |pmc=11057359 |hdl=20.500.11820/85919e8b-f73d-433d-a236-058a9561e24d |hdl-access=free }}</ref> uz stope EPI-ja koje se kreću od 30–50 % kod tipa 1 i 20–30 % kod tipa 2<ref name="Capurso et al"/>) i IBS-D (7,6–10,8% globalne prevalencije IBS-D,<ref>{{cite journal |last1=Oka |first1=Priya |last2=Parr |first2=Heather |last3=Barberio |first3=Brigida |last4=Black |first4=Christopher J |last5=Savarino |first5=Edoardo V |last6=Ford |first6=Alexander C |title=Global prevalence of irritable bowel syndrome according to Rome III or IV criteria: a systematic review and meta-analysis |journal=The Lancet Gastroenterology & Hepatology |date=oktobar 2020 |volume=5 |issue=10 |pages=908–917 |doi=10.1016/S2468-1253(20)30217-X |pmid=32702295 |hdl=11577/3363482 |url=https://eprints.whiterose.ac.uk/165295/3/thelancetgastrohep-D-20-00505R1%20CLEAN.pdf }}</ref> sa stopama EPI-ja oko 5–6%<ref name="Olmos 5666–5675"/>). Ostali uzroci EPI-ja uključuju akutni ili hronični pankreatitis, cistastu fibrozu, [[Crohnova bolest|Crohnovu bolest]], ulcerozni kolitis, celijakiju, uznapredovalu bolest bubrega, stariju životnu dob, upalne bolesti crijeva (IBD), HIV, bolest jetre uzrokovanu alkoholom, Sjogrenov sindrom, upotrebu duhana, te primjenu analoga somatostatina. EPI se također može javiti kod 10–20 % opće populacije.<ref name="Rothenbacher 697–704"/><ref>{{cite journal |last1=Campbell |first1=Jennifer A. |last2=Sanders |first2=David S. |last3=Francis |first3=Katherine A. |last4=Kurien |first4=Matthew |last5=Lee |first5=Sai |last6=Taha |first6=Hatim |last7=Ramadas |first7=Arvind |last8=Joy |first8=Diamond |last9=Hopper |first9=Andrew D. |title=Should we Investigate Gastroenterology Patients for Pancreatic Exocrine Insufficiency? A Dual Centre UK Study |journal=Journal of Gastrointestinal and Liver Diseases |date=septembar 2016 |volume=25 |issue=3 |pages=303–309 |doi=10.15403/jgld.2014.1121.253.uks |pmid=27689193 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Herzig |first1=Karl-Heinz |last2=Purhonen |first2=Anna-Kaisa |last3=Räsänen |first3=Kati M |last4=Idziak |first4=Joanna |last5=Juvonen |first5=Petri |last6=Phillps |first6=Ryszard |last7=Walkowiak |first7=Jaroslaw |date=decembar 2011 |title=Fecal pancreatic elastase-1 levels in older individuals without known gastrointestinal diseases or diabetes mellitus |journal=BMC Geriatrics |volume=11 |issue=1 |page=4 |doi=10.1186/1471-2318-11-4 |pmc=3039595 |pmid=21266058 |doi-access=free }}</ref> ==Dijagnoza== Tri glavna testa koja se koriste pri razmatranju dijagnoze EPI-ja su: test fecesne [[elastaza|elastaze]], test na prisustvo masti u stolici i direktni [[test funkcije]] pankreasa.<ref>{{cite journal |author=Domínguez-Muñoz, JE |date=2011 |title=Pancreatic insufficiency: diagnosis and treatment |journal=J Gastroenterol Hepatol |volume=26 |issue=Supplement s2 |pages=12–16 |doi=10.1111/j.1440-1746.2010.06600.x |pmid=21323992 |hdl=20.500.11940/5522 |hdl-access=free }}</ref> Ovo drugo je rjeđe korišten test kojim se procjenjuje egzokrina funkcija gušterače, a izvodi se uvođenjem sonde u [[tanko crijevo]] radi prikupljanja pankreasnih sekreta. Test na fecesnu elastazu je jednostavniji postupak koji je zamijenio 72-satni test određivanja [[masti]] u stolici; kod ovog testa nije potrebno prekidati terapiju nadomještanja pankreasnih enzima (enzimsku suplementaciju, koja predstavlja liječenje egzokrine insuficijencije gušterače – EPI).<ref>{{Cite journal |last1=Struyvenberg |first1=Maarten R. |last2=Martin |first2=Camilia R. |last3=Freedman |first3=Steven D. |date=decembar 2017 |title=Practical guide to exocrine pancreatic insufficiency – Breaking the myths |journal=BMC Medicine |volume=15 |issue=1 |pages=29, s12916–017–0783-y |doi=10.1186/s12916-017-0783-y |pmc=5301368 |pmid=28183317 |doi-access=free }}</ref> '''Lundhov test''' starija je metoda ispitivanja koja podrazumijeva postavljanje [[nazogastrična sonda|sonde]] s više kanala u dvanaestopalačno crijevo (duodenum). Ova sonda ima otvore smještene u želucu i u dvanaestopalačnom crijevu. U želudac se unosi obrok koji se sastoji od [[protein]]a, [[ugljikohidrat]]a i [[masti]]. Obično se primjenjuje i [[prokinetik]], poput [[metoklopramid]]a, kako bi se ubrzao prolazak hrane u dvanaestopalačno crijevo. Uzorak sadržaja iz dvanaestopalačnog crijeva uzima se nakon 30 minuta, a zatim svakih 30 minuta, sve do isteka dva sata. Mjeri se aktivnost [[tripsin]]a, a zatim se izračunava [[prosjek|prosječna vrijednost]] na osnovu četiri prikupljena uzorka. Pozitivan rezultat testa, koji se definiše kao niska prosječna aktivnost tripsina u uzorcima, ukazuje na smanjenu egzokrinu funkciju gušterače.<ref>{{cite journal | pmc = 1413370 | pmid=14013961 | volume=3 | title=On the site of absorption of fat from the human small intestine | year=1962 | journal=Gut | pages=315–7 |vauthors=Borgstrom B, Dahlqvist A, Lundh G | issue=4 | doi=10.1136/gut.3.4.315}}</ref> === Diferencijalna dijagnoza === Simptomi su u početku nespecifični i preklapaju se s drugim gastrointestinalnim stanjima. Anamneza i sveobuhvatan pregled simptoma usmjeravaju procjenu drugih mogućih stanja:<ref name=OthmanHarb/> * [[Celijakija]] * [[Đardijaza]] * [[Upalna bolest crijeva]] * [[Sindrom iritabilnog crijeva]] * [[Mikroskopski kolitis]] * [[Tumor gušterače]] * [[Sindrom bakterijskog prerastanja u tankom crijevu]] * [[Zollinger-Ellisonov sindrom]] ==Liječenje== EPI se liječi nadomjesnom terapijom enzimima gušterače (PERT), poznatom kao [[pankrelipaza]], koja služi za razgradnju masti (putem [[lipaza|lipaze]]), proteina (putem [[proteaza|proteaze]]) i ugljikohidrata (putem [[amilaza|amilaze]]) na jedinice koje se mogu probaviti.<ref>{{cite web|url=https://www.fda.gov/Drugs/DevelopmentApprovalProcess/DevelopmentResources/Over-the-CounterOTCDrugs/StatusofOTCRulemakings/ucm063031.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090622235833/http://www.fda.gov/Drugs/DevelopmentApprovalProcess/DevelopmentResources/Over-the-CounterOTCDrugs/StatusofOTCRulemakings/ucm063031.htm |archive-date=22. 6. 2009 |title=FDA rulemaking history of OTC EPI drug products |website=Fda.gov |access-date=8. 11. 2011}}</ref> Pankrelipaza u preparatima koji se izdaju na recept obično je svinjskog porijekla, mada postoje i opcije dostupne bez recepta, uključujući one dobijene iz biljaka i drugih izvora koji nisu svinjskog porijekla. U SAD-u je, zaključno sa 2012. godinom, na tržištu bilo dostupno šest preparata za terapiju zamjene pankreasnih enzima (PERT) koje je odobrila FDA. Doziranje može varirati ovisno o potrebama pojedinca.<ref>{{Cite journal |last1=Trang |first1=Tony |last2=Chan |first2=Johanna |last3=Graham |first3=David Y |date=7. 9. 2014 |title=Pancreatic enzyme replacement therapy for pancreatic exocrine insufficiency in the 21st century |journal=World Journal of Gastroenterology |volume=20 |issue=33 |pages=11467–11485 |doi=10.3748/wjg.v20.i33.11467 |pmc=4155341 |pmid=25206255 |doi-access=free }}</ref> Smatra se da je PERT siguran, efikasan i dobro podnošljiv za osobe sa EPI-jem, bez obzira na uzrok EPI-ja.<ref>{{Cite journal |last1=Gan |first1=Can |last2=Chen |first2=Yan-Hua |last3=Liu |first3=Ling |last4=Gao |first4=Jin-Hang |last5=Tong |first5=Huan |last6=Tang |first6=Cheng-Wei |last7=Liu |first7=Rui |date=7. 10. 2017 |title=Efficacy and safety of pancreatic enzyme replacement therapy on exocrine pancreatic insufficiency: a meta-analysis |journal=Oncotarget |volume=8 |issue=55 |pages=94920–94931 |doi=10.18632/oncotarget.21659 |pmc=5706924 |pmid=29212278}}</ref> Pored toga, potrebno je procijeniti, testirati i liječiti različite nedostatke [[nutrijent|nutrijenata]] koji mogu biti uzrokovani egzokrinom insuficijencijom pankreasa (EIP). Uticaj nedostatka nutrijenata na metaboličke puteve u organizmu, mišićno tkivo, gustoću kostiju, organe i cjelokupno zdravlje može dovesti do širokog spektra simptoma – koji se često pogrešno dijagnosticiraju – kod osoba pogođenih egzokrinom insuficijencijom pankreasa.<ref>{{Cite book |last=Toxopeus |first=A. |title=Primal Pancreas - Pancreas Damage Survival Guide |year=2019 |isbn=978-0-9600679-1-6 |pages=180–200|publisher=Delft Consulting LLC }}</ref> Budući da se [[dijabetes tipa 3c]] vrlo često razvija uz hronični pankreatitis, potrebno je redovno provoditi skrining testove. U slučaju već dijagnostikovanog dijabetesa, ponovna procjena može pomoći u usmjeravanju liječenja.<ref name=WaldHardt>{{cite journal| last1=Ewald | first1=N. | last2=Hardt | first2=P. D. | title=Diagnosis and treatment of diabetes mellitus in chronic pancreatitis | journal=World Journal of Gastroenterology | pmc=3831209 | pmid=24259958 | date=novembar 2013 | volume=19 | issue=42 | pages=7276–7281 | doi=10.3748/wjg.v19.i42.7276 | doi-access=free }}</ref> ==Ostale životinje== EPI se javlja i kod [[pas]]a i drugih [[životinja]]. Hronični pankreatitis je najčešći uzrok EPI-ja kod [[mačke|mačaka]]. Kod pasa, atrofija pankreasnih acinusa je najčešći uzrok kod njemačkih ovčara, škotskih ovčara (kolija) i eurazijera, dok je hronični pankreatitis najčešći uzrok kod pasa drugih pasmina.<ref name="MerckEPI">{{cite web |title=Exocrine Pancreatic Insufficiency in Dogs and Cats |website=Merck Veterinary Manual |url=https://www.merckvetmanual.com/digestive-system/the-exocrine-pancreas/exocrine-pancreatic-insufficiency-in-dogs-and-cats |access-date=5. 10. 2026}}</ref> === Uzroci i patogeneza === Atrofija acinusa gušterače i hronični pankreatitis najčešći su uzroci egzokrine insuficijencije gušterače kod [[pas]]a i [[mačke|mačaka.<ref>{{cite journal |last1=Cridge |first1=Harry |last2=Williams |first2=David A. |last3=Barko |first3=Patrick C. |title=Exocrine pancreatic insufficiency in dogs and cats |journal=Journal of the American Veterinary Medical Association |date=februar 2024 |volume=262 |issue=2 |pages=246–255 |doi=10.2460/javma.23.09.0505 |pmid=37944252 |doi-access=free }}</ref> Kod pasa, EPI je najčešći kod mladih njemačkih ovčara, a u Finskoj kod pasmine [[grubi koli]],<ref name=Westermarck_2003>{{cite journal |author1=Westermarck, E. |author2=Wiberg, M. |title=Exocrine pancreatic insufficiency in dogs |journal=Vet Clin N Am Small Animal Pract |volume=33 |issue=5 |pages=1165–79, viii–ix |year=2003 |pmid=14552166 |doi=10.1016/S0195-5616(03)00057-3}}</ref> i [[nasljeđivanje|nasljeđuje se]].<ref name=Hall>{{cite web | last = Hall | first = Edward J. | title = Exocrine Pancreatic Insufficiency | work = Proceedings of the 28th World Congress of the World Small Animal Veterinary Association | year = 2003 | url = http://www.vin.com/proceedings/Proceedings.plx?CID=WSAVA2003&PID=6553&O=Generic | access-date = 24. 2. 2007 }}</ref> Kod njemačkih ovčara, metoda nasljeđivanja je putem [[recesivni gen|autosomno recesivnog gena]].<ref>{{cite journal |last1=Clark |first1=Leigh Anne |last2=Wahl |first2=Jacquelyn M. |last3=Steiner |first3=Jörg M. |last4=Zhou |first4=Wenli |last5=Ji |first5=Wan |last6=Famula |first6=Thomas R. |last7=Williams |first7=David A. |last8=Murphy |first8=Keith E. |title=Linkage analysis and gene expression profile of pancreatic acinar atrophy in the German Shepherd Dog |journal=Mammalian Genome |date=decembar 2005 |volume=16 |issue=12 |pages=955–962 |doi=10.1007/s00335-005-0076-1 |pmid=16341675 }}</ref> Kod ove dvije pasmine, barem, čini se da je uzrok imunski posredovan, kao posljedica [[limfocit]]nog pankreatitisa.<ref>{{cite journal |last1=Wiberg |first1=M. E. |last2=Saari |first2=S. A. M. |last3=Westermarck |first3=E. |title=Exocrine Pancreatic Atrophy in German Shepherd Dogs and Rough-coated Collies: An End Result of Lymphocytic Pancreatitis |journal=Veterinary Pathology |date=novembar 1999 |volume=36 |issue=6 |pages=530–541 |doi=10.1354/vp.36-6-530 |pmid=10568434 }}</ref> Njemački ovčari čine oko dvije trećine slučajeva kod kojih je dijagnosticirana EPI.<ref>{{cite journal |last1=Kim |first1=Ju Won |last2=Jung |first2=Dong In |last3=Kang |first3=Byeong Teck |last4=Kim |first4=Ha Jung |last5=Park |first5=Chul |last6=Park |first6=Eun Hee |last7=Lim |first7=Chae Young |last8=Park |first8=Hee Myung |title=Canine exocrine pancreatic insufficiency treated with porcine pancreatic extract |journal=Journal of Veterinary Science |date=2005 |volume=6 |issue=3 |pages=263–266 |doi=10.4142/jvs.2005.6.3.263 |pmid=16131834 |doi-access=free }}</ref> Ostale pasmine za koje se navodi da su predisponirane na EPI uključuju terijere, kavalir king čarls španijele, čau-čaue<ref name=Hall/> i pikardijske ovčare. ===Simptomi=== Kod životinja, znakovi EPI-ja ne pojavljuju se sve dok 85 do 90 % gušterače ne izgubi sposobnost lučenja svojih enzima.<ref name=Ettinger_1995>{{cite book|author1=Ettinger, Stephen J. |author2=Feldman, Edward C. |title=Textbook of Veterinary Internal Medicine|edition=4th|publisher=W.B. Saunders Company|year=1995|isbn=0-7216-6795-3}}{{page needed|date=oktobar 2024}}</ref> Kod pasa, simptomi uključuju gubitak težine, loše stanje dlake, nadutost, pojačan apetit, koprofagiju i proljev. Izmet je često žućkasto-sive boje i masne teksture. Mnoge prateće bolesti oponašaju egzokrinu insuficijenciju pankreasa (EPI), a teški pankreatitis je jedna od njih koja, ako se ne liječi, može dovesti do EPI-ja. ===Dijagnoza i liječenje=== Najpouzdaniji test za EPI kod pasa i mačaka je serumska imunoreaktivnost nalik [[tripsin]]u (TLI);<ref>{{cite journal |author1=Steiner, J. |author2=Rutz, G. |author3=Williams, D. |title=Serum lipase activities and pancreatic lipase immunoreactivity concentrations in dogs with exocrine pancreatic insufficiency |journal=Am J Vet Res |volume=67 |issue=1 |pages=84–7 |year=2006 |pmid=16426216 |doi=10.2460/ajvr.67.1.84|doi-access=free }}</ref> niska vrijednost ukazuje na EPI. Nivoi fekalne [[elastaza|elastaze]] također se mogu koristiti za postavljanje dijagnoze kod pasa.<ref name=Rallis>{{cite web | last = Rallis | first = Timoleon S. |author2=Adamama-Moraitou, K. | title = Exocrine Pancreatic Insufficiency in Dogs and Cats: An Update | work = Proceedings of the 29th World Congress of the World Small Animal Veterinary Association | year = 2004 | url = http://www.vin.com/proceedings/Proceedings.plx?CID=WSAVA2004&PID=8673&O=Generic | access-date = 24. 2. 2007 }}</ref> Kod pasa i mačaka, najbolji tretman je dodavanje sušenih ekstrakata gušterače u hranu životinja. Može se koristiti i svježa [[gušterača]], ali postoji mali rizik od prenošenja bolesti.<ref>{{cite conference |first1=Jörg M. |last1=Steiner |title=How I Treat--Exocrine Pancreatic Insufficiency |conference=World Small Animal Veterinary Association World Congress Proceedings |date=2008 |url=https://www.vin.com/apputil/content/defaultadv1.aspx?id=3866688&pid=11268 |quote=However, there is a slight risk of transmission of Aujeszky's disease from raw pork pancreas, BSE from raw bovine pancreas, and Echinococcus from raw game pancreas. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Szkopek |first1=Dominika |last2=Pierzynowski |first2=Stefan G. |last3=Pierzynowska |first3=Kateryna |last4=Zaworski |first4=Kamil |last5=Kondej |first5=Agata |last6=Wychowański |first6=Piotr |last7=Konieczka |first7=Paweł |last8=Seklecka |first8=Blanka |last9=Donaldson |first9=Janine |last10=Jank |first10=Michał |last11=Woliński |first11=Jarosław |title=A review: Pancreatic enzymes in the treatment of chronic pancreatic insufficiency in companion animals |journal=Journal of Veterinary Internal Medicine |date=2024 |volume=38 |issue=4 |pages=2026–2033 |doi=10.1111/jvim.17096 |pmid=38721836 |pmc=11256127 |quote=raw animal tissues can be contaminated with pathogens, for example, Salmonella spp. or Campylobacter spp. }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Davies |first1=R. H. |last2=Lawes |first2=J. R. |last3=Wales |first3=A. D. |title=Raw diets for dogs and cats: a review, with particular reference to microbiological hazards |journal=Journal of Small Animal Practice |date=juni 2019 |volume=60 |issue=6 |pages=329–339 |doi=10.1111/jsap.13000 |pmid=31025713 |pmc=6849757 }}</ref> Simptomi se obično poboljšavaju u roku od nekoliko dana, ali je za kontrolu ovog stanja potrebno doživotno liječenje. Rijetka nuspojava primjene osušenih ekstrakata gušterače je pojava ulceracija (čireva) u usnoj šupljini i krvarenje.<ref>{{cite journal |author=Snead E |title=Oral ulceration and bleeding associated with pancreatic enzyme supplementation in a German shepherd with pancreatic acinar atrophy |journal=Can Vet J |volume=47 |issue=6 |pages=579–82 |year=2006 |pmid=16808232 |pmc=1461413}}</ref> Zbog malapsorpcije, nivoi [[cijanokobalamin]]a (vitamin B12) i [[tokoferol]]a (vitamin E) u serumu mogu biti niski. Ovi vitamini se mogu nadoknaditi suplementima; međutim, budući da cijanokobalamin sadrži toksičnu hemikaliju [[cijanid]], pse koji imaju ozbiljne probleme s nedostatkom kobalamina treba liječiti [[hidroksokobalamin]]om ili [[metilkobalamin]]om. Nedostatak cijanokobalamina veoma je čest kod mačaka s egzokrinom insuficijencijom pankreasa (EPI), jer pankreas luči oko 99 posto [[unutrašnji faktor|unutrašnjeg faktora]] (koji je neophodan za apsorpciju cijanokobalamina iz crijeva). Kod pasa taj udio iznosi oko 90 posto, a samo oko 50 posto pasa pati od ovog nedostatka. [[Mačke]] mogu patiti od nedostatka [[vitamin K|vitamina K]]. Ako u crijevima dođe do [[sindrom bakterijskog prerastanja u tankom crijevu|sindroma bakterijskog prerastanja u tankom crijevu]], potrebno je primijeniti [[antibiotik]]e, naročito ako liječenje ne daje rezultate. Kod pasa koji teško dobijaju na težini ili kod kojih simptomi i dalje traju, može pomoći prelazak na ishranu s niskim sadržajem vlakana i visokom svarljivošću. Iako se ranije smatralo da je ishrana s niskim udjelom masti korisna za pse s EPI-jem, novije studije pokazuju da ishrana bogata mastima može poboljšati apsorpciju nutrijenata i omogućiti bolju kontrolu bolesti.<ref>{{cite journal |vauthors=Biourge V, Fontaine J |title=Exocrine pancreatic insufficiency and adverse reaction to food in dogs: a positive response to a high-fat, soy isolate hydrolysate-based diet |journal=J Nutr |volume=134 |issue=8 Suppl |pages=2166S–2168S |year=2004 |doi=10.1093/jn/134.8.2166S |pmid=15284428 |doi-access=free }}</ref> Međutim, pokazalo se da različiti psi različito reaguju na različite promjene u ishrani, stoga se najbolja ishrana mora odrediti za svaki slučaj posebno.<ref>{{cite journal |last1=Westermarck |first1=Elias |last2=Wiberg |first2=Maria E. |title=Effects of diet on clinical signs of exocrine pancreatic insufficiency in dogs |journal=Journal of the American Veterinary Medical Association |date=15. 1. 2006 |volume=228 |issue=2 |pages=225–229 |doi=10.2460/javma.228.2.225 |pmid=16426193 |doi-access=free }}</ref> Jedna moguća [[sequela]], [[volvulus]] (mezenterna torzija), rijetka je posljedica EPI kod pasa.<ref name=Ettinger_1995/> ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Medicinski izvori | DiseasesDB = | ICD11 = {{ICD11|DC35}} | ICD10CM = {{ICD10CM|K86.81}} | ICD10 = {{ICD10|K86.8}} | ICD9 = {{ICD9|577.8}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D010188 }} {{Gastroenterologija}} [[Kategorija:Bolesti pasa]] [[Kategorija:Poremećaji gušterače]] [[Kategorija:Bolesti povezane sa steatorejom]] t15ymnpk6kkuwaefhp1nbomtj5c2b1c Lijekovi za plodnost 0 539261 3939339 3939073 2026-11-06T20:33:56Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939339 wikitext text/x-wiki {{Standardi}} '''Lijekovi za plodnost''', također poznati kao '''lijekovi za fertilnost''', lijekovi su koji poboljšavaju reproduktivnu plodnost. Kod žena, lijekovi za plodnost se za koriste stimulaciju razvoja [[jajnički folikul|jajničkih folikula]].<ref>{{Cite book| vauthors = Crowley F, Martin KA |title=UpToDate |publisher=UpToDate|year=2020 | veditors = Post TW | location = Waltham, MA |chapter=Patient Education: Infertility in Women }}</ref> Za muškarce postoji veoma malo dostupnih opcija lijekova za plodnost.<ref>{{cite book | vauthors = Drobnis EZ, Nangia AK |title=Impacts of Medications on Male Fertility |date=2017 |publisher=Palgrave Macmillan |location=Cham, Switzerland |isbn=978-3-319-69535-8 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783319695341 |access-date=23. 2. 2019}}</ref> Sredstva koja pojačavaju aktivnost [[jajnik]]a mogu se klasificirati kao [[gonadotropin-oslobađajući hormon]], [[antagonisti]] [[estrogen]]ih [[receotor (biokemija)|receptora]] ili [[gonadotropin]]i. Donošenje odluke o liječenju uključuje četiri glavna faktora: djelotvornost, opterećenje liječenjem (poput učestalosti injekcija i posjeta ljekaru), sigurnost i finansijske troškove.<ref>{{cite journal | vauthors = Dancet EA, Fleur Dancet EA, D'Hooghe TM, d'Hooghe TM, van der Veen F, Bossuyt P, Sermeus W, Mol BW, Repping S | display-authors = 6 | title = "Patient-centered fertility treatment": what is required? | journal = Fertility and Sterility | volume = 101 | issue = 4 | pages = 924–6 | date = april 2014 | pmid = 24502889 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2013.12.045 | doi-access = free }}</ref> ==Žene== {{Glavni|Sredstva za podsticanje plodnosti kod žena}} ===Glavne tehnike=== Glavne tehnike koje uključuju primjenu lijekova za plodnost kod žena su: *[[Indukcija ovulacije]], s ciljem stvaranja jednog ili dva ovulacijska folikula radi [[oplodnja|oplodnje]] putem [[spolni odnos|spolnog odnosa]] ili [[umjetna oplodnja|umjetne oplodnje]] *[[Kontrolirana hiperstimulacija jajnika]], koja je obično dio postupka [[in vitro oplodnja|in vitro oplodnje]], a cilj joj je najčešće razvoj većeg broja folikula (optimalno između 12 i 14 antralnih folikula promjera 2–8&nbsp;mm),<ref>{{cite web |url= https://academic.oup.com/humrep/article/40/6/1127/8107877 |title= Randomized controlled trial to evaluate the impact of follicle priming on IVM outcomes in women with polycystic ovaries: CFA versus FSH-B |last= De Vos |first= Michel |date= 7. 4. 2025 |website= Stanford University Magazine |publisher= Human Reproduction, Volume 40, Issue 6, page 1127 |access-date= 4. 6. 2025 |quote=}}</ref> nakon čega slijedi [[transvaginska aspiracija jajnih ćelija]], koinkubacija, a zatim [[embriotransfer]] najviše dva embriona odjednom.<ref name=nice2013>{{cite web | title = Fertility problems: assessment and treatment | url = https://guidance.nice.org.uk/CG156 | work = NICE guidelines CG156 | publisher = U.K. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) | date = februar 2013 }}</ref> *[[Indukcija završnog sazrijevanja]] folikula, čime se također postiže predvidivo vrijeme ovulacije. ===Gonadotropin-oslobađajući hormon=== {{Glavn|Gonadotropin-oslobađajući hormon}} [[Gonadotropin-oslobađajući hormon]] (GnRH) ili bilo koji [[agonist gonadotropin-oslobađajućeg hormona]] (poput lijeka [[Lupron]]) mogu se koristiti u kombinaciji s [[luteinizirajući hormon|luteinizirajućim hormonom]] (LH), uz primjenu infuzijske pumpe, kako bi se oponašala [[endogen]]a proizvodnja hormona. [[Gonadotropin-oslobađajući hormon|GnRH]] stimulira oslobađanje gonadotropina (LH i FSH) iz [[prednji režanj hipofize|prednjeg režnja hipofize]] u tijelu. Ovaj terapijski pristup namijenjen je određenoj skupini žena s neplodnošću; postignute stope ovulacije iznose 90%, a stope trudnoće 80% ili više. ===Antiestrogeni=== [[Antiestrogen]]i inhibiraju djelovanje [[estrogen]]a. U ovu skupinu spadaju selektivni modulatori estrogenih receptora ([[Selektivni modulator estrogenih receptora|SERM]]) i [[inhibitor aromataze]]. [[Datoteka:Hypothalamic–pituitary–gonadal axis in females.png|minijatura|270px|[[Hipotalamo-hipofizno-gonadna osovina]] kod žena, pri čemu estrogen vrši uglavnom [[povratna sprega|negativnu povratnu spregu]] na lučenje FSH iz [[hipofiza|hizeize]] ====Selektivni modulatori estrogenskih receptora==== [[Klomifen]] je [[selektivni modulator estrogenih receptora]] (SERM).<ref>{{cite journal |vauthors=Stute P, Birkhauser M |s2cid=23400904 |title=Selective estrogen receptor modulators (SERM)/Selektive Ostrogenrezeptormodulatoren (SERM). |journal=Gynakologische Endokrinologie |date=2015 |volume=13 |issue=2 |page=126 |doi=10.1007/s10304-015-0003-9 |url=http://doc.rero.ch/record/332590/files/10304_2015_Article_3.pdf }}</ref> To je najčešće korišteni lijek za plodnost.<ref>{{cite journal | vauthors = Fauser BC | title = Reproductive endocrinology: revisiting ovulation induction in PCOS | journal = Nature Reviews. Endocrinology | volume = 10 | issue = 12 | pages = 704–5 | date = decembar 2014 | pmid = 25178733 | doi = 10.1038/nrendo.2014.156 | s2cid = 8380091 }}</ref> Ostali lijekovi iz ove grupe uključuju [[tamoksifen]] i [[raloksifen]], mada ni jedan ni drugi nisu toliko efikasni kao klomifen, te se stoga rjeđe koriste u svrhu liječenja neplodnosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Goldstein SR, Siddhanti S, Ciaccia AV, Plouffe L | title = A pharmacological review of selective oestrogen receptor modulators | journal = Human Reproduction Update | volume = 6 | issue = 3 | pages = 212–24 | date = 2000 | pmid = 10874566 | doi = 10.1093/humupd/6.3.212 | doi-access = free }}</ref> Koriste se za [[indukcija ovulacije|indukciju ovulacije]], tako što inhibiraju negativnu povratnu spregu indukciju ovulacije indukciju ovulacije [[estrogen]]a na [[hipotalamus]]. Kako je negativna povratna sprega estrogena inhibirana, hipotalamus luči GnRH, koji zauzvrat stimuliše prednji režanj hipofize na lučenje LH i [[FSH]], [[hormon]]a koji pomažu u procesu ovulacije. Između 60 i 85 % žena, uglavnom onih sa [[sindrom policistastih jajnika|sindromom policistastih jajnika]] (PCOS), uspješno ovulira kao odgovor na primjenu klomifena, pri čemu kumulativna stopa trudnoće iznosi od 30 do 40 %.<ref>{{cite journal | vauthors = Dickey RP, Holtkamp DE | title = Development, pharmacology and clinical experience with clomiphene citrate | journal = Human Reproduction Update | volume = 2 | issue = 6 | pages = 483–506 | date = 1996 | pmid = 9111183 | doi = 10.1093/humupd/2.6.483 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gorlitsky GA, Kase NG, Speroff L | title = Ovulation and pregnancy rates with clomiphene citrate | journal = Obstetrics and Gynecology | volume = 51 | issue = 3 | pages = 265–9 | date = mart 1978 | pmid = 628527 | doi = 10.1097/00006250-197803000-00002 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gysler M, March CM, Mishell DR, Bailey EJ | title = A decade's experience with an individualized clomiphene treatment regimen including its effect on the postcoital test | journal = Fertility and Sterility | volume = 37 | issue = 2 | pages = 161–7 | date = februar 1982 | pmid = 7060766 | doi = 10.1016/s0015-0282(16)46033-4 | doi-access = free }}</ref> ====Inhibitori aromataze ==== {{Glavni|Inhibitor aromataze}} Iako se prvenstveno koriste u liječenju [[rak dojke|raka dojke]], [[inhibitor aromataze|inhibitori aromataze]] (posebno generički [[letrozol]]) se također koriste u [[indukcija ovulacije|indukciji ovulacije]]. Inhibitori aromataze su uobičajeni tretman plodnosti za žene sa PCOS-om. [[meta-analiza]] koja analizira [[stopa živorođenosti|stopu živorođenosti]] kod žena sa PCOS-om liječenih klomifenom u poređenju sa letrozolom, otkrila je da letrozol rezultira većom stopom živorođenosti.<ref>{{Cite journal |last1=Franik |first1=Sebastian |last2=Le |first2=Quang-Khoi |last3=Kremer |first3=Jan Am |last4=Kiesel |first4=Ludwig |last5=Farquhar |first5=Cindy |date=27. 9. 2022 |title=Aromatase inhibitors (letrozole) for ovulation induction in infertile women with polycystic ovary syndrome |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2022 |issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD010287.pub4 |issn=1469-493X |pmc=9514207 |pmid=36165742}}</ref> Međutim, [[indukcija ovulacije]] i dalje predstavlja indikaciju izvan odobrene namjene (tzv. ''off-label'' upotreba), što utiče na njenu primjenu. ===Gonadotropini=== {{Glavni|Preparati gonadotropina}} [[Gonadotropini]] proteinski su hormoni koji stimulišu [[gonada|gonade]] ([[testis]]e i [[jajnik]]e). U svrhu liječenja, mogu se izdvajati iz urina žena u [[postmenopauza|postmenopauzi]] ili dobijati putem genetičke modifikacije i [[bakterijska rekombinacija|bakterijske rekombinacije]]. Primjeri rekombinantnog FSH-a su [[Follistim]] i Gonal F, dok je Luveris rekombinantni LH. FSH i analozi rekombinantnog FSH-a uglavnom se koriste za [[kontrolisana hiperstimulacija jajnika|kontrolisanu hiperstimulaciju jajnika]], kao i za [[indukcija ovulacije|indukciju ovulacije]].<ref>{{cite journal | vauthors = Bedaiwy MA, Abou-Setta AM, Desai N, Hurd W, Starks D, El-Nashar SA, Al-Inany HG, Falcone T | display-authors = 6 | title = Gonadotropin-releasing hormone analog cotreatment for preservation of ovarian function during gonadotoxic chemotherapy: a systematic review and meta-analysis | journal = Fertility and Sterility | volume = 95 | issue = 3 | pages = 906–14.e1–4 | date = mart 2011 | pmid = 21145541 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2010.11.017 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid24714837">{{cite journal | vauthors = Leão R, Esteves SC | title = Gonadotropin therapy in assisted reproduction: an evolutionary perspective from biologics to biotech | journal = Clinics | volume = 69 | issue = 4 | pages = 279–93 | date = 2014 | pmid = 24714837 | pmc = 3971356 | doi = 10.6061/clinics/2014(04)10 | type = Review }}</ref> Od ključnog je značaja za održavanje trudnoće, od faza placentacije do ranog razvoja embriona.<ref name="pmid24714837"/> Također se koristi u postupcima potpomognute oplodnje, jer može poslužiti kao zamjena za LH u procesu [[indukcija završnog sazrijevanja|indukcije završnog sazrijevanja]].<ref name="pmid24714837"/> === Ostali lijekovi === Iako se [[metformin]] koristio izvan odobrene indikacije (tzv. ''off-label'' upotreba) za liječenje [[oligomenoreja|oligomenoreje]] i [[sindrom hiperstimulacije jajnika|sindroma hiperstimulacije jajnika (OHSS)]] kod žena sa sindromom policistasfih jajnika (PCOS), prema preporukama [[Američko društvo za reproduktivnu medicinu|Američkog društva za reproduktivnu medicinu (ASRM)]] iz 2017. godine, metformin se više ne preporučuje kao terapija za neplodnost. Njegova primjena u liječenju anovulacijske neplodnosti zasnivala se na povezanosti s [[insulin]]skom rezistencijom kod žena sa PCOS-om koje nisu gojazne. Iako metformin može podstaknuti ovulaciju kod žena sa PCOS-om, ne postoje dokazi da on povećava stopu [[trudnoća]] ili stopu živorođene djece; štaviše, kombinovana terapija metforminom i klomifen-citratom nije pokazala značajnu prednost u odnosu na primjenu samog klomifen-citrata. Terapija prvog izbora za indukciju ovulacije kod žena sa PCOS-om i dalje ostaje primjena antiestrogena klomifen-citrata ili inhibitora aromataze, letrozola.<ref>{{cite journal | vauthors = Penzias A, Bendikson K, Butts S, Coutifaris C, Falcone T, Fossum G, Gitlin S, Gracia C, Hansen K, La Barbera A, Mersereau J | display-authors = 6 | title = Role of metformin for ovulation induction in infertile patients with polycystic ovary syndrome (PCOS): a guideline | journal = Fertility and Sterility | volume = 108 | issue = 3 | pages = 426–441 | date = septembar 2017 | pmid = 28865539 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2017.06.026 | doi-access = free }}</ref> ==Muškarci== Liječenje [[oligospermija|oligospermije]] usmjereno je na osnovne uzroke, kao što su endokrini i sistemski poremećaji koji mogu dovesti do hipogonadizma.<ref>{{cite journal | vauthors = de Kretser DM | title = Male infertility | journal = Lancet | volume = 349 | issue = 9054 | pages = 787–90 | date = mart 1997 | pmid = 9074589 | doi = 10.1016/s0140-6736(96)08341-9 | s2cid = 12928678 | type = Review }}</ref> Obično se koriste druge [[tehnologija potpomognute reprodukcije|tehnologije potpomognute reprodukcije]]. Iako ne postoji indikacija odobrena od strane FDA za primjenu inhibitora aromataze u svrhu poboljšanja spermatogeneze, pokazalo se da je [[testolakton]] djelotvoran u poređenju s [[placebo]]m.<ref>{{cite journal | vauthors = Ribeiro MA, Gameiro LF, Scarano WR, Briton-Jones C, Kapoor A, Rosa MB, El Dib R | title = Aromatase inhibitors in the treatment of oligozoospermic or azoospermic men: a systematic review of randomized controlled trials | journal = JBRA Assisted Reproduction | volume = 20 | issue = 2 | pages = 82–8 | date = maj 2016 | pmid = 27244767 | doi = 10.5935/1518-0557.20160019 | type = Review | doi-access = free }}</ref> Iako ne postoji FDA indikacija za primjenu [[klomifen]] akod muške neplodnosti, on se propisuje još od 1960-ih.<ref name=Willets2013/> As of 2013, there is not substantial evidence to suggest that clomiphene can treat male infertility.<ref name= Willets2013>{{cite journal | vauthors = Willets AE, Corbo JM, Brown JN | title = Clomiphene for the treatment of male infertility | journal = Reproductive Sciences | volume = 20 | issue = 7 | pages = 739–44 | date = juli 2013 | pmid = 23202725 | doi = 10.1177/1933719112466304 | type = Review | s2cid = 206804686 }}</ref> Pokazalo se da kombinacije vitamina i minerala – uključujući [[selen]], koenzim Q10, L-[[karnitin, [[folna kiselina|folnu kiselinu]], [[cink]], eikozapentaensku kiselinu (EPA) i dokozaheksaensku kiselinu (DHA) – poboljšavaju stanje muške neplodnosti; međutim, s obzirom na mali broj studija i učesnika, potrebna su dodatna klinička istraživanja.<ref>{{cite journal | vauthors = Buhling K, Schumacher A, Eulenburg CZ, Laakmann E | title = Influence of oral vitamin and mineral supplementation on male infertility: a meta-analysis and systematic review | journal = Reproductive Biomedicine Online | volume = 39 | issue = 2 | pages = 269–279 | date = august 2019 | pmid = 31160241 | doi = 10.1016/j.rbmo.2019.03.099 | doi-access = free }}</ref> Pokazalo se da folat, u kombinaciji sa suplementacijom cinka, ima statistički značajan učinak na koncentraciju i morfologiju [[spermatozoid]]a u poređenju s placebom.<ref>{{cite journal | vauthors = Irani M, Amirian M, Sadeghi R, Lez JL, Latifnejad Roudsari R | title = The Effect of Folate and Folate Plus Zinc Supplementation on Endocrine Parameters and Sperm Characteristics in Sub-Fertile Men: A Systematic Review and Meta-Analysis | journal = Urology Journal | volume = 14 | issue = 5 | pages = 4069–4078 | date = august 2017 | pmid = 28853101 }}</ref> Postoje dokazi koji ukazuju na značajnu povezanost između koncentracije [[vitamin D|vitamina D]] u serumu i kvaliteta sperme kod muškaraca, a koji se ogleda u pokretljivosti i progresivnoj pokretljivosti spermatozoida.<ref>{{cite journal | vauthors = Arab A, Hadi A, Moosavian SP, Askari G, Nasirian M | title = The association between serum vitamin D, fertility and semen quality: A systematic review and meta-analysis | journal = International Journal of Surgery | volume = 71 | pages = 101–109 | date = novembar 2019 | pmid = 31561004 | doi = 10.1016/j.ijsu.2019.09.025 | s2cid = 203580672 | doi-access = free }}</ref> Budući da na kvalitet muške sperme utiče [[genetika]], rezultate treba tumačiti s oprezom. Postoji malo dokaza da bi uzimanje dodataka [[antioksidans]]a, kao što je [[pentoksifilin]], povećalo mušku plodnost.<ref>{{cite journal | vauthors = Smits RM, Mackenzie-Proctor R, Fleischer K, Showell MG | title = Antioxidants in fertility: impact on male and female reproductive outcomes | journal = Fertility and Sterility | volume = 110 | issue = 4 | pages = 578–580 | date = septembar 2018 | pmid = 30196940 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2018.05.028 | doi-access = free | hdl = 2292/46154 | hdl-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chehab M, Madala A, Trussell JC | title = On-label and off-label drugs used in the treatment of male infertility | journal = Fertility and Sterility | volume = 103 | issue = 3 | pages = 595–604 | date = mart 2015 | pmid = 25660648 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2014.12.122 | type = Review | doi-access = free }}</ref> Zaključno sa septembrom 2017. godine, terapija neplodnosti [[mezenhimne matične ćelije|mezenhimnim matičnim ćelijama]] proučavana je na životinjama, ali nije ušla u klinička ispitivanja.<ref name= Fazeli2018>{{cite journal | vauthors = Fazeli Z, Abedindo A, Omrani MD, Ghaderian SM | s2cid = 44236281 | title = Mesenchymal Stem Cells (MSCs) Therapy for Recovery of Fertility: a Systematic Review | journal = Stem Cell Reviews and Reports | volume = 14 | issue = 1 | pages = 1–12 | date = februar 2018 | pmid = 28884412 | doi = 10.1007/s12015-017-9765-x }}</ref> [[Matične ćelije]] prikupljene iz koštane srži i pupčane vrpce pokazale su najveći potencijal za obnavljanje plodnosti kod životinja, no potrebna su dodatna istraživanja kako bi se utvrdila njihova djelotvornost.<ref name= Fazeli2018/> ==Neželjeni efekti== === Kancer === Budući da neplodnost povećava rizik od [[rak jajnika|raka jajnika]], u borbi protiv toga koriste se lijekovi za plodnost, ali rizici od nastanka raka još uvijek nisu u potpunosti poznati.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Rizzuto I, Behrens RF, Smith LA | title = Risk of ovarian cancer in women treated with ovarian stimulating drugs for infertility | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 2019 | date = juni 2019 | issue = 6 | pmid = 31207666 | pmc = 6579663 | doi = 10.1002/14651858.cd008215.pub3 }}</ref> Studije od 2019., pokazale su da je rizik od razvoja raka jajnika veći pri uzimanju lijekova za plodnost. Međutim, zbog malog broja studija, nedovoljnog perioda praćenja i drugih faktora koji mogu uticati, taj rizik nije sasvim jasan.<ref name=":1"/> Većina studija pokazala je da lijekovi za plodnost ne povećavaju rizik od drugih ginekoloških karcinoma ([[rak grlića maternice]] i [[rak endometrija]]) niti od drugih malignih oboljenja (raka štitne žlijezde, [[kolorektumski karcinom|kolorektumskog karcinoma]], [[melanom]]a i raka dojke).<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Kroener L, Dumesic D, Al-Safi Z | title = Use of fertility medications and cancer risk: a review and update | journal = Current Opinion in Obstetrics & Gynecology | volume = 29 | issue = 4 | pages = 195–201 | date = august 2017 | pmid = 28538003 | pmc = 5551049 | doi = 10.1097/GCO.0000000000000370 }}</ref> Na validnost ovih podataka mogu uticati pristrasnosti proizašle iz izvještaja samih pacijenata, mali broj ispitanika i druge zbunjujuće varijable.<ref name=":0"/> Djeca rođena od majki koje su koristile lijekove za plodnost radi podsticanja ovulacije imaju više nego dvostruko veću vjerovatnoću da će tokom djetinjstva oboljeti od leukemije u poređenju s drugom djecom.<ref name="Rudant2012">{{cite journal | vauthors = Rudant J, Amigou A, Orsi L, Althaus T, Leverger G, Baruchel A, Bertrand Y, Nelken B, Plat G, Michel G, Sirvent N, Chastagner P, Ducassou S, Rialland X, Hémon D, Clavel J | display-authors = 6 | title = Fertility treatments, congenital malformations, fetal loss, and childhood acute leukemia: the ESCALE study (SFCE) | journal = Pediatric Blood & Cancer | volume = 60 | issue = 2 | pages = 301–308 | date = februar 2013 | pmid = 22610722 | doi = 10.1002/pbc.24192 | s2cid = 26010916 }}</ref> === Sindrom hiperstimulacije jajnika === Antagonisti [[estrogen]]a i [[gonadotropin]]i mogu stimulisati razvoj više folikula i uticati na druge hormone jajnika, što može dovesti do [[višestruka trudnoća|višestruke trudnoće]] i mogućeg [[sindrom hiperstimulacije jajnika|sindroma hiperstimulacije jajnika]] (OHSS).<ref>{{cite journal |vauthors=Banker M, Garcia-Velasco JA |title=Revisiting ovarian hyper stimulation syndrome: Towards OHSS free clinic |journal=J Hum Reprod Sci |volume=8 |issue=1 |pages=13–7 |date=2015 |pmid=25838743 |pmc=4381376 |doi=10.4103/0974-1208.153120 |doi-access=free }}</ref> Razvoj OHSS-a zavisi od primjene hCG-a i posredovan je [[faktor rasta|faktorom rasta]] vaskularnog endotela (VEGF). OHSS se karakteriše uvećanjem jajnika.<ref>{{cite web |url= https://www.rcpi.ie/Portals/0/Document%20Repository/Institute%20of%20Obstetricians%20and%20Gynaecologists/National%20Clinical%20Guidelines/IOG_National%20Clinical%20Guidelines_Ovarian%20Hyperstimulation%20Syndrome_2012.pdf#:~:text=The%20occurrence%20of%20OHSS%20is%20dependent%20on%20the,duration%2C%20particularly%20in%20treatment%20cycles%20where%20conception%20occurs. |title= Clinical Practice Guideline: Ovarian Hyperstimulation Syndrome (OHSS) Diagnosis and Management |last= |first= |date= 7. 4. 2012 |website= Institute of Obstetricians and Gynaecologists, Royal College of Physicians of Ireland |publisher= |access-date= 4. 6. 2025 |quote=}}</ref> Višeplodna trudnoća je posebno nepovoljna zbog kumulativnih rizika, koji uključuju [[prijevremeni porođaj]] i malu porođajnu težinu, [[preeklampsija|preeklampsiju]], te povećan rizik od neonatusnog mortaliteta.<ref>{{cite web |url= https://www.reproductivefacts.org/news-and-publications/fact-sheets-and-infographics/medications-for-inducing-ovulation/ |title= Medications for Inducing Ovulation: A Guide for Parents |author=<!--Not stated--> |date= 2016 |website= American Society for Reproductive Science |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> Iako je broj trojki u opadanju kod ART-a, u 2022. godini višestruki porođaji su i dalje činili preko 45% porođaja putem IVF-a u SAD-u.<ref>{{cite web |url= https://fertilityinstitute.com/understanding-the-risks-of-ivf-twins-and-multiples/ |title= Understanding The Risks Of IVF Twins And Multiples |author=<!--Not stated--> |date= 22. 3. 2020 |website= The Fertility Institute Los Angeles |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> Međutim, postoje ograničenja u mjerenju, budući da 4% do 8% klinika za IVF ne dostavlja svoje podatke [[CDC]]-u. U 2020. godini, statistički podaci iz [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] pokazali su da je 11% trudnoća nastalih postupkom IVF-a rezultiralo višestrukim porođajima, u poređenju sa 1–2% prirodnih trudnoća.<ref>{{cite web |url= https://twinstrust.org/static/89af4d2a-49fe-4d23-bbcf8475f099762f/Key-stats-and-facts.pdf |title= Key statistics on multiple births |author=<!--Not stated--> |date= |website= Twin Trust UK |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> Australijski podaci iz 2024. godine pokazuju da se broj višestrukih porođaja nakon ART-a prepolovio u posljednjih deset godina, pri čemu je samo 2,7% porođaja rezultiralo blizancima ili trojkama.<ref>{{cite web |url= https://news.unsw.edu.au/en/rates-of-ivf-twins-and-triplets-hit-record-low-new-report |title= Rates of IVF twins and triplets hit record low: new report |author=<!--Not stated--> |date= 13. 9. 2024 |website= University of New South Wales |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> == Prekid == Glavni razlozi za prekid svih vrsta liječenja neplodnosti i faza liječenja su "odgađanje liječenja, fizičko i psihičko opterećenje te problemi u odnosima i ličnosti".<ref>{{cite journal | vauthors = Gameiro S, Boivin J, Peronace L, Verhaak CM | title = Why do patients discontinue fertility treatment? A systematic review of reasons and predictors of discontinuation in fertility treatment | journal = Human Reproduction Update | volume = 18 | issue = 6 | pages = 652–69 | date = august 2012 | pmid = 22869759 | pmc = 3461967 | doi = 10.1093/humupd/dms031 }}</ref> == Također pogledajte== * [[Tehnologija potpomognute reprodukcije]] * [[Dietilstilbestrol]] == Reference == {{refspisak|30em}}{{Trudnoća}} [[Kategorija:Reproduktivna medicina]] [[Kategorija:Medicina plodnosti|*]] dmt0yd1032xu1t7ag6by0ltekgo5vyz 3939464 3939339 2026-11-06T21:07:13Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Lijekovi za plodnost]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939339 wikitext text/x-wiki {{Standardi}} '''Lijekovi za plodnost''', također poznati kao '''lijekovi za fertilnost''', lijekovi su koji poboljšavaju reproduktivnu plodnost. Kod žena, lijekovi za plodnost se za koriste stimulaciju razvoja [[jajnički folikul|jajničkih folikula]].<ref>{{Cite book| vauthors = Crowley F, Martin KA |title=UpToDate |publisher=UpToDate|year=2020 | veditors = Post TW | location = Waltham, MA |chapter=Patient Education: Infertility in Women }}</ref> Za muškarce postoji veoma malo dostupnih opcija lijekova za plodnost.<ref>{{cite book | vauthors = Drobnis EZ, Nangia AK |title=Impacts of Medications on Male Fertility |date=2017 |publisher=Palgrave Macmillan |location=Cham, Switzerland |isbn=978-3-319-69535-8 |url=https://www.springer.com/gp/book/9783319695341 |access-date=23. 2. 2019}}</ref> Sredstva koja pojačavaju aktivnost [[jajnik]]a mogu se klasificirati kao [[gonadotropin-oslobađajući hormon]], [[antagonisti]] [[estrogen]]ih [[receotor (biokemija)|receptora]] ili [[gonadotropin]]i. Donošenje odluke o liječenju uključuje četiri glavna faktora: djelotvornost, opterećenje liječenjem (poput učestalosti injekcija i posjeta ljekaru), sigurnost i finansijske troškove.<ref>{{cite journal | vauthors = Dancet EA, Fleur Dancet EA, D'Hooghe TM, d'Hooghe TM, van der Veen F, Bossuyt P, Sermeus W, Mol BW, Repping S | display-authors = 6 | title = "Patient-centered fertility treatment": what is required? | journal = Fertility and Sterility | volume = 101 | issue = 4 | pages = 924–6 | date = april 2014 | pmid = 24502889 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2013.12.045 | doi-access = free }}</ref> ==Žene== {{Glavni|Sredstva za podsticanje plodnosti kod žena}} ===Glavne tehnike=== Glavne tehnike koje uključuju primjenu lijekova za plodnost kod žena su: *[[Indukcija ovulacije]], s ciljem stvaranja jednog ili dva ovulacijska folikula radi [[oplodnja|oplodnje]] putem [[spolni odnos|spolnog odnosa]] ili [[umjetna oplodnja|umjetne oplodnje]] *[[Kontrolirana hiperstimulacija jajnika]], koja je obično dio postupka [[in vitro oplodnja|in vitro oplodnje]], a cilj joj je najčešće razvoj većeg broja folikula (optimalno između 12 i 14 antralnih folikula promjera 2–8&nbsp;mm),<ref>{{cite web |url= https://academic.oup.com/humrep/article/40/6/1127/8107877 |title= Randomized controlled trial to evaluate the impact of follicle priming on IVM outcomes in women with polycystic ovaries: CFA versus FSH-B |last= De Vos |first= Michel |date= 7. 4. 2025 |website= Stanford University Magazine |publisher= Human Reproduction, Volume 40, Issue 6, page 1127 |access-date= 4. 6. 2025 |quote=}}</ref> nakon čega slijedi [[transvaginska aspiracija jajnih ćelija]], koinkubacija, a zatim [[embriotransfer]] najviše dva embriona odjednom.<ref name=nice2013>{{cite web | title = Fertility problems: assessment and treatment | url = https://guidance.nice.org.uk/CG156 | work = NICE guidelines CG156 | publisher = U.K. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) | date = februar 2013 }}</ref> *[[Indukcija završnog sazrijevanja]] folikula, čime se također postiže predvidivo vrijeme ovulacije. ===Gonadotropin-oslobađajući hormon=== {{Glavn|Gonadotropin-oslobađajući hormon}} [[Gonadotropin-oslobađajući hormon]] (GnRH) ili bilo koji [[agonist gonadotropin-oslobađajućeg hormona]] (poput lijeka [[Lupron]]) mogu se koristiti u kombinaciji s [[luteinizirajući hormon|luteinizirajućim hormonom]] (LH), uz primjenu infuzijske pumpe, kako bi se oponašala [[endogen]]a proizvodnja hormona. [[Gonadotropin-oslobađajući hormon|GnRH]] stimulira oslobađanje gonadotropina (LH i FSH) iz [[prednji režanj hipofize|prednjeg režnja hipofize]] u tijelu. Ovaj terapijski pristup namijenjen je određenoj skupini žena s neplodnošću; postignute stope ovulacije iznose 90%, a stope trudnoće 80% ili više. ===Antiestrogeni=== [[Antiestrogen]]i inhibiraju djelovanje [[estrogen]]a. U ovu skupinu spadaju selektivni modulatori estrogenih receptora ([[Selektivni modulator estrogenih receptora|SERM]]) i [[inhibitor aromataze]]. [[Datoteka:Hypothalamic–pituitary–gonadal axis in females.png|minijatura|270px|[[Hipotalamo-hipofizno-gonadna osovina]] kod žena, pri čemu estrogen vrši uglavnom [[povratna sprega|negativnu povratnu spregu]] na lučenje FSH iz [[hipofiza|hizeize]] ====Selektivni modulatori estrogenskih receptora==== [[Klomifen]] je [[selektivni modulator estrogenih receptora]] (SERM).<ref>{{cite journal |vauthors=Stute P, Birkhauser M |s2cid=23400904 |title=Selective estrogen receptor modulators (SERM)/Selektive Ostrogenrezeptormodulatoren (SERM). |journal=Gynakologische Endokrinologie |date=2015 |volume=13 |issue=2 |page=126 |doi=10.1007/s10304-015-0003-9 |url=http://doc.rero.ch/record/332590/files/10304_2015_Article_3.pdf }}</ref> To je najčešće korišteni lijek za plodnost.<ref>{{cite journal | vauthors = Fauser BC | title = Reproductive endocrinology: revisiting ovulation induction in PCOS | journal = Nature Reviews. Endocrinology | volume = 10 | issue = 12 | pages = 704–5 | date = decembar 2014 | pmid = 25178733 | doi = 10.1038/nrendo.2014.156 | s2cid = 8380091 }}</ref> Ostali lijekovi iz ove grupe uključuju [[tamoksifen]] i [[raloksifen]], mada ni jedan ni drugi nisu toliko efikasni kao klomifen, te se stoga rjeđe koriste u svrhu liječenja neplodnosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Goldstein SR, Siddhanti S, Ciaccia AV, Plouffe L | title = A pharmacological review of selective oestrogen receptor modulators | journal = Human Reproduction Update | volume = 6 | issue = 3 | pages = 212–24 | date = 2000 | pmid = 10874566 | doi = 10.1093/humupd/6.3.212 | doi-access = free }}</ref> Koriste se za [[indukcija ovulacije|indukciju ovulacije]], tako što inhibiraju negativnu povratnu spregu indukciju ovulacije indukciju ovulacije [[estrogen]]a na [[hipotalamus]]. Kako je negativna povratna sprega estrogena inhibirana, hipotalamus luči GnRH, koji zauzvrat stimuliše prednji režanj hipofize na lučenje LH i [[FSH]], [[hormon]]a koji pomažu u procesu ovulacije. Između 60 i 85 % žena, uglavnom onih sa [[sindrom policistastih jajnika|sindromom policistastih jajnika]] (PCOS), uspješno ovulira kao odgovor na primjenu klomifena, pri čemu kumulativna stopa trudnoće iznosi od 30 do 40 %.<ref>{{cite journal | vauthors = Dickey RP, Holtkamp DE | title = Development, pharmacology and clinical experience with clomiphene citrate | journal = Human Reproduction Update | volume = 2 | issue = 6 | pages = 483–506 | date = 1996 | pmid = 9111183 | doi = 10.1093/humupd/2.6.483 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gorlitsky GA, Kase NG, Speroff L | title = Ovulation and pregnancy rates with clomiphene citrate | journal = Obstetrics and Gynecology | volume = 51 | issue = 3 | pages = 265–9 | date = mart 1978 | pmid = 628527 | doi = 10.1097/00006250-197803000-00002 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gysler M, March CM, Mishell DR, Bailey EJ | title = A decade's experience with an individualized clomiphene treatment regimen including its effect on the postcoital test | journal = Fertility and Sterility | volume = 37 | issue = 2 | pages = 161–7 | date = februar 1982 | pmid = 7060766 | doi = 10.1016/s0015-0282(16)46033-4 | doi-access = free }}</ref> ====Inhibitori aromataze ==== {{Glavni|Inhibitor aromataze}} Iako se prvenstveno koriste u liječenju [[rak dojke|raka dojke]], [[inhibitor aromataze|inhibitori aromataze]] (posebno generički [[letrozol]]) se također koriste u [[indukcija ovulacije|indukciji ovulacije]]. Inhibitori aromataze su uobičajeni tretman plodnosti za žene sa PCOS-om. [[meta-analiza]] koja analizira [[stopa živorođenosti|stopu živorođenosti]] kod žena sa PCOS-om liječenih klomifenom u poređenju sa letrozolom, otkrila je da letrozol rezultira većom stopom živorođenosti.<ref>{{Cite journal |last1=Franik |first1=Sebastian |last2=Le |first2=Quang-Khoi |last3=Kremer |first3=Jan Am |last4=Kiesel |first4=Ludwig |last5=Farquhar |first5=Cindy |date=27. 9. 2022 |title=Aromatase inhibitors (letrozole) for ovulation induction in infertile women with polycystic ovary syndrome |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2022 |issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD010287.pub4 |issn=1469-493X |pmc=9514207 |pmid=36165742}}</ref> Međutim, [[indukcija ovulacije]] i dalje predstavlja indikaciju izvan odobrene namjene (tzv. ''off-label'' upotreba), što utiče na njenu primjenu. ===Gonadotropini=== {{Glavni|Preparati gonadotropina}} [[Gonadotropini]] proteinski su hormoni koji stimulišu [[gonada|gonade]] ([[testis]]e i [[jajnik]]e). U svrhu liječenja, mogu se izdvajati iz urina žena u [[postmenopauza|postmenopauzi]] ili dobijati putem genetičke modifikacije i [[bakterijska rekombinacija|bakterijske rekombinacije]]. Primjeri rekombinantnog FSH-a su [[Follistim]] i Gonal F, dok je Luveris rekombinantni LH. FSH i analozi rekombinantnog FSH-a uglavnom se koriste za [[kontrolisana hiperstimulacija jajnika|kontrolisanu hiperstimulaciju jajnika]], kao i za [[indukcija ovulacije|indukciju ovulacije]].<ref>{{cite journal | vauthors = Bedaiwy MA, Abou-Setta AM, Desai N, Hurd W, Starks D, El-Nashar SA, Al-Inany HG, Falcone T | display-authors = 6 | title = Gonadotropin-releasing hormone analog cotreatment for preservation of ovarian function during gonadotoxic chemotherapy: a systematic review and meta-analysis | journal = Fertility and Sterility | volume = 95 | issue = 3 | pages = 906–14.e1–4 | date = mart 2011 | pmid = 21145541 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2010.11.017 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid24714837">{{cite journal | vauthors = Leão R, Esteves SC | title = Gonadotropin therapy in assisted reproduction: an evolutionary perspective from biologics to biotech | journal = Clinics | volume = 69 | issue = 4 | pages = 279–93 | date = 2014 | pmid = 24714837 | pmc = 3971356 | doi = 10.6061/clinics/2014(04)10 | type = Review }}</ref> Od ključnog je značaja za održavanje trudnoće, od faza placentacije do ranog razvoja embriona.<ref name="pmid24714837"/> Također se koristi u postupcima potpomognute oplodnje, jer može poslužiti kao zamjena za LH u procesu [[indukcija završnog sazrijevanja|indukcije završnog sazrijevanja]].<ref name="pmid24714837"/> === Ostali lijekovi === Iako se [[metformin]] koristio izvan odobrene indikacije (tzv. ''off-label'' upotreba) za liječenje [[oligomenoreja|oligomenoreje]] i [[sindrom hiperstimulacije jajnika|sindroma hiperstimulacije jajnika (OHSS)]] kod žena sa sindromom policistasfih jajnika (PCOS), prema preporukama [[Američko društvo za reproduktivnu medicinu|Američkog društva za reproduktivnu medicinu (ASRM)]] iz 2017. godine, metformin se više ne preporučuje kao terapija za neplodnost. Njegova primjena u liječenju anovulacijske neplodnosti zasnivala se na povezanosti s [[insulin]]skom rezistencijom kod žena sa PCOS-om koje nisu gojazne. Iako metformin može podstaknuti ovulaciju kod žena sa PCOS-om, ne postoje dokazi da on povećava stopu [[trudnoća]] ili stopu živorođene djece; štaviše, kombinovana terapija metforminom i klomifen-citratom nije pokazala značajnu prednost u odnosu na primjenu samog klomifen-citrata. Terapija prvog izbora za indukciju ovulacije kod žena sa PCOS-om i dalje ostaje primjena antiestrogena klomifen-citrata ili inhibitora aromataze, letrozola.<ref>{{cite journal | vauthors = Penzias A, Bendikson K, Butts S, Coutifaris C, Falcone T, Fossum G, Gitlin S, Gracia C, Hansen K, La Barbera A, Mersereau J | display-authors = 6 | title = Role of metformin for ovulation induction in infertile patients with polycystic ovary syndrome (PCOS): a guideline | journal = Fertility and Sterility | volume = 108 | issue = 3 | pages = 426–441 | date = septembar 2017 | pmid = 28865539 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2017.06.026 | doi-access = free }}</ref> ==Muškarci== Liječenje [[oligospermija|oligospermije]] usmjereno je na osnovne uzroke, kao što su endokrini i sistemski poremećaji koji mogu dovesti do hipogonadizma.<ref>{{cite journal | vauthors = de Kretser DM | title = Male infertility | journal = Lancet | volume = 349 | issue = 9054 | pages = 787–90 | date = mart 1997 | pmid = 9074589 | doi = 10.1016/s0140-6736(96)08341-9 | s2cid = 12928678 | type = Review }}</ref> Obično se koriste druge [[tehnologija potpomognute reprodukcije|tehnologije potpomognute reprodukcije]]. Iako ne postoji indikacija odobrena od strane FDA za primjenu inhibitora aromataze u svrhu poboljšanja spermatogeneze, pokazalo se da je [[testolakton]] djelotvoran u poređenju s [[placebo]]m.<ref>{{cite journal | vauthors = Ribeiro MA, Gameiro LF, Scarano WR, Briton-Jones C, Kapoor A, Rosa MB, El Dib R | title = Aromatase inhibitors in the treatment of oligozoospermic or azoospermic men: a systematic review of randomized controlled trials | journal = JBRA Assisted Reproduction | volume = 20 | issue = 2 | pages = 82–8 | date = maj 2016 | pmid = 27244767 | doi = 10.5935/1518-0557.20160019 | type = Review | doi-access = free }}</ref> Iako ne postoji FDA indikacija za primjenu [[klomifen]] akod muške neplodnosti, on se propisuje još od 1960-ih.<ref name=Willets2013/> As of 2013, there is not substantial evidence to suggest that clomiphene can treat male infertility.<ref name= Willets2013>{{cite journal | vauthors = Willets AE, Corbo JM, Brown JN | title = Clomiphene for the treatment of male infertility | journal = Reproductive Sciences | volume = 20 | issue = 7 | pages = 739–44 | date = juli 2013 | pmid = 23202725 | doi = 10.1177/1933719112466304 | type = Review | s2cid = 206804686 }}</ref> Pokazalo se da kombinacije vitamina i minerala – uključujući [[selen]], koenzim Q10, L-[[karnitin, [[folna kiselina|folnu kiselinu]], [[cink]], eikozapentaensku kiselinu (EPA) i dokozaheksaensku kiselinu (DHA) – poboljšavaju stanje muške neplodnosti; međutim, s obzirom na mali broj studija i učesnika, potrebna su dodatna klinička istraživanja.<ref>{{cite journal | vauthors = Buhling K, Schumacher A, Eulenburg CZ, Laakmann E | title = Influence of oral vitamin and mineral supplementation on male infertility: a meta-analysis and systematic review | journal = Reproductive Biomedicine Online | volume = 39 | issue = 2 | pages = 269–279 | date = august 2019 | pmid = 31160241 | doi = 10.1016/j.rbmo.2019.03.099 | doi-access = free }}</ref> Pokazalo se da folat, u kombinaciji sa suplementacijom cinka, ima statistički značajan učinak na koncentraciju i morfologiju [[spermatozoid]]a u poređenju s placebom.<ref>{{cite journal | vauthors = Irani M, Amirian M, Sadeghi R, Lez JL, Latifnejad Roudsari R | title = The Effect of Folate and Folate Plus Zinc Supplementation on Endocrine Parameters and Sperm Characteristics in Sub-Fertile Men: A Systematic Review and Meta-Analysis | journal = Urology Journal | volume = 14 | issue = 5 | pages = 4069–4078 | date = august 2017 | pmid = 28853101 }}</ref> Postoje dokazi koji ukazuju na značajnu povezanost između koncentracije [[vitamin D|vitamina D]] u serumu i kvaliteta sperme kod muškaraca, a koji se ogleda u pokretljivosti i progresivnoj pokretljivosti spermatozoida.<ref>{{cite journal | vauthors = Arab A, Hadi A, Moosavian SP, Askari G, Nasirian M | title = The association between serum vitamin D, fertility and semen quality: A systematic review and meta-analysis | journal = International Journal of Surgery | volume = 71 | pages = 101–109 | date = novembar 2019 | pmid = 31561004 | doi = 10.1016/j.ijsu.2019.09.025 | s2cid = 203580672 | doi-access = free }}</ref> Budući da na kvalitet muške sperme utiče [[genetika]], rezultate treba tumačiti s oprezom. Postoji malo dokaza da bi uzimanje dodataka [[antioksidans]]a, kao što je [[pentoksifilin]], povećalo mušku plodnost.<ref>{{cite journal | vauthors = Smits RM, Mackenzie-Proctor R, Fleischer K, Showell MG | title = Antioxidants in fertility: impact on male and female reproductive outcomes | journal = Fertility and Sterility | volume = 110 | issue = 4 | pages = 578–580 | date = septembar 2018 | pmid = 30196940 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2018.05.028 | doi-access = free | hdl = 2292/46154 | hdl-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chehab M, Madala A, Trussell JC | title = On-label and off-label drugs used in the treatment of male infertility | journal = Fertility and Sterility | volume = 103 | issue = 3 | pages = 595–604 | date = mart 2015 | pmid = 25660648 | doi = 10.1016/j.fertnstert.2014.12.122 | type = Review | doi-access = free }}</ref> Zaključno sa septembrom 2017. godine, terapija neplodnosti [[mezenhimne matične ćelije|mezenhimnim matičnim ćelijama]] proučavana je na životinjama, ali nije ušla u klinička ispitivanja.<ref name= Fazeli2018>{{cite journal | vauthors = Fazeli Z, Abedindo A, Omrani MD, Ghaderian SM | s2cid = 44236281 | title = Mesenchymal Stem Cells (MSCs) Therapy for Recovery of Fertility: a Systematic Review | journal = Stem Cell Reviews and Reports | volume = 14 | issue = 1 | pages = 1–12 | date = februar 2018 | pmid = 28884412 | doi = 10.1007/s12015-017-9765-x }}</ref> [[Matične ćelije]] prikupljene iz koštane srži i pupčane vrpce pokazale su najveći potencijal za obnavljanje plodnosti kod životinja, no potrebna su dodatna istraživanja kako bi se utvrdila njihova djelotvornost.<ref name= Fazeli2018/> ==Neželjeni efekti== === Kancer === Budući da neplodnost povećava rizik od [[rak jajnika|raka jajnika]], u borbi protiv toga koriste se lijekovi za plodnost, ali rizici od nastanka raka još uvijek nisu u potpunosti poznati.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Rizzuto I, Behrens RF, Smith LA | title = Risk of ovarian cancer in women treated with ovarian stimulating drugs for infertility | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 2019 | date = juni 2019 | issue = 6 | pmid = 31207666 | pmc = 6579663 | doi = 10.1002/14651858.cd008215.pub3 }}</ref> Studije od 2019., pokazale su da je rizik od razvoja raka jajnika veći pri uzimanju lijekova za plodnost. Međutim, zbog malog broja studija, nedovoljnog perioda praćenja i drugih faktora koji mogu uticati, taj rizik nije sasvim jasan.<ref name=":1"/> Većina studija pokazala je da lijekovi za plodnost ne povećavaju rizik od drugih ginekoloških karcinoma ([[rak grlića maternice]] i [[rak endometrija]]) niti od drugih malignih oboljenja (raka štitne žlijezde, [[kolorektumski karcinom|kolorektumskog karcinoma]], [[melanom]]a i raka dojke).<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Kroener L, Dumesic D, Al-Safi Z | title = Use of fertility medications and cancer risk: a review and update | journal = Current Opinion in Obstetrics & Gynecology | volume = 29 | issue = 4 | pages = 195–201 | date = august 2017 | pmid = 28538003 | pmc = 5551049 | doi = 10.1097/GCO.0000000000000370 }}</ref> Na validnost ovih podataka mogu uticati pristrasnosti proizašle iz izvještaja samih pacijenata, mali broj ispitanika i druge zbunjujuće varijable.<ref name=":0"/> Djeca rođena od majki koje su koristile lijekove za plodnost radi podsticanja ovulacije imaju više nego dvostruko veću vjerovatnoću da će tokom djetinjstva oboljeti od leukemije u poređenju s drugom djecom.<ref name="Rudant2012">{{cite journal | vauthors = Rudant J, Amigou A, Orsi L, Althaus T, Leverger G, Baruchel A, Bertrand Y, Nelken B, Plat G, Michel G, Sirvent N, Chastagner P, Ducassou S, Rialland X, Hémon D, Clavel J | display-authors = 6 | title = Fertility treatments, congenital malformations, fetal loss, and childhood acute leukemia: the ESCALE study (SFCE) | journal = Pediatric Blood & Cancer | volume = 60 | issue = 2 | pages = 301–308 | date = februar 2013 | pmid = 22610722 | doi = 10.1002/pbc.24192 | s2cid = 26010916 }}</ref> === Sindrom hiperstimulacije jajnika === Antagonisti [[estrogen]]a i [[gonadotropin]]i mogu stimulisati razvoj više folikula i uticati na druge hormone jajnika, što može dovesti do [[višestruka trudnoća|višestruke trudnoće]] i mogućeg [[sindrom hiperstimulacije jajnika|sindroma hiperstimulacije jajnika]] (OHSS).<ref>{{cite journal |vauthors=Banker M, Garcia-Velasco JA |title=Revisiting ovarian hyper stimulation syndrome: Towards OHSS free clinic |journal=J Hum Reprod Sci |volume=8 |issue=1 |pages=13–7 |date=2015 |pmid=25838743 |pmc=4381376 |doi=10.4103/0974-1208.153120 |doi-access=free }}</ref> Razvoj OHSS-a zavisi od primjene hCG-a i posredovan je [[faktor rasta|faktorom rasta]] vaskularnog endotela (VEGF). OHSS se karakteriše uvećanjem jajnika.<ref>{{cite web |url= https://www.rcpi.ie/Portals/0/Document%20Repository/Institute%20of%20Obstetricians%20and%20Gynaecologists/National%20Clinical%20Guidelines/IOG_National%20Clinical%20Guidelines_Ovarian%20Hyperstimulation%20Syndrome_2012.pdf#:~:text=The%20occurrence%20of%20OHSS%20is%20dependent%20on%20the,duration%2C%20particularly%20in%20treatment%20cycles%20where%20conception%20occurs. |title= Clinical Practice Guideline: Ovarian Hyperstimulation Syndrome (OHSS) Diagnosis and Management |last= |first= |date= 7. 4. 2012 |website= Institute of Obstetricians and Gynaecologists, Royal College of Physicians of Ireland |publisher= |access-date= 4. 6. 2025 |quote=}}</ref> Višeplodna trudnoća je posebno nepovoljna zbog kumulativnih rizika, koji uključuju [[prijevremeni porođaj]] i malu porođajnu težinu, [[preeklampsija|preeklampsiju]], te povećan rizik od neonatusnog mortaliteta.<ref>{{cite web |url= https://www.reproductivefacts.org/news-and-publications/fact-sheets-and-infographics/medications-for-inducing-ovulation/ |title= Medications for Inducing Ovulation: A Guide for Parents |author=<!--Not stated--> |date= 2016 |website= American Society for Reproductive Science |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> Iako je broj trojki u opadanju kod ART-a, u 2022. godini višestruki porođaji su i dalje činili preko 45% porođaja putem IVF-a u SAD-u.<ref>{{cite web |url= https://fertilityinstitute.com/understanding-the-risks-of-ivf-twins-and-multiples/ |title= Understanding The Risks Of IVF Twins And Multiples |author=<!--Not stated--> |date= 22. 3. 2020 |website= The Fertility Institute Los Angeles |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> Međutim, postoje ograničenja u mjerenju, budući da 4% do 8% klinika za IVF ne dostavlja svoje podatke [[CDC]]-u. U 2020. godini, statistički podaci iz [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] pokazali su da je 11% trudnoća nastalih postupkom IVF-a rezultiralo višestrukim porođajima, u poređenju sa 1–2% prirodnih trudnoća.<ref>{{cite web |url= https://twinstrust.org/static/89af4d2a-49fe-4d23-bbcf8475f099762f/Key-stats-and-facts.pdf |title= Key statistics on multiple births |author=<!--Not stated--> |date= |website= Twin Trust UK |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> Australijski podaci iz 2024. godine pokazuju da se broj višestrukih porođaja nakon ART-a prepolovio u posljednjih deset godina, pri čemu je samo 2,7% porođaja rezultiralo blizancima ili trojkama.<ref>{{cite web |url= https://news.unsw.edu.au/en/rates-of-ivf-twins-and-triplets-hit-record-low-new-report |title= Rates of IVF twins and triplets hit record low: new report |author=<!--Not stated--> |date= 13. 9. 2024 |website= University of New South Wales |publisher= |access-date= 27. 5. 2025 |quote=}}</ref> == Prekid == Glavni razlozi za prekid svih vrsta liječenja neplodnosti i faza liječenja su "odgađanje liječenja, fizičko i psihičko opterećenje te problemi u odnosima i ličnosti".<ref>{{cite journal | vauthors = Gameiro S, Boivin J, Peronace L, Verhaak CM | title = Why do patients discontinue fertility treatment? A systematic review of reasons and predictors of discontinuation in fertility treatment | journal = Human Reproduction Update | volume = 18 | issue = 6 | pages = 652–69 | date = august 2012 | pmid = 22869759 | pmc = 3461967 | doi = 10.1093/humupd/dms031 }}</ref> == Također pogledajte== * [[Tehnologija potpomognute reprodukcije]] * [[Dietilstilbestrol]] == Reference == {{refspisak|30em}}{{Trudnoća}} [[Kategorija:Reproduktivna medicina]] [[Kategorija:Medicina plodnosti|*]] dmt0yd1032xu1t7ag6by0ltekgo5vyz Ascaris 0 539263 3939431 3939046 2026-11-06T21:04:01Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939431 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{taksokvir |boja=pink | ime = ''Ascaris'' | slika = ascaris_lumbricoides.jpeg | opis_slike = Odrasla ženka vrste ''A. lumbricoides'' |slika2= Ascaris lumbricoides life cycle.tif |opis_slike2= [[Životni ciklus]] prilično dobro opisanog helminta – ''Ascaris lumbricoides'' – unutar i izvan ljudskog tijela | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Nematoda]] | classis = [[Secerenentea]] | ordo = [[Ascaridida]] | familia = ''[[Ascarididae]]'' | genus = '''''Ascaris''''' | razdioba_stepen = [[vrsta|Vrste]] | razdioba = *''[[Ascaris lumbricoides]]'' [[10. izdanje Systema Naturae|1758]]</small> *''[[Ascaris suum]]'' <small>([[Johann August Ephraim Goeze|Goeze]], 1782)</small> }} '''''Ascaris''''' je [[rod (biologija)|rod]] [[nematoda]] iz porodice [[parazit]]skih glista poznatih kao "male crijevne [[oble gliste]]".<ref>{{cite book|last1 = Carter|first1 = Burton J. Bogitsh, Clint E.|title = Human parasitology, Chapter 16: Intestinal nematodes|date = 2013|publisher = Academic Press|location = Amsterdam|isbn = 978-0-12-415915-0|edition = 4th|url = https://books.google.com/books?id=wsvKs8v9dvYC|access-date = 19. 11. 2015|page = 291}}</ref> Jedna vrsta, ''[[Ascaris lumbricoides]]'', napada ljude i uzrokuje bolest [[askarijaza]]. Druga vrsta, ''[[Ascaris suum]]'', obično inficira [[svinje]]. Drugi rodovi iz grupe askarida inficiraju druge životinje; primjeri su ''[[Parascaris equorum]]'' (konjska glista), te rodovi ''[[Toxocara]]'' i ''[[Toxascaris]]'', koji inficiraju pse i mačke. Njihova jajašca dospijevaju u izmet i tlo. [[Biljke]] na kojima se nalaze jajašca mogu zaraziti svaki organizam koji ih konzumira.<ref>{{cite web|title=Parasites-Ascariasis|url=https://www.cdc.gov/parasites/ascariasis/|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=30. 5. 2013}}</ref> ''A. lumbricoides'' najveća je crijevna nematoda i predstavlja najčešću helmintsku infekciju kod ljudi širom svijeta. Infestacija može dovesti do obolijevanja narušavanjem nutritivnog statusa,<ref name=Hall1>{{cite journal |last1=Hall |first1=Andrew |last2=Hewitt |first2=Gillian |last3=Tuffrey |first3=Veronica |last4=de Silva |first4=Nilanthi |title=A review and meta-analysis of the impact of intestinal worms on child growth and nutrition |journal=Maternal & Child Nutrition |date=april 2008 |volume=4 |issue=Suppl. 1 |pages=118–236 | pmc=6860651|doi=10.1111/j.1740-8709.2007.00127.x |pmid=18289159}}</ref> utječući na kognitivne procese,<ref>{{cite journal|title=Hookworm, ''Ascaris lumbricoides'' infection and polyparasitism associated with poor cognitive performance in Brazilian schoolchildren |journal=Tropical Medicine and International Health|pmid=18627581 | doi=10.1111/j.1365-3156.2008.02103.x|volume=13|issue=8|pages=994–1004 | last1 = Jardim-Botelho | first1 = A | last2 = Raff | first2 = S | last3 = Rodrigues Rde | first3 = A | last4 = Hoffman | first4 = HJ | last5 = Diemert | first5 = DJ | last6 = Corrêa-Oliveira | first6 = R | last7 = Bethony | first7 = JM | last8 = Gazzinelli | first8 = MF|year=2008|s2cid=27755528| doi-access = }}</ref> izazivajući reakcije tkiva, poput granuloma, na stadije larve, te uzrokujući [[opstrukcija crijeva|opstrukciju crijeva]], koja može biti fatalna. ==Morfologija i anatomija== [[File:Ascaris female 200x section.jpg|thumb|left|Poprečni presjek ''Ascaris''-a]] [[File:Ascaris esophagus (cropped).jpg|thumb|upright|left|[[Jednjak]] gliste iz roda ''Ascaris'']] * Odrasla jedinka: cilindričnog oblika, kremasto-bijele ili ružičaste boje * [[Mužjak]]: prosječno 15–30&nbsp;cm; vitkiji od ženke * [[Ženka]]: prosječno 20–35&nbsp;cm. Tijelo je dugo, cilindrično i vretenasto (suženo na oba kraja). Tjelesni zid se sastoji od kutikule, [[epiderma|epiderme]] i muskulature. Prisutan je pseudo[[celom]]. [[Probavni trakt]] je potpun, s istaknutim mišićavim [[ždrijelo]]m. Disanje se odvija jednostavnom difuzijom kroz tjelesni zid. [[Nervni sistem]] sastoji se od nervnog prstena i brojnih uzdužnih nervnih vrpci. Ove životinje su razdvojenih spolova (dioične) i posjeduju jasno razgraničene reproduktivne sisteme, koji uključuju končaste gonade i genitalne kanale s vanjskim otvorima. Oplodnja je unutrašnja, a razvoj uglavnom indirektan. [[Spolni dimorfizam]] je jasno izražen. Izvana, mužjaci su znatno kraći od ženki, a za razliku od ženki, imaju i zakrivljen zadnji kraj tijela. Što se tiče unutrašnje građe, kod mužjaka se probavni i reproduktivni sistem otvaraju u zajedničku komoru – [[kloaka|kloaku]], dok kod ženki postoje zaseban [[anus]] za probavni trakt i ženski genitalni otvor za [[reproduktivni sistem]]. ==Mehanizam odbrane== Kao dio svoje odbrambene strategije, valjkaste gliste iz roda ''Ascaris'' luče niz inhibitora usmjerenih protiv probavnih i imunskih [[proteaza]] domaćina. To uključuje inhibitore za [[pepsin]], [[tripsin]], [[himotripsin]]/elastazu, [[katepsin]]e i metalokarboksipeptidaze (MCP). Vrste roda ''Ascaris'' inhibiraju MCP-ove oslobađanjem enzima poznatog kao ''Ascaris'' inhibitor karboksipeptidaze (ACI). Ovaj enzim vezuje se za [[aktivno mjesto]] MCP-a i blokira razgradnju vlastitih proteina djelovanjem MCP-a domaćina.<ref>{{cite journal |last1=Sanglas |first1=Laura |last2=Aviles |first2=Francesc X. |last3=Huber |first3=Robert |last4=Gomis-Rüth |first4=F. Xavier |last5=Arolas |first5=Joan L. |title=Mammalian metallopeptidase inhibition at the defense barrier of ''Ascaris'' parasite |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=2009 |volume=106 |issue=6 |pages=1743–1747 | pmc=2644108 | doi=10.1073/pnas.0812623106 |pmid=19179285 |bibcode=2009PNAS..106.1743S |doi-access=free }}</ref> Slično tome, oni inhibiraju tripsin, oslobađanjem proteina Ascaris tripsin inhibitor. ([https://www.rcsb.org/structure/1ATA pdb 1ATA]).<ref>{{cite journal |last1=Grasberger |first1=Bruce L |last2=Clore |first2=G.Marius |last3=Gronenborn |first3=Angela M |title=High-resolution structure of ''Ascaris'' trypsin inhibitor in solution: direct evidence for a pH-induced conformational transition in the reactive site |journal=Structure |date=1994 |volume=2 |issue=7 |pages=669–678 |doi=10.1016/s0969-2126(00)00067-8 |pmid=7922043|doi-access=free }}</ref> ==Historija== Rod ''Ascaris'' prisutan je kod ljudi najmanje nekoliko hiljada godina, o čemu svjedoče jajašca roda ''Ascaris'' pronađena u [[paleofeces]]u i u crijevima [[mumija|mumificiranih ljudi]].<ref name="Leles20122">{{cite journal|vauthors=Leles D, Gardner SL, Reinhard K, Iniguez A, Araujo A|date=2012|title=Are ''Ascaris lumbricoides'' and ''Ascaris suum'' a single species?|journal=Parasites & Vectors|volume=5|issue=42|pages=42|doi=10.1186/1756-3305-5-42|pmc=3293767|pmid=22348306 |doi-access=free }}</ref> ''A. lumbricoides'' se prvobitno zvao ''Lumbricus teres'', a prvi put ga je detaljno opisao [[Edward Tyson]] 1683.<ref name="PD6">{{cite book|title=Parasitic Diseases |edition=6 |vauthors=Despommier DD, Griffin DO, Gwadz RW, Hotez PJ, Knirsch CA |date=2017 |publisher=Parasites Without Borders |isbn=978-0-9978400-1-8}}</ref> Rod ''Ascaris'' je prvobitno opisan kao rod za ''Ascaris lumbricoides'' od strane [[Carl Linnaeus|Carla Linnaeusa]] u 1758.<ref name="Leles2012">{{cite journal|title=Are ''Ascaris lumbricoides'' and ''Ascaris suum'' a single species? |vauthors=Leles D, Gardner SL, Reinhard K, Iniguez A, Araujo A |journal=Parasites & Vectors |date=2012 |volume=5 |issue=42 |pages=42 |doi=10.1186/1756-3305-5-42|pmid=22348306 |pmc=3293767 |doi-access=free }}</ref> Morfološki sličnu vrstu ''Ascaris suum'' opisao je kod svinja [[Johann August Ephraim Goeze]] 1782. godine.<ref name="Leles2012" /> == Također pogledajte== * [[Spisak ljudskih parazita]] * [[Oble gliste]] == Reference == {{Refspisak|30em}} {{Taxonbar|from=Q310838}} {{Authority control}} [[Kategorija:Ascaridomorpha]] [[Kategorija:Rodovi razreda Chromadorea]] [[Kategorija:Životinjski taksoni koje je imenovao Carl Linnaeus]] 7jtqafplqggzjk0h513bmebkxuelm7s Edin Glogić 0 539265 3939430 3939100 2026-11-06T21:03:59Z PanaskoBot 180210 /* Život i obrazovanje */ razne ispravke 3939430 wikitext text/x-wiki {{Brisanje|Relevantnost upitna|12. 11. 2026.}} '''Edin Glogić''' (Slovenj Gradec, 1980) bosanskohercegovački je ekonomist, stručnjak za računovodstvo i reviziju, sudski vještak ekonomske struke i predavač na Univerzitetu FINRA u Tuzli. == Život i obrazovanje == Rođen je 1980. u Slovenj Gradecu u Sloveniji, a živi i radi u Kalesiji.<ref name="zvornicki">{{cite web |url=https://zvornicki.ba/edin-glogic-iz-kalesije-novi-direktor-odbojkaske-muske-reprezentacije-bih/ |title=Edin Glogić iz Kalesije novi direktor odbojkaške muške reprezentacije BiH |website=Zvornički.ba |date=16. 12. 2018}}</ref> Magistrirao je ekonomske nauke, u oblasti računovodstva i revizije.<ref name="kalesija">{{cite web |url=https://kalesija.ba/mr-sc-edin-glogic-dipl-oec-na-celu-agencije-za-razvoj-opcine-kalesija/ |title=Mr. sc. Edin Glogić, dipl. oec. na čelu Agencije za razvoj općine Kalesija |website=Općina Kalesija |date=19. 3. 2018}}</ref> == Karijera == Mart 2018. nadzorni odbor imenovao ga je za direktora Agencije za razvoj općine Kalesija.<ref name="kalesija" /> Radio je kao stalni sudski vještak ekonomske struke i ovlašteni interni revizor, a predsjednik je Komisije za kontinuirano profesionalno obrazovanje računovođa i revizora pri Savezu računovođa i revizora FBiH.<ref name="kalesija" /> Decembra 2018. Upravni odbor Odbojkaškog saveza BiH imenovao ga je za sportskog direktora muške seniorske odbojkaške reprezentacije Bosne i Hercegovine.<ref name="zvornicki" /> Ranije je bio potpredsjednik i trener kluba OK Bosna Kalesija.<ref name="zvornicki" /> == Djela == * Edin Glogić, Erdin Hasanbegović, Semina Škandro: ''Forenzička revizija i finansijske prevare: teorija i praksa'', Tuzla: FINra, 2023.<ref>{{cite web |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/bh/bs/data/cobib/53538566 |title=Forenzička revizija i finansijske prevare |website=COBISS+}}</ref> Knjigu je recenzirao Adem Azapagić u časopisu ''DHS''.<ref>{{cite journal |last=Azapagić |first=Adem |year=2023 |title=Funkcionalno povezana cjelina teorijskog razumijevanja i praktičnih aspekata forenzičke revizije i finansijskih prevara |journal=DHS |volume=2 |issue=23 |pages=897–902 |url=https://dhs.ff.untz.ba/index.php/home/article/download/10230/807}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://orcid.org/0000-0002-7664-0595 Edin Glogić] na ORCID-u {{DEFAULTSORT:Glogić, Edin}} [[Kategorija:Rođeni 1980.]] [[Kategorija:Ekonomisti]] [[Kategorija:Živi ljudi]] ljqj5q4nrj2bm0vtjobd9yutst9kshh Opioid 0 539266 3939362 3939071 2026-11-06T20:41:25Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939362 wikitext text/x-wiki {{Standardi}} {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Opioid | Druga_imena = | Grupa =Narkotički analgetici | Trgovačka imena = | ATC kodovi =N02A | CAS_registarski_broj = | Dostupnost bez recepta =NE | Strukturna formula =[[Slika:Morphine.svg|300px]] | IUPAC ime = <!--Naziv po IUPAC nomenklaturi--> | Sumarna formula = | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | MeshID = D000701 Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje =Putem [[bubreg]]a, stolice, znojem }} '''Opioidi''' su klasa [[lijek]]ova koji potiču od prirodnih supstanci pronađenih u biljci [[Papaver somniferum|mak opijumski mak]] ili ih oponašaju. Opioidi djeluju na [[opioidni receptori|opioidne receptore]] u mozgu i drugim organima, izazivajući niz efekata sličnih [[morfin]]u, uključujući [[analgezija|ublažavanje bola]].<ref name="Hemmings-2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s8CXrbimviMC&pg=PA268|title=Pharmacology and Physiology for Anesthesia: Foundations and Clinical Application: Expert Consult – Online and Print|last1=Hemmings|first1=Hugh C.|last2=Egan|first2=Talmage D.|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2013|isbn=978-1-4377-1679-5|page=253}}</ref><ref>{{Cite web |date=11. 5. 2023 |title=Opioids |url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/opioids |access-date=2. 11. 2023 |website=www.hopkinsmedicine.org |language=en |archive-date=2. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102152441/https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/opioids |url-status=live }}</ref> ==Terminologija== [[File:Opiates v opioids.png|thumb|600px|class=skin-invert-image|[[Opijat]]i naspram opioida s prikazanim hemijskim strukturama. Mnogi klasični opijati se u savremenoj nomenklaturi također nazivaju opioidima.]] Opioidi obuhvataju ''[[opijat]]e'' – stariji termin koji se odnosi na supstance dobijene iz [[opijum]]a, uključujući i sam [[morfin]].<ref name="Offermanns">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iwwo5gx8aX8C&q=903|title=Encyclopedia of Molecular Pharmacology|last=Offermanns|first=Stefan|publisher=Springer Science & Business Media|year=2008|isbn=978-3-540-38916-3|edition=2|volume=1|page=903}}</ref> Termin „opijat” ispravno se odnosi isključivo na prirodne [[alkaloid]]e koji se nalaze u smoli opijumskog maka (''[[Papaver somniferum]]''), iako neki u taj pojam uključuju i polusintetske derivate.<ref name="Offermanns" /><ref name="Davies-2012">{{Cite book|title = Compact Clinical Guide to Cancer Pain Management: An Evidence-Based Approach for Nurses|url = https://books.google.com/books?id=7ob0jFPNhOMC|publisher = Springer Publishing Company|date = 26. 9. 2012|isbn = 978-0-8261-0974-3 | first1 = Pamela Stitzlein | last1 = Davies | first2 = Yvonne M. | last2 = D'Arcy }}</ref> Drugi opioidi su [[hemijska sinteza|polusintetski i sintetski]] lijekovi kao što su [[hidrokodon]], [[oksikodon]] i [[fentanil]]; antagonistički lijekovi kao što je [[nalokson]]; i [[Opioidni peptid|endogeni peptidi]] kao što su [[endorfin]]i.<ref name="Freye-2008">{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ybtX0GZGhk8C&pg=PA85|title=Opioids in Medicine: A Comprehensive Review on the Mode of Action and the Use of Analgesics in Different Clinical Pain States|last=Freye|first=Enno|publisher=Springer Science & Business Media|year=2008|isbn=978-1-4020-5947-6|page=85|chapter=Part II. Mechanism of action of opioids and clinical effects}}</ref> Termini „opijat” i „[[narkotik]]” ponekad se susreću kao sinonimi za opioid. Riječ „narkotik”, izvedena iz riječi koje znače „utrnulost” ili „san”, prvobitno se odnosila na svaki psihoaktivni spoj koji ima svojstva izazivanja utrnulosti ili paralize.<ref>{{cite book |last1=Anstie |first1=Francis Edmund |title=Stimulants and Narcotics, Their Mutual Relations: With Special Researches on the Action of Alcohol, Aether and Chloroform on the Vital Organism |year=1865 |publisher=Lindsay and Blakiston |page=152 |url=https://books.google.com/books?id=rBULAAAAIAAJ&pg=PA152 |language=en}}</ref> Kao američki pravni termin, „narkotik” se odnosi na [[kokain]] i opioide, kao i na sirovine od kojih se oni dobijaju; takođe se, u širem smislu, koristi za svaku ilegalnu ili kontrolisanu psihoaktivnu supstancu.<ref>{{Cite web|title = 21 U.S. Code § 802 – Definitions|url = https://www.law.cornell.edu/uscode/text/21/802|website = LII / Legal Information Institute|access-date = 12. 2. 2016|archive-date = 25. 1. 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210125183014/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/21/802|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|title = Definition of NARCOTIC|url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/narcotic|website = www.merriam-webster.com|access-date = 12. 2. 2016|archive-date = 14. 11. 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201114184715/https://www.merriam-webster.com/dictionary/narcotic|url-status = live}}</ref> U nekim pravnim sistemima sve kontrolisane supstance zakonski su klasifikovane kao „narkotici”. Taj termin može imati pejorativne konotacije, pa se njegova upotreba, u takvim slučajevima, uglavnom ne preporučuje.<ref>{{Cite book|title = Pharmacology and Pharmacotherapeutics|url = https://books.google.com/books?id=h2drCgAAQBAJ|publisher = Elsevier Health Sciences|isbn = 978-81-312-4371-8| vauthors = Satoskar RS, Rege N, Bhandarkar SD |year = 2015}}</ref><ref>{{Cite book|title = Behavioral and Psychopharmacologic Pain Management|url = https://books.google.com/books?id=RORnRRghGeYC|publisher = Cambridge University Press|isbn = 978-1-139-49354-3|first1 = Michael H.|last1 = Ebert|first2 = Robert D.|last2 = Kerns |year = 2010}}</ref> ==Medicinska primjena== === Bol === Blagi opioid [[kodein]], u malim dozama i u kombinaciji s jednim ili više drugih lijekova, dostupan je u sklopu lijekova koji se izdaju na recept, a u nekim jurisdikcijama i [[lijekovi bez recepta|bez recepta]], za tretiranje blage boli.<ref>{{cite journal | vauthors = Moore RA, Wiffen PJ, Derry S, Maguire T, Roy YM, Tyrrell L | title = Non-prescription (OTC) oral analgesics for acute pain - an overview of Cochrane reviews | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 11 | issue = 11 | date = novembar 2015 | pmid = 26544675 | pmc = 6485506 | doi = 10.1002/14651858.CD010794.pub2 }}</ref><ref name="Fleisher">{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=a7CqcE1ZrFkC| title = Textbook of Pediatric Emergency Medicine| last1 = Fleisher| first1 = Gary R.| last2 = Ludwig| first2 = Stephen | date = 2010| publisher = Lippincott Williams & Wilkins| isbn = 978-1-60547-159-4| page = 61}}</ref><ref name="drugs">{{cite web |title=Codeine |url=https://www.drugs.com/codeine.html |publisher=Drugs.com |access-date=31. 1. 2023 |date=15. 5. 2022 |archive-date=16. 7. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716200041/https://www.drugs.com/codeine.html |url-status=live }}</ref> Drugi opioidi se obično koriste za ublažavanje umjerene do jake boli.<ref name="Fleisher"/> ====Akutna bol==== Opioidi su efikasni za liječenje akutne [[bol]]o (kao što je bol nakon operacije).<ref name="pmid23150006">{{cite journal | vauthors = Alexander GC, Kruszewski SP, Webster DW | title = Rethinking opioid prescribing to protect patient safety and public health | journal = JAMA | volume = 308 | issue = 18 | pages = 1865–6 | date = novembar 2012 | pmid = 23150006 | doi = 10.1001/jama.2012.14282 }}</ref> Za trenutno ublažavanje umjerene do jake akutne boli, opioidi su često terapija izbora zbog brzog nastupa djelovanja, efikasnosti i smanjenog rizika od razvoja ovisnosti. Međutim, izvještaj iz 2018. godine ukazao je na jasan rizik od dugotrajne upotrebe opioida u slučajevima kada se opioidni analgetici uvode radi tretiranja akutne boli nakon operacije ili traume.<ref>{{cite journal | vauthors = Mohamadi A, Chan JJ, Lian J, Wright CL, Marin AM, Rodriguez EK, von Keudell A, Nazarian A | title = Risk Factors and Pooled Rate of Prolonged Opioid Use Following Trauma or Surgery: A Systematic Review and Meta-(Regression) Analysis | journal = The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume | volume = 100 | issue = 15 | pages = 1332–1340 | date = august 2018 | pmid = 30063596 | doi = 10.2106/JBJS.17.01239 | s2cid = 51891341 }}</ref> Također je utvrđeno da imaju važnu ulogu u palijativnoj njezi, pomažući u ublažavanju jakog, hroničnog i onesposobljavajućeg bola koji se može javiti kod određenih terminalnih stanja, poput raka, te degenerativnih oboljenja, kao što je [[reumatoidni artritis]]. U mnogim slučajevima, opioidi predstavljaju uspješnu strategiju dugoročnog tretmana za osobe koje pate od hroničnog bola uzrokovanog rakom. Nešto više od polovine američkih saveznih država donijelo je zakone kojima se ograničava propisivanje ili izdavanje opioida za tretiranje akutnog bola.<ref>{{Cite journal|last1=Davis|first1=Corey S.|last2=Lieberman|first2=Amy Judd|last3=Hernandez-Delgado|first3=Hector|last4=Suba|first4=Carli|date=1. 1. 2019|title=Laws limiting the prescribing or dispensing of opioids for acute pain in the United States: A national systematic legal review|journal=Drug and Alcohol Dependence|volume=194|pages=166–172|doi=10.1016/j.drugalcdep.2018.09.022|issn=1879-0046|pmid=30445274|s2cid=53567522}}</ref> ====Hronična nekancerska bol==== Smjernice sugeriraju da su rizici od opioida vjerovatno veći od njihovih koristi kada se koriste za većinu hroničnih stanja koja nisu uzrokovana rakom, uključujući [[glavobolja|glavobolje]], [[bol u leđima bolove u leđima]] i [[fibromialgija|fibromialgiju]].<ref>{{cite journal | vauthors = Franklin GM | title = Opioids for chronic noncancer pain: a position paper of the American Academy of Neurology | journal = Neurology | volume = 83 | issue = 14 | pages = 1277–84 | date = septembar 2014 | pmid = 25267983 | doi = 10.1212/WNL.0000000000000839 | doi-access = free }}</ref> Stoga ih treba oprezno koristiti kod hronične boli koja nije uzrokovana karcinomom.<ref name="Okie S (2010)">{{cite journal | vauthors = Okie S | title = A flood of opioids, a rising tide of deaths | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 363 | issue = 21 | pages = 1981–5 | date = novembar 2010 | pmid = 21083382 | doi = 10.1056/NEJMp1011512 | s2cid = 7092234 | doi-access = free }}<br />Responses to Okie's perspective: {{cite journal | vauthors = Rich JD, Green TC, McKenzie MS | title = Opioids and deaths | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 7 | pages = 686–687 | date = februar 2011 | pmid = 21323559 | doi = 10.1056/NEJMc1014490 | pmc = 10347760 }}</ref> Ukoliko se koristi, koristi i štetne učinke treba ponovo procijeniti najmanje svaka tri mjeseca.<ref name="auto">{{cite journal | vauthors = Dowell D, Haegerich TM, Chou R | title = CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain--United States, 2016 | journal = JAMA | volume = 315 | issue = 15 | pages = 1624–45 | date = april 2016 | pmid = 26977696 | pmc = 6390846 | doi = 10.1001/jama.2016.1464 }}</ref> Za liječenje hronične boli, opioidi predstavljaju opciju nakon što se razmotre drugi, manje rizični lijekovi protiv bolova, uključujući [[paracetamol]] ili nesteroidne protivupalne lijekove (NSAIL), kao što su [[ibuprofen]] ili [[naproksen]].<ref name="pmid32110089">{{Cite journal |last1=Yang |first1=Juan |last2=Bauer |first2=Brent A |last3=Wahner-Roedler |first3=Dietlind L |last4=Chon |first4=Tony Y |last5=Xiao |first5=Lizu |date=17. 2. 2020 |title=The Modified WHO Analgesic Ladder: Is It Appropriate for Chronic Non-Cancer Pain? |journal=Journal of Pain Research |volume=13 |pages=411–417 |doi=10.2147/JPR.S244173 |pmc=7038776 |pmid=32110089 |doi-access=free }}</ref> Određene vrste hronične boli, uključujući bol uzrokovanu fibromialgijom ili [[migrena|migrenom]], prvenstveno se liječe neopioidnim lijekovima.<ref name="AANfive">For information on the use and overuse of opioids to treat migraines, see {{Citation |author1 = American Academy of Neurology |author1-link = American Academy of Neurology |date = februar 2013 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American Academy of Neurology |work = [[Choosing Wisely]]: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-academy-of-neurology/ |access-date = 1. 8. 2013 |archive-date = 1. 9. 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130901115555/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-academy-of-neurology/ |url-status = live }}, which cites * {{cite journal | vauthors = Silberstein SD | title = Practice parameter: evidence-based guidelines for migraine headache (an evidence-based review): report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology | journal = Neurology | volume = 55 | issue = 6 | pages = 754–62 | date = septembar 2000 | pmid = 10993991 | doi = 10.1212/WNL.55.6.754 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Evers S, Afra J, Frese A, Goadsby PJ, Linde M, May A, Sándor PS | title = EFNS guideline on the drug treatment of migraine--revised report of an EFNS task force | journal = European Journal of Neurology | volume = 16 | issue = 9 | pages = 968–81 | date = septembar 2009 | pmid = 19708964 | doi = 10.1111/j.1468-1331.2009.02748.x | author8 = European Federation of Neurological Societies | s2cid = 9204782 | doi-access = free }} * {{Citation |author=Institute for Clinical Systems Improvement |year=2011 |title=Headache, Diagnosis and Treatment of |publisher=Institute for Clinical Systems Improvement |url=https://www.icsi.org/guidelines__more/catalog_guidelines_and_more/catalog_guidelines/catalog_neurological_guidelines/headache/ |ref=none |access-date=18. 12. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029201313/https://www.icsi.org/guidelines__more/catalog_guidelines_and_more/catalog_guidelines/catalog_neurological_guidelines/headache/ |archive-date=29. 10. 2013 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Painter JT, Crofford LJ | title = Chronic opioid use in fibromyalgia syndrome: a clinical review | journal = Journal of Clinical Rheumatology | volume = 19 | issue = 2 | pages = 72–7 | date = mart 2013 | pmid = 23364665 | doi = 10.1097/RHU.0b013e3182863447 }}</ref> Efikasnost upotrebe opioida za ublažavanje hroničnog [[neuropatska bol|neuropatskog bola]] je neizvjesna.<ref name="pmid23986501">{{cite journal | vauthors = McNicol ED, Midbari A, Eisenberg E | title = Opioids for neuropathic pain | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 8 | issue = 8 | date = august 2013 | pmid = 23986501 | pmc = 6353125 | doi = 10.1002/14651858.CD006146.pub2 }}</ref> Opioidi su kontraindikovani kao terapija prvog izbora za glavobolju jer narušavaju budnost, nose rizik od razvoja zavisnosti i povećavaju vjerovatnoću da će epizodne glavobolje postati hronične.<ref name="AHSfive">{{Citation |author1 = American Headache Society |author1-link = American Academy of Dermatology |date = septembar 2013 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American Headache Society |work = Choosing Wisely: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-headache-society/ |access-date = 10. 12. 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131203001051/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-headache-society/ |archive-date = 3. 12. 2013 }}, which cites * {{cite journal | vauthors = Bigal ME, Lipton RB | title = Excessive opioid use and the development of chronic migraine | journal = Pain | volume = 142 | issue = 3 | pages = 179–82 | date = april 2009 | pmid = 19232469 | doi = 10.1016/j.pain.2009.01.013 | s2cid = 27949021 }} * {{cite journal | vauthors = Bigal ME, Serrano D, Buse D, Scher A, Stewart WF, Lipton RB | title = Acute migraine medications and evolution from episodic to chronic migraine: a longitudinal population-based study | journal = Headache | volume = 48 | issue = 8 | pages = 1157–68 | date = septembar 2008 | pmid = 18808500 | doi = 10.1111/j.1526-4610.2008.01217.x | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Scher AI, Stewart WF, Ricci JA, Lipton RB | title = Factors associated with the onset and remission of chronic daily headache in a population-based study | journal = Pain | volume = 106 | issue = 1–2 | pages = 81–9 | date = novembar 2003 | pmid = 14581114 | doi = 10.1016/S0304-3959(03)00293-8 | s2cid = 29000302 | url = https://zenodo.org/record/1260009 }}<!--https://zenodo.org/record/1260009--> * {{cite journal | vauthors = Katsarava Z, Schneeweiss S, Kurth T, Kroener U, Fritsche G, Eikermann A, Diener HC, Limmroth V | title = Incidence and predictors for chronicity of headache in patients with episodic migraine | journal = Neurology | volume = 62 | issue = 5 | pages = 788–90 | date = mart 2004 | pmid = 15007133 | doi = 10.1212/01.WNL.0000113747.18760.D2 | s2cid = 20759425 }}</ref> Opioids can also cause heightened sensitivity to headache pain.<ref name="AHSfive"/> Kada drugi tretmani ne daju rezultate ili nisu dostupni, opioidi mogu biti prikladni za liječenje glavobolje, pod uslovom da se pacijent može pratiti kako bi se spriječio razvoj hronične glavobolje.<ref name="AHSfive"/> Počevši od kraja 20. stoljeća, došlo je do porasta upotrebe opioida u liječenju nemalignog [[hronična bol|hroničnog bola]].<ref>{{cite journal | vauthors = Manchikanti L, Helm S, Fellows B, Janata JW, Pampati V, Grider JS, Boswell MV | title = Opioid epidemic in the United States | journal = Pain Physician | volume = 15 | issue = 3 Suppl | pages = ES9-38 | date = juli 2012 | doi = 10.36076/ppj.2012/15/ES9 | pmid = 22786464 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chou R, Ballantyne JC, Fanciullo GJ, Fine PG, Miaskowski C | title = Research gaps on use of opioids for chronic noncancer pain: findings from a review of the evidence for an American Pain Society and American Academy of Pain Medicine clinical practice guideline | journal = The Journal of Pain | volume = 10 | issue = 2 | pages = 147–59 | date = februar 2009 | pmid = 19187891 | doi = 10.1016/j.jpain.2008.10.007 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.painjournalonline.com/article/S0304-3959(06)00316-2/abstract |title=PAIN |publisher=Painjournalonline.com |date=1. 9. 2015 |access-date=7. 1. 2016 |archive-date=6. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806025801/http://journals.lww.com/pain/pages/default.aspx |url-status=live }}</ref> Ova praksa je dovela do rastućeg problema ovisnosti o opioidima i njihove zloupotrebe – tzv. „[[opioidna epidemija|opioidne epidemije]]”.<ref name="Okie S (2010)"/><ref>{{cite journal | vauthors = Kissin I | title = Long-term opioid treatment of chronic nonmalignant pain: unproven efficacy and neglected safety? | journal = Journal of Pain Research | volume = 6 | pages = 513–29 | date = 28. 9. 2015 | pmid = 23874119 | pmc = 3712997 | doi = 10.2147/JPR.S47182 | doi-access = free }}</ref> Zbog negativnih efekata, upotreba opioida za dugotrajno liječenje hronične boli nije indicirana, osim u slučajevima kada su se drugi, manje rizični lijekovi protiv bolova pokazali neefikasnim. Hronična bol koja se javlja samo povremeno – poput neuropatske boli, migrena i fibromialgije – bolje se tretira lijekovima koji nisu opioidi.<ref name="AANfive" /> Paracetamol and NSAIDs including ibuprofen and naproxen are considered safer alternatives.<ref>{{cite journal | vauthors = Dhalla IA, Gomes T, Mamdani MM, Juurlink DN | title = Opioids versus nonsteroidal anti-inflammatory drugs in noncancer pain | journal = Canadian Family Physician | volume = 58 | issue = 1 | page = 30 | date = januar 2012 | pmid = 22267615 | pmc = 3264005 }}</ref> Često se koriste u kombinaciji s opioidima – naprimjer, [[paracetamol]] u kombinaciji s [[oksikodon]]om ([[Oksikodon/paracetamol|Percocet]]) te ibuprofen u kombinaciji s [[hidrokodon]]om ([[Hidrokodon/ibuprofen|Vicoprofen]]) – što [[sinergija|pojačava ublažavanje boli]], ali je također osmišljeno kako bi odvratilo od rekreativne upotrebe.<ref>{{cite journal | vauthors = Marret E, Beloeil H, Lejus C | title = [What are the benefits and risk of non-opioid analgesics combined with postoperative opioids?] | journal = Annales Françaises d'Anesthésie et de Réanimation | volume = 28 | issue = 3 | pages = e135-51 | date = mart 2009 | pmid = 19304445 | doi = 10.1016/j.annfar.2009.01.006 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Franceschi F, Iacomini P, Marsiliani D, Cordischi C, Antonini EF, Alesi A, Giacobelli D, Zuccalà G | title = Safety and efficacy of the combination acetaminophen-codeine in the treatment of pain of different origin | journal = European Review for Medical and Pharmacological Sciences | volume = 17 | issue = 16 | pages = 2129–35 | date = august 2013 | pmid = 23893177 | url = http://www.europeanreview.org/wp/wp-content/uploads/2129-2135.pdf | access-date = 26. 2. 2016 | archive-date = 26. 10. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201026093553/http://www.europeanreview.org/wp/wp-content/uploads/2129-2135.pdf | url-status = live }}</ref> === Ostalo === ==== Kašalj ==== [[Kodein]] se nekada smatrao „zlatnim standardom” među [[lijekovi protiv prehlade|sredstvima za suzbijanje kašlja]], ali je taj status u međuvremenu doveden u pitanje.<ref>{{cite book| first1 = K. Fan | last1 = Chung | first2 = John | last2 = Widdicombe |title=Pharmacology and therapeutics of cough|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-540-79842-2|page=248|url=https://books.google.com/books?id=Z4kXCSRq0OAC&pg=PA248}}</ref> Neka nedavna klinička ispitivanja, kontrolisana [[placebo]]m, pokazala su da tretman možda nije ništa efikasniji od placeba kod određenih stanja, uključujući akutni [[kašalj]] kod djece.<ref>{{cite journal | vauthors = Bolser DC, Davenport PW | title = Codeine and cough: an ineffective gold standard | journal = Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology | volume = 7 | issue = 1 | pages = 32–6 | date = februar 2007 | pmid = 17218808 | pmc = 2921574 | doi = 10.1097/ACI.0b013e3280115145 }}</ref><ref name="CFP10">{{cite journal | vauthors = Goldman RD | title = Codeine for acute cough in children | journal = Canadian Family Physician | volume = 56 | issue = 12 | pages = 1293–4 | date = decembar 2010 | pmid = 21156892 | pmc = 3001921 }}</ref> Kao posljedica toga, ne preporučuje se djeci.<ref name="CFP10"/> Pored toga, ne postoje dokazi da je [[hidrokodon]] koristan kod djece.<ref>{{cite journal | vauthors = Paul IM | title = Therapeutic options for acute cough due to upper respiratory infections in children | journal = Lung | volume = 190 | issue = 1 | pages = 41–4 | date = februar 2012 | pmid = 21892785 | doi = 10.1007/s00408-011-9319-y | s2cid = 23865647 }}</ref> Slično tome, nizozemske smjernice iz 2012. godine koje se odnose na liječenje akutnog kašlja ne preporučuju njegovu primjenu.<ref name="Dutch2012">{{cite journal | vauthors = Verlee L, Verheij TJ, Hopstaken RM, Prins JM, Salomé PL, Bindels PJ | title = [Summary of NHG practice guideline 'Acute cough'] | journal = Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde | volume = 156 | pages = A4188 | date = 2012 | pmid = 22917039 }}</ref> Male doze [[morfij]]a mogu pomoći kod hroničnog kašlja, ali je njihova primjena ograničena [[nuspojava]]ma.<ref>{{cite journal | vauthors = Bolser DC | title = Pharmacologic management of cough | journal = Otolaryngologic Clinics of North America | volume = 43 | issue = 1 | pages = 147–55, xi | date = februar 2010 | pmid = 20172264 | pmc = 2827356 | doi = 10.1016/j.otc.2009.11.008 }}</ref> ====Proljev==== U slučajevima [[sindrom iritabilnog crijeva|sindroma iritabilnog crijeva]] kod kojih dominira proljev, mogu se koristiti opioidi za suzbijanje proljeva.<ref>{{Cite journal |date=2. 9. 2017 |title=Opioids in Gastroenterology: Treating Adverse Effects and Creating Therapeutic Benefits |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=15 |issue=9 |pages=1338–1349 |doi=10.1016/j.cgh.2017.05.014 |issn=1542-7714 |pmc=5565678 |pmid=28529168| vauthors = Camilleri M, Lembo A, Katzka DA }}</ref> [[Loperamid]] je opioid sa perifernim djelovanjem, dostupan bez recepta, koji se koristi za suzbijanje proljeva. Sposobnost suzbijanja proljeva također dovodi do zatvora, kada se opioidi koriste duže od nekoliko sedmica.<ref>{{cite journal | vauthors = Webster LR | title = Opioid-Induced Constipation | journal = Pain Medicine | volume = 16 | pages = S16-21 | date = oktobar 2015 | issue = Suppl 1 | pmid = 26461071 | doi = 10.1111/pme.12911 | doi-access = free }}</ref> === Kratkoća daha=== Opioidi mogu pomoći kod [[dispneja|kratkoće daha]], posebno kod uznapredovalih bolesti poput raka i [[COPD]].<ref>{{cite journal | vauthors = Gallagher R | title = The use of opioids for dyspnea in advanced disease | journal = CMAJ | volume = 183 | issue = 10 | page = 1170 | date = juli 2011 | pmid = 21746829 | pmc = 3134725 | doi = 10.1503/cmaj.110024 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Wiseman R, Rowett D, Allcroft P, Abernethy A, Currow DC | title = Chronic refractory dyspnoea--evidence based management | journal = Australian Family Physician | volume = 42 | issue = 3 | pages = 137–40 | date = mart 2013 | pmid = 23529525 }}</ref> Međutim, nalazi dvaju nedavnih sistematskih pregleda literature pokazali su da opioidi nisu nužno efikasniji u liječenju nedostatka zraka kod pacijenata s uznapredovalim karcinomom.<ref>{{cite journal | title = Interventions for Breathlessness in Patients With Advanced Cancer | journal =[[JAMA Oncology]] | date = 19. 11. 2020 | pmid = 33289989 | doi = 10.23970/ahrqepccer232 | last1 = Dy | first1 = Sydney M. | last2 = Gupta | first2 = Arjun | last3 = Waldfogel | first3 = Julie M. | last4 = Sharma | first4 = Ritu | last5 = Zhang | first5 = Allen | last6 = Feliciano | first6 = Josephine L. | last7 = Sedhom | first7 = Ramy | last8 = Day | first8 = Jeff | last9 = Gersten | first9 = Rebecca A. | last10 = Davidson | first10 = Patricia M. | last11 = Bass | first11 = Eric B. | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Feliciano JL, Waldfogel JM, Sharma R, Zhang A, Gupta A, Sedhom R, Day J, Bass EB, Dy SM | title = Pharmacologic Interventions for Breathlessness in Patients With Advanced Cancer: A Systematic Review and Meta-analysis | journal = JAMA Network Open | volume = 4 | issue = 2 | pages = e2037632 | date = februar 2021 | pmid = 33630086 | pmc = 7907959 | doi = 10.1001/jamanetworkopen.2020.37632 | doi-access = free}}</ref> ==== Sindrom nemirnih nogu==== Iako obično nisu prva linija liječenja, opioidi kao što su [[oksikodon]] i [[metadon]] ponekad se koriste u liječenju teškog i na terapiju otpornog [[sindrom nemirnih nogu|sindroma nemirnih nogu]].<ref>{{Cite web |title=Restless Legs Syndrome {{!}} Baylor Medicine |url=https://www.bcm.edu/healthcare/specialties/neurology/parkinsons-disease-and-movement-disorders/restless-legs-syndrome |access-date=6. 11. 2023 |website=www.bcm.edu |language=en |archive-date=5. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105232250/https://www.bcm.edu/healthcare/specialties/neurology/parkinsons-disease-and-movement-disorders/restless-legs-syndrome |url-status=live }}</ref> ==Neželjeni efekti== {{Glavni|Predoziranje opioidima}} * [[Svrbež]]<ref name="Furlan">{{cite journal | vauthors = Furlan AD, Sandoval JA, Mailis-Gagnon A, Tunks E | title = Opioids for chronic noncancer pain: a meta-analysis of effectiveness and side effects | journal = CMAJ | volume = 174 | issue = 11 | pages = 1589–94 | date = maj 2006 | pmid = 16717269 | pmc = 1459894 | doi = 10.1503/cmaj.051528 }}</ref> * [[Mučnina]]<ref name="Furlan"/> * [[Povraćanje]]<ref name="Furlan"/> * [[Zatvor (probava)|Zatvor]]<ref name="Furlan"/> * [[Pospanost]]<ref name="Furlan"/> * [[Suha usta]]<ref name="Furlan"/> '''Ostalo''' * Kognitivne promjene * [[Zavisnost od opioida]] * [[Vrtoglavica]] * [[Gubitak apetita]] * [[Gastropareza|Usporeno pražnjenje želuca]] * Smanjena seksualna želja * [[Seksualna disfunkcija|Poremećaj seksualne funkcije]] * [[Hipogonadizam|Smanjen nivo testosterona]] * [[Depresija (raspoloženje)|Depresija]] * [[Imunodeficijencija]] * [[Hiperalgezija uzrokovana opioidima|Povećana osjetljivost na bol]] * [[Nepravilna menstruacija]] * Povećan rizik od [[Pad (nesreća)|padova]] * [[Hipoventilacija|Usporeno disanje]] * [[Koma]] Svi opioidi mogu izazvati nuspojave..<ref name="Furlan"/> Neželjene reakcije kod pacijenata koji uzimaju opioide uključuju poremećaje vezane za pojačanu žudnju (poremećaji potkrepljenja), mučninu i povraćanje, pospanost, svrab, suhoću usta, vrtoglavicu i zatvor.<ref name="Furlan"/><ref name=oxford>{{cite book | veditors = Doyle D, Hanks G, Cherney I, Calman K |title=Oxford Textbook of Palliative Medicine |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=978-0-19-856698-4 |edition=3rd}}</ref> Kod starijih osoba, upotreba opioida povezana je s učestalijim neželjenim efektima, kao što su „sedacija, mučnina, povraćanje, zatvor, retencija urina i padovi”.<ref>{{cite journal | vauthors = Baumann S | title = A nursing approach to pain in older adults | journal = Medsurg Nursing | volume = 18 | issue = 2 | pages = 77–82; quiz 83 | year = 2009 | pmid = 19489204 }}</ref> Kao rezultat toga, starije osobe koje uzimaju opioide izložene su većem riziku od povreda.<ref>{{cite journal | vauthors = Buckeridge D, Huang A, Hanley J, Kelome A, Reidel K, Verma A, Winslade N, Tamblyn R | title = Risk of injury associated with opioid use in older adults | journal = Journal of the American Geriatrics Society | volume = 58 | issue = 9 | pages = 1664–70 | date = septembar 2010 | pmid = 20863326 | doi = 10.1111/j.1532-5415.2010.03015.x | s2cid = 25941322 }}</ref> Opioidi ne uzrokuju toksičnost specifičnu za određene organe, za razliku od mnogih drugih lijekova, kao što su aspirin i paracetamol. Oni nisu povezani s [[krvarenje]]m u gornjem dijelu [[gastrointestinalni trakt|gastrointestinalnog trakta]] niti s toksičnošću za bubrege.<ref name="musculoskeletalnetwork.com">{{cite journal | vauthors = Schneider JP | url = http://www.musculoskeletalnetwork.com/pain/content/article/1145622/1551411 | title = Rational use of opioid analgesics in chronic musculoskeletal pain | journal = J Musculoskel Med | date = 2010 | volume = 27 | pages = 142–148 | access-date = 14. 4. 2010 | archive-date = 3. 3. 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120303062000/http://www.musculoskeletalnetwork.com/pain/content/article/1145622/1551411 | url-status = live }}</ref> Čini se da propisivanje opioida za akutni bol u donjem dijelu leđa, kao i tretman osteoartritisa, imaju dugoročne štetne posljedice.<ref name="pmid30921976">{{cite journal | vauthors = Sanger N, Bhatt M, Singhal N, Ramsden K, Baptist-Mohseni N, Panesar B, Shahid H, Hillmer A, D Elia A, Luo C, Rogers V, Arunan A, Baker-Beal L, Haber S, Henni J, Puckering M, Sun S, Ng K, Sanger S, Mouravaska N, Samaan MC, de Souza R, Thabane L, Samaan Z | title = Adverse Outcomes Associated with Prescription Opioids for Acute Low Back Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis | journal = Pain Physician | volume = 22 | issue = 2 | pages = 119–138 | date = mart 2019 | pmid = 30921976 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Fuggle N, Curtis E, Shaw S, Spooner L, Bruyère O, Ntani G, Parsons C, Conaghan PG, Corp N, Honvo G, Uebelhart D, Baird J, Dennison E, Reginster JY, Cooper C | title = Safety of Opioids in Osteoarthritis: Outcomes of a Systematic Review and Meta-Analysis | journal = Drugs & Aging | volume = 36 | issue = Suppl 1 | pages = 129–143 | date = april 2019 | pmid = 31073926 | pmc = 6509215 | doi = 10.1007/s40266-019-00666-9 }}</ref> ===Poremećaji sistema potkrepljenja=== {{Glavni|Poremećaj uzrokovan upotrebom opioida}} Svake godine u svijetu 69.000 ljudi umre od predoziranja opioidima, a 15 miliona ljudi pati od ovisnosti o opioidima.<ref>{{cite journal | vauthors = Parthvi R, Agrawal A, Khanijo S, Tsegaye A, Talwar A | title = Acute Opiate Overdose: An Update on Management Strategies in Emergency Department and Critical Care Unit | journal = American Journal of Therapeutics | volume = 26 | issue = 3 | pages = e380–e387 | date = May–June 2019 | pmid = 28952972 | doi = 10.1097/MJT.0000000000000681 | s2cid = 24720660 }}</ref> APrema podacima američkog CDC-a, [[metadon]] bio je prisutan u 31 % smrtnih slučajeva povezanih s opioidima u SAD-u u periodu od 1999. do 2010. godine, a u 40 % slučajeva bio je jedina prisutna supstanca – što je znatno više nego kod drugih opioida.<ref>{{Cite journal|url = http://emedicine.medscape.com/article/815784-overview#showall|title = Opioid Toxicity|date = 23. 11. 2015|access-date = 24. 2. 2016|website = Medscape|last = Stephens|first = Everett|quote = The CDC reported that methadone contributed to 31.4% of opioid-related deaths in the United States from 1999–2010. Methadone also accounted for 39.8% of all single-drug opioid-related deaths. The overdose death rate associated with methadone was significantly higher than that associated with other opioid-related deaths among multidrug and single-drug deaths.|archive-date = 4. 12. 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201204205814/https://emedicine.medscape.com/article/815784-overview#showall|url-status = live}}</ref> Istraživanja o dugotrajnoj primjeni opioida pokazala su da mnogi pacijenti prestaju s njihovim uzimanjem, te da su blaže nuspojave bile česte.<ref name="Long-term opioid management">{{cite journal | vauthors = Noble M, Treadwell JR, Tregear SJ, Coates VH, Wiffen PJ, Akafomo C, Schoelles KM | title = Long-term opioid management for chronic noncancer pain | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | issue = 1 | date = januar 2010 | volume = 2018 | pmid = 20091598 | pmc = 6494200 | doi = 10.1002/14651858.CD006605.pub2 | veditors = Noble M }}</ref> Do razvoja zavisnosti došlo je u oko 0,3 % slučajeva.<ref name="Long-term opioid management"/> U Sjedinjenim Američkim Državama, 2016. godine, predoziranje opioidima rezultiralo je smrću 1,7 na svakih 10.000 ljudi.<ref>{{cite web|title=Drug Overdose Deaths in the United States, 1999–2016|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db294.pdf|website=CDC|access-date=23. 12. 2017|archive-date=16. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116031228/https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db294.pdf|url-status=live}}</ref> ====Tolerancija==== [[Tolerancija na lijekove|Tolerancija]] je proces koji karakterišu [[neuroadaptacija|neuroadaptacije]], što za posljedicu ima smanjen učinak lijeka. Iako [[regulacija receptora|povećanje broja receptora]] često može imati važnu ulogu, poznati su i drugi mehanizmi.<ref>{{cite journal | vauthors = Pradhan AA, Walwyn W, Nozaki C, Filliol D, Erbs E, Matifas A, Evans C, Kieffer BL | title = Ligand-directed trafficking of the δ-opioid receptor in vivo: two paths toward analgesic tolerance | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 30 | issue = 49 | pages = 16459–68 | date = decembar 2010 | pmid = 21147985 | pmc = 3086517 | doi = 10.1523/JNEUROSCI.3748-10.2010 }}</ref> Tolerancija je izraženija kod nekih učinaka nego kod drugih; ona se sporo razvija na učinke koji se tiču raspoloženja, svrbeža, zadržavanja mokraće i respiratorne depresije, dok se brže razvija na analgeziju i druge fizičke nuspojave. Međutim, tolerancija se ne razvija na zatvor ili [[mioza|miozu]] (sužavanje zjenice oka na dva milimetra ili manje). Ipak, ovo mišljenje je dovedeno u pitanje, pri čemu neki autori tvrde da se tolerancija na miozu ipak razvija.<ref name="pmid15731628">{{cite journal | vauthors = Kollars JP, Larson MD | title = Tolerance to miotic effects of opioids | journal = Anesthesiology | volume = 102 | issue = 3 | page = 701 | date = mart 2005 | pmid = 15731628 | doi = 10.1097/00000542-200503000-00047 | doi-access = free }}</ref> Tolerancija na opioide se smanjuje djelovanjem niza supstanci, uključujući: * blokatore [[kalcijski kanal|kalcijskih kanala]]<ref>{{cite journal | vauthors = Santillán R, Maestre JM, Hurlé MA, Flórez J | title = Enhancement of opiate analgesia by nimodipine in cancer patients chronically treated with morphine: a preliminary report | journal = Pain | volume = 58 | issue = 1 | pages = 129–32 | date = juli 1994 | pmid = 7970835 | doi = 10.1016/0304-3959(94)90192-9 | s2cid = 35138704 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Santillán R, Hurlé MA, Armijo JA, de los Mozos R, Flórez J | title = Nimodipine-enhanced opiate analgesia in cancer patients requiring morphine dose escalation: a double-blind, placebo-controlled study | journal = Pain | volume = 76 | issue = 1–2 | pages = 17–26 | date = maj 1998 | pmid = 9696455 | doi = 10.1016/S0304-3959(98)00019-0 | s2cid = 30963675 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith FL, Dombrowski DS, Dewey WL | title = Involvement of intracellular calcium in morphine tolerance in mice | journal = Pharmacology, Biochemistry, and Behavior | volume = 62 | issue = 2 | pages = 381–8 | date = februar 1999 | pmid = 9972707 | doi = 10.1016/S0091-3057(98)00168-3 | s2cid = 37434490 }}</ref> * Intratekni [[magnezij]]<ref>{{cite journal | vauthors = McCarthy RJ, Kroin JS, Tuman KJ, Penn RD, Ivankovich AD | title = Antinociceptive potentiation and attenuation of tolerance by intrathecal co-infusion of magnesium sulfate and morphine in rats | journal = Anesthesia and Analgesia | volume = 86 | issue = 4 | pages = 830–6 | date = april 1998 | pmid = 9539610 | doi = 10.1097/00000539-199804000-00028 | url = http://www.anesthesia-analgesia.org/cgi/reprint/86/4/830 | doi-access = free | access-date = 12. 11. 2007 | archive-date = 11. 2. 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100211210920/http://www.anesthesia-analgesia.org/cgi/reprint/86/4/830 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Morrison AP, Hunter JM, Halpern SH, Banerjee A | title = Effect of intrathecal magnesium in the presence or absence of local anaesthetic with and without lipophilic opioids: a systematic review and meta-analysis | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 110 | issue = 5 | pages = 702–12 | date = maj 2013 | pmid = 23533255 | doi = 10.1093/bja/aet064 | doi-access = free }}</ref> i [[cink]]<ref>{{cite journal | vauthors = Larson AA, Kovács KJ, Spartz AK | title = Intrathecal Zn2+ attenuates morphine antinociception and the development of acute tolerance | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 407 | issue = 3 | pages = 267–72 | date = novembar 2000 | pmid = 11068022 | doi = 10.1016/S0014-2999(00)00715-9 }}</ref> * [[NMDA-antagonist]]i, kao što su [[dekstrometorfan]], [[ketamin]],<ref>{{cite journal | vauthors = Wong CS, Cherng CH, Luk HN, Ho ST, Tung CS | title = Effects of NMDA receptor antagonists on inhibition of morphine tolerance in rats: binding at mu-opioid receptors | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 297 | issue = 1–2 | pages = 27–33 | date = februar 1996 | pmid = 8851162 | doi = 10.1016/0014-2999(95)00728-8 }}</ref> i [[memantin]].<ref>{{cite journal | vauthors = Malec D, Mandryk M, Fidecka S | title = Interaction of memantine and ketamine in morphine- and pentazocine-induced antinociception in mice | journal = Pharmacological Reports | volume = 60 | issue = 2 | pages = 149–55 | date = Mar–Apr 2008 | pmid = 18443375 | url = http://www.if-pan.krakow.pl/pjp/pdf/2008/2_149.pdf | access-date = 17. 9. 2011 | archive-date = 30. 9. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200930223437/http://www.if-pan.krakow.pl/pjp/pdf/2008/2_149.pdf | url-status = live }}</ref> * antagonisti [[holecistokinin]]a, kao što je [[proglumid]]<ref name="pmid12792559">{{cite journal | vauthors = McCleane GJ | title = The cholecystokinin antagonist proglumide enhances the analgesic effect of dihydrocodeine | journal = The Clinical Journal of Pain | volume = 19 | issue = 3 | pages = 200–1 | year = 2003 | pmid = 12792559 | doi = 10.1097/00002508-200305000-00008 | s2cid = 29229782 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Watkins LR, Kinscheck IB, Mayer DJ | title = Potentiation of opiate analgesia and apparent reversal of morphine tolerance by proglumide | journal = Science | volume = 224 | issue = 4647 | pages = 395–6 | date = april 1984 | pmid = 6546809 | doi = 10.1126/science.6546809 | bibcode = 1984Sci...224..395W }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tang J, Chou J, Iadarola M, Yang HY, Costa E | title = Proglumide prevents and curtails acute tolerance to morphine in rats | journal = Neuropharmacology | volume = 23 | issue = 6 | pages = 715–8 | date = juni 1984 | pmid = 6462377 | doi = 10.1016/0028-3908(84)90171-0 | s2cid = 33168040 }}</ref> Noviji agensi, poput inhibitora fosfodiesteraze [[ibudilast]]a, također su istraživani za ovu primjenu.<ref>{{cite journal | vauthors = Ledeboer A, Hutchinson MR, Watkins LR, Johnson KW | title = Ibudilast (AV-411). A new class therapeutic candidate for neuropathic pain and opioid withdrawal syndromes | journal = Expert Opinion on Investigational Drugs | volume = 16 | issue = 7 | pages = 935–50 | date = juli 2007 | pmid = 17594181 | doi = 10.1517/13543784.16.7.935 | s2cid = 22321634 }}</ref> TTolerancija je fiziološki proces tokom kojeg se tijelo prilagođava na lijek koji je često prisutan, zbog čega je s vremenom obično potrebno uzimati veće doze istog lijeka kako bi se postigao isti učinak. Ova pojava je česta kod osoba koje tokom dužeg vremenskog perioda uzimaju visoke doze opioida, ali ne ukazuje nužno na zloupotrebu ili ovisnost. ====Fizička ovisnost==== [[Fizička ovisnost]] predstavlja fiziološku prilagodbu tijela na prisustvo određene supstance – u ovom slučaju, opioidnog lijeka. Definira se pojavom simptoma apstinencijske krize (sindroma ustezanja) kada se prestane s uzimanjem supstance, kada se doza naglo smanji ili, konkretno u slučaju opioida, kada se primijeni antagonist (npr. [[nalokson]]) ili agonist-antagonist (npr. [[pentazocin]]). Fizička ovisnost je normalan i očekivan aspekt djelovanja određenih lijekova i ne znači nužno da je pacijent ovisnik. Simptomi apstinencijske krize kod upotrebe opijata mogu uključivati izraženu [[disforiju]], snažnu žudnju za novom dozom, razdražljivost, [[znojenje]], [[mučnina|mučninu]], [[curenje iz nosa]], [[drhtanje]], [[povraćanje]] i [[mialgija|bolove u mišićima]]. Postepeno smanjivanje unosa opioida tokom nekoliko dana ili sedmica može ublažiti ili potpuno ukloniti simptome apstinencijske krize.<ref name=oxford/> Brzina nastanka i težina apstinencijske krize ovise o [[poluvremenu eliminacije]] (poluživotu) opioida; kod [[heroin]]a i [[morfij]]a simptomi se javljaju brže nego kod [[metadon]]a. Akutnu fazu apstinencijske krize često prati dugotrajnija faza depresije i nesanice, koja može potrajati mjesecima. Simptomi apstinencijske krize uzrokovane opioidima mogu se tretirati drugim lijekovima, kao što je [[klonidin]].<ref>{{cite journal | vauthors = Hermann D, Klages E, Welzel H, Mann K, Croissant B | title = Low efficacy of non-opioid drugs in opioid withdrawal symptoms | journal = Addiction Biology | volume = 10 | issue = 2 | pages = 165–9 | date = juni 2005 | pmid = 16191669 | doi = 10.1080/13556210500123514 | s2cid = 8017503 }}</ref> Fizička zavisnost nije prediktor zloupotrebe supstanci ili prave zavisnosti, a usko je povezana s istim mehanizmom kao i tolerancija. Iako postoje anegdotski navodi o korisnosti [[ibogain]]a, podaci koji bi podržali njegovu primjenu kod zavisnosti od supstanci su oskudni.<ref>{{cite journal | vauthors = Brown TK | title = Ibogaine in the treatment of substance dependence | journal = Current Drug Abuse Reviews | volume = 6 | issue = 1 | pages = 3–16 | date = mart 2013 | pmid = 23627782 | doi = 10.2174/15672050113109990001 }}</ref> Kod kritično oboljelih pacijenata koji su primali redovne doze opioida, jatrogena apstinencijska kriza javlja se kao čest sindrom.<ref>{{Cite journal|last1=Duceppe|first1=Marc-Alexandre|last2=Perreault|first2=Marc M.|last3=Frenette|first3=Anne Julie|last4=Burry|first4=Lisa D.|last5=Rico|first5=Philippe|last6=Lavoie|first6=Annie|last7=Gélinas|first7=Céline|last8=Mehta|first8=Sangeeta|last9=Dagenais|first9=Maryse|last10=Williamson|first10=David R.|date=april 2019|title=Frequency, risk factors and symptomatology of iatrogenic withdrawal from opioids and benzodiazepines in critically Ill neonates, children and adults: A systematic review of clinical studies|journal=Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics|volume=44|issue=2|pages=148–156|doi=10.1111/jcpt.12787|issn=1365-2710|pmid=30569508|doi-access=free}}</ref> ====Zavisnost==== [[Zavisnost od droga]] je složen skup ponašanja koji se obično povezuje sa zloupotrebom određenih supstanci, a razvija se tokom vremena i s povećanjem doza. Zavisnost podrazumijeva psihološku prinudu, do te mjere da osoba nastavlja s radnjama koje vode ka opasnim ili nezdravim posljedicama. Zavisnost od opioida može uključivati [[insuflacija|insuflaciju]] (ušmrkavanje) ili injektiranje, umjesto oralnog uzimanja opioida kako je propisano u medicinske svrhe.<ref name=oxford/> U evropskim zemljama poput [[Austrija|Austrije]], [[Bugarska|Bugarske]] i [[Slovačka|Slovačke]], oralni preparati morfija s postepenim oslobađanjem koriste se u okviru [[supstituciona terapija opioidima|supstitucione terapije opioidima]] (STO) za pacijente koji ne podnose dobro nuspojave buprenorfina ili [[metadon]]a. [[Buprenorfin]] se također može koristiti u kombinaciji s [[nalokson]]om za dugotrajnije liječenje zavisnosti. U drugim evropskim zemljama, uključujući [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], ovaj pristup se također zakonski primjenjuje u sklopu STO, iako stepen njegove prihvaćenosti varira. Preparati s postepenim oslobađanjem osmišljeni su kako bi se suzbila zloupotreba i smanjila stopa zavisnosti, uz istovremeno pružanje efikasnog ublažavanja bolova i jednostavnosti primjene za pacijente koji pate od bolova. Ipak, i dalje postoje pitanja o efikasnosti i sigurnosti ovakvih vrsta preparata. Trenutno se razmatraju i drugi oblici lijekova otpornih na zloupotrebu (tzv. tamper-resistant lijekovi), za koje su u toku ispitivanja u svrhu dobijanja odobrenja za stavljanje na tržište od strane FDA.<ref>{{cite journal | vauthors = Bannwarth B | title = Will abuse-deterrent formulations of opioid analgesics be successful in achieving their purpose? | journal = Drugs | volume = 72 | issue = 13 | pages = 1713–23 | date = septembar 2012 | pmid = 22931520 | doi = 10.2165/11635860-000000000-00000 | s2cid = 26082561 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schneider JP, Matthews M, Jamison RN | title = Abuse-deterrent and tamper-resistant opioid formulations: what is their role in addressing prescription opioid abuse? | journal = CNS Drugs | volume = 24 | issue = 10 | pages = 805–10 | date = oktobar 2010 | pmid = 20839893 | doi = 10.2165/11584260-000000000-00000 | s2cid = 17830622 }}</ref> Dostupni dokazi omogućavaju donošenje tek slabog zaključka, ali ukazuju na to da ljekar koji pravilno upravlja upotrebom opioida kod pacijenata bez historije [[poremećaj uzrokovan upotrebom supstanci|poremećaja uzrokovanog upotrebom supstanci]] može postići dugoročno ublažavanje bola uz mali rizik od razvoja ovisnosti ili drugih ozbiljnih nuspojava.<ref name="Long-term opioid management"/> Problemi povezani s opioidima uključuju sljedeće: # Neki ljudi primjećuju da im opioidi ne ublažavaju bol u potpunosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu Y, Johnson A | title = Opioid therapy pharmacogenomics for noncancer pain: efficacy, adverse events, and costs | journal = Pain Research and Treatment | volume = 2013 | year = 2013 | pmid = 24167729 | pmc = 3791560 | doi = 10.1155/2013/943014 | doi-access = free }}</ref> #Kod nekih ljudi, nuspojave opioida stvaraju probleme koji nadmašuju koristi same terapije.<ref name="Long-term opioid management"/> # Kod nekih ljudi s vremenom se razvija tolerancija na opioide. To zahtijeva povećanje doze lijeka kako bi se zadržao terapijski učinak, što zauzvrat dovodi i do izraženijih neželjenih nuspojava.<ref name="Long-term opioid management"/> # Dugotrajna upotreba opioida može uzrokovati [[opioidima izazvana hiperalgezija|opioidima izazvanu hiperalgeziju]] – stanje u kojem pacijent postaje osjetljiviji na bol.<ref>{{cite journal | vauthors = Brush DE | title = Complications of long-term opioid therapy for management of chronic pain: the paradox of opioid-induced hyperalgesia | journal = Journal of Medical Toxicology | volume = 8 | issue = 4 | pages = 387–92 | date = decembar 2012 | pmid = 22983894 | pmc = 3550256 | doi = 10.1007/s13181-012-0260-0 }}</ref> ===Mučnina i povraćanje=== Tolerancija na [[mučnina|mučninu]] razvija se u roku od 7–10 dana, tokom kojeg su antiemetici (npr. niske doze [[haloperidol]]a jednom, navečer) veoma efikasn. Zbog ozbiljnih [[nuspojava]], kao što je tardivna diskinezija, haloperidol se danas rijetko koristi. Srodni lijek, [[prohlorperazin]], koristi se češće, iako nosi slične rizike. Snažniji antiemetici, poput [[ondansetron]]a ili [[tropisetron]]a, ponekad se primjenjuju kada je mučnina jaka, kontinuirana i uznemirujuća, uprkos njihovoj višoj cijeni. Jeftinija alternativa su antagonisti [[dopamin]]a, kao što su domperidon i metoklopramid. [[Domperidon]] ne prolazi kroz [[krvno-moždana barijera|krvno-moždanu barijeru]] i ne izaziva neželjene centralne antidopaminergičke efekte, već blokira emetičko djelovanje opioida u [[hemioreceptorskoj okidačkoj zoni]]. Ovaj lijek nije dostupan u SAD-u. Određeni antihistaminici sa antiholinergičkim svojstvima (npr. [[orfenadrin]], [[difenhidramin]]) također mogu biti efikasni. Često se koristi antihistaminik prve generacije, [[hidroksizin]], koji ima dodatne prednosti: ne uzrokuje poremećaje pokreta, a posjeduje i svojstva koja omogućavaju smanjenje doze analgetika. [[Tetrahidrokanabinol]] ([[THC]]) ublažava mučninu i [[povraćanje]];<ref>{{cite journal | vauthors = Malik Z, Baik D, Schey R | title = The role of cannabinoids in regulation of nausea and vomiting, and visceral pain | journal = Current Gastroenterology Reports | volume = 17 | issue = 2 | page = 429 | date = februar 2015 | pmid = 25715910 | doi = 10.1007/s11894-015-0429-1 | s2cid = 32705478 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Abrams DI, Guzman M | title = Cannabis in cancer care | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 97 | issue = 6 | pages = 575–86 | date = juni 2015 | pmid = 25777363 | doi = 10.1002/cpt.108 | s2cid = 2488112 }}</ref> također dovodi do analgezije, što može omogućiti primjenu nižih doza opioida uz smanjenu mučninu i povraćanje.<ref>{{Cite web|url=https://www.ucsf.edu/news/2011/12/11077/ucsf-study-finds-medical-marijuana-could-help-patients-reduce-pain-opiates|title=UCSF Study Finds Medical Marijuana Could Help Patients Reduce Pain with Opiates|website=UC San Francisco|date=6. 12. 2011|access-date=4. 3. 2016|archive-date=17. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217075151/https://www.ucsf.edu/news/2011/12/11077/ucsf-study-finds-medical-marijuana-could-help-patients-reduce-pain-opiates|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Abrams DI, Couey P, Shade SB, Kelly ME, Benowitz NL | title = Cannabinoid-opioid interaction in chronic pain | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 90 | issue = 6 | pages = 844–51 | date = decembar 2011 | pmid = 22048225 | doi = 10.1038/clpt.2011.188 | s2cid = 4823659 }}</ref> * 5-HT<sub>3</sub> antagonisti (npr. [[ondansetron]]) * Antagonisti dopamina (npr. [[domperidon]]) * Antihistaminici s antiholinergičkim djelovanjem (npr. [[difenhidramin]]) * Δ<sup>9</sup>-tetrahidrokanabinol (npr. [[Tetrahidrokanabinol|dronabinol]]) Povraćanje je posljedica [[Gastropareza|želučane staze]] (povraćanje velikih količina sadržaja, kratkotrajna mučnina koja se ublažava povraćanjem, ezofagealni refluks, osjećaj punoće u epigastriju, rani osjećaj sitosti), uz direktno djelovanje na [[hemoreceptorska okidačka zona|hemoreceptorsku okidačku zonu]] u [[area postrema|area postremi]] – centru za povraćanje u mozgu. Stoga se povraćanje može spriječiti primjenom prokinetika (npr. [[domperidon]] ili [[metoklopramid]]). Ako je povraćanje već počelo, ove lijekove treba primijeniti putem koji nije oralni (npr. potkožno za metoklopramid, rektalno za domperidon). * Prokinetici (npr. [[domperidon]]) * Antiholinergički lijekovi (npr. [[orfenadrin]]) Dokazi ukazuju na to da je anestezija koja uključuje opioide povezana s postoperativnom mučninom i povraćanjem.<ref>{{cite journal | vauthors = Frauenknecht J, Kirkham KR, Jacot-Guillarmod A, Albrecht E | title = Analgesic impact of intra-operative opioids vs. opioid-free anaesthesia: a systematic review and meta-analysis | journal = Anaesthesia | volume = 74 | issue = 5 | pages = 651–662 | date = maj 2019 | pmid = 30802933 | doi = 10.1111/anae.14582 | s2cid = 73469631 | url = https://serval.unil.ch/notice/serval:BIB_6A01A1CDCF6A | doi-access = free | access-date = 15. 9. 2022 | archive-date = 15. 12. 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231215100415/https://serval.unil.ch/en/notice/serval:BIB_6A01A1CDCF6A | url-status = live }}</ref> Kod pacijenata s hroničnim bolom koji koriste opioide dolazi do manjih poboljšanja u pogledu bola i fizičkog funkcionisanja, uz povećan rizik od povraćanja.<ref>{{Cite journal|last1=Busse|first1=Jason W.|last2=Wang|first2=Li|last3=Kamaleldin|first3=Mostafa|last4=Craigie|first4=Samantha|last5=Riva|first5=John J.|last6=Montoya|first6=Luis|last7=Mulla|first7=Sohail M.|last8=Lopes|first8=Luciane C.|last9=Vogel|first9=Nicole|last10=Chen|first10=Eric|last11=Kirmayr|first11=Karin|date=18. 12. 2018|title=Opioids for Chronic Noncancer Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|journal=JAMA|language=en|volume=320|issue=23|pages=2448–2460|doi=10.1001/jama.2018.18472|pmid=30561481|pmc=6583638|issn=0098-7484|doi-access=free}}</ref> ===Pospanost=== Tolerancija na [[pospanost]] obično se razvija tokom 5–7 dana, ali ako ona predstavlja problem, često pomaže prelazak na drugi opioid. Određeni opioidi, kao što su [[fentanil]], [[morfin]] i [[diamorfin]] (heroin), imaju tendenciju da izazovu snažniju sedaciju, dok drugi, poput [[oksikodon]]a, [[kodein]]a i [[tilidin]]a, obično uzrokuju relativno slabiju sedaciju. Ipak, reakcije pojedinačnih pacijenata mogu se značajno razlikovati, pa je ponekad potreban određeni proces pokušaja i pogrešaka kako bi se pronašao najprikladniji lijek za konkretnog pacijenta. U drugim slučajevima, liječenje [[stimulansima]] [[CNS|centralnog nervnog sistema]] (CNS-a) obično je efikasno.<ref>{{cite journal | vauthors = Reissig JE, Rybarczyk AM | title = Pharmacologic treatment of opioid-induced sedation in chronic pain | journal = The Annals of Pharmacotherapy | volume = 39 | issue = 4 | pages = 727–31 | date = april 2005 | pmid = 15755795 | doi = 10.1345/aph.1E309 | s2cid = 39058371 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Corey PJ, Heck AM, Weathermon RA | title = Amphetamines to counteract opioid-induced sedation | journal = The Annals of Pharmacotherapy | volume = 33 | issue = 12 | pages = 1362–6 | date = decembar 1999 | pmid = 10630837 | doi = 10.1345/aph.19024 | s2cid = 23733242 }}</ref> * Stimulansi (npr. kofein, modafinil, amfetamin, metilfenidat) ===Svrbež=== Svrbež obično ne predstavlja ozbiljan problem pri upotrebi opioida za ublažavanje boli, ali antihistaminici mogu biti korisni za njegovo suzbijanje kada se pojavi. Često se prednost daje antihistaminicima koji ne izazivaju pospanost, poput feksofenadina, jer oni ne pojačavaju pospanost koju inače uzrokuju opioidi. Međutim, neki antihistaminici koji izazivaju pospanost, poput orfenadrina, mogu imati sinergijski učinak u ublažavanju boli, što omogućava primjenu manjih doza opioida. Zbog toga su na tržištu dostupni preparati koji kombinuju opioid i antihistaminik, kao što su *Meprozine* (meperidin/prometazin) i Diconal (dipipanon/ciklizin); ovi preparati također mogu smanjiti mučninu uzrokovanu opioidima. * Antihistaminici (npr. feksofenadin) ===Zatvor=== [[zatvor (probava)|Zatvor]] uzrokovan opioidima OIC) javlja se kod 90 do 95 % osoba koje dugotrajno uzimaju opioide.<ref>{{cite news|author1=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|title=Dioctyl Sulfosuccinate or Docusate (Calcium or Sodium) for the Prevention or Management of Constipation: A Review of the Clinical Effectiveness|date=26. 6. 2014|pmid=25520993}}</ref> Budući da se tolerancija na ovaj problem uglavnom ne razvija, većina ljudi koji dugotrajno uzimaju opioide mora koristiti [[laksativ]]e i/ili [[klistir]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = McCarberg BH | title = Overview and treatment of opioid-induced constipation | journal = Postgraduate Medicine | volume = 125 | issue = 4 | pages = 7–17 | date = juli 2013 | pmid = 23782897 | doi = 10.3810/pgm.2013.07.2651 | s2cid = 42872181 }}</ref> Liječenje OIC-a provodi se postupno i zavisi od težine stanja.<ref name="KumarBarker2014">{{cite journal | vauthors = Kumar L, Barker C, Emmanuel A | title = Opioid-induced constipation: pathophysiology, clinical consequences, and management | journal = Gastroenterology Research and Practice | volume = 2014 | year = 2014 | pmid = 24883055 | pmc = 4027019 | doi = 10.1155/2014/141737 | doi-access = free }}</ref> Prvi oblik liječenja je nefarmakološki i uključuje promjene životnih navika, kao što su povećanje unosa prehrambenih vlakana i tečnosti (oko 1,5 litara dnevno), te pojačana [[fizička vježba|fizička aktivnost]].<ref name="KumarBarker2014" /> Ako se nefarmakološke mjere pokažu neefikasnim, mogu se primijeniti laksativi – uključujući sredstva za omekšavanje stolice (npr. polietilen-glikol), laksative koji povećavaju volumen stolice (npr. dodaci vlakana), stimulativne [[laksativ]]e (npr. [[bisakodil]], sena) i/ili klistire.<ref name="KumarBarker2014" /> Čest režim primjene laksativa kod opstipacije uzrokovane opioidima (OIC) jeste kombinacija dokusata i bisakodila.<ref name="KumarBarker2014" /><ref name="AlguirePhysicians2009">{{cite book| first1 = Patrick Craig | last1 = Alguire |author2=American College of Physicians|author3=Clerkship Directors in Internal Medicine|title=Internal Medicine Essentials for Clerkship Students 2|url=https://books.google.com/books?id=_oNOMxckD4QC&pg=PA272|year=2009|publisher=ACP Press|isbn=978-1-934465-13-4|pages=272–}}</ref><ref name="ElliottSmith2016">{{cite book| first1 = Jennifer A. | last1 = Elliott | first2 = Howard S. | last2 = Smith |title=Handbook of Acute Pain Management|url=https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&pg=PA89|date=19. 4. 2016|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4665-9635-1|pages=89–}}</ref> [[Osmotski laksativ]]i, uključujući [[laktuloza|laktulozu]], [[polietilen-glikol]] i [[magnezijevo mlijeko]] ([[magnezij-hidroksid]]), kao i [[mineralno ulje]] (laksativ koji djeluje [[Laksativ|podmazivanjem]]), također se često koriste za liječenje [[zatvor (probava)|zatvora]] uzrokovanog opioidima (OIC).<ref name="AlguirePhysicians2009" /><ref name="ElliottSmith2016" /> Ako laksativi nisu dovoljno efikasni (što je često slučaj),<ref name="PoulsenBrock2015">{{cite journal | vauthors = Poulsen JL, Brock C, Olesen AE, Nilsson M, Drewes AM | title = Evolving paradigms in the treatment of opioid-induced bowel dysfunction | journal = Therapeutic Advances in Gastroenterology | volume = 8 | issue = 6 | pages = 360–72 | date = novembar 2015 | pmid = 26557892 | pmc = 4622283 | doi = 10.1177/1756283X15589526 }}</ref> mogu se isprobati opioidne formulacije ili režimi koji uključuju periferno selektivni [[opioidni antagonist]], kao što su [[metilnaltrekson-bromid]], [[naloksegol]], [[alvimopan]] ili [[nalokson]] (kao u kombinaciji [[oksikodon/nalokson]]).<ref name="KumarBarker2014" /><ref name="ElliottSmith2016" /><ref name="Davis, MD, FCCP, FAAHPMGoforth, MD2016">{{cite journal | vauthors = Davis MP, Goforth HW | title = Oxycodone with an opioid receptor antagonist: A review | journal = Journal of Opioid Management | volume = 12 | issue = 1 | pages = 67–85 | year = 2016 | pmid = 26908305 | doi = 10.5055/jom.2016.0313 }}</ref> Cochraneov pregled iz 2018. godine (ažuriran 2022.) utvrdio je da postoje dokazi umjerene jačine za alvimopan, nalokson ili metilnaltrekson-bromid, ali uz povećan rizik od neželjenih događaja.<ref>{{Cite journal |last1=Candy |first1=Bridget |last2=Jones |first2=Louise |last3=Vickerstaff |first3=Victoria |last4=Larkin |first4=Philip J. |last5=Stone |first5=Patrick |date=15. 9. 2022 |title=Mu-opioid antagonists for opioid-induced bowel dysfunction in people with cancer and people receiving palliative care |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2022 |issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD006332.pub4 |issn=1469-493X |pmc=9476137 |pmid=36106667 }}</ref> Izgleda da je nalokson koji se uzima oralno najefikasniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Luthra P, Burr NE, Brenner DM, Ford AC | title = Efficacy of pharmacological therapies for the treatment of opioid-induced constipation: systematic review and network meta-analysis | journal = Gut | volume = 68 | issue = 3 | pages = 434–444 | date = maj 2018 | pmid = 29730600 | doi = 10.1136/gutjnl-2018-316001 | s2cid = 13677764 | url = https://eprints.whiterose.ac.uk/132159/2/gutjnl-2018-316001R2%20Clean%20copy.pdf | access-date = 23. 9. 2019 | archive-date = 6. 8. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200806000501/http://eprints.whiterose.ac.uk/132159/2/gutjnl-2018-316001R2 | url-status = live }}</ref> Pokazalo se da dnevna doza naldemedina od 0,2 mg značajno ublažava simptome kod pacijenata sa OIC-om.<ref>{{cite journal | vauthors = Esmadi M, Ahmad D, Hewlett A | title = Efficacy of naldemedine for the treatment of opioid-induced constipation: A meta-analysis | journal = Journal of Gastrointestinal and Liver Diseases | volume = 28 | issue = 1 | pages = 41–46 | date = mart 2019 | pmid = 30851171 | doi = 10.15403/jgld.2014.1121.281.any | doi-broken-date = 18. 7. 2025 | doi-access = free }}</ref> [[Rotacija opioida]] je jedna od metoda koje se predlažu kako bi se ublažio problem opstipacije kod dugotrajnih korisnika.<ref>{{cite journal | vauthors = Dorn S, Lembo A, Cremonini F | title = Opioid-induced bowel dysfunction: epidemiology, pathophysiology, diagnosis, and initial therapeutic approach | journal =The American Journal of Gastroenterology Supplements | volume = 2 | issue = 1 | pages = 31–7 | date = septembar 2014 | pmid = 25207610 | doi = 10.1038/ajgsup.2014.7 | doi-access = free }}</ref> Iako svi opioidi uzrokuju zatvor, postoje određene razlike među lijekovima; studije ukazuju na to da [[tramadol]], [[tapentadol]], [[metadon]] i [[fentanil]] mogu uzrokovati relativno blaži zatvor, dok kod primjene [[kodein]]a, [[morfij]]a, [[oksikodon]]a ili [[hidromorfon]]a zatvor može biti znatno izraženiji. ===Respiratorna depresija=== [[Respiratorna depresija]] najozbiljnija je neželjena reakcija povezana s upotrebom opioida, ali se obično javlja pri primjeni jedne intravenske doze kod pacijenata koji ranije nisu uzimali opioide. Kod pacijenata koji redovno uzimaju opioide radi ublažavanja bolova, brzo se razvija tolerancija na respiratornu depresiju, tako da ona ne predstavlja klinički problem. Razvijeno je nekoliko lijekova koji mogu djelimično blokirati respiratornu depresiju, iako je jedini respiratorni stimulans koji je trenutno odobren za tu namjenu [[doksapram]], koji u ovoj primjeni ima samo ograničenu djelotvornost.<ref>{{cite journal | vauthors = Yost CS | title = A new look at the respiratory stimulant doxapram | journal = CNS Drug Reviews | volume = 12 | issue = 3–4 | pages = 236–49 | year = 2006 | pmid = 17227289 | pmc = 6506195 | doi = 10.1111/j.1527-3458.2006.00236.x }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tan ZM, Liu JH, Dong T, Li JX | title = [Clinical observation of target-controlled remifentanil infusion combined with propofol and doxapram in painless artificial abortion] | journal = Nan Fang Yi Ke da Xue Xue Bao = Journal of Southern Medical University | volume = 26 | issue = 8 | pages = 1206–8 | date = august 2006 | pmid = 16939923 }}</ref> Noviji lijekovi, kao što su [[BIMU-8]] i [[CX-546]], mogli bi biti znatno efikasniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Manzke T, Guenther U, Ponimaskin EG, Haller M, Dutschmann M, Schwarzacher S, Richter DW | title = 5-HT4(a) receptors avert opioid-induced breathing depression without loss of analgesia | journal = Science | volume = 301 | issue = 5630 | pages = 226–9 | date = juli 2003 | pmid = 12855812 | doi = 10.1126/science.1084674 | bibcode = 2003Sci...301..226M | s2cid = 13641423 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Wang X, Dergacheva O, Kamendi H, Gorini C, Mendelowitz D | title = 5-Hydroxytryptamine 1A/7 and 4alpha receptors differentially prevent opioid-induced inhibition of brain stem cardiorespiratory function | journal = Hypertension | volume = 50 | issue = 2 | pages = 368–76 | date = august 2007 | pmid = 17576856 | doi = 10.1161/HYPERTENSIONAHA.107.091033 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ren J, Poon BY, Tang Y, Funk GD, Greer JJ | title = Ampakines alleviate respiratory depression in rats | journal = American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine | volume = 174 | issue = 12 | pages = 1384–91 | date = decembar 2006 | pmid = 16973981 | doi = 10.1164/rccm.200606-778OC }}</ref> *Respiratorni stimulansi: agonisti [[karotidni hemoreceptor|karotidnih hemoreceptora]] (npr. [[doksapram]]), agonisti [[5-HT4-receptor]]a (npr. [[BIMU8]]), δ-opioidni agonisti (npr. [[BW373U86]]) i AMPAkini (npr. [[CX717]]) mogu smanjiti respiratornu depresiju uzrokovanu opioidima, a da pritom ne utiču na analgeziju; međutim, većina ovih lijekova je samo umjereno efikasna ili ima nuspojave koje onemogućavaju njihovu primjenu kod ljudi. Agonisti [[5-HT1A-receptor]]a, poput [[8-OH-DPAT]]-a i [[repinotan]]a, također suzbijaju respiratornu depresiju izazvanu opioidima, ali istovremeno smanjuju analgeziju, što ograničava njihovu korisnost u tu svrhu. * Opioidni antagonisti (npr. [[nalokson]], [[nalmefen]], [[diprenorfin]]) Čini se da su prva 24 sata nakon primjene opioida najkritičnija u pogledu respiratorne depresije izazvane opioidima (OIRD), koja može biti opasna po život, ali se takva stanja mogu spriječiti opreznijim pristupom upotrebi opioida.<ref>{{Cite journal|last1=Cozowicz|first1=Crispiana|last2=Chung|first2=Frances|last3=Doufas|first3=Anthony G.|last4=Nagappa|first4=Mahesh|last5=Memtsoudis|first5=Stavros G.|date=oktobar 2018|title=Opioids for Acute Pain Management in Patients With Obstructive Sleep Apnea: A Systematic Review|journal=Anesthesia and Analgesia|volume=127|issue=4|pages=988–1001|doi=10.1213/ANE.0000000000003549|issn=1526-7598|pmid=29958218|s2cid=49614405}}</ref> Pacijenti sa srčanim ili respiratornim oboljenjima i/ili opstruktivnom apnejom u snu izloženi su povećanom riziku od OIRD-a.<ref>{{Cite journal|last1=Gupta|first1=Kapil|last2=Nagappa|first2=Mahesh|last3=Prasad|first3=Arun|last4=Abrahamyan|first4=Lusine|last5=Wong|first5=Jean|last6=Weingarten|first6=Toby N.|last7=Chung|first7=Frances|date= 14. 12. 2018|title=Risk factors for opioid-induced respiratory depression in surgical patients: a systematic review and meta-analyses|journal=BMJ Open|volume=8|issue=12|doi=10.1136/bmjopen-2018-024086|doi-access=free|issn=2044-6055|pmc=6303633|pmid=30552274}}</ref> ===Povećana osjetljivost na bol=== {{Glavni|Hiperalgezija uzrokovana opioidima}} Hiperalgezija uzrokovana opioidima – stanje u kojem osobe koje koriste opioide za ublažavanje boli [[paradoks]]alno osjećaju još jaču bol kao posljedicu uzimanja tih lijekova – zabilježena je kod nekih ljudi. Iako rijedak, ovaj [[fenomen]] javlja se kod pojedinaca koji primaju [[palijativna skrb|palijativnu skrb]], najčešće u slučajevima kada se doza lijeka naglo povećava.<ref>{{cite journal | vauthors = Wilson GR, Reisfield GM | title = Morphine hyperalgesia: a case report | journal = The American Journal of Hospice & Palliative Care | volume = 20 | issue = 6 | pages = 459–61 | year = 2003 | pmid = 14649563 | doi = 10.1177/104990910302000608 | s2cid = 22690630 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Vella-Brincat J, Macleod AD | title = Adverse effects of opioids on the central nervous systems of palliative care patients | journal = Journal of Pain & Palliative Care Pharmacotherapy | volume = 21 | issue = 1 | pages = 15–25 | year = 2007 | pmid = 17430825 | doi = 10.1080/J354v21n01_05 | s2cid = 17757207 }}</ref> Ako se susretnemo s njima, rotacija između nekoliko različitih opioidnih lijekova protiv bolova može smanjiti razvoj [[hiperalgezija| pojačane boli.<ref>{{cite journal | vauthors = Mercadante S, Arcuri E | title = Hyperalgesia and opioid switching | journal = The American Journal of Hospice & Palliative Care | volume = 22 | issue = 4 | pages = 291–4 | year = 2005 | pmid = 16082916 | doi = 10.1177/104990910502200411 | s2cid = 39647898 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Fine PG | title = Opioid insights:opioid-induced hyperalgesia and opioid rotation | journal = Journal of Pain & Palliative Care Pharmacotherapy | volume = 18 | issue = 3 | pages = 75–9 | year = 2004 | pmid = 15364634 | doi = 10.1080/J354v18n03_08 | s2cid = 45555785 }}</ref> Hiperalgezija uzrokovana opioidima češće se javlja pri hroničnoj upotrebi ili primjeni kratkotrajnih visokih doza, ali neka istraživanja ukazuju na to da se može pojaviti i pri primjeni malih doza.<ref>{{cite journal | vauthors = Lee M, Silverman SM, Hansen H, Patel VB, Manchikanti L | title = A comprehensive review of opioid-induced hyperalgesia | journal = Pain Physician | volume = 14 | issue = 2 | pages = 145–61 | date = 2011 | doi = 10.36076/ppj.2011/14/145 | pmid = 21412369 | url = http://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=MTQ0Ng%3D%3D&journal=60 | doi-access = free | access-date = 11. 11. 2016 | archive-date = 14. 12. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201214085159/https://painphysicianjournal.com/current/pdf?article=MTQ0Ng==&journal=60 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tompkins DA, Campbell CM | title = Opioid-induced hyperalgesia: clinically relevant or extraneous research phenomenon? | journal = Current Pain and Headache Reports | volume = 15 | issue = 2 | pages = 129–36 | date = april 2011 | pmid = 21225380 | pmc = 3165032 | doi = 10.1007/s11916-010-0171-1 }}</ref> Nuspojave kao što su hiperalgezija i alodinija, ponekad praćene pogoršanjem neuropatske boli, mogu biti posljedica dugotrajnog liječenja opioidnim analgeticima – naročito kada je rastuća tolerancija dovela do gubitka djelotvornosti, a time i do postepenog povećavanja doze tokom vremena. Čini se da je to, u velikoj mjeri, rezultat djelovanja opioidnih lijekova na ciljna mjesta koja nisu tri klasična opioidna receptora – uključujući nociceptinski receptor, sigma receptor i Toll-u sličan receptor 4 (TLR4). U životinjskim modelima, ovo se može suzbiti primjenom antagonista koji djeluju na navedena ciljna mjesta, kao što su [[J-113,397]], [[BD-1047]], odnosno (+)-nalokson.<ref name="pmid20021351">{{cite journal | vauthors = Díaz JL, Zamanillo D, Corbera J, Baeyens JM, Maldonado R, Pericàs MA, Vela JM, Torrens A | title = Selective sigma-1 (sigma1) receptor antagonists: emerging target for the treatment of neuropathic pain | journal = Central Nervous System Agents in Medicinal Chemistry | volume = 9 | issue = 3 | pages = 172–83 | date = septembar 2009 | pmid = 20021351 | doi = 10.2174/1871524910909030172 }}</ref> Još ne postoje lijekovi koji su posebno odobreni za suzbijanje hiperalgezije uzrokovane opioidima kod ljudi, a u teškim slučajevima jedino rješenje može biti prekid primjene opioidnih analgetika i njihova zamjena neopioidnim analgeticima. Ipak, budući da individualna osjetljivost na razvoj ove nuspojave uveliko zavisi od doze i može varirati ovisno o tome koji se opioidni analgetik koristi, mnogi pacijenti mogu izbjeći ovu nuspojavu jednostavnim smanjenjem doze opioida (obično uz dodatak nekog neopioidnog analgetika), [[rotacija opioidarotacijom opioida]] (izmjenom različitih opioidnih lijekova) ili prelaskom na blaži opioid s mješovitim mehanizmom djelovanja koji također ublažava neuropatsku bol, kao što su [[tramadol]] ili [[tapentadol]].<ref name="pmid18717507">{{cite journal | vauthors = Mitra S | title = Opioid-induced hyperalgesia: pathophysiology and clinical implications | journal = Journal of Opioid Management | volume = 4 | issue = 3 | pages = 123–30 | year = 2018 | pmid = 18717507 | doi = 10.5055/jom.2008.0017 }}</ref><ref name="pmid19655103">{{Cite book | vauthors = Baron R | title = Sensory Nerves | volume = 194 | issue = 194 | pages = 3–30 | year = 2009 | pmid = 19655103 | doi = 10.1007/978-3-540-79090-7_1 | isbn = 978-3-540-79089-1 | series = Handbook of Experimental Pharmacology | chapter = Neuropathic Pain: A Clinical Perspective }}</ref><ref name="pmid20465361">{{cite journal | vauthors = Candiotti KA, Gitlin MC | title = Review of the effect of opioid-related side effects on the undertreatment of moderate to severe chronic non-cancer pain: tapentadol, a step toward a solution? | journal = Current Medical Research and Opinion | volume = 26 | issue = 7 | pages = 1677–84 | date = juli 2010 | pmid = 20465361 | doi = 10.1185/03007995.2010.483941 | s2cid = 9713245 }}</ref> * [[Antagonisti NMDA receptora]], kao što je [[ketamin]] * [[Inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina i noradrenalina]] (SNRI), kao što je [[milnacipran]] * [[Antikonvulziv]]i, kao što su [[gabapentin]] ili [[pregabalin]] === Ostali neželjeni efekti === ====Nizak nivo spolnih hormona==== Kliničke studije dosljedno povezuju medicinsku i rekreativnu upotrebu opioida sa [[hipogonadizam|hipogonadizmom]] (niskim nivoom [[spolni hormon|spolnih hormona]]) kod oba spola. Ovaj efekat zavisi od doze (tzv. [[odnos doze i odgovora]]). Većina studija ukazuje na to da većina (možda čak i 90%) hroničnih korisnika opioida razvije hipogonadizam. [[Sistematski pregled]] i [[meta-analiza]] iz 2015. godine pokazali su da terapija opioidima kod muškaraca smanjuje nivo [[testosteron]]a u prosjeku za oko 165&nbsp;ng/dL (5,7&nbsp;nmol/L), što predstavlja smanjenje nivoa testosterona od gotovo 50%.<ref name="pmid25702934">{{cite journal | vauthors = Bawor M, Bami H, Dennis BB, Plater C, Worster A, Varenbut M, Daiter J, Marsh DC, Steiner M, Anglin R, Coote M, Pare G, Thabane L, Samaan Z | title = Testosterone suppression in opioid users: a systematic review and meta-analysis | journal = Drug Alcohol Depend | volume = 149 | issue = | pages = 1–9 | date = april 2015 | pmid = 25702934 | doi = 10.1016/j.drugalcdep.2015.01.038 | url = | doi-access = free }}</ref> S druge strane, terapija opioidima nije značajno uticala na nivoe testosterona kod žena.<ref name="pmid25702934" /> Međutim, opioidi također mogu ometati [[menstruacija|menstruaciju]] kod žena ograničavanjem proizvodnje [[luteinizirajući hormon|uteinizirajućeg hormona]] (LH). Hipogonadizam uzrokovan opioidima vjerovatno je razlog snažne povezanosti upotrebe opioida s [[osteoporoza|osteoporozom]] i [[prelom kosti|prijelomima kostiju]], uslijed nedostatka [[estradiol]]a. Također, to može pojačati bol, čime se narušava željeni klinički učinak liječenja opioidima. Hipogonadizam uzrokovan opioidima vjerovatno nastaje uslijed njihovog djelovanja kao agonista na opioidne receptore u [[hipotalamus]]u i [[hipofiza|hipofizi]].<ref name="pmid30343356">{{cite journal |vauthors=Coluzzi F, Billeci D, Maggi M, Corona G |title=Testosterone deficiency in non-cancer opioid-treated patients |journal=Journal of Endocrinological Investigation |volume=41 |issue=12 |pages=1377–1388 |date=decembar 2018 |pmid=30343356 |pmc=6244554 |doi=10.1007/s40618-018-0964-3}}</ref> Jedna studija pokazala je da se smanjeni nivoi testosterona kod heroinskih ovisnika vraćaju na normalu u roku od mjesec dana apstinencije, što ukazuje na to da je ovaj efekat lahko reverzibilan i da nije trajan. Prema podacima iz 2013. godine, uticaj upotrebe opioida u malim dozama ili njihove akutne primjene na [[endokrini sistem]] ostaje nejasan.<ref name="Fountas R183–R196">{{cite journal | vauthors = Fountas A, Chai ST, Kourkouti C, Karavitaki N | title = MECHANISMS OF ENDOCRINOLOGY: Endocrinology of opioids | journal = European Journal of Endocrinology | volume = 179 | issue = 4 | pages = R183–R196 | date = oktobar 2018 | pmid = 30299887 | doi = 10.1530/EJE-18-0270 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Brennan MJ | title = The effect of opioid therapy on endocrine function | journal = The American Journal of Medicine | volume = 126 | issue = 3 Suppl 1 | pages = S12-8 | date = mart 2013 | pmid = 23414717 | doi = 10.1016/j.amjmed.2012.12.001 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Colameco S, Coren JS | title = Opioid-induced endocrinopathy | journal = The Journal of the American Osteopathic Association | volume = 109 | issue = 1 | pages = 20–5 | date = januar 2009 | pmid = 19193821 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith HS, Elliott JA | title = Opioid-induced androgen deficiency (OPIAD) | journal = Pain Physician | volume = 15 | issue = 3 Suppl | pages = ES145-56 | date = juli 2012 | pmid = 22786453 }}</ref> Dugotrajna upotreba opioida može uticati i na druge [[opioidima uzrokovana endokrinopatija|hormonalne sisteme]].<ref name="Fountas R183–R196"/> ====Poteškoće pri povratku na posao==== Upotreba opioida može predstavljati faktor rizika koji onemogućava povratak na posao.<ref name="pmid22289236">{{cite journal | vauthors = Brede E, Mayer TG, Gatchel RJ | title = Prediction of failure to retain work 1 year after interdisciplinary functional restoration in occupational injuries | journal = Archives of Physical Medicine and Rehabilitation | volume = 93 | issue = 2 | pages = 268–74 | date = februar 2012 | pmid = 22289236 | doi = 10.1016/j.apmr.2011.08.029 }}</ref><ref name="pmid19181448">{{cite journal | vauthors = Volinn E, Fargo JD, Fine PG | title = Opioid therapy for nonspecific low back pain and the outcome of chronic work loss | journal = Pain | volume = 142 | issue = 3 | pages = 194–201 | date = april 2009 | pmid = 19181448 | doi = 10.1016/j.pain.2008.12.017 }}</ref> Osobe koje obavljaju bilo koji zadatak osjetljiv sa sigurnosnog aspekta ne bi trebale koristiti opioide.<ref name="ACOEMfive">{{Citation |author1 = American College of Occupational and Environmental Medicine |author1-link = American College of Occupational and Environmental Medicine |date = februar 2014 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American College of Occupational and Environmental Medicine |work = [[Choosing Wisely]]: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-occupational-and-environmental-medicine/ |access-date = 24. 2. 2014 |archive-date = 11. 9. 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140911001813/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-occupational-and-environmental-medicine/ |url-status = live }}, which cites * {{cite book | vauthors = Weiss MS, Bowden K, Branco F | veditors = Hegmann KT |title=Occupational medicine practice guidelines: evaluation and management of common health problems and functional recovery in workers|date=2011|publisher=American College of Occupational and Environmental Medicine |chapter=Opioids Guideline |page=11|location=Elk Grove Village, IL|isbn=978-0-615-45227-2|edition=3rd|type=online March 2014|display-authors=etal}}</ref> Pružatelji zdravstvenih usluga ne bi trebali preporučivati da radnici koji upravljaju vozilima ili koriste tešku mehanizaciju – uključujući dizalice ili viljuškare – liječe hroničnu ili akutnu bol opioidima.<ref name="ACOEMfive"/> Na radnim mjestima gdje se obavljaju poslovi koji zahtijevaju visok stepen sigurnosne odgovornosti, radnike koji su na terapiji opioidima (prema preporuci njihovog ljekara) treba privremeno rasporediti na poslove koji nose manji sigurnosni rizik.<ref name="ACOEMfive"/> Osobe koje dugotrajno uzimaju opioide izložene su većem riziku od nezaposlenosti.<ref name="pmid23389874">{{cite journal | vauthors = Cherubino P, Sarzi-Puttini P, Zuccaro SM, Labianca R | title = The management of chronic pain in important patient subgroups | journal = Clinical Drug Investigation | volume = 32 | pages = 35–44 | date = februar 2012 | issue = Suppl 1 | pmid = 23389874 | doi = 10.2165/11630060-000000000-00000 | s2cid = 47576095 }}</ref> Uzimanje opioida može dodatno narušiti život pacijenta, a neželjeni efekti samih opioida mogu postati značajna prepreka za vođenje aktivnog života, pronalaženje zaposlenja i održavanje karijere. Pored toga, nedostatak zaposlenja može biti prediktor nepravilne upotrebe opioida koji se izdaju na recept.<ref name="pmid19789432">{{cite journal | vauthors = White KT, Dillingham TR, González-Fernández M, Rothfield L | title = Opiates for chronic nonmalignant pain syndromes: can appropriate candidates be identified for outpatient clinic management? | journal = American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation | volume = 88 | issue = 12 | pages = 995–1001 | date = decembar 2009 | pmid = 19789432 | doi = 10.1097/PHM.0b013e3181bc006e | s2cid = 43241757 }}</ref> ====Povećana sklonost nezgodama=== Upotreba opioida može povećati [[sklonost nezgodama]]. Opioidi mogu povećati rizik od saobraćajnih nesreća.<ref>{{cite journal | vauthors = Kaye AM, Kaye AD, Lofton EC | title = Basic concepts in opioid prescribing and current concepts of opioid-mediated effects on driving | journal = The Ochsner Journal | volume = 13 | issue = 4 | pages = 525–32 | year = 2013 | pmid = 24358001 | pmc = 3865831 }}</ref><ref name="pmid21125020">{{cite journal | vauthors = Orriols L, Delorme B, Gadegbeku B, Tricotel A, Contrand B, Laumon B, Salmi LR, Lagarde E | title = Prescription medicines and the risk of road traffic crashes: a French registry-based study | journal = PLOS Medicine | volume = 7 | issue = 11 | date = novembar 2010 | pmid = 21125020 | pmc = 2981588 | doi = 10.1371/journal.pmed.1000366 | veditors = Pirmohamed M | doi-access = free }}</ref> i [[slučajni pad|slučajnih padova]].<ref name="pmid21391934">{{cite journal | vauthors = Miller M, Stürmer T, Azrael D, Levin R, Solomon DH | title = Opioid analgesics and the risk of fractures in older adults with arthritis | journal = Journal of the American Geriatrics Society | volume = 59 | issue = 3 | pages = 430–8 | date = mart 2011 | pmid = 21391934 | pmc = 3371661 | doi = 10.1111/j.1532-5415.2011.03318.x }}</ref> ==== Smanjena pažnja ==== Pokazalo se da opioidi smanjuju pažnju, a taj učinak je izraženiji kada se koriste zajedno s antidepresivima ili antikonvulzivima.<ref>{{cite journal | vauthors = Allegri N, Mennuni S, Rulli E, Vanacore N, Corli O, Floriani I, De Simone I, Allegri M, Govoni S, Vecchi T, Sandrini G, Liccione D, Biagioli E | title = Systematic Review and Meta-Analysis on Neuropsychological Effects of Long-Term Use of Opioids in Patients With Chronic Noncancer Pain | journal = Pain Practice | volume = 19 | issue = 3 | pages = 328–343 | date = mart 2019 | pmid = 30354006 | doi = 10.1111/papr.12741 | s2cid = 53023743 }}</ref> ====Rijetke nuspojave==== Rijetke neželjene reakcije kod pacijenata koji uzimaju opioide radi ublažavanja boli uključuju: respiratornu depresiju ovisnu o dozi (posebno kod [[potentniji]]h opioida), konfuziju, [[halucinacije]], [[delirij]], [[urtikariju]], [[hipotermiju]], [[bradikardiju]]/[[tahikardiju]], [[ortostatsku hipotenziju]], vrtoglavicu, glavobolju, retenciju urina, spazme uretera ili žučnih puteva, mišićnu rigidnost, mioklonus (pri visokim dozama) te crvenilo kože (uslijed oslobađanja histamina; izuzev kod fentanila i remifentanila).<ref name=oxford/> I terapijska i hronična upotreba opioida mogu narušiti funkciju [[imunološkog sistema]]. Opioidi smanjuju proliferaciju progenitorskih ćelija [[makrofaga]] i [[limfocita]], te utiču na diferencijaciju ćelija (Roy & Loh, 1996). Opioidi također mogu inhibirati migraciju [[leukocita]]. Međutim, značaj ove pojave u kontekstu ublažavanja boli nije poznat. ==== Trudnoća ==== {{Glavni|Oploidnja|trudnoća}} == Interakcije == Ljekari koji liječe pacijente koji koriste opioide u kombinaciji s drugim lijekovima dužni su voditi kontinuiranu evidenciju o tome da je daljnje liječenje opravdano, te moraju biti spremni na prilagođavanje terapije ukoliko se stanje pacijenta promijeni na način koji omogućava primjenu manje rizičnog liječenja.<ref name="Gudin">{{cite journal | vauthors = Gudin JA, Mogali S, Jones JD, Comer SD | title = Risks, management, and monitoring of combination opioid, benzodiazepines, and/or alcohol use | journal = Postgraduate Medicine | volume = 125 | issue = 4 | pages = 115–30 | date = juli 2013 | pmid = 23933900 | pmc = 4057040 | doi = 10.3810/pgm.2013.07.2684 }}</ref> ===Uz ostale depresorne supstance=== Istovremena upotreba opioida s drugim depresornim supstancama, kao što su [[benzodiazepini]] ili [[etanol]], povećava učestalost neželjenih događaja i predoziranja.<ref name="Gudin"/> Uprkos tome, opioidi i benzodiazepini se u mnogim okruženjima izdaju istovremeno.<ref name="pmid31425552">{{cite journal | vauthors = Islam MM, Wollersheim D | title = A comparison of opioids and benzodiazepines dispensing in Australia | journal = PLOS ONE | volume = 14 | issue = 8 | date = 2019 | pmid = 31425552 | doi = 10.1371/journal.pone.0221438 | pmc = 6699700 | bibcode = 2019PLoSO..1421438I | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Islam MM, Wollersheim D | title = Trends and Variations in Concurrent Dispensing of Prescription Opioids and Benzodiazepines in Australia: A Retrospective Analysis | journal = Contemporary Drug Problems | volume = 47 | date = 2020 | issue = 2 | pages = 136–148 | doi = 10.1177/0091450920919443 | s2cid = 218780209 }}</ref> Kao i u slučaju predoziranja isključivo opioidom, kombinacija opioida i drugog depresora može izazvati respiratornu depresiju, koja često dovodi do smrtnog ishoda.<ref>{{Cite journal |title=Effects of anesthetics, sedatives, and opioids on ventilatory control |vauthors=Stuth EA, Stucke AG, Zuperku EJ |journal=[[Comprehensive Physiology]] |year=2012 |isbn=978-0-470-65071-4 |volume=2 |pages=2281–2367 |doi=10.1002/cphy.c100061 |pmid=23720250 |issue=4}}</ref> Ovi rizici smanjuju se uz pomno praćenje od strane ljekara, koji može kontinuirano provjeravati eventualne promjene u ponašanju pacijenta i pridržavanju propisanog liječenja.<ref name="Gudin"/> ===Opioidni antagonist=== {{Glavni|Opioidni antagonist}} Djelovanje opioida (bilo neželjeno ili drugo) može se poništiti primjenom opioidnog antagonista, kao što su [[nalokson]] ili [[naltrekson]].<ref>{{cite journal | vauthors = Gowing L, Ali R, White JM | title = Opioid antagonists with minimal sedation for opioid withdrawal | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 2017 | date = maj 2017 | issue = 5 | pmid = 28553701 | pmc = 6481395 | doi = 10.1002/14651858.CD002021.pub4 }}</ref> Ovi [[kompetitivni antagonist]]i vezuju se za opioidne receptore s većim afinitetom od agonista, ali ih ne aktiviraju. Time istiskuju agonist, čime slabe ili poništavaju njegove učinke. Međutim, [[poluvrijeme eliminacije]] naloksona može biti kraće od poluvremena eliminacije samog opioida, zbog čega je ponekad potrebno ponavljati doze ili primijeniti kontinuiranu infuziju; alternativno, može se koristiti antagonist s dužim djelovanjem, poput [[nalmefen]]a. Kod pacijenata koji redovno uzimaju opioide, a kojima se pod medicinskim nadzorom daju opioidni antagonisti, ključno je postići samo djelomično poništavanje učinka opioida. Time se izbjegava teška i traumatična reakcija – naglo buđenje praćeno nesnosnim bolom. To se postiže izbjegavanjem primjene pune doze; umjesto toga, lijek se daje u malim dozama sve dok se disanje ne popravi. Zatim se započinje infuzija kako bi se učinak poništavanja održao na tom nivou, uz istovremeno očuvanje analgezije (ublažavanja bola). Opioidni antagonisti ostaju standardni tretman za respiratornu depresiju nastalu uslijed predoziranja opioidima. Nalokson je daleko najčešće korišteni antagonist, mada se nalmefen (koji djeluje duže) može koristiti kod predoziranja opioidima dugog djelovanja, poput metadona. Diprenorfin se, s druge strane, koristi za poništavanje učinaka izuzetno potentnih opioida koji se primjenjuju u veterinarskoj medicini, kao što su etorfin i karfentanil. Ipak, budući da opioidni antagonisti blokiraju i korisne učinke opioidnih [[analgetik]]a, oni su uglavnom korisni samo u slučajevima predoziranja. Primjena opioidnih antagonista uz opioidne analgetike radi smanjenja nuspojava zahtijeva vrlo pažljivo doziranje, a često se pokazuje nedovoljno efikasnom pri dozama koje su dovoljno niske da bi se pritom očuvalo ublažavanje bola. Čini se da naltrekson ne povećava rizik od ozbiljnih neželjenih događaja, što potvrđuje sigurnost oralne primjene naltreksona.<ref>{{Cite journal|last1=Bolton|first1=Monica|last2=Hodkinson|first2=Alex|last3=Boda|first3=Shivani|last4=Mould|first4=Alan|last5=Panagioti|first5=Maria|last6=Rhodes|first6=Sarah|last7=Riste|first7=Lisa|last8=van Marwijk|first8=Harm|date= 15. 1. 2019|title=Serious adverse events reported in placebo randomised controlled trials of oral naltrexone: a systematic review and meta-analysis|journal=BMC Medicine|volume=17|issue=1|page=10|doi=10.1186/s12916-018-1242-0|issn=1741-7015|pmc=6332608|pmid=30642329 |doi-access=free }}</ref> Smrtnost ili ozbiljni neželjeni događaji zbog povratne toksičnosti kod pacijenata koji su primali nalokson bili su rijetki.<ref>{{Cite journal|last1=Greene|first1=Jennifer Anne|last2=Deveau|first2=Brent J.|last3=Dol|first3=Justine S.|last4=Butler|first4=Michael B.|date=april 2019|title=Incidence of mortality due to rebound toxicity after 'treat and release' practices in prehospital opioid overdose care: a systematic review|journal=Emergency Medicine Journal |volume=36|issue=4|pages=219–224|doi=10.1136/emermed-2018-207534|issn=1472-0213|pmid=30580317|doi-access=free}}</ref> ==Farmakologija== {{Glavni|Opioidni receptor}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left:15px; text-align:center" |+[[Usporedba opioida]] |- ! Lijek ! Relativni<br />potencial<br /><ref>{{cite book |first=Ronald D. |last=Miller |title=Miller's Anesthesia |url=https://books.google.com/books?id=HPpgOjIGYtAC |year=2010 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-443-06959-8 |edition=7th}}</ref> ! Neionizirana<br />frakcija ! Vezanje za<br />proteine ! Topljivost u<br />lipidima<br /><ref>{{cite book |first1=G. Edward |last1=Morgan |first2=Maged S. |last2=Mikhail |first3=Michael J. |last3=Murray |title=Clinical Anesthesiology |year=2006 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-110515-6 |edition=4th}}</ref><ref>{{Cite book|title = Chestnut's Obstetric Anesthesia: Principles and Practice|url = https://books.google.com/books?id=FMU0AwAAQBAJ&pg=PA468|publisher = Elsevier Health Sciences|date = 2014|isbn = 978-0-323-11374-8|first1 = David H.|last1 = Chestnut|first2 = Cynthia A.|last2 = Wong|first3 = Lawrence C.|last3 = Tsen|first4 = Warwick D. Ngan|last4 = Kee|first5 = Yaakov|last5 = Beilin|first6 = Jill|last6 = Mhyre |page = 468|quote = The lipid solubility of hydromorphone lies between morphine and fentanyl, but is closer to that of morphine.}}</ref><ref name="MusazziMatera2015">{{cite journal | vauthors = Musazzi UM, Matera C, Dallanoce C, Vacondio F, De Amici M, Vistoli G, Cilurzo F, Minghetti P | title = On the selection of an opioid for local skin analgesia: Structure-skin permeability relationships | journal = International Journal of Pharmaceutics | volume = 489 | issue = 1–2 | pages = 177–85 | date = juli 2015 | pmid = 25934430 | doi = 10.1016/j.ijpharm.2015.04.071 }}</ref> |- | [[Morfin]] | 1 | ++ | +++ | +++ |- | [[Petidin]] (meperidin) | 0,1 | + | +++ | +++ |- | [[Hidromorfon]] | 10 | |<nowiki>+</nowiki> |<nowiki>+++</nowiki> |- | [[Alfentanil]] | 10–25 | ++++ | ++++ | +++ |- | [[Fentanil]] | 50–100<ref>{{Cite journal |last1=Comer |first1=Sandra D. |last2=Cahill |first2=Catherine M. |date=novembar 2019 |title=Fentanyl: Receptor pharmacology, abuse potential, and implications for treatment |journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews |volume=106 |pages=49–57 |doi=10.1016/j.neubiorev.2018.12.005 |issn=1873-7528 |pmc=7233332 |pmid=30528374 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Volpe |first1=Donna A. |last2=McMahon Tobin |first2=Grainne A. |last3=Mellon |first3=R. Daniel |last4=Katki |first4=Aspandiar G. |last5=Parker |first5=Robert J. |last6=Colatsky |first6=Thomas |last7=Kropp |first7=Timothy J. |last8=Verbois |first8=S. Leigh |date=april 2011 |title=Uniform assessment and ranking of opioid μ receptor binding constants for selected opioid drugs |journal=Regulatory Toxicology and Pharmacology |volume=59 |issue=3 |pages=385–390 |doi=10.1016/j.yrtph.2010.12.007 |issn=1096-0295 |pmid=21215785 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Higashikawa |first1=Yoshiyasu |last2=Suzuki |first2=Shinichi |date=1. 6. 2008 |title=Studies on 1-(2-phenethyl)-4-(N-propionylanilino)piperidine (fentanyl) and its related compounds. VI. Structure-analgesic activity relationship for fentanyl, methyl-substituted fentanyls and other analogues |journal=Forensic Toxicology |language=en |volume=26 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.1007/s11419-007-0039-1 |s2cid=22092512 |issn=1860-8973 }}</ref> | + | +++ | ++++ |- | [[Remifentanil]] | 250 | +++ | +++ | ++ |- | [[Sufentanil]] | 500–1000 | ++ | ++++ | ++++ |- | [[Etorfin]] | 1000–3000 | | | |- | [[Karfentanil]] | 10000 | | | |} Opioidi se vežu za specifične [[opioidni receptor|opioidne receptore]] u [[nervni sistem|živčanom sistemu]] i drugim tkivima. Postoje tri glavne klase opioidnih receptora: [[mu-opioidni receptor|μ]], [[kapa-opioidni receptor|κ]] i [[delta-opioidni receptor|δ]] (mu, kapa i delta), iako ih je opisano čak sedamnaest, uključujući receptore ε, ι, λ i ζ (epsilon, jota, lambda i zeta). S druge strane, σ ([[sigma-receptor|sigma]]) receptori više se ne smatraju opioidnim receptorima jer se njihova aktivacija ne može poništiti djelovanjem opioidnog inverznog agonista [[nalokson]]a, ne pokazuju visoki afinitet vezanja za klasične opioide te su stereoselektivni za [[dekstrorotacija|dekstrorotacijske]] [[izomeri|izomere]], dok su ostali opioidni receptori stereoselektivni za [[levorotacija|levorotacijske]] izomere. Osim toga, postoje tri podtipa [[mu-opioidni receptor|μ-receptora]]: μ<sub>1</sub> i μ<sub>2</sub>, te novootkriveni μ<sub>3</sub>. Još jedan receptor od kliničke važnosti jest receptor sličan opioidnom receptoru 1 (ORL1), koji sudjeluje u reakcijama na bol, a također ima značajnu ulogu u razvoju tolerancije na μ-opioidne agoniste koji se koriste kao analgetici. Svi su oni [[G-proteim spregnuti receptor|receptori spregnuti s G-proteinom]] koji djeluju na [[GABA]]ergičku [[neurotransmiter|neurotransmisiju]]. [[File:Morphine structure.svg|thumb|class=skin-invert-image|[[Lokant]]i molekule morfija]] [[Farmakodinamika|Farmakodinamički]] odgovor na opioid ovisi o receptoru za koji se on veže, njegovu afinitetu prema tom receptoru te o tome je li opioid agonist ili antagonist. Primjerice, supraspinalna analgetska svojstva opioidnog agonista morfija posredovana su aktivacijom μ<sub>1</sub>-receptora; respiratorna depresija i fizička ovisnost posredovane su μ<sub>2</sub>-receptorom, a sedacija i spinalna analgezija κ-receptorom. Svaka skupina opioidnih receptora potiče zaseban niz neuroloških odgovora, pri čemu podtipovi receptora (poput μ<sub>1</sub> i μ<sub>2</sub>) omogućuju još specifičnije odgovore. Ono što je jedinstveno za svaki opioid jest njegov specifičan afinitet vezanja za različite klase opioidnih receptora (npr. μ, κ i δ opioidni receptori aktiviraju se u različitoj mjeri, ovisno o afinitetu vezanja pojedinog opioida za te receptore). Tako, na primjer, opijatni alkaloid morfij pokazuje visok afinitet vezanja za μ-opioidni receptor, dok ketazocin pokazuje visok afinitet za κ-receptore. Upravo taj kombinatorni mehanizam omogućuje postojanje široke skupine opioida i različitih molekularnih struktura, od kojih svaka ima svoj jedinstven profil djelovanja. Njihova molekularna struktura također određuje trajanje djelovanja, pri čemu je za metabolizam opioida zaslužna metabolička razgradnja (poput ‘’N’’-dealkilacije). [[File:INTA.svg|thumb|left|class=skin-invert-image|[[N-2′-Indolylnaltrexamine|INTA]]: selektivni agonist heteromera KOR-DOR i KOR-MOR. Ne regrutira β-arestin II. Djeluje antinociceptivno, a kod miševa ne izaziva averziju, toleranciju ni ovisnost.<ref name="pmid24978316">{{cite journal | vauthors = Le Naour M, Lunzer MM, Powers MD, Kalyuzhny AE, Benneyworth MA, Thomas MJ, Portoghese PS | title = Putative kappa opioid heteromers as targets for developing analgesics free of adverse effects | journal = Journal of Medicinal Chemistry | volume = 57 | issue = 15 | pages = 6383–92 | date = august 2014 | pmid = 24978316 | pmc = 4136663 | doi = 10.1021/jm500159d }}</ref>]] ===Funkcionalna selektivnost=== Nova strategija razvoja lijekova uzima u obzir [[transdukcija signala]] putem receptora. Cilj je ove strategije povećati aktivaciju poželjnih signalnih putova, uz istovremeno smanjenje utjecaja na nepoželjne putove. Za ovaj diferencijalni pristup koriste se različiti nazivi, uključujući [[funkcionalna selektivnost]] i pristrani agonizam. Prvi opioid koji je namjerno osmišljen kao pristrani agonist i uključen u [[kliničko ispitivanje]] jest lijek [[oliceridin]]. On pokazuje analgetsko djelovanje uz smanjene nuspojave.<ref>{{cite journal | vauthors = DeWire SM, Yamashita DS, Rominger DH, Liu G, Cowan CL, Graczyk TM, Chen XT, Pitis PM, Gotchev D, Yuan C, Koblish M, Lark MW, Violin JD | title = A G protein-biased ligand at the μ-opioid receptor is potently analgesic with reduced gastrointestinal and respiratory dysfunction compared with morphine | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 344 | issue = 3 | pages = 708–17 | date = mart 2013 | pmid = 23300227 | doi = 10.1124/jpet.112.201616 | s2cid = 8785003 }}</ref> ====Usporedba opioida=== {{Glavni|Ekvianalgezija}} Provedena su opsežna istraživanja kako bi se utvrdili omjeri ekvivalencije kojima se uspoređuje relativna potentnost opioida. Na temelju zadane doze jednog opioida, pomoću tablice [[ekvianalgezija|ekvianalgezije]] može se odrediti ekvivalentna doza drugog opioida. Takve se tablice koriste u praksi rotacije opioida, kao i za opisivanje pojedinog opioida usporedbom s morfijem, koji služi kao referentni opioid. Tablice ekvianalgezije obično navode poluvrijeme eliminacije lijekova, a ponekad i ekvianalgetske doze istog lijeka s obzirom na način primjene (npr. za morfij: oralna i intravenska primjena). ===Profili vezanja=== {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |+ {{Nowrap|Profili vezanja opioida za opioidne receptore (K<sub>i</sub>, nM)}} |- ! '''Spoj''' || data-sort-type="number" | '''{{abbrlink|MOR|mu-opioidni receptor}}''' || data-sort-type="number" | '''{{abbrlink|DOR|delta-opioidni receptor}}''' || data-sort-type="number" | '''{{abbrlink|KOR|kapa-opioidni receptor}}''' || class="unsortable" | '''Izvor''' |- | [[3-HO-PCP]] || 60 || 2300 || 140 || <ref name="pmid6088255">{{cite journal | vauthors = Johnson N, Itzhak Y, Pasternak GW | title = Interaction of two phencyclidine opiate-like derivatives with 3H-opioid binding sites | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 101 | issue = 3–4 | pages = 281–284 | date = lipanj 1984. | pmid = 6088255 | doi = 10.1016/0014-2999(84)90171-7 }}</ref> |- | [[7-hidroksimitraginin]] || 13,5 || 155 || 123 || <ref name="pmid11960505">{{cite journal | vauthors = Takayama H, Ishikawa H, Kurihara M, Kitajima M, Aimi N, Ponglux D, Koyama F, Matsumoto K, Moriyama T, Yamamoto LT, Watanabe K, Murayama T, Horie S | title = Studies on the synthesis and opioid agonistic activities of mitragynine-related indole alkaloids: discovery of opioid agonists structurally different from other opioid ligands | journal = Journal of Medicinal Chemistry | volume = 45 | issue = 9 | pages = 1949–56 | date = april 2002 | pmid = 11960505 | doi = 10.1021/jm010576e }} </ref> |- | [[β-klornaltreksamin]] || 0,90 || 115 || 0,083 || <ref name="pmid8114680">{{cite journal | vauthors = Raynor K, Kong H, Chen Y, Yasuda K, Yu L, Bell GI, Reisine T | title = Pharmacological characterization of the cloned kappa-, delta-, and mu-opioid receptors | journal = Molecular Pharmacology | volume = 45 | issue = 2 | pages = 330–4 | date = februar 1994 | pmid = 8114680 | doi = }}</ref> |- | [[β-endorfin]] || 1,0 || 1,0 || 52 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[β-funaltreksamin]] || 0,33 || 48 || 2,8 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[3-metilfentanil|(+)-cis-3-metilfentanil]] || 0,24 || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} ||<ref>{{cite journal |last1=Alburges |first1=ME |title=Utilization of a radioreceptor assay for the analysis of fentanyl analogs in urine |journal=J Anal Toxicol |date=1992 |volume=16 |issue=1 |pages=36–41 |doi=10.1093/jat/16.1.36 |pmid=1322477 |url=https://academic.oup.com/jat/article-abstract/16/1/36/775908?redirectedFrom=fulltext&login=false |access-date=21. 11. 2023 |archive-date=21. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121192937/https://academic.oup.com/jat/article-abstract/16/1/36/775908?redirectedFrom=fulltext&login=false |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> |- | [[Alazocin]] || 2,7 || 4,1 || 3,2 || <ref name="pmid11197347">{{cite journal | vauthors = Filizola M, Villar HO, Loew GH | title = Molecular determinants of non-specific recognition of delta, mu, and kappa opioid receptors | journal = Bioorganic & Medicinal Chemistry | volume = 9 | issue = 1 | pages = 69–76 | date = januar 2001 | pmid = 11197347 | doi = 10.1016/S0968-0896(00)00223-6 }}</ref> |- |[[(−)-Alazocin]] || 3,0 || 15 || 4,7 || <ref name="pmid2986989">{{cite journal | vauthors = Tam SW | title = (+)-[3H]SKF 10,047, (+)-[3H]ethylketocyclazocine, mu, kappa, delta and phencyclidine binding sites in guinea pig brain membranes | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 109 | issue = 1 | pages = 33–41 | date = februar 1985 | pmid = 2986989 | doi = 10.1016/0014-2999(85)90536-9 }}</ref> |- | [[(+)-Alazocin]] || 1.900 || 19.000 || 1.600 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Alfentanil]] || 39 || 21.200 || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || <ref name="CorbettPaterson1993">{{Cite book| vauthors = Corbett AD, Paterson SJ, Kosterlitz HW |chapter=Selectivity of Ligands for Opioid Receptors |title=Opioids |volume=104 / 1|year=1993|pages=645–679|issn=0171-2004|doi=10.1007/978-3-642-77460-7_26|series=Handbook of Experimental Pharmacology|isbn=978-3-642-77462-1}}</ref> |- | [[Binaltorfimin]] || 1,3 || 5,8 || 0,79 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | {{abbrlink|BNTX|7-benzilidennaltrekson}} || 18 || 0,66 || 55 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Bremazocin]] || 0,75 || 2,3 || 0,089 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Bremazocin|(−)-Bremazocin]] || 0,62 || 0,78 || 0,075 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Buprenorfin]] || 4,18 || 25,8 || 12,9 || <ref name="pmid7562497">{{cite journal | vauthors = Codd EE, Shank RP, Schupsky JJ, Raffa RB | title = Serotonin and norepinephrine uptake inhibiting activity of centrally acting analgesics: structural determinants and role in antinociception | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 274 | issue = 3 | pages = 1263–70 | date = septembar 1995 | pmid = 7562497 | doi = }}</ref> |- |[[Butorfanol]] || 1,7 || 13 || 7,4 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[BW-3734]]|| 26 || 0,013 || 17 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Karfentanil]] || 0,024 || 3,3 || 43 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Cebranopadol]] || 0,7 || 18 || 2,6 || <ref name="pmid24713140">{{cite journal | vauthors = Linz K, Christoph T, Tzschentke TM, Koch T, Schiene K, Gautrois M, Schröder W, Kögel BY, Beier H, Englberger W, Schunk S, De Vry J, Jahnel U, Frosch S | title = Cebranopadol: a novel potent analgesic nociceptin/orphanin FQ peptide and opioid receptor agonist | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 349 | issue = 3 | pages = 535–548 | date = juni 2014 | pmid = 24713140 | doi = 10.1124/jpet.114.213694 | s2cid = 6942770 }}</ref> |- | [[Kodein]] || 79 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[CTOP]]|| 0,18 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Ciklazocin]] || 0,45 || 6,3 || 5,9 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Ciprodime]] || 9,4 || 356 || 176 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[DADLE]] || 16 || 0,74 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[DAMGO]] || 2,0 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[(D-Ala2)Deltorphin II|[{{Small|D}}-Ala{{Sup|2}}]Deltorfin II]]|| {{Ntsh|1000}}>1.000 || 3,3 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Dermorfin]] || 0,33 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Desmetramadol|(+)-Desmetramadol (O-DSMT)]] || 17 || 690 || 1800 ||<ref name="pmid8955860">{{cite journal | vauthors = Frink MC, Hennies HH, Englberger W, Haurand M, Wilffert B | title = Influence of tramadol on neurotransmitter systems of the rat brain | journal = Arzneimittel-Forschung | volume = 46 | issue = 11 | pages = 1029–36 | date = novembar 1996 | pmid = 8955860 | doi = }}</ref><ref name="pmid10991912">{{cite journal | vauthors = Potschka H, Friderichs E, Löscher W | title = Anticonvulsant and proconvulsant effects of tramadol, its enantiomers and its M1 metabolite in the rat kindling model of epilepsy | journal = British Journal of Pharmacology | volume = 131 | issue = 2 | pages = 203–12 | date = septembar 2000 | pmid = 10991912 | pmc = 1572317 | doi = 10.1038/sj.bjp.0703562 }}</ref> |- | [[Dekstropropoksifen]] || 34,5 || 380 || 1220 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Dezocin]] || 3,6 || 290 || 460 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Dihidroetorfin]] || 0,45 || 1,82 || 0,57 || <ref name="pmid8719422">{{cite journal | vauthors = Katsumata S, Minami M, Nakagawa T, Iwamura T, Satoh M | title = Pharmacological study of dihydroetorphine in cloned mu-, delta- and kappa-opioid receptors | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 291 | issue = 3 | pages = 367–73 | date = novembar 1995 | pmid = 8719422 | doi = 10.1016/0922-4106(95)90078-0 }}</ref> |- | [[Dihidromorfin]] || 2,5 || 137 || 223 || <ref>{{cite journal |vauthors=Antkiewicz-Michaluk L, Vetulani J, Havemann U, Kuschinsky K |title=3H-dihydromorphine binding sites in subcellular fractions of rat striatum. |journal=Pol J Pharmacol Pharm |volume=34 |issue=1–3 |pages=73–78 |year=1982 |pmid=6300816}}</ref> |- | [[Diprenorfin]] || 0,072 || 0,23 || 0,017 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[DPDPE]] || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 14 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[DSLET]]|| 39 || 4,8 || {{Ntsh|1000}}>1.000|| <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Dinorfin A]] || 32 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,5 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Etilketazocin]] || 3,1 || 101 || 0,40 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Etilketazocin|(−)-Etilketazocin]] || 2,3 || 5,2 || 2,2 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Etilketazocin|(+)-Etilketazocin]] || 2.500 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || 1.600 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Etorfin]] || 0,23 || 1,4 || 0,13 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Fentanil]] || 0,39 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 255 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Hidrokodon]] || 11,1 || 962 || 501 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Hidromorfon]] || 0,47 || 18,5 || 24,9 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[ICI-204488]]|| {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,71 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Leu-enkefalin]] || 3,4 || 4,0 || {{Ntsh|1000}}>1.000|| <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Levacetilmetadol]] || 9,86 || 169 || 1.020 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Lofentanil]] || 0,68 || 5,5 || 5,9 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Met-enkefalin]] || 0,65 || 1,7 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Metazocin]] || 3,8 || 44,3 || 13,3 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Metadon]] || 1,7 || 435 || 405 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Dekstrometadon]] || 19,7 || 960 || 1.370 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levometadon]] || 0,945 || 371 || 1.860 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Metalorfan]] || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} ||{{abbr|ND|Nema podataka}} |- | [[Dekstralorfan]] || 1,140 || 2 660 || 34,6 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levallorphan]] || 0,213 || 2.18 || 1100 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Metorfan]] || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{abbr|ND|Nema podataka}} |- | [[Dekstrometorfan]] || 1.280 || 11.500 || 7.000 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levometorfan]] || 11,2 || 249 || 225 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Mitraginin]] || 7,24 || 60,3 || 1.100 || <ref name="pmid11960505" /> |- | [[Mitraginin pseudoindoksil]] || 0,087 || 3,02 || 79,4 || <ref name="pmid11960505" /> |- | [[Morfanol]] || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} |- | [[Dekstrorfan]] || 420 || {{Nts|34700}} || {{Nts|5.950}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levorfanol]] || 0,42 || 3,61 || 4,2 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Morficeptin]] || 56 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Morfin]] || 1,8 || 90 || 317 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Morfin|Morfin, (−)-]] || 1,24 || 145 || 23,4 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Morfin|Morfin, (+)-]] || {{Ntsh|10000}}>10.000 || {{Ntsh|100000}}>100.000 || {{Ntsh|300000}}>300.000 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[MR-2266]]|| 1,0 || 3,0 || 0,16 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Nalbufin]] || 11 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 3,9 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Nalmefen]] || 0,24 || 16 || 0,083 || <ref name="pmid15988468">{{cite journal | vauthors = Bart G, Schluger JH, Borg L, Ho A, Bidlack JM, Kreek MJ | title = Nalmefene induced elevation in serum prolactin in normal human volunteers: partial kappa opioid agonist activity? | journal = Neuropsychopharmacology | volume = 30 | issue = 12 | pages = 2254–62 | date = prosinac 2005. | pmid = 15988468 | doi = 10.1038/sj.npp.1300811 | doi-access = free }}</ref> |- | [[Nalorfin]] || 0,97 || 148 || 1,1 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naloksonazin]] || 0,054 || 8,6 || 11 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Nalokson]] || 1,1 || 16 || 12 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Nalokson|(−)-Nalokson]] || 0,93 || 17 || 2,3 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Nalokson|(+)-Nalokson]] || {{Ntsh|1000}}>1000 || {{Ntsh|1000}}>1000 || {{Ntsh|1000}}>1000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naltrekson]] || 1,0 || 149 || 3,9 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naltriben]] || 12 || 0,013 || 13 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naltrindol]] || 64 || 0,02 || 66 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Norbinaltorfimin]] || 2,2 || 65 || 0,027 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Normorfin]] || 4,0 || 310 || 149 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Omefentanil]] || 0,0079 || 10 || 32 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Oksikodon]] || 8,69 || 901 || 1350 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Oksimorfindol]] || 111 || 0,7 || 228 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Oksimorfon]] || 0,78 || 50 || 137 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Pentazocin]] || 5,7 || 31 || 7,2 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Petidin|Petidin (meperidin)]] || 385 || {{Nts|4350}} || 5140 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Fenazocin]] || 0,20 || 5,0 || 2,0 || <ref name="pmid19027293">{{cite journal | vauthors = Wentland MP, Lou R, Lu Q, Bu Y, VanAlstine MA, Cohen DJ, Bidlack JM | title = Syntheses and opioid receptor binding properties of carboxamido-substituted opioids | journal = Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters | volume = 19 | issue = 1 | pages = 203–8 | date = siječanj 2009. | pmid = 19027293 | doi = 10.1016/j.bmcl.2008.10.134 }}</ref> |- | [[PLO17]] || 30 || {{Ntsh|1000}}>1000 || {{Ntsh|1000}}>1000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Kvadazocin]] || 0,99 || 2,6 || 0,5 || <ref name="Gharagozlou"><!--<ref name="pmid12513698">-->{{cite journal|vauthors=Gharagozlou P, Demirci H, David Clark J, Lameh J|date=siječanj 2003.|title=Activity of opioid ligands in cells expressing cloned mu opioid receptors|journal=BMC Pharmacology|volume=3|doi=10.1186/1471-2210-3-1|pmc=140036|pmid=12513698 |doi-access=free }}<!--<ref name="pmid12437765">-->{{cite journal|vauthors=Gharagozlou P, Demirci H, Clark JD, Lameh J|date=studeni 2002.|title=Activation profiles of opioid ligands in HEK cells expressing delta opioid receptors|journal=BMC Neuroscience|volume=3|doi=10.1186/1471-2202-3-19|pmc=137588|pmid=12437765 |doi-access=free }}<!--<ref name="pmid16433932">-->{{cite journal|vauthors=Gharagozlou P, Hashemi E, DeLorey TM, Clark JD, Lameh J|date=siječanj 2006.|title=Pharmacological profiles of opioid ligands at kappa opioid receptors|journal=BMC Pharmacology|volume=6|doi=10.1186/1471-2210-6-3|pmc=1403760|pmid=16433932 |doi-access=free }}</ref> |- | [[Salvinorin A]] || {{Ntsh|10000}}>10.000 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || 16 || <ref name="pmid12192085">{{cite journal|author1-link=Bryan Roth | vauthors = Roth BL, Baner K, Westkaemper R, Siebert D, Rice KC, Steinberg S, Ernsberger P, Rothman RB | title = Salvinorin A: a potent naturally occurring nonnitrogenous kappa opioid selective agonist | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 99 | issue = 18 | pages = 11934–9 | date = rujan 2002. | pmid = 12192085 | pmc = 129372 | doi = 10.1073/pnas.182234399 | bibcode = 2002PNAS...9911934R | doi-access = free }}</ref> |- | [[Samidorfan]] || 0,052 || 2,6 || 0,23 || <ref name="pmid19282177">{{cite journal | vauthors = Wentland MP, Lou R, Lu Q, Bu Y, Denhardt C, Jin J, Ganorkar R, VanAlstine MA, Guo C, Cohen DJ, Bidlack JM | title = Syntheses of novel high affinity ligands for opioid receptors | journal = Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters | volume = 19 | issue = 8 | pages = 2289–94 | date = travanj 2009. | pmid = 19282177 | pmc = 2791460 | doi = 10.1016/j.bmcl.2009.02.078 }}</ref> |- | {{abbrlink|SIOM|7-Spiroindinooxymorphone}} || 33 || 1.7 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Spiradolin]] || 21 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,036 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[SR-17018]] || 11 || {{Ntsh|10000}} >10.000 || 68 || <ref name="Schmid_2017">{{cite journal | vauthors = Schmid CL, Kennedy NM, Ross NC, Lovell KM, Yue Z, Morgenweck J, Cameron MD, Bannister TD, Bohn LM | title = Bias Factor and Therapeutic Window Correlate to Predict Safer Opioid Analgesics | journal = Cell | volume = 171 | issue = 5 | pages = 1165–1175.e13 | date = studeni 2017. | pmid = 29149605 | pmc = 5731250 | doi = 10.1016/j.cell.2017.10.035 }}</ref> |- | [[Sufentanil]] || 0,15 || 50 || 75 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Tianeptin]] || 383 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || <ref name="pmid25026323">{{cite journal | vauthors = Gassaway MM, Rives ML, Kruegel AC, Javitch JA, Sames D | title = Atipični antidepresiv i neurorestorativno sredstvo tianeptin agonist je μ-opioidnih receptora | journal = Translational Psychiatry | volume = 4 | issue = 7 | pages = e411 | date = srpanj 2014. | pmid = 25026323 | pmc = 4119213 | doi = 10.1038/tp.2014.30 }}</ref> |- | [[Tifluadom]] || 32 || 189 || 2,1 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Tramadol]] || {{Nts|2120}} || {{Nts|57700}} || {{Nts|42700}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Tramadol|(+)-Tramadol]] || {{Nts|1330}} || {{Nts|62400}} || {{Nts|54000}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Tramadol|(−)-Tramadol]] || {{Nts|24800}} || {{Nts|213000}} || {{Nts|53500}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[U-47700]] || 11,1 || 1.220 || 287 || <ref>{{cite journal |title=Farmakodinamika i farmakokinetika novog sintetičkog opioida, U-47700, kod mužjaka pacova |date=2020 |pmc=7554234 |last1=Truver |first1=M. T. |last2=Smith |first2=C. R. |last3=Garibay |first3=N. |last4=Kopajtic |first4=T. A. |last5=Swortwood |first5=M. J. |last6=Baumann |first6=M. H. |journal=Neuropharmacology |volume=177 |doi=10.1016/j.neuropharm.2020.108195 |pmid=32533977 }}</ref> |- | [[U-50488]] || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,12 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[U-69593]] || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,59 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[U-77891]] || 2 || 105 || 2.300 || <ref name="Fujimoto">{{cite journal | vauthors = Fujimoto RA, Boxer J, Jackson RH, Simke JP, Neale RF, Snowhill EW, Barbaz BJ, Williams M, Sills MA | naslov = Sinteza, profil vezivanja za opioidne receptore i antinociceptivna aktivnost 1-azaspiro[4.5]dekan-10-il amida | časopis = Journal of Medicinal Chemistry | tom = 32 | broj = 6 | stranice = 1259–65 | datum = juni 1989. | pmid = 2542556 | doi = 10.1021/jm00126a019 }}</ref> |- | [[Xorfanol]] || 0,25 || 1,0 || 0,4 || <ref name="Gharagozlou" /> |- class="sortbottom" | colspan="6" style="width: 1px;" | Vrijednosti predstavljaju K<sub>i</sub> (nM), osim ako nije drugačije naznačeno. Što je vrijednost manja, to se lijek snažnije veže za mjesto vezivanja. Analize su uglavnom provedene na kloniranim receptorima ili receptorima iz kultura ćelija glodara. |} ==Upotreba== {{Globalne procjene broja korisnika nedozvoljenih droga}} Broj recepata za opioide u SAD-u porastao je sa 76 miliona 1991. godine na 207 miliona u 2013.<ref>{{cite web|last1=Volkow|first1=Nora D.|title=America's Addiction to Opioids: Heroin and Prescription Drug Abuse|url=https://www.drugabuse.gov/about-nida/legislative-activities/testimony-to-congress/2016/americas-addiction-to-opioids-heroin-prescription-drug-abuse#_ftn5|website=DrugAbuse.GOV|publisher=National Institute on Drug Abuse|access-date=30. 4. 2017|archive-date=25. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525140114/https://www.drugabuse.gov/about-nida/legislative-activities/testimony-to-congress/2016/americas-addiction-to-opioids-heroin-prescription-drug-abuse#_ftn5|url-status=live}}</ref> Tokom 1990-ih godina, propisivanje opioida značajno je poraslo. Dok su se nekada koristili gotovo isključivo za liječenje akutne boli ili boli uzrokovane karcinomom, opioidi se danas široko propisuju osobama koje pate od hronične boli. To je praćeno porastom učestalosti slučajeva nenamjerne ovisnosti, kao i slučajnih predoziranja sa smrtnim ishodom. Prema podacima Međunarodnog odbora za kontrolu narkotika (International Narcotics Control Board), [[Sjedinjene Američke Države]] i [[Kanada]] prednjače po potrošnji opioida koji se izdaju na recept, računato po glavi stanovnika.<ref>{{cite web|url=http://www.incb.org/documents/Narcotic-Drugs/Technical-Publications/2012/Narcotic_Drugs_Report_2012.pdf|title=Narcotic Drugs Stupéfiants Estupefacientes|year=2012|publisher=INTERNATIONAL NARCOTICS CONTROL BOARD|access-date=6. 3. 2017|archive-date=21. 10. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021021358/http://www.incb.org/documents/Narcotic-Drugs/Technical-Publications/2012/Narcotic_Drugs_Report_2012.pdf|url-status=live}}</ref> Broj recepata za opioide po glavi stanovnika u Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi dvostruko je veći od potrošnje u [[EU|Evropskoj uniji]], [[Australija|Australiji]] i [[Novi Zeland|Novom Zelandu]].<ref>{{cite web |url=http://www.painpolicy.wisc.edu/opioid-consumption-data |title=Opioid Consumption Data &#124; Pain & Policy Studies Group |publisher=Painpolicy.wisc.edu |access-date=7. 1. 2016 |archive-date=30. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130174221/http://www.painpolicy.wisc.edu/opioid-consumption-data }}</ref> Određene populacije su pogođene krizom ovisnosti o opioidima više od drugih, uključujući zajednice u zemljama „prvog svijeta”.<ref>{{cite journal | vauthors = Dell CA, Roberts G, Kilty J, Taylor K, Daschuk M, Hopkins C, Dell D | title = Researching Prescription Drug Misuse among First Nations in Canada: Starting from a Health Promotion Framework | journal = Substance Abuse | volume = 6 | pages = 23–31 | year = 2012 | pmid = 22879752 | pmc = 3411531 | doi = 10.4137/SART.S9247 }}</ref> and low-income populations.<ref>{{cite web |url=http://www.ices.on.ca/Newsroom/News-Releases/2011/Socially-disadvantaged-Ontarians-being-prescribed-opiods |title=Socially disadvantaged Ontarians being prescribed opioids on an ongoing basis and at doses that far exceed Canadian guidelines |publisher=Ices.on.ca |date=25. 1. 2011 |access-date=7. 1. 2016 |archive-date=12. 11. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112211545/https://www.ices.on.ca/Newsroom/News-Releases/2011/Socially-disadvantaged-Ontarians-being-prescribed-opiods }}</ref> Stručnjaci za javno zdravstvo navode da bi to moglo biti posljedica nedostupnosti ili visoke cijene alternativnih metoda za tretiranje hronične boli.<ref name="cpso.on.ca">{{cite web|url=http://www.cpso.on.ca/CPSO/media/uploadedfiles/policies/policies/Opioid_report_final.pdf|title=Avoiding Abuse, Achieving a Balance: Tackling the Opioid Public Health Crisis|publisher=College of Physicians and Surgeons of Ontario|date=8. 9. 2010|access-date=6. 3. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607203830/http://www.cpso.on.ca/CPSO/media/uploadedfiles/policies/policies/Opioid_report_final.pdf|archive-date=7. 6. 2016}}</ref> Opioidi su opisani kao isplativ tretman za hroničnu bol, ali pri procjeni njihove isplativosti treba uzeti u obzir uticaj [[opioidna epidemija|opioidne epidemije]] i smrtnih slučajeva uzrokovanih predoziranjem opioidima.<ref>{{cite journal | vauthors = Backhaus I, Mannocci A, La Torre G | title = A Systematic Review of Economic Evaluation Studies of Drug-Based Non-Malignant Chronic Pain Treatment | journal = Current Pharmaceutical Biotechnology | volume = 20 | issue = 11 | pages = 910–919 | date = 2019 | pmid = 31322067 | doi = 10.2174/1389201020666190717095443 | s2cid = 197664630 }}</ref> Podaci iz 2017. godine ukazuju na to da se u SAD-u za oko 3,4 posto stanovništva propisuju opioidi za svakodnevno ublažavanje bolova.<ref>{{cite journal | vauthors = Mojtabai R | title = National trends in long-term use of prescription opioids | journal = Pharmacoepidemiology and Drug Safety | volume = 27 | issue = 5 | pages = 526–534 | date = maj 2018 | pmid = 28879660 | doi = 10.1002/pds.4278 | s2cid = 19047621 | doi-access = free }}</ref> Pozivi na smanjenje ili ukidanje primjene opioida doveli su do široko rasprostranjenih praksi postepenog smanjivanja doza, za šta postoji malo naučnih dokaza koji bi potvrdili sigurnost ili korist za pacijente s hroničnom boli. {{clear}} ==Historija== === Prirodni opioidi === [[File:Raw opium.jpg|thumb|Uzorak sirovog opijuma]] Opioidi spadaju među najstarije poznate supstance s farmakološkim djelovanjem na svijetu.<ref>{{cite journal | vauthors = Manglik A, Kruse AC, Kobilka TS, Thian FS, Mathiesen JM, Sunahara RK, Pardo L, Weis WI, Kobilka BK, Granier S | title = Crystal structure of the µ-opioid receptor bound to a morphinan antagonist | journal = Nature | volume = 485 | issue = 7398 | pages = 321–6 | date = mart 2012 | pmid = 22437502 | pmc = 3523197 | doi = 10.1038/nature10954 | bibcode = 2012Natur.485..321M |</ref> Opijum je jedna od najstarijih droga na svijetu, a njegovi derivati, morfin i kodein, spadaju među najčešće korištene lijekove u kliničkoj praksi za ublažavanje jakih bolova. }}</ref> Najraniji poznati dokazi o prisustvu vrste ''[[Papaver somniferum]]'' na nekom arheološkom lokalitetu potiču iz perioda [[neolit]]a, otprilike iz vremena 5700–5500. godine p. n. e. Sjemenke ove biljke pronađene su na lokalitetu [[Cueva de los Murciélagos]] na [[Pirinejsko poluostrvo|Iberskom poluostrvu]], kao i na lokalitetu [[La Marmotta]] (neolitsko naselje na jezeru [[Bracciano]]) na [[Apeninsko poluostrvo|Apeninskom poluostrvu]].<ref name="Colledge">{{cite book |last1=Colledge |first1=Sue |last2=Conolly |first2=James |title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe |date=10. 8. 2007 |publisher=Left Coast Press |location=Walnut Creek, CA |isbn=978-1-59874-988-5 |pages=179–181 |url=https://books.google.com/books?id=D2nym35k_EcC&pg=PA179 |access-date=28. 8. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100411/https://books.google.com/books?id=D2nym35k_EcC&pg=PA179#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Kunzig">{{cite news |last1=Kunzig |first1=Robert |last2=Tzar |first2=Jennifer |title=La Marmotta |url=http://discovermagazine.com/2002/nov/cover |access-date=28. 8. 2018 |work=Discover |date=1. 11. 2002 |archive-date=22. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122004705/http://discovermagazine.com/2002/nov/cover |url-status=live }}</ref><ref name="Chevalier">{{cite book |last1=Chevalier |first1=Alexandre |last2=Marinova |first2=Elena |last3=Pena-Chocarro |first3=Leonor |title=Plants and People: Choices and Diversity through Time |date=1. 4. 2014 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-84217-514-9 |pages=97–99 |url=https://books.google.com/books?id=R5f9AwAAQBAJ&pg=PA97 |access-date=28. 8. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100411/https://books.google.com/books?id=R5f9AwAAQBAJ&pg=PA97#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Upotreba opijumskog maka u medicinske, rekreativne i vjerske svrhe može se pratiti sve do četvrtog vijeka prije nove ere, kada se na glinenim pločicama iz [[Sumeri|Sumera]] spominje upotreba „Hul Gila”, odnosno „biljke radosti”.<ref name="Kritikos">{{cite journal |vauthors=Kritikos PG, Papadaki SP |title=The history of the poppy and of opium and their expansion in antiquity in the eastern Mediterranean area |journal=Bulletin on Narcotics |date=1967 |volume=XIX |issue=4 |url=https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1967-01-01_3_page004.html |access-date=23. 8. 2018 |archive-date=16. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216123419/https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1967-01-01_3_page004.html |url-status=live }}</ref><ref name="Sonnedecker">{{cite journal |last1=Sonnedecker |first1=Glenn |title=Emergence of the Concept of Opiate Addiction |journal=Journal Mondial de Pharmacie |date=1962 |volume=3 |pages=275–290 }}</ref><ref name=":Brownstyein">{{cite journal | vauthors = Brownstein MJ | title = A brief history of opiates, opioid peptides, and opioid receptors | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 90 | issue = 12 | pages = 5391–3 | date = juni 1993 | pmid = 8390660 | pmc = 46725 | doi = 10.1073/pnas.90.12.5391 | bibcode = 1993PNAS...90.5391B | doi-access = free }}</ref> [[Drevni Egipat|Egipćanima]] je opijum bio poznat, a spominje se u [[Ebersov papirus|Ebersovom papirusu]] kao sastojak mješavine za umirivanje djece,<ref name=":Brownstyein"/><ref name="Duarte"/> te za liječenje apscesa na dojkama.<ref name="Rosso">{{cite journal | vauthors = Rosso AM |title=Poppy and Opium in Ancient Times: Remedy or Narcotic? |journal=Biomedicine International |date=2010 |volume=1 |pages=81–87 |citeseerx=10.1.1.846.221 }}</ref> Opijum je bio poznat i [[Drevna Grčka|Grcima]].<ref name="Duarte">{{cite journal |last1=Duarte |first1=Danilo Freire |title=Uma breve história do ópio e dos opióides |journal=Revista Brasileira de Anestesiologia |date=februar 2005. |volume=55 |issue=1 |doi=10.1590/S0034-70942005000100015 |url=http://www.scielo.br/pdf/rba/v55n1/en_v55n1a15.pdf |doi-access=free |access-date=13. septembar 2019. |archive-date=10. januar 2021. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110091519/http://www.scielo.br/pdf/rba/v55n1/en_v55n1a15.pdf |url-status=live }}</ref> Cijenili su ga [[Hipokrat]] ({{circa|460}} – {{circa|370. p. n. e.}}) i njegovi učenici zbog njegovih svojstava izazivanja sna, a koristio se i za liječenje bola.<ref name="Astyrakaki">{{cite journal | vauthors = Astyrakaki E, Papaioannou A, Askitopoulou H | title = References to anesthesia, pain, and analgesia in the Hippocratic Collection | journal = Anesthesia and Analgesia | volume = 110 | issue = 1 | pages = 188–94 | date = januar 2010. | pmid = 19861359 | doi = 10.1213/ane.0b013e3181b188c2 | s2cid = 25919738 | doi-access = free }}</ref> Latinska izreka „Sedare dolorem opus divinum est” – u prevodu „Ublažavanje bola je božansko djelo” – pripisuje se, zavisno od izvora, [[Hipokrat]]u ili [[Gale]]nu iz Pergamona.<ref name="Duarte"/><ref name="Türe"><nowiki>{{cite journal | vauthors = Türe H, Türe U, Gögüs FY, Valavanis A, Yasargil MG |title=987 The Art of Alleviating Pain in Greek Mythology |journal= European Journal of Pain|date=septembar 2006. |volume=10 |issue=S1 |pages=S255b–S255 |doi=10.1016/S1090-3801(06)60990-7 |s2cid=26539333 |quote=Sedare dolorem opus divinum est – stari latinski natpis – znači „ublažavanje bola je božansko djelo”. Ovaj natpis se često pripisuje ili Hipokratu sa Kosa ili Galenu iz Pergamona, ali je najvjerovatnije riječ o anonimnoj izreci. O medicinskoj upotrebi opijuma kasnije piše </nowiki>[[Pedanije Dioskorid]] (oko 40. – 90. n. e.), grčki ljekar koji je služio u rimskoj vojsci, u svom djelu u pet tomova, ''[[De Materia Medica]]''. Tokom [[islamsko zlatno doba|islamskog zlatnog doba]], o upotrebi opijuma detaljno je raspravljao [[Avicena]] (oko 980. – juni 1037. n. e.) u djelu ‘’Kanon medicine’’. Pet tomova ove knjige sadrži informacije o pripremi opijuma, nizu njegovih fizičkih učinaka, upotrebi u liječenju raznih bolesti, kontraindikacijama za njegovu primjenu, potencijalnoj opasnosti od trovanja, kao i o riziku od stvaranja ovisnosti. Avicena je savjetovao protiv upotrebe opijuma, osim u krajnjem slučaju, jer je smatrao da treba djelovati na uzroke bola, umjesto da se bol samo ublažava analgeticima. Mnoga Avicenina zapažanja potvrđena su savremenim medicinskim istraživanjima.<nowiki><ref name="Heydari"></nowiki>{{cite journal | vauthors = Heydari M, Hashempur MH, Zargaran A | title = Medicinal aspects of opium as described in Avicenna's Canon of Medicine | journal = Acta medico-historica Adriatica | volume = 11 | issue = 1 | pages = 101–12 | date = 2013 | pmid = 23883087 | url = https://www.researchgate.net/publication/251877190 | access-date = 28. 8. 2018 | archive-date = 13. 2. 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230213141437/https://www.researchgate.net/publication/251877190 | url-status = live }}</ref> Nije sasvim jasno kada je svijet saznao za opijum u [[Indija|Indiji]] i [[Kina|Kini]], ali se on spominje u kineskom medicinskom djelu ‘’Kaibao Bencao’’ (973. n. e.).<ref name=":Brownstyein"/> Do 1590. godine, opijumski mak je postao uobičajena proljetna kultura u [[Subaha]]ma regije [[Agra]].<ref name="Asthana">{{cite journal |vauthors=Asthana SN |title=The Cultivation of the Opium Poppy in India |date=1954 |journal=Bulletin on Narcotics |issue=3 |url=https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1954-01-01_3_page002.html#s020 |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=6. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806090211/https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1954-01-01_3_page002.html#s020 |url-status=live }}</ref> TLjekaru [[Paracelzus]]u ({{circa|1493}}–1541) često se pripisuje ponovno uvođenje opijuma u medicinsku upotrebu u [[Zapadns Evropia|Zapadnoj Evropi]], tokom [[njemačka renesansa|njemačke renesanse]]. On je isticao prednosti opijuma u medicinske svrhe. Također je tvrdio da posjeduje „arkanum” – pilulu koju je nazvao [[laudanum]] – a koja je bila superiornija u odnosu na sve druge, naročito u situacijama kada je trebalo „prevariti” smrt. („Ich hab' ein Arcanum – heiss' ich Laudanum, ist über das Alles, wo es zum Tode reichen will.” =„Posjedujem arkanum – laudanum mu je ime – koji nadvladava sva stanja što bi inače vodila u smrt.” )<ref name="Sigerist"/> Kasniji autori navodili su da je Paracelzusov recept za laudanum sadržavao opijum, ali tačan sastav tog preparata ostaje nepoznat.<ref name="Sigerist">{{cite journal |vauthors=Sigerist HE |title=Laudanum in the Works of Paracelsus |journal=Bull. Hist. Med. |date=1941 |volume=9 |pages=530–544 |url=http://www.samorini.it/doc1/alt_aut/sz/sigerist-laudanum-in-the-work-of-paracelsus.pdf |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=9. 10. 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.samorini.it/doc1/alt_aut/sz/sigerist-laudanum-in-the-work-of-paracelsus.pdf |url-status=live }}</ref> === Laudanum === Sve do 17. stoljeća, termin „laudanum” koristio se kao opći naziv za koristan lijek. Nakon što je [[Thomas Sydenham]] uveo prvu tečnu tinkturu opijuma, „laudanum” je počeo označavati mješavinu opijuma i [[alkohol]]a.<ref name="Sigerist"/> Sydenhamov recept za laudanum iz 1669. godine sadržavao je mješavinu opijuma, vina, šafrana, karanfilića i cimeta.<ref name="Hamilton">{{cite journal | vauthors = Hamilton GR, Baskett TF | title = In the arms of Morpheus the development of morphine for postoperative pain relief | journal = Canadian Journal of Anaesthesia | volume = 47 | issue = 4 | pages = 367–74 | date = april 2000 | pmid = 10764185 | doi = 10.1007/BF03020955 | doi-access = free }}</ref> Sydenham's laudanum was used widely in both Europe and the Americas until the 20th century.<ref name="Duarte"/><ref name="Hamilton"/> Ostali popularni lijekovi na bazi opijuma uključivali su paregorič (engl. “Paregoric”) – znatno blaži tečni preparat namijenjen djeci; „crne kapi” (engl. “Black-drop”) – preparat jačeg dejstva; te Doverov prašak (engl. “Dover's powder”).<ref name="Hamilton"/> === Trgovina opijumom === Opijum je postao značajna kolonijalna roba, koja se – legalnim i ilegalnim putevima – kretala kroz trgovinske mreže u kojima su, između ostalih, učestvovali Indija, Portugalci, Nizozemci, Britanci i Kina.<ref name="Farooqui">{{cite journal |last1=Farooqui |first1=Amar |title=The Global Career of Indian Opium and Local Destinies |journal=Almanack |date=decembar 2016 |issue=14 |pages=52–73 |doi=10.1590/2236-463320161404 |url=http://www.scielo.br/pdf/alm/n14/2236-4633-alm-14-00052.pdf |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=27. 7. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727030153/http://www.scielo.br/pdf/alm/n14/2236-4633-alm-14-00052.pdf |url-status=live }}</ref> Britanska [[Istočnoindijska kompanija]] je 1683. godine trgovinu opijumom prepoznala kao investicijsku priliku.<ref name="Asthana"/> Godine 1773. guverner [[Bengal]]a je, u ime Istočnoindijske kompanije, uspostavio monopol na proizvodnju bengalskog opijuma. Uzgoj i prerada indijskog opijuma dodatno su centralizirani i stavljeni pod kontrolu putem niza zakonskih akata, donesenih u periodu između 1797. i 1949. godine.<ref name="Asthana"/><ref name="Deming">{{cite journal |last1=Deming |first1=Sarah |title=The Economic Importance of Indian Opium and Trade with China on Britain's Economy, 1843–1890 |journal=Economic Working Papers |date=2011 |volume=25 |issue=Spring |url=https://www.whitman.edu/Documents/Academics/Economics/Working%20Paper%20Contents/WP_25.pdf |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=12. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023133/https://www.whitman.edu/Documents/Academics/Economics/Working }}</ref> TBritanci su nadoknađivali ekonomski deficit nastao uvozom kineskog čaja prodajom indijskog opijuma, koji je krijumčaren u Kinu uprkos zabranama kineske vlade (dinastije Qing). To je dovelo do [[Prvi opijumski rat|Prvog]] (1839–1842) i [[Drugi opijumski rat|Drugog opijumskog rata]] (1856–1860) između Kine i Britanije.<ref name="Farooqui"/><ref name="Deming"/><ref name="Distillations">{{cite journal |last1=Rinde |first1=Meir |title=Opioids' Devastating Return |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/opioids-devastating-return |journal=Distillations |date=2018 |volume=4 |issue=2 |pages=12–23 |access-date=23. 8. 2018 |archive-date=5. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905215044/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/opioids-devastating-return |url-status=live }}</ref><ref name="Mills">{{Cite journal |last1=Mills |first1=James H. |title=Review of 'Opium and Empire in Southeast Asia: Regulating Consumption in British Burma' |journal=Reviews in History |date=2016 |doi=10.14296/RiH/2014/2010 |url=https://www.recensio.net/rezensionen/zeitschriften/reviews-in-history/2016/october/opium-and-empire-in-southeast-asia |access-date=5. 9. 2018 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29646-6 |series=Cambridge imperial and post-colonial studies series |archive-date=1. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001123812/https://www.recensio.net/rezensionen/zeitschriften/reviews-in-history/2016/october/opium-and-empire-in-southeast-asia |url-status=live |doi-access=free }}</ref> === Morfin === U 19. stoljeću postignuta su dva velika naučna otkrića koja su imala dalekosežne posljedice. Oko 1804. godine, njemački farmaceut [[Friedrich Sertürner]] izolovao je [[morfin]] iz opijuma. Opisao je njegovu kristalizaciju, strukturu i farmakološka svojstva u dobro prihvaćenom radu u 1817.<ref name="Hamilton"/><ref name="Distillations"/><ref name="Krishnamurti">{{cite journal | vauthors = Krishnamurti C, Rao SC | title = The isolation of morphine by Serturner | journal = Indian Journal of Anaesthesia | volume = 60 | issue = 11 | pages = 861–862 | date = novembar 2016 | pmid = 27942064 | pmc = 5125194 | doi = 10.4103/0019-5049.193696 | doi-access = free }}</ref><ref name=Court2009>{{cite book|last1=Courtwright|first1=David T.|title=Forces of habit drugs and the making of the modern world|date=2009|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=978-0-674-02990-3|pages=36–37|edition=1|url=https://books.google.com/books?id=GHqV3elHYvMC&pg=PA36}}</ref> Morfin je bio prvi [[alkaloid]] izolovan iz neke ljekovite biljke, što je označilo početak modernog naučnog otkrivanja lijekova.<ref name="Distillations"/><ref name="Atanasov">{{cite journal | vauthors = Atanasov AG, Waltenberger B, Pferschy-Wenzig EM, Linder T, Wawrosch C, Uhrin P, Temml V, Wang L, Schwaiger S, Heiss EH, Rollinger JM, Schuster D, Breuss JM, Bochkov V, Mihovilovic MD, Kopp B, Bauer R, Dirsch VM, Stuppner H | title = Discovery and resupply of pharmacologically active plant-derived natural products: A review | journal = Biotechnology Advances | volume = 33 | issue = 8 | pages = 1582–1614 | date = decembar 2015 | pmid = 26281720 | pmc = 4748402 | doi = 10.1016/j.biotechadv.2015.08.001 }}</ref> Drugi iskorak, gotovo pedeset godina kasnije, bilo je usavršavanje [[hipodermna igla|hipodermne igle]], za što su zaslužni [[Alexander Wood (ljekar)|Alexander Wood]] i drugi. Razvoj staklene šprice s potkožnom iglom omogućio je jednostavnu primjenu kontroliranih, mjerljivih doza glavnog aktivnog spoja.<ref name=":Brownstyein" /><ref name="Hamilton"/><ref name="Kotwal">{{cite journal | vauthors = Kotwal A | title = Innovation, diffusion and safety of a medical technology: a review of the literature on injection practices | journal = Social Science & Medicine | volume = 60 | issue = 5 | pages = 1133–47 | date = mart 2005 | pmid = 15589680 | doi = 10.1016/j.socscimed.2004.06.044 }}</ref><ref name=Clay2013>{{cite book| first1 = Clayton J. | last1 = Mosher |title=Drugs and Drug Policy: The Control of Consciousness Alteration|date=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4833-2188-2|page=123|url=https://books.google.com/books?id=2UQXBAAAQBAJ&pg=PA123}}</ref><ref>{{cite book |last1=Fisher |first1=Gary L. |title=Encyclopedia of substance abuse prevention, treatment, & recovery|date=2009|publisher=SAGE|location=Los Angeles|isbn=978-1-4522-6601-5|page=564|url=https://books.google.com/books?id=DFR2AwAAQBAJ&pg=PT598}}</ref> Morfin je prvobitno hvaljen kao čudesan lijek zbog svoje sposobnosti da ublaži bol.<ref name="Trickey"/> Mogao je pomoći ljudima da spavaju,<ref name="Distillations"/> a imao je i druge korisne sporedne učinke, uključujući suzbijanje [[kašalj|kašlja]] i [[dijareja|proljeva]].<ref name="Schechter">{{cite book |last1=Schechter |first1=Neil L. |title=Pain in Infants, Children, and Adolescents |date=1993 |publisher=Williams & Wilkins |isbn=978-0-683-07588-5 |url=https://books.google.com/books?id=Qh19Z6WLsqUC&pg=PA189 |access-date=6. 9. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100439/https://books.google.com/books?id=Qh19Z6WLsqUC&pg=PA189#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Ljekari su ga često propisivali, a farmaceuti izdavali bez ikakvih ograničenja. Tokom [[Američki građanski rat|Američkog građanskog rata]], opijum i laudanum su se intenzivno koristili za liječenje vojnika.<ref name="Trickey">{{cite news |last1=Trickey |first1=Erick |title=Inside the Story of America's 19th-Century Opiate Addiction |url=https://www.smithsonianmag.com/history/inside-story-americas-19th-century-opiate-addiction-180967673/ |access-date=6. 9. 2018 |work=Smithsonian |date=4. 1. 2018 |archive-date=23. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201223090543/https://www.smithsonianmag.com/history/inside-story-americas-19th-century-opiate-addiction-180967673/ |url-status=live }}</ref><ref name="Hicks">{{cite journal |last1=Hicks |first1=Robert D. |title=Frontline Pharmacies |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/frontline-pharmacies |journal=Chemical Heritage Magazine |publisher=[[Chemical Heritage Foundation]] |date=2011 |access-date=29. 10. 2018 |archive-date=30. 9. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930032439/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/frontline-pharmacies |url-status=live }}</ref> Također se često propisivao ženama, za [[menstruacija|menstruacijske bolove]] i oboljenja „nervnog karaktera”.<ref name="Booth"/>{{rp|85}} U početku se (pogrešno) pretpostavljalo da ovaj novi način primjene neće izazivati ovisnost.<ref name="Distillations"/><ref name="Booth">{{cite book |last1=Booth |first1=Martin |title=Opium: a history |url=https://archive.org/details/opiumhistory00boot |url-access=registration |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-20667-3 |edition=1st U.S.|date=12. 6. 1999 }}</ref> ==Kodein== [[Kodein]] je 1832. godine otkrio [[Pierre Jean Robiquet]]. Robiquet je proučavao metodu ekstrakcije morfija koju je opisao škotski hemičar [[William Gregory (hemičar)|William Gregory]] (1803–1858). Obrađujući ostatak dobijen Gregoryjevim postupkom, Robiquet je iz ostatka opijuma izolovao jednu kristalnu supstancu, odvojivši je od ostalih aktivnih sastojaka. O svom otkriću je napisao: „Evo nove supstance pronađene u opijumu... Znamo da morfij – za koji se dosad smatralo da je jedini aktivni sastojak opijuma – ne objašnjava sve njegove učinke, te fiziolozi već dugo tvrde da postoji praznina koju treba popuniti.”<ref name="Wisniak">{{cite journal |last1=Wisniak |first1=Jaime |title=Pierre-Jean Robiquet |journal=Educación Química |date=mart 2013 |volume=24 |pages=139–149 |doi=10.1016/S0187-893X(13)72507-2 |doi-access=free }}</ref> Njegovo otkriće ovog [[alkaloid]]a dovelo je do razvoja generacije lijekova protiv kašlja i proljeva, zasnovanih na kodeinu.<ref name="Filan">{{cite book |last1=Filan |first1=Kenaz |title=The power of the poppy: harnessing nature's most dangerous plant ally |date=2011 |publisher=Park Street Press |isbn=978-1-59477-399-0 |page=69 |url=https://books.google.com/books?id=JV4oDwAAQBAJ&pg=PT69 |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100411/https://books.google.com/books?id=JV4oDwAAQBAJ&pg=PT69#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> === Polusintetski i sintetski opioidi === Sintetski opioidi su izumljeni, a biološki mehanizmi njihovog djelovanja otkriveni, tokom 20. stioljeća.<ref name=":Brownstyein"/> Naučnici su tragali za oblicima opioida koji ne izazivaju ovisnost, ali su umjesto toga stvorili one još snažnije. U Engleskoj je [[Charles Romley Alder Wright]] razvio stotine opijatskih spojeva u potrazi za derivatom opija koji ne stvara ovisnost. Godine 1874. postao je prva osoba koja je sintetizirala [[diamorfin]] (heroin), koristeći postupak zvan [[acetilacija]], koji je podrazumijevao višesatno kuhanje morfija s [[acetanhidrid]]om.<ref name="Distillations"/> [[Heroin]] nije privlačio mnogo pažnje sve dok ga, nezavisno od drugih, nije sintetizirao [[Felix Hoffmann]] (1868–1946), koji je radio za [[Heinrich Dreser|Heinricha Dresera]]] (1860–1924) u laboratorijama kompanije [[Bayer]].<ref name="HoffmanBio">{{cite web|title=Felix Hoffmann|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/felix-hoffmann|website=Science History Institute|access-date=21. 3. 2018|date=juni 2016|archive-date=21. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130305/https://www.sciencehistory.org/historical-profile/felix-hoffmann|url-status=live}}</ref> Dreser je 1898. godine novi lijek plasirao na tržište kao analgetik i sredstvo za ublažavanje kašlja kod [[tuberkuloza|[tuberkuloze]], [[bronhitis]]a i [[astma|astme]]. Bayer je 1913. godine obustavio proizvodnju, nakon što je prepoznat potencijal heroina da izazove zavisnost.<ref name="Distillations"/><ref name="Cooper">{{cite book |last1=Cooper |first1=Raymond |last2=Deakin |first2=Jeffrey John |title=Botanical miracles: chemistry of plants that changed the world |date=22. 2. 2016 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4987-0428-1 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA137 |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100915/https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA137#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Sneader">{{cite journal | vauthors = Sneader W | title = The discovery of heroin | journal = Lancet | volume = 352 | issue = 9141 | pages = 1697–9 | date = novembar 1998 | pmid = 9853457 | doi = 10.1016/S0140-6736(98)07115-3 | s2cid = 1819676 | url = https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140-6736(98)07115-3.pdf | quote = Bayer registered the name heroin in June, 1898. | access-date = 30. 10. 2018 | archive-date = 17. 12. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201217133639/https://www.thelancet.com/ | url-status = live }}</ref> Nekoliko polusintetskih opioida razvijeno je u Njemačkoj 1910-ih. Prvi, [[oksimorfon]], sintetiziran je iz [[tebain]]a, opioidnog alkaloida u opijumskom maku, u 1914.<ref name="Newton">{{cite book |last1=Newton |first1=David E. |title=Youth substance abuse: a reference handbook |date=2016 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA |isbn=978-1-4408-3983-2 |pages=41–60 |url=https://books.google.com/books?id=NNGuDAAAQBAJ&pg=PA41 |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100916/https://books.google.com/books?id=NNGuDAAAQBAJ&pg=PA41 |url-status=live }}</ref> Zatim su Martin Freund i Edmund Speyer razvili [[oksikodon]], također iz tebaina, na Univerzitetu u [[Frankfurt]]u 1916.<ref name="Crow">{{cite news |last1=Crow |first1=James Mitchell |title=Addicted to the cure |url=https://www.chemistryworld.com/features/new-opioid-drugs/2500163.article |access-date=30. 10. 2018 |work=Chemistry World |date=3. 1. 2017 |archive-date=7. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107132726/https://www.chemistryworld.com/features/new-opioid-drugs/2500163.article |url-status=live }}</ref> U 1920., [[hidrokodon]] su pripremili [[Carl Mannich]] i [[Helene Löwenheim]], izvevši ga iz kodeina. Godine 1924. sintetiziran je [[hidromorfon]] dodavanjem vodika morfiju. [[Etorfin]] je sintetiziran 1960. godine iz [[oripavin]]a koji se nalazi u slami opijumskog maka. [[Buprenorfin]] je otkriven 1972. godine.<ref name="Newton"/> Prvi potpuno sintetski opioid bio je [[meperidin]] (Demerol), koji je 1932. godine u kompaniji [[IG Farben]] sasvim slučajno otkrio njemački hemičar Otto Eisleb (ili Eislib).<ref name="Newton"/> Meperidin je bio prvi opioid čija struktura nije bila povezana s morfijem, ali je posjedovao svojstva slična opioidima.<ref name=":Brownstyein"/> Njegovo analgetsko djelovanje otkrio je Otto Schaumann 1939. godine.<ref name="Newton"/> [[Gustav Ehrhart]] i [[Max Bockmühl]], također iz kompanije IG Farben, nadovezali su se na rad Eisleba i Schaumanna. Razvili su supstancu „Hoechst 10820” (kasnije poznatu kao [[metadon]]) otprilike 1937.<ref>{{cite book|title=Methadone Matters: Evolving Community Methadone Treatment of Opiate Addiction|date=2003|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-63309-0|page=13|url=https://books.google.com/books?id=A8ObB64ZKWoC&pg=PA13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223052336/https://books.google.com/books?id=A8ObB64ZKWoC&pg=PA13|archive-date=23. 12. 2015}}</ref> U 1959., belgijski ljekar [[Paul Janssen]] razvio je fentanil, sintetski opioid koji je 30 do 50 puta potentniji od [[heroin]]a.<ref name="Distillations"/><ref name="DPA">{{cite web |title=Fact Sheet: Fentanyl and Synthetic Opioids |url=http://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Synthetic-Opioids-Fact-Sheet.pdf |website=Drug Policy Alliance |access-date=30. 10. 2018 |date=septembar 2016 |archive-date=29. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200829142150/https://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Synthetic-Opioids-Fact-Sheet.pdf }}</ref> Danas je poznato gotovo 150 sintetskih opioida.<ref name="Newton"/> === Kriminalizacija i medicinska upotreba === Neklinička upotreba opijuma u Sjedinjenim Američkim Državama kriminalizovana je [[Harrisonov zakon o porezu na narkotike|Harrisonovim zakonom o porezu na narkotike]] iz 1914. godine, kao i mnogim drugim zakonima.<ref name="LAWS">{{cite web |title=Laws Learn about the laws concerning opioids from the 1800s until today |url=https://www.naabt.org/laws.cfm |website=The National Alliance of Advocates for Buprenorphine Treatment |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=22. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222164151/https://www.naabt.org/laws.cfm |url-status=live }}</ref><ref name="White">{{cite web |last1=White |first1=William L. |title=The Early Criminalization of Narcotic Addiction |url=http://www.williamwhitepapers.com/pr/dlm_uploads/2014-The-Early-Criminalization-of-Narcotic-Addiction.pdf |website=William White Papers |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=26. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026041222/http://www.williamwhitepapers.com/pr/dlm_uploads/2014-The-Early-Criminalization-of-Narcotic-Addiction.pdf }}</ref> Upotreba opioida bila je stigmatizirana, a oni su smatrani opasnim supstancama koje se propisuju samo kao posljednje utočište za pacijente na samrti.<ref name="Distillations"/> Zakon o kontroliranim supstancama iz 1970. godine s vremenom je ublažio strogost Harrisonovog zakona. U [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]], izvještaj Resornog odbora za ovisnost o morfiju i heroinu iz 1926. godine – kojim je predsjedavao predsjednik Kraljevskog koledža ljekara – ponovo je uspostavio medicinsku kontrolu i uveo tzv. „britanski sistem” kontrole, koji je opstao sve do 1960-ih godina.<ref name="Mars">{{cite book | vauthors = Mars S | title = Making Health Policy | chapter = Peer pressure and imposed consensus: the making of the 1984 Guidelines of Good Clinical Practice in the Treatment of Drug Misuse | series = Clio Medica | volume = 75 | issue = 2 | pages = 149–83 | date = 2003 | doi = 10.1163/9789004333109_009 | pmid = 16212730 | isbn = 978-90-04-33310-9 }}</ref> Osamdesetih godina prošlog vijeka Svjetska zdravstvena organizacija objavila je smjernice za propisivanje lijekova, uključujući opioide, za različite nivoe bola.<ref name="Jacobs">{{cite news |last1=Jacobs |first1=Harrison |title=This one-paragraph letter may have launched the opioid epidemic |url=https://www.businessinsider.com/porter-and-jick-letter-launched-the-opioid-epidemic-2016-5 |access-date=30. 10. 2018 |work=Business Insider |date=26. 5. 2016 |archive-date=6. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806022110/https://www.businessinsider.com/porter-and-jick-letter-launched-the-opioid-epidemic-2016-5 |url-status=live }}</ref><ref name="Portenoy">{{cite journal | vauthors = Portenoy RK, Foley KM | title = Chronic use of opioid analgesics in non-malignant pain: report of 38 cases | journal = Pain | volume = 25 | issue = 2 | pages = 171–86 | date = maj 1986 | pmid = 2873550 | doi = 10.1016/0304-3959(86)90091-6 | s2cid = 23959703 }}</ref> Uz malo ili nimalo naučnih dokaza koji bi potkrijepili njihove tvrdnje, naučnici i zagovornici iz industrije sugerisali su da bi osobe s hroničnim bolom bile otporne na razvoj ovisnosti.<ref name="Distillations"/><ref name="Jacobs"/><ref name="Meldrum">{{cite journal | vauthors = Meldrum ML | title = The Ongoing Opioid Prescription Epidemic: Historical Context | journal = American Journal of Public Health | volume = 106 | issue = 8 | pages = 1365–6 | date = august 2016 | pmid = 27400351 | pmc = 4940677 | doi = 10.2105/AJPH.2016.303297 }}</ref> Lansiranje lijeka [[OxyContin]] 1996. godine bilo je praćeno agresivnom marketinškom kampanjom koja je promovisala upotrebu opioida za ublažavanje bolova. Sve učestalije propisivanje opioida potaknulo je rast crnog tržišta heroina. Između 2000. i 2014. godine zabilježen je „alarmantan porast upotrebe heroina širom zemlje, kao i epidemija smrtnih slučajeva uslijed predoziranja drogom”.<ref name="Distillations"/><ref name="Meldrum"/><ref name="Quinones">{{cite book |last1=Quinones |first1=Sam |title=Dreamland: the true tale of America's opiate epidemic |date=2015 |publisher=Bloomsbury Press |isbn=978-1-62040-251-1}}</ref> Kao rezultat toga, zdravstvene organizacije i grupe za javno zdravlje, poput organizacije “Physicians for Responsible Opioid Prescribing” (Ljekari za odgovorno propisivanje opioida), pozvale su na smanjenje propisivanja opioida.<ref name="Meldrum"/> Godine 2016. Centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) izdali su novi skup smjernica za propisivanje opioida „za hroničnu bol izvan okvira aktivnog liječenja raka, palijativne njege i njege na kraju života”, kao i za povećanje primjene [[postepeno smanjivanje doze opioida|postepenog smanjivanja doze opioida]].<ref name="Dowell">{{cite journal | vauthors = Dowell D, Haegerich TM, Chou R | title = CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain - United States, 2016 | journal = MMWR. Recommendations and Reports | volume = 65 | issue = 1 | pages = 1–49 | date = mart 2016 | pmid = 26987082 | doi = 10.15585/mmwr.rr6501e1 | doi-access = free | pmc = 6390846 }}</ref> ==Društvo i kultura== {{Glavni|Epidemija opioida}} ===Definicija=== Termin „opioid” nastao je 1950-ih godina.<ref><nowiki>{{Cite web|title = opioid: definition of opioid in Oxford dictionary (American English) (US)|url = </nowiki>http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/opioid|archive-url = https://web.archive.org/web/20140627150404/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/opioid|archive-date = 27 June 2014|website = www.oxforddictionaries.com|access-date = 14 February 2016|<(/ref> Opioid: 1950-e: od „opium” + „-oid”. Riječ je složenica od „opium” i „-oid”, što znači „nalik opijatu” (pri čemu se pod „opijatima” podrazumijevaju morfin i slične supstance dobijene iz [[opium]]a). U prvoj naučnoj publikaciji u kojoj je ovaj termin upotrijebljen, 1963. godine, navedena je fusnota: „U ovom radu termin 'opioid' koristi se u značenju koje je prvobitno predložio George H. Acheson (lična komunikacija), a odnosi se na svaku hemijski spoj koji djeluje slično morfinu.”.<nowiki><ref></nowiki>{{cite journal | vauthors = Wikler A, Martin WR, Pescor FT, Eades CG | title = Factors regulating oral consumption of an opioid (Etonitazene) by morphine-addicted rats | journal = Psychopharmacologia | volume = 5 | pages = 55–76 | date = oktobar 1963 | pmid = 14082382 | doi = 10.1007/bf00405575 | s2cid = 38073529 | quote = In this paper, the term, 'opioid', is used in the sense originally proposed by DR. GEORGE H. ACHESON (personal communication) to refer to any chemical compound with morphine-like activities. }}</ref> Do kasnih 1960-ih, istraživanja su otkrila da su efekti opijata posredovani aktivacijom specifičnih molekularnih receptora u nervnom sistemu, koji su nazvani „opioidni receptori”.<ref>{{cite journal | vauthors = Martin WR | title = Opioid antagonists | journal = Pharmacological Reviews | volume = 19 | issue = 4 | pages = 463–521 | date = decembar 1967 | pmid = 4867058 }}</ref> Definicija pojma „opioid” kasnije je precizirana tako da se odnosi na supstance koje imaju djelovanje slično morfiju, a koje su posredovane aktivacijom opioidnih receptora. U jednom savremenom udžbeniku farmakologije navodi se: „termin opioid odnosi se na sve agoniste i antagoniste s djelovanjem sličnim morfiju, kao i na prirodne i sintetske opioidne [[peptid]]e”.<ref name=Mehdi>{{cite book|title=Textbook of Pharmacology |chapter=Opioid analgesics and antagonists | vauthors = Mehdi B | veditors = Seth SD, Seth V|page=III.137 |publisher=Elsevier India |year=2008 |isbn=978-81-312-1158-8}}</ref> Drugi farmakološki izvor izostavlja uslov „sličnosti s morfijem”: „Opioid, što je moderniji termin, koristi se za označavanje svih supstanci, kako prirodnih tako i sintetičkih, koje se vezuju za opioidne receptore (uključujući antagoniste)”.<ref name="Hemmings-2013"/> Neki izvori definišu termin „opioid” tako da isključuje „opijate”, dok drugi koriste termin „opijat” u širem smislu, umjesto termina „opioid”; međutim, upotreba termina „opioid” u inkluzivnom smislu smatra se modernom, poželjnom i široko je rasprostranjena.<ref name="Offermanns"/> ===Napori za smanjenje rekreativne upotrebe u SAD-u=== Godine 2011. administracija [[Barack Obama|Baracka Obame]] objavila je dokument u kojem je iznijela plan za rješavanje krize uzrokovane opioidima u Sjedinjenim Američkim Državama. Zabrinutost ove administracije u vezi sa zavisnošću i slučajnim predoziranjem dijele i brojne druge medicinske i vladine savjetodavne grupe širom svijeta..<ref name="cpso.on.ca"/><ref>{{cite web|title=Epidemic: Responding to America's Prescription Drug Abuse Crisis |url=http://www.whitehouse.gov/sites/default/files/ondcp/issues-content/prescription-drugs/rx_abuse_plan.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303154035/http://www.whitehouse.gov/sites/default/files/ondcp/issues-content/prescription-drugs/rx_abuse_plan.pdf|publisher=The White House|date=2011|archive-date=3. 3. 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ccsa.ca/resource%20library/canada-strategy-prescription-drug-misuse-report-en.pdf |title=First Do No Harm: Responding to Canada's Prescription Drug Crisis |date=mart 2013 |access-date=8. 3. 2017 |archive-date=2. 3. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302235040/http://www.ccsa.ca/resource |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.delhidailynews.com/news/UK--Task-Force-offers-ideas-for-opioid-addiction-solutions-1402491160/ |title=UK: Task Force offers ideas for opioid addiction solutions |publisher=Delhidailynews.com |date=11. 6. 2014 |access-date=7. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606021651/http://www.delhidailynews.com/news/UK--Task-Force-offers-ideas-for-opioid-addiction-solutions-1402491160/ |archive-date=6. 6. 2017 }}</ref> Od 2015. godine, programi za praćenje lijekova koji se izdaju na recept postoje u svakoj saveznoj državi, osim u [[Missouri]]ju.<ref>{{cite news|url=https://www.kansascity.com/news/politics-government/article209982404.html|title=Every state but Missouri has opioid drug tracking. Why are senators against it?|newspaper=The Kansas City Star|first=Allison|last=Kite|date=29. 4. 2018|access-date=5. 11. 2018|archive-date=27. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227122856/https://www.kansascity.com/news/politics-government/article209982404.html|url-status=live}}</ref> Ovi programi omogućavaju farmaceutima i propisivačima lijekova pristup historiji izdatih recepata za pacijente, kako bi se mogla identifikovati sumnjiva upotreba. Međutim, istraživanje provedeno među ljekarima u SAD-u, objavljeno 2015. godine, pokazalo je da samo 53 % ljekara koristi ove programe, dok 22 % njih nije ni znalo da su im ti programi na raspolaganju.<ref>{{cite journal | vauthors = Rutkow L, Turner L, Lucas E, Hwang C, Alexander GC | title = Most primary care physicians are aware of prescription drug monitoring programs, but many find the data difficult to access | journal = Health Affairs | volume = 34 | issue = 3 | pages = 484–92 | date = mart 2015 | pmid = 25732500 | doi = 10.1377/hlthaff.2014.1085 | doi-access = free }}</ref> [[Centri za kontrolu i prevenciju bolesti|Centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC)]] dobili su zadatak da izrade i objave nove smjernice, pri čemu su bili izloženi snažnom lobiranju.<ref>{{cite web | first = Matthew | last = Perrone | agency = Associated Press | url = http://www.philly.com/philly/news/nation_world/20151220_Painkiller_politics__Effort_to_curb_prescribing_under_fire.html | title = Painkiller politics: Effort to curb prescribing under fire | publisher = Philly.com | access-date = 7. 1. 2016 | date = 20. 12. 2015 | archive-date = 22. 12. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181222044942/http://www.philly.com/philly/news/nation_world/20151220_Painkiller_politics__Effort_to_curb_prescribing_under_fire.html | url-status = live }}</ref> CDC je 2016. godine objavio svoje „Smjernice za propisivanje opioida za kroničnu bol“, preporučujući da se opioidi koriste samo kada se očekuje da će koristi za bol i funkciju nadmašiti rizike, te da se koriste u najnižoj učinkovitoj dozi, uz izbjegavanje istovremene upotrebe opioida i benzodiazepina kad god je to moguće.<ref name="auto"/> Istraživanja pokazuju da se propisivanje visokih doza opioida povezanih s [[hronična opioidna terapija|hroničnom opioidnom terapijom]] (COT) ponekad može spriječiti kroz državne zakonske smjernice i napore zdravstvenih planova koji izdvajaju resurse i uspostavljaju zajednička očekivanja za smanjenje većih doza.<ref>{{cite journal | vauthors = Von Korff M, Dublin S, Walker RL, Parchman M, [[Susan Shortreed|Shortreed SM]], Hansen RN, Saunders K | title = The Impact of Opioid Risk Reduction Initiatives on High-Dose Opioid Prescribing for Patients on Chronic Opioid Therapy | journal = The Journal of Pain | volume = 17 | issue = 1 | pages = 101–10 | date = januar 2016 | pmid = 26476264 | pmc = 4698093 | doi = 10.1016/j.jpain.2015.10.002 }}</ref> 10. augusta 2017. godine, [[Donald Trump]] proglasio je krizu s opioidima nacionalnom vanrednom situacijom u javnom zdravstvu (koja nije [[Federalna agencija za upravljanje vanrednim situacijama|FEMA]]).<ref>{{cite news | first1 = Joel | last1 = Achenbach | first2 = John | last2 = Wagner | first3 = Lenny | last3 = Bernstein | url = https://www.washingtonpost.com/politics/trump-declares-opioid-crisis-is-a-national-emergency-pledges-more-money-and-attention/2017/08/10/5aaaae32-7dfe-11e7-83c7-5bd5460f0d7e_story.html | title = Trump says opioid crisis is a national emergency, pledges more money and attention | newspaper = Washington Post | access-date = 11. 8. 2017 | archive-date = 24. 11. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201124103354/https://www.washingtonpost.com/politics/trump-declares-opioid-crisis-is-a-national-emergency-pledges-more-money-and-attention/2017/08/10/5aaaae32-7dfe-11e7-83c7-5bd5460f0d7e_story.html | url-status = live }}</ref> ===Globalne nestašice=== [[Svjetska zdravstvena organizacija]] je [[morfin]] i druge lijekove na bazi maka označila kao neophodne u liječenju jakih bolova. Prema podacima iz 2002. godine, sedam zemalja (SAD, Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija, Australija, Francuska, Španija i Japan) troši 77 % svjetskih zaliha [[morfina]], zbog čega mnoge zemlje u razvoju oskudijevaju u lijekovima za ublažavanje bolova.<ref>{{cite web |title=Feasibility Study on Opium Licensing in Afghanistan for the Production of Morphine and Other Essential Medicines |date=septembar 2005 |publisher=ICoS |url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Publications/Detail/?id=13751&lng=en |access-date=3. 3. 2015 |archive-date=3. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235641/http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Publications/Detail/?id=13751&lng=en |url-status=live }}</ref> Sadašnjii sistem snabdijevanja sirovinama od maka, namijenjenim za proizvodnju lijekova na bazi maka, reguliše [[Međunarodni odbor za kontrolu narkotika]] (INCB) u skladu s odredbama [[Jedinstvena konvencija o opojnim drogama|Jedinstvene konvencije o opojnim drogama]] iz 1961. godine. Količina sirovina od maka koju svaka zemlja može godišnje potraživati na osnovu ovih odredbi mora odgovarati procjeni potreba te zemlje, utvrđenoj na osnovu nacionalne potrošnje u prethodne dvije godine. U mnogim zemljama prisutna je raširena pojava nedovoljnog propisivanja morfija, što je posljedica visokih cijena i nedostatka obuke za propisivanje opijata. [[Svjetska zdravstvena organizacija]] sada sarađuje s nadležnim organima različitih zemalja na obuci zdravstvenih radnika i razvoju nacionalnih propisa o propisivanju lijekova, kako bi se omogućilo češće propisivanje opijata.<ref>{{cite web |title=Assuring Availability of Opioid Analgesics |publisher=World Health Organization |url=http://www.euro.who.int/document/e76503.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091201034539/http://www.euro.who.int/document/e76503.pdf |archive-date=1. 12. 2009 }}</ref> Još jednu ideju za povećanje dostupnosti morfija predložio je [[Međunarodno vijeće za sigurnost i razvoj|ICOS]], koji kroz svoj prijedlog za [[afganistanski morfij]] sugeriraju da bi [[Afganistan]] mogao pružiti jeftina rješenja za ublažavanje bolova zemljama u razvoju kao dio sistema snabdijevanja drugog reda koji bi dopunio trenutni regulirani sistem [[INCB]] održavanjem ravnoteže i zatvorenog sistema koji uspostavlja, a istovremeno bi pružao gotov proizvod morfija ljudima s jakim bolovima koji nemaju pristup opijatima u okviru trenutnog sistema. ===Rekreacijska upotreba=== {{Glavni|Poremećaj upotrebe opioida|Rekreacijska upotreba droga}} Opioidi mogu izazvati jake osjećaje [[euforija|euforije]]<ref>{{cite journal | vauthors = Ghelardini C, Di Cesare Mannelli L, Bianchi E | title = The pharmacological basis of opioids | journal = Clinical Cases in Mineral and Bone Metabolism | volume = 12 | issue = 3 | pages = 219–21 | date = 2015 | pmid = 26811699 | pmc = 4708964 | doi = 10.11138/ccmbm/2015.12.3.219 | quote = The opioid effects transcending analgesia include sedation, respiratory depression, constipation and a strong sense of euphoria. }}</ref> i često se koriste u rekreativne svrhe. Iako se inače povezuju s ilegalnim opioidima poput heroina, opioidi koji se izdaju na recept također su predmet zloupotrebe u rekreativne svrhe. [[Zloupotreba droga]] i nemedicinska upotreba podrazumijevaju korištenje supstanci iz razloga ili u dozama koje nisu propisane. Zloupotreba opioida može uključivati i davanje lijekova osobama kojima oni nisu propisani. Ovakvo preusmjeravanje lijekova može se tretirati kao krivično djelo, za koje je u mnogim zemljama predviđena kazna zatvora.<ref name=misuse>{{cite journal | vauthors = Barrett SP, Meisner JR, Stewart SH | title = What constitutes prescription drug misuse? Problems and pitfalls of current conceptualizations | journal = Current Drug Abuse Reviews | volume = 1 | issue = 3 | pages = 255–62 | date = novembar 2008 | pmid = 19630724 | doi = 10.2174/1874473710801030255 | doi-access = free| url = http://www.bentham.org/cdar/openaccsesarticle/cdar%201-3/0002CDAR.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615214225/http://bentham.org/cdar/openaccsesarticle/cdar%201-3/0002CDAR.pdf | archive-date = 15. 6. 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = McCabe SE, Boyd CJ, Teter CJ | title = Subtypes of nonmedical prescription drug misuse | journal = Drug and Alcohol Dependence | volume = 102 | issue = 1–3 | pages = 63–70 | date = juni 2009 | pmid = 19278795 | pmc = 2975029 | doi = 10.1016/j.drugalcdep.2009.01.007 }}</ref> Godine 2014. gotovo dva miliona Amerikanaca zloupotrebljavalo je opioide koji se izdaju na recept ili su bili ovisni o njima.<ref>{{cite web|title=Prescription Opioid Overdose Data {{!}} Drug Overdose {{!}} CDC Injury Center|url=https://www.cdc.gov/drugoverdose/data/overdose.html|website=www.cdc.gov|access-date=17. 1. 2017|date=31. 8. 2018|archive-date=24. 8. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824072528/https://www.cdc.gov/drugoverdose/data/overdose.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chronic Pain Management and Opioid Misuse: A Public Health Concern (Position Paper) |url=https://www.aafp.org/about/policies/all/chronic-pain-management-opiod-misuse.html |access-date=9. 9. 2023 |website=American Academy of Family Physicians |language=en-US |archive-date=4. 10. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004124424/https://www.aafp.org/about/policies/all/chronic-pain-management-opiod-misuse.html |url-status=live }}</ref> ==Veterinarska primjena== U 17.stoljeću [[Robert Boyle]] istraživao je opijum kao otrov davanjem opijuma psu. Ovaj eksperiment predstavlja najraniju zabilježenu upotrebu nekog opioida kod domaće životinje. Godine 1659. [[Christopher Wren]] i Boyle su psu, putem intravenske primjene, izazvali stanje [[stupor]]a. Nakon što je izolovao morfin iz opijuma, [[Friedrich Wilhelm Adam Sertürner]] je četiri psa i jednog miša tretirao vodenim [[alkohol]]nim rastvorom morfina; jedan pas je uginuo, dok su ostale životinje iskusile sedaciju, konvulzije i [[povraćanje]]. [[Frederick Hobday]] prvi je opisao različite efekte morfina kod različitih vrsta: 1908. godine izvijestio je da morfin kod mačaka i konja izaziva delirij, dok kod pasa dovodi do anestezije. Hobday je predložio doziranje od 1/16 [[grain (jedinica)|grejna]] (grain) po funti tjelesne težine, kako bi se kod pasa postigla analgezija i anestezija. Iako je djelovanje morfina na pse bilo poznato, smatralo se da on nije koristan za druge životinje; tako je [[Howard Jay Milks]] 1917. godine napisao da morfin ne izaziva analgeziju kod životinja osim kod pasa. Milks je, međutim, naveo da doze od 2 do 5 grejna morfina izazivaju sedaciju kod konja. Većina kasnijih istraživanja bila je više usmjerena na neželjene efekte morfina nego na njegov analgetski potencijal. Opioidi se u veterinarskoj praksi nisu često koristili sve do 1980-ih godina, kada se javila veća svijest o potrebi za pružanjem analgezije. U veterinarskoj medicini opioidi se najčešće primjenjuju [[zglob|intraartikularno]], [[vena|intravenski]], [[koža|potkožno]], [[mišić|intramuskularno]], [[nos€intranazalno]] i [[derma|transdermno]]. Često korišteni opioidi u veterinarskoj medicini su morfin, fentanil i buprenorfin. Kod stoke se opioidi obično ne primjenjuju, prvenstveno zbog propisanog perioda čekanja (karence) tokom kojeg se životinja ne smije koristiti za mužu ili klanje, kao i zbog strogih propisa koji zahtijevaju precizno vođenje evidencije o primjeni ovih supstanci.<ref>{{cite book|isbn=978-1-119-83027-6|title=Veterinary Anesthesia and Analgesia, The 6th Edition of Lumb and Jones|editor-first1=Leigh|editor-last1=Lamont|editor-first2=Kurt|editor-last2=Grimm|editor-first3=Sheilah|editor-last3=Robertson|editor-first4=Lydia|editor-last4=Love|editor-first5=Carrie|editor-last5=Schroeder|chapter=Opioids|first1=Bradley T.|last1=Simon|first2=Ignacio|last2=Lizarraga|pages=355–356, 376–377|publisher=Wiley Blackwell}}</ref> ==Klasifikacija== Postoji nekoliko širih klasa opioida:<ref>{{cite web | url= https://www.sciencedaily.com/terms/opioid.htm | title= Opioid drug | website= Science Daily | access-date= 25. 6. 2021 | archive-date= 19. 4. 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210419134504/https://www.sciencedaily.com/terms/opioid.htm | url-status= live }}</ref> * Prirodni [[opijati]]: [[alkaloidi]] sadržani u smoli [[Papaver somniferum|opijumskog maka]], prvenstveno [[morfin]], [[kodein]] i [[tebain]], ali ne i [[papaverin]] i [[noskapin]], koji imaju drugačiji mehanizam djelovanja * [[Opijati|Esteri morfina]]: opijati koji su hemijski neznatno izmijenjeni, ali su „prirodniji” od polusintetičkih spojeva, budući da većina njih predstavlja prolijekove morfina; tu spadaju [[diacetilmorfin]] (morfin-diacetat; heroin), [[nikomorfin]] (morfin-dinikotinat), [[dipropanoilmorfin]] (morfin-dipropionat), [[acetilpropionilmorfin]], [[dibenzoilmorfin]] i [[diacetildihidromorfin]];<ref name=unodc>{{cite web|title=Esters of Morphine|url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1953-01-01_2_page009.html|publisher=United Nations Office on Drugs and Crime|access-date=10. 3. 2012|year=1953|archive-date=24. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224151550/http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1953-01-01_2_page009.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.eopiates.com/opioids/classification/esters-of-morphine-opioids.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20230213170706/http://www.eopiates.com/opioids/classification/esters-of-morphine-opioids.html|archive-date = 13. 2. 2023|title = Esters of Morphine Opioids|date = 28. 5. 2014|access-date = 12. 2. 2016|website = eOpiates}}</ref> *[[:Kategorija:Semisynthetic opioids|Polusintetički opioidi]]: nastali iz prirodnih opijata ili estera morfija, kao što su [[hidromorfon]], [[hidrokodon]], [[oksikodon]], [[oksimorfon]], [[etilmorfin]], [[buprenorfin]] i [[dezomorfin]]; * [[:Kategorija:Sintetski opioidi|Potpuno sintetaki opioidi]]: kao što su [[fentanil]], [[petidin]], [[levorfanol]], [[metadon]], [[tramadol]], [[tapentadol]] i [[dekstropropoksifen]]; * [[Endogen]]i opioidni [[peptid]]i, koji se prirodno proizvode u tijelu, kao što su [[endorfin]]i, [[enkefalin]]i, [[dinorfin]]i i [[endomorfin]]i. * Endogeni opioidi koji nisu peptidi: u ovu kategoriju spadaju morfij i neki drugi opioidi koji se u malim količinama proizvode u tijelu. * Prirodni opioidi (neživotinjskog porijekla, nisu opijati): listovi biljke [[Mitragyna speciosa]] ([[kratom]]) sadrže nekoliko prirodno prisutnih opioida koji djeluju putem Mu i Delta receptora. [[Salvinorin A]], koji se prirodno nalazi u biljci [[Salvia divinorum]], agonist je kapa-opioidnih receptora.<ref>{{Cite journal|last1=Roth|first1=Bryan L.|last2=Baner|first2=Karen|last3=Westkaemper|first3=Richard|last4=Siebert|first4=Daniel|last5=Rice|first5=Kenner C.|last6=Steinberg|first6=SeAnna|last7=Ernsberger|first7=Paul|last8=Rothman|first8=Richard B.|date=3. 9. 2002|title=Salvinorin A: A potent naturally occurring nonnitrogenous κ opioid selective agonist|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=18|pages=11934–11939|doi=10.1073/pnas.182234399|issn=0027-8424|pmid=12192085|pmc=129372|bibcode=2002PNAS...9911934R|doi-access=free}}</ref> [[Tramadol]] and [[tapentadol]], which act as monoamine uptake inhibitors also act as mild and potent [[agonist]]s (respectively) of the [[μ-opioid receptor]].<ref>{{cite journal | vauthors = Raffa RB, Buschmann H, Christoph T, Eichenbaum G, Englberger W, Flores CM, Hertrampf T, Kögel B, Schiene K, Straßburger W, Terlinden R, Tzschentke TM | title = Mechanistic and functional differentiation of tapentadol and tramadol | journal = Expert Opinion on Pharmacotherapy | volume = 13 | issue = 10 | pages = 1437–49 | date = juli 2012 | pmid = 22698264 | doi = 10.1517/14656566.2012.696097 | s2cid = 24226747 }}</ref> Oba lijeka izazivaju [[analgezija|analgeziju]] čak i kada se primijeni [[nalokson]], opioidni antagonist.<ref>{{cite journal | vauthors = Rojas-Corrales MO, Gibert-Rahola J, Micó JA | title = Tramadol induces antidepressant-type effects in mice | journal = Life Sciences | volume = 63 | issue = 12 | pages = PL175-80 | year = 1998 | pmid = 9749830 | doi = 10.1016/S0024-3205(98)00369-5 }}</ref> Neki manji opijumski [[alkaloid]]i i razne supstance s opioidnim djelovanjem nalaze se i na drugim mjestima, uključujući molekule prisutne u biljkama [[kratom]], ''[[Corydalis]]'' i ''[[Salvia divinorum]]'' i nekim vrstama maka, osim ''[[Papaver somniferum]]''. Postoje i sojevi koji proizvode velike količine tebaina, važne sirovine za izradu mnogih polusintetičkih i sintetičkih opioida. Od više od 120 vrsta maka, samo dvije proizvode morfin. Među analgeticima postoji mali broj supstanci koje djeluju na centralni nervni sistem, ali ne i na sistem opioidnih receptora; stoga one nemaju druga (narkotička) svojstva opioida, iako mogu izazvati euforiju putem ublažavanja bola – euforiju koja, s obzirom na način na koji nastaje, ne stvara osnovu za navikavanje, fizičku zavisnost ili ovisnost. Među njima se posebno ističu nefopam, orfenadrin, a možda i feniltoloksamin ili neki drugi antihistaminici. Triciklički antidepresivi također imaju analgetsko djelovanje, ali se smatra da to postižu indirektnom aktivacijom endogenog opioidnog sistema. Paracetamol je prvenstveno analgetik centralnog djelovanja (nenarkotički), čiji se efekat ostvaruje djelovanjem na silazne serotonergičke puteve, čime se povećava oslobađanje serotonina (5-HT), što zauzvrat inhibira oslobađanje medijatora bola. Također smanjuje aktivnost ciklooksigenaze. Nedavno je otkriveno da većina ili čak cjelokupna terapijska efikasnost paracetamola potiče od njegovog metabolita, AM404, koji pojačava oslobađanje serotonina i inhibira preuzimanje anandamida. Drugi analgetici djeluju periferno (tj. ne djeluju na [[mozak]] ili [[kičmena moždina|kičmenu moždinu]]). Istraživanja počinju ukazivati na to da morfin i srodni lijekovi mogu imati i periferne efekte; primjer za to je upotreba morfinskog gela kod opekotina. Nedavna istraživanja otkrila su prisustvo opioidnih receptora na perifernim senzornim neuronima.<ref name="Stein C, Schäfer M, Machelska H (2003)">{{cite journal | vauthors = Stein C, Schäfer M, Machelska H | title = Attacking pain at its source: new perspectives on opioids | journal = Nature Medicine | volume = 9 | issue = 8 | pages = 1003–8 | date = august 2003 | pmid = 12894165 | doi = 10.1038/nm908 | s2cid = 25453057 }}</ref> Značajan dio (do 60%) opioidne analgezije može biti posredovan takvim perifernim opioidnim receptorima, posebno kod upalnih stanja kao što su artritis, traumatski ili hirurški bol.<ref name="Stein C, Lang LJ (2009)">{{cite journal | vauthors = Stein C, Lang LJ | title = Periferni mehanizmi opioidne analgezije | journal = Current Opinion in Pharmacology | volume = 9 | issue = 1 | pages = 3–8 | date = Februar 2009 | pmid = 19157985 | doi = 10.1016/j.coph.2008.12.009 }}<nowiki><ref> Upalna bol je također ublažena endogenim opioidnim peptidima koji aktiviraju periferne opioidne receptore.<ref name="Busch-Dienstfertig M, Stein C (2010)"></nowiki>{{cite journal | vauthors = Busch-Dienstfertig M, Stein C | title = Opioid receptors and opioid peptide-producing leukocytes in inflammatory pain – basic and therapeutic aspects | journal = Brain, Behavior, and Immunity | volume = 24 | issue = 5 | pages = 683–94 | date = juli 2010 | pmid = 19879349 | doi = 10.1016/j.bbi.2009.10.013 | s2cid = 40205179 }}<nowiki><ref></nowiki> Otkriveno je 1953. godine, da ljudi i neke životinje prirodno proizvode male količine morfija, kodeina i moguće nekih njihovih jednostavnijih derivata poput heroina i [[dihidromorfin]]a, pored endogenih opioidnih peptida. Neke bakterije su sposobne da proizvode neke polusintetičke opioide kao što su [[hidromorfon]] i [[hidrokodon]] kada žive u rastvoru koji sadrži morfij, odnosno kodein. Mnogi [[alkaloidi]] i drugi derivati opijumskog maka nisu opioidi niti narkotici; najbolji primjer je [[papaverin]], supstanca koja opušta glatke mišiće. Noskapin je granični slučaj, jer djeluje na [[CNS|centralni nervni sistem]] (CNS), ali to djelovanje nije nužno slično onom koje ima morfin, pa vjerovatno spada u posebnu kategoriju. [[Dekstrometorfan]] (stereoizomer [[levometorfan]]a, polusintetskog opioidnog agonista) i njegov [[metabolit]] [[dekstrorfan]] uopće nemaju opioidno analgetsko djelovanje, uprkos strukturnoj sličnosti s drugim opioidima; umjesto toga, oni su snažni [[NMDA]] antagonisti i agonisti [[sigma receptor]]a (tipova 1 i 2), te se koriste u mnogim lijekovima protiv kašlja koji se izdaju bez recepta. [[Salvinorin A]] je selektivni, snažan agonist ĸ-opioidnih receptora. Ipak se ne smatra opioidom jer: #hemijski nije alkaloid; i #nema tipična opioidna svojstva: apsolutno nema anksiolitičkih ili supresivnih efekata na kašalj. Umjesto toga, snažan je [[halucinogen]]. <!-- Evo tabele; preskočite je da biste uredili tekst --> <div class="skin-invert-image"> {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 0.5em 1em; text-align:center; font-size: smaller" |- !Opioidni peptidi !Skeletne molekularne slike |- |[[Adrenorfin]] |[[Datoteka:Adrenorphin slim.svg|125 px|Hemijska struktura Adrenorfina]] |- |[[Amidorfin]] |[[Datoteka:Amidorphin.svg|125 px|Hemijska struktura Amidorfina.]] |- |[[Kazomorfin]] |[[Datoteka:Goveđi β-kazomorfin 7.svg|125 px|Hemijska struktura goveđeg β-kazomorfina.]] |- |[[DADLE]] |[[Datoteka:2-D-Alanine-5-D-leucine-enkephalin.png|125 px|Hemijska struktura DADLE.]] |- |[[DAMGO]] |[[Datoteka:DAMGO.svg|125 px|Hemijska struktura DAMGO.]] |- |[[Dermorfin]] |[[Datoteka:Dermorphin.svg|125 px|Hemijska struktura Dermorfina.]] |- |[[Endomorfin]] |[[Datoteka:Endomorphin 1.svg|125 px|Hemijska struktura Endomorfina 1.]] |- |[[Morficeptin]] |[[Datoteka:Morphiceptin.svg|125 px|Hemijska struktura Morficeptina.]] |- |[[Nociceptin]] |[[Datoteka:Nociceptin.png|125 px|Hemijska struktura Nociceptina.]] |- |[[Oktreotid]] |[[Datoteka:Octreotide.svg|125 px|Hemijska struktura oktreotida.]] |- |[[Opiorphin]] |[[File:Opiorphin.png|125 px|Hemijska struktura opiorfina.]] |- |[[TRIMU 5]] |[[File:TRIMU 5.png|125 px|Hemijska struktura supstance TRIMU 5.]] |} <!-- Kraj tabele --> </div> ===Endogeni opioidi=== Opioidni [[peptid]]i koji se proizvode u tijelu uključuju: {{div col|colwidth=30em}} * [[Endorfin]]e * [[Enkefalin]]e * [[Dinorfin]]e * [[Endomorfin]]e {{div col end}} [[β-endorfin]] se eksprimira u ćelijama koje sadrže [[pro-opiomelanokortin]] (POMC) u [[lučno jezgro|arkuatnom jezgru]], u [[moždno stablo|moždnom stablu]] i u imunskim ćelijama, a djeluje putem [[μ-opioidni receptor|μ-opioidnih receptora]]. β-endorfin ima brojne učinke, uključujući uticaj na [[seksualno ponašanje]] i [[apetit]]. β-endorfin se također luči u krvotok iz kortikotropnih i [[melanin|melanotropnih]] ćelija hipofize. [[α-neoendorfin]] eksprimira se također u POMC ćelijama u arkuatnom jezgru. [[Met-enkefalin]] je široko rasprostranjen u [[CNS|centralnom nervnom sistemu]] (CNS) i u imunskim ćelijama; [met]-enkefalin je proizvod gena za [[proenkefalin]], a djeluje putem μ i [[δ-opioidni receptor|δ-opioidnih receptor]]. [[Leu-enkefalin]], koji je također proizvod gena za proenkefalin, djeluje putem δ-opioidnih receptora. [[Dinorfin]] djeluje putem [[κ-opioidni receptor|κ-opioidnih receptora]] i široko je rasprostranjen u CNS-u, uključujući [[kičmena moždina|kičmenu moždinu]] i [[hipotalamus]] – posebno u [[lučno jezgro|arkuatnom jezgru]], kao i u neuronima koji proizvode [[oksitocin]] i [[vazopresin]] unutar supraoptičkog jezgra. [[Endomorfin]] djeluje putem μ-opioidnih receptora i na tim receptorima je potentniji od drugih endogenih opioida. ===Opijumski alkaloidi i derivati=== ====Opijumski alkaloidi==== [[Fenantren]]i koji se prirodno nalaze u [[opijum]]u: {{div col|colwidth=30em}} * [[Kodein]] * [[Morfin]] * [[Tebain]] * [[Oripavin]]<ref name="Odell 2007">{{cite journal | vauthors = Odell LR, Skopec J, McCluskey A | title = Isolation and identification of unique marker compounds from the Tasmanian poppy Papaver somniferum N. Implications for the identification of illicit heroin of Tasmanian origin | journal = Forensic Science International | volume = 175 | issue = 2–3 | pages = 202–8 | date = mart 2008 | pmid = 17765420 | doi = 10.1016/j.forsciint.2007.07.002 }}</ref> {{div col end}} Preparati miješanih opijumskih alkaloida, uključujući papaveretum, još uvijek se povremeno koriste. ====Esteri morfina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Diacetilmorfin]] (morfin diacetat; heroin) * [[Nikomorfin]] (morfin dinikotinat) * [[Dipropanoilmorfin]] (morfin dipropionat) * [[Diacetildihidromorfin]] * [[Acetilpropionilmorfin]] * [[Desomorfin]] * [[Metildesorfin]] * [[Dibenzoilmorfin]] {{div col end}} ====Eteri morfina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Dihidrokodein]] * [[Etilmorfin]] * [[Heterokodein]] {{div col end}} ====Polusintetski derivati alkaloida==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Buprenorfin]] * [[Etorfin]] * [[Hidrokodon]] * [[Hidromorfon]] * [[Oksikodon]] (prodaje se kao OxyContin) * [[Oksimorfon]] {{div col end}} ===Sintetski opioidi=== ====Anilidopiperidini==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Fentanil]] (pogledajte i [[spisak analoga fentanila]]) * [[Alfametilfentanil]] * [[Alfentanil]] * [[Sufentanil]] * [[Remifentanil]] * [[Karfentanil]] * [[Omefentanil]] * [[Omekarfentanil]] {{div col end}} ====Benzimidazoli==== {{Glavni|Spisak benzimidazolskih opioida}} * [[Metodesnitazen]] (Metazen) * [[Etodesnitazen]] (Etazen) * [[Etonitazepin]] * [[Etonitazepipn]] * [[Nitazeni]] – opioidne supstance koje predstavljaju podgrupu benzimidazolskih opioida ** [[Metonitazen]] ** [[Etonitazen]] ** [[Izotonitazen]] ** [[Klonitazen]] ====Fenilpiperidini==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Petidin]] (meperidin) * [[Ketobemidon]] * [[MPPP]] * [[Alilprodin]] * [[Prodin]] * [[PEPAP]] * [[Trimeperidin|Promedol]] {{div col end}} ====Derivati difenilpropilamina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Propoksifen]] * [[Dekstropropoksifen]] * [[Dekstromoramid]] * [[Bezitramid]] * [[Piritramid]] * [[Metadon]] * [[Dipipanon]] * [[Levometadil acetat]] (LAAM) * [[Difenoksin]] * [[Difenoksilat]] * [[Loperamid]] (prolazi kroz krvno-moždanu barijeru, ali ga P-glikoprotein brzo izbacuje iz centralnog nervnog sistema. Kod životinjskih modela – uključujući rezus majmune, miševe i pacove – nakon dugotrajne i kontinuirane upotrebe, pri prekidu uzimanja javljaju se blagi simptomi apstinencijalne krize.) {{div col end}} ====Derivati benzomorfana==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Dezocin]] — agonist/antagonist * [[Pentazocin]] — agonist/antagonist * [[Fenazocin]] {{div col end}} ====Derivati oripavina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Buprenorfin]] — parcijalni agonist * [[Dihidroetorfin]] * [[Etorfin]] {{div col end}} ====Derivati morfinana==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Butorfanol]] — agonist/antagonist * [[Nalbufin]] — agonist/antagonist * [[Levorfanol]] * [[Levometorfan]] * [[Racemetorfan]] {{div col end}} ====Ostalo==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Lefetamin]] * [[Meptazinol]] * [[Mitraginin]] * [[Tilidin]] * [[Tramadol]] * [[Tapentadol]] * [[Eluksadolin]] * [[Bucinazin]] * [[7-Hidroksimitraginin]] {{div col end}} ===Alosterni modulatori=== Alosterini modulatori ne spadaju u opioide; umjesto toga, klasificiraju se kao opioidergici. ===[[Opioidni antagonist]]i=== {{div col|colwidth=30em}} * [[Nalmefen]] * [[Nalokson]] * [[Naltrekson]] * [[Metilnaltrekson]] (Metilnaltrekson djeluje samo periferno, jer ne prelazi krvno-moždanu barijeru u dovoljnoj količini da bi ostvario centralno djelovanje. Stoga se može smatrati suprotnošću [[loperamid]]u.) * [[Naloksegol]] (Naloksegol djeluje samo periferno, jer ne prelazi krvno-moždanu barijeru u dovoljnoj količini da bi ostvario centralno djelovanje. Stoga se može smatrati suprotnošću [[loperamidu]].) {{div col end}} === Tabele opioida === ==== Tabela morfinanskih opioida ==== <div class="skin-invert-image"> {| class="talk collapsed collapsible" |- ! Tabela morfinanskih opioida: kliknite za |- style="text-align: left;" | {| class="wikitable" style="font-size:smaller; text-align:center" |- colspan=5 | | [[File:Morphin - Morphine.svg|137 px|Hemijska struktura morfina.]] [[Morfin]] | [[File:Dinitrophenylmorphine.png|137 px|Hemijska struktura 2,4-dinitrofenilmorfina.]] [[2,4-Dinitrofenilmorfin]] | [[File:6-Methylenedihydrodesoxymorphine.svg|137 px|Hemijska struktura 6-metilendihidrodezoksimorfina.]] [[6-Metilendihidrodezoksimorfin|6-MDDM]] | [[File:Chlornaltrexamine.svg|160 px|Hemijska struktura hlornaltreksamina.]] [[Hlornaltreksamin]] | [[File:Permonid.svg|113 px|Hemijska struktura dezomorfina.]] [[Dezomorfin]] |- | [[File:Dihydromorphine 2D structure.svg|137 px|Hemijska struktura dihidromorfina.]] [[Dihidromorfin]] | [[File:Hydromorphinol.svg|137 px|Hemijska struktura hidromorfinola.]] [[Hidromorfinol]] | [[File:Methyldesorphine.png|113 px|Hemijska struktura metildezomorfina.]] [[Metildezomorfin]] | [[File:N-Phenethylnormorphine.svg|113 px|Hemijska struktura N-fenetilnormorfina.]] [[N-Fenetilnormorfin]] | [[File:RAM-378.svg|113 px|Hemijska struktura RAM-378]] [[RAM-378]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | 3,6-diesteri morfina |- | [[File:Acetylpropionylmorphine.svg|149 px|Hemijska struktura acetilpropionilmorfina.]] [[Acetilpropionilmorfin]] | [[File:Dihydroheroin.svg|149 px|Hemijska struktura dihidroheroina.]] [[Dihidroheroin]] | [[File:Dibenzoylmorphine Structure.svg|125 px|Hemijska struktura dibenzoilmorfina.]] [[Dibenzoilmorfin]] | [[File:Dipropanoylmorphine.svg|125 px|Hemijska struktura dipropanoilmorfina.]] [[Dipropanoilmorfin]] | [[File:Heroin v2.svg|125 px|Hemijska struktura diacetilmorfina.]] [[Heroin]] |- | [[File:Nicomorphine.svg|125 px|Hemijska struktura nikomorfina.]] [[Nikomorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Porodica kodeina i dionina |- | [[File:Codein - Codeine.svg|135 px|Hemijska struktura kodeina.]] [[Kodein]] | [[File:6-MAC.svg|135 px|Hemijska struktura 6-MAC-a.]] [[6-MAC]] | [[File:Benzylmorphine.svg|124 px|Hemijska struktura benzilmorfina.]] [[Benzilmorfin]] | [[File:Codeine methylbromide.png|112 px|Hemijska struktura kodein-metilbromida.]] [[Kodein-metilbromid]] | [[File:Dihydroheterocodeine.svg|88 px|Hemijska struktura dihidroheterokodeina.]] [[Dihidroheterokodein]] |- | [[File:Ethylmorphine.svg|135 px|Hemijska struktura etilmorfina.]] [[Etilmorfin]] | [[File:Heterocodeine v2.svg|112 px|Hemijska struktura heterokodeina.]] [[Heterokodein]] | [[File:Pholcodine.svg|135 px|Hemijska struktura folkodina.]] [[Folkodin]] | [[File:Myrophine.svg|135 px|Hemijska struktura mirofin.]] [[Mirofin]] |[[File:Methyldihydromorphine.svg|135 px|Hemijska struktura metildihidromorfina.]] [[Metildihidromorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Morfinoni i morfoli |- | [[File:14-Cinnamoyloxycodeinone.png|125 px|Hemijska struktura 14-cinamoiloksikodeinona.]] [[14-Cinamoiloksikodeinon]] | [[File:14-ethoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura 14-etoksimetopona.]] [[14-Etoksimetopon]] | [[File:14-Methoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura 14-metoksimetopona.]] [[14-Metoksimetopon]] | [[File:14-phenylpropoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura 14-fenilpropoksimetopona.]] [[14-Fenilpropoksimetopon|PPOM]] | [[File:7-Spiroindanyloxymorphone.svg|102 px|Hemijska struktura 7-spiroindaniloksimorfona.]] [[7-Spiroindaniloksimorfon]] |- | [[File:Acetylmorphone.svg|125 px|Hemijska struktura acetilmorfona.]] [[Acetilmorfon]] | [[File:Codeinone.svg|102 px|Hemijska struktura kodeinona.]] [[Kodeinon]] | [[File:Conorfone2DCSD.svg|102 px|Hemijska struktura konorfona.]] [[Konorfon]] | [[File:Codoxime.svg|102 px|Hemijska struktura kodoksima.]] [[Kodoksim]] | [[File:Thebacon structure.svg|102 px|Hemijska struktura tebakona.]] [[Tebakon]] |- | [[File:Hydrocodone.svg|125 px|Hemijska struktura hidrokodona.]] [[Hidrokodon]] | [[File:Hydromorphone - Hydromorphon.svg|102 px|Hemijska struktura hidromorfona.]] [[Hidromorfon]] | [[File:Metopon.png|102 px|Hemijska struktura metopona.]] [[Metopon]] | [[File:Morphinone.svg|102 px|Hemijska struktura morfinona.]] [[Morfinon]] | [[File:N-Phenethyl-14-ethoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura N-fenetil-14-etoksimetopona.]] [[N-Phenethyl-14-ethoxymetopon|N-Fenetil-14-etoksimetopon]] |- | [[File:Oxycodone.svg|125 px|Hemijska struktura oksikodona.]] [[Oksikodon]] | [[File:Oxymorphone 2D structure.svg|102 px|Hemijska struktura oksimorfona.]] [[Oksimorfon]] | [[File:Pentamorphone2DCSD.svg|102 px|Hemijska struktura pentamorfona.]] [[Pentamorfon]] | [[File:Semorphone.svg|102 px|Hemijska struktura semorfona.]] [[Semorfon]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Razni polusintetski spojevi |- | [[File:Chloromorphide.svg|128 px|Hemijska struktura hloromorfida.]] [[Hloromorfid]] | [[File:14-Hydroxydihydrocodeine.svg|116 px|Hemijska struktura 14-hidroksidihidrokodeina.]] [[14-hidroksidihidrokodein]] | [[File:Acetyldihydrocodeine.svg|104 px|Hemijska struktura acetildihidrokodeina.]] [[Acetildihidrokodein]] | [[File:Dihydrocodeine skeletal.svg|88 px|Hemijska struktura dihidrokodeina.]] [[Dihidrokodein]] | [[File:Nalbuphine.svg|116 px|Hemijska struktura nalbufina.]] [[Nalbufin]] |- | [[File:Nicocodeine.svg|104 px|Hemijska struktura nikokodeina.]] [[Nikokodein]] | [[File:Nicodicodeine.svg|104 px|Hemijska struktura nikodikodeina.]] [[Nikodikodein]] | [[File:Oxymorphazone.svg|128 px|Hemijska struktura oksimorfazona.]] [[Oksimorfazon]] | [[File:1-Iodomorphine.svg|116 px|Hemijska struktura 1-jodomorfina.]] [[1-jodomorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Aktivni metaboliti opijata |- | [[File:Morphine 6-glucuronide.png|127 px|Hemijska struktura morfin-6-glukuronida.]] [[Morfin-6-glukuronid|M6G]] | [[File:6-MAM.svg|115 px|Hemijska struktura 6-MAM-a.]] [[6-MAM]] | [[File:Norcodeine.svg|103 px|Hemijska struktura norkodeina.]] [[Norkodein]] | [[File:Normorphine.svg|92 px|Hemijska struktura normorfina.]] [[Normorfin]] | [[File:Morphine N-oxide.svg|105 px|Hemijska struktura morfin-N-oksida.]] [[Morfin-N-oksid]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Sintetički morfinani |- | [[File:Cyclorphan structure.svg|127 px|Hemijska struktura ciklorfana.]] [[Ciklorfan]] | [[File:Dextrallorphan.svg|127 px|Hemijska struktura dekstralorfana.]] [[Dekstralorfan|DXA]] | [[File:Levorphanol.svg|127 px|Hemijska struktura levorfanola.]] [[Levorfanol]] | [[File:Levophenacylmorphan.svg|127 px|Hemijska struktura levofenacilmorfanola.]] [[Levofenacilmorfanol]] | [[File:Levomethorphan.svg|103 px|Hemijska struktura levometorfana.]] [[Levometorfan]] |- | [[File:3-Hydroxymorphinan.svg|146 px|Hemijska struktura norlevorfanola.]] [[Norlevorfanol]] | [[File:Oxilorphan.svg|150 px|Hemijska struktura oksilorfana.]] [[Oksilorfan]] | [[File:Phenomorphan.svg|128 px|Hemijska struktura fenomorfanola.]] [[Fenomorfanol]] | [[File:Furethylnorlevorphanol.svg|146 px|Hemijska struktura furetilnorlevorfanola.]] [[Furetilnorlevorfanol]] | [[File:Xorphanol.svg|127 px|Hemijska struktura ksorfanola.]] [[Ksorfanol]] |- | [[File:Butorphanol structure.svg|127 px|Hemijska struktura butorfanola.]] [[Butorfanol]] | [[File:Cyprodime.svg|127 px|Hemijska struktura ciprodima.]] [[Ciprodim]] | [[File:Drotebanol.svg|127 px|Hemijska struktura drotebanola.]] [[Drotebanol]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Orvinoli i derivati oripavina |- | [[File:Endoethenotetrahydrooripavine.svg|132 px|Hemijska struktura 6,14-endoetenotetrahidrooripavina.]] [[6,14-Endoetenotetrahidrooripavin]] | [[File:7-PET.svg|132 px|Hemijska struktura 7-PET-a.]] [[7-PET]] | [[File:Acetorphine structure.svg|109 px|Hemijska struktura acetorfina.]] [[Acetorfin]] | [[File:BU-48.svg|132 px|Hemijska struktura spoja BU-48.]] [[BU-48]] | [[File:Buprenorphine.svg|132 px|Hemijska struktura buprenorfina.]] [[Buprenorfin]] |- | [[File:Cyprenorphine Structure.svg|109 px|Hemijska struktura ciprenorfina.]] [[Ciprenorfin]] | [[File:Dihydroetorphine.svg|110 px|Hemijska struktura dihidroetorfina.]] [[Dihidroetorfin]] | [[File:Etorphine.svg|122 px|Hemijska struktura etorfina.]] [[Etorfin]] | [[File:Norbuprenorphine.png|122 px|Hemijska struktura norbuprenorfina.]] [[Norbuprenorfin]] | [[File:Thienorphine.svg|130 px|Hemijska struktura tienorfina.]] [[Tienorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Opioidni antagonisti i inverzni agonisti |- | [[File:5'-Guanidinonaltrindole.svg|138 px|Hemijska struktura 5'-guanidinonaltrindola.]] [[5'-Guanidinonaltrindol]] | [[File:Diprenorphine.svg|115 px|Hemijska struktura diprenorfina.]] [[Diprenorfin]] | [[File:Levallorphan.svg|115 px|Hemijska struktura levalorfana.]] [[Levalorfan]] | [[File:Methylnaltrexone.svg|115 px|Hemijska struktura metilnaltreksona.]] [[Metilnaltrekson|MNTX]] | [[File:Nalfurafine.svg|115 px|Hemijska struktura nalfurafina.]] [[Nalfurafin]] |- | [[File:Nalmefene.svg|115 px|Hemijska struktura nalmefena.]] [[Nalmefen]] | [[File:Naloxazone.svg|115 px|Hemijska struktura naloksazona.]] [[Naloksazon]] | [[File:Naloxone.svg|115 px|Hemijska struktura naloksona.]] [[Nalokson]] | [[File:Nalorphine.svg|115 px|Hemijska struktura nalorfina.]] [[Nalorfin]] | [[File:Naltrexone skeletal.svg|115 px|Hemijska struktura naltreksona.]] [[Naltrekson]] |- | [[File:Naltriben.svg|115 px|Hemijska struktura naltribena.]] [[Naltriben]] | [[File:Naltrindole.png|115 px|Hemijska struktura naltrindola.]] [[Naltrindol]] | [[File:6β-Naltrexol-d4.png|115 px|Hemijska struktura 6β-naltreksol-d4]] [[6β-Naltreksol-d4]] | [[File:IBNtxA_Structure.svg|135 px|Hemijska struktura IBNtxA]] [[IBNtxA|3-jodobenzoil naltreksamin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Morfinanski dimeri |- | [[File:Pseudomorphine skeletal.svg|135 px|Hemijska struktura pseudomorfina]] [[Pseudomorfin]] | [[File:Naloxonazine.png|140 px|Hemijska struktura naloksonazina]] [[Naloksonazin]] | [[File:Nor-BNI.png|130 px|Hemijska struktura norbinaltorfimina]] [[Norbinaltorfimin]] | [[File:Somniferine.svg|115 px|Hemijska struktura somniferina]] [[Somniferin]] |} |} <!-- Kraj tabele --> </div> ==== Tabela opioidnih spojeva koji nisu morfinani ==== <!-- Ovdje se nalazi tabela; preskočite je da biste uredili tekst --> <div class="skin-invert-image"> {| class="talk collapsed collapsible" |- ! Tabela opioidnih spojeva koji nisu morfinani: kliknite za |- style="text-align: left;" | {| class="wikitable" style="font-size:smaller; text-align:center" |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Benzomorfani |- | [[File:8-Carboxamidocyclazocine.svg|135 px|Hemijska struktura 8-karboksamidociklazocina.]] [[8-karboksamidociklazocin|8-CAC]] | [[File:Alazocine.svg|135 px|Hemijska struktura alilnormetazocina.]] [[Alazocin]] | [[File:Bremazocine.svg|135 px|Hemijska struktura bremazocina.]] [[Bremazocin]] | [[File:Dezocine structure.svg|135 px|Hemijska struktura dezocina.]] [[Dezocin]] | [[File:Ketazocine.svg|135 px|Hemijska struktura ketazocina.]] [[Ketazocin]] |- | [[File:metazocine.svg|135 px|Hemijska struktura metazocina.]] [[Metazocin]] | [[File:Pentazocine formula.svg|135 px|Hemijska struktura pentazocina.]] [[Pentazocin]] | [[File:Phenazocine.png|135 px|Hemijska struktura fenazocina.]] [[Fenazocin]] | [[File:Cyclazocine.png|135 px|Hemijska struktura ciklazocina.]] [[Ciklazocin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | 4-Fenilpiperidini |- | [[File:4-Fluoromeperidine.png|135 px|Hemijska struktura 4-fluoromeperidina.]] [[4-fluoromeperidin]] | [[File:WIN-7681.svg|135 px|Hemijska struktura WIN-7681.]] [[Alilnorpetidin]] | [[File:Anileridine.svg|135 px|Hemijska struktura anileridina.]] [[Anileridin]] | [[File:Benzethidine.svg|135 px|Hemijska struktura benzetidina.]] [[Benzetidin]] | [[File:Carperidine.svg|135 px|Hemijska struktura karperidina.]] [[Karperidin]] |- | [[File:Difenoxin.svg|135 px|Hemijska struktura difenoksina.]] [[Difenoksin]] | [[File:Diphenoxylat.svg|135 px|Hemijska struktura difenoksilata.]] [[Difenoksilat]] | [[File:Etoxeridine.svg|135 px|Hemijska struktura etokseridina.]] [[Etokseridin]] | [[File:Furethidine.svg|135 px|Hemijska struktura furetidina.]] [[Furetidin]] | [[File:Hydroxypethidine.svg|135 px|Hemijska struktura hidroksipetidina.]] [[Hidroksipetidin]] |- | [[File:Morpheridine.svg|135 px|Hemijska struktura morferidina.]] [[Morferidin]] | [[File:Oxpheneridine.svg|135 px|Hemijska struktura oksfeneridina.]] [[Oksfeneridin]] | [[File:Pethidine.svg|135 px|Hemijska struktura petidina.]] [[Petidin]] | [[File:Pheneridine.svg|135 px|Hemijska struktura feneridina.]] [[Feneridin]] | [[File:Phenoperidine.svg|135 px|Hemijska struktura fenoperidina.]] [[Fenoperidin]] |- | [[File:Piminodine.svg|135 px|Hemijska struktura piminodina.]] [[Piminodin]] | [[File:Properidine.svg|135 px|Hemijska struktura properidina.]] [[Properidin]] | [[File:Sameridine.svg|135 px|Hemijska struktura sameridina.]] [[Sameridin]] | [[File:Allylprodine.svg|135 px|Hemijska struktura alilprodina.]] [[Alilprodin]] | [[File:Alphameprodine.svg|135 px|Hemijska struktura α-meprodina.]] [[Alfameprodin|α-Meprodin]] |- | [[File:MPPP.svg|135 px|Hemijska struktura desmetilprodina.]] [[MPPP]] | [[File:PEPAP.svg|135 px|Hemijska struktura PEPAP-a.]] [[PEPAP]] | [[File:Alphaprodine.svg|135 px|Hemijska struktura α-prodina.]] [[Alfaprodin|α-Prodin]] | [[File:Prosidol.svg|135 px|Hemijska struktura prosidola.]] [[Prosidol]] | [[File:Trimeperidine.svg|135 px|Hemijska struktura trimeperidina.]] [[Trimeperidin]] |- | [[File:Acetoxyketobemidone.svg|135 px|Hemijska struktura acetoksiketobemidona.]] [[Acetoksiketobemidon]] | [[File:Droxypropine.png|135 px|Hemijska struktura droksipropina.]] [[Droksipropin]] | [[File:Ketobemidon.svg|135 px|Hemijska struktura ketobemidona.]] [[Ketobemidon]] | [[File:Methylketobemidone.svg|135 px|Hemijska struktura metilketobemidona.]] [[Metilketobemidon]] | [[File:Propylketobemidone.svg|135 px|Hemijska struktura propilketobemidona.]] [[Propilketobemidon]] |- | [[File:Alvimopan.svg|135 px|Hemijska struktura alvimopana.]] [[Alvimopan]] | [[File:Loperamide.svg|135 px|Hemijska struktura loperamida.]] [[Loperamid]] | [[File:Picenadol.svg|135 px|Hemijska struktura picenadola.]] [[Picenadol]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Opioidi otvorenog lanca |- | [[File:Dipipanone.svg|135 px|Hemijska struktura dipipanona.]] [[Dipipanon]] | [[File:Methadone.svg|135 px|Hemijska struktura metadona.]] [[Metadon]] | [[File:Normethadone.png|135 px|Hemijska struktura normetadona.]] [[Normetadon]] | [[File:Phenadoxone.svg|135 px|Hemijska struktura fenadoksona.]] [[Fenadokson]] | [[File:Dimepheptanol.svg|135 px|Hemijska struktura dimefeptanola.]] [[Dimefeptanol]] |- | [[File:Levacetylmethadol.svg|135 px|Hemijska struktura levacetilmetadola.]] [[Levacetilmetadol]] | [[File:Dextromoramide-2D-skeletal.png|135 px|Hemijska struktura dekstromoramida.]] [[Dekstromoramid]] | [[File:Levomoramide.svg|135 px|Hemijska struktura levomoramida.]] [[Levomoramid]] | [[File:Racemoramide.svg|135 px|Hemijska struktura racemoramida.]] [[Racemoramid]] | [[File:Diethylthiambutene structure.svg|135 px|Hemijska struktura dietiltiambutena.]] [[Dietiltiambuten]] |- | [[File:Dimethylthiambutene structure.svg|135 px|Hemijska struktura dimetiltiambutena.]] [[Dimetiltiambuten]] | [[File:Ethylmethylthiambutene structure.svg|135 px|Hemijska struktura etilmetiltiambutena.]] [[Etilmetiltiambuten]] | [[File:Piperidylthiambutene.png|135 px|Hemijska struktura piperidiltiambutena.]] [[Piperidiltiambuten]] | [[File:Pyrrolidinylthiambutene.svg|135 px|Hemijska struktura pirolidiniltiambutena.]] [[Pirolidiniltiambuten]] | [[File:Thiambutene Structure.svg|135 px|Hemijska struktura tiambutena.]] [[Tiambuten]] |- | [[File:Tipepidine.svg|135 px|Hemijska struktura tipepidina.]] [[Tipepidin]] | [[File:Dextropropoxyphene structure.svg|135 px|Hemijska struktura dekstropropoksifena.]] [[Dekstropropoksifen]] | [[File:Dimenoxadol.svg|135 px|Hemijska struktura dimenoksadola.]] [[Dimenoksadol]] | [[File:Spasmoxal.svg|135 px|Hemijska struktura dioksafetil butirata.]] [[Dioksafetil butirat]] | [[File:Levopropoxyphene structure.svg|135 px|Hemijska struktura levopropoksifena.]] [[Levopropoksifen]] |- | [[File:Norpropoxyphene.png|135 px|Hemijska struktura norpropoksifena.]] [[Norpropoksifen]] | [[File:Diampromide.svg|135 px|Hemijska struktura diampromida.]] [[Diampromid]] | [[File:Phenampromide.svg|135 px|Hemijska struktura fenampromida.]] [[Fenampromid]] | [[File:Propiram.svg|135 px|Hemijska struktura propirama.]] [[Propiram]] | [[File:IC-26 structure.svg|135 px|Hemijska struktura IC-26.]] [[IC-26|Metiodon]] |- | [[File:Isoaminile.png|135 px|Hemijska struktura izoaminila.]] [[Izoaminil]] | [[File:Lefetamine.svg|135 px|Hemijska struktura lefetamina.]] [[Lefetamin]] | [[File:R-4066.svg|135 px|Hemijska struktura R-4066.]] [[R-4066]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Anilidopiperidini |- | [[File:3-allylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura 3-alilfentanila.]] [[3-Alilfentanil]] | [[File:3-Methylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura 3-metilfentanila.]] [[3-Metilfentanil]] | [[File:3-Methylthiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura 3-metiltiofentanila.]] [[3-Metiltiofentanil]] | [[File:4-Phenylfentanyl.png|125 px|Hemijska struktura 4-fenilfentanila.]] [[4-Fenilfentanil]] | [[File:Alfentanil-2D-skeletal.svg|125 px|Hemijska struktura alfentanila.]] [[Alfentanil]] |- | [[File:Alphamethylacetylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura α-metilacetilfentanila.]] [[Alphamethylacetylfentanyl|α-Metilacetilfentanil]] | [[File:Alphamethylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura α-metilfentanila.]] [[Alphamethylfentanyl|α-Metilfentanil]] | [[File:Alphamethylthiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura α-metiltiofentanila.]] [[Alpha-methylthiofentanyl|α-Metiltiofentanil]] | [[File:Betahydroxyfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura β-hidroksifentanila.]] [[Beta-hydroxyfentanyl|β-Hidroksifentanil]] | [[File:Betahydroxythiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura β-hidroksitiofentanila.]] [[Beta-hidroksitiofentanil|β-Hidroksitiofentanil]] |- | [[File:Betamethylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura β-metilfentanila.]] [[Beta-metilfentanil|β-Metilfentanil]] | [[File:Brifentanil Structural Formulae.png|125 px|Hemijska struktura brifentanila.]] [[Brifentanil]] | [[File:Carfentanil.svg|125 px|Hemijska struktura karfentanila.]] [[Karfentanil]] | [[File:Fentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura fentanila.]] [[Fentanil]] | [[File:Lofentanil.svg|125 px|Hemijska struktura lofentanila.]] [[Lofentanil]] |- | [[File:Mirfentanil.svg|125 px|Hemijska struktura mirfentanila.]] [[Mirfentanil]] | [[File:Ocfentanil.png|125 px|Hemijska struktura okfentanila.]] [[Okfentanil]] | [[File:Ohmefentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura ohmefentanila.]] [[Ohmefentanil]] | [[File:Parafluorofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura parafluorofentanila.]] [[Parafluorofentanil]] | [[File:Phenaridine.svg|125 px|Hemijska struktura fenaridina.]] [[Fenaridin]] |- | [[File:Remifentanil-2D-skeletal.svg|125 px|Hemijska struktura remifentanila.]] [[Remifentanil]] | [[File:Sufentanil.svg|125 px|Hemijska struktura sufentanila.]] [[Sufentanil]] | [[File:Thiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura tiofentanila.]] [[Tiofentanil]] | [[File:Trefentanil Structure.svg|125 px|Hemijska struktura trefentanila.]] [[Trefentanil]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Razni drugi |- | [[File:Ethoheptazine.png|135 px|Hemijska struktura etoheptazina.]] [[Etoheptazin]] | [[File:Metheptazine_structure.png|135 px|Hemijska struktura metheptazina.]] [[Metheptazin]] | [[File:Metethoheptazine_structure.png|135 px|Hemijska struktura metetoheptazina.]] [[Metetoheptazin]] | [[File:Proheptazine.svg|135 px|Hemijska struktura proheptazina.]] [[Proheptazin]] | [[File:Bezitramide.svg|135 px|Hemijska struktura bezitramida.]] [[Bezitramid]] |- | [[File:Piritramide Structural Formulae V.1.svg|135 px|Hemijska struktura piritramida.]] [[Piritramid]] | [[File:Clonitazene.svg|135 px|Hemijska struktura klonitazena.]] [[Klonitazen]] | [[File:Etonitazene.svg|135 px|Hemijska struktura etonitazena.]] [[Etonitazen]] | [[File:18-Methoxycoronaridine.svg|135 px|Hemijska struktura 18-metoksikoronaridina.]] [[18-MC]] | [[File:7-hydroxymitragynine2DACS.svg|135 px|Hemijska struktura 7-hidroksimitraginina.]] [[7-hidroksimitraginin]] |- | [[File:Akuammine.svg|135 px|Hemijska struktura akuamina.]] [[Akuamin]] | [[File:Eseroline.png|135 px|Hemijska struktura eserolina.]] [[Eserolin]] | [[File:Hodgkinsine.svg|135 px|Hemijska struktura hodgkinsina.]] [[Hodgkinsin]] | [[File:Mitragynine v2.svg|135 px|Hemijska struktura mitraginina.]] [[Mitraginin]] | [[File:Pericine.svg|135 px|Hemijska struktura pericina.]] [[Pericin]] |- | [[File:BW373U86.svg|135 px|Hemijska struktura spoja BW373U86.]] [[BW373U86]] | [[File:DPI-221.svg|135 px|Hemijska struktura spoja DPI-221.]] [[DPI-221]] | [[File:DPI-287.svg|135 px|Hemijska struktura spoja DPI-287.]] [[DPI-287]] | [[File:DPI-3290.svg|135 px|Hemijska struktura spoja DPI-3290.]] [[DPI-3290]] | [[File:SNC-80.svg|135 px|Hemijska struktura spoja SNC-80.]] [[SNC-80]] |- | [[File:AD-1211_2D.svg|135 px|Hemijska struktura spoja AD-1211.]] [[AD-1211]] | [[File:AH-7921 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja AH-7921.]] [[AH-7921]] | [[File:Azaprocin.svg|135 px|Hemijska struktura azaprocina.]] [[Azaprocin]] | [[File:Bromadol.png|135 px|Hemijska struktura bromadola.]] [[Bromadol]] | [[Datoteka:BRL-52537 structure.png|135 px|Chemical structure of BRL-52537.]] [[BRL-52537]] |- | [[File:(R,R)-Bromadoline.svg|135 px|Hemijska struktura bromadolina.]] [[Bromadolin]] | [[File:C-8813.svg|135 px|Hemijska struktura spoja C-8813.]] [[C-8813]] | [[File:Ciramadol.svg|135 px|Hemijska struktura ciramadola.]] [[Ciramadol]] | [[File:Doxpicomine_Structure.svg|135 px|Hemijska struktura dokspikomina.]] [[Dokspikomin]] | [[File:Enadoline2d.png|135 px|Hemijska struktura enadolina.]] [[Enadolin]] |- | [[File:Faxeladol Structural Formulae (1R,2R).png|135 px|Hemijska struktura fakseladola.]] [[Fakseladol]] | [[File:GR-89696 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja GR-89696.]] [[GR-89696]] | [[File:Herkinorin structure.svg|135 px|Hemijska struktura herkinorina.]] [[Herkinorin]] | [[File:ICI-199,441 Structure.svg|135 px|Hemijska struktura spoja ICI-199441.]] [[ICI-199,441|ICI-199441]] | [[File:ICI-204,448 Structure.svg|135 px|Hemijska struktura spoja ICI-204448.]] [[ICI-204,448|ICI-204448]] |- | [[File:J-113,397 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja J-113397.]] [[J-113,397|J-113397]] | [[File:JTC-801.png|135 px|Hemijska struktura spoja JTC-801.]] [[JTC-801]] | [[File:LPK-26 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja LPK-26.]] [[LPK-26]] | [[File:Methopholine.svg|135 px|Hemijska struktura metofolina.]] [[Metofolin]] | [[File:MT-45 svg.svg|135 px|Hemijska struktura spoja MT-45.]] [[MT-45]] |- | [[File:N-Desmethylclozapine.png|135 px|Hemijska struktura N-desmetilklozapina.]] [[N-Desmethylclozapine|NDMC]] | [[File:NNC630532.svg|135 px|Hemijska struktura spoja NNC 63-0532.]] [[NNC 63-0532]] | [[File:Nortilidine.svg|135 px|Hemijska struktura nortilidina.]] [[Nortilidin]] | [[File:Desmethyltramadol.svg|135 px|Hemijska struktura O-desmetiltramadola.]] [[O-Desmethyltramadol]] | [[File:Prodilidine.svg|135 px|Hemijska struktura prodilidina.]] [[Prodilidin]] |- | [[File:Profadol skeletal.svg|135 px|Hemijska struktura profadola.]] [[Profadol]] | [[File:Ro64-6198 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja Ro64-6198.]] [[Ro64-6198]] | [[File:SB-612,111.svg|135 px|Hemijska struktura spoja SB-612111.]] [[SB-612,111|SB-612111]] | [[File:SC-17599.svg|135 px|Hemijska struktura spoja SC-17599.]] [[SC-17599]] | [[File:RWJ-394,674.png|135 px|Hemijska struktura spoja RWJ-394,674.]] [[RWJ-394674]] |- | [[File:TAN-67.png|135 px|Hemijska struktura spoja TAN-67.]] [[TAN-67]] | [[File:Tapentadol.svg|135 px|Hemijska struktura tapentadola.]] [[Tapentadol]] | [[File:Tifluadom.png|135 px|Hemijska struktura tifluadoma.]] [[Tifluadom]] | [[File:(1R,2R)-Tramadol.svg|135 px|Hemijska struktura tramadola.]] [[Tramadol]] | [[File:Trimebutine.png|135 px|Hemijska struktura trimebutina.]] [[Trimebutine]] |- | [[File:U-50488.png|135 px|Hemijska struktura spoja U-50488.]] [[U-50488]] | [[File:U-69593 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja U-69593.]] [[U-69593]] | [[File:Viminol2DACS.svg|135 px|Hemijska struktura viminola.]] [[Viminol]] | [[File:Z-W-18.svg|135 px|Hemijska struktura spoja W-18.]] [[1-(4-nitrofeniletil)piperidiliden-2-(4-hlorofenil)sulfonamid|W-18]] | [[File:Alvimopan.svg|135 px|Hemijska struktura alvimopana.]] [[Alvimopan]] |- | [[File:JDTic2DCSD2.svg|135 px|Hemijska struktura spoja JDTic.]] [[JDTic]] | [[File:MCOPPB.svg|135 px|Chemical structure of MCOPPB.]] [[MCOPPB]] | [[File:3-(dimethylamino)-2,2-dimethyl-1-phenylpropan-1-one.svg|135 px|Chemical structure of Beta-amine ketone 'compound 29']] [[3-(dimethylamino)-2,2-dimethyl-1-phenylpropan-1-one|Beta-amine ketone 'compound 29']] |} |} <!-- End of the table --> </div> == Također pogledajte== * [[Froehdeov reagens]] * [[Ekvianalgezija|Poređenje opijata]] * [[Opioidna epidemija]] * [[Postepeno smanjivanje doze opioida]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20110428180333/http://www.who.int/medicines/areas/quality_safety/GLs_Ens_Balance_NOCP_Col_EN_sanend.pdf World Health Organization guidelines for the availability and accessibility of controlled substances] ** [http://whqlibdoc.who.int/hq/2011/WHO_EMP_MAR_2011.4_eng.pdf Reference list to the previous publication] ** [https://web.archive.org/web/20110521204911/http://www.who.int/medicines/areas/quality_safety/guide_nocp_sanend/en/index.html Links to all language versions of the previous publication] * [https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/rr/rr6501e1er.htm CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain — United States, 2016] {{authority control}} [[Kategorija:Anafrodizijaci]] [[Kategorija:Opioidi| ]] [[Kategorija:Morfin]] [[Kategorija:Članci koji sadrže videoklipove]] p3s7ndj1toipf5hiufvyhqu5hbdx3se 3939380 3939362 2026-11-06T20:50:45Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Opioid]]": Ustrajno [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparenje]] ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939362 wikitext text/x-wiki {{Standardi}} {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Opioid | Druga_imena = | Grupa =Narkotički analgetici | Trgovačka imena = | ATC kodovi =N02A | CAS_registarski_broj = | Dostupnost bez recepta =NE | Strukturna formula =[[Slika:Morphine.svg|300px]] | IUPAC ime = <!--Naziv po IUPAC nomenklaturi--> | Sumarna formula = | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | MeshID = D000701 Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje =Putem [[bubreg]]a, stolice, znojem }} '''Opioidi''' su klasa [[lijek]]ova koji potiču od prirodnih supstanci pronađenih u biljci [[Papaver somniferum|mak opijumski mak]] ili ih oponašaju. Opioidi djeluju na [[opioidni receptori|opioidne receptore]] u mozgu i drugim organima, izazivajući niz efekata sličnih [[morfin]]u, uključujući [[analgezija|ublažavanje bola]].<ref name="Hemmings-2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=s8CXrbimviMC&pg=PA268|title=Pharmacology and Physiology for Anesthesia: Foundations and Clinical Application: Expert Consult – Online and Print|last1=Hemmings|first1=Hugh C.|last2=Egan|first2=Talmage D.|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2013|isbn=978-1-4377-1679-5|page=253}}</ref><ref>{{Cite web |date=11. 5. 2023 |title=Opioids |url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/opioids |access-date=2. 11. 2023 |website=www.hopkinsmedicine.org |language=en |archive-date=2. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102152441/https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/opioids |url-status=live }}</ref> ==Terminologija== [[File:Opiates v opioids.png|thumb|600px|class=skin-invert-image|[[Opijat]]i naspram opioida s prikazanim hemijskim strukturama. Mnogi klasični opijati se u savremenoj nomenklaturi također nazivaju opioidima.]] Opioidi obuhvataju ''[[opijat]]e'' – stariji termin koji se odnosi na supstance dobijene iz [[opijum]]a, uključujući i sam [[morfin]].<ref name="Offermanns">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iwwo5gx8aX8C&q=903|title=Encyclopedia of Molecular Pharmacology|last=Offermanns|first=Stefan|publisher=Springer Science & Business Media|year=2008|isbn=978-3-540-38916-3|edition=2|volume=1|page=903}}</ref> Termin „opijat” ispravno se odnosi isključivo na prirodne [[alkaloid]]e koji se nalaze u smoli opijumskog maka (''[[Papaver somniferum]]''), iako neki u taj pojam uključuju i polusintetske derivate.<ref name="Offermanns" /><ref name="Davies-2012">{{Cite book|title = Compact Clinical Guide to Cancer Pain Management: An Evidence-Based Approach for Nurses|url = https://books.google.com/books?id=7ob0jFPNhOMC|publisher = Springer Publishing Company|date = 26. 9. 2012|isbn = 978-0-8261-0974-3 | first1 = Pamela Stitzlein | last1 = Davies | first2 = Yvonne M. | last2 = D'Arcy }}</ref> Drugi opioidi su [[hemijska sinteza|polusintetski i sintetski]] lijekovi kao što su [[hidrokodon]], [[oksikodon]] i [[fentanil]]; antagonistički lijekovi kao što je [[nalokson]]; i [[Opioidni peptid|endogeni peptidi]] kao što su [[endorfin]]i.<ref name="Freye-2008">{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ybtX0GZGhk8C&pg=PA85|title=Opioids in Medicine: A Comprehensive Review on the Mode of Action and the Use of Analgesics in Different Clinical Pain States|last=Freye|first=Enno|publisher=Springer Science & Business Media|year=2008|isbn=978-1-4020-5947-6|page=85|chapter=Part II. Mechanism of action of opioids and clinical effects}}</ref> Termini „opijat” i „[[narkotik]]” ponekad se susreću kao sinonimi za opioid. Riječ „narkotik”, izvedena iz riječi koje znače „utrnulost” ili „san”, prvobitno se odnosila na svaki psihoaktivni spoj koji ima svojstva izazivanja utrnulosti ili paralize.<ref>{{cite book |last1=Anstie |first1=Francis Edmund |title=Stimulants and Narcotics, Their Mutual Relations: With Special Researches on the Action of Alcohol, Aether and Chloroform on the Vital Organism |year=1865 |publisher=Lindsay and Blakiston |page=152 |url=https://books.google.com/books?id=rBULAAAAIAAJ&pg=PA152 |language=en}}</ref> Kao američki pravni termin, „narkotik” se odnosi na [[kokain]] i opioide, kao i na sirovine od kojih se oni dobijaju; takođe se, u širem smislu, koristi za svaku ilegalnu ili kontrolisanu psihoaktivnu supstancu.<ref>{{Cite web|title = 21 U.S. Code § 802 – Definitions|url = https://www.law.cornell.edu/uscode/text/21/802|website = LII / Legal Information Institute|access-date = 12. 2. 2016|archive-date = 25. 1. 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210125183014/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/21/802|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|title = Definition of NARCOTIC|url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/narcotic|website = www.merriam-webster.com|access-date = 12. 2. 2016|archive-date = 14. 11. 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201114184715/https://www.merriam-webster.com/dictionary/narcotic|url-status = live}}</ref> U nekim pravnim sistemima sve kontrolisane supstance zakonski su klasifikovane kao „narkotici”. Taj termin može imati pejorativne konotacije, pa se njegova upotreba, u takvim slučajevima, uglavnom ne preporučuje.<ref>{{Cite book|title = Pharmacology and Pharmacotherapeutics|url = https://books.google.com/books?id=h2drCgAAQBAJ|publisher = Elsevier Health Sciences|isbn = 978-81-312-4371-8| vauthors = Satoskar RS, Rege N, Bhandarkar SD |year = 2015}}</ref><ref>{{Cite book|title = Behavioral and Psychopharmacologic Pain Management|url = https://books.google.com/books?id=RORnRRghGeYC|publisher = Cambridge University Press|isbn = 978-1-139-49354-3|first1 = Michael H.|last1 = Ebert|first2 = Robert D.|last2 = Kerns |year = 2010}}</ref> ==Medicinska primjena== === Bol === Blagi opioid [[kodein]], u malim dozama i u kombinaciji s jednim ili više drugih lijekova, dostupan je u sklopu lijekova koji se izdaju na recept, a u nekim jurisdikcijama i [[lijekovi bez recepta|bez recepta]], za tretiranje blage boli.<ref>{{cite journal | vauthors = Moore RA, Wiffen PJ, Derry S, Maguire T, Roy YM, Tyrrell L | title = Non-prescription (OTC) oral analgesics for acute pain - an overview of Cochrane reviews | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 11 | issue = 11 | date = novembar 2015 | pmid = 26544675 | pmc = 6485506 | doi = 10.1002/14651858.CD010794.pub2 }}</ref><ref name="Fleisher">{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=a7CqcE1ZrFkC| title = Textbook of Pediatric Emergency Medicine| last1 = Fleisher| first1 = Gary R.| last2 = Ludwig| first2 = Stephen | date = 2010| publisher = Lippincott Williams & Wilkins| isbn = 978-1-60547-159-4| page = 61}}</ref><ref name="drugs">{{cite web |title=Codeine |url=https://www.drugs.com/codeine.html |publisher=Drugs.com |access-date=31. 1. 2023 |date=15. 5. 2022 |archive-date=16. 7. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716200041/https://www.drugs.com/codeine.html |url-status=live }}</ref> Drugi opioidi se obično koriste za ublažavanje umjerene do jake boli.<ref name="Fleisher"/> ====Akutna bol==== Opioidi su efikasni za liječenje akutne [[bol]]o (kao što je bol nakon operacije).<ref name="pmid23150006">{{cite journal | vauthors = Alexander GC, Kruszewski SP, Webster DW | title = Rethinking opioid prescribing to protect patient safety and public health | journal = JAMA | volume = 308 | issue = 18 | pages = 1865–6 | date = novembar 2012 | pmid = 23150006 | doi = 10.1001/jama.2012.14282 }}</ref> Za trenutno ublažavanje umjerene do jake akutne boli, opioidi su često terapija izbora zbog brzog nastupa djelovanja, efikasnosti i smanjenog rizika od razvoja ovisnosti. Međutim, izvještaj iz 2018. godine ukazao je na jasan rizik od dugotrajne upotrebe opioida u slučajevima kada se opioidni analgetici uvode radi tretiranja akutne boli nakon operacije ili traume.<ref>{{cite journal | vauthors = Mohamadi A, Chan JJ, Lian J, Wright CL, Marin AM, Rodriguez EK, von Keudell A, Nazarian A | title = Risk Factors and Pooled Rate of Prolonged Opioid Use Following Trauma or Surgery: A Systematic Review and Meta-(Regression) Analysis | journal = The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume | volume = 100 | issue = 15 | pages = 1332–1340 | date = august 2018 | pmid = 30063596 | doi = 10.2106/JBJS.17.01239 | s2cid = 51891341 }}</ref> Također je utvrđeno da imaju važnu ulogu u palijativnoj njezi, pomažući u ublažavanju jakog, hroničnog i onesposobljavajućeg bola koji se može javiti kod određenih terminalnih stanja, poput raka, te degenerativnih oboljenja, kao što je [[reumatoidni artritis]]. U mnogim slučajevima, opioidi predstavljaju uspješnu strategiju dugoročnog tretmana za osobe koje pate od hroničnog bola uzrokovanog rakom. Nešto više od polovine američkih saveznih država donijelo je zakone kojima se ograničava propisivanje ili izdavanje opioida za tretiranje akutnog bola.<ref>{{Cite journal|last1=Davis|first1=Corey S.|last2=Lieberman|first2=Amy Judd|last3=Hernandez-Delgado|first3=Hector|last4=Suba|first4=Carli|date=1. 1. 2019|title=Laws limiting the prescribing or dispensing of opioids for acute pain in the United States: A national systematic legal review|journal=Drug and Alcohol Dependence|volume=194|pages=166–172|doi=10.1016/j.drugalcdep.2018.09.022|issn=1879-0046|pmid=30445274|s2cid=53567522}}</ref> ====Hronična nekancerska bol==== Smjernice sugeriraju da su rizici od opioida vjerovatno veći od njihovih koristi kada se koriste za većinu hroničnih stanja koja nisu uzrokovana rakom, uključujući [[glavobolja|glavobolje]], [[bol u leđima bolove u leđima]] i [[fibromialgija|fibromialgiju]].<ref>{{cite journal | vauthors = Franklin GM | title = Opioids for chronic noncancer pain: a position paper of the American Academy of Neurology | journal = Neurology | volume = 83 | issue = 14 | pages = 1277–84 | date = septembar 2014 | pmid = 25267983 | doi = 10.1212/WNL.0000000000000839 | doi-access = free }}</ref> Stoga ih treba oprezno koristiti kod hronične boli koja nije uzrokovana karcinomom.<ref name="Okie S (2010)">{{cite journal | vauthors = Okie S | title = A flood of opioids, a rising tide of deaths | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 363 | issue = 21 | pages = 1981–5 | date = novembar 2010 | pmid = 21083382 | doi = 10.1056/NEJMp1011512 | s2cid = 7092234 | doi-access = free }}<br />Responses to Okie's perspective: {{cite journal | vauthors = Rich JD, Green TC, McKenzie MS | title = Opioids and deaths | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 7 | pages = 686–687 | date = februar 2011 | pmid = 21323559 | doi = 10.1056/NEJMc1014490 | pmc = 10347760 }}</ref> Ukoliko se koristi, koristi i štetne učinke treba ponovo procijeniti najmanje svaka tri mjeseca.<ref name="auto">{{cite journal | vauthors = Dowell D, Haegerich TM, Chou R | title = CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain--United States, 2016 | journal = JAMA | volume = 315 | issue = 15 | pages = 1624–45 | date = april 2016 | pmid = 26977696 | pmc = 6390846 | doi = 10.1001/jama.2016.1464 }}</ref> Za liječenje hronične boli, opioidi predstavljaju opciju nakon što se razmotre drugi, manje rizični lijekovi protiv bolova, uključujući [[paracetamol]] ili nesteroidne protivupalne lijekove (NSAIL), kao što su [[ibuprofen]] ili [[naproksen]].<ref name="pmid32110089">{{Cite journal |last1=Yang |first1=Juan |last2=Bauer |first2=Brent A |last3=Wahner-Roedler |first3=Dietlind L |last4=Chon |first4=Tony Y |last5=Xiao |first5=Lizu |date=17. 2. 2020 |title=The Modified WHO Analgesic Ladder: Is It Appropriate for Chronic Non-Cancer Pain? |journal=Journal of Pain Research |volume=13 |pages=411–417 |doi=10.2147/JPR.S244173 |pmc=7038776 |pmid=32110089 |doi-access=free }}</ref> Određene vrste hronične boli, uključujući bol uzrokovanu fibromialgijom ili [[migrena|migrenom]], prvenstveno se liječe neopioidnim lijekovima.<ref name="AANfive">For information on the use and overuse of opioids to treat migraines, see {{Citation |author1 = American Academy of Neurology |author1-link = American Academy of Neurology |date = februar 2013 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American Academy of Neurology |work = [[Choosing Wisely]]: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-academy-of-neurology/ |access-date = 1. 8. 2013 |archive-date = 1. 9. 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130901115555/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-academy-of-neurology/ |url-status = live }}, which cites * {{cite journal | vauthors = Silberstein SD | title = Practice parameter: evidence-based guidelines for migraine headache (an evidence-based review): report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology | journal = Neurology | volume = 55 | issue = 6 | pages = 754–62 | date = septembar 2000 | pmid = 10993991 | doi = 10.1212/WNL.55.6.754 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Evers S, Afra J, Frese A, Goadsby PJ, Linde M, May A, Sándor PS | title = EFNS guideline on the drug treatment of migraine--revised report of an EFNS task force | journal = European Journal of Neurology | volume = 16 | issue = 9 | pages = 968–81 | date = septembar 2009 | pmid = 19708964 | doi = 10.1111/j.1468-1331.2009.02748.x | author8 = European Federation of Neurological Societies | s2cid = 9204782 | doi-access = free }} * {{Citation |author=Institute for Clinical Systems Improvement |year=2011 |title=Headache, Diagnosis and Treatment of |publisher=Institute for Clinical Systems Improvement |url=https://www.icsi.org/guidelines__more/catalog_guidelines_and_more/catalog_guidelines/catalog_neurological_guidelines/headache/ |ref=none |access-date=18. 12. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029201313/https://www.icsi.org/guidelines__more/catalog_guidelines_and_more/catalog_guidelines/catalog_neurological_guidelines/headache/ |archive-date=29. 10. 2013 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Painter JT, Crofford LJ | title = Chronic opioid use in fibromyalgia syndrome: a clinical review | journal = Journal of Clinical Rheumatology | volume = 19 | issue = 2 | pages = 72–7 | date = mart 2013 | pmid = 23364665 | doi = 10.1097/RHU.0b013e3182863447 }}</ref> Efikasnost upotrebe opioida za ublažavanje hroničnog [[neuropatska bol|neuropatskog bola]] je neizvjesna.<ref name="pmid23986501">{{cite journal | vauthors = McNicol ED, Midbari A, Eisenberg E | title = Opioids for neuropathic pain | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 8 | issue = 8 | date = august 2013 | pmid = 23986501 | pmc = 6353125 | doi = 10.1002/14651858.CD006146.pub2 }}</ref> Opioidi su kontraindikovani kao terapija prvog izbora za glavobolju jer narušavaju budnost, nose rizik od razvoja zavisnosti i povećavaju vjerovatnoću da će epizodne glavobolje postati hronične.<ref name="AHSfive">{{Citation |author1 = American Headache Society |author1-link = American Academy of Dermatology |date = septembar 2013 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American Headache Society |work = Choosing Wisely: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-headache-society/ |access-date = 10. 12. 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131203001051/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-headache-society/ |archive-date = 3. 12. 2013 }}, which cites * {{cite journal | vauthors = Bigal ME, Lipton RB | title = Excessive opioid use and the development of chronic migraine | journal = Pain | volume = 142 | issue = 3 | pages = 179–82 | date = april 2009 | pmid = 19232469 | doi = 10.1016/j.pain.2009.01.013 | s2cid = 27949021 }} * {{cite journal | vauthors = Bigal ME, Serrano D, Buse D, Scher A, Stewart WF, Lipton RB | title = Acute migraine medications and evolution from episodic to chronic migraine: a longitudinal population-based study | journal = Headache | volume = 48 | issue = 8 | pages = 1157–68 | date = septembar 2008 | pmid = 18808500 | doi = 10.1111/j.1526-4610.2008.01217.x | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Scher AI, Stewart WF, Ricci JA, Lipton RB | title = Factors associated with the onset and remission of chronic daily headache in a population-based study | journal = Pain | volume = 106 | issue = 1–2 | pages = 81–9 | date = novembar 2003 | pmid = 14581114 | doi = 10.1016/S0304-3959(03)00293-8 | s2cid = 29000302 | url = https://zenodo.org/record/1260009 }}<!--https://zenodo.org/record/1260009--> * {{cite journal | vauthors = Katsarava Z, Schneeweiss S, Kurth T, Kroener U, Fritsche G, Eikermann A, Diener HC, Limmroth V | title = Incidence and predictors for chronicity of headache in patients with episodic migraine | journal = Neurology | volume = 62 | issue = 5 | pages = 788–90 | date = mart 2004 | pmid = 15007133 | doi = 10.1212/01.WNL.0000113747.18760.D2 | s2cid = 20759425 }}</ref> Opioids can also cause heightened sensitivity to headache pain.<ref name="AHSfive"/> Kada drugi tretmani ne daju rezultate ili nisu dostupni, opioidi mogu biti prikladni za liječenje glavobolje, pod uslovom da se pacijent može pratiti kako bi se spriječio razvoj hronične glavobolje.<ref name="AHSfive"/> Počevši od kraja 20. stoljeća, došlo je do porasta upotrebe opioida u liječenju nemalignog [[hronična bol|hroničnog bola]].<ref>{{cite journal | vauthors = Manchikanti L, Helm S, Fellows B, Janata JW, Pampati V, Grider JS, Boswell MV | title = Opioid epidemic in the United States | journal = Pain Physician | volume = 15 | issue = 3 Suppl | pages = ES9-38 | date = juli 2012 | doi = 10.36076/ppj.2012/15/ES9 | pmid = 22786464 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chou R, Ballantyne JC, Fanciullo GJ, Fine PG, Miaskowski C | title = Research gaps on use of opioids for chronic noncancer pain: findings from a review of the evidence for an American Pain Society and American Academy of Pain Medicine clinical practice guideline | journal = The Journal of Pain | volume = 10 | issue = 2 | pages = 147–59 | date = februar 2009 | pmid = 19187891 | doi = 10.1016/j.jpain.2008.10.007 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.painjournalonline.com/article/S0304-3959(06)00316-2/abstract |title=PAIN |publisher=Painjournalonline.com |date=1. 9. 2015 |access-date=7. 1. 2016 |archive-date=6. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806025801/http://journals.lww.com/pain/pages/default.aspx |url-status=live }}</ref> Ova praksa je dovela do rastućeg problema ovisnosti o opioidima i njihove zloupotrebe – tzv. „[[opioidna epidemija|opioidne epidemije]]”.<ref name="Okie S (2010)"/><ref>{{cite journal | vauthors = Kissin I | title = Long-term opioid treatment of chronic nonmalignant pain: unproven efficacy and neglected safety? | journal = Journal of Pain Research | volume = 6 | pages = 513–29 | date = 28. 9. 2015 | pmid = 23874119 | pmc = 3712997 | doi = 10.2147/JPR.S47182 | doi-access = free }}</ref> Zbog negativnih efekata, upotreba opioida za dugotrajno liječenje hronične boli nije indicirana, osim u slučajevima kada su se drugi, manje rizični lijekovi protiv bolova pokazali neefikasnim. Hronična bol koja se javlja samo povremeno – poput neuropatske boli, migrena i fibromialgije – bolje se tretira lijekovima koji nisu opioidi.<ref name="AANfive" /> Paracetamol and NSAIDs including ibuprofen and naproxen are considered safer alternatives.<ref>{{cite journal | vauthors = Dhalla IA, Gomes T, Mamdani MM, Juurlink DN | title = Opioids versus nonsteroidal anti-inflammatory drugs in noncancer pain | journal = Canadian Family Physician | volume = 58 | issue = 1 | page = 30 | date = januar 2012 | pmid = 22267615 | pmc = 3264005 }}</ref> Često se koriste u kombinaciji s opioidima – naprimjer, [[paracetamol]] u kombinaciji s [[oksikodon]]om ([[Oksikodon/paracetamol|Percocet]]) te ibuprofen u kombinaciji s [[hidrokodon]]om ([[Hidrokodon/ibuprofen|Vicoprofen]]) – što [[sinergija|pojačava ublažavanje boli]], ali je također osmišljeno kako bi odvratilo od rekreativne upotrebe.<ref>{{cite journal | vauthors = Marret E, Beloeil H, Lejus C | title = [What are the benefits and risk of non-opioid analgesics combined with postoperative opioids?] | journal = Annales Françaises d'Anesthésie et de Réanimation | volume = 28 | issue = 3 | pages = e135-51 | date = mart 2009 | pmid = 19304445 | doi = 10.1016/j.annfar.2009.01.006 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Franceschi F, Iacomini P, Marsiliani D, Cordischi C, Antonini EF, Alesi A, Giacobelli D, Zuccalà G | title = Safety and efficacy of the combination acetaminophen-codeine in the treatment of pain of different origin | journal = European Review for Medical and Pharmacological Sciences | volume = 17 | issue = 16 | pages = 2129–35 | date = august 2013 | pmid = 23893177 | url = http://www.europeanreview.org/wp/wp-content/uploads/2129-2135.pdf | access-date = 26. 2. 2016 | archive-date = 26. 10. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201026093553/http://www.europeanreview.org/wp/wp-content/uploads/2129-2135.pdf | url-status = live }}</ref> === Ostalo === ==== Kašalj ==== [[Kodein]] se nekada smatrao „zlatnim standardom” među [[lijekovi protiv prehlade|sredstvima za suzbijanje kašlja]], ali je taj status u međuvremenu doveden u pitanje.<ref>{{cite book| first1 = K. Fan | last1 = Chung | first2 = John | last2 = Widdicombe |title=Pharmacology and therapeutics of cough|year=2008|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-540-79842-2|page=248|url=https://books.google.com/books?id=Z4kXCSRq0OAC&pg=PA248}}</ref> Neka nedavna klinička ispitivanja, kontrolisana [[placebo]]m, pokazala su da tretman možda nije ništa efikasniji od placeba kod određenih stanja, uključujući akutni [[kašalj]] kod djece.<ref>{{cite journal | vauthors = Bolser DC, Davenport PW | title = Codeine and cough: an ineffective gold standard | journal = Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology | volume = 7 | issue = 1 | pages = 32–6 | date = februar 2007 | pmid = 17218808 | pmc = 2921574 | doi = 10.1097/ACI.0b013e3280115145 }}</ref><ref name="CFP10">{{cite journal | vauthors = Goldman RD | title = Codeine for acute cough in children | journal = Canadian Family Physician | volume = 56 | issue = 12 | pages = 1293–4 | date = decembar 2010 | pmid = 21156892 | pmc = 3001921 }}</ref> Kao posljedica toga, ne preporučuje se djeci.<ref name="CFP10"/> Pored toga, ne postoje dokazi da je [[hidrokodon]] koristan kod djece.<ref>{{cite journal | vauthors = Paul IM | title = Therapeutic options for acute cough due to upper respiratory infections in children | journal = Lung | volume = 190 | issue = 1 | pages = 41–4 | date = februar 2012 | pmid = 21892785 | doi = 10.1007/s00408-011-9319-y | s2cid = 23865647 }}</ref> Slično tome, nizozemske smjernice iz 2012. godine koje se odnose na liječenje akutnog kašlja ne preporučuju njegovu primjenu.<ref name="Dutch2012">{{cite journal | vauthors = Verlee L, Verheij TJ, Hopstaken RM, Prins JM, Salomé PL, Bindels PJ | title = [Summary of NHG practice guideline 'Acute cough'] | journal = Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde | volume = 156 | pages = A4188 | date = 2012 | pmid = 22917039 }}</ref> Male doze [[morfij]]a mogu pomoći kod hroničnog kašlja, ali je njihova primjena ograničena [[nuspojava]]ma.<ref>{{cite journal | vauthors = Bolser DC | title = Pharmacologic management of cough | journal = Otolaryngologic Clinics of North America | volume = 43 | issue = 1 | pages = 147–55, xi | date = februar 2010 | pmid = 20172264 | pmc = 2827356 | doi = 10.1016/j.otc.2009.11.008 }}</ref> ====Proljev==== U slučajevima [[sindrom iritabilnog crijeva|sindroma iritabilnog crijeva]] kod kojih dominira proljev, mogu se koristiti opioidi za suzbijanje proljeva.<ref>{{Cite journal |date=2. 9. 2017 |title=Opioids in Gastroenterology: Treating Adverse Effects and Creating Therapeutic Benefits |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=15 |issue=9 |pages=1338–1349 |doi=10.1016/j.cgh.2017.05.014 |issn=1542-7714 |pmc=5565678 |pmid=28529168| vauthors = Camilleri M, Lembo A, Katzka DA }}</ref> [[Loperamid]] je opioid sa perifernim djelovanjem, dostupan bez recepta, koji se koristi za suzbijanje proljeva. Sposobnost suzbijanja proljeva također dovodi do zatvora, kada se opioidi koriste duže od nekoliko sedmica.<ref>{{cite journal | vauthors = Webster LR | title = Opioid-Induced Constipation | journal = Pain Medicine | volume = 16 | pages = S16-21 | date = oktobar 2015 | issue = Suppl 1 | pmid = 26461071 | doi = 10.1111/pme.12911 | doi-access = free }}</ref> === Kratkoća daha=== Opioidi mogu pomoći kod [[dispneja|kratkoće daha]], posebno kod uznapredovalih bolesti poput raka i [[COPD]].<ref>{{cite journal | vauthors = Gallagher R | title = The use of opioids for dyspnea in advanced disease | journal = CMAJ | volume = 183 | issue = 10 | page = 1170 | date = juli 2011 | pmid = 21746829 | pmc = 3134725 | doi = 10.1503/cmaj.110024 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Wiseman R, Rowett D, Allcroft P, Abernethy A, Currow DC | title = Chronic refractory dyspnoea--evidence based management | journal = Australian Family Physician | volume = 42 | issue = 3 | pages = 137–40 | date = mart 2013 | pmid = 23529525 }}</ref> Međutim, nalazi dvaju nedavnih sistematskih pregleda literature pokazali su da opioidi nisu nužno efikasniji u liječenju nedostatka zraka kod pacijenata s uznapredovalim karcinomom.<ref>{{cite journal | title = Interventions for Breathlessness in Patients With Advanced Cancer | journal =[[JAMA Oncology]] | date = 19. 11. 2020 | pmid = 33289989 | doi = 10.23970/ahrqepccer232 | last1 = Dy | first1 = Sydney M. | last2 = Gupta | first2 = Arjun | last3 = Waldfogel | first3 = Julie M. | last4 = Sharma | first4 = Ritu | last5 = Zhang | first5 = Allen | last6 = Feliciano | first6 = Josephine L. | last7 = Sedhom | first7 = Ramy | last8 = Day | first8 = Jeff | last9 = Gersten | first9 = Rebecca A. | last10 = Davidson | first10 = Patricia M. | last11 = Bass | first11 = Eric B. | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Feliciano JL, Waldfogel JM, Sharma R, Zhang A, Gupta A, Sedhom R, Day J, Bass EB, Dy SM | title = Pharmacologic Interventions for Breathlessness in Patients With Advanced Cancer: A Systematic Review and Meta-analysis | journal = JAMA Network Open | volume = 4 | issue = 2 | pages = e2037632 | date = februar 2021 | pmid = 33630086 | pmc = 7907959 | doi = 10.1001/jamanetworkopen.2020.37632 | doi-access = free}}</ref> ==== Sindrom nemirnih nogu==== Iako obično nisu prva linija liječenja, opioidi kao što su [[oksikodon]] i [[metadon]] ponekad se koriste u liječenju teškog i na terapiju otpornog [[sindrom nemirnih nogu|sindroma nemirnih nogu]].<ref>{{Cite web |title=Restless Legs Syndrome {{!}} Baylor Medicine |url=https://www.bcm.edu/healthcare/specialties/neurology/parkinsons-disease-and-movement-disorders/restless-legs-syndrome |access-date=6. 11. 2023 |website=www.bcm.edu |language=en |archive-date=5. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105232250/https://www.bcm.edu/healthcare/specialties/neurology/parkinsons-disease-and-movement-disorders/restless-legs-syndrome |url-status=live }}</ref> ==Neželjeni efekti== {{Glavni|Predoziranje opioidima}} * [[Svrbež]]<ref name="Furlan">{{cite journal | vauthors = Furlan AD, Sandoval JA, Mailis-Gagnon A, Tunks E | title = Opioids for chronic noncancer pain: a meta-analysis of effectiveness and side effects | journal = CMAJ | volume = 174 | issue = 11 | pages = 1589–94 | date = maj 2006 | pmid = 16717269 | pmc = 1459894 | doi = 10.1503/cmaj.051528 }}</ref> * [[Mučnina]]<ref name="Furlan"/> * [[Povraćanje]]<ref name="Furlan"/> * [[Zatvor (probava)|Zatvor]]<ref name="Furlan"/> * [[Pospanost]]<ref name="Furlan"/> * [[Suha usta]]<ref name="Furlan"/> '''Ostalo''' * Kognitivne promjene * [[Zavisnost od opioida]] * [[Vrtoglavica]] * [[Gubitak apetita]] * [[Gastropareza|Usporeno pražnjenje želuca]] * Smanjena seksualna želja * [[Seksualna disfunkcija|Poremećaj seksualne funkcije]] * [[Hipogonadizam|Smanjen nivo testosterona]] * [[Depresija (raspoloženje)|Depresija]] * [[Imunodeficijencija]] * [[Hiperalgezija uzrokovana opioidima|Povećana osjetljivost na bol]] * [[Nepravilna menstruacija]] * Povećan rizik od [[Pad (nesreća)|padova]] * [[Hipoventilacija|Usporeno disanje]] * [[Koma]] Svi opioidi mogu izazvati nuspojave..<ref name="Furlan"/> Neželjene reakcije kod pacijenata koji uzimaju opioide uključuju poremećaje vezane za pojačanu žudnju (poremećaji potkrepljenja), mučninu i povraćanje, pospanost, svrab, suhoću usta, vrtoglavicu i zatvor.<ref name="Furlan"/><ref name=oxford>{{cite book | veditors = Doyle D, Hanks G, Cherney I, Calman K |title=Oxford Textbook of Palliative Medicine |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=978-0-19-856698-4 |edition=3rd}}</ref> Kod starijih osoba, upotreba opioida povezana je s učestalijim neželjenim efektima, kao što su „sedacija, mučnina, povraćanje, zatvor, retencija urina i padovi”.<ref>{{cite journal | vauthors = Baumann S | title = A nursing approach to pain in older adults | journal = Medsurg Nursing | volume = 18 | issue = 2 | pages = 77–82; quiz 83 | year = 2009 | pmid = 19489204 }}</ref> Kao rezultat toga, starije osobe koje uzimaju opioide izložene su većem riziku od povreda.<ref>{{cite journal | vauthors = Buckeridge D, Huang A, Hanley J, Kelome A, Reidel K, Verma A, Winslade N, Tamblyn R | title = Risk of injury associated with opioid use in older adults | journal = Journal of the American Geriatrics Society | volume = 58 | issue = 9 | pages = 1664–70 | date = septembar 2010 | pmid = 20863326 | doi = 10.1111/j.1532-5415.2010.03015.x | s2cid = 25941322 }}</ref> Opioidi ne uzrokuju toksičnost specifičnu za određene organe, za razliku od mnogih drugih lijekova, kao što su aspirin i paracetamol. Oni nisu povezani s [[krvarenje]]m u gornjem dijelu [[gastrointestinalni trakt|gastrointestinalnog trakta]] niti s toksičnošću za bubrege.<ref name="musculoskeletalnetwork.com">{{cite journal | vauthors = Schneider JP | url = http://www.musculoskeletalnetwork.com/pain/content/article/1145622/1551411 | title = Rational use of opioid analgesics in chronic musculoskeletal pain | journal = J Musculoskel Med | date = 2010 | volume = 27 | pages = 142–148 | access-date = 14. 4. 2010 | archive-date = 3. 3. 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120303062000/http://www.musculoskeletalnetwork.com/pain/content/article/1145622/1551411 | url-status = live }}</ref> Čini se da propisivanje opioida za akutni bol u donjem dijelu leđa, kao i tretman osteoartritisa, imaju dugoročne štetne posljedice.<ref name="pmid30921976">{{cite journal | vauthors = Sanger N, Bhatt M, Singhal N, Ramsden K, Baptist-Mohseni N, Panesar B, Shahid H, Hillmer A, D Elia A, Luo C, Rogers V, Arunan A, Baker-Beal L, Haber S, Henni J, Puckering M, Sun S, Ng K, Sanger S, Mouravaska N, Samaan MC, de Souza R, Thabane L, Samaan Z | title = Adverse Outcomes Associated with Prescription Opioids for Acute Low Back Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis | journal = Pain Physician | volume = 22 | issue = 2 | pages = 119–138 | date = mart 2019 | pmid = 30921976 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Fuggle N, Curtis E, Shaw S, Spooner L, Bruyère O, Ntani G, Parsons C, Conaghan PG, Corp N, Honvo G, Uebelhart D, Baird J, Dennison E, Reginster JY, Cooper C | title = Safety of Opioids in Osteoarthritis: Outcomes of a Systematic Review and Meta-Analysis | journal = Drugs & Aging | volume = 36 | issue = Suppl 1 | pages = 129–143 | date = april 2019 | pmid = 31073926 | pmc = 6509215 | doi = 10.1007/s40266-019-00666-9 }}</ref> ===Poremećaji sistema potkrepljenja=== {{Glavni|Poremećaj uzrokovan upotrebom opioida}} Svake godine u svijetu 69.000 ljudi umre od predoziranja opioidima, a 15 miliona ljudi pati od ovisnosti o opioidima.<ref>{{cite journal | vauthors = Parthvi R, Agrawal A, Khanijo S, Tsegaye A, Talwar A | title = Acute Opiate Overdose: An Update on Management Strategies in Emergency Department and Critical Care Unit | journal = American Journal of Therapeutics | volume = 26 | issue = 3 | pages = e380–e387 | date = May–June 2019 | pmid = 28952972 | doi = 10.1097/MJT.0000000000000681 | s2cid = 24720660 }}</ref> APrema podacima američkog CDC-a, [[metadon]] bio je prisutan u 31 % smrtnih slučajeva povezanih s opioidima u SAD-u u periodu od 1999. do 2010. godine, a u 40 % slučajeva bio je jedina prisutna supstanca – što je znatno više nego kod drugih opioida.<ref>{{Cite journal|url = http://emedicine.medscape.com/article/815784-overview#showall|title = Opioid Toxicity|date = 23. 11. 2015|access-date = 24. 2. 2016|website = Medscape|last = Stephens|first = Everett|quote = The CDC reported that methadone contributed to 31.4% of opioid-related deaths in the United States from 1999–2010. Methadone also accounted for 39.8% of all single-drug opioid-related deaths. The overdose death rate associated with methadone was significantly higher than that associated with other opioid-related deaths among multidrug and single-drug deaths.|archive-date = 4. 12. 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201204205814/https://emedicine.medscape.com/article/815784-overview#showall|url-status = live}}</ref> Istraživanja o dugotrajnoj primjeni opioida pokazala su da mnogi pacijenti prestaju s njihovim uzimanjem, te da su blaže nuspojave bile česte.<ref name="Long-term opioid management">{{cite journal | vauthors = Noble M, Treadwell JR, Tregear SJ, Coates VH, Wiffen PJ, Akafomo C, Schoelles KM | title = Long-term opioid management for chronic noncancer pain | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | issue = 1 | date = januar 2010 | volume = 2018 | pmid = 20091598 | pmc = 6494200 | doi = 10.1002/14651858.CD006605.pub2 | veditors = Noble M }}</ref> Do razvoja zavisnosti došlo je u oko 0,3 % slučajeva.<ref name="Long-term opioid management"/> U Sjedinjenim Američkim Državama, 2016. godine, predoziranje opioidima rezultiralo je smrću 1,7 na svakih 10.000 ljudi.<ref>{{cite web|title=Drug Overdose Deaths in the United States, 1999–2016|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db294.pdf|website=CDC|access-date=23. 12. 2017|archive-date=16. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116031228/https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db294.pdf|url-status=live}}</ref> ====Tolerancija==== [[Tolerancija na lijekove|Tolerancija]] je proces koji karakterišu [[neuroadaptacija|neuroadaptacije]], što za posljedicu ima smanjen učinak lijeka. Iako [[regulacija receptora|povećanje broja receptora]] često može imati važnu ulogu, poznati su i drugi mehanizmi.<ref>{{cite journal | vauthors = Pradhan AA, Walwyn W, Nozaki C, Filliol D, Erbs E, Matifas A, Evans C, Kieffer BL | title = Ligand-directed trafficking of the δ-opioid receptor in vivo: two paths toward analgesic tolerance | journal = The Journal of Neuroscience | volume = 30 | issue = 49 | pages = 16459–68 | date = decembar 2010 | pmid = 21147985 | pmc = 3086517 | doi = 10.1523/JNEUROSCI.3748-10.2010 }}</ref> Tolerancija je izraženija kod nekih učinaka nego kod drugih; ona se sporo razvija na učinke koji se tiču raspoloženja, svrbeža, zadržavanja mokraće i respiratorne depresije, dok se brže razvija na analgeziju i druge fizičke nuspojave. Međutim, tolerancija se ne razvija na zatvor ili [[mioza|miozu]] (sužavanje zjenice oka na dva milimetra ili manje). Ipak, ovo mišljenje je dovedeno u pitanje, pri čemu neki autori tvrde da se tolerancija na miozu ipak razvija.<ref name="pmid15731628">{{cite journal | vauthors = Kollars JP, Larson MD | title = Tolerance to miotic effects of opioids | journal = Anesthesiology | volume = 102 | issue = 3 | page = 701 | date = mart 2005 | pmid = 15731628 | doi = 10.1097/00000542-200503000-00047 | doi-access = free }}</ref> Tolerancija na opioide se smanjuje djelovanjem niza supstanci, uključujući: * blokatore [[kalcijski kanal|kalcijskih kanala]]<ref>{{cite journal | vauthors = Santillán R, Maestre JM, Hurlé MA, Flórez J | title = Enhancement of opiate analgesia by nimodipine in cancer patients chronically treated with morphine: a preliminary report | journal = Pain | volume = 58 | issue = 1 | pages = 129–32 | date = juli 1994 | pmid = 7970835 | doi = 10.1016/0304-3959(94)90192-9 | s2cid = 35138704 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Santillán R, Hurlé MA, Armijo JA, de los Mozos R, Flórez J | title = Nimodipine-enhanced opiate analgesia in cancer patients requiring morphine dose escalation: a double-blind, placebo-controlled study | journal = Pain | volume = 76 | issue = 1–2 | pages = 17–26 | date = maj 1998 | pmid = 9696455 | doi = 10.1016/S0304-3959(98)00019-0 | s2cid = 30963675 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith FL, Dombrowski DS, Dewey WL | title = Involvement of intracellular calcium in morphine tolerance in mice | journal = Pharmacology, Biochemistry, and Behavior | volume = 62 | issue = 2 | pages = 381–8 | date = februar 1999 | pmid = 9972707 | doi = 10.1016/S0091-3057(98)00168-3 | s2cid = 37434490 }}</ref> * Intratekni [[magnezij]]<ref>{{cite journal | vauthors = McCarthy RJ, Kroin JS, Tuman KJ, Penn RD, Ivankovich AD | title = Antinociceptive potentiation and attenuation of tolerance by intrathecal co-infusion of magnesium sulfate and morphine in rats | journal = Anesthesia and Analgesia | volume = 86 | issue = 4 | pages = 830–6 | date = april 1998 | pmid = 9539610 | doi = 10.1097/00000539-199804000-00028 | url = http://www.anesthesia-analgesia.org/cgi/reprint/86/4/830 | doi-access = free | access-date = 12. 11. 2007 | archive-date = 11. 2. 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100211210920/http://www.anesthesia-analgesia.org/cgi/reprint/86/4/830 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Morrison AP, Hunter JM, Halpern SH, Banerjee A | title = Effect of intrathecal magnesium in the presence or absence of local anaesthetic with and without lipophilic opioids: a systematic review and meta-analysis | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 110 | issue = 5 | pages = 702–12 | date = maj 2013 | pmid = 23533255 | doi = 10.1093/bja/aet064 | doi-access = free }}</ref> i [[cink]]<ref>{{cite journal | vauthors = Larson AA, Kovács KJ, Spartz AK | title = Intrathecal Zn2+ attenuates morphine antinociception and the development of acute tolerance | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 407 | issue = 3 | pages = 267–72 | date = novembar 2000 | pmid = 11068022 | doi = 10.1016/S0014-2999(00)00715-9 }}</ref> * [[NMDA-antagonist]]i, kao što su [[dekstrometorfan]], [[ketamin]],<ref>{{cite journal | vauthors = Wong CS, Cherng CH, Luk HN, Ho ST, Tung CS | title = Effects of NMDA receptor antagonists on inhibition of morphine tolerance in rats: binding at mu-opioid receptors | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 297 | issue = 1–2 | pages = 27–33 | date = februar 1996 | pmid = 8851162 | doi = 10.1016/0014-2999(95)00728-8 }}</ref> i [[memantin]].<ref>{{cite journal | vauthors = Malec D, Mandryk M, Fidecka S | title = Interaction of memantine and ketamine in morphine- and pentazocine-induced antinociception in mice | journal = Pharmacological Reports | volume = 60 | issue = 2 | pages = 149–55 | date = Mar–Apr 2008 | pmid = 18443375 | url = http://www.if-pan.krakow.pl/pjp/pdf/2008/2_149.pdf | access-date = 17. 9. 2011 | archive-date = 30. 9. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200930223437/http://www.if-pan.krakow.pl/pjp/pdf/2008/2_149.pdf | url-status = live }}</ref> * antagonisti [[holecistokinin]]a, kao što je [[proglumid]]<ref name="pmid12792559">{{cite journal | vauthors = McCleane GJ | title = The cholecystokinin antagonist proglumide enhances the analgesic effect of dihydrocodeine | journal = The Clinical Journal of Pain | volume = 19 | issue = 3 | pages = 200–1 | year = 2003 | pmid = 12792559 | doi = 10.1097/00002508-200305000-00008 | s2cid = 29229782 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Watkins LR, Kinscheck IB, Mayer DJ | title = Potentiation of opiate analgesia and apparent reversal of morphine tolerance by proglumide | journal = Science | volume = 224 | issue = 4647 | pages = 395–6 | date = april 1984 | pmid = 6546809 | doi = 10.1126/science.6546809 | bibcode = 1984Sci...224..395W }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tang J, Chou J, Iadarola M, Yang HY, Costa E | title = Proglumide prevents and curtails acute tolerance to morphine in rats | journal = Neuropharmacology | volume = 23 | issue = 6 | pages = 715–8 | date = juni 1984 | pmid = 6462377 | doi = 10.1016/0028-3908(84)90171-0 | s2cid = 33168040 }}</ref> Noviji agensi, poput inhibitora fosfodiesteraze [[ibudilast]]a, također su istraživani za ovu primjenu.<ref>{{cite journal | vauthors = Ledeboer A, Hutchinson MR, Watkins LR, Johnson KW | title = Ibudilast (AV-411). A new class therapeutic candidate for neuropathic pain and opioid withdrawal syndromes | journal = Expert Opinion on Investigational Drugs | volume = 16 | issue = 7 | pages = 935–50 | date = juli 2007 | pmid = 17594181 | doi = 10.1517/13543784.16.7.935 | s2cid = 22321634 }}</ref> TTolerancija je fiziološki proces tokom kojeg se tijelo prilagođava na lijek koji je često prisutan, zbog čega je s vremenom obično potrebno uzimati veće doze istog lijeka kako bi se postigao isti učinak. Ova pojava je česta kod osoba koje tokom dužeg vremenskog perioda uzimaju visoke doze opioida, ali ne ukazuje nužno na zloupotrebu ili ovisnost. ====Fizička ovisnost==== [[Fizička ovisnost]] predstavlja fiziološku prilagodbu tijela na prisustvo određene supstance – u ovom slučaju, opioidnog lijeka. Definira se pojavom simptoma apstinencijske krize (sindroma ustezanja) kada se prestane s uzimanjem supstance, kada se doza naglo smanji ili, konkretno u slučaju opioida, kada se primijeni antagonist (npr. [[nalokson]]) ili agonist-antagonist (npr. [[pentazocin]]). Fizička ovisnost je normalan i očekivan aspekt djelovanja određenih lijekova i ne znači nužno da je pacijent ovisnik. Simptomi apstinencijske krize kod upotrebe opijata mogu uključivati izraženu [[disforiju]], snažnu žudnju za novom dozom, razdražljivost, [[znojenje]], [[mučnina|mučninu]], [[curenje iz nosa]], [[drhtanje]], [[povraćanje]] i [[mialgija|bolove u mišićima]]. Postepeno smanjivanje unosa opioida tokom nekoliko dana ili sedmica može ublažiti ili potpuno ukloniti simptome apstinencijske krize.<ref name=oxford/> Brzina nastanka i težina apstinencijske krize ovise o [[poluvremenu eliminacije]] (poluživotu) opioida; kod [[heroin]]a i [[morfij]]a simptomi se javljaju brže nego kod [[metadon]]a. Akutnu fazu apstinencijske krize često prati dugotrajnija faza depresije i nesanice, koja može potrajati mjesecima. Simptomi apstinencijske krize uzrokovane opioidima mogu se tretirati drugim lijekovima, kao što je [[klonidin]].<ref>{{cite journal | vauthors = Hermann D, Klages E, Welzel H, Mann K, Croissant B | title = Low efficacy of non-opioid drugs in opioid withdrawal symptoms | journal = Addiction Biology | volume = 10 | issue = 2 | pages = 165–9 | date = juni 2005 | pmid = 16191669 | doi = 10.1080/13556210500123514 | s2cid = 8017503 }}</ref> Fizička zavisnost nije prediktor zloupotrebe supstanci ili prave zavisnosti, a usko je povezana s istim mehanizmom kao i tolerancija. Iako postoje anegdotski navodi o korisnosti [[ibogain]]a, podaci koji bi podržali njegovu primjenu kod zavisnosti od supstanci su oskudni.<ref>{{cite journal | vauthors = Brown TK | title = Ibogaine in the treatment of substance dependence | journal = Current Drug Abuse Reviews | volume = 6 | issue = 1 | pages = 3–16 | date = mart 2013 | pmid = 23627782 | doi = 10.2174/15672050113109990001 }}</ref> Kod kritično oboljelih pacijenata koji su primali redovne doze opioida, jatrogena apstinencijska kriza javlja se kao čest sindrom.<ref>{{Cite journal|last1=Duceppe|first1=Marc-Alexandre|last2=Perreault|first2=Marc M.|last3=Frenette|first3=Anne Julie|last4=Burry|first4=Lisa D.|last5=Rico|first5=Philippe|last6=Lavoie|first6=Annie|last7=Gélinas|first7=Céline|last8=Mehta|first8=Sangeeta|last9=Dagenais|first9=Maryse|last10=Williamson|first10=David R.|date=april 2019|title=Frequency, risk factors and symptomatology of iatrogenic withdrawal from opioids and benzodiazepines in critically Ill neonates, children and adults: A systematic review of clinical studies|journal=Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics|volume=44|issue=2|pages=148–156|doi=10.1111/jcpt.12787|issn=1365-2710|pmid=30569508|doi-access=free}}</ref> ====Zavisnost==== [[Zavisnost od droga]] je složen skup ponašanja koji se obično povezuje sa zloupotrebom određenih supstanci, a razvija se tokom vremena i s povećanjem doza. Zavisnost podrazumijeva psihološku prinudu, do te mjere da osoba nastavlja s radnjama koje vode ka opasnim ili nezdravim posljedicama. Zavisnost od opioida može uključivati [[insuflacija|insuflaciju]] (ušmrkavanje) ili injektiranje, umjesto oralnog uzimanja opioida kako je propisano u medicinske svrhe.<ref name=oxford/> U evropskim zemljama poput [[Austrija|Austrije]], [[Bugarska|Bugarske]] i [[Slovačka|Slovačke]], oralni preparati morfija s postepenim oslobađanjem koriste se u okviru [[supstituciona terapija opioidima|supstitucione terapije opioidima]] (STO) za pacijente koji ne podnose dobro nuspojave buprenorfina ili [[metadon]]a. [[Buprenorfin]] se također može koristiti u kombinaciji s [[nalokson]]om za dugotrajnije liječenje zavisnosti. U drugim evropskim zemljama, uključujući [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], ovaj pristup se također zakonski primjenjuje u sklopu STO, iako stepen njegove prihvaćenosti varira. Preparati s postepenim oslobađanjem osmišljeni su kako bi se suzbila zloupotreba i smanjila stopa zavisnosti, uz istovremeno pružanje efikasnog ublažavanja bolova i jednostavnosti primjene za pacijente koji pate od bolova. Ipak, i dalje postoje pitanja o efikasnosti i sigurnosti ovakvih vrsta preparata. Trenutno se razmatraju i drugi oblici lijekova otpornih na zloupotrebu (tzv. tamper-resistant lijekovi), za koje su u toku ispitivanja u svrhu dobijanja odobrenja za stavljanje na tržište od strane FDA.<ref>{{cite journal | vauthors = Bannwarth B | title = Will abuse-deterrent formulations of opioid analgesics be successful in achieving their purpose? | journal = Drugs | volume = 72 | issue = 13 | pages = 1713–23 | date = septembar 2012 | pmid = 22931520 | doi = 10.2165/11635860-000000000-00000 | s2cid = 26082561 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schneider JP, Matthews M, Jamison RN | title = Abuse-deterrent and tamper-resistant opioid formulations: what is their role in addressing prescription opioid abuse? | journal = CNS Drugs | volume = 24 | issue = 10 | pages = 805–10 | date = oktobar 2010 | pmid = 20839893 | doi = 10.2165/11584260-000000000-00000 | s2cid = 17830622 }}</ref> Dostupni dokazi omogućavaju donošenje tek slabog zaključka, ali ukazuju na to da ljekar koji pravilno upravlja upotrebom opioida kod pacijenata bez historije [[poremećaj uzrokovan upotrebom supstanci|poremećaja uzrokovanog upotrebom supstanci]] može postići dugoročno ublažavanje bola uz mali rizik od razvoja ovisnosti ili drugih ozbiljnih nuspojava.<ref name="Long-term opioid management"/> Problemi povezani s opioidima uključuju sljedeće: # Neki ljudi primjećuju da im opioidi ne ublažavaju bol u potpunosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Xu Y, Johnson A | title = Opioid therapy pharmacogenomics for noncancer pain: efficacy, adverse events, and costs | journal = Pain Research and Treatment | volume = 2013 | year = 2013 | pmid = 24167729 | pmc = 3791560 | doi = 10.1155/2013/943014 | doi-access = free }}</ref> #Kod nekih ljudi, nuspojave opioida stvaraju probleme koji nadmašuju koristi same terapije.<ref name="Long-term opioid management"/> # Kod nekih ljudi s vremenom se razvija tolerancija na opioide. To zahtijeva povećanje doze lijeka kako bi se zadržao terapijski učinak, što zauzvrat dovodi i do izraženijih neželjenih nuspojava.<ref name="Long-term opioid management"/> # Dugotrajna upotreba opioida može uzrokovati [[opioidima izazvana hiperalgezija|opioidima izazvanu hiperalgeziju]] – stanje u kojem pacijent postaje osjetljiviji na bol.<ref>{{cite journal | vauthors = Brush DE | title = Complications of long-term opioid therapy for management of chronic pain: the paradox of opioid-induced hyperalgesia | journal = Journal of Medical Toxicology | volume = 8 | issue = 4 | pages = 387–92 | date = decembar 2012 | pmid = 22983894 | pmc = 3550256 | doi = 10.1007/s13181-012-0260-0 }}</ref> ===Mučnina i povraćanje=== Tolerancija na [[mučnina|mučninu]] razvija se u roku od 7–10 dana, tokom kojeg su antiemetici (npr. niske doze [[haloperidol]]a jednom, navečer) veoma efikasn. Zbog ozbiljnih [[nuspojava]], kao što je tardivna diskinezija, haloperidol se danas rijetko koristi. Srodni lijek, [[prohlorperazin]], koristi se češće, iako nosi slične rizike. Snažniji antiemetici, poput [[ondansetron]]a ili [[tropisetron]]a, ponekad se primjenjuju kada je mučnina jaka, kontinuirana i uznemirujuća, uprkos njihovoj višoj cijeni. Jeftinija alternativa su antagonisti [[dopamin]]a, kao što su domperidon i metoklopramid. [[Domperidon]] ne prolazi kroz [[krvno-moždana barijera|krvno-moždanu barijeru]] i ne izaziva neželjene centralne antidopaminergičke efekte, već blokira emetičko djelovanje opioida u [[hemioreceptorskoj okidačkoj zoni]]. Ovaj lijek nije dostupan u SAD-u. Određeni antihistaminici sa antiholinergičkim svojstvima (npr. [[orfenadrin]], [[difenhidramin]]) također mogu biti efikasni. Često se koristi antihistaminik prve generacije, [[hidroksizin]], koji ima dodatne prednosti: ne uzrokuje poremećaje pokreta, a posjeduje i svojstva koja omogućavaju smanjenje doze analgetika. [[Tetrahidrokanabinol]] ([[THC]]) ublažava mučninu i [[povraćanje]];<ref>{{cite journal | vauthors = Malik Z, Baik D, Schey R | title = The role of cannabinoids in regulation of nausea and vomiting, and visceral pain | journal = Current Gastroenterology Reports | volume = 17 | issue = 2 | page = 429 | date = februar 2015 | pmid = 25715910 | doi = 10.1007/s11894-015-0429-1 | s2cid = 32705478 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Abrams DI, Guzman M | title = Cannabis in cancer care | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 97 | issue = 6 | pages = 575–86 | date = juni 2015 | pmid = 25777363 | doi = 10.1002/cpt.108 | s2cid = 2488112 }}</ref> također dovodi do analgezije, što može omogućiti primjenu nižih doza opioida uz smanjenu mučninu i povraćanje.<ref>{{Cite web|url=https://www.ucsf.edu/news/2011/12/11077/ucsf-study-finds-medical-marijuana-could-help-patients-reduce-pain-opiates|title=UCSF Study Finds Medical Marijuana Could Help Patients Reduce Pain with Opiates|website=UC San Francisco|date=6. 12. 2011|access-date=4. 3. 2016|archive-date=17. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217075151/https://www.ucsf.edu/news/2011/12/11077/ucsf-study-finds-medical-marijuana-could-help-patients-reduce-pain-opiates|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Abrams DI, Couey P, Shade SB, Kelly ME, Benowitz NL | title = Cannabinoid-opioid interaction in chronic pain | journal = Clinical Pharmacology and Therapeutics | volume = 90 | issue = 6 | pages = 844–51 | date = decembar 2011 | pmid = 22048225 | doi = 10.1038/clpt.2011.188 | s2cid = 4823659 }}</ref> * 5-HT<sub>3</sub> antagonisti (npr. [[ondansetron]]) * Antagonisti dopamina (npr. [[domperidon]]) * Antihistaminici s antiholinergičkim djelovanjem (npr. [[difenhidramin]]) * Δ<sup>9</sup>-tetrahidrokanabinol (npr. [[Tetrahidrokanabinol|dronabinol]]) Povraćanje je posljedica [[Gastropareza|želučane staze]] (povraćanje velikih količina sadržaja, kratkotrajna mučnina koja se ublažava povraćanjem, ezofagealni refluks, osjećaj punoće u epigastriju, rani osjećaj sitosti), uz direktno djelovanje na [[hemoreceptorska okidačka zona|hemoreceptorsku okidačku zonu]] u [[area postrema|area postremi]] – centru za povraćanje u mozgu. Stoga se povraćanje može spriječiti primjenom prokinetika (npr. [[domperidon]] ili [[metoklopramid]]). Ako je povraćanje već počelo, ove lijekove treba primijeniti putem koji nije oralni (npr. potkožno za metoklopramid, rektalno za domperidon). * Prokinetici (npr. [[domperidon]]) * Antiholinergički lijekovi (npr. [[orfenadrin]]) Dokazi ukazuju na to da je anestezija koja uključuje opioide povezana s postoperativnom mučninom i povraćanjem.<ref>{{cite journal | vauthors = Frauenknecht J, Kirkham KR, Jacot-Guillarmod A, Albrecht E | title = Analgesic impact of intra-operative opioids vs. opioid-free anaesthesia: a systematic review and meta-analysis | journal = Anaesthesia | volume = 74 | issue = 5 | pages = 651–662 | date = maj 2019 | pmid = 30802933 | doi = 10.1111/anae.14582 | s2cid = 73469631 | url = https://serval.unil.ch/notice/serval:BIB_6A01A1CDCF6A | doi-access = free | access-date = 15. 9. 2022 | archive-date = 15. 12. 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231215100415/https://serval.unil.ch/en/notice/serval:BIB_6A01A1CDCF6A | url-status = live }}</ref> Kod pacijenata s hroničnim bolom koji koriste opioide dolazi do manjih poboljšanja u pogledu bola i fizičkog funkcionisanja, uz povećan rizik od povraćanja.<ref>{{Cite journal|last1=Busse|first1=Jason W.|last2=Wang|first2=Li|last3=Kamaleldin|first3=Mostafa|last4=Craigie|first4=Samantha|last5=Riva|first5=John J.|last6=Montoya|first6=Luis|last7=Mulla|first7=Sohail M.|last8=Lopes|first8=Luciane C.|last9=Vogel|first9=Nicole|last10=Chen|first10=Eric|last11=Kirmayr|first11=Karin|date=18. 12. 2018|title=Opioids for Chronic Noncancer Pain: A Systematic Review and Meta-analysis|journal=JAMA|language=en|volume=320|issue=23|pages=2448–2460|doi=10.1001/jama.2018.18472|pmid=30561481|pmc=6583638|issn=0098-7484|doi-access=free}}</ref> ===Pospanost=== Tolerancija na [[pospanost]] obično se razvija tokom 5–7 dana, ali ako ona predstavlja problem, često pomaže prelazak na drugi opioid. Određeni opioidi, kao što su [[fentanil]], [[morfin]] i [[diamorfin]] (heroin), imaju tendenciju da izazovu snažniju sedaciju, dok drugi, poput [[oksikodon]]a, [[kodein]]a i [[tilidin]]a, obično uzrokuju relativno slabiju sedaciju. Ipak, reakcije pojedinačnih pacijenata mogu se značajno razlikovati, pa je ponekad potreban određeni proces pokušaja i pogrešaka kako bi se pronašao najprikladniji lijek za konkretnog pacijenta. U drugim slučajevima, liječenje [[stimulansima]] [[CNS|centralnog nervnog sistema]] (CNS-a) obično je efikasno.<ref>{{cite journal | vauthors = Reissig JE, Rybarczyk AM | title = Pharmacologic treatment of opioid-induced sedation in chronic pain | journal = The Annals of Pharmacotherapy | volume = 39 | issue = 4 | pages = 727–31 | date = april 2005 | pmid = 15755795 | doi = 10.1345/aph.1E309 | s2cid = 39058371 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Corey PJ, Heck AM, Weathermon RA | title = Amphetamines to counteract opioid-induced sedation | journal = The Annals of Pharmacotherapy | volume = 33 | issue = 12 | pages = 1362–6 | date = decembar 1999 | pmid = 10630837 | doi = 10.1345/aph.19024 | s2cid = 23733242 }}</ref> * Stimulansi (npr. kofein, modafinil, amfetamin, metilfenidat) ===Svrbež=== Svrbež obično ne predstavlja ozbiljan problem pri upotrebi opioida za ublažavanje boli, ali antihistaminici mogu biti korisni za njegovo suzbijanje kada se pojavi. Često se prednost daje antihistaminicima koji ne izazivaju pospanost, poput feksofenadina, jer oni ne pojačavaju pospanost koju inače uzrokuju opioidi. Međutim, neki antihistaminici koji izazivaju pospanost, poput orfenadrina, mogu imati sinergijski učinak u ublažavanju boli, što omogućava primjenu manjih doza opioida. Zbog toga su na tržištu dostupni preparati koji kombinuju opioid i antihistaminik, kao što su *Meprozine* (meperidin/prometazin) i Diconal (dipipanon/ciklizin); ovi preparati također mogu smanjiti mučninu uzrokovanu opioidima. * Antihistaminici (npr. feksofenadin) ===Zatvor=== [[zatvor (probava)|Zatvor]] uzrokovan opioidima OIC) javlja se kod 90 do 95 % osoba koje dugotrajno uzimaju opioide.<ref>{{cite news|author1=Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health|title=Dioctyl Sulfosuccinate or Docusate (Calcium or Sodium) for the Prevention or Management of Constipation: A Review of the Clinical Effectiveness|date=26. 6. 2014|pmid=25520993}}</ref> Budući da se tolerancija na ovaj problem uglavnom ne razvija, većina ljudi koji dugotrajno uzimaju opioide mora koristiti [[laksativ]]e i/ili [[klistir]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = McCarberg BH | title = Overview and treatment of opioid-induced constipation | journal = Postgraduate Medicine | volume = 125 | issue = 4 | pages = 7–17 | date = juli 2013 | pmid = 23782897 | doi = 10.3810/pgm.2013.07.2651 | s2cid = 42872181 }}</ref> Liječenje OIC-a provodi se postupno i zavisi od težine stanja.<ref name="KumarBarker2014">{{cite journal | vauthors = Kumar L, Barker C, Emmanuel A | title = Opioid-induced constipation: pathophysiology, clinical consequences, and management | journal = Gastroenterology Research and Practice | volume = 2014 | year = 2014 | pmid = 24883055 | pmc = 4027019 | doi = 10.1155/2014/141737 | doi-access = free }}</ref> Prvi oblik liječenja je nefarmakološki i uključuje promjene životnih navika, kao što su povećanje unosa prehrambenih vlakana i tečnosti (oko 1,5 litara dnevno), te pojačana [[fizička vježba|fizička aktivnost]].<ref name="KumarBarker2014" /> Ako se nefarmakološke mjere pokažu neefikasnim, mogu se primijeniti laksativi – uključujući sredstva za omekšavanje stolice (npr. polietilen-glikol), laksative koji povećavaju volumen stolice (npr. dodaci vlakana), stimulativne [[laksativ]]e (npr. [[bisakodil]], sena) i/ili klistire.<ref name="KumarBarker2014" /> Čest režim primjene laksativa kod opstipacije uzrokovane opioidima (OIC) jeste kombinacija dokusata i bisakodila.<ref name="KumarBarker2014" /><ref name="AlguirePhysicians2009">{{cite book| first1 = Patrick Craig | last1 = Alguire |author2=American College of Physicians|author3=Clerkship Directors in Internal Medicine|title=Internal Medicine Essentials for Clerkship Students 2|url=https://books.google.com/books?id=_oNOMxckD4QC&pg=PA272|year=2009|publisher=ACP Press|isbn=978-1-934465-13-4|pages=272–}}</ref><ref name="ElliottSmith2016">{{cite book| first1 = Jennifer A. | last1 = Elliott | first2 = Howard S. | last2 = Smith |title=Handbook of Acute Pain Management|url=https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&pg=PA89|date=19. 4. 2016|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4665-9635-1|pages=89–}}</ref> [[Osmotski laksativ]]i, uključujući [[laktuloza|laktulozu]], [[polietilen-glikol]] i [[magnezijevo mlijeko]] ([[magnezij-hidroksid]]), kao i [[mineralno ulje]] (laksativ koji djeluje [[Laksativ|podmazivanjem]]), također se često koriste za liječenje [[zatvor (probava)|zatvora]] uzrokovanog opioidima (OIC).<ref name="AlguirePhysicians2009" /><ref name="ElliottSmith2016" /> Ako laksativi nisu dovoljno efikasni (što je često slučaj),<ref name="PoulsenBrock2015">{{cite journal | vauthors = Poulsen JL, Brock C, Olesen AE, Nilsson M, Drewes AM | title = Evolving paradigms in the treatment of opioid-induced bowel dysfunction | journal = Therapeutic Advances in Gastroenterology | volume = 8 | issue = 6 | pages = 360–72 | date = novembar 2015 | pmid = 26557892 | pmc = 4622283 | doi = 10.1177/1756283X15589526 }}</ref> mogu se isprobati opioidne formulacije ili režimi koji uključuju periferno selektivni [[opioidni antagonist]], kao što su [[metilnaltrekson-bromid]], [[naloksegol]], [[alvimopan]] ili [[nalokson]] (kao u kombinaciji [[oksikodon/nalokson]]).<ref name="KumarBarker2014" /><ref name="ElliottSmith2016" /><ref name="Davis, MD, FCCP, FAAHPMGoforth, MD2016">{{cite journal | vauthors = Davis MP, Goforth HW | title = Oxycodone with an opioid receptor antagonist: A review | journal = Journal of Opioid Management | volume = 12 | issue = 1 | pages = 67–85 | year = 2016 | pmid = 26908305 | doi = 10.5055/jom.2016.0313 }}</ref> Cochraneov pregled iz 2018. godine (ažuriran 2022.) utvrdio je da postoje dokazi umjerene jačine za alvimopan, nalokson ili metilnaltrekson-bromid, ali uz povećan rizik od neželjenih događaja.<ref>{{Cite journal |last1=Candy |first1=Bridget |last2=Jones |first2=Louise |last3=Vickerstaff |first3=Victoria |last4=Larkin |first4=Philip J. |last5=Stone |first5=Patrick |date=15. 9. 2022 |title=Mu-opioid antagonists for opioid-induced bowel dysfunction in people with cancer and people receiving palliative care |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2022 |issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD006332.pub4 |issn=1469-493X |pmc=9476137 |pmid=36106667 }}</ref> Izgleda da je nalokson koji se uzima oralno najefikasniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Luthra P, Burr NE, Brenner DM, Ford AC | title = Efficacy of pharmacological therapies for the treatment of opioid-induced constipation: systematic review and network meta-analysis | journal = Gut | volume = 68 | issue = 3 | pages = 434–444 | date = maj 2018 | pmid = 29730600 | doi = 10.1136/gutjnl-2018-316001 | s2cid = 13677764 | url = https://eprints.whiterose.ac.uk/132159/2/gutjnl-2018-316001R2%20Clean%20copy.pdf | access-date = 23. 9. 2019 | archive-date = 6. 8. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200806000501/http://eprints.whiterose.ac.uk/132159/2/gutjnl-2018-316001R2 | url-status = live }}</ref> Pokazalo se da dnevna doza naldemedina od 0,2 mg značajno ublažava simptome kod pacijenata sa OIC-om.<ref>{{cite journal | vauthors = Esmadi M, Ahmad D, Hewlett A | title = Efficacy of naldemedine for the treatment of opioid-induced constipation: A meta-analysis | journal = Journal of Gastrointestinal and Liver Diseases | volume = 28 | issue = 1 | pages = 41–46 | date = mart 2019 | pmid = 30851171 | doi = 10.15403/jgld.2014.1121.281.any | doi-broken-date = 18. 7. 2025 | doi-access = free }}</ref> [[Rotacija opioida]] je jedna od metoda koje se predlažu kako bi se ublažio problem opstipacije kod dugotrajnih korisnika.<ref>{{cite journal | vauthors = Dorn S, Lembo A, Cremonini F | title = Opioid-induced bowel dysfunction: epidemiology, pathophysiology, diagnosis, and initial therapeutic approach | journal =The American Journal of Gastroenterology Supplements | volume = 2 | issue = 1 | pages = 31–7 | date = septembar 2014 | pmid = 25207610 | doi = 10.1038/ajgsup.2014.7 | doi-access = free }}</ref> Iako svi opioidi uzrokuju zatvor, postoje određene razlike među lijekovima; studije ukazuju na to da [[tramadol]], [[tapentadol]], [[metadon]] i [[fentanil]] mogu uzrokovati relativno blaži zatvor, dok kod primjene [[kodein]]a, [[morfij]]a, [[oksikodon]]a ili [[hidromorfon]]a zatvor može biti znatno izraženiji. ===Respiratorna depresija=== [[Respiratorna depresija]] najozbiljnija je neželjena reakcija povezana s upotrebom opioida, ali se obično javlja pri primjeni jedne intravenske doze kod pacijenata koji ranije nisu uzimali opioide. Kod pacijenata koji redovno uzimaju opioide radi ublažavanja bolova, brzo se razvija tolerancija na respiratornu depresiju, tako da ona ne predstavlja klinički problem. Razvijeno je nekoliko lijekova koji mogu djelimično blokirati respiratornu depresiju, iako je jedini respiratorni stimulans koji je trenutno odobren za tu namjenu [[doksapram]], koji u ovoj primjeni ima samo ograničenu djelotvornost.<ref>{{cite journal | vauthors = Yost CS | title = A new look at the respiratory stimulant doxapram | journal = CNS Drug Reviews | volume = 12 | issue = 3–4 | pages = 236–49 | year = 2006 | pmid = 17227289 | pmc = 6506195 | doi = 10.1111/j.1527-3458.2006.00236.x }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tan ZM, Liu JH, Dong T, Li JX | title = [Clinical observation of target-controlled remifentanil infusion combined with propofol and doxapram in painless artificial abortion] | journal = Nan Fang Yi Ke da Xue Xue Bao = Journal of Southern Medical University | volume = 26 | issue = 8 | pages = 1206–8 | date = august 2006 | pmid = 16939923 }}</ref> Noviji lijekovi, kao što su [[BIMU-8]] i [[CX-546]], mogli bi biti znatno efikasniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Manzke T, Guenther U, Ponimaskin EG, Haller M, Dutschmann M, Schwarzacher S, Richter DW | title = 5-HT4(a) receptors avert opioid-induced breathing depression without loss of analgesia | journal = Science | volume = 301 | issue = 5630 | pages = 226–9 | date = juli 2003 | pmid = 12855812 | doi = 10.1126/science.1084674 | bibcode = 2003Sci...301..226M | s2cid = 13641423 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Wang X, Dergacheva O, Kamendi H, Gorini C, Mendelowitz D | title = 5-Hydroxytryptamine 1A/7 and 4alpha receptors differentially prevent opioid-induced inhibition of brain stem cardiorespiratory function | journal = Hypertension | volume = 50 | issue = 2 | pages = 368–76 | date = august 2007 | pmid = 17576856 | doi = 10.1161/HYPERTENSIONAHA.107.091033 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ren J, Poon BY, Tang Y, Funk GD, Greer JJ | title = Ampakines alleviate respiratory depression in rats | journal = American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine | volume = 174 | issue = 12 | pages = 1384–91 | date = decembar 2006 | pmid = 16973981 | doi = 10.1164/rccm.200606-778OC }}</ref> *Respiratorni stimulansi: agonisti [[karotidni hemoreceptor|karotidnih hemoreceptora]] (npr. [[doksapram]]), agonisti [[5-HT4-receptor]]a (npr. [[BIMU8]]), δ-opioidni agonisti (npr. [[BW373U86]]) i AMPAkini (npr. [[CX717]]) mogu smanjiti respiratornu depresiju uzrokovanu opioidima, a da pritom ne utiču na analgeziju; međutim, većina ovih lijekova je samo umjereno efikasna ili ima nuspojave koje onemogućavaju njihovu primjenu kod ljudi. Agonisti [[5-HT1A-receptor]]a, poput [[8-OH-DPAT]]-a i [[repinotan]]a, također suzbijaju respiratornu depresiju izazvanu opioidima, ali istovremeno smanjuju analgeziju, što ograničava njihovu korisnost u tu svrhu. * Opioidni antagonisti (npr. [[nalokson]], [[nalmefen]], [[diprenorfin]]) Čini se da su prva 24 sata nakon primjene opioida najkritičnija u pogledu respiratorne depresije izazvane opioidima (OIRD), koja može biti opasna po život, ali se takva stanja mogu spriječiti opreznijim pristupom upotrebi opioida.<ref>{{Cite journal|last1=Cozowicz|first1=Crispiana|last2=Chung|first2=Frances|last3=Doufas|first3=Anthony G.|last4=Nagappa|first4=Mahesh|last5=Memtsoudis|first5=Stavros G.|date=oktobar 2018|title=Opioids for Acute Pain Management in Patients With Obstructive Sleep Apnea: A Systematic Review|journal=Anesthesia and Analgesia|volume=127|issue=4|pages=988–1001|doi=10.1213/ANE.0000000000003549|issn=1526-7598|pmid=29958218|s2cid=49614405}}</ref> Pacijenti sa srčanim ili respiratornim oboljenjima i/ili opstruktivnom apnejom u snu izloženi su povećanom riziku od OIRD-a.<ref>{{Cite journal|last1=Gupta|first1=Kapil|last2=Nagappa|first2=Mahesh|last3=Prasad|first3=Arun|last4=Abrahamyan|first4=Lusine|last5=Wong|first5=Jean|last6=Weingarten|first6=Toby N.|last7=Chung|first7=Frances|date= 14. 12. 2018|title=Risk factors for opioid-induced respiratory depression in surgical patients: a systematic review and meta-analyses|journal=BMJ Open|volume=8|issue=12|doi=10.1136/bmjopen-2018-024086|doi-access=free|issn=2044-6055|pmc=6303633|pmid=30552274}}</ref> ===Povećana osjetljivost na bol=== {{Glavni|Hiperalgezija uzrokovana opioidima}} Hiperalgezija uzrokovana opioidima – stanje u kojem osobe koje koriste opioide za ublažavanje boli [[paradoks]]alno osjećaju još jaču bol kao posljedicu uzimanja tih lijekova – zabilježena je kod nekih ljudi. Iako rijedak, ovaj [[fenomen]] javlja se kod pojedinaca koji primaju [[palijativna skrb|palijativnu skrb]], najčešće u slučajevima kada se doza lijeka naglo povećava.<ref>{{cite journal | vauthors = Wilson GR, Reisfield GM | title = Morphine hyperalgesia: a case report | journal = The American Journal of Hospice & Palliative Care | volume = 20 | issue = 6 | pages = 459–61 | year = 2003 | pmid = 14649563 | doi = 10.1177/104990910302000608 | s2cid = 22690630 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Vella-Brincat J, Macleod AD | title = Adverse effects of opioids on the central nervous systems of palliative care patients | journal = Journal of Pain & Palliative Care Pharmacotherapy | volume = 21 | issue = 1 | pages = 15–25 | year = 2007 | pmid = 17430825 | doi = 10.1080/J354v21n01_05 | s2cid = 17757207 }}</ref> Ako se susretnemo s njima, rotacija između nekoliko različitih opioidnih lijekova protiv bolova može smanjiti razvoj [[hiperalgezija| pojačane boli.<ref>{{cite journal | vauthors = Mercadante S, Arcuri E | title = Hyperalgesia and opioid switching | journal = The American Journal of Hospice & Palliative Care | volume = 22 | issue = 4 | pages = 291–4 | year = 2005 | pmid = 16082916 | doi = 10.1177/104990910502200411 | s2cid = 39647898 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Fine PG | title = Opioid insights:opioid-induced hyperalgesia and opioid rotation | journal = Journal of Pain & Palliative Care Pharmacotherapy | volume = 18 | issue = 3 | pages = 75–9 | year = 2004 | pmid = 15364634 | doi = 10.1080/J354v18n03_08 | s2cid = 45555785 }}</ref> Hiperalgezija uzrokovana opioidima češće se javlja pri hroničnoj upotrebi ili primjeni kratkotrajnih visokih doza, ali neka istraživanja ukazuju na to da se može pojaviti i pri primjeni malih doza.<ref>{{cite journal | vauthors = Lee M, Silverman SM, Hansen H, Patel VB, Manchikanti L | title = A comprehensive review of opioid-induced hyperalgesia | journal = Pain Physician | volume = 14 | issue = 2 | pages = 145–61 | date = 2011 | doi = 10.36076/ppj.2011/14/145 | pmid = 21412369 | url = http://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=MTQ0Ng%3D%3D&journal=60 | doi-access = free | access-date = 11. 11. 2016 | archive-date = 14. 12. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201214085159/https://painphysicianjournal.com/current/pdf?article=MTQ0Ng==&journal=60 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Tompkins DA, Campbell CM | title = Opioid-induced hyperalgesia: clinically relevant or extraneous research phenomenon? | journal = Current Pain and Headache Reports | volume = 15 | issue = 2 | pages = 129–36 | date = april 2011 | pmid = 21225380 | pmc = 3165032 | doi = 10.1007/s11916-010-0171-1 }}</ref> Nuspojave kao što su hiperalgezija i alodinija, ponekad praćene pogoršanjem neuropatske boli, mogu biti posljedica dugotrajnog liječenja opioidnim analgeticima – naročito kada je rastuća tolerancija dovela do gubitka djelotvornosti, a time i do postepenog povećavanja doze tokom vremena. Čini se da je to, u velikoj mjeri, rezultat djelovanja opioidnih lijekova na ciljna mjesta koja nisu tri klasična opioidna receptora – uključujući nociceptinski receptor, sigma receptor i Toll-u sličan receptor 4 (TLR4). U životinjskim modelima, ovo se može suzbiti primjenom antagonista koji djeluju na navedena ciljna mjesta, kao što su [[J-113,397]], [[BD-1047]], odnosno (+)-nalokson.<ref name="pmid20021351">{{cite journal | vauthors = Díaz JL, Zamanillo D, Corbera J, Baeyens JM, Maldonado R, Pericàs MA, Vela JM, Torrens A | title = Selective sigma-1 (sigma1) receptor antagonists: emerging target for the treatment of neuropathic pain | journal = Central Nervous System Agents in Medicinal Chemistry | volume = 9 | issue = 3 | pages = 172–83 | date = septembar 2009 | pmid = 20021351 | doi = 10.2174/1871524910909030172 }}</ref> Još ne postoje lijekovi koji su posebno odobreni za suzbijanje hiperalgezije uzrokovane opioidima kod ljudi, a u teškim slučajevima jedino rješenje može biti prekid primjene opioidnih analgetika i njihova zamjena neopioidnim analgeticima. Ipak, budući da individualna osjetljivost na razvoj ove nuspojave uveliko zavisi od doze i može varirati ovisno o tome koji se opioidni analgetik koristi, mnogi pacijenti mogu izbjeći ovu nuspojavu jednostavnim smanjenjem doze opioida (obično uz dodatak nekog neopioidnog analgetika), [[rotacija opioidarotacijom opioida]] (izmjenom različitih opioidnih lijekova) ili prelaskom na blaži opioid s mješovitim mehanizmom djelovanja koji također ublažava neuropatsku bol, kao što su [[tramadol]] ili [[tapentadol]].<ref name="pmid18717507">{{cite journal | vauthors = Mitra S | title = Opioid-induced hyperalgesia: pathophysiology and clinical implications | journal = Journal of Opioid Management | volume = 4 | issue = 3 | pages = 123–30 | year = 2018 | pmid = 18717507 | doi = 10.5055/jom.2008.0017 }}</ref><ref name="pmid19655103">{{Cite book | vauthors = Baron R | title = Sensory Nerves | volume = 194 | issue = 194 | pages = 3–30 | year = 2009 | pmid = 19655103 | doi = 10.1007/978-3-540-79090-7_1 | isbn = 978-3-540-79089-1 | series = Handbook of Experimental Pharmacology | chapter = Neuropathic Pain: A Clinical Perspective }}</ref><ref name="pmid20465361">{{cite journal | vauthors = Candiotti KA, Gitlin MC | title = Review of the effect of opioid-related side effects on the undertreatment of moderate to severe chronic non-cancer pain: tapentadol, a step toward a solution? | journal = Current Medical Research and Opinion | volume = 26 | issue = 7 | pages = 1677–84 | date = juli 2010 | pmid = 20465361 | doi = 10.1185/03007995.2010.483941 | s2cid = 9713245 }}</ref> * [[Antagonisti NMDA receptora]], kao što je [[ketamin]] * [[Inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina i noradrenalina]] (SNRI), kao što je [[milnacipran]] * [[Antikonvulziv]]i, kao što su [[gabapentin]] ili [[pregabalin]] === Ostali neželjeni efekti === ====Nizak nivo spolnih hormona==== Kliničke studije dosljedno povezuju medicinsku i rekreativnu upotrebu opioida sa [[hipogonadizam|hipogonadizmom]] (niskim nivoom [[spolni hormon|spolnih hormona]]) kod oba spola. Ovaj efekat zavisi od doze (tzv. [[odnos doze i odgovora]]). Većina studija ukazuje na to da većina (možda čak i 90%) hroničnih korisnika opioida razvije hipogonadizam. [[Sistematski pregled]] i [[meta-analiza]] iz 2015. godine pokazali su da terapija opioidima kod muškaraca smanjuje nivo [[testosteron]]a u prosjeku za oko 165&nbsp;ng/dL (5,7&nbsp;nmol/L), što predstavlja smanjenje nivoa testosterona od gotovo 50%.<ref name="pmid25702934">{{cite journal | vauthors = Bawor M, Bami H, Dennis BB, Plater C, Worster A, Varenbut M, Daiter J, Marsh DC, Steiner M, Anglin R, Coote M, Pare G, Thabane L, Samaan Z | title = Testosterone suppression in opioid users: a systematic review and meta-analysis | journal = Drug Alcohol Depend | volume = 149 | issue = | pages = 1–9 | date = april 2015 | pmid = 25702934 | doi = 10.1016/j.drugalcdep.2015.01.038 | url = | doi-access = free }}</ref> S druge strane, terapija opioidima nije značajno uticala na nivoe testosterona kod žena.<ref name="pmid25702934" /> Međutim, opioidi također mogu ometati [[menstruacija|menstruaciju]] kod žena ograničavanjem proizvodnje [[luteinizirajući hormon|uteinizirajućeg hormona]] (LH). Hipogonadizam uzrokovan opioidima vjerovatno je razlog snažne povezanosti upotrebe opioida s [[osteoporoza|osteoporozom]] i [[prelom kosti|prijelomima kostiju]], uslijed nedostatka [[estradiol]]a. Također, to može pojačati bol, čime se narušava željeni klinički učinak liječenja opioidima. Hipogonadizam uzrokovan opioidima vjerovatno nastaje uslijed njihovog djelovanja kao agonista na opioidne receptore u [[hipotalamus]]u i [[hipofiza|hipofizi]].<ref name="pmid30343356">{{cite journal |vauthors=Coluzzi F, Billeci D, Maggi M, Corona G |title=Testosterone deficiency in non-cancer opioid-treated patients |journal=Journal of Endocrinological Investigation |volume=41 |issue=12 |pages=1377–1388 |date=decembar 2018 |pmid=30343356 |pmc=6244554 |doi=10.1007/s40618-018-0964-3}}</ref> Jedna studija pokazala je da se smanjeni nivoi testosterona kod heroinskih ovisnika vraćaju na normalu u roku od mjesec dana apstinencije, što ukazuje na to da je ovaj efekat lahko reverzibilan i da nije trajan. Prema podacima iz 2013. godine, uticaj upotrebe opioida u malim dozama ili njihove akutne primjene na [[endokrini sistem]] ostaje nejasan.<ref name="Fountas R183–R196">{{cite journal | vauthors = Fountas A, Chai ST, Kourkouti C, Karavitaki N | title = MECHANISMS OF ENDOCRINOLOGY: Endocrinology of opioids | journal = European Journal of Endocrinology | volume = 179 | issue = 4 | pages = R183–R196 | date = oktobar 2018 | pmid = 30299887 | doi = 10.1530/EJE-18-0270 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Brennan MJ | title = The effect of opioid therapy on endocrine function | journal = The American Journal of Medicine | volume = 126 | issue = 3 Suppl 1 | pages = S12-8 | date = mart 2013 | pmid = 23414717 | doi = 10.1016/j.amjmed.2012.12.001 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Colameco S, Coren JS | title = Opioid-induced endocrinopathy | journal = The Journal of the American Osteopathic Association | volume = 109 | issue = 1 | pages = 20–5 | date = januar 2009 | pmid = 19193821 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Smith HS, Elliott JA | title = Opioid-induced androgen deficiency (OPIAD) | journal = Pain Physician | volume = 15 | issue = 3 Suppl | pages = ES145-56 | date = juli 2012 | pmid = 22786453 }}</ref> Dugotrajna upotreba opioida može uticati i na druge [[opioidima uzrokovana endokrinopatija|hormonalne sisteme]].<ref name="Fountas R183–R196"/> ====Poteškoće pri povratku na posao==== Upotreba opioida može predstavljati faktor rizika koji onemogućava povratak na posao.<ref name="pmid22289236">{{cite journal | vauthors = Brede E, Mayer TG, Gatchel RJ | title = Prediction of failure to retain work 1 year after interdisciplinary functional restoration in occupational injuries | journal = Archives of Physical Medicine and Rehabilitation | volume = 93 | issue = 2 | pages = 268–74 | date = februar 2012 | pmid = 22289236 | doi = 10.1016/j.apmr.2011.08.029 }}</ref><ref name="pmid19181448">{{cite journal | vauthors = Volinn E, Fargo JD, Fine PG | title = Opioid therapy for nonspecific low back pain and the outcome of chronic work loss | journal = Pain | volume = 142 | issue = 3 | pages = 194–201 | date = april 2009 | pmid = 19181448 | doi = 10.1016/j.pain.2008.12.017 }}</ref> Osobe koje obavljaju bilo koji zadatak osjetljiv sa sigurnosnog aspekta ne bi trebale koristiti opioide.<ref name="ACOEMfive">{{Citation |author1 = American College of Occupational and Environmental Medicine |author1-link = American College of Occupational and Environmental Medicine |date = februar 2014 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American College of Occupational and Environmental Medicine |work = [[Choosing Wisely]]: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-occupational-and-environmental-medicine/ |access-date = 24. 2. 2014 |archive-date = 11. 9. 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140911001813/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-occupational-and-environmental-medicine/ |url-status = live }}, which cites * {{cite book | vauthors = Weiss MS, Bowden K, Branco F | veditors = Hegmann KT |title=Occupational medicine practice guidelines: evaluation and management of common health problems and functional recovery in workers|date=2011|publisher=American College of Occupational and Environmental Medicine |chapter=Opioids Guideline |page=11|location=Elk Grove Village, IL|isbn=978-0-615-45227-2|edition=3rd|type=online March 2014|display-authors=etal}}</ref> Pružatelji zdravstvenih usluga ne bi trebali preporučivati da radnici koji upravljaju vozilima ili koriste tešku mehanizaciju – uključujući dizalice ili viljuškare – liječe hroničnu ili akutnu bol opioidima.<ref name="ACOEMfive"/> Na radnim mjestima gdje se obavljaju poslovi koji zahtijevaju visok stepen sigurnosne odgovornosti, radnike koji su na terapiji opioidima (prema preporuci njihovog ljekara) treba privremeno rasporediti na poslove koji nose manji sigurnosni rizik.<ref name="ACOEMfive"/> Osobe koje dugotrajno uzimaju opioide izložene su većem riziku od nezaposlenosti.<ref name="pmid23389874">{{cite journal | vauthors = Cherubino P, Sarzi-Puttini P, Zuccaro SM, Labianca R | title = The management of chronic pain in important patient subgroups | journal = Clinical Drug Investigation | volume = 32 | pages = 35–44 | date = februar 2012 | issue = Suppl 1 | pmid = 23389874 | doi = 10.2165/11630060-000000000-00000 | s2cid = 47576095 }}</ref> Uzimanje opioida može dodatno narušiti život pacijenta, a neželjeni efekti samih opioida mogu postati značajna prepreka za vođenje aktivnog života, pronalaženje zaposlenja i održavanje karijere. Pored toga, nedostatak zaposlenja može biti prediktor nepravilne upotrebe opioida koji se izdaju na recept.<ref name="pmid19789432">{{cite journal | vauthors = White KT, Dillingham TR, González-Fernández M, Rothfield L | title = Opiates for chronic nonmalignant pain syndromes: can appropriate candidates be identified for outpatient clinic management? | journal = American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation | volume = 88 | issue = 12 | pages = 995–1001 | date = decembar 2009 | pmid = 19789432 | doi = 10.1097/PHM.0b013e3181bc006e | s2cid = 43241757 }}</ref> ====Povećana sklonost nezgodama=== Upotreba opioida može povećati [[sklonost nezgodama]]. Opioidi mogu povećati rizik od saobraćajnih nesreća.<ref>{{cite journal | vauthors = Kaye AM, Kaye AD, Lofton EC | title = Basic concepts in opioid prescribing and current concepts of opioid-mediated effects on driving | journal = The Ochsner Journal | volume = 13 | issue = 4 | pages = 525–32 | year = 2013 | pmid = 24358001 | pmc = 3865831 }}</ref><ref name="pmid21125020">{{cite journal | vauthors = Orriols L, Delorme B, Gadegbeku B, Tricotel A, Contrand B, Laumon B, Salmi LR, Lagarde E | title = Prescription medicines and the risk of road traffic crashes: a French registry-based study | journal = PLOS Medicine | volume = 7 | issue = 11 | date = novembar 2010 | pmid = 21125020 | pmc = 2981588 | doi = 10.1371/journal.pmed.1000366 | veditors = Pirmohamed M | doi-access = free }}</ref> i [[slučajni pad|slučajnih padova]].<ref name="pmid21391934">{{cite journal | vauthors = Miller M, Stürmer T, Azrael D, Levin R, Solomon DH | title = Opioid analgesics and the risk of fractures in older adults with arthritis | journal = Journal of the American Geriatrics Society | volume = 59 | issue = 3 | pages = 430–8 | date = mart 2011 | pmid = 21391934 | pmc = 3371661 | doi = 10.1111/j.1532-5415.2011.03318.x }}</ref> ==== Smanjena pažnja ==== Pokazalo se da opioidi smanjuju pažnju, a taj učinak je izraženiji kada se koriste zajedno s antidepresivima ili antikonvulzivima.<ref>{{cite journal | vauthors = Allegri N, Mennuni S, Rulli E, Vanacore N, Corli O, Floriani I, De Simone I, Allegri M, Govoni S, Vecchi T, Sandrini G, Liccione D, Biagioli E | title = Systematic Review and Meta-Analysis on Neuropsychological Effects of Long-Term Use of Opioids in Patients With Chronic Noncancer Pain | journal = Pain Practice | volume = 19 | issue = 3 | pages = 328–343 | date = mart 2019 | pmid = 30354006 | doi = 10.1111/papr.12741 | s2cid = 53023743 }}</ref> ====Rijetke nuspojave==== Rijetke neželjene reakcije kod pacijenata koji uzimaju opioide radi ublažavanja boli uključuju: respiratornu depresiju ovisnu o dozi (posebno kod [[potentniji]]h opioida), konfuziju, [[halucinacije]], [[delirij]], [[urtikariju]], [[hipotermiju]], [[bradikardiju]]/[[tahikardiju]], [[ortostatsku hipotenziju]], vrtoglavicu, glavobolju, retenciju urina, spazme uretera ili žučnih puteva, mišićnu rigidnost, mioklonus (pri visokim dozama) te crvenilo kože (uslijed oslobađanja histamina; izuzev kod fentanila i remifentanila).<ref name=oxford/> I terapijska i hronična upotreba opioida mogu narušiti funkciju [[imunološkog sistema]]. Opioidi smanjuju proliferaciju progenitorskih ćelija [[makrofaga]] i [[limfocita]], te utiču na diferencijaciju ćelija (Roy & Loh, 1996). Opioidi također mogu inhibirati migraciju [[leukocita]]. Međutim, značaj ove pojave u kontekstu ublažavanja boli nije poznat. ==== Trudnoća ==== {{Glavni|Oploidnja|trudnoća}} == Interakcije == Ljekari koji liječe pacijente koji koriste opioide u kombinaciji s drugim lijekovima dužni su voditi kontinuiranu evidenciju o tome da je daljnje liječenje opravdano, te moraju biti spremni na prilagođavanje terapije ukoliko se stanje pacijenta promijeni na način koji omogućava primjenu manje rizičnog liječenja.<ref name="Gudin">{{cite journal | vauthors = Gudin JA, Mogali S, Jones JD, Comer SD | title = Risks, management, and monitoring of combination opioid, benzodiazepines, and/or alcohol use | journal = Postgraduate Medicine | volume = 125 | issue = 4 | pages = 115–30 | date = juli 2013 | pmid = 23933900 | pmc = 4057040 | doi = 10.3810/pgm.2013.07.2684 }}</ref> ===Uz ostale depresorne supstance=== Istovremena upotreba opioida s drugim depresornim supstancama, kao što su [[benzodiazepini]] ili [[etanol]], povećava učestalost neželjenih događaja i predoziranja.<ref name="Gudin"/> Uprkos tome, opioidi i benzodiazepini se u mnogim okruženjima izdaju istovremeno.<ref name="pmid31425552">{{cite journal | vauthors = Islam MM, Wollersheim D | title = A comparison of opioids and benzodiazepines dispensing in Australia | journal = PLOS ONE | volume = 14 | issue = 8 | date = 2019 | pmid = 31425552 | doi = 10.1371/journal.pone.0221438 | pmc = 6699700 | bibcode = 2019PLoSO..1421438I | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Islam MM, Wollersheim D | title = Trends and Variations in Concurrent Dispensing of Prescription Opioids and Benzodiazepines in Australia: A Retrospective Analysis | journal = Contemporary Drug Problems | volume = 47 | date = 2020 | issue = 2 | pages = 136–148 | doi = 10.1177/0091450920919443 | s2cid = 218780209 }}</ref> Kao i u slučaju predoziranja isključivo opioidom, kombinacija opioida i drugog depresora može izazvati respiratornu depresiju, koja često dovodi do smrtnog ishoda.<ref>{{Cite journal |title=Effects of anesthetics, sedatives, and opioids on ventilatory control |vauthors=Stuth EA, Stucke AG, Zuperku EJ |journal=[[Comprehensive Physiology]] |year=2012 |isbn=978-0-470-65071-4 |volume=2 |pages=2281–2367 |doi=10.1002/cphy.c100061 |pmid=23720250 |issue=4}}</ref> Ovi rizici smanjuju se uz pomno praćenje od strane ljekara, koji može kontinuirano provjeravati eventualne promjene u ponašanju pacijenta i pridržavanju propisanog liječenja.<ref name="Gudin"/> ===Opioidni antagonist=== {{Glavni|Opioidni antagonist}} Djelovanje opioida (bilo neželjeno ili drugo) može se poništiti primjenom opioidnog antagonista, kao što su [[nalokson]] ili [[naltrekson]].<ref>{{cite journal | vauthors = Gowing L, Ali R, White JM | title = Opioid antagonists with minimal sedation for opioid withdrawal | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 2017 | date = maj 2017 | issue = 5 | pmid = 28553701 | pmc = 6481395 | doi = 10.1002/14651858.CD002021.pub4 }}</ref> Ovi [[kompetitivni antagonist]]i vezuju se za opioidne receptore s većim afinitetom od agonista, ali ih ne aktiviraju. Time istiskuju agonist, čime slabe ili poništavaju njegove učinke. Međutim, [[poluvrijeme eliminacije]] naloksona može biti kraće od poluvremena eliminacije samog opioida, zbog čega je ponekad potrebno ponavljati doze ili primijeniti kontinuiranu infuziju; alternativno, može se koristiti antagonist s dužim djelovanjem, poput [[nalmefen]]a. Kod pacijenata koji redovno uzimaju opioide, a kojima se pod medicinskim nadzorom daju opioidni antagonisti, ključno je postići samo djelomično poništavanje učinka opioida. Time se izbjegava teška i traumatična reakcija – naglo buđenje praćeno nesnosnim bolom. To se postiže izbjegavanjem primjene pune doze; umjesto toga, lijek se daje u malim dozama sve dok se disanje ne popravi. Zatim se započinje infuzija kako bi se učinak poništavanja održao na tom nivou, uz istovremeno očuvanje analgezije (ublažavanja bola). Opioidni antagonisti ostaju standardni tretman za respiratornu depresiju nastalu uslijed predoziranja opioidima. Nalokson je daleko najčešće korišteni antagonist, mada se nalmefen (koji djeluje duže) može koristiti kod predoziranja opioidima dugog djelovanja, poput metadona. Diprenorfin se, s druge strane, koristi za poništavanje učinaka izuzetno potentnih opioida koji se primjenjuju u veterinarskoj medicini, kao što su etorfin i karfentanil. Ipak, budući da opioidni antagonisti blokiraju i korisne učinke opioidnih [[analgetik]]a, oni su uglavnom korisni samo u slučajevima predoziranja. Primjena opioidnih antagonista uz opioidne analgetike radi smanjenja nuspojava zahtijeva vrlo pažljivo doziranje, a često se pokazuje nedovoljno efikasnom pri dozama koje su dovoljno niske da bi se pritom očuvalo ublažavanje bola. Čini se da naltrekson ne povećava rizik od ozbiljnih neželjenih događaja, što potvrđuje sigurnost oralne primjene naltreksona.<ref>{{Cite journal|last1=Bolton|first1=Monica|last2=Hodkinson|first2=Alex|last3=Boda|first3=Shivani|last4=Mould|first4=Alan|last5=Panagioti|first5=Maria|last6=Rhodes|first6=Sarah|last7=Riste|first7=Lisa|last8=van Marwijk|first8=Harm|date= 15. 1. 2019|title=Serious adverse events reported in placebo randomised controlled trials of oral naltrexone: a systematic review and meta-analysis|journal=BMC Medicine|volume=17|issue=1|page=10|doi=10.1186/s12916-018-1242-0|issn=1741-7015|pmc=6332608|pmid=30642329 |doi-access=free }}</ref> Smrtnost ili ozbiljni neželjeni događaji zbog povratne toksičnosti kod pacijenata koji su primali nalokson bili su rijetki.<ref>{{Cite journal|last1=Greene|first1=Jennifer Anne|last2=Deveau|first2=Brent J.|last3=Dol|first3=Justine S.|last4=Butler|first4=Michael B.|date=april 2019|title=Incidence of mortality due to rebound toxicity after 'treat and release' practices in prehospital opioid overdose care: a systematic review|journal=Emergency Medicine Journal |volume=36|issue=4|pages=219–224|doi=10.1136/emermed-2018-207534|issn=1472-0213|pmid=30580317|doi-access=free}}</ref> ==Farmakologija== {{Glavni|Opioidni receptor}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left:15px; text-align:center" |+[[Usporedba opioida]] |- ! Lijek ! Relativni<br />potencial<br /><ref>{{cite book |first=Ronald D. |last=Miller |title=Miller's Anesthesia |url=https://books.google.com/books?id=HPpgOjIGYtAC |year=2010 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-443-06959-8 |edition=7th}}</ref> ! Neionizirana<br />frakcija ! Vezanje za<br />proteine ! Topljivost u<br />lipidima<br /><ref>{{cite book |first1=G. Edward |last1=Morgan |first2=Maged S. |last2=Mikhail |first3=Michael J. |last3=Murray |title=Clinical Anesthesiology |year=2006 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-110515-6 |edition=4th}}</ref><ref>{{Cite book|title = Chestnut's Obstetric Anesthesia: Principles and Practice|url = https://books.google.com/books?id=FMU0AwAAQBAJ&pg=PA468|publisher = Elsevier Health Sciences|date = 2014|isbn = 978-0-323-11374-8|first1 = David H.|last1 = Chestnut|first2 = Cynthia A.|last2 = Wong|first3 = Lawrence C.|last3 = Tsen|first4 = Warwick D. Ngan|last4 = Kee|first5 = Yaakov|last5 = Beilin|first6 = Jill|last6 = Mhyre |page = 468|quote = The lipid solubility of hydromorphone lies between morphine and fentanyl, but is closer to that of morphine.}}</ref><ref name="MusazziMatera2015">{{cite journal | vauthors = Musazzi UM, Matera C, Dallanoce C, Vacondio F, De Amici M, Vistoli G, Cilurzo F, Minghetti P | title = On the selection of an opioid for local skin analgesia: Structure-skin permeability relationships | journal = International Journal of Pharmaceutics | volume = 489 | issue = 1–2 | pages = 177–85 | date = juli 2015 | pmid = 25934430 | doi = 10.1016/j.ijpharm.2015.04.071 }}</ref> |- | [[Morfin]] | 1 | ++ | +++ | +++ |- | [[Petidin]] (meperidin) | 0,1 | + | +++ | +++ |- | [[Hidromorfon]] | 10 | |<nowiki>+</nowiki> |<nowiki>+++</nowiki> |- | [[Alfentanil]] | 10–25 | ++++ | ++++ | +++ |- | [[Fentanil]] | 50–100<ref>{{Cite journal |last1=Comer |first1=Sandra D. |last2=Cahill |first2=Catherine M. |date=novembar 2019 |title=Fentanyl: Receptor pharmacology, abuse potential, and implications for treatment |journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews |volume=106 |pages=49–57 |doi=10.1016/j.neubiorev.2018.12.005 |issn=1873-7528 |pmc=7233332 |pmid=30528374 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Volpe |first1=Donna A. |last2=McMahon Tobin |first2=Grainne A. |last3=Mellon |first3=R. Daniel |last4=Katki |first4=Aspandiar G. |last5=Parker |first5=Robert J. |last6=Colatsky |first6=Thomas |last7=Kropp |first7=Timothy J. |last8=Verbois |first8=S. Leigh |date=april 2011 |title=Uniform assessment and ranking of opioid μ receptor binding constants for selected opioid drugs |journal=Regulatory Toxicology and Pharmacology |volume=59 |issue=3 |pages=385–390 |doi=10.1016/j.yrtph.2010.12.007 |issn=1096-0295 |pmid=21215785 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Higashikawa |first1=Yoshiyasu |last2=Suzuki |first2=Shinichi |date=1. 6. 2008 |title=Studies on 1-(2-phenethyl)-4-(N-propionylanilino)piperidine (fentanyl) and its related compounds. VI. Structure-analgesic activity relationship for fentanyl, methyl-substituted fentanyls and other analogues |journal=Forensic Toxicology |language=en |volume=26 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.1007/s11419-007-0039-1 |s2cid=22092512 |issn=1860-8973 }}</ref> | + | +++ | ++++ |- | [[Remifentanil]] | 250 | +++ | +++ | ++ |- | [[Sufentanil]] | 500–1000 | ++ | ++++ | ++++ |- | [[Etorfin]] | 1000–3000 | | | |- | [[Karfentanil]] | 10000 | | | |} Opioidi se vežu za specifične [[opioidni receptor|opioidne receptore]] u [[nervni sistem|živčanom sistemu]] i drugim tkivima. Postoje tri glavne klase opioidnih receptora: [[mu-opioidni receptor|μ]], [[kapa-opioidni receptor|κ]] i [[delta-opioidni receptor|δ]] (mu, kapa i delta), iako ih je opisano čak sedamnaest, uključujući receptore ε, ι, λ i ζ (epsilon, jota, lambda i zeta). S druge strane, σ ([[sigma-receptor|sigma]]) receptori više se ne smatraju opioidnim receptorima jer se njihova aktivacija ne može poništiti djelovanjem opioidnog inverznog agonista [[nalokson]]a, ne pokazuju visoki afinitet vezanja za klasične opioide te su stereoselektivni za [[dekstrorotacija|dekstrorotacijske]] [[izomeri|izomere]], dok su ostali opioidni receptori stereoselektivni za [[levorotacija|levorotacijske]] izomere. Osim toga, postoje tri podtipa [[mu-opioidni receptor|μ-receptora]]: μ<sub>1</sub> i μ<sub>2</sub>, te novootkriveni μ<sub>3</sub>. Još jedan receptor od kliničke važnosti jest receptor sličan opioidnom receptoru 1 (ORL1), koji sudjeluje u reakcijama na bol, a također ima značajnu ulogu u razvoju tolerancije na μ-opioidne agoniste koji se koriste kao analgetici. Svi su oni [[G-proteim spregnuti receptor|receptori spregnuti s G-proteinom]] koji djeluju na [[GABA]]ergičku [[neurotransmiter|neurotransmisiju]]. [[File:Morphine structure.svg|thumb|class=skin-invert-image|[[Lokant]]i molekule morfija]] [[Farmakodinamika|Farmakodinamički]] odgovor na opioid ovisi o receptoru za koji se on veže, njegovu afinitetu prema tom receptoru te o tome je li opioid agonist ili antagonist. Primjerice, supraspinalna analgetska svojstva opioidnog agonista morfija posredovana su aktivacijom μ<sub>1</sub>-receptora; respiratorna depresija i fizička ovisnost posredovane su μ<sub>2</sub>-receptorom, a sedacija i spinalna analgezija κ-receptorom. Svaka skupina opioidnih receptora potiče zaseban niz neuroloških odgovora, pri čemu podtipovi receptora (poput μ<sub>1</sub> i μ<sub>2</sub>) omogućuju još specifičnije odgovore. Ono što je jedinstveno za svaki opioid jest njegov specifičan afinitet vezanja za različite klase opioidnih receptora (npr. μ, κ i δ opioidni receptori aktiviraju se u različitoj mjeri, ovisno o afinitetu vezanja pojedinog opioida za te receptore). Tako, na primjer, opijatni alkaloid morfij pokazuje visok afinitet vezanja za μ-opioidni receptor, dok ketazocin pokazuje visok afinitet za κ-receptore. Upravo taj kombinatorni mehanizam omogućuje postojanje široke skupine opioida i različitih molekularnih struktura, od kojih svaka ima svoj jedinstven profil djelovanja. Njihova molekularna struktura također određuje trajanje djelovanja, pri čemu je za metabolizam opioida zaslužna metabolička razgradnja (poput ‘’N’’-dealkilacije). [[File:INTA.svg|thumb|left|class=skin-invert-image|[[N-2′-Indolylnaltrexamine|INTA]]: selektivni agonist heteromera KOR-DOR i KOR-MOR. Ne regrutira β-arestin II. Djeluje antinociceptivno, a kod miševa ne izaziva averziju, toleranciju ni ovisnost.<ref name="pmid24978316">{{cite journal | vauthors = Le Naour M, Lunzer MM, Powers MD, Kalyuzhny AE, Benneyworth MA, Thomas MJ, Portoghese PS | title = Putative kappa opioid heteromers as targets for developing analgesics free of adverse effects | journal = Journal of Medicinal Chemistry | volume = 57 | issue = 15 | pages = 6383–92 | date = august 2014 | pmid = 24978316 | pmc = 4136663 | doi = 10.1021/jm500159d }}</ref>]] ===Funkcionalna selektivnost=== Nova strategija razvoja lijekova uzima u obzir [[transdukcija signala]] putem receptora. Cilj je ove strategije povećati aktivaciju poželjnih signalnih putova, uz istovremeno smanjenje utjecaja na nepoželjne putove. Za ovaj diferencijalni pristup koriste se različiti nazivi, uključujući [[funkcionalna selektivnost]] i pristrani agonizam. Prvi opioid koji je namjerno osmišljen kao pristrani agonist i uključen u [[kliničko ispitivanje]] jest lijek [[oliceridin]]. On pokazuje analgetsko djelovanje uz smanjene nuspojave.<ref>{{cite journal | vauthors = DeWire SM, Yamashita DS, Rominger DH, Liu G, Cowan CL, Graczyk TM, Chen XT, Pitis PM, Gotchev D, Yuan C, Koblish M, Lark MW, Violin JD | title = A G protein-biased ligand at the μ-opioid receptor is potently analgesic with reduced gastrointestinal and respiratory dysfunction compared with morphine | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 344 | issue = 3 | pages = 708–17 | date = mart 2013 | pmid = 23300227 | doi = 10.1124/jpet.112.201616 | s2cid = 8785003 }}</ref> ====Usporedba opioida=== {{Glavni|Ekvianalgezija}} Provedena su opsežna istraživanja kako bi se utvrdili omjeri ekvivalencije kojima se uspoređuje relativna potentnost opioida. Na temelju zadane doze jednog opioida, pomoću tablice [[ekvianalgezija|ekvianalgezije]] može se odrediti ekvivalentna doza drugog opioida. Takve se tablice koriste u praksi rotacije opioida, kao i za opisivanje pojedinog opioida usporedbom s morfijem, koji služi kao referentni opioid. Tablice ekvianalgezije obično navode poluvrijeme eliminacije lijekova, a ponekad i ekvianalgetske doze istog lijeka s obzirom na način primjene (npr. za morfij: oralna i intravenska primjena). ===Profili vezanja=== {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |+ {{Nowrap|Profili vezanja opioida za opioidne receptore (K<sub>i</sub>, nM)}} |- ! '''Spoj''' || data-sort-type="number" | '''{{abbrlink|MOR|mu-opioidni receptor}}''' || data-sort-type="number" | '''{{abbrlink|DOR|delta-opioidni receptor}}''' || data-sort-type="number" | '''{{abbrlink|KOR|kapa-opioidni receptor}}''' || class="unsortable" | '''Izvor''' |- | [[3-HO-PCP]] || 60 || 2300 || 140 || <ref name="pmid6088255">{{cite journal | vauthors = Johnson N, Itzhak Y, Pasternak GW | title = Interaction of two phencyclidine opiate-like derivatives with 3H-opioid binding sites | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 101 | issue = 3–4 | pages = 281–284 | date = lipanj 1984. | pmid = 6088255 | doi = 10.1016/0014-2999(84)90171-7 }}</ref> |- | [[7-hidroksimitraginin]] || 13,5 || 155 || 123 || <ref name="pmid11960505">{{cite journal | vauthors = Takayama H, Ishikawa H, Kurihara M, Kitajima M, Aimi N, Ponglux D, Koyama F, Matsumoto K, Moriyama T, Yamamoto LT, Watanabe K, Murayama T, Horie S | title = Studies on the synthesis and opioid agonistic activities of mitragynine-related indole alkaloids: discovery of opioid agonists structurally different from other opioid ligands | journal = Journal of Medicinal Chemistry | volume = 45 | issue = 9 | pages = 1949–56 | date = april 2002 | pmid = 11960505 | doi = 10.1021/jm010576e }} </ref> |- | [[β-klornaltreksamin]] || 0,90 || 115 || 0,083 || <ref name="pmid8114680">{{cite journal | vauthors = Raynor K, Kong H, Chen Y, Yasuda K, Yu L, Bell GI, Reisine T | title = Pharmacological characterization of the cloned kappa-, delta-, and mu-opioid receptors | journal = Molecular Pharmacology | volume = 45 | issue = 2 | pages = 330–4 | date = februar 1994 | pmid = 8114680 | doi = }}</ref> |- | [[β-endorfin]] || 1,0 || 1,0 || 52 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[β-funaltreksamin]] || 0,33 || 48 || 2,8 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[3-metilfentanil|(+)-cis-3-metilfentanil]] || 0,24 || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} ||<ref>{{cite journal |last1=Alburges |first1=ME |title=Utilization of a radioreceptor assay for the analysis of fentanyl analogs in urine |journal=J Anal Toxicol |date=1992 |volume=16 |issue=1 |pages=36–41 |doi=10.1093/jat/16.1.36 |pmid=1322477 |url=https://academic.oup.com/jat/article-abstract/16/1/36/775908?redirectedFrom=fulltext&login=false |access-date=21. 11. 2023 |archive-date=21. 11. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121192937/https://academic.oup.com/jat/article-abstract/16/1/36/775908?redirectedFrom=fulltext&login=false |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> |- | [[Alazocin]] || 2,7 || 4,1 || 3,2 || <ref name="pmid11197347">{{cite journal | vauthors = Filizola M, Villar HO, Loew GH | title = Molecular determinants of non-specific recognition of delta, mu, and kappa opioid receptors | journal = Bioorganic & Medicinal Chemistry | volume = 9 | issue = 1 | pages = 69–76 | date = januar 2001 | pmid = 11197347 | doi = 10.1016/S0968-0896(00)00223-6 }}</ref> |- |[[(−)-Alazocin]] || 3,0 || 15 || 4,7 || <ref name="pmid2986989">{{cite journal | vauthors = Tam SW | title = (+)-[3H]SKF 10,047, (+)-[3H]ethylketocyclazocine, mu, kappa, delta and phencyclidine binding sites in guinea pig brain membranes | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 109 | issue = 1 | pages = 33–41 | date = februar 1985 | pmid = 2986989 | doi = 10.1016/0014-2999(85)90536-9 }}</ref> |- | [[(+)-Alazocin]] || 1.900 || 19.000 || 1.600 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Alfentanil]] || 39 || 21.200 || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || <ref name="CorbettPaterson1993">{{Cite book| vauthors = Corbett AD, Paterson SJ, Kosterlitz HW |chapter=Selectivity of Ligands for Opioid Receptors |title=Opioids |volume=104 / 1|year=1993|pages=645–679|issn=0171-2004|doi=10.1007/978-3-642-77460-7_26|series=Handbook of Experimental Pharmacology|isbn=978-3-642-77462-1}}</ref> |- | [[Binaltorfimin]] || 1,3 || 5,8 || 0,79 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | {{abbrlink|BNTX|7-benzilidennaltrekson}} || 18 || 0,66 || 55 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Bremazocin]] || 0,75 || 2,3 || 0,089 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Bremazocin|(−)-Bremazocin]] || 0,62 || 0,78 || 0,075 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Buprenorfin]] || 4,18 || 25,8 || 12,9 || <ref name="pmid7562497">{{cite journal | vauthors = Codd EE, Shank RP, Schupsky JJ, Raffa RB | title = Serotonin and norepinephrine uptake inhibiting activity of centrally acting analgesics: structural determinants and role in antinociception | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 274 | issue = 3 | pages = 1263–70 | date = septembar 1995 | pmid = 7562497 | doi = }}</ref> |- |[[Butorfanol]] || 1,7 || 13 || 7,4 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[BW-3734]]|| 26 || 0,013 || 17 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Karfentanil]] || 0,024 || 3,3 || 43 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Cebranopadol]] || 0,7 || 18 || 2,6 || <ref name="pmid24713140">{{cite journal | vauthors = Linz K, Christoph T, Tzschentke TM, Koch T, Schiene K, Gautrois M, Schröder W, Kögel BY, Beier H, Englberger W, Schunk S, De Vry J, Jahnel U, Frosch S | title = Cebranopadol: a novel potent analgesic nociceptin/orphanin FQ peptide and opioid receptor agonist | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 349 | issue = 3 | pages = 535–548 | date = juni 2014 | pmid = 24713140 | doi = 10.1124/jpet.114.213694 | s2cid = 6942770 }}</ref> |- | [[Kodein]] || 79 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[CTOP]]|| 0,18 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Ciklazocin]] || 0,45 || 6,3 || 5,9 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Ciprodime]] || 9,4 || 356 || 176 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[DADLE]] || 16 || 0,74 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[DAMGO]] || 2,0 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[(D-Ala2)Deltorphin II|[{{Small|D}}-Ala{{Sup|2}}]Deltorfin II]]|| {{Ntsh|1000}}>1.000 || 3,3 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Dermorfin]] || 0,33 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Desmetramadol|(+)-Desmetramadol (O-DSMT)]] || 17 || 690 || 1800 ||<ref name="pmid8955860">{{cite journal | vauthors = Frink MC, Hennies HH, Englberger W, Haurand M, Wilffert B | title = Influence of tramadol on neurotransmitter systems of the rat brain | journal = Arzneimittel-Forschung | volume = 46 | issue = 11 | pages = 1029–36 | date = novembar 1996 | pmid = 8955860 | doi = }}</ref><ref name="pmid10991912">{{cite journal | vauthors = Potschka H, Friderichs E, Löscher W | title = Anticonvulsant and proconvulsant effects of tramadol, its enantiomers and its M1 metabolite in the rat kindling model of epilepsy | journal = British Journal of Pharmacology | volume = 131 | issue = 2 | pages = 203–12 | date = septembar 2000 | pmid = 10991912 | pmc = 1572317 | doi = 10.1038/sj.bjp.0703562 }}</ref> |- | [[Dekstropropoksifen]] || 34,5 || 380 || 1220 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Dezocin]] || 3,6 || 290 || 460 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Dihidroetorfin]] || 0,45 || 1,82 || 0,57 || <ref name="pmid8719422">{{cite journal | vauthors = Katsumata S, Minami M, Nakagawa T, Iwamura T, Satoh M | title = Pharmacological study of dihydroetorphine in cloned mu-, delta- and kappa-opioid receptors | journal = European Journal of Pharmacology | volume = 291 | issue = 3 | pages = 367–73 | date = novembar 1995 | pmid = 8719422 | doi = 10.1016/0922-4106(95)90078-0 }}</ref> |- | [[Dihidromorfin]] || 2,5 || 137 || 223 || <ref>{{cite journal |vauthors=Antkiewicz-Michaluk L, Vetulani J, Havemann U, Kuschinsky K |title=3H-dihydromorphine binding sites in subcellular fractions of rat striatum. |journal=Pol J Pharmacol Pharm |volume=34 |issue=1–3 |pages=73–78 |year=1982 |pmid=6300816}}</ref> |- | [[Diprenorfin]] || 0,072 || 0,23 || 0,017 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[DPDPE]] || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 14 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[DSLET]]|| 39 || 4,8 || {{Ntsh|1000}}>1.000|| <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Dinorfin A]] || 32 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,5 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Etilketazocin]] || 3,1 || 101 || 0,40 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Etilketazocin|(−)-Etilketazocin]] || 2,3 || 5,2 || 2,2 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Etilketazocin|(+)-Etilketazocin]] || 2.500 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || 1.600 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Etorfin]] || 0,23 || 1,4 || 0,13 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Fentanil]] || 0,39 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 255 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Hidrokodon]] || 11,1 || 962 || 501 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Hidromorfon]] || 0,47 || 18,5 || 24,9 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[ICI-204488]]|| {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,71 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Leu-enkefalin]] || 3,4 || 4,0 || {{Ntsh|1000}}>1.000|| <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Levacetilmetadol]] || 9,86 || 169 || 1.020 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Lofentanil]] || 0,68 || 5,5 || 5,9 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Met-enkefalin]] || 0,65 || 1,7 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Metazocin]] || 3,8 || 44,3 || 13,3 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Metadon]] || 1,7 || 435 || 405 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Dekstrometadon]] || 19,7 || 960 || 1.370 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levometadon]] || 0,945 || 371 || 1.860 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Metalorfan]] || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} ||{{abbr|ND|Nema podataka}} |- | [[Dekstralorfan]] || 1,140 || 2 660 || 34,6 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levallorphan]] || 0,213 || 2.18 || 1100 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Metorfan]] || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{abbr|ND|Nema podataka}} |- | [[Dekstrometorfan]] || 1.280 || 11.500 || 7.000 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levometorfan]] || 11,2 || 249 || 225 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Mitraginin]] || 7,24 || 60,3 || 1.100 || <ref name="pmid11960505" /> |- | [[Mitraginin pseudoindoksil]] || 0,087 || 3,02 || 79,4 || <ref name="pmid11960505" /> |- | [[Morfanol]] || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} || {{Ntsh|999999999}}{{abbr|ND|Nema podataka}} |- | [[Dekstrorfan]] || 420 || {{Nts|34700}} || {{Nts|5.950}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Levorfanol]] || 0,42 || 3,61 || 4,2 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Morficeptin]] || 56 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Morfin]] || 1,8 || 90 || 317 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Morfin|Morfin, (−)-]] || 1,24 || 145 || 23,4 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Morfin|Morfin, (+)-]] || {{Ntsh|10000}}>10.000 || {{Ntsh|100000}}>100.000 || {{Ntsh|300000}}>300.000 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[MR-2266]]|| 1,0 || 3,0 || 0,16 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Nalbufin]] || 11 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 3,9 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Nalmefen]] || 0,24 || 16 || 0,083 || <ref name="pmid15988468">{{cite journal | vauthors = Bart G, Schluger JH, Borg L, Ho A, Bidlack JM, Kreek MJ | title = Nalmefene induced elevation in serum prolactin in normal human volunteers: partial kappa opioid agonist activity? | journal = Neuropsychopharmacology | volume = 30 | issue = 12 | pages = 2254–62 | date = prosinac 2005. | pmid = 15988468 | doi = 10.1038/sj.npp.1300811 | doi-access = free }}</ref> |- | [[Nalorfin]] || 0,97 || 148 || 1,1 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naloksonazin]] || 0,054 || 8,6 || 11 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Nalokson]] || 1,1 || 16 || 12 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Nalokson|(−)-Nalokson]] || 0,93 || 17 || 2,3 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Nalokson|(+)-Nalokson]] || {{Ntsh|1000}}>1000 || {{Ntsh|1000}}>1000 || {{Ntsh|1000}}>1000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naltrekson]] || 1,0 || 149 || 3,9 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naltriben]] || 12 || 0,013 || 13 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Naltrindol]] || 64 || 0,02 || 66 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Norbinaltorfimin]] || 2,2 || 65 || 0,027 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Normorfin]] || 4,0 || 310 || 149 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Omefentanil]] || 0,0079 || 10 || 32 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Oksikodon]] || 8,69 || 901 || 1350 || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Oksimorfindol]] || 111 || 0,7 || 228 || <ref name="pmid11197347" /> |- | [[Oksimorfon]] || 0,78 || 50 || 137 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Pentazocin]] || 5,7 || 31 || 7,2 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Petidin|Petidin (meperidin)]] || 385 || {{Nts|4350}} || 5140 || <ref name="CorbettPaterson1993" /> |- | [[Fenazocin]] || 0,20 || 5,0 || 2,0 || <ref name="pmid19027293">{{cite journal | vauthors = Wentland MP, Lou R, Lu Q, Bu Y, VanAlstine MA, Cohen DJ, Bidlack JM | title = Syntheses and opioid receptor binding properties of carboxamido-substituted opioids | journal = Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters | volume = 19 | issue = 1 | pages = 203–8 | date = siječanj 2009. | pmid = 19027293 | doi = 10.1016/j.bmcl.2008.10.134 }}</ref> |- | [[PLO17]] || 30 || {{Ntsh|1000}}>1000 || {{Ntsh|1000}}>1000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Kvadazocin]] || 0,99 || 2,6 || 0,5 || <ref name="Gharagozlou"><!--<ref name="pmid12513698">-->{{cite journal|vauthors=Gharagozlou P, Demirci H, David Clark J, Lameh J|date=siječanj 2003.|title=Activity of opioid ligands in cells expressing cloned mu opioid receptors|journal=BMC Pharmacology|volume=3|doi=10.1186/1471-2210-3-1|pmc=140036|pmid=12513698 |doi-access=free }}<!--<ref name="pmid12437765">-->{{cite journal|vauthors=Gharagozlou P, Demirci H, Clark JD, Lameh J|date=studeni 2002.|title=Activation profiles of opioid ligands in HEK cells expressing delta opioid receptors|journal=BMC Neuroscience|volume=3|doi=10.1186/1471-2202-3-19|pmc=137588|pmid=12437765 |doi-access=free }}<!--<ref name="pmid16433932">-->{{cite journal|vauthors=Gharagozlou P, Hashemi E, DeLorey TM, Clark JD, Lameh J|date=siječanj 2006.|title=Pharmacological profiles of opioid ligands at kappa opioid receptors|journal=BMC Pharmacology|volume=6|doi=10.1186/1471-2210-6-3|pmc=1403760|pmid=16433932 |doi-access=free }}</ref> |- | [[Salvinorin A]] || {{Ntsh|10000}}>10.000 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || 16 || <ref name="pmid12192085">{{cite journal|author1-link=Bryan Roth | vauthors = Roth BL, Baner K, Westkaemper R, Siebert D, Rice KC, Steinberg S, Ernsberger P, Rothman RB | title = Salvinorin A: a potent naturally occurring nonnitrogenous kappa opioid selective agonist | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 99 | issue = 18 | pages = 11934–9 | date = rujan 2002. | pmid = 12192085 | pmc = 129372 | doi = 10.1073/pnas.182234399 | bibcode = 2002PNAS...9911934R | doi-access = free }}</ref> |- | [[Samidorfan]] || 0,052 || 2,6 || 0,23 || <ref name="pmid19282177">{{cite journal | vauthors = Wentland MP, Lou R, Lu Q, Bu Y, Denhardt C, Jin J, Ganorkar R, VanAlstine MA, Guo C, Cohen DJ, Bidlack JM | title = Syntheses of novel high affinity ligands for opioid receptors | journal = Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters | volume = 19 | issue = 8 | pages = 2289–94 | date = travanj 2009. | pmid = 19282177 | pmc = 2791460 | doi = 10.1016/j.bmcl.2009.02.078 }}</ref> |- | {{abbrlink|SIOM|7-Spiroindinooxymorphone}} || 33 || 1.7 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Spiradolin]] || 21 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,036 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[SR-17018]] || 11 || {{Ntsh|10000}} >10.000 || 68 || <ref name="Schmid_2017">{{cite journal | vauthors = Schmid CL, Kennedy NM, Ross NC, Lovell KM, Yue Z, Morgenweck J, Cameron MD, Bannister TD, Bohn LM | title = Bias Factor and Therapeutic Window Correlate to Predict Safer Opioid Analgesics | journal = Cell | volume = 171 | issue = 5 | pages = 1165–1175.e13 | date = studeni 2017. | pmid = 29149605 | pmc = 5731250 | doi = 10.1016/j.cell.2017.10.035 }}</ref> |- | [[Sufentanil]] || 0,15 || 50 || 75 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[Tianeptin]] || 383 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || {{Ntsh|10000}}>10.000 || <ref name="pmid25026323">{{cite journal | vauthors = Gassaway MM, Rives ML, Kruegel AC, Javitch JA, Sames D | title = Atipični antidepresiv i neurorestorativno sredstvo tianeptin agonist je μ-opioidnih receptora | journal = Translational Psychiatry | volume = 4 | issue = 7 | pages = e411 | date = srpanj 2014. | pmid = 25026323 | pmc = 4119213 | doi = 10.1038/tp.2014.30 }}</ref> |- | [[Tifluadom]] || 32 || 189 || 2,1 || <ref name="pmid2986989" /> |- | [[Tramadol]] || {{Nts|2120}} || {{Nts|57700}} || {{Nts|42700}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Tramadol|(+)-Tramadol]] || {{Nts|1330}} || {{Nts|62400}} || {{Nts|54000}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[Tramadol|(−)-Tramadol]] || {{Nts|24800}} || {{Nts|213000}} || {{Nts|53500}} || <ref name="pmid7562497" /> |- | [[U-47700]] || 11,1 || 1.220 || 287 || <ref>{{cite journal |title=Farmakodinamika i farmakokinetika novog sintetičkog opioida, U-47700, kod mužjaka pacova |date=2020 |pmc=7554234 |last1=Truver |first1=M. T. |last2=Smith |first2=C. R. |last3=Garibay |first3=N. |last4=Kopajtic |first4=T. A. |last5=Swortwood |first5=M. J. |last6=Baumann |first6=M. H. |journal=Neuropharmacology |volume=177 |doi=10.1016/j.neuropharm.2020.108195 |pmid=32533977 }}</ref> |- | [[U-50488]] || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,12 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[U-69593]] || {{Ntsh|1000}}>1.000 || {{Ntsh|1000}}>1.000 || 0,59 || <ref name="pmid8114680" /> |- | [[U-77891]] || 2 || 105 || 2.300 || <ref name="Fujimoto">{{cite journal | vauthors = Fujimoto RA, Boxer J, Jackson RH, Simke JP, Neale RF, Snowhill EW, Barbaz BJ, Williams M, Sills MA | naslov = Sinteza, profil vezivanja za opioidne receptore i antinociceptivna aktivnost 1-azaspiro[4.5]dekan-10-il amida | časopis = Journal of Medicinal Chemistry | tom = 32 | broj = 6 | stranice = 1259–65 | datum = juni 1989. | pmid = 2542556 | doi = 10.1021/jm00126a019 }}</ref> |- | [[Xorfanol]] || 0,25 || 1,0 || 0,4 || <ref name="Gharagozlou" /> |- class="sortbottom" | colspan="6" style="width: 1px;" | Vrijednosti predstavljaju K<sub>i</sub> (nM), osim ako nije drugačije naznačeno. Što je vrijednost manja, to se lijek snažnije veže za mjesto vezivanja. Analize su uglavnom provedene na kloniranim receptorima ili receptorima iz kultura ćelija glodara. |} ==Upotreba== {{Globalne procjene broja korisnika nedozvoljenih droga}} Broj recepata za opioide u SAD-u porastao je sa 76 miliona 1991. godine na 207 miliona u 2013.<ref>{{cite web|last1=Volkow|first1=Nora D.|title=America's Addiction to Opioids: Heroin and Prescription Drug Abuse|url=https://www.drugabuse.gov/about-nida/legislative-activities/testimony-to-congress/2016/americas-addiction-to-opioids-heroin-prescription-drug-abuse#_ftn5|website=DrugAbuse.GOV|publisher=National Institute on Drug Abuse|access-date=30. 4. 2017|archive-date=25. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525140114/https://www.drugabuse.gov/about-nida/legislative-activities/testimony-to-congress/2016/americas-addiction-to-opioids-heroin-prescription-drug-abuse#_ftn5|url-status=live}}</ref> Tokom 1990-ih godina, propisivanje opioida značajno je poraslo. Dok su se nekada koristili gotovo isključivo za liječenje akutne boli ili boli uzrokovane karcinomom, opioidi se danas široko propisuju osobama koje pate od hronične boli. To je praćeno porastom učestalosti slučajeva nenamjerne ovisnosti, kao i slučajnih predoziranja sa smrtnim ishodom. Prema podacima Međunarodnog odbora za kontrolu narkotika (International Narcotics Control Board), [[Sjedinjene Američke Države]] i [[Kanada]] prednjače po potrošnji opioida koji se izdaju na recept, računato po glavi stanovnika.<ref>{{cite web|url=http://www.incb.org/documents/Narcotic-Drugs/Technical-Publications/2012/Narcotic_Drugs_Report_2012.pdf|title=Narcotic Drugs Stupéfiants Estupefacientes|year=2012|publisher=INTERNATIONAL NARCOTICS CONTROL BOARD|access-date=6. 3. 2017|archive-date=21. 10. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021021358/http://www.incb.org/documents/Narcotic-Drugs/Technical-Publications/2012/Narcotic_Drugs_Report_2012.pdf|url-status=live}}</ref> Broj recepata za opioide po glavi stanovnika u Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi dvostruko je veći od potrošnje u [[EU|Evropskoj uniji]], [[Australija|Australiji]] i [[Novi Zeland|Novom Zelandu]].<ref>{{cite web |url=http://www.painpolicy.wisc.edu/opioid-consumption-data |title=Opioid Consumption Data &#124; Pain & Policy Studies Group |publisher=Painpolicy.wisc.edu |access-date=7. 1. 2016 |archive-date=30. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130174221/http://www.painpolicy.wisc.edu/opioid-consumption-data }}</ref> Određene populacije su pogođene krizom ovisnosti o opioidima više od drugih, uključujući zajednice u zemljama „prvog svijeta”.<ref>{{cite journal | vauthors = Dell CA, Roberts G, Kilty J, Taylor K, Daschuk M, Hopkins C, Dell D | title = Researching Prescription Drug Misuse among First Nations in Canada: Starting from a Health Promotion Framework | journal = Substance Abuse | volume = 6 | pages = 23–31 | year = 2012 | pmid = 22879752 | pmc = 3411531 | doi = 10.4137/SART.S9247 }}</ref> and low-income populations.<ref>{{cite web |url=http://www.ices.on.ca/Newsroom/News-Releases/2011/Socially-disadvantaged-Ontarians-being-prescribed-opiods |title=Socially disadvantaged Ontarians being prescribed opioids on an ongoing basis and at doses that far exceed Canadian guidelines |publisher=Ices.on.ca |date=25. 1. 2011 |access-date=7. 1. 2016 |archive-date=12. 11. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112211545/https://www.ices.on.ca/Newsroom/News-Releases/2011/Socially-disadvantaged-Ontarians-being-prescribed-opiods }}</ref> Stručnjaci za javno zdravstvo navode da bi to moglo biti posljedica nedostupnosti ili visoke cijene alternativnih metoda za tretiranje hronične boli.<ref name="cpso.on.ca">{{cite web|url=http://www.cpso.on.ca/CPSO/media/uploadedfiles/policies/policies/Opioid_report_final.pdf|title=Avoiding Abuse, Achieving a Balance: Tackling the Opioid Public Health Crisis|publisher=College of Physicians and Surgeons of Ontario|date=8. 9. 2010|access-date=6. 3. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607203830/http://www.cpso.on.ca/CPSO/media/uploadedfiles/policies/policies/Opioid_report_final.pdf|archive-date=7. 6. 2016}}</ref> Opioidi su opisani kao isplativ tretman za hroničnu bol, ali pri procjeni njihove isplativosti treba uzeti u obzir uticaj [[opioidna epidemija|opioidne epidemije]] i smrtnih slučajeva uzrokovanih predoziranjem opioidima.<ref>{{cite journal | vauthors = Backhaus I, Mannocci A, La Torre G | title = A Systematic Review of Economic Evaluation Studies of Drug-Based Non-Malignant Chronic Pain Treatment | journal = Current Pharmaceutical Biotechnology | volume = 20 | issue = 11 | pages = 910–919 | date = 2019 | pmid = 31322067 | doi = 10.2174/1389201020666190717095443 | s2cid = 197664630 }}</ref> Podaci iz 2017. godine ukazuju na to da se u SAD-u za oko 3,4 posto stanovništva propisuju opioidi za svakodnevno ublažavanje bolova.<ref>{{cite journal | vauthors = Mojtabai R | title = National trends in long-term use of prescription opioids | journal = Pharmacoepidemiology and Drug Safety | volume = 27 | issue = 5 | pages = 526–534 | date = maj 2018 | pmid = 28879660 | doi = 10.1002/pds.4278 | s2cid = 19047621 | doi-access = free }}</ref> Pozivi na smanjenje ili ukidanje primjene opioida doveli su do široko rasprostranjenih praksi postepenog smanjivanja doza, za šta postoji malo naučnih dokaza koji bi potvrdili sigurnost ili korist za pacijente s hroničnom boli. {{clear}} ==Historija== === Prirodni opioidi === [[File:Raw opium.jpg|thumb|Uzorak sirovog opijuma]] Opioidi spadaju među najstarije poznate supstance s farmakološkim djelovanjem na svijetu.<ref>{{cite journal | vauthors = Manglik A, Kruse AC, Kobilka TS, Thian FS, Mathiesen JM, Sunahara RK, Pardo L, Weis WI, Kobilka BK, Granier S | title = Crystal structure of the µ-opioid receptor bound to a morphinan antagonist | journal = Nature | volume = 485 | issue = 7398 | pages = 321–6 | date = mart 2012 | pmid = 22437502 | pmc = 3523197 | doi = 10.1038/nature10954 | bibcode = 2012Natur.485..321M |</ref> Opijum je jedna od najstarijih droga na svijetu, a njegovi derivati, morfin i kodein, spadaju među najčešće korištene lijekove u kliničkoj praksi za ublažavanje jakih bolova. }}</ref> Najraniji poznati dokazi o prisustvu vrste ''[[Papaver somniferum]]'' na nekom arheološkom lokalitetu potiču iz perioda [[neolit]]a, otprilike iz vremena 5700–5500. godine p. n. e. Sjemenke ove biljke pronađene su na lokalitetu [[Cueva de los Murciélagos]] na [[Pirinejsko poluostrvo|Iberskom poluostrvu]], kao i na lokalitetu [[La Marmotta]] (neolitsko naselje na jezeru [[Bracciano]]) na [[Apeninsko poluostrvo|Apeninskom poluostrvu]].<ref name="Colledge">{{cite book |last1=Colledge |first1=Sue |last2=Conolly |first2=James |title=The Origins and Spread of Domestic Plants in Southwest Asia and Europe |date=10. 8. 2007 |publisher=Left Coast Press |location=Walnut Creek, CA |isbn=978-1-59874-988-5 |pages=179–181 |url=https://books.google.com/books?id=D2nym35k_EcC&pg=PA179 |access-date=28. 8. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100411/https://books.google.com/books?id=D2nym35k_EcC&pg=PA179#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Kunzig">{{cite news |last1=Kunzig |first1=Robert |last2=Tzar |first2=Jennifer |title=La Marmotta |url=http://discovermagazine.com/2002/nov/cover |access-date=28. 8. 2018 |work=Discover |date=1. 11. 2002 |archive-date=22. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122004705/http://discovermagazine.com/2002/nov/cover |url-status=live }}</ref><ref name="Chevalier">{{cite book |last1=Chevalier |first1=Alexandre |last2=Marinova |first2=Elena |last3=Pena-Chocarro |first3=Leonor |title=Plants and People: Choices and Diversity through Time |date=1. 4. 2014 |publisher=Oxbow Books |isbn=978-1-84217-514-9 |pages=97–99 |url=https://books.google.com/books?id=R5f9AwAAQBAJ&pg=PA97 |access-date=28. 8. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100411/https://books.google.com/books?id=R5f9AwAAQBAJ&pg=PA97#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Upotreba opijumskog maka u medicinske, rekreativne i vjerske svrhe može se pratiti sve do četvrtog vijeka prije nove ere, kada se na glinenim pločicama iz [[Sumeri|Sumera]] spominje upotreba „Hul Gila”, odnosno „biljke radosti”.<ref name="Kritikos">{{cite journal |vauthors=Kritikos PG, Papadaki SP |title=The history of the poppy and of opium and their expansion in antiquity in the eastern Mediterranean area |journal=Bulletin on Narcotics |date=1967 |volume=XIX |issue=4 |url=https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1967-01-01_3_page004.html |access-date=23. 8. 2018 |archive-date=16. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216123419/https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1967-01-01_3_page004.html |url-status=live }}</ref><ref name="Sonnedecker">{{cite journal |last1=Sonnedecker |first1=Glenn |title=Emergence of the Concept of Opiate Addiction |journal=Journal Mondial de Pharmacie |date=1962 |volume=3 |pages=275–290 }}</ref><ref name=":Brownstyein">{{cite journal | vauthors = Brownstein MJ | title = A brief history of opiates, opioid peptides, and opioid receptors | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 90 | issue = 12 | pages = 5391–3 | date = juni 1993 | pmid = 8390660 | pmc = 46725 | doi = 10.1073/pnas.90.12.5391 | bibcode = 1993PNAS...90.5391B | doi-access = free }}</ref> [[Drevni Egipat|Egipćanima]] je opijum bio poznat, a spominje se u [[Ebersov papirus|Ebersovom papirusu]] kao sastojak mješavine za umirivanje djece,<ref name=":Brownstyein"/><ref name="Duarte"/> te za liječenje apscesa na dojkama.<ref name="Rosso">{{cite journal | vauthors = Rosso AM |title=Poppy and Opium in Ancient Times: Remedy or Narcotic? |journal=Biomedicine International |date=2010 |volume=1 |pages=81–87 |citeseerx=10.1.1.846.221 }}</ref> Opijum je bio poznat i [[Drevna Grčka|Grcima]].<ref name="Duarte">{{cite journal |last1=Duarte |first1=Danilo Freire |title=Uma breve história do ópio e dos opióides |journal=Revista Brasileira de Anestesiologia |date=februar 2005. |volume=55 |issue=1 |doi=10.1590/S0034-70942005000100015 |url=http://www.scielo.br/pdf/rba/v55n1/en_v55n1a15.pdf |doi-access=free |access-date=13. septembar 2019. |archive-date=10. januar 2021. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110091519/http://www.scielo.br/pdf/rba/v55n1/en_v55n1a15.pdf |url-status=live }}</ref> Cijenili su ga [[Hipokrat]] ({{circa|460}} – {{circa|370. p. n. e.}}) i njegovi učenici zbog njegovih svojstava izazivanja sna, a koristio se i za liječenje bola.<ref name="Astyrakaki">{{cite journal | vauthors = Astyrakaki E, Papaioannou A, Askitopoulou H | title = References to anesthesia, pain, and analgesia in the Hippocratic Collection | journal = Anesthesia and Analgesia | volume = 110 | issue = 1 | pages = 188–94 | date = januar 2010. | pmid = 19861359 | doi = 10.1213/ane.0b013e3181b188c2 | s2cid = 25919738 | doi-access = free }}</ref> Latinska izreka „Sedare dolorem opus divinum est” – u prevodu „Ublažavanje bola je božansko djelo” – pripisuje se, zavisno od izvora, [[Hipokrat]]u ili [[Gale]]nu iz Pergamona.<ref name="Duarte"/><ref name="Türe"><nowiki>{{cite journal | vauthors = Türe H, Türe U, Gögüs FY, Valavanis A, Yasargil MG |title=987 The Art of Alleviating Pain in Greek Mythology |journal= European Journal of Pain|date=septembar 2006. |volume=10 |issue=S1 |pages=S255b–S255 |doi=10.1016/S1090-3801(06)60990-7 |s2cid=26539333 |quote=Sedare dolorem opus divinum est – stari latinski natpis – znači „ublažavanje bola je božansko djelo”. Ovaj natpis se često pripisuje ili Hipokratu sa Kosa ili Galenu iz Pergamona, ali je najvjerovatnije riječ o anonimnoj izreci. O medicinskoj upotrebi opijuma kasnije piše </nowiki>[[Pedanije Dioskorid]] (oko 40. – 90. n. e.), grčki ljekar koji je služio u rimskoj vojsci, u svom djelu u pet tomova, ''[[De Materia Medica]]''. Tokom [[islamsko zlatno doba|islamskog zlatnog doba]], o upotrebi opijuma detaljno je raspravljao [[Avicena]] (oko 980. – juni 1037. n. e.) u djelu ‘’Kanon medicine’’. Pet tomova ove knjige sadrži informacije o pripremi opijuma, nizu njegovih fizičkih učinaka, upotrebi u liječenju raznih bolesti, kontraindikacijama za njegovu primjenu, potencijalnoj opasnosti od trovanja, kao i o riziku od stvaranja ovisnosti. Avicena je savjetovao protiv upotrebe opijuma, osim u krajnjem slučaju, jer je smatrao da treba djelovati na uzroke bola, umjesto da se bol samo ublažava analgeticima. Mnoga Avicenina zapažanja potvrđena su savremenim medicinskim istraživanjima.<nowiki><ref name="Heydari"></nowiki>{{cite journal | vauthors = Heydari M, Hashempur MH, Zargaran A | title = Medicinal aspects of opium as described in Avicenna's Canon of Medicine | journal = Acta medico-historica Adriatica | volume = 11 | issue = 1 | pages = 101–12 | date = 2013 | pmid = 23883087 | url = https://www.researchgate.net/publication/251877190 | access-date = 28. 8. 2018 | archive-date = 13. 2. 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230213141437/https://www.researchgate.net/publication/251877190 | url-status = live }}</ref> Nije sasvim jasno kada je svijet saznao za opijum u [[Indija|Indiji]] i [[Kina|Kini]], ali se on spominje u kineskom medicinskom djelu ‘’Kaibao Bencao’’ (973. n. e.).<ref name=":Brownstyein"/> Do 1590. godine, opijumski mak je postao uobičajena proljetna kultura u [[Subaha]]ma regije [[Agra]].<ref name="Asthana">{{cite journal |vauthors=Asthana SN |title=The Cultivation of the Opium Poppy in India |date=1954 |journal=Bulletin on Narcotics |issue=3 |url=https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1954-01-01_3_page002.html#s020 |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=6. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806090211/https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1954-01-01_3_page002.html#s020 |url-status=live }}</ref> TLjekaru [[Paracelzus]]u ({{circa|1493}}–1541) često se pripisuje ponovno uvođenje opijuma u medicinsku upotrebu u [[Zapadns Evropia|Zapadnoj Evropi]], tokom [[njemačka renesansa|njemačke renesanse]]. On je isticao prednosti opijuma u medicinske svrhe. Također je tvrdio da posjeduje „arkanum” – pilulu koju je nazvao [[laudanum]] – a koja je bila superiornija u odnosu na sve druge, naročito u situacijama kada je trebalo „prevariti” smrt. („Ich hab' ein Arcanum – heiss' ich Laudanum, ist über das Alles, wo es zum Tode reichen will.” =„Posjedujem arkanum – laudanum mu je ime – koji nadvladava sva stanja što bi inače vodila u smrt.” )<ref name="Sigerist"/> Kasniji autori navodili su da je Paracelzusov recept za laudanum sadržavao opijum, ali tačan sastav tog preparata ostaje nepoznat.<ref name="Sigerist">{{cite journal |vauthors=Sigerist HE |title=Laudanum in the Works of Paracelsus |journal=Bull. Hist. Med. |date=1941 |volume=9 |pages=530–544 |url=http://www.samorini.it/doc1/alt_aut/sz/sigerist-laudanum-in-the-work-of-paracelsus.pdf |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=9. 10. 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.samorini.it/doc1/alt_aut/sz/sigerist-laudanum-in-the-work-of-paracelsus.pdf |url-status=live }}</ref> === Laudanum === Sve do 17. stoljeća, termin „laudanum” koristio se kao opći naziv za koristan lijek. Nakon što je [[Thomas Sydenham]] uveo prvu tečnu tinkturu opijuma, „laudanum” je počeo označavati mješavinu opijuma i [[alkohol]]a.<ref name="Sigerist"/> Sydenhamov recept za laudanum iz 1669. godine sadržavao je mješavinu opijuma, vina, šafrana, karanfilića i cimeta.<ref name="Hamilton">{{cite journal | vauthors = Hamilton GR, Baskett TF | title = In the arms of Morpheus the development of morphine for postoperative pain relief | journal = Canadian Journal of Anaesthesia | volume = 47 | issue = 4 | pages = 367–74 | date = april 2000 | pmid = 10764185 | doi = 10.1007/BF03020955 | doi-access = free }}</ref> Sydenham's laudanum was used widely in both Europe and the Americas until the 20th century.<ref name="Duarte"/><ref name="Hamilton"/> Ostali popularni lijekovi na bazi opijuma uključivali su paregorič (engl. “Paregoric”) – znatno blaži tečni preparat namijenjen djeci; „crne kapi” (engl. “Black-drop”) – preparat jačeg dejstva; te Doverov prašak (engl. “Dover's powder”).<ref name="Hamilton"/> === Trgovina opijumom === Opijum je postao značajna kolonijalna roba, koja se – legalnim i ilegalnim putevima – kretala kroz trgovinske mreže u kojima su, između ostalih, učestvovali Indija, Portugalci, Nizozemci, Britanci i Kina.<ref name="Farooqui">{{cite journal |last1=Farooqui |first1=Amar |title=The Global Career of Indian Opium and Local Destinies |journal=Almanack |date=decembar 2016 |issue=14 |pages=52–73 |doi=10.1590/2236-463320161404 |url=http://www.scielo.br/pdf/alm/n14/2236-4633-alm-14-00052.pdf |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=27. 7. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727030153/http://www.scielo.br/pdf/alm/n14/2236-4633-alm-14-00052.pdf |url-status=live }}</ref> Britanska [[Istočnoindijska kompanija]] je 1683. godine trgovinu opijumom prepoznala kao investicijsku priliku.<ref name="Asthana"/> Godine 1773. guverner [[Bengal]]a je, u ime Istočnoindijske kompanije, uspostavio monopol na proizvodnju bengalskog opijuma. Uzgoj i prerada indijskog opijuma dodatno su centralizirani i stavljeni pod kontrolu putem niza zakonskih akata, donesenih u periodu između 1797. i 1949. godine.<ref name="Asthana"/><ref name="Deming">{{cite journal |last1=Deming |first1=Sarah |title=The Economic Importance of Indian Opium and Trade with China on Britain's Economy, 1843–1890 |journal=Economic Working Papers |date=2011 |volume=25 |issue=Spring |url=https://www.whitman.edu/Documents/Academics/Economics/Working%20Paper%20Contents/WP_25.pdf |access-date=5. 9. 2018 |archive-date=12. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023133/https://www.whitman.edu/Documents/Academics/Economics/Working }}</ref> TBritanci su nadoknađivali ekonomski deficit nastao uvozom kineskog čaja prodajom indijskog opijuma, koji je krijumčaren u Kinu uprkos zabranama kineske vlade (dinastije Qing). To je dovelo do [[Prvi opijumski rat|Prvog]] (1839–1842) i [[Drugi opijumski rat|Drugog opijumskog rata]] (1856–1860) između Kine i Britanije.<ref name="Farooqui"/><ref name="Deming"/><ref name="Distillations">{{cite journal |last1=Rinde |first1=Meir |title=Opioids' Devastating Return |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/opioids-devastating-return |journal=Distillations |date=2018 |volume=4 |issue=2 |pages=12–23 |access-date=23. 8. 2018 |archive-date=5. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905215044/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/opioids-devastating-return |url-status=live }}</ref><ref name="Mills">{{Cite journal |last1=Mills |first1=James H. |title=Review of 'Opium and Empire in Southeast Asia: Regulating Consumption in British Burma' |journal=Reviews in History |date=2016 |doi=10.14296/RiH/2014/2010 |url=https://www.recensio.net/rezensionen/zeitschriften/reviews-in-history/2016/october/opium-and-empire-in-southeast-asia |access-date=5. 9. 2018 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29646-6 |series=Cambridge imperial and post-colonial studies series |archive-date=1. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001123812/https://www.recensio.net/rezensionen/zeitschriften/reviews-in-history/2016/october/opium-and-empire-in-southeast-asia |url-status=live |doi-access=free }}</ref> === Morfin === U 19. stoljeću postignuta su dva velika naučna otkrića koja su imala dalekosežne posljedice. Oko 1804. godine, njemački farmaceut [[Friedrich Sertürner]] izolovao je [[morfin]] iz opijuma. Opisao je njegovu kristalizaciju, strukturu i farmakološka svojstva u dobro prihvaćenom radu u 1817.<ref name="Hamilton"/><ref name="Distillations"/><ref name="Krishnamurti">{{cite journal | vauthors = Krishnamurti C, Rao SC | title = The isolation of morphine by Serturner | journal = Indian Journal of Anaesthesia | volume = 60 | issue = 11 | pages = 861–862 | date = novembar 2016 | pmid = 27942064 | pmc = 5125194 | doi = 10.4103/0019-5049.193696 | doi-access = free }}</ref><ref name=Court2009>{{cite book|last1=Courtwright|first1=David T.|title=Forces of habit drugs and the making of the modern world|date=2009|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=978-0-674-02990-3|pages=36–37|edition=1|url=https://books.google.com/books?id=GHqV3elHYvMC&pg=PA36}}</ref> Morfin je bio prvi [[alkaloid]] izolovan iz neke ljekovite biljke, što je označilo početak modernog naučnog otkrivanja lijekova.<ref name="Distillations"/><ref name="Atanasov">{{cite journal | vauthors = Atanasov AG, Waltenberger B, Pferschy-Wenzig EM, Linder T, Wawrosch C, Uhrin P, Temml V, Wang L, Schwaiger S, Heiss EH, Rollinger JM, Schuster D, Breuss JM, Bochkov V, Mihovilovic MD, Kopp B, Bauer R, Dirsch VM, Stuppner H | title = Discovery and resupply of pharmacologically active plant-derived natural products: A review | journal = Biotechnology Advances | volume = 33 | issue = 8 | pages = 1582–1614 | date = decembar 2015 | pmid = 26281720 | pmc = 4748402 | doi = 10.1016/j.biotechadv.2015.08.001 }}</ref> Drugi iskorak, gotovo pedeset godina kasnije, bilo je usavršavanje [[hipodermna igla|hipodermne igle]], za što su zaslužni [[Alexander Wood (ljekar)|Alexander Wood]] i drugi. Razvoj staklene šprice s potkožnom iglom omogućio je jednostavnu primjenu kontroliranih, mjerljivih doza glavnog aktivnog spoja.<ref name=":Brownstyein" /><ref name="Hamilton"/><ref name="Kotwal">{{cite journal | vauthors = Kotwal A | title = Innovation, diffusion and safety of a medical technology: a review of the literature on injection practices | journal = Social Science & Medicine | volume = 60 | issue = 5 | pages = 1133–47 | date = mart 2005 | pmid = 15589680 | doi = 10.1016/j.socscimed.2004.06.044 }}</ref><ref name=Clay2013>{{cite book| first1 = Clayton J. | last1 = Mosher |title=Drugs and Drug Policy: The Control of Consciousness Alteration|date=2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4833-2188-2|page=123|url=https://books.google.com/books?id=2UQXBAAAQBAJ&pg=PA123}}</ref><ref>{{cite book |last1=Fisher |first1=Gary L. |title=Encyclopedia of substance abuse prevention, treatment, & recovery|date=2009|publisher=SAGE|location=Los Angeles|isbn=978-1-4522-6601-5|page=564|url=https://books.google.com/books?id=DFR2AwAAQBAJ&pg=PT598}}</ref> Morfin je prvobitno hvaljen kao čudesan lijek zbog svoje sposobnosti da ublaži bol.<ref name="Trickey"/> Mogao je pomoći ljudima da spavaju,<ref name="Distillations"/> a imao je i druge korisne sporedne učinke, uključujući suzbijanje [[kašalj|kašlja]] i [[dijareja|proljeva]].<ref name="Schechter">{{cite book |last1=Schechter |first1=Neil L. |title=Pain in Infants, Children, and Adolescents |date=1993 |publisher=Williams & Wilkins |isbn=978-0-683-07588-5 |url=https://books.google.com/books?id=Qh19Z6WLsqUC&pg=PA189 |access-date=6. 9. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100439/https://books.google.com/books?id=Qh19Z6WLsqUC&pg=PA189#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> Ljekari su ga često propisivali, a farmaceuti izdavali bez ikakvih ograničenja. Tokom [[Američki građanski rat|Američkog građanskog rata]], opijum i laudanum su se intenzivno koristili za liječenje vojnika.<ref name="Trickey">{{cite news |last1=Trickey |first1=Erick |title=Inside the Story of America's 19th-Century Opiate Addiction |url=https://www.smithsonianmag.com/history/inside-story-americas-19th-century-opiate-addiction-180967673/ |access-date=6. 9. 2018 |work=Smithsonian |date=4. 1. 2018 |archive-date=23. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201223090543/https://www.smithsonianmag.com/history/inside-story-americas-19th-century-opiate-addiction-180967673/ |url-status=live }}</ref><ref name="Hicks">{{cite journal |last1=Hicks |first1=Robert D. |title=Frontline Pharmacies |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/frontline-pharmacies |journal=Chemical Heritage Magazine |publisher=[[Chemical Heritage Foundation]] |date=2011 |access-date=29. 10. 2018 |archive-date=30. 9. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930032439/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/frontline-pharmacies |url-status=live }}</ref> Također se često propisivao ženama, za [[menstruacija|menstruacijske bolove]] i oboljenja „nervnog karaktera”.<ref name="Booth"/>{{rp|85}} U početku se (pogrešno) pretpostavljalo da ovaj novi način primjene neće izazivati ovisnost.<ref name="Distillations"/><ref name="Booth">{{cite book |last1=Booth |first1=Martin |title=Opium: a history |url=https://archive.org/details/opiumhistory00boot |url-access=registration |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-20667-3 |edition=1st U.S.|date=12. 6. 1999 }}</ref> ==Kodein== [[Kodein]] je 1832. godine otkrio [[Pierre Jean Robiquet]]. Robiquet je proučavao metodu ekstrakcije morfija koju je opisao škotski hemičar [[William Gregory (hemičar)|William Gregory]] (1803–1858). Obrađujući ostatak dobijen Gregoryjevim postupkom, Robiquet je iz ostatka opijuma izolovao jednu kristalnu supstancu, odvojivši je od ostalih aktivnih sastojaka. O svom otkriću je napisao: „Evo nove supstance pronađene u opijumu... Znamo da morfij – za koji se dosad smatralo da je jedini aktivni sastojak opijuma – ne objašnjava sve njegove učinke, te fiziolozi već dugo tvrde da postoji praznina koju treba popuniti.”<ref name="Wisniak">{{cite journal |last1=Wisniak |first1=Jaime |title=Pierre-Jean Robiquet |journal=Educación Química |date=mart 2013 |volume=24 |pages=139–149 |doi=10.1016/S0187-893X(13)72507-2 |doi-access=free }}</ref> Njegovo otkriće ovog [[alkaloid]]a dovelo je do razvoja generacije lijekova protiv kašlja i proljeva, zasnovanih na kodeinu.<ref name="Filan">{{cite book |last1=Filan |first1=Kenaz |title=The power of the poppy: harnessing nature's most dangerous plant ally |date=2011 |publisher=Park Street Press |isbn=978-1-59477-399-0 |page=69 |url=https://books.google.com/books?id=JV4oDwAAQBAJ&pg=PT69 |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100411/https://books.google.com/books?id=JV4oDwAAQBAJ&pg=PT69#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> === Polusintetski i sintetski opioidi === Sintetski opioidi su izumljeni, a biološki mehanizmi njihovog djelovanja otkriveni, tokom 20. stioljeća.<ref name=":Brownstyein"/> Naučnici su tragali za oblicima opioida koji ne izazivaju ovisnost, ali su umjesto toga stvorili one još snažnije. U Engleskoj je [[Charles Romley Alder Wright]] razvio stotine opijatskih spojeva u potrazi za derivatom opija koji ne stvara ovisnost. Godine 1874. postao je prva osoba koja je sintetizirala [[diamorfin]] (heroin), koristeći postupak zvan [[acetilacija]], koji je podrazumijevao višesatno kuhanje morfija s [[acetanhidrid]]om.<ref name="Distillations"/> [[Heroin]] nije privlačio mnogo pažnje sve dok ga, nezavisno od drugih, nije sintetizirao [[Felix Hoffmann]] (1868–1946), koji je radio za [[Heinrich Dreser|Heinricha Dresera]]] (1860–1924) u laboratorijama kompanije [[Bayer]].<ref name="HoffmanBio">{{cite web|title=Felix Hoffmann|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/felix-hoffmann|website=Science History Institute|access-date=21. 3. 2018|date=juni 2016|archive-date=21. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130305/https://www.sciencehistory.org/historical-profile/felix-hoffmann|url-status=live}}</ref> Dreser je 1898. godine novi lijek plasirao na tržište kao analgetik i sredstvo za ublažavanje kašlja kod [[tuberkuloza|[tuberkuloze]], [[bronhitis]]a i [[astma|astme]]. Bayer je 1913. godine obustavio proizvodnju, nakon što je prepoznat potencijal heroina da izazove zavisnost.<ref name="Distillations"/><ref name="Cooper">{{cite book |last1=Cooper |first1=Raymond |last2=Deakin |first2=Jeffrey John |title=Botanical miracles: chemistry of plants that changed the world |date=22. 2. 2016 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4987-0428-1 |page=137 |url=https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA137 |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100915/https://books.google.com/books?id=aXGmCwAAQBAJ&pg=PA137#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref name="Sneader">{{cite journal | vauthors = Sneader W | title = The discovery of heroin | journal = Lancet | volume = 352 | issue = 9141 | pages = 1697–9 | date = novembar 1998 | pmid = 9853457 | doi = 10.1016/S0140-6736(98)07115-3 | s2cid = 1819676 | url = https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140-6736(98)07115-3.pdf | quote = Bayer registered the name heroin in June, 1898. | access-date = 30. 10. 2018 | archive-date = 17. 12. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201217133639/https://www.thelancet.com/ | url-status = live }}</ref> Nekoliko polusintetskih opioida razvijeno je u Njemačkoj 1910-ih. Prvi, [[oksimorfon]], sintetiziran je iz [[tebain]]a, opioidnog alkaloida u opijumskom maku, u 1914.<ref name="Newton">{{cite book |last1=Newton |first1=David E. |title=Youth substance abuse: a reference handbook |date=2016 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA |isbn=978-1-4408-3983-2 |pages=41–60 |url=https://books.google.com/books?id=NNGuDAAAQBAJ&pg=PA41 |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=15. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215100916/https://books.google.com/books?id=NNGuDAAAQBAJ&pg=PA41 |url-status=live }}</ref> Zatim su Martin Freund i Edmund Speyer razvili [[oksikodon]], također iz tebaina, na Univerzitetu u [[Frankfurt]]u 1916.<ref name="Crow">{{cite news |last1=Crow |first1=James Mitchell |title=Addicted to the cure |url=https://www.chemistryworld.com/features/new-opioid-drugs/2500163.article |access-date=30. 10. 2018 |work=Chemistry World |date=3. 1. 2017 |archive-date=7. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107132726/https://www.chemistryworld.com/features/new-opioid-drugs/2500163.article |url-status=live }}</ref> U 1920., [[hidrokodon]] su pripremili [[Carl Mannich]] i [[Helene Löwenheim]], izvevši ga iz kodeina. Godine 1924. sintetiziran je [[hidromorfon]] dodavanjem vodika morfiju. [[Etorfin]] je sintetiziran 1960. godine iz [[oripavin]]a koji se nalazi u slami opijumskog maka. [[Buprenorfin]] je otkriven 1972. godine.<ref name="Newton"/> Prvi potpuno sintetski opioid bio je [[meperidin]] (Demerol), koji je 1932. godine u kompaniji [[IG Farben]] sasvim slučajno otkrio njemački hemičar Otto Eisleb (ili Eislib).<ref name="Newton"/> Meperidin je bio prvi opioid čija struktura nije bila povezana s morfijem, ali je posjedovao svojstva slična opioidima.<ref name=":Brownstyein"/> Njegovo analgetsko djelovanje otkrio je Otto Schaumann 1939. godine.<ref name="Newton"/> [[Gustav Ehrhart]] i [[Max Bockmühl]], također iz kompanije IG Farben, nadovezali su se na rad Eisleba i Schaumanna. Razvili su supstancu „Hoechst 10820” (kasnije poznatu kao [[metadon]]) otprilike 1937.<ref>{{cite book|title=Methadone Matters: Evolving Community Methadone Treatment of Opiate Addiction|date=2003|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-63309-0|page=13|url=https://books.google.com/books?id=A8ObB64ZKWoC&pg=PA13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223052336/https://books.google.com/books?id=A8ObB64ZKWoC&pg=PA13|archive-date=23. 12. 2015}}</ref> U 1959., belgijski ljekar [[Paul Janssen]] razvio je fentanil, sintetski opioid koji je 30 do 50 puta potentniji od [[heroin]]a.<ref name="Distillations"/><ref name="DPA">{{cite web |title=Fact Sheet: Fentanyl and Synthetic Opioids |url=http://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Synthetic-Opioids-Fact-Sheet.pdf |website=Drug Policy Alliance |access-date=30. 10. 2018 |date=septembar 2016 |archive-date=29. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200829142150/https://www.drugpolicy.org/sites/default/files/Synthetic-Opioids-Fact-Sheet.pdf }}</ref> Danas je poznato gotovo 150 sintetskih opioida.<ref name="Newton"/> === Kriminalizacija i medicinska upotreba === Neklinička upotreba opijuma u Sjedinjenim Američkim Državama kriminalizovana je [[Harrisonov zakon o porezu na narkotike|Harrisonovim zakonom o porezu na narkotike]] iz 1914. godine, kao i mnogim drugim zakonima.<ref name="LAWS">{{cite web |title=Laws Learn about the laws concerning opioids from the 1800s until today |url=https://www.naabt.org/laws.cfm |website=The National Alliance of Advocates for Buprenorphine Treatment |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=22. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222164151/https://www.naabt.org/laws.cfm |url-status=live }}</ref><ref name="White">{{cite web |last1=White |first1=William L. |title=The Early Criminalization of Narcotic Addiction |url=http://www.williamwhitepapers.com/pr/dlm_uploads/2014-The-Early-Criminalization-of-Narcotic-Addiction.pdf |website=William White Papers |access-date=30. 10. 2018 |archive-date=26. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026041222/http://www.williamwhitepapers.com/pr/dlm_uploads/2014-The-Early-Criminalization-of-Narcotic-Addiction.pdf }}</ref> Upotreba opioida bila je stigmatizirana, a oni su smatrani opasnim supstancama koje se propisuju samo kao posljednje utočište za pacijente na samrti.<ref name="Distillations"/> Zakon o kontroliranim supstancama iz 1970. godine s vremenom je ublažio strogost Harrisonovog zakona. U [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]], izvještaj Resornog odbora za ovisnost o morfiju i heroinu iz 1926. godine – kojim je predsjedavao predsjednik Kraljevskog koledža ljekara – ponovo je uspostavio medicinsku kontrolu i uveo tzv. „britanski sistem” kontrole, koji je opstao sve do 1960-ih godina.<ref name="Mars">{{cite book | vauthors = Mars S | title = Making Health Policy | chapter = Peer pressure and imposed consensus: the making of the 1984 Guidelines of Good Clinical Practice in the Treatment of Drug Misuse | series = Clio Medica | volume = 75 | issue = 2 | pages = 149–83 | date = 2003 | doi = 10.1163/9789004333109_009 | pmid = 16212730 | isbn = 978-90-04-33310-9 }}</ref> Osamdesetih godina prošlog vijeka Svjetska zdravstvena organizacija objavila je smjernice za propisivanje lijekova, uključujući opioide, za različite nivoe bola.<ref name="Jacobs">{{cite news |last1=Jacobs |first1=Harrison |title=This one-paragraph letter may have launched the opioid epidemic |url=https://www.businessinsider.com/porter-and-jick-letter-launched-the-opioid-epidemic-2016-5 |access-date=30. 10. 2018 |work=Business Insider |date=26. 5. 2016 |archive-date=6. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806022110/https://www.businessinsider.com/porter-and-jick-letter-launched-the-opioid-epidemic-2016-5 |url-status=live }}</ref><ref name="Portenoy">{{cite journal | vauthors = Portenoy RK, Foley KM | title = Chronic use of opioid analgesics in non-malignant pain: report of 38 cases | journal = Pain | volume = 25 | issue = 2 | pages = 171–86 | date = maj 1986 | pmid = 2873550 | doi = 10.1016/0304-3959(86)90091-6 | s2cid = 23959703 }}</ref> Uz malo ili nimalo naučnih dokaza koji bi potkrijepili njihove tvrdnje, naučnici i zagovornici iz industrije sugerisali su da bi osobe s hroničnim bolom bile otporne na razvoj ovisnosti.<ref name="Distillations"/><ref name="Jacobs"/><ref name="Meldrum">{{cite journal | vauthors = Meldrum ML | title = The Ongoing Opioid Prescription Epidemic: Historical Context | journal = American Journal of Public Health | volume = 106 | issue = 8 | pages = 1365–6 | date = august 2016 | pmid = 27400351 | pmc = 4940677 | doi = 10.2105/AJPH.2016.303297 }}</ref> Lansiranje lijeka [[OxyContin]] 1996. godine bilo je praćeno agresivnom marketinškom kampanjom koja je promovisala upotrebu opioida za ublažavanje bolova. Sve učestalije propisivanje opioida potaknulo je rast crnog tržišta heroina. Između 2000. i 2014. godine zabilježen je „alarmantan porast upotrebe heroina širom zemlje, kao i epidemija smrtnih slučajeva uslijed predoziranja drogom”.<ref name="Distillations"/><ref name="Meldrum"/><ref name="Quinones">{{cite book |last1=Quinones |first1=Sam |title=Dreamland: the true tale of America's opiate epidemic |date=2015 |publisher=Bloomsbury Press |isbn=978-1-62040-251-1}}</ref> Kao rezultat toga, zdravstvene organizacije i grupe za javno zdravlje, poput organizacije “Physicians for Responsible Opioid Prescribing” (Ljekari za odgovorno propisivanje opioida), pozvale su na smanjenje propisivanja opioida.<ref name="Meldrum"/> Godine 2016. Centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) izdali su novi skup smjernica za propisivanje opioida „za hroničnu bol izvan okvira aktivnog liječenja raka, palijativne njege i njege na kraju života”, kao i za povećanje primjene [[postepeno smanjivanje doze opioida|postepenog smanjivanja doze opioida]].<ref name="Dowell">{{cite journal | vauthors = Dowell D, Haegerich TM, Chou R | title = CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain - United States, 2016 | journal = MMWR. Recommendations and Reports | volume = 65 | issue = 1 | pages = 1–49 | date = mart 2016 | pmid = 26987082 | doi = 10.15585/mmwr.rr6501e1 | doi-access = free | pmc = 6390846 }}</ref> ==Društvo i kultura== {{Glavni|Epidemija opioida}} ===Definicija=== Termin „opioid” nastao je 1950-ih godina.<ref><nowiki>{{Cite web|title = opioid: definition of opioid in Oxford dictionary (American English) (US)|url = </nowiki>http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/opioid|archive-url = https://web.archive.org/web/20140627150404/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/opioid|archive-date = 27 June 2014|website = www.oxforddictionaries.com|access-date = 14 February 2016|<(/ref> Opioid: 1950-e: od „opium” + „-oid”. Riječ je složenica od „opium” i „-oid”, što znači „nalik opijatu” (pri čemu se pod „opijatima” podrazumijevaju morfin i slične supstance dobijene iz [[opium]]a). U prvoj naučnoj publikaciji u kojoj je ovaj termin upotrijebljen, 1963. godine, navedena je fusnota: „U ovom radu termin 'opioid' koristi se u značenju koje je prvobitno predložio George H. Acheson (lična komunikacija), a odnosi se na svaku hemijski spoj koji djeluje slično morfinu.”.<nowiki><ref></nowiki>{{cite journal | vauthors = Wikler A, Martin WR, Pescor FT, Eades CG | title = Factors regulating oral consumption of an opioid (Etonitazene) by morphine-addicted rats | journal = Psychopharmacologia | volume = 5 | pages = 55–76 | date = oktobar 1963 | pmid = 14082382 | doi = 10.1007/bf00405575 | s2cid = 38073529 | quote = In this paper, the term, 'opioid', is used in the sense originally proposed by DR. GEORGE H. ACHESON (personal communication) to refer to any chemical compound with morphine-like activities. }}</ref> Do kasnih 1960-ih, istraživanja su otkrila da su efekti opijata posredovani aktivacijom specifičnih molekularnih receptora u nervnom sistemu, koji su nazvani „opioidni receptori”.<ref>{{cite journal | vauthors = Martin WR | title = Opioid antagonists | journal = Pharmacological Reviews | volume = 19 | issue = 4 | pages = 463–521 | date = decembar 1967 | pmid = 4867058 }}</ref> Definicija pojma „opioid” kasnije je precizirana tako da se odnosi na supstance koje imaju djelovanje slično morfiju, a koje su posredovane aktivacijom opioidnih receptora. U jednom savremenom udžbeniku farmakologije navodi se: „termin opioid odnosi se na sve agoniste i antagoniste s djelovanjem sličnim morfiju, kao i na prirodne i sintetske opioidne [[peptid]]e”.<ref name=Mehdi>{{cite book|title=Textbook of Pharmacology |chapter=Opioid analgesics and antagonists | vauthors = Mehdi B | veditors = Seth SD, Seth V|page=III.137 |publisher=Elsevier India |year=2008 |isbn=978-81-312-1158-8}}</ref> Drugi farmakološki izvor izostavlja uslov „sličnosti s morfijem”: „Opioid, što je moderniji termin, koristi se za označavanje svih supstanci, kako prirodnih tako i sintetičkih, koje se vezuju za opioidne receptore (uključujući antagoniste)”.<ref name="Hemmings-2013"/> Neki izvori definišu termin „opioid” tako da isključuje „opijate”, dok drugi koriste termin „opijat” u širem smislu, umjesto termina „opioid”; međutim, upotreba termina „opioid” u inkluzivnom smislu smatra se modernom, poželjnom i široko je rasprostranjena.<ref name="Offermanns"/> ===Napori za smanjenje rekreativne upotrebe u SAD-u=== Godine 2011. administracija [[Barack Obama|Baracka Obame]] objavila je dokument u kojem je iznijela plan za rješavanje krize uzrokovane opioidima u Sjedinjenim Američkim Državama. Zabrinutost ove administracije u vezi sa zavisnošću i slučajnim predoziranjem dijele i brojne druge medicinske i vladine savjetodavne grupe širom svijeta..<ref name="cpso.on.ca"/><ref>{{cite web|title=Epidemic: Responding to America's Prescription Drug Abuse Crisis |url=http://www.whitehouse.gov/sites/default/files/ondcp/issues-content/prescription-drugs/rx_abuse_plan.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303154035/http://www.whitehouse.gov/sites/default/files/ondcp/issues-content/prescription-drugs/rx_abuse_plan.pdf|publisher=The White House|date=2011|archive-date=3. 3. 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ccsa.ca/resource%20library/canada-strategy-prescription-drug-misuse-report-en.pdf |title=First Do No Harm: Responding to Canada's Prescription Drug Crisis |date=mart 2013 |access-date=8. 3. 2017 |archive-date=2. 3. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302235040/http://www.ccsa.ca/resource |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.delhidailynews.com/news/UK--Task-Force-offers-ideas-for-opioid-addiction-solutions-1402491160/ |title=UK: Task Force offers ideas for opioid addiction solutions |publisher=Delhidailynews.com |date=11. 6. 2014 |access-date=7. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606021651/http://www.delhidailynews.com/news/UK--Task-Force-offers-ideas-for-opioid-addiction-solutions-1402491160/ |archive-date=6. 6. 2017 }}</ref> Od 2015. godine, programi za praćenje lijekova koji se izdaju na recept postoje u svakoj saveznoj državi, osim u [[Missouri]]ju.<ref>{{cite news|url=https://www.kansascity.com/news/politics-government/article209982404.html|title=Every state but Missouri has opioid drug tracking. Why are senators against it?|newspaper=The Kansas City Star|first=Allison|last=Kite|date=29. 4. 2018|access-date=5. 11. 2018|archive-date=27. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227122856/https://www.kansascity.com/news/politics-government/article209982404.html|url-status=live}}</ref> Ovi programi omogućavaju farmaceutima i propisivačima lijekova pristup historiji izdatih recepata za pacijente, kako bi se mogla identifikovati sumnjiva upotreba. Međutim, istraživanje provedeno među ljekarima u SAD-u, objavljeno 2015. godine, pokazalo je da samo 53 % ljekara koristi ove programe, dok 22 % njih nije ni znalo da su im ti programi na raspolaganju.<ref>{{cite journal | vauthors = Rutkow L, Turner L, Lucas E, Hwang C, Alexander GC | title = Most primary care physicians are aware of prescription drug monitoring programs, but many find the data difficult to access | journal = Health Affairs | volume = 34 | issue = 3 | pages = 484–92 | date = mart 2015 | pmid = 25732500 | doi = 10.1377/hlthaff.2014.1085 | doi-access = free }}</ref> [[Centri za kontrolu i prevenciju bolesti|Centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC)]] dobili su zadatak da izrade i objave nove smjernice, pri čemu su bili izloženi snažnom lobiranju.<ref>{{cite web | first = Matthew | last = Perrone | agency = Associated Press | url = http://www.philly.com/philly/news/nation_world/20151220_Painkiller_politics__Effort_to_curb_prescribing_under_fire.html | title = Painkiller politics: Effort to curb prescribing under fire | publisher = Philly.com | access-date = 7. 1. 2016 | date = 20. 12. 2015 | archive-date = 22. 12. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181222044942/http://www.philly.com/philly/news/nation_world/20151220_Painkiller_politics__Effort_to_curb_prescribing_under_fire.html | url-status = live }}</ref> CDC je 2016. godine objavio svoje „Smjernice za propisivanje opioida za kroničnu bol“, preporučujući da se opioidi koriste samo kada se očekuje da će koristi za bol i funkciju nadmašiti rizike, te da se koriste u najnižoj učinkovitoj dozi, uz izbjegavanje istovremene upotrebe opioida i benzodiazepina kad god je to moguće.<ref name="auto"/> Istraživanja pokazuju da se propisivanje visokih doza opioida povezanih s [[hronična opioidna terapija|hroničnom opioidnom terapijom]] (COT) ponekad može spriječiti kroz državne zakonske smjernice i napore zdravstvenih planova koji izdvajaju resurse i uspostavljaju zajednička očekivanja za smanjenje većih doza.<ref>{{cite journal | vauthors = Von Korff M, Dublin S, Walker RL, Parchman M, [[Susan Shortreed|Shortreed SM]], Hansen RN, Saunders K | title = The Impact of Opioid Risk Reduction Initiatives on High-Dose Opioid Prescribing for Patients on Chronic Opioid Therapy | journal = The Journal of Pain | volume = 17 | issue = 1 | pages = 101–10 | date = januar 2016 | pmid = 26476264 | pmc = 4698093 | doi = 10.1016/j.jpain.2015.10.002 }}</ref> 10. augusta 2017. godine, [[Donald Trump]] proglasio je krizu s opioidima nacionalnom vanrednom situacijom u javnom zdravstvu (koja nije [[Federalna agencija za upravljanje vanrednim situacijama|FEMA]]).<ref>{{cite news | first1 = Joel | last1 = Achenbach | first2 = John | last2 = Wagner | first3 = Lenny | last3 = Bernstein | url = https://www.washingtonpost.com/politics/trump-declares-opioid-crisis-is-a-national-emergency-pledges-more-money-and-attention/2017/08/10/5aaaae32-7dfe-11e7-83c7-5bd5460f0d7e_story.html | title = Trump says opioid crisis is a national emergency, pledges more money and attention | newspaper = Washington Post | access-date = 11. 8. 2017 | archive-date = 24. 11. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201124103354/https://www.washingtonpost.com/politics/trump-declares-opioid-crisis-is-a-national-emergency-pledges-more-money-and-attention/2017/08/10/5aaaae32-7dfe-11e7-83c7-5bd5460f0d7e_story.html | url-status = live }}</ref> ===Globalne nestašice=== [[Svjetska zdravstvena organizacija]] je [[morfin]] i druge lijekove na bazi maka označila kao neophodne u liječenju jakih bolova. Prema podacima iz 2002. godine, sedam zemalja (SAD, Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija, Australija, Francuska, Španija i Japan) troši 77 % svjetskih zaliha [[morfina]], zbog čega mnoge zemlje u razvoju oskudijevaju u lijekovima za ublažavanje bolova.<ref>{{cite web |title=Feasibility Study on Opium Licensing in Afghanistan for the Production of Morphine and Other Essential Medicines |date=septembar 2005 |publisher=ICoS |url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Publications/Detail/?id=13751&lng=en |access-date=3. 3. 2015 |archive-date=3. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235641/http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Publications/Detail/?id=13751&lng=en |url-status=live }}</ref> Sadašnjii sistem snabdijevanja sirovinama od maka, namijenjenim za proizvodnju lijekova na bazi maka, reguliše [[Međunarodni odbor za kontrolu narkotika]] (INCB) u skladu s odredbama [[Jedinstvena konvencija o opojnim drogama|Jedinstvene konvencije o opojnim drogama]] iz 1961. godine. Količina sirovina od maka koju svaka zemlja može godišnje potraživati na osnovu ovih odredbi mora odgovarati procjeni potreba te zemlje, utvrđenoj na osnovu nacionalne potrošnje u prethodne dvije godine. U mnogim zemljama prisutna je raširena pojava nedovoljnog propisivanja morfija, što je posljedica visokih cijena i nedostatka obuke za propisivanje opijata. [[Svjetska zdravstvena organizacija]] sada sarađuje s nadležnim organima različitih zemalja na obuci zdravstvenih radnika i razvoju nacionalnih propisa o propisivanju lijekova, kako bi se omogućilo češće propisivanje opijata.<ref>{{cite web |title=Assuring Availability of Opioid Analgesics |publisher=World Health Organization |url=http://www.euro.who.int/document/e76503.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20091201034539/http://www.euro.who.int/document/e76503.pdf |archive-date=1. 12. 2009 }}</ref> Još jednu ideju za povećanje dostupnosti morfija predložio je [[Međunarodno vijeće za sigurnost i razvoj|ICOS]], koji kroz svoj prijedlog za [[afganistanski morfij]] sugeriraju da bi [[Afganistan]] mogao pružiti jeftina rješenja za ublažavanje bolova zemljama u razvoju kao dio sistema snabdijevanja drugog reda koji bi dopunio trenutni regulirani sistem [[INCB]] održavanjem ravnoteže i zatvorenog sistema koji uspostavlja, a istovremeno bi pružao gotov proizvod morfija ljudima s jakim bolovima koji nemaju pristup opijatima u okviru trenutnog sistema. ===Rekreacijska upotreba=== {{Glavni|Poremećaj upotrebe opioida|Rekreacijska upotreba droga}} Opioidi mogu izazvati jake osjećaje [[euforija|euforije]]<ref>{{cite journal | vauthors = Ghelardini C, Di Cesare Mannelli L, Bianchi E | title = The pharmacological basis of opioids | journal = Clinical Cases in Mineral and Bone Metabolism | volume = 12 | issue = 3 | pages = 219–21 | date = 2015 | pmid = 26811699 | pmc = 4708964 | doi = 10.11138/ccmbm/2015.12.3.219 | quote = The opioid effects transcending analgesia include sedation, respiratory depression, constipation and a strong sense of euphoria. }}</ref> i često se koriste u rekreativne svrhe. Iako se inače povezuju s ilegalnim opioidima poput heroina, opioidi koji se izdaju na recept također su predmet zloupotrebe u rekreativne svrhe. [[Zloupotreba droga]] i nemedicinska upotreba podrazumijevaju korištenje supstanci iz razloga ili u dozama koje nisu propisane. Zloupotreba opioida može uključivati i davanje lijekova osobama kojima oni nisu propisani. Ovakvo preusmjeravanje lijekova može se tretirati kao krivično djelo, za koje je u mnogim zemljama predviđena kazna zatvora.<ref name=misuse>{{cite journal | vauthors = Barrett SP, Meisner JR, Stewart SH | title = What constitutes prescription drug misuse? Problems and pitfalls of current conceptualizations | journal = Current Drug Abuse Reviews | volume = 1 | issue = 3 | pages = 255–62 | date = novembar 2008 | pmid = 19630724 | doi = 10.2174/1874473710801030255 | doi-access = free| url = http://www.bentham.org/cdar/openaccsesarticle/cdar%201-3/0002CDAR.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615214225/http://bentham.org/cdar/openaccsesarticle/cdar%201-3/0002CDAR.pdf | archive-date = 15. 6. 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = McCabe SE, Boyd CJ, Teter CJ | title = Subtypes of nonmedical prescription drug misuse | journal = Drug and Alcohol Dependence | volume = 102 | issue = 1–3 | pages = 63–70 | date = juni 2009 | pmid = 19278795 | pmc = 2975029 | doi = 10.1016/j.drugalcdep.2009.01.007 }}</ref> Godine 2014. gotovo dva miliona Amerikanaca zloupotrebljavalo je opioide koji se izdaju na recept ili su bili ovisni o njima.<ref>{{cite web|title=Prescription Opioid Overdose Data {{!}} Drug Overdose {{!}} CDC Injury Center|url=https://www.cdc.gov/drugoverdose/data/overdose.html|website=www.cdc.gov|access-date=17. 1. 2017|date=31. 8. 2018|archive-date=24. 8. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824072528/https://www.cdc.gov/drugoverdose/data/overdose.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chronic Pain Management and Opioid Misuse: A Public Health Concern (Position Paper) |url=https://www.aafp.org/about/policies/all/chronic-pain-management-opiod-misuse.html |access-date=9. 9. 2023 |website=American Academy of Family Physicians |language=en-US |archive-date=4. 10. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004124424/https://www.aafp.org/about/policies/all/chronic-pain-management-opiod-misuse.html |url-status=live }}</ref> ==Veterinarska primjena== U 17.stoljeću [[Robert Boyle]] istraživao je opijum kao otrov davanjem opijuma psu. Ovaj eksperiment predstavlja najraniju zabilježenu upotrebu nekog opioida kod domaće životinje. Godine 1659. [[Christopher Wren]] i Boyle su psu, putem intravenske primjene, izazvali stanje [[stupor]]a. Nakon što je izolovao morfin iz opijuma, [[Friedrich Wilhelm Adam Sertürner]] je četiri psa i jednog miša tretirao vodenim [[alkohol]]nim rastvorom morfina; jedan pas je uginuo, dok su ostale životinje iskusile sedaciju, konvulzije i [[povraćanje]]. [[Frederick Hobday]] prvi je opisao različite efekte morfina kod različitih vrsta: 1908. godine izvijestio je da morfin kod mačaka i konja izaziva delirij, dok kod pasa dovodi do anestezije. Hobday je predložio doziranje od 1/16 [[grain (jedinica)|grejna]] (grain) po funti tjelesne težine, kako bi se kod pasa postigla analgezija i anestezija. Iako je djelovanje morfina na pse bilo poznato, smatralo se da on nije koristan za druge životinje; tako je [[Howard Jay Milks]] 1917. godine napisao da morfin ne izaziva analgeziju kod životinja osim kod pasa. Milks je, međutim, naveo da doze od 2 do 5 grejna morfina izazivaju sedaciju kod konja. Većina kasnijih istraživanja bila je više usmjerena na neželjene efekte morfina nego na njegov analgetski potencijal. Opioidi se u veterinarskoj praksi nisu često koristili sve do 1980-ih godina, kada se javila veća svijest o potrebi za pružanjem analgezije. U veterinarskoj medicini opioidi se najčešće primjenjuju [[zglob|intraartikularno]], [[vena|intravenski]], [[koža|potkožno]], [[mišić|intramuskularno]], [[nos€intranazalno]] i [[derma|transdermno]]. Često korišteni opioidi u veterinarskoj medicini su morfin, fentanil i buprenorfin. Kod stoke se opioidi obično ne primjenjuju, prvenstveno zbog propisanog perioda čekanja (karence) tokom kojeg se životinja ne smije koristiti za mužu ili klanje, kao i zbog strogih propisa koji zahtijevaju precizno vođenje evidencije o primjeni ovih supstanci.<ref>{{cite book|isbn=978-1-119-83027-6|title=Veterinary Anesthesia and Analgesia, The 6th Edition of Lumb and Jones|editor-first1=Leigh|editor-last1=Lamont|editor-first2=Kurt|editor-last2=Grimm|editor-first3=Sheilah|editor-last3=Robertson|editor-first4=Lydia|editor-last4=Love|editor-first5=Carrie|editor-last5=Schroeder|chapter=Opioids|first1=Bradley T.|last1=Simon|first2=Ignacio|last2=Lizarraga|pages=355–356, 376–377|publisher=Wiley Blackwell}}</ref> ==Klasifikacija== Postoji nekoliko širih klasa opioida:<ref>{{cite web | url= https://www.sciencedaily.com/terms/opioid.htm | title= Opioid drug | website= Science Daily | access-date= 25. 6. 2021 | archive-date= 19. 4. 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210419134504/https://www.sciencedaily.com/terms/opioid.htm | url-status= live }}</ref> * Prirodni [[opijati]]: [[alkaloidi]] sadržani u smoli [[Papaver somniferum|opijumskog maka]], prvenstveno [[morfin]], [[kodein]] i [[tebain]], ali ne i [[papaverin]] i [[noskapin]], koji imaju drugačiji mehanizam djelovanja * [[Opijati|Esteri morfina]]: opijati koji su hemijski neznatno izmijenjeni, ali su „prirodniji” od polusintetičkih spojeva, budući da većina njih predstavlja prolijekove morfina; tu spadaju [[diacetilmorfin]] (morfin-diacetat; heroin), [[nikomorfin]] (morfin-dinikotinat), [[dipropanoilmorfin]] (morfin-dipropionat), [[acetilpropionilmorfin]], [[dibenzoilmorfin]] i [[diacetildihidromorfin]];<ref name=unodc>{{cite web|title=Esters of Morphine|url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1953-01-01_2_page009.html|publisher=United Nations Office on Drugs and Crime|access-date=10. 3. 2012|year=1953|archive-date=24. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224151550/http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/bulletin/bulletin_1953-01-01_2_page009.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.eopiates.com/opioids/classification/esters-of-morphine-opioids.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20230213170706/http://www.eopiates.com/opioids/classification/esters-of-morphine-opioids.html|archive-date = 13. 2. 2023|title = Esters of Morphine Opioids|date = 28. 5. 2014|access-date = 12. 2. 2016|website = eOpiates}}</ref> *[[:Kategorija:Semisynthetic opioids|Polusintetički opioidi]]: nastali iz prirodnih opijata ili estera morfija, kao što su [[hidromorfon]], [[hidrokodon]], [[oksikodon]], [[oksimorfon]], [[etilmorfin]], [[buprenorfin]] i [[dezomorfin]]; * [[:Kategorija:Sintetski opioidi|Potpuno sintetaki opioidi]]: kao što su [[fentanil]], [[petidin]], [[levorfanol]], [[metadon]], [[tramadol]], [[tapentadol]] i [[dekstropropoksifen]]; * [[Endogen]]i opioidni [[peptid]]i, koji se prirodno proizvode u tijelu, kao što su [[endorfin]]i, [[enkefalin]]i, [[dinorfin]]i i [[endomorfin]]i. * Endogeni opioidi koji nisu peptidi: u ovu kategoriju spadaju morfij i neki drugi opioidi koji se u malim količinama proizvode u tijelu. * Prirodni opioidi (neživotinjskog porijekla, nisu opijati): listovi biljke [[Mitragyna speciosa]] ([[kratom]]) sadrže nekoliko prirodno prisutnih opioida koji djeluju putem Mu i Delta receptora. [[Salvinorin A]], koji se prirodno nalazi u biljci [[Salvia divinorum]], agonist je kapa-opioidnih receptora.<ref>{{Cite journal|last1=Roth|first1=Bryan L.|last2=Baner|first2=Karen|last3=Westkaemper|first3=Richard|last4=Siebert|first4=Daniel|last5=Rice|first5=Kenner C.|last6=Steinberg|first6=SeAnna|last7=Ernsberger|first7=Paul|last8=Rothman|first8=Richard B.|date=3. 9. 2002|title=Salvinorin A: A potent naturally occurring nonnitrogenous κ opioid selective agonist|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=18|pages=11934–11939|doi=10.1073/pnas.182234399|issn=0027-8424|pmid=12192085|pmc=129372|bibcode=2002PNAS...9911934R|doi-access=free}}</ref> [[Tramadol]] and [[tapentadol]], which act as monoamine uptake inhibitors also act as mild and potent [[agonist]]s (respectively) of the [[μ-opioid receptor]].<ref>{{cite journal | vauthors = Raffa RB, Buschmann H, Christoph T, Eichenbaum G, Englberger W, Flores CM, Hertrampf T, Kögel B, Schiene K, Straßburger W, Terlinden R, Tzschentke TM | title = Mechanistic and functional differentiation of tapentadol and tramadol | journal = Expert Opinion on Pharmacotherapy | volume = 13 | issue = 10 | pages = 1437–49 | date = juli 2012 | pmid = 22698264 | doi = 10.1517/14656566.2012.696097 | s2cid = 24226747 }}</ref> Oba lijeka izazivaju [[analgezija|analgeziju]] čak i kada se primijeni [[nalokson]], opioidni antagonist.<ref>{{cite journal | vauthors = Rojas-Corrales MO, Gibert-Rahola J, Micó JA | title = Tramadol induces antidepressant-type effects in mice | journal = Life Sciences | volume = 63 | issue = 12 | pages = PL175-80 | year = 1998 | pmid = 9749830 | doi = 10.1016/S0024-3205(98)00369-5 }}</ref> Neki manji opijumski [[alkaloid]]i i razne supstance s opioidnim djelovanjem nalaze se i na drugim mjestima, uključujući molekule prisutne u biljkama [[kratom]], ''[[Corydalis]]'' i ''[[Salvia divinorum]]'' i nekim vrstama maka, osim ''[[Papaver somniferum]]''. Postoje i sojevi koji proizvode velike količine tebaina, važne sirovine za izradu mnogih polusintetičkih i sintetičkih opioida. Od više od 120 vrsta maka, samo dvije proizvode morfin. Među analgeticima postoji mali broj supstanci koje djeluju na centralni nervni sistem, ali ne i na sistem opioidnih receptora; stoga one nemaju druga (narkotička) svojstva opioida, iako mogu izazvati euforiju putem ublažavanja bola – euforiju koja, s obzirom na način na koji nastaje, ne stvara osnovu za navikavanje, fizičku zavisnost ili ovisnost. Među njima se posebno ističu nefopam, orfenadrin, a možda i feniltoloksamin ili neki drugi antihistaminici. Triciklički antidepresivi također imaju analgetsko djelovanje, ali se smatra da to postižu indirektnom aktivacijom endogenog opioidnog sistema. Paracetamol je prvenstveno analgetik centralnog djelovanja (nenarkotički), čiji se efekat ostvaruje djelovanjem na silazne serotonergičke puteve, čime se povećava oslobađanje serotonina (5-HT), što zauzvrat inhibira oslobađanje medijatora bola. Također smanjuje aktivnost ciklooksigenaze. Nedavno je otkriveno da većina ili čak cjelokupna terapijska efikasnost paracetamola potiče od njegovog metabolita, AM404, koji pojačava oslobađanje serotonina i inhibira preuzimanje anandamida. Drugi analgetici djeluju periferno (tj. ne djeluju na [[mozak]] ili [[kičmena moždina|kičmenu moždinu]]). Istraživanja počinju ukazivati na to da morfin i srodni lijekovi mogu imati i periferne efekte; primjer za to je upotreba morfinskog gela kod opekotina. Nedavna istraživanja otkrila su prisustvo opioidnih receptora na perifernim senzornim neuronima.<ref name="Stein C, Schäfer M, Machelska H (2003)">{{cite journal | vauthors = Stein C, Schäfer M, Machelska H | title = Attacking pain at its source: new perspectives on opioids | journal = Nature Medicine | volume = 9 | issue = 8 | pages = 1003–8 | date = august 2003 | pmid = 12894165 | doi = 10.1038/nm908 | s2cid = 25453057 }}</ref> Značajan dio (do 60%) opioidne analgezije može biti posredovan takvim perifernim opioidnim receptorima, posebno kod upalnih stanja kao što su artritis, traumatski ili hirurški bol.<ref name="Stein C, Lang LJ (2009)">{{cite journal | vauthors = Stein C, Lang LJ | title = Periferni mehanizmi opioidne analgezije | journal = Current Opinion in Pharmacology | volume = 9 | issue = 1 | pages = 3–8 | date = Februar 2009 | pmid = 19157985 | doi = 10.1016/j.coph.2008.12.009 }}<nowiki><ref> Upalna bol je također ublažena endogenim opioidnim peptidima koji aktiviraju periferne opioidne receptore.<ref name="Busch-Dienstfertig M, Stein C (2010)"></nowiki>{{cite journal | vauthors = Busch-Dienstfertig M, Stein C | title = Opioid receptors and opioid peptide-producing leukocytes in inflammatory pain – basic and therapeutic aspects | journal = Brain, Behavior, and Immunity | volume = 24 | issue = 5 | pages = 683–94 | date = juli 2010 | pmid = 19879349 | doi = 10.1016/j.bbi.2009.10.013 | s2cid = 40205179 }}<nowiki><ref></nowiki> Otkriveno je 1953. godine, da ljudi i neke životinje prirodno proizvode male količine morfija, kodeina i moguće nekih njihovih jednostavnijih derivata poput heroina i [[dihidromorfin]]a, pored endogenih opioidnih peptida. Neke bakterije su sposobne da proizvode neke polusintetičke opioide kao što su [[hidromorfon]] i [[hidrokodon]] kada žive u rastvoru koji sadrži morfij, odnosno kodein. Mnogi [[alkaloidi]] i drugi derivati opijumskog maka nisu opioidi niti narkotici; najbolji primjer je [[papaverin]], supstanca koja opušta glatke mišiće. Noskapin je granični slučaj, jer djeluje na [[CNS|centralni nervni sistem]] (CNS), ali to djelovanje nije nužno slično onom koje ima morfin, pa vjerovatno spada u posebnu kategoriju. [[Dekstrometorfan]] (stereoizomer [[levometorfan]]a, polusintetskog opioidnog agonista) i njegov [[metabolit]] [[dekstrorfan]] uopće nemaju opioidno analgetsko djelovanje, uprkos strukturnoj sličnosti s drugim opioidima; umjesto toga, oni su snažni [[NMDA]] antagonisti i agonisti [[sigma receptor]]a (tipova 1 i 2), te se koriste u mnogim lijekovima protiv kašlja koji se izdaju bez recepta. [[Salvinorin A]] je selektivni, snažan agonist ĸ-opioidnih receptora. Ipak se ne smatra opioidom jer: #hemijski nije alkaloid; i #nema tipična opioidna svojstva: apsolutno nema anksiolitičkih ili supresivnih efekata na kašalj. Umjesto toga, snažan je [[halucinogen]]. <!-- Evo tabele; preskočite je da biste uredili tekst --> <div class="skin-invert-image"> {| class="wikitable" style="float:right; margin:0 0 0.5em 1em; text-align:center; font-size: smaller" |- !Opioidni peptidi !Skeletne molekularne slike |- |[[Adrenorfin]] |[[Datoteka:Adrenorphin slim.svg|125 px|Hemijska struktura Adrenorfina]] |- |[[Amidorfin]] |[[Datoteka:Amidorphin.svg|125 px|Hemijska struktura Amidorfina.]] |- |[[Kazomorfin]] |[[Datoteka:Goveđi β-kazomorfin 7.svg|125 px|Hemijska struktura goveđeg β-kazomorfina.]] |- |[[DADLE]] |[[Datoteka:2-D-Alanine-5-D-leucine-enkephalin.png|125 px|Hemijska struktura DADLE.]] |- |[[DAMGO]] |[[Datoteka:DAMGO.svg|125 px|Hemijska struktura DAMGO.]] |- |[[Dermorfin]] |[[Datoteka:Dermorphin.svg|125 px|Hemijska struktura Dermorfina.]] |- |[[Endomorfin]] |[[Datoteka:Endomorphin 1.svg|125 px|Hemijska struktura Endomorfina 1.]] |- |[[Morficeptin]] |[[Datoteka:Morphiceptin.svg|125 px|Hemijska struktura Morficeptina.]] |- |[[Nociceptin]] |[[Datoteka:Nociceptin.png|125 px|Hemijska struktura Nociceptina.]] |- |[[Oktreotid]] |[[Datoteka:Octreotide.svg|125 px|Hemijska struktura oktreotida.]] |- |[[Opiorphin]] |[[File:Opiorphin.png|125 px|Hemijska struktura opiorfina.]] |- |[[TRIMU 5]] |[[File:TRIMU 5.png|125 px|Hemijska struktura supstance TRIMU 5.]] |} <!-- Kraj tabele --> </div> ===Endogeni opioidi=== Opioidni [[peptid]]i koji se proizvode u tijelu uključuju: {{div col|colwidth=30em}} * [[Endorfin]]e * [[Enkefalin]]e * [[Dinorfin]]e * [[Endomorfin]]e {{div col end}} [[β-endorfin]] se eksprimira u ćelijama koje sadrže [[pro-opiomelanokortin]] (POMC) u [[lučno jezgro|arkuatnom jezgru]], u [[moždno stablo|moždnom stablu]] i u imunskim ćelijama, a djeluje putem [[μ-opioidni receptor|μ-opioidnih receptora]]. β-endorfin ima brojne učinke, uključujući uticaj na [[seksualno ponašanje]] i [[apetit]]. β-endorfin se također luči u krvotok iz kortikotropnih i [[melanin|melanotropnih]] ćelija hipofize. [[α-neoendorfin]] eksprimira se također u POMC ćelijama u arkuatnom jezgru. [[Met-enkefalin]] je široko rasprostranjen u [[CNS|centralnom nervnom sistemu]] (CNS) i u imunskim ćelijama; [met]-enkefalin je proizvod gena za [[proenkefalin]], a djeluje putem μ i [[δ-opioidni receptor|δ-opioidnih receptor]]. [[Leu-enkefalin]], koji je također proizvod gena za proenkefalin, djeluje putem δ-opioidnih receptora. [[Dinorfin]] djeluje putem [[κ-opioidni receptor|κ-opioidnih receptora]] i široko je rasprostranjen u CNS-u, uključujući [[kičmena moždina|kičmenu moždinu]] i [[hipotalamus]] – posebno u [[lučno jezgro|arkuatnom jezgru]], kao i u neuronima koji proizvode [[oksitocin]] i [[vazopresin]] unutar supraoptičkog jezgra. [[Endomorfin]] djeluje putem μ-opioidnih receptora i na tim receptorima je potentniji od drugih endogenih opioida. ===Opijumski alkaloidi i derivati=== ====Opijumski alkaloidi==== [[Fenantren]]i koji se prirodno nalaze u [[opijum]]u: {{div col|colwidth=30em}} * [[Kodein]] * [[Morfin]] * [[Tebain]] * [[Oripavin]]<ref name="Odell 2007">{{cite journal | vauthors = Odell LR, Skopec J, McCluskey A | title = Isolation and identification of unique marker compounds from the Tasmanian poppy Papaver somniferum N. Implications for the identification of illicit heroin of Tasmanian origin | journal = Forensic Science International | volume = 175 | issue = 2–3 | pages = 202–8 | date = mart 2008 | pmid = 17765420 | doi = 10.1016/j.forsciint.2007.07.002 }}</ref> {{div col end}} Preparati miješanih opijumskih alkaloida, uključujući papaveretum, još uvijek se povremeno koriste. ====Esteri morfina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Diacetilmorfin]] (morfin diacetat; heroin) * [[Nikomorfin]] (morfin dinikotinat) * [[Dipropanoilmorfin]] (morfin dipropionat) * [[Diacetildihidromorfin]] * [[Acetilpropionilmorfin]] * [[Desomorfin]] * [[Metildesorfin]] * [[Dibenzoilmorfin]] {{div col end}} ====Eteri morfina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Dihidrokodein]] * [[Etilmorfin]] * [[Heterokodein]] {{div col end}} ====Polusintetski derivati alkaloida==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Buprenorfin]] * [[Etorfin]] * [[Hidrokodon]] * [[Hidromorfon]] * [[Oksikodon]] (prodaje se kao OxyContin) * [[Oksimorfon]] {{div col end}} ===Sintetski opioidi=== ====Anilidopiperidini==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Fentanil]] (pogledajte i [[spisak analoga fentanila]]) * [[Alfametilfentanil]] * [[Alfentanil]] * [[Sufentanil]] * [[Remifentanil]] * [[Karfentanil]] * [[Omefentanil]] * [[Omekarfentanil]] {{div col end}} ====Benzimidazoli==== {{Glavni|Spisak benzimidazolskih opioida}} * [[Metodesnitazen]] (Metazen) * [[Etodesnitazen]] (Etazen) * [[Etonitazepin]] * [[Etonitazepipn]] * [[Nitazeni]] – opioidne supstance koje predstavljaju podgrupu benzimidazolskih opioida ** [[Metonitazen]] ** [[Etonitazen]] ** [[Izotonitazen]] ** [[Klonitazen]] ====Fenilpiperidini==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Petidin]] (meperidin) * [[Ketobemidon]] * [[MPPP]] * [[Alilprodin]] * [[Prodin]] * [[PEPAP]] * [[Trimeperidin|Promedol]] {{div col end}} ====Derivati difenilpropilamina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Propoksifen]] * [[Dekstropropoksifen]] * [[Dekstromoramid]] * [[Bezitramid]] * [[Piritramid]] * [[Metadon]] * [[Dipipanon]] * [[Levometadil acetat]] (LAAM) * [[Difenoksin]] * [[Difenoksilat]] * [[Loperamid]] (prolazi kroz krvno-moždanu barijeru, ali ga P-glikoprotein brzo izbacuje iz centralnog nervnog sistema. Kod životinjskih modela – uključujući rezus majmune, miševe i pacove – nakon dugotrajne i kontinuirane upotrebe, pri prekidu uzimanja javljaju se blagi simptomi apstinencijalne krize.) {{div col end}} ====Derivati benzomorfana==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Dezocin]] — agonist/antagonist * [[Pentazocin]] — agonist/antagonist * [[Fenazocin]] {{div col end}} ====Derivati oripavina==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Buprenorfin]] — parcijalni agonist * [[Dihidroetorfin]] * [[Etorfin]] {{div col end}} ====Derivati morfinana==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Butorfanol]] — agonist/antagonist * [[Nalbufin]] — agonist/antagonist * [[Levorfanol]] * [[Levometorfan]] * [[Racemetorfan]] {{div col end}} ====Ostalo==== {{div col|colwidth=30em}} * [[Lefetamin]] * [[Meptazinol]] * [[Mitraginin]] * [[Tilidin]] * [[Tramadol]] * [[Tapentadol]] * [[Eluksadolin]] * [[Bucinazin]] * [[7-Hidroksimitraginin]] {{div col end}} ===Alosterni modulatori=== Alosterini modulatori ne spadaju u opioide; umjesto toga, klasificiraju se kao opioidergici. ===[[Opioidni antagonist]]i=== {{div col|colwidth=30em}} * [[Nalmefen]] * [[Nalokson]] * [[Naltrekson]] * [[Metilnaltrekson]] (Metilnaltrekson djeluje samo periferno, jer ne prelazi krvno-moždanu barijeru u dovoljnoj količini da bi ostvario centralno djelovanje. Stoga se može smatrati suprotnošću [[loperamid]]u.) * [[Naloksegol]] (Naloksegol djeluje samo periferno, jer ne prelazi krvno-moždanu barijeru u dovoljnoj količini da bi ostvario centralno djelovanje. Stoga se može smatrati suprotnošću [[loperamidu]].) {{div col end}} === Tabele opioida === ==== Tabela morfinanskih opioida ==== <div class="skin-invert-image"> {| class="talk collapsed collapsible" |- ! Tabela morfinanskih opioida: kliknite za |- style="text-align: left;" | {| class="wikitable" style="font-size:smaller; text-align:center" |- colspan=5 | | [[File:Morphin - Morphine.svg|137 px|Hemijska struktura morfina.]] [[Morfin]] | [[File:Dinitrophenylmorphine.png|137 px|Hemijska struktura 2,4-dinitrofenilmorfina.]] [[2,4-Dinitrofenilmorfin]] | [[File:6-Methylenedihydrodesoxymorphine.svg|137 px|Hemijska struktura 6-metilendihidrodezoksimorfina.]] [[6-Metilendihidrodezoksimorfin|6-MDDM]] | [[File:Chlornaltrexamine.svg|160 px|Hemijska struktura hlornaltreksamina.]] [[Hlornaltreksamin]] | [[File:Permonid.svg|113 px|Hemijska struktura dezomorfina.]] [[Dezomorfin]] |- | [[File:Dihydromorphine 2D structure.svg|137 px|Hemijska struktura dihidromorfina.]] [[Dihidromorfin]] | [[File:Hydromorphinol.svg|137 px|Hemijska struktura hidromorfinola.]] [[Hidromorfinol]] | [[File:Methyldesorphine.png|113 px|Hemijska struktura metildezomorfina.]] [[Metildezomorfin]] | [[File:N-Phenethylnormorphine.svg|113 px|Hemijska struktura N-fenetilnormorfina.]] [[N-Fenetilnormorfin]] | [[File:RAM-378.svg|113 px|Hemijska struktura RAM-378]] [[RAM-378]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | 3,6-diesteri morfina |- | [[File:Acetylpropionylmorphine.svg|149 px|Hemijska struktura acetilpropionilmorfina.]] [[Acetilpropionilmorfin]] | [[File:Dihydroheroin.svg|149 px|Hemijska struktura dihidroheroina.]] [[Dihidroheroin]] | [[File:Dibenzoylmorphine Structure.svg|125 px|Hemijska struktura dibenzoilmorfina.]] [[Dibenzoilmorfin]] | [[File:Dipropanoylmorphine.svg|125 px|Hemijska struktura dipropanoilmorfina.]] [[Dipropanoilmorfin]] | [[File:Heroin v2.svg|125 px|Hemijska struktura diacetilmorfina.]] [[Heroin]] |- | [[File:Nicomorphine.svg|125 px|Hemijska struktura nikomorfina.]] [[Nikomorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Porodica kodeina i dionina |- | [[File:Codein - Codeine.svg|135 px|Hemijska struktura kodeina.]] [[Kodein]] | [[File:6-MAC.svg|135 px|Hemijska struktura 6-MAC-a.]] [[6-MAC]] | [[File:Benzylmorphine.svg|124 px|Hemijska struktura benzilmorfina.]] [[Benzilmorfin]] | [[File:Codeine methylbromide.png|112 px|Hemijska struktura kodein-metilbromida.]] [[Kodein-metilbromid]] | [[File:Dihydroheterocodeine.svg|88 px|Hemijska struktura dihidroheterokodeina.]] [[Dihidroheterokodein]] |- | [[File:Ethylmorphine.svg|135 px|Hemijska struktura etilmorfina.]] [[Etilmorfin]] | [[File:Heterocodeine v2.svg|112 px|Hemijska struktura heterokodeina.]] [[Heterokodein]] | [[File:Pholcodine.svg|135 px|Hemijska struktura folkodina.]] [[Folkodin]] | [[File:Myrophine.svg|135 px|Hemijska struktura mirofin.]] [[Mirofin]] |[[File:Methyldihydromorphine.svg|135 px|Hemijska struktura metildihidromorfina.]] [[Metildihidromorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Morfinoni i morfoli |- | [[File:14-Cinnamoyloxycodeinone.png|125 px|Hemijska struktura 14-cinamoiloksikodeinona.]] [[14-Cinamoiloksikodeinon]] | [[File:14-ethoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura 14-etoksimetopona.]] [[14-Etoksimetopon]] | [[File:14-Methoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura 14-metoksimetopona.]] [[14-Metoksimetopon]] | [[File:14-phenylpropoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura 14-fenilpropoksimetopona.]] [[14-Fenilpropoksimetopon|PPOM]] | [[File:7-Spiroindanyloxymorphone.svg|102 px|Hemijska struktura 7-spiroindaniloksimorfona.]] [[7-Spiroindaniloksimorfon]] |- | [[File:Acetylmorphone.svg|125 px|Hemijska struktura acetilmorfona.]] [[Acetilmorfon]] | [[File:Codeinone.svg|102 px|Hemijska struktura kodeinona.]] [[Kodeinon]] | [[File:Conorfone2DCSD.svg|102 px|Hemijska struktura konorfona.]] [[Konorfon]] | [[File:Codoxime.svg|102 px|Hemijska struktura kodoksima.]] [[Kodoksim]] | [[File:Thebacon structure.svg|102 px|Hemijska struktura tebakona.]] [[Tebakon]] |- | [[File:Hydrocodone.svg|125 px|Hemijska struktura hidrokodona.]] [[Hidrokodon]] | [[File:Hydromorphone - Hydromorphon.svg|102 px|Hemijska struktura hidromorfona.]] [[Hidromorfon]] | [[File:Metopon.png|102 px|Hemijska struktura metopona.]] [[Metopon]] | [[File:Morphinone.svg|102 px|Hemijska struktura morfinona.]] [[Morfinon]] | [[File:N-Phenethyl-14-ethoxymetopon.svg|102 px|Hemijska struktura N-fenetil-14-etoksimetopona.]] [[N-Phenethyl-14-ethoxymetopon|N-Fenetil-14-etoksimetopon]] |- | [[File:Oxycodone.svg|125 px|Hemijska struktura oksikodona.]] [[Oksikodon]] | [[File:Oxymorphone 2D structure.svg|102 px|Hemijska struktura oksimorfona.]] [[Oksimorfon]] | [[File:Pentamorphone2DCSD.svg|102 px|Hemijska struktura pentamorfona.]] [[Pentamorfon]] | [[File:Semorphone.svg|102 px|Hemijska struktura semorfona.]] [[Semorfon]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Razni polusintetski spojevi |- | [[File:Chloromorphide.svg|128 px|Hemijska struktura hloromorfida.]] [[Hloromorfid]] | [[File:14-Hydroxydihydrocodeine.svg|116 px|Hemijska struktura 14-hidroksidihidrokodeina.]] [[14-hidroksidihidrokodein]] | [[File:Acetyldihydrocodeine.svg|104 px|Hemijska struktura acetildihidrokodeina.]] [[Acetildihidrokodein]] | [[File:Dihydrocodeine skeletal.svg|88 px|Hemijska struktura dihidrokodeina.]] [[Dihidrokodein]] | [[File:Nalbuphine.svg|116 px|Hemijska struktura nalbufina.]] [[Nalbufin]] |- | [[File:Nicocodeine.svg|104 px|Hemijska struktura nikokodeina.]] [[Nikokodein]] | [[File:Nicodicodeine.svg|104 px|Hemijska struktura nikodikodeina.]] [[Nikodikodein]] | [[File:Oxymorphazone.svg|128 px|Hemijska struktura oksimorfazona.]] [[Oksimorfazon]] | [[File:1-Iodomorphine.svg|116 px|Hemijska struktura 1-jodomorfina.]] [[1-jodomorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Aktivni metaboliti opijata |- | [[File:Morphine 6-glucuronide.png|127 px|Hemijska struktura morfin-6-glukuronida.]] [[Morfin-6-glukuronid|M6G]] | [[File:6-MAM.svg|115 px|Hemijska struktura 6-MAM-a.]] [[6-MAM]] | [[File:Norcodeine.svg|103 px|Hemijska struktura norkodeina.]] [[Norkodein]] | [[File:Normorphine.svg|92 px|Hemijska struktura normorfina.]] [[Normorfin]] | [[File:Morphine N-oxide.svg|105 px|Hemijska struktura morfin-N-oksida.]] [[Morfin-N-oksid]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Sintetički morfinani |- | [[File:Cyclorphan structure.svg|127 px|Hemijska struktura ciklorfana.]] [[Ciklorfan]] | [[File:Dextrallorphan.svg|127 px|Hemijska struktura dekstralorfana.]] [[Dekstralorfan|DXA]] | [[File:Levorphanol.svg|127 px|Hemijska struktura levorfanola.]] [[Levorfanol]] | [[File:Levophenacylmorphan.svg|127 px|Hemijska struktura levofenacilmorfanola.]] [[Levofenacilmorfanol]] | [[File:Levomethorphan.svg|103 px|Hemijska struktura levometorfana.]] [[Levometorfan]] |- | [[File:3-Hydroxymorphinan.svg|146 px|Hemijska struktura norlevorfanola.]] [[Norlevorfanol]] | [[File:Oxilorphan.svg|150 px|Hemijska struktura oksilorfana.]] [[Oksilorfan]] | [[File:Phenomorphan.svg|128 px|Hemijska struktura fenomorfanola.]] [[Fenomorfanol]] | [[File:Furethylnorlevorphanol.svg|146 px|Hemijska struktura furetilnorlevorfanola.]] [[Furetilnorlevorfanol]] | [[File:Xorphanol.svg|127 px|Hemijska struktura ksorfanola.]] [[Ksorfanol]] |- | [[File:Butorphanol structure.svg|127 px|Hemijska struktura butorfanola.]] [[Butorfanol]] | [[File:Cyprodime.svg|127 px|Hemijska struktura ciprodima.]] [[Ciprodim]] | [[File:Drotebanol.svg|127 px|Hemijska struktura drotebanola.]] [[Drotebanol]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Orvinoli i derivati oripavina |- | [[File:Endoethenotetrahydrooripavine.svg|132 px|Hemijska struktura 6,14-endoetenotetrahidrooripavina.]] [[6,14-Endoetenotetrahidrooripavin]] | [[File:7-PET.svg|132 px|Hemijska struktura 7-PET-a.]] [[7-PET]] | [[File:Acetorphine structure.svg|109 px|Hemijska struktura acetorfina.]] [[Acetorfin]] | [[File:BU-48.svg|132 px|Hemijska struktura spoja BU-48.]] [[BU-48]] | [[File:Buprenorphine.svg|132 px|Hemijska struktura buprenorfina.]] [[Buprenorfin]] |- | [[File:Cyprenorphine Structure.svg|109 px|Hemijska struktura ciprenorfina.]] [[Ciprenorfin]] | [[File:Dihydroetorphine.svg|110 px|Hemijska struktura dihidroetorfina.]] [[Dihidroetorfin]] | [[File:Etorphine.svg|122 px|Hemijska struktura etorfina.]] [[Etorfin]] | [[File:Norbuprenorphine.png|122 px|Hemijska struktura norbuprenorfina.]] [[Norbuprenorfin]] | [[File:Thienorphine.svg|130 px|Hemijska struktura tienorfina.]] [[Tienorfin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Opioidni antagonisti i inverzni agonisti |- | [[File:5'-Guanidinonaltrindole.svg|138 px|Hemijska struktura 5'-guanidinonaltrindola.]] [[5'-Guanidinonaltrindol]] | [[File:Diprenorphine.svg|115 px|Hemijska struktura diprenorfina.]] [[Diprenorfin]] | [[File:Levallorphan.svg|115 px|Hemijska struktura levalorfana.]] [[Levalorfan]] | [[File:Methylnaltrexone.svg|115 px|Hemijska struktura metilnaltreksona.]] [[Metilnaltrekson|MNTX]] | [[File:Nalfurafine.svg|115 px|Hemijska struktura nalfurafina.]] [[Nalfurafin]] |- | [[File:Nalmefene.svg|115 px|Hemijska struktura nalmefena.]] [[Nalmefen]] | [[File:Naloxazone.svg|115 px|Hemijska struktura naloksazona.]] [[Naloksazon]] | [[File:Naloxone.svg|115 px|Hemijska struktura naloksona.]] [[Nalokson]] | [[File:Nalorphine.svg|115 px|Hemijska struktura nalorfina.]] [[Nalorfin]] | [[File:Naltrexone skeletal.svg|115 px|Hemijska struktura naltreksona.]] [[Naltrekson]] |- | [[File:Naltriben.svg|115 px|Hemijska struktura naltribena.]] [[Naltriben]] | [[File:Naltrindole.png|115 px|Hemijska struktura naltrindola.]] [[Naltrindol]] | [[File:6β-Naltrexol-d4.png|115 px|Hemijska struktura 6β-naltreksol-d4]] [[6β-Naltreksol-d4]] | [[File:IBNtxA_Structure.svg|135 px|Hemijska struktura IBNtxA]] [[IBNtxA|3-jodobenzoil naltreksamin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Morfinanski dimeri |- | [[File:Pseudomorphine skeletal.svg|135 px|Hemijska struktura pseudomorfina]] [[Pseudomorfin]] | [[File:Naloxonazine.png|140 px|Hemijska struktura naloksonazina]] [[Naloksonazin]] | [[File:Nor-BNI.png|130 px|Hemijska struktura norbinaltorfimina]] [[Norbinaltorfimin]] | [[File:Somniferine.svg|115 px|Hemijska struktura somniferina]] [[Somniferin]] |} |} <!-- Kraj tabele --> </div> ==== Tabela opioidnih spojeva koji nisu morfinani ==== <!-- Ovdje se nalazi tabela; preskočite je da biste uredili tekst --> <div class="skin-invert-image"> {| class="talk collapsed collapsible" |- ! Tabela opioidnih spojeva koji nisu morfinani: kliknite za |- style="text-align: left;" | {| class="wikitable" style="font-size:smaller; text-align:center" |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Benzomorfani |- | [[File:8-Carboxamidocyclazocine.svg|135 px|Hemijska struktura 8-karboksamidociklazocina.]] [[8-karboksamidociklazocin|8-CAC]] | [[File:Alazocine.svg|135 px|Hemijska struktura alilnormetazocina.]] [[Alazocin]] | [[File:Bremazocine.svg|135 px|Hemijska struktura bremazocina.]] [[Bremazocin]] | [[File:Dezocine structure.svg|135 px|Hemijska struktura dezocina.]] [[Dezocin]] | [[File:Ketazocine.svg|135 px|Hemijska struktura ketazocina.]] [[Ketazocin]] |- | [[File:metazocine.svg|135 px|Hemijska struktura metazocina.]] [[Metazocin]] | [[File:Pentazocine formula.svg|135 px|Hemijska struktura pentazocina.]] [[Pentazocin]] | [[File:Phenazocine.png|135 px|Hemijska struktura fenazocina.]] [[Fenazocin]] | [[File:Cyclazocine.png|135 px|Hemijska struktura ciklazocina.]] [[Ciklazocin]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | 4-Fenilpiperidini |- | [[File:4-Fluoromeperidine.png|135 px|Hemijska struktura 4-fluoromeperidina.]] [[4-fluoromeperidin]] | [[File:WIN-7681.svg|135 px|Hemijska struktura WIN-7681.]] [[Alilnorpetidin]] | [[File:Anileridine.svg|135 px|Hemijska struktura anileridina.]] [[Anileridin]] | [[File:Benzethidine.svg|135 px|Hemijska struktura benzetidina.]] [[Benzetidin]] | [[File:Carperidine.svg|135 px|Hemijska struktura karperidina.]] [[Karperidin]] |- | [[File:Difenoxin.svg|135 px|Hemijska struktura difenoksina.]] [[Difenoksin]] | [[File:Diphenoxylat.svg|135 px|Hemijska struktura difenoksilata.]] [[Difenoksilat]] | [[File:Etoxeridine.svg|135 px|Hemijska struktura etokseridina.]] [[Etokseridin]] | [[File:Furethidine.svg|135 px|Hemijska struktura furetidina.]] [[Furetidin]] | [[File:Hydroxypethidine.svg|135 px|Hemijska struktura hidroksipetidina.]] [[Hidroksipetidin]] |- | [[File:Morpheridine.svg|135 px|Hemijska struktura morferidina.]] [[Morferidin]] | [[File:Oxpheneridine.svg|135 px|Hemijska struktura oksfeneridina.]] [[Oksfeneridin]] | [[File:Pethidine.svg|135 px|Hemijska struktura petidina.]] [[Petidin]] | [[File:Pheneridine.svg|135 px|Hemijska struktura feneridina.]] [[Feneridin]] | [[File:Phenoperidine.svg|135 px|Hemijska struktura fenoperidina.]] [[Fenoperidin]] |- | [[File:Piminodine.svg|135 px|Hemijska struktura piminodina.]] [[Piminodin]] | [[File:Properidine.svg|135 px|Hemijska struktura properidina.]] [[Properidin]] | [[File:Sameridine.svg|135 px|Hemijska struktura sameridina.]] [[Sameridin]] | [[File:Allylprodine.svg|135 px|Hemijska struktura alilprodina.]] [[Alilprodin]] | [[File:Alphameprodine.svg|135 px|Hemijska struktura α-meprodina.]] [[Alfameprodin|α-Meprodin]] |- | [[File:MPPP.svg|135 px|Hemijska struktura desmetilprodina.]] [[MPPP]] | [[File:PEPAP.svg|135 px|Hemijska struktura PEPAP-a.]] [[PEPAP]] | [[File:Alphaprodine.svg|135 px|Hemijska struktura α-prodina.]] [[Alfaprodin|α-Prodin]] | [[File:Prosidol.svg|135 px|Hemijska struktura prosidola.]] [[Prosidol]] | [[File:Trimeperidine.svg|135 px|Hemijska struktura trimeperidina.]] [[Trimeperidin]] |- | [[File:Acetoxyketobemidone.svg|135 px|Hemijska struktura acetoksiketobemidona.]] [[Acetoksiketobemidon]] | [[File:Droxypropine.png|135 px|Hemijska struktura droksipropina.]] [[Droksipropin]] | [[File:Ketobemidon.svg|135 px|Hemijska struktura ketobemidona.]] [[Ketobemidon]] | [[File:Methylketobemidone.svg|135 px|Hemijska struktura metilketobemidona.]] [[Metilketobemidon]] | [[File:Propylketobemidone.svg|135 px|Hemijska struktura propilketobemidona.]] [[Propilketobemidon]] |- | [[File:Alvimopan.svg|135 px|Hemijska struktura alvimopana.]] [[Alvimopan]] | [[File:Loperamide.svg|135 px|Hemijska struktura loperamida.]] [[Loperamid]] | [[File:Picenadol.svg|135 px|Hemijska struktura picenadola.]] [[Picenadol]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Opioidi otvorenog lanca |- | [[File:Dipipanone.svg|135 px|Hemijska struktura dipipanona.]] [[Dipipanon]] | [[File:Methadone.svg|135 px|Hemijska struktura metadona.]] [[Metadon]] | [[File:Normethadone.png|135 px|Hemijska struktura normetadona.]] [[Normetadon]] | [[File:Phenadoxone.svg|135 px|Hemijska struktura fenadoksona.]] [[Fenadokson]] | [[File:Dimepheptanol.svg|135 px|Hemijska struktura dimefeptanola.]] [[Dimefeptanol]] |- | [[File:Levacetylmethadol.svg|135 px|Hemijska struktura levacetilmetadola.]] [[Levacetilmetadol]] | [[File:Dextromoramide-2D-skeletal.png|135 px|Hemijska struktura dekstromoramida.]] [[Dekstromoramid]] | [[File:Levomoramide.svg|135 px|Hemijska struktura levomoramida.]] [[Levomoramid]] | [[File:Racemoramide.svg|135 px|Hemijska struktura racemoramida.]] [[Racemoramid]] | [[File:Diethylthiambutene structure.svg|135 px|Hemijska struktura dietiltiambutena.]] [[Dietiltiambuten]] |- | [[File:Dimethylthiambutene structure.svg|135 px|Hemijska struktura dimetiltiambutena.]] [[Dimetiltiambuten]] | [[File:Ethylmethylthiambutene structure.svg|135 px|Hemijska struktura etilmetiltiambutena.]] [[Etilmetiltiambuten]] | [[File:Piperidylthiambutene.png|135 px|Hemijska struktura piperidiltiambutena.]] [[Piperidiltiambuten]] | [[File:Pyrrolidinylthiambutene.svg|135 px|Hemijska struktura pirolidiniltiambutena.]] [[Pirolidiniltiambuten]] | [[File:Thiambutene Structure.svg|135 px|Hemijska struktura tiambutena.]] [[Tiambuten]] |- | [[File:Tipepidine.svg|135 px|Hemijska struktura tipepidina.]] [[Tipepidin]] | [[File:Dextropropoxyphene structure.svg|135 px|Hemijska struktura dekstropropoksifena.]] [[Dekstropropoksifen]] | [[File:Dimenoxadol.svg|135 px|Hemijska struktura dimenoksadola.]] [[Dimenoksadol]] | [[File:Spasmoxal.svg|135 px|Hemijska struktura dioksafetil butirata.]] [[Dioksafetil butirat]] | [[File:Levopropoxyphene structure.svg|135 px|Hemijska struktura levopropoksifena.]] [[Levopropoksifen]] |- | [[File:Norpropoxyphene.png|135 px|Hemijska struktura norpropoksifena.]] [[Norpropoksifen]] | [[File:Diampromide.svg|135 px|Hemijska struktura diampromida.]] [[Diampromid]] | [[File:Phenampromide.svg|135 px|Hemijska struktura fenampromida.]] [[Fenampromid]] | [[File:Propiram.svg|135 px|Hemijska struktura propirama.]] [[Propiram]] | [[File:IC-26 structure.svg|135 px|Hemijska struktura IC-26.]] [[IC-26|Metiodon]] |- | [[File:Isoaminile.png|135 px|Hemijska struktura izoaminila.]] [[Izoaminil]] | [[File:Lefetamine.svg|135 px|Hemijska struktura lefetamina.]] [[Lefetamin]] | [[File:R-4066.svg|135 px|Hemijska struktura R-4066.]] [[R-4066]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Anilidopiperidini |- | [[File:3-allylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura 3-alilfentanila.]] [[3-Alilfentanil]] | [[File:3-Methylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura 3-metilfentanila.]] [[3-Metilfentanil]] | [[File:3-Methylthiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura 3-metiltiofentanila.]] [[3-Metiltiofentanil]] | [[File:4-Phenylfentanyl.png|125 px|Hemijska struktura 4-fenilfentanila.]] [[4-Fenilfentanil]] | [[File:Alfentanil-2D-skeletal.svg|125 px|Hemijska struktura alfentanila.]] [[Alfentanil]] |- | [[File:Alphamethylacetylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura α-metilacetilfentanila.]] [[Alphamethylacetylfentanyl|α-Metilacetilfentanil]] | [[File:Alphamethylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura α-metilfentanila.]] [[Alphamethylfentanyl|α-Metilfentanil]] | [[File:Alphamethylthiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura α-metiltiofentanila.]] [[Alpha-methylthiofentanyl|α-Metiltiofentanil]] | [[File:Betahydroxyfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura β-hidroksifentanila.]] [[Beta-hydroxyfentanyl|β-Hidroksifentanil]] | [[File:Betahydroxythiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura β-hidroksitiofentanila.]] [[Beta-hidroksitiofentanil|β-Hidroksitiofentanil]] |- | [[File:Betamethylfentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura β-metilfentanila.]] [[Beta-metilfentanil|β-Metilfentanil]] | [[File:Brifentanil Structural Formulae.png|125 px|Hemijska struktura brifentanila.]] [[Brifentanil]] | [[File:Carfentanil.svg|125 px|Hemijska struktura karfentanila.]] [[Karfentanil]] | [[File:Fentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura fentanila.]] [[Fentanil]] | [[File:Lofentanil.svg|125 px|Hemijska struktura lofentanila.]] [[Lofentanil]] |- | [[File:Mirfentanil.svg|125 px|Hemijska struktura mirfentanila.]] [[Mirfentanil]] | [[File:Ocfentanil.png|125 px|Hemijska struktura okfentanila.]] [[Okfentanil]] | [[File:Ohmefentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura ohmefentanila.]] [[Ohmefentanil]] | [[File:Parafluorofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura parafluorofentanila.]] [[Parafluorofentanil]] | [[File:Phenaridine.svg|125 px|Hemijska struktura fenaridina.]] [[Fenaridin]] |- | [[File:Remifentanil-2D-skeletal.svg|125 px|Hemijska struktura remifentanila.]] [[Remifentanil]] | [[File:Sufentanil.svg|125 px|Hemijska struktura sufentanila.]] [[Sufentanil]] | [[File:Thiofentanyl.svg|125 px|Hemijska struktura tiofentanila.]] [[Tiofentanil]] | [[File:Trefentanil Structure.svg|125 px|Hemijska struktura trefentanila.]] [[Trefentanil]] |- <!-- ============================================================ --> ! colspan=5 | Razni drugi |- | [[File:Ethoheptazine.png|135 px|Hemijska struktura etoheptazina.]] [[Etoheptazin]] | [[File:Metheptazine_structure.png|135 px|Hemijska struktura metheptazina.]] [[Metheptazin]] | [[File:Metethoheptazine_structure.png|135 px|Hemijska struktura metetoheptazina.]] [[Metetoheptazin]] | [[File:Proheptazine.svg|135 px|Hemijska struktura proheptazina.]] [[Proheptazin]] | [[File:Bezitramide.svg|135 px|Hemijska struktura bezitramida.]] [[Bezitramid]] |- | [[File:Piritramide Structural Formulae V.1.svg|135 px|Hemijska struktura piritramida.]] [[Piritramid]] | [[File:Clonitazene.svg|135 px|Hemijska struktura klonitazena.]] [[Klonitazen]] | [[File:Etonitazene.svg|135 px|Hemijska struktura etonitazena.]] [[Etonitazen]] | [[File:18-Methoxycoronaridine.svg|135 px|Hemijska struktura 18-metoksikoronaridina.]] [[18-MC]] | [[File:7-hydroxymitragynine2DACS.svg|135 px|Hemijska struktura 7-hidroksimitraginina.]] [[7-hidroksimitraginin]] |- | [[File:Akuammine.svg|135 px|Hemijska struktura akuamina.]] [[Akuamin]] | [[File:Eseroline.png|135 px|Hemijska struktura eserolina.]] [[Eserolin]] | [[File:Hodgkinsine.svg|135 px|Hemijska struktura hodgkinsina.]] [[Hodgkinsin]] | [[File:Mitragynine v2.svg|135 px|Hemijska struktura mitraginina.]] [[Mitraginin]] | [[File:Pericine.svg|135 px|Hemijska struktura pericina.]] [[Pericin]] |- | [[File:BW373U86.svg|135 px|Hemijska struktura spoja BW373U86.]] [[BW373U86]] | [[File:DPI-221.svg|135 px|Hemijska struktura spoja DPI-221.]] [[DPI-221]] | [[File:DPI-287.svg|135 px|Hemijska struktura spoja DPI-287.]] [[DPI-287]] | [[File:DPI-3290.svg|135 px|Hemijska struktura spoja DPI-3290.]] [[DPI-3290]] | [[File:SNC-80.svg|135 px|Hemijska struktura spoja SNC-80.]] [[SNC-80]] |- | [[File:AD-1211_2D.svg|135 px|Hemijska struktura spoja AD-1211.]] [[AD-1211]] | [[File:AH-7921 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja AH-7921.]] [[AH-7921]] | [[File:Azaprocin.svg|135 px|Hemijska struktura azaprocina.]] [[Azaprocin]] | [[File:Bromadol.png|135 px|Hemijska struktura bromadola.]] [[Bromadol]] | [[Datoteka:BRL-52537 structure.png|135 px|Chemical structure of BRL-52537.]] [[BRL-52537]] |- | [[File:(R,R)-Bromadoline.svg|135 px|Hemijska struktura bromadolina.]] [[Bromadolin]] | [[File:C-8813.svg|135 px|Hemijska struktura spoja C-8813.]] [[C-8813]] | [[File:Ciramadol.svg|135 px|Hemijska struktura ciramadola.]] [[Ciramadol]] | [[File:Doxpicomine_Structure.svg|135 px|Hemijska struktura dokspikomina.]] [[Dokspikomin]] | [[File:Enadoline2d.png|135 px|Hemijska struktura enadolina.]] [[Enadolin]] |- | [[File:Faxeladol Structural Formulae (1R,2R).png|135 px|Hemijska struktura fakseladola.]] [[Fakseladol]] | [[File:GR-89696 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja GR-89696.]] [[GR-89696]] | [[File:Herkinorin structure.svg|135 px|Hemijska struktura herkinorina.]] [[Herkinorin]] | [[File:ICI-199,441 Structure.svg|135 px|Hemijska struktura spoja ICI-199441.]] [[ICI-199,441|ICI-199441]] | [[File:ICI-204,448 Structure.svg|135 px|Hemijska struktura spoja ICI-204448.]] [[ICI-204,448|ICI-204448]] |- | [[File:J-113,397 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja J-113397.]] [[J-113,397|J-113397]] | [[File:JTC-801.png|135 px|Hemijska struktura spoja JTC-801.]] [[JTC-801]] | [[File:LPK-26 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja LPK-26.]] [[LPK-26]] | [[File:Methopholine.svg|135 px|Hemijska struktura metofolina.]] [[Metofolin]] | [[File:MT-45 svg.svg|135 px|Hemijska struktura spoja MT-45.]] [[MT-45]] |- | [[File:N-Desmethylclozapine.png|135 px|Hemijska struktura N-desmetilklozapina.]] [[N-Desmethylclozapine|NDMC]] | [[File:NNC630532.svg|135 px|Hemijska struktura spoja NNC 63-0532.]] [[NNC 63-0532]] | [[File:Nortilidine.svg|135 px|Hemijska struktura nortilidina.]] [[Nortilidin]] | [[File:Desmethyltramadol.svg|135 px|Hemijska struktura O-desmetiltramadola.]] [[O-Desmethyltramadol]] | [[File:Prodilidine.svg|135 px|Hemijska struktura prodilidina.]] [[Prodilidin]] |- | [[File:Profadol skeletal.svg|135 px|Hemijska struktura profadola.]] [[Profadol]] | [[File:Ro64-6198 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja Ro64-6198.]] [[Ro64-6198]] | [[File:SB-612,111.svg|135 px|Hemijska struktura spoja SB-612111.]] [[SB-612,111|SB-612111]] | [[File:SC-17599.svg|135 px|Hemijska struktura spoja SC-17599.]] [[SC-17599]] | [[File:RWJ-394,674.png|135 px|Hemijska struktura spoja RWJ-394,674.]] [[RWJ-394674]] |- | [[File:TAN-67.png|135 px|Hemijska struktura spoja TAN-67.]] [[TAN-67]] | [[File:Tapentadol.svg|135 px|Hemijska struktura tapentadola.]] [[Tapentadol]] | [[File:Tifluadom.png|135 px|Hemijska struktura tifluadoma.]] [[Tifluadom]] | [[File:(1R,2R)-Tramadol.svg|135 px|Hemijska struktura tramadola.]] [[Tramadol]] | [[File:Trimebutine.png|135 px|Hemijska struktura trimebutina.]] [[Trimebutine]] |- | [[File:U-50488.png|135 px|Hemijska struktura spoja U-50488.]] [[U-50488]] | [[File:U-69593 structure.png|135 px|Hemijska struktura spoja U-69593.]] [[U-69593]] | [[File:Viminol2DACS.svg|135 px|Hemijska struktura viminola.]] [[Viminol]] | [[File:Z-W-18.svg|135 px|Hemijska struktura spoja W-18.]] [[1-(4-nitrofeniletil)piperidiliden-2-(4-hlorofenil)sulfonamid|W-18]] | [[File:Alvimopan.svg|135 px|Hemijska struktura alvimopana.]] [[Alvimopan]] |- | [[File:JDTic2DCSD2.svg|135 px|Hemijska struktura spoja JDTic.]] [[JDTic]] | [[File:MCOPPB.svg|135 px|Chemical structure of MCOPPB.]] [[MCOPPB]] | [[File:3-(dimethylamino)-2,2-dimethyl-1-phenylpropan-1-one.svg|135 px|Chemical structure of Beta-amine ketone 'compound 29']] [[3-(dimethylamino)-2,2-dimethyl-1-phenylpropan-1-one|Beta-amine ketone 'compound 29']] |} |} <!-- End of the table --> </div> == Također pogledajte== * [[Froehdeov reagens]] * [[Ekvianalgezija|Poređenje opijata]] * [[Opioidna epidemija]] * [[Postepeno smanjivanje doze opioida]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20110428180333/http://www.who.int/medicines/areas/quality_safety/GLs_Ens_Balance_NOCP_Col_EN_sanend.pdf World Health Organization guidelines for the availability and accessibility of controlled substances] ** [http://whqlibdoc.who.int/hq/2011/WHO_EMP_MAR_2011.4_eng.pdf Reference list to the previous publication] ** [https://web.archive.org/web/20110521204911/http://www.who.int/medicines/areas/quality_safety/guide_nocp_sanend/en/index.html Links to all language versions of the previous publication] * [https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/rr/rr6501e1er.htm CDC Guideline for Prescribing Opioids for Chronic Pain — United States, 2016] {{authority control}} [[Kategorija:Anafrodizijaci]] [[Kategorija:Opioidi| ]] [[Kategorija:Morfin]] [[Kategorija:Članci koji sadrže videoklipove]] p3s7ndj1toipf5hiufvyhqu5hbdx3se FEN1 0 539267 3939379 3939063 2026-11-06T20:48:44Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[FEN1]]": Ustrajno [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparenje]] ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939063 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''Zaklopna endonukleaza 1''' jeste [[enzim]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''FEN1'''.<ref name="pmid7774922">{{cite journal | vauthors = Hiraoka LR, Harrington JJ, Gerhard DS, Lieber MR, Hsieh CL | title = Sequence of human FEN-1, a structure-specific endonuclease, and chromosomal localization of the gene (FEN1) in mouse and human | journal = Genomics | volume = 25 | issue = 1 | pages = 220–225 | date = January 1995 | pmid = 7774922 | doi = 10.1016/0888-7543(95)80129-A }}</ref><ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: FEN1 flap structure-specific endonuclease 1| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=2237}}</ref> ==Aminokiselinska sekvenca== {{Legenda aminokiselina}} <table> {{(!}} {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MGIQGLAKLI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ADVAPSAIRE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDIKSYFGRK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VAIDASMSIY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QFLIAVRQGG {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} DVLQNEEGET {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TSHLMGMFYR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TIRMMENGIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PVYVFDGKPP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QLKSGELAKR {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SERRAEAEKQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQQAQAAGAE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QEVEKFTKRL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VKVTKQHNDE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CKHLLSLMGI {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PYLDAPSEAE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ASCAALVKAG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KVYAAATEDM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DCLTFGSPVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MRHLTASEAK {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KLPIQEFHLS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RILQELGLNQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EQFVDLCILL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSDYCESIRG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IGPKRAVDLI {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QKHKSIEEIV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RRLDPNKYPV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PENWLHKEAH {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QLFLEPEVLD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PESVELKWSE {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PNEEELIKFM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CGEKQFSEER {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IRSGVKRLSK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRQGSTQGRL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DDFFKVTGSL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SSAKRKEPEP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KGSTKKKAKT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GAAGKFKRGK {{!)}} </table> == Funkcija == Protein koji kodira ovaj gen uklanja 5' previseće "zaklopce" (ili kratke dijelove jednolančane DNK koji "vise" jer su njihove nukleotidne baze spriječene da se vežu za svoj komplementarni bazni par - uprkos bilo kakvom sparivanju baza nizvodno) tokom popravke DNK i obrađuje 5' krajeve [[Okazaki fragmenti|Okazaki fragmenta]] u sintezi zaostalog lanca DNK. Direktna fizička interakcija između ovog proteina i [[AP endonukleaza 1]] (APEX1) tokom popravke ekscizijom baza dugog dijela omogućava koordinirano učitavanje proteina na supstrat, čime se supstrat prenosi s jednog enzima na drugi. Protein je član porodice endonukleaza XPG/RAD2 i jedan je od deset proteina neophodnih za replikaciju DNK bez ćelija. Sekundarna struktura DNK može inhibirati obradu zaklopca na određenim [[trinukleotidnim ponavljanjima]] na način koji zavisi od dužine, skrivajući 5' kraj zaklopca koji je neophodan i za vezivanje i za cijepanje proteinom koji kodira ovaj gen. Stoga, sekundarna struktura može spriječiti zaštitnu funkciju ovog proteina, što dovodi do ekspanzije trinukleotida specifičnih za mjesto.<ref name="entrez" /> ==Prekomjerna ekspresija FEN1 kod karcinoma== FEN1 je prekomjerno eksprimiran kod većine karcinoma dojke,<ref name=Singh>{{cite journal | vauthors = Singh P, Yang M, Dai H, Yu D, Huang Q, Tan W, Kernstine KH, Lin D, Shen B | display-authors = 6 | title = Overexpression and hypomethylation of flap endonuclease 1 gene in breast and other cancers | journal = Molecular Cancer Research | volume = 6 | issue = 11 | pages = 1710–1717 | date = November 2008 | pmid = 19010819 | pmc = 2948671 | doi = 10.1158/1541-7786.MCR-08-0269 }}</ref> prostate,<ref name="pmid16879693">{{cite journal | vauthors = Lam JS, Seligson DB, Yu H, Li A, Eeva M, Pantuck AJ, Zeng G, Horvath S, Belldegrun AS | display-authors = 6 | title = Flap endonuclease 1 is overexpressed in prostate cancer and is associated with a high Gleason score | journal = BJU International | volume = 98 | issue = 2 | pages = 445–451 | date = August 2006 | pmid = 16879693 | doi = 10.1111/j.1464-410X.2006.06224.x | s2cid = 22165252 }}</ref> [[rak želuca|želuca]],<ref name="pmid15701830">{{cite journal | vauthors = Kim JM, Sohn HY, Yoon SY, Oh JH, Yang JO, Kim JH, Song KS, Rho SM, Yoo HS, Kim YS, Kim JG, Kim NS | display-authors = 6 | title = Identification of gastric cancer-related genes using a cDNA microarray containing novel expressed sequence tags expressed in gastric cancer cells | journal = Clinical Cancer Research | volume = 11 | issue = 2 Pt 1 | pages = 473–482 | date = January 2005 | pmid = 15701830 | doi = 10.1158/1078-0432.473.11.2 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid24590400">{{cite journal | vauthors = Wang K, Xie C, Chen D | title = Flap endonuclease 1 is a promising candidate biomarker in gastric cancer and is involved in cell proliferation and apoptosis | journal = International Journal of Molecular Medicine | volume = 33 | issue = 5 | pages = 1268–1274 | date = May 2014 | pmid = 24590400 | doi = 10.3892/ijmm.2014.1682 | doi-access = free }}</ref> [[neuroblastom]]a,<ref name="pmid15922863">{{cite journal | vauthors = Krause A, Combaret V, Iacono I, Lacroix B, Compagnon C, Bergeron C, Valsesia-Wittmann S, Leissner P, Mougin B, Puisieux A | display-authors = 6 | title = Genome-wide analysis of gene expression in neuroblastomas detected by mass screening | journal = Cancer Letters | volume = 225 | issue = 1 | pages = 111–120 | date = July 2005 | pmid = 15922863 | doi = 10.1016/j.canlet.2004.10.035 | s2cid = 44644467 | url = https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00157917/file/Cancer_Letters_2004.pdf }}</ref> [[rak gušterače|pankreasa]],<ref name="pmid12651607">{{cite journal | vauthors = Iacobuzio-Donahue CA, Maitra A, Olsen M, Lowe AW, van Heek NT, Rosty C, Walter K, Sato N, Parker A, Ashfaq R, Jaffee E, Ryu B, Jones J, Eshleman JR, Yeo CJ, Cameron JL, Kern SE, Hruban RH, Brown PO, Goggins M | display-authors = 6 | title = Exploration of global gene expression patterns in pancreatic adenocarcinoma using cDNA microarrays | journal = The American Journal of Pathology | volume = 162 | issue = 4 | pages = 1151–1162 | date = April 2003 | pmid = 12651607 | pmc = 1851213 | doi = 10.1016/S0002-9440(10)63911-9 }}</ref> i [[Rak pluća|pluća]].<ref name="pmid19596913">{{cite journal | vauthors = Nikolova T, Christmann M, Kaina B | title = FEN1 is overexpressed in testis, lung and brain tumors | journal = Anticancer Research | volume = 29 | issue = 7 | pages = 2453–2459 | date = July 2009 | pmid = 19596913 }}</ref> FEN1 je esencijalni enzim u nepreciznom mehanizmu popravke dvolančanih prekida u DNK, koji se naziva alternativno spajanje krajeva zavisno od mikrohomologije ili [[spajanje krajeva posredovano mikrohomologijom]] (MMEJ).<ref name="pmid25789972">{{cite journal | vauthors = Sharma S, Javadekar SM, Pandey M, Srivastava M, Kumari R, Raghavan SC | title = Homology and enzymatic requirements of microhomology-dependent alternative end joining | journal = Cell Death & Disease | volume = 6 | issue = 3 | pages = e1697 | date = March 2015 | pmid = 25789972 | pmc = 4385936 | doi = 10.1038/cddis.2015.58 | doi-access = free}}</ref> MMEJ uvijek uključuje barem malu [[delecija (genetika)|deleciju]], te stoga predstavlja mutageni mehanizam.<ref name=Liang>{{cite journal | vauthors = Liang L, Deng L, Chen Y, Li GC, Shao C, Tischfield JA | title = Modulation of DNA end joining by nuclear proteins | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 280 | issue = 36 | pages = 31442–31449 | date = September 2005 | pmid = 16012167 | doi = 10.1074/jbc.M503776200 | doi-access = free }}</ref> Nekoliko drugih puteva također može popraviti dvolančane prekide u [[DNK]], uključujući manje neprecizan put [[nehomologno spajanje krajeva|nehomolognog spajanja krajeva]] (NHEJ) i tačne puteve korištenjem [[homologna rekombinacija|homolognorekombinacijske]] popravke (HRR).<ref name="pmid24503142">{{cite journal | vauthors = Ottaviani D, LeCain M, Sheer D | title = The role of microhomology in genomic structural variation | journal = Trends in Genetics | volume = 30 | issue = 3 | pages = 85–94 | date = March 2014 | pmid = 24503142 | doi = 10.1016/j.tig.2014.01.001 | doi-access = free }}</ref> Različiti faktori određuju koji će se mehanizam koristiti za popravak dvolančanih prekida u DNK.<ref name=Liang /> Kada dođe do prekomjerne ekspresije proteina FEN1 (što se dešava kada je njegov [[promotor (genetika)|promotor]] hipometiliran<ref name=Singh />), može doći do favoriziranja mehanizma MMEJ, koji je izuzetno neprecizan, što uzrokuje veću stopu mutacija i povećan rizik od nastanka raka. Kod malignih oboljenja vrlo često dolazi do smanjene ekspresije jednog ili više gena uključenih u [[popravak DNK]], dok je prekomjerna ekspresija takvih gena rijetka pojava. Naprimjer, mutacije u najmanje 36 enzima za popravak DNK, ako su prisutne u germinativnim ćelijama, dovode do povećanog rizika od raka (nasljedni [[sindromi raka]]). Slično tome, utvrđeno je da je ekspresija najmanje 12 gena za popravak DNK često epigenetički potisnuta kod jedne ili više vrsta raka. Obično, nedovoljna ekspresija enzima za popravak DNK rezultira povećanim brojem nepopravljenih oštećenja DNK, što putem grešaka pri replikaciji ([[Replikacija DNK|sinteza preko oštećenja]]) dovodi do [[mutacija]] i nastanka raka. Međutim, budući da je MMEJ popravak posredovan proteinom FEN1 izuzetno neprecizan, u ovom slučaju upravo prekomjerna ekspresija – a ne smanjena ekspresija – dovodi do nastanka raka. ==Terapijska meta kod malignih oboljenja kod ljudi== Terapijske mete za maligne bolesti povezane s defektima u genima [[BRCA1]] ili [[BRCA2]] identificirane su analizom [[sintetska letalnost|sintetski letalnih odnosa]], pri čemu su kao modelni sistemi korišteni kvasac ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'', ljudske ćelijske linije i [[miševi]].<ref name="pmid32719125">{{cite journal | vauthors = Guo E, Ishii Y, Mueller J, Srivatsan A, Gahman T, Putnam CD, Wang JY, Kolodner RD | display-authors = 6 | title = FEN1 endonuclease as a therapeutic target for human cancers with defects in homologous recombination | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 117 | issue = 32 | pages = 19415–19424 | date = August 2020 | pmid = 32719125 | pmc = 7431096 | doi = 10.1073/pnas.2009237117 | bibcode = 2020PNAS..11719415G | doi-access = free }}</ref> Uočeno je da inhibicija proteina za popravak DNK, FEN1, pomoću inhibitora malih molekula, selektivno uništava ćelijske linije raka kod kojih već postoji nedostatak ekspresije proteina BRCA1 i BRCA2. Vrste raka kod kojih se često javlja poremećena ekspresija BRCA1 ili BRCA2 uključuju [[rak dojke]] i [[rak jajnika]]. Kod takvih oblika raka prisutan je nedostatak u procesu [[popravka DNK]] putem [[homologna rekombinacija| homologne rekombinacije]] (HR). Protein FEN1 je ključan za alternativni put popravka DNK, poznat kao [[spajanje krajeva posredovano mikrohomologijom]] (MMEJ). Stoga, inhibicija FEN1 proteina – koji učestvuje u MMEJ putu popravka – u ćelijama raka koje već imaju defektan HR put popravka, dovodi do nefunkcionalnosti i drugog mehanizma popravka, što rezultira [[sintetska letalnost|sintetskom letalnošću]]. == Interakcije == Pokazano je da endonukleaza 1 specifična za strukturu režnja [[interakcija protein-protein |interraguje]] sa:{{div col|colwidth=20em}} * [[APEX1]],<ref name = pmid11601988/> * [[protein Bloomovog sindroma|BLM]]<ref name = pmid14688284/> * [[Cikllin-zavisna kinaza 2|CDK2]],<ref name = pmid12853968>{{cite journal | vauthors = Henneke G, Koundrioukoff S, Hübscher U | title = Phosphorylation of human Fen1 by cyclin-dependent kinase modulates its role in replication fork regulation | journal = Oncogene | volume = 22 | issue = 28 | pages = 4301–4313 | date = July 2003 | pmid = 12853968 | doi = 10.1038/sj.onc.1206606 | s2cid = 5787920 | doi-access = }}</ref> * [[Ciklin A2|CCNA2]],<ref name = pmid12853968/> * [[EP300]],<ref name = pmid11430825>{{cite journal | vauthors = Hasan S, Stucki M, Hassa PO, Imhof R, Gehrig P, Hunziker P, Hübscher U, Hottiger MO | display-authors = 6 | title = Regulation of human flap endonuclease-1 activity by acetylation through the transcriptional coactivator p300 | journal = Molecular Cell | volume = 7 | issue = 6 | pages = 1221–1231 | date = June 2001 | pmid = 11430825 | doi = 10.1016/s1097-2765(01)00272-6 | doi-access = free }}</ref> * [[Heterogeni jedarni ribonukleoprotein A1|HNRNPA1]],<ref name = pmid14690413>{{cite journal | vauthors = Chai Q, Zheng L, Zhou M, Turchi JJ, Shen B | title = Interaction and stimulation of human FEN-1 nuclease activities by heterogeneous nuclear ribonucleoprotein A1 in alpha-segment processing during Okazaki fragment maturation | journal = Biochemistry | volume = 42 | issue = 51 | pages = 15045–15052 | date = December 2003 | pmid = 14690413 | doi = 10.1021/bi035364t }}</ref> * [[PCNA]],<ref name = pmid11601988>{{cite journal | vauthors = Dianova II, Bohr VA, Dianov GL | title = Interaction of human AP endonuclease 1 with flap endonuclease 1 and proliferating cell nuclear antigen involved in long-patch base excision repair | journal = Biochemistry | volume = 40 | issue = 42 | pages = 12639–12644 | date = October 2001 | pmid = 11601988 | doi = 10.1021/bi011117i }}</ref><ref name = pmid12853968/><ref name = pmid11430825/><ref name = pmid9545252>{{cite journal | vauthors = Jónsson ZO, Hindges R, Hübscher U | title = Regulation of DNA replication and repair proteins through interaction with the front side of proliferating cell nuclear antigen | journal = The EMBO Journal | volume = 17 | issue = 8 | pages = 2412–2425 | date = April 1998 | pmid = 9545252 | pmc = 1170584 | doi = 10.1093/emboj/17.8.2412 }}</ref><ref name = pmid9305916>{{cite journal | vauthors = Gary R, Ludwig DL, Cornelius HL, MacInnes MA, Park MS | title = The DNA repair endonuclease XPG binds to proliferating cell nuclear antigen (PCNA) and shares sequence elements with the PCNA-binding regions of FEN-1 and cyclin-dependent kinase inhibitor p21 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 272 | issue = 39 | pages = 24522–24529 | date = September 1997 | pmid = 9305916 | doi = 10.1074/jbc.272.39.24522 | doi-access = free }}</ref><ref name = pmid8876181>{{cite journal | vauthors = Chen U, Chen S, Saha P, Dutta A | title = p21Cip1/Waf1 disrupts the recruitment of human Fen1 by proliferating-cell nuclear antigen into the DNA replication complex | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 93 | issue = 21 | pages = 11597–11602 | date = October 1996 | pmid = 8876181 | pmc = 38103 | doi = 10.1073/pnas.93.21.11597 | doi-access = free | bibcode = 1996PNAS...9311597C }}</ref><ref name = pmid11313979>{{cite journal | vauthors = Yu P, Huang B, Shen M, Lau C, Chan E, Michel J, Xiong Y, Payan DG, Luo Y | display-authors = 6 | title = p15(PAF), a novel PCNA associated factor with increased expression in tumor tissues | journal = Oncogene | volume = 20 | issue = 4 | pages = 484–489 | date = January 2001 | pmid = 11313979 | doi = 10.1038/sj.onc.1204113 | s2cid = 39144360 | doi-access = }}</ref> i * [[ATP-zavisna helikaza Wernerovog sindroma |WRN]].<ref name = pmid14688284>{{cite journal | vauthors = Sharma S, Sommers JA, Wu L, Bohr VA, Hickson ID, Brosh RM | title = Stimulation of flap endonuclease-1 by the Bloom's syndrome protein | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 279 | issue = 11 | pages = 9847–9856 | date = March 2004 | pmid = 14688284 | doi = 10.1074/jbc.M309898200 | doi-access = free }}</ref><ref name = pmid11598021>{{cite journal | vauthors = Brosh RM, von Kobbe C, Sommers JA, Karmakar P, Opresko PL, Piotrowski J, Dianova I, Dianov GL, Bohr VA | display-authors = 6 | title = Werner syndrome protein interacts with human flap endonuclease 1 and stimulates its cleavage activity | journal = The EMBO Journal | volume = 20 | issue = 20 | pages = 5791–5801 | date = October 2001 | pmid = 11598021 | pmc = 125684 | doi = 10.1093/emboj/20.20.5791 }}</ref> {{Div col end}} == Reference == {{refspisak}} == Dodatni izvori == {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Finger LD, Blanchard MS, Theimer CA, Sengerová B, Singh P, Chavez V, Liu F, Grasby JA, Shen B | display-authors = 6 | title = The 3'-flap pocket of human flap endonuclease 1 is critical for substrate binding and catalysis | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 284 | issue = 33 | pages = 22184–22194 | date = August 2009 | pmid = 19525235 | pmc = 2755943 | doi = 10.1074/jbc.M109.015065 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Kemeny MM, Alava G, Oliver JM | title = Improving responses in hepatomas with circadian-patterned hepatic artery infusions of recombinant interleukin-2 | journal = Journal of Immunotherapy | volume = 12 | issue = 4 | pages = 219–223 | date = November 1992 | pmid = 1477073 | doi = 10.1097/00002371-199211000-00001 }} * {{cite journal | vauthors = Li X, Li J, Harrington J, Lieber MR, Burgers PM | title = Lagging strand DNA synthesis at the eukaryotic replication fork involves binding and stimulation of FEN-1 by proliferating cell nuclear antigen | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 270 | issue = 38 | pages = 22109–22112 | date = September 1995 | pmid = 7673186 | doi = 10.1074/jbc.270.38.22109 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Robins P, Pappin DJ, Wood RD, Lindahl T | title = Structural and functional homology between mammalian DNase IV and the 5'-nuclease domain of Escherichia coli DNA polymerase I | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 269 | issue = 46 | pages = 28535–28538 | date = November 1994 | pmid = 7961795 | doi = 10.1016/S0021-9258(19)61935-6 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Murray JM, Tavassoli M, al-Harithy R, Sheldrick KS, Lehmann AR, Carr AM, Watts FZ | title = Structural and functional conservation of the human homolog of the Schizosaccharomyces pombe rad2 gene, which is required for chromosome segregation and recovery from DNA damage | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 14 | issue = 7 | pages = 4878–4888 | date = July 1994 | pmid = 8007985 | pmc = 358860 | doi = 10.1128/MCB.14.7.4878 }} * {{cite journal | vauthors = Harrington JJ, Lieber MR | title = The characterization of a mammalian DNA structure-specific endonuclease | journal = The EMBO Journal | volume = 13 | issue = 5 | pages = 1235–1246 | date = March 1994 | pmid = 8131753 | pmc = 394933 | doi = 10.1002/j.1460-2075.1994.tb06373.x }} * {{cite journal | vauthors = Shen B, Nolan JP, Sklar LA, Park MS | title = Essential amino acids for substrate binding and catalysis of human flap endonuclease 1 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 271 | issue = 16 | pages = 9173–9176 | date = April 1996 | pmid = 8621570 | doi = 10.1074/jbc.271.16.9173 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Chen U, Chen S, Saha P, Dutta A | title = p21Cip1/Waf1 disrupts the recruitment of human Fen1 by proliferating-cell nuclear antigen into the DNA replication complex | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 93 | issue = 21 | pages = 11597–11602 | date = October 1996 | pmid = 8876181 | pmc = 38103 | doi = 10.1073/pnas.93.21.11597 | doi-access = free | bibcode = 1996PNAS...9311597C }} * {{cite journal | vauthors = Warbrick E, Lane DP, Glover DM, Cox LS | title = Homologous regions of Fen1 and p21Cip1 compete for binding to the same site on PCNA: a potential mechanism to co-ordinate DNA replication and repair | journal = Oncogene | volume = 14 | issue = 19 | pages = 2313–2321 | date = May 1997 | pmid = 9178907 | doi = 10.1038/sj.onc.1201072 | s2cid = 29525059 | doi-access = }} * {{cite journal | vauthors = Klungland A, Lindahl T | title = Second pathway for completion of human DNA base excision-repair: reconstitution with purified proteins and requirement for DNase IV (FEN1) | journal = The EMBO Journal | volume = 16 | issue = 11 | pages = 3341–3348 | date = June 1997 | pmid = 9214649 | pmc = 1169950 | doi = 10.1093/emboj/16.11.3341 }} * {{cite journal | vauthors = Gary R, Ludwig DL, Cornelius HL, MacInnes MA, Park MS | title = The DNA repair endonuclease XPG binds to proliferating cell nuclear antigen (PCNA) and shares sequence elements with the PCNA-binding regions of FEN-1 and cyclin-dependent kinase inhibitor p21 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 272 | issue = 39 | pages = 24522–24529 | date = September 1997 | pmid = 9305916 | doi = 10.1074/jbc.272.39.24522 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Stöhr H, Marquardt A, Rivera A, Cooper PR, Nowak NJ, Shows TB, Gerhard DS, Weber BH | display-authors = 6 | title = A gene map of the Best's vitelliform macular dystrophy region in chromosome 11q12-q13.1 | journal = Genome Research | volume = 8 | issue = 1 | pages = 48–56 | date = January 1998 | pmid = 9445487 | pmc = 310689 | doi = 10.1101/gr.8.1.48 }} * {{cite journal | vauthors = Jónsson ZO, Hindges R, Hübscher U | title = Regulation of DNA replication and repair proteins through interaction with the front side of proliferating cell nuclear antigen | journal = The EMBO Journal | volume = 17 | issue = 8 | pages = 2412–2425 | date = April 1998 | pmid = 9545252 | pmc = 1170584 | doi = 10.1093/emboj/17.8.2412 }} * {{cite journal | vauthors = Warbrick E, Heatherington W, Lane DP, Glover DM | title = PCNA binding proteins in Drosophila melanogaster: the analysis of a conserved PCNA binding domain | journal = Nucleic Acids Research | volume = 26 | issue = 17 | pages = 3925–3932 | date = September 1998 | pmid = 9705499 | pmc = 147798 | doi = 10.1093/nar/26.17.3925 }} * {{cite journal | vauthors = Hosfield DJ, Mol CD, Shen B, Tainer JA | title = Structure of the DNA repair and replication endonuclease and exonuclease FEN-1: coupling DNA and PCNA binding to FEN-1 activity | journal = Cell | volume = 95 | issue = 1 | pages = 135–146 | date = October 1998 | pmid = 9778254 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)81789-4 | s2cid = 8283941 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Dianov GL, Jensen BR, Kenny MK, Bohr VA | title = Replication protein A stimulates proliferating cell nuclear antigen-dependent repair of abasic sites in DNA by human cell extracts | journal = Biochemistry | volume = 38 | issue = 34 | pages = 11021–11025 | date = August 1999 | pmid = 10460157 | doi = 10.1021/bi9908890 }} * {{cite journal | vauthors = Greene AL, Snipe JR, Gordenin DA, Resnick MA | title = Functional analysis of human FEN1 in Saccharomyces cerevisiae and its role in genome stability | journal = Human Molecular Genetics | volume = 8 | issue = 12 | pages = 2263–2273 | date = November 1999 | pmid = 10545607 | doi = 10.1093/hmg/8.12.2263 | doi-access = free | url = https://zenodo.org/records/1234333/files/article.pdf }} * {{cite journal | vauthors = Matsumoto Y, Kim K, Hurwitz J, Gary R, Levin DS, Tomkinson AE, Park MS | title = Reconstitution of proliferating cell nuclear antigen-dependent repair of apurinic/apyrimidinic sites with purified human proteins | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 274 | issue = 47 | pages = 33703–33708 | date = November 1999 | pmid = 10559261 | doi = 10.1074/jbc.274.47.33703 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Spiro C, Pelletier R, Rolfsmeier ML, Dixon MJ, Lahue RS, Gupta G, Park MS, Chen X, Mariappan SV, McMurray CT | display-authors = 6 | title = Inhibition of FEN-1 processing by DNA secondary structure at trinucleotide repeats | journal = Molecular Cell | volume = 4 | issue = 6 | pages = 1079–1085 | date = December 1999 | pmid = 10635332 | doi = 10.1016/S1097-2765(00)80236-1 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Hasan S, Stucki M, Hassa PO, Imhof R, Gehrig P, Hunziker P, Hübscher U, Hottiger MO | display-authors = 6 | title = Regulation of human flap endonuclease-1 activity by acetylation through the transcriptional coactivator p300 | journal = Molecular Cell | volume = 7 | issue = 6 | pages = 1221–1231 | date = June 2001 | pmid = 11430825 | doi = 10.1016/S1097-2765(01)00272-6 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Caldwell RB, Braselmann H, Schoetz U, Heuer S, Scherthan H, Zitzelsberger H | title = Positive Cofactor 4 (PC4) is critical for DNA repair pathway re-routing in DT40 cells | journal = Scientific Reports | volume = 6 | article-number = 28890 | date = July 2016 | pmid = 27374870 | pmc = 4931448 | doi = 10.1038/srep28890 | doi-access = free| bibcode = 2016NatSR...628890C }} {{refend}} ==Vanjski linkovi== {{PDB Gallery|geneid=2237}} {{Esteraze}} {{Replikacija DNK}} [[Kategorija: Ljudski proteini]] [[Kategorija: Enzimi]] ae5ete0rtnvcjtseuv5se227s2pc471 3939428 3939379 2026-11-06T21:03:42Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939428 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''Zaklopna endonukleaza 1''' jeste [[enzim]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''FEN1'''.<ref name="pmid7774922">{{cite journal | vauthors = Hiraoka LR, Harrington JJ, Gerhard DS, Lieber MR, Hsieh CL | title = Sequence of human FEN-1, a structure-specific endonuclease, and chromosomal localization of the gene (FEN1) in mouse and human | journal = Genomics | volume = 25 | issue = 1 | pages = 220–225 | date = januar 1995 | pmid = 7774922 | doi = 10.1016/0888-7543(95)80129-A }}</ref><ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: FEN1 flap structure-specific endonuclease 1| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=2237}}</ref> ==Aminokiselinska sekvenca== {{Legenda aminokiselina}} <table> {{(!}} {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MGIQGLAKLI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ADVAPSAIRE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDIKSYFGRK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VAIDASMSIY {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QFLIAVRQGG {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} DVLQNEEGET {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TSHLMGMFYR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TIRMMENGIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PVYVFDGKPP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QLKSGELAKR {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SERRAEAEKQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQQAQAAGAE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QEVEKFTKRL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} VKVTKQHNDE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CKHLLSLMGI {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PYLDAPSEAE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ASCAALVKAG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KVYAAATEDM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DCLTFGSPVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} MRHLTASEAK {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KLPIQEFHLS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RILQELGLNQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EQFVDLCILL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSDYCESIRG {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IGPKRAVDLI {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QKHKSIEEIV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RRLDPNKYPV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PENWLHKEAH {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QLFLEPEVLD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PESVELKWSE {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} PNEEELIKFM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CGEKQFSEER {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} IRSGVKRLSK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRQGSTQGRL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DDFFKVTGSL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SSAKRKEPEP {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KGSTKKKAKT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GAAGKFKRGK {{!)}} </table> == Funkcija == Protein koji kodira ovaj gen uklanja 5' previseće "zaklopce" (ili kratke dijelove jednolančane DNK koji "vise" jer su njihove nukleotidne baze spriječene da se vežu za svoj komplementarni bazni par - uprkos bilo kakvom sparivanju baza nizvodno) tokom popravke DNK i obrađuje 5' krajeve [[Okazaki fragmenti|Okazaki fragmenta]] u sintezi zaostalog lanca DNK. Direktna fizička interakcija između ovog proteina i [[AP endonukleaza 1]] (APEX1) tokom popravke ekscizijom baza dugog dijela omogućava koordinirano učitavanje proteina na supstrat, čime se supstrat prenosi s jednog enzima na drugi. Protein je član porodice endonukleaza XPG/RAD2 i jedan je od deset proteina neophodnih za replikaciju DNK bez ćelija. Sekundarna struktura DNK može inhibirati obradu zaklopca na određenim [[trinukleotidnim ponavljanjima]] na način koji zavisi od dužine, skrivajući 5' kraj zaklopca koji je neophodan i za vezivanje i za cijepanje proteinom koji kodira ovaj gen. Stoga, sekundarna struktura može spriječiti zaštitnu funkciju ovog proteina, što dovodi do ekspanzije trinukleotida specifičnih za mjesto.<ref name="entrez" /> ==Prekomjerna ekspresija FEN1 kod karcinoma== FEN1 je prekomjerno eksprimiran kod većine karcinoma dojke,<ref name=Singh>{{cite journal | vauthors = Singh P, Yang M, Dai H, Yu D, Huang Q, Tan W, Kernstine KH, Lin D, Shen B | display-authors = 6 | title = Overexpression and hypomethylation of flap endonuclease 1 gene in breast and other cancers | journal = Molecular Cancer Research | volume = 6 | issue = 11 | pages = 1710–1717 | date = novembar 2008 | pmid = 19010819 | pmc = 2948671 | doi = 10.1158/1541-7786.MCR-08-0269 }}</ref> prostate,<ref name="pmid16879693">{{cite journal | vauthors = Lam JS, Seligson DB, Yu H, Li A, Eeva M, Pantuck AJ, Zeng G, Horvath S, Belldegrun AS | display-authors = 6 | title = Flap endonuclease 1 is overexpressed in prostate cancer and is associated with a high Gleason score | journal = BJU International | volume = 98 | issue = 2 | pages = 445–451 | date = august 2006 | pmid = 16879693 | doi = 10.1111/j.1464-410X.2006.06224.x | s2cid = 22165252 }}</ref> [[rak želuca|želuca]],<ref name="pmid15701830">{{cite journal | vauthors = Kim JM, Sohn HY, Yoon SY, Oh JH, Yang JO, Kim JH, Song KS, Rho SM, Yoo HS, Kim YS, Kim JG, Kim NS | display-authors = 6 | title = Identification of gastric cancer-related genes using a cDNA microarray containing novel expressed sequence tags expressed in gastric cancer cells | journal = Clinical Cancer Research | volume = 11 | issue = 2 Pt 1 | pages = 473–482 | date = januar 2005 | pmid = 15701830 | doi = 10.1158/1078-0432.473.11.2 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid24590400">{{cite journal | vauthors = Wang K, Xie C, Chen D | title = Flap endonuclease 1 is a promising candidate biomarker in gastric cancer and is involved in cell proliferation and apoptosis | journal = International Journal of Molecular Medicine | volume = 33 | issue = 5 | pages = 1268–1274 | date = maj 2014 | pmid = 24590400 | doi = 10.3892/ijmm.2014.1682 | doi-access = free }}</ref> [[neuroblastom]]a,<ref name="pmid15922863">{{cite journal | vauthors = Krause A, Combaret V, Iacono I, Lacroix B, Compagnon C, Bergeron C, Valsesia-Wittmann S, Leissner P, Mougin B, Puisieux A | display-authors = 6 | title = Genome-wide analysis of gene expression in neuroblastomas detected by mass screening | journal = Cancer Letters | volume = 225 | issue = 1 | pages = 111–120 | date = juli 2005 | pmid = 15922863 | doi = 10.1016/j.canlet.2004.10.035 | s2cid = 44644467 | url = https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00157917/file/Cancer_Letters_2004.pdf }}</ref> [[rak gušterače|pankreasa]],<ref name="pmid12651607">{{cite journal | vauthors = Iacobuzio-Donahue CA, Maitra A, Olsen M, Lowe AW, van Heek NT, Rosty C, Walter K, Sato N, Parker A, Ashfaq R, Jaffee E, Ryu B, Jones J, Eshleman JR, Yeo CJ, Cameron JL, Kern SE, Hruban RH, Brown PO, Goggins M | display-authors = 6 | title = Exploration of global gene expression patterns in pancreatic adenocarcinoma using cDNA microarrays | journal = The American Journal of Pathology | volume = 162 | issue = 4 | pages = 1151–1162 | date = april 2003 | pmid = 12651607 | pmc = 1851213 | doi = 10.1016/S0002-9440(10)63911-9 }}</ref> i [[Rak pluća|pluća]].<ref name="pmid19596913">{{cite journal | vauthors = Nikolova T, Christmann M, Kaina B | title = FEN1 is overexpressed in testis, lung and brain tumors | journal = Anticancer Research | volume = 29 | issue = 7 | pages = 2453–2459 | date = juli 2009 | pmid = 19596913 }}</ref> FEN1 je esencijalni enzim u nepreciznom mehanizmu popravke dvolančanih prekida u DNK, koji se naziva alternativno spajanje krajeva zavisno od mikrohomologije ili [[spajanje krajeva posredovano mikrohomologijom]] (MMEJ).<ref name="pmid25789972">{{cite journal | vauthors = Sharma S, Javadekar SM, Pandey M, Srivastava M, Kumari R, Raghavan SC | title = Homology and enzymatic requirements of microhomology-dependent alternative end joining | journal = Cell Death & Disease | volume = 6 | issue = 3 | pages = e1697 | date = mart 2015 | pmid = 25789972 | pmc = 4385936 | doi = 10.1038/cddis.2015.58 | doi-access = free}}</ref> MMEJ uvijek uključuje barem malu [[delecija (genetika)|deleciju]], te stoga predstavlja mutageni mehanizam.<ref name=Liang>{{cite journal | vauthors = Liang L, Deng L, Chen Y, Li GC, Shao C, Tischfield JA | title = Modulation of DNA end joining by nuclear proteins | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 280 | issue = 36 | pages = 31442–31449 | date = septembar 2005 | pmid = 16012167 | doi = 10.1074/jbc.M503776200 | doi-access = free }}</ref> Nekoliko drugih puteva također može popraviti dvolančane prekide u [[DNK]], uključujući manje neprecizan put [[nehomologno spajanje krajeva|nehomolognog spajanja krajeva]] (NHEJ) i tačne puteve korištenjem [[homologna rekombinacija|homolognorekombinacijske]] popravke (HRR).<ref name="pmid24503142">{{cite journal | vauthors = Ottaviani D, LeCain M, Sheer D | title = The role of microhomology in genomic structural variation | journal = Trends in Genetics | volume = 30 | issue = 3 | pages = 85–94 | date = mart 2014 | pmid = 24503142 | doi = 10.1016/j.tig.2014.01.001 | doi-access = free }}</ref> Različiti faktori određuju koji će se mehanizam koristiti za popravak dvolančanih prekida u DNK.<ref name=Liang /> Kada dođe do prekomjerne ekspresije proteina FEN1 (što se dešava kada je njegov [[promotor (genetika)|promotor]] hipometiliran<ref name=Singh />), može doći do favoriziranja mehanizma MMEJ, koji je izuzetno neprecizan, što uzrokuje veću stopu mutacija i povećan rizik od nastanka raka. Kod malignih oboljenja vrlo često dolazi do smanjene ekspresije jednog ili više gena uključenih u [[popravak DNK]], dok je prekomjerna ekspresija takvih gena rijetka pojava. Naprimjer, mutacije u najmanje 36 enzima za popravak DNK, ako su prisutne u germinativnim ćelijama, dovode do povećanog rizika od raka (nasljedni [[sindromi raka]]). Slično tome, utvrđeno je da je ekspresija najmanje 12 gena za popravak DNK često epigenetički potisnuta kod jedne ili više vrsta raka. Obično, nedovoljna ekspresija enzima za popravak DNK rezultira povećanim brojem nepopravljenih oštećenja DNK, što putem grešaka pri replikaciji ([[Replikacija DNK|sinteza preko oštećenja]]) dovodi do [[mutacija]] i nastanka raka. Međutim, budući da je MMEJ popravak posredovan proteinom FEN1 izuzetno neprecizan, u ovom slučaju upravo prekomjerna ekspresija – a ne smanjena ekspresija – dovodi do nastanka raka. ==Terapijska meta kod malignih oboljenja kod ljudi== Terapijske mete za maligne bolesti povezane s defektima u genima [[BRCA1]] ili [[BRCA2]] identificirane su analizom [[sintetska letalnost|sintetski letalnih odnosa]], pri čemu su kao modelni sistemi korišteni kvasac ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'', ljudske ćelijske linije i [[miševi]].<ref name="pmid32719125">{{cite journal | vauthors = Guo E, Ishii Y, Mueller J, Srivatsan A, Gahman T, Putnam CD, Wang JY, Kolodner RD | display-authors = 6 | title = FEN1 endonuclease as a therapeutic target for human cancers with defects in homologous recombination | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 117 | issue = 32 | pages = 19415–19424 | date = august 2020 | pmid = 32719125 | pmc = 7431096 | doi = 10.1073/pnas.2009237117 | bibcode = 2020PNAS..11719415G | doi-access = free }}</ref> Uočeno je da inhibicija proteina za popravak DNK, FEN1, pomoću inhibitora malih molekula, selektivno uništava ćelijske linije raka kod kojih već postoji nedostatak ekspresije proteina BRCA1 i BRCA2. Vrste raka kod kojih se često javlja poremećena ekspresija BRCA1 ili BRCA2 uključuju [[rak dojke]] i [[rak jajnika]]. Kod takvih oblika raka prisutan je nedostatak u procesu [[popravka DNK]] putem [[homologna rekombinacija|homologne rekombinacije]] (HR). Protein FEN1 je ključan za alternativni put popravka DNK, poznat kao [[spajanje krajeva posredovano mikrohomologijom]] (MMEJ). Stoga, inhibicija FEN1 proteina – koji učestvuje u MMEJ putu popravka – u ćelijama raka koje već imaju defektan HR put popravka, dovodi do nefunkcionalnosti i drugog mehanizma popravka, što rezultira [[sintetska letalnost|sintetskom letalnošću]]. == Interakcije == Pokazano je da endonukleaza 1 specifična za strukturu režnja [[interakcija protein-protein|interraguje]] sa:{{div col|colwidth=20em}} * [[APEX1]],<ref name = pmid11601988/> * [[protein Bloomovog sindroma|BLM]]<ref name = pmid14688284/> * [[Cikllin-zavisna kinaza 2|CDK2]],<ref name = pmid12853968>{{cite journal | vauthors = Henneke G, Koundrioukoff S, Hübscher U | title = Phosphorylation of human Fen1 by cyclin-dependent kinase modulates its role in replication fork regulation | journal = Oncogene | volume = 22 | issue = 28 | pages = 4301–4313 | date = juli 2003 | pmid = 12853968 | doi = 10.1038/sj.onc.1206606 | s2cid = 5787920 | doi-access = }}</ref> * [[Ciklin A2|CCNA2]],<ref name = pmid12853968/> * [[EP300]],<ref name = pmid11430825>{{cite journal | vauthors = Hasan S, Stucki M, Hassa PO, Imhof R, Gehrig P, Hunziker P, Hübscher U, Hottiger MO | display-authors = 6 | title = Regulation of human flap endonuclease-1 activity by acetylation through the transcriptional coactivator p300 | journal = Molecular Cell | volume = 7 | issue = 6 | pages = 1221–1231 | date = juni 2001 | pmid = 11430825 | doi = 10.1016/s1097-2765(01)00272-6 | doi-access = free }}</ref> * [[Heterogeni jedarni ribonukleoprotein A1|HNRNPA1]],<ref name = pmid14690413>{{cite journal | vauthors = Chai Q, Zheng L, Zhou M, Turchi JJ, Shen B | title = Interaction and stimulation of human FEN-1 nuclease activities by heterogeneous nuclear ribonucleoprotein A1 in alpha-segment processing during Okazaki fragment maturation | journal = Biochemistry | volume = 42 | issue = 51 | pages = 15045–15052 | date = decembar 2003 | pmid = 14690413 | doi = 10.1021/bi035364t }}</ref> * [[PCNA]],<ref name = pmid11601988>{{cite journal | vauthors = Dianova II, Bohr VA, Dianov GL | title = Interaction of human AP endonuclease 1 with flap endonuclease 1 and proliferating cell nuclear antigen involved in long-patch base excision repair | journal = Biochemistry | volume = 40 | issue = 42 | pages = 12639–12644 | date = oktobar 2001 | pmid = 11601988 | doi = 10.1021/bi011117i }}</ref><ref name = pmid12853968/><ref name = pmid11430825/><ref name = pmid9545252>{{cite journal | vauthors = Jónsson ZO, Hindges R, Hübscher U | title = Regulation of DNA replication and repair proteins through interaction with the front side of proliferating cell nuclear antigen | journal = The EMBO Journal | volume = 17 | issue = 8 | pages = 2412–2425 | date = april 1998 | pmid = 9545252 | pmc = 1170584 | doi = 10.1093/emboj/17.8.2412 }}</ref><ref name = pmid9305916>{{cite journal | vauthors = Gary R, Ludwig DL, Cornelius HL, MacInnes MA, Park MS | title = The DNA repair endonuclease XPG binds to proliferating cell nuclear antigen (PCNA) and shares sequence elements with the PCNA-binding regions of FEN-1 and cyclin-dependent kinase inhibitor p21 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 272 | issue = 39 | pages = 24522–24529 | date = septembar 1997 | pmid = 9305916 | doi = 10.1074/jbc.272.39.24522 | doi-access = free }}</ref><ref name = pmid8876181>{{cite journal | vauthors = Chen U, Chen S, Saha P, Dutta A | title = p21Cip1/Waf1 disrupts the recruitment of human Fen1 by proliferating-cell nuclear antigen into the DNA replication complex | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 93 | issue = 21 | pages = 11597–11602 | date = oktobar 1996 | pmid = 8876181 | pmc = 38103 | doi = 10.1073/pnas.93.21.11597 | doi-access = free | bibcode = 1996PNAS...9311597C }}</ref><ref name = pmid11313979>{{cite journal | vauthors = Yu P, Huang B, Shen M, Lau C, Chan E, Michel J, Xiong Y, Payan DG, Luo Y | display-authors = 6 | title = p15(PAF), a novel PCNA associated factor with increased expression in tumor tissues | journal = Oncogene | volume = 20 | issue = 4 | pages = 484–489 | date = januar 2001 | pmid = 11313979 | doi = 10.1038/sj.onc.1204113 | s2cid = 39144360 | doi-access = }}</ref> i * [[ATP-zavisna helikaza Wernerovog sindroma|WRN]].<ref name = pmid14688284>{{cite journal | vauthors = Sharma S, Sommers JA, Wu L, Bohr VA, Hickson ID, Brosh RM | title = Stimulation of flap endonuclease-1 by the Bloom's syndrome protein | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 279 | issue = 11 | pages = 9847–9856 | date = mart 2004 | pmid = 14688284 | doi = 10.1074/jbc.M309898200 | doi-access = free }}</ref><ref name = pmid11598021>{{cite journal | vauthors = Brosh RM, von Kobbe C, Sommers JA, Karmakar P, Opresko PL, Piotrowski J, Dianova I, Dianov GL, Bohr VA | display-authors = 6 | title = Werner syndrome protein interacts with human flap endonuclease 1 and stimulates its cleavage activity | journal = The EMBO Journal | volume = 20 | issue = 20 | pages = 5791–5801 | date = oktobar 2001 | pmid = 11598021 | pmc = 125684 | doi = 10.1093/emboj/20.20.5791 }}</ref> {{Div col end}} == Reference == {{refspisak}} == Dodatni izvori == {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Finger LD, Blanchard MS, Theimer CA, Sengerová B, Singh P, Chavez V, Liu F, Grasby JA, Shen B | display-authors = 6 | title = The 3'-flap pocket of human flap endonuclease 1 is critical for substrate binding and catalysis | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 284 | issue = 33 | pages = 22184–22194 | date = august 2009 | pmid = 19525235 | pmc = 2755943 | doi = 10.1074/jbc.M109.015065 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Kemeny MM, Alava G, Oliver JM | title = Improving responses in hepatomas with circadian-patterned hepatic artery infusions of recombinant interleukin-2 | journal = Journal of Immunotherapy | volume = 12 | issue = 4 | pages = 219–223 | date = novembar 1992 | pmid = 1477073 | doi = 10.1097/00002371-199211000-00001 }} * {{cite journal | vauthors = Li X, Li J, Harrington J, Lieber MR, Burgers PM | title = Lagging strand DNA synthesis at the eukaryotic replication fork involves binding and stimulation of FEN-1 by proliferating cell nuclear antigen | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 270 | issue = 38 | pages = 22109–22112 | date = septembar 1995 | pmid = 7673186 | doi = 10.1074/jbc.270.38.22109 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Robins P, Pappin DJ, Wood RD, Lindahl T | title = Structural and functional homology between mammalian DNase IV and the 5'-nuclease domain of Escherichia coli DNA polymerase I | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 269 | issue = 46 | pages = 28535–28538 | date = novembar 1994 | pmid = 7961795 | doi = 10.1016/S0021-9258(19)61935-6 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Murray JM, Tavassoli M, al-Harithy R, Sheldrick KS, Lehmann AR, Carr AM, Watts FZ | title = Structural and functional conservation of the human homolog of the Schizosaccharomyces pombe rad2 gene, which is required for chromosome segregation and recovery from DNA damage | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 14 | issue = 7 | pages = 4878–4888 | date = juli 1994 | pmid = 8007985 | pmc = 358860 | doi = 10.1128/MCB.14.7.4878 }} * {{cite journal | vauthors = Harrington JJ, Lieber MR | title = The characterization of a mammalian DNA structure-specific endonuclease | journal = The EMBO Journal | volume = 13 | issue = 5 | pages = 1235–1246 | date = mart 1994 | pmid = 8131753 | pmc = 394933 | doi = 10.1002/j.1460-2075.1994.tb06373.x }} * {{cite journal | vauthors = Shen B, Nolan JP, Sklar LA, Park MS | title = Essential amino acids for substrate binding and catalysis of human flap endonuclease 1 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 271 | issue = 16 | pages = 9173–9176 | date = april 1996 | pmid = 8621570 | doi = 10.1074/jbc.271.16.9173 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Chen U, Chen S, Saha P, Dutta A | title = p21Cip1/Waf1 disrupts the recruitment of human Fen1 by proliferating-cell nuclear antigen into the DNA replication complex | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 93 | issue = 21 | pages = 11597–11602 | date = oktobar 1996 | pmid = 8876181 | pmc = 38103 | doi = 10.1073/pnas.93.21.11597 | doi-access = free | bibcode = 1996PNAS...9311597C }} * {{cite journal | vauthors = Warbrick E, Lane DP, Glover DM, Cox LS | title = Homologous regions of Fen1 and p21Cip1 compete for binding to the same site on PCNA: a potential mechanism to co-ordinate DNA replication and repair | journal = Oncogene | volume = 14 | issue = 19 | pages = 2313–2321 | date = maj 1997 | pmid = 9178907 | doi = 10.1038/sj.onc.1201072 | s2cid = 29525059 | doi-access = }} * {{cite journal | vauthors = Klungland A, Lindahl T | title = Second pathway for completion of human DNA base excision-repair: reconstitution with purified proteins and requirement for DNase IV (FEN1) | journal = The EMBO Journal | volume = 16 | issue = 11 | pages = 3341–3348 | date = juni 1997 | pmid = 9214649 | pmc = 1169950 | doi = 10.1093/emboj/16.11.3341 }} * {{cite journal | vauthors = Gary R, Ludwig DL, Cornelius HL, MacInnes MA, Park MS | title = The DNA repair endonuclease XPG binds to proliferating cell nuclear antigen (PCNA) and shares sequence elements with the PCNA-binding regions of FEN-1 and cyclin-dependent kinase inhibitor p21 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 272 | issue = 39 | pages = 24522–24529 | date = septembar 1997 | pmid = 9305916 | doi = 10.1074/jbc.272.39.24522 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Stöhr H, Marquardt A, Rivera A, Cooper PR, Nowak NJ, Shows TB, Gerhard DS, Weber BH | display-authors = 6 | title = A gene map of the Best's vitelliform macular dystrophy region in chromosome 11q12-q13.1 | journal = Genome Research | volume = 8 | issue = 1 | pages = 48–56 | date = januar 1998 | pmid = 9445487 | pmc = 310689 | doi = 10.1101/gr.8.1.48 }} * {{cite journal | vauthors = Jónsson ZO, Hindges R, Hübscher U | title = Regulation of DNA replication and repair proteins through interaction with the front side of proliferating cell nuclear antigen | journal = The EMBO Journal | volume = 17 | issue = 8 | pages = 2412–2425 | date = april 1998 | pmid = 9545252 | pmc = 1170584 | doi = 10.1093/emboj/17.8.2412 }} * {{cite journal | vauthors = Warbrick E, Heatherington W, Lane DP, Glover DM | title = PCNA binding proteins in Drosophila melanogaster: the analysis of a conserved PCNA binding domain | journal = Nucleic Acids Research | volume = 26 | issue = 17 | pages = 3925–3932 | date = septembar 1998 | pmid = 9705499 | pmc = 147798 | doi = 10.1093/nar/26.17.3925 }} * {{cite journal | vauthors = Hosfield DJ, Mol CD, Shen B, Tainer JA | title = Structure of the DNA repair and replication endonuclease and exonuclease FEN-1: coupling DNA and PCNA binding to FEN-1 activity | journal = Cell | volume = 95 | issue = 1 | pages = 135–146 | date = oktobar 1998 | pmid = 9778254 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)81789-4 | s2cid = 8283941 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Dianov GL, Jensen BR, Kenny MK, Bohr VA | title = Replication protein A stimulates proliferating cell nuclear antigen-dependent repair of abasic sites in DNA by human cell extracts | journal = Biochemistry | volume = 38 | issue = 34 | pages = 11021–11025 | date = august 1999 | pmid = 10460157 | doi = 10.1021/bi9908890 }} * {{cite journal | vauthors = Greene AL, Snipe JR, Gordenin DA, Resnick MA | title = Functional analysis of human FEN1 in Saccharomyces cerevisiae and its role in genome stability | journal = Human Molecular Genetics | volume = 8 | issue = 12 | pages = 2263–2273 | date = novembar 1999 | pmid = 10545607 | doi = 10.1093/hmg/8.12.2263 | doi-access = free | url = https://zenodo.org/records/1234333/files/article.pdf }} * {{cite journal | vauthors = Matsumoto Y, Kim K, Hurwitz J, Gary R, Levin DS, Tomkinson AE, Park MS | title = Reconstitution of proliferating cell nuclear antigen-dependent repair of apurinic/apyrimidinic sites with purified human proteins | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 274 | issue = 47 | pages = 33703–33708 | date = novembar 1999 | pmid = 10559261 | doi = 10.1074/jbc.274.47.33703 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Spiro C, Pelletier R, Rolfsmeier ML, Dixon MJ, Lahue RS, Gupta G, Park MS, Chen X, Mariappan SV, McMurray CT | display-authors = 6 | title = Inhibition of FEN-1 processing by DNA secondary structure at trinucleotide repeats | journal = Molecular Cell | volume = 4 | issue = 6 | pages = 1079–1085 | date = decembar 1999 | pmid = 10635332 | doi = 10.1016/S1097-2765(00)80236-1 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Hasan S, Stucki M, Hassa PO, Imhof R, Gehrig P, Hunziker P, Hübscher U, Hottiger MO | display-authors = 6 | title = Regulation of human flap endonuclease-1 activity by acetylation through the transcriptional coactivator p300 | journal = Molecular Cell | volume = 7 | issue = 6 | pages = 1221–1231 | date = juni 2001 | pmid = 11430825 | doi = 10.1016/S1097-2765(01)00272-6 | doi-access = free }} * {{cite journal | vauthors = Caldwell RB, Braselmann H, Schoetz U, Heuer S, Scherthan H, Zitzelsberger H | title = Positive Cofactor 4 (PC4) is critical for DNA repair pathway re-routing in DT40 cells | journal = Scientific Reports | volume = 6 | article-number = 28890 | date = juli 2016 | pmid = 27374870 | pmc = 4931448 | doi = 10.1038/srep28890 | doi-access = free| bibcode = 2016NatSR...628890C }} {{refend}} ==Vanjski linkovi== {{PDB Gallery|geneid=2237}} {{Esteraze}} {{Replikacija DNK}} [[Kategorija:Ljudski proteini]] [[Kategorija:Enzimi]] ndqa5s3h62l55xjyn9dymca9xip4t13 Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 20 km 0 539270 3939427 3939083 2026-11-06T21:03:38Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939427 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 20 km (muškarci) | slika = Fillon_Maillet_Q._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2871.jpg | veličina_slike = | opis_slike = [[Quentin Fillon Maillet]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 8. februar 2022. | broj_učesnika = 92 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2022 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Quentin Fillon Maillet]] | zlato_NOK = FRA | srebro = [[Anton Smolski]] | srebro_NOK = BLR | bronza = [[Johannes Thingnes Bø]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 20 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 20 km|2026.]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 8. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=18. 7. 2021|archive-date=20. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 16:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== Disciplina [[Biatlon#Discipline|20 km]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 20 kilometara. Trči se 5 krugova po 4&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno, a startuju u intervalu od 30 sekundi. U toku trke gađa se četiri puta: poslije prvog i trećeg kruga iz ležećeg, a poslije drugog i četvrtog iz stojećeg položaja,ukupno 20 meta. Svaki promašaj donosi dodatnu minutu. == Zemlje učesnice == {{SEKCIJA}} == Rezultati == Start utrke bio je u 20:20.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Zvanični rezultati pojedinačne utrke u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- |- | {{gold1}} || 11 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 48:47.4 || 2 (0+1+1+0) || |- | {{silver2}} || 28 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 49:02.2 || 0 (0+0+0+0) || {{sort|+0:14.8|+14.8}} |- | {{bronze3}} || 2 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 49:18.5 || 2 (1+0+0+1) || {{sort|+0:31.1|+31.1}} |- | 4 || 1 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 49:22.3 || 1 (0+0+0+1) || {{sort|+0:34.9|+34.9}} |- | 5 || 9 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 49:53.0 || 1 (0+1+0+0) || +1:05.6 |- | 6 || 44 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 49:54.5 || 2 (1+0+0+1) || +1:07.1 |- | 7 || 54 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 50:09.0 || 1 (0+0+1+0) || +1:21.6 |- | 8 || 5 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 50:17.0 || 1 (0+0+0+1) || +1:29.6 |- | 9 || 48 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 50:25.5 || 2 (1+1+0+0) || +1:38.1 |- | 10 || 31 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 50:27.6 || 3 (0+1+0+2) || +1:40.2 |- | 11 || 47 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 51:13.1 || 3 (0+1+1+1) || +2:25.7 |- | 12 || 16 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 51:16.8 || 3 (2+0+0+1) || +2:29.4 |- | 13 || 23 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 51:21.3 || 3 (1+2+0+0) || +2:33.9 |- | 14 || 39 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 51:25.6 || 2 (0+0+1+1) || +2:38.2 |- | 15 || 53 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 51:28.1 || 3 (1+1+1+0) || +2:40.7 |- | 16 || 36 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 51:41.7 || 1 (1+0+0+0) || +2:54.3 |- | 17 || 15 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 51:46.8 || 3 (1+2+0+0) || +2:59.4 |- | 18 || 21 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 51:49.3 || 3 (0+1+1+1) || +3:01.9 |- | 19 || 57 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 52:06.9 || 2 (0+0+1+1) || +3:19.5 |- | 20 || 13 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 52:09.4 || 2 (0+0+1+1) || +3:22.0 |- | 21 || 20 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 52:10.4 || 1 (0+0+0+1) || +3:23.0 |- | 22 || 32 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 52:12.4 || 2 (0+2+0+0) || +3:25.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 52:14.3 || 2 (0+2+0+0) || +3:26.9 |- | 24 || 37 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 52:21.9 || 2 (0+0+2+0) || +3:34.5 |- | 25 || 40 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 52:29.2 || 0 (0+0+0+0) || +3:41.8 |- | 26 || 3 || align=left|[[Pavel Magazejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 52:41.7 || 2 (1+1+0+0) || +3:54.3 |- | 27 || 35 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 52:43.6 || 2 (0+2+0+0) || +3:56.2 |- | 28 || 75 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 52:45.4 || 2 (0+0+2+0) || +3:58.0 |- | 29 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 52:48.0 || 3 (1+1+0+1) || +4:00.6 |- | 30 || 33 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 52:51.7 || 3 (1+1+1+0) || +4:04.3 |- | 31 || 66 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 52:56.3 || 3 (0+0+0+3) || +4:08.9 |- | 32 || 22 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 52:59.8 || 2 (0+1+1+0) || +4:12.4 |- | 33 || 90 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 53:24.7 || 3 (1+0+0+2) || +4:37.3 |- | 34 || 56 || align=left|[[Said Karimulla Khalili]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 53:26.5 || 4 (2+1+0+1) || +4:39.1 |- | 35 || 30 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 53:27.6 || 3 (0+1+0+2) || +4:40.2 |- | 36 || 78 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 53:32.3 || 3 (1+1+1+0) || +4:44.9 |- | 37 || 46 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 53:36.2 || 4 (1+2+0+1) || +4:48.8 |- | 38 || 45 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 53:39.4 || 2 (0+0+0+2) || +4:52.0 |- | 39 || 49 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 53:40.6 || 3 (1+1+1+0) || +4:53.2 |- | 40 || 71 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 53:43.6 || 2 (1+0+0+1) || +4:56.2 |- | 41 || 42 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 53:54.2 || 2 (1+0+1+0) || +5:06.8 |- | 42 || 55 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 53:55.8 || 4 (1+1+1+1) || +5:08.4 |- | 43 || 6 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 54:09.0 || 2 (0+1+0+1) || +5:21.6 |- | 44 || 34 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 54:16.6 || 3 (1+0+1+1) || +5:29.2 |- | 45 || 65 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 54:24.1 || 3 (1+0+1+1) || +5:36.7 |- | 46 || 76 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 54:27.9 || 4 (2+1+0+1) || +5:40.5 |- | 47 || 73 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 54:29.7 || 4 (1+2+0+1) || +5:42.3 |- | 48 || 79 || align=left|[[Didier Bionaz]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 54:44.7 || 3 (1+1+1+0) || +5:57.3 |- | 49 || 24 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 54:47.9 || 3 (0+1+1+1) || +6:00.5 |- | 50 || 63 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 54:54.9 || 4 (1+0+1+2) || +6:07.5 |- | 51 || 8 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 54:58.0 || 6 (3+2+1+0) || +6:10.6 |- | 52 || 12 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 55:00.4 || 4 (1+1+0+2) || +6:13.0 |- | 53 || 80 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 55:12.6 || 3 (0+1+1+1) || +6:25.2 |- | 54 || 81 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 55:14.7 || 1 (1+0+0+0) || +6:27.3 |- | 55 || 91 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 55:19.0 || 4 (3+0+1+0) || +6:31.6 |- | 56 || 77 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 55:19.7 || 4 (0+2+0+2) || +6:32.3 |- | 57 || 88 || align=left|[[Harald Lemmerer]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 55:22.7 || 4 (0+1+2+1) || +6:35.3 |- | 58 || 14 || align=left|[[Dmitrij Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 55:26.4 || 4 (3+0+1+0) || +6:39.0 |- | 59 || 41 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:27.9 || 5 (0+1+3+1) || +6:40.5 |- | 60 || 74 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 55:32.7 || 3 (0+0+1+2) || +6:45.3 |- | 61 || 7 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 55:37.5 || 5 (2+1+1+1) || +6:50.1 |- | 62 || 83 || align=left|[[Milan Žemlička]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:44.3 || 2 (0+1+0+1) || +6:56.9 |- | 63 || 67 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 55:48.6 || 5 (0+1+2+2) || +7:01.2 |- | 64 || 60 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 55:49.7 || 5 (0+2+0+3) || +7:02.3 |- | 65 || 17 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:52.7 || 5 (0+3+0+2) || +7:05.3 |- | 66 || 4 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 55:52.8 || 5 (0+2+1+2) || +7:05.4 |- | 67 || 27 || align=left|[[Erik Lesser]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 55:59.5 || 5 (0+3+0+2) || +7:12.1 |- | 68 || 38 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 56:06.0 || 3 (0+0+1+2) || +7:18.6 |- | 69 || 10 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 56:07.8 || 6 (2+1+0+3) || +7:20.4 |- | 70 || 69 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 56:30.0 || 5 (1+0+2+2) || +7:42.6 |- | 71 || 43 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 56:30.1 || 4 (0+1+0+3) || +7:42.7 |- | 72 || 26 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 56:31.4 || 7 (0+3+2+2) || +7:44.0 |- | 73 || 86 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 56:32.4 || 5 (0+2+1+2) || +7:45.0 |- | 74 || 50 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 56:45.6 || 5 (0+2+0+3) || +7:58.2 |- | 75 || 19 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 57:11.2 || 5 (0+2+3+0) || +8:23.8 |- | 76 || 18 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 57:13.0 || 5 (1+1+2+1) || +8:25.6 |- | 77 || 61 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 57:18.3 || 5 (1+1+2+1) || +8:30.9 |- | 78 || 25 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 57:21.3 || 6 (2+2+0+2) || +8:33.9 |- | 79 || 84 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 57:46.2 || 3 (1+1+0+1) || +8:58.8 |- | 80 || 70 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 58:08.1 || 5 (2+2+1+0) || +9:20.7 |- | 81 || 62 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 58:14.9 || 4 (1+2+1+0) || +9:27.5 |- | 82 || 52 || align=left|[[Kosuke Ozaki (biatlonac)|Kosuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 58:37.9 || 6 (1+0+4+1) || +9:50.5 |- | 83 || 85 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 58:42.6 || 4 (1+2+1+0) || +9:55.2 |- | 84 || 87 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 58:47.1 || 4 (0+1+1+2) || +9:59.7 |- | 85 || 72 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 58:47.6 || 6 (2+1+1+2) || +10:00.2 |- | 86 || 51 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 58:59.5 || 8 (1+3+2+2) || +10:12.1 |- | 87 || 89 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 59:29.8 || 7 (2+2+1+2) || +10:42.4 |- | 88 || 58 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 59:47.8 || 7 (2+3+1+1) || +11:00.4 |- | 89 || 59 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || {{sort|61:55.5|1:01:55.5}} || 8 (1+4+0+3) || +13:08.1 |- | 90 || 68 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || {{sort|62:26.2|1:02:26.2}} || 7 (2+1+3+1) || +13:38.8 |- | 91 || 82 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || {{sort|62:50.5|1:02:50.5}} || 7 (1+1+1+4) || +14:03.1 |- | 92 || 64 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || {{sort|67:12.2|1:07:12.2}} || 12 (2+4+5+1) || +18:24.8 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medaljaOI |Sport = Biatlon (m){{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1960.|1960.]] godine}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}}{{efn|name=ZOI 2010|U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 20 km|pojedinačnoj utrci na 20 km]] u muškoj konkurenciji na [[ZOI 2010.]] dodijeljene su dvije srebrne medalje.}} |Broj = 17 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/RedOI|NOR|6|2|4|12}} | 2. {{Bilans medalja/RedOI|URS|3|3|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/RedOI|FRA|2|0|0|2}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/RedOI|GER|1|4|1|6}} | 5. {{Bilans medalja/RedOI|GDR|1|3|1|5}} | rowspan="2"| 6. {{Bilans medalja/RedOI|SWE|1|0|2|3}} {{Bilans medalja/RedOI|RUS|1|0|2|3}} | rowspan="2"| 8. {{Bilans medalja/RedOI|FRG|1|0|0|1}} {{Bilans medalja/RedOI|EUN|1|0|0|1}} | 10. {{Bilans medalja/RedOI|BLR|0|2|1|3}} | 11. {{Bilans medalja/RedOI|FIN|0|2|0|2}} | 12. {{Bilans medalja/RedOI|ITA|0|1|1|2}} | 13. {{Bilans medalja/RedOI|SLO|0|1|0|1}} | 14. {{Bilans medalja/RedOI|AUT|0|0|1|1}} |} |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] r602w1eaqpowwhql21cy0u6ow53k5lc 3939547 3939427 2026-11-07T11:08:42Z AnToni 2325 /* Zemlje učesnice */ 3939547 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 20 km (muškarci) | slika = Fillon_Maillet_Q._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2871.jpg | veličina_slike = | opis_slike = [[Quentin Fillon Maillet]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 8. februar 2022. | broj_učesnika = 92 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2022 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Quentin Fillon Maillet]] | zlato_NOK = FRA | srebro = [[Anton Smolski]] | srebro_NOK = BLR | bronza = [[Johannes Thingnes Bø]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 20 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 20 km|2026.]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 8. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=18. 7. 2021|archive-date=20. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 16:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== Disciplina [[Biatlon#Discipline|20 km]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 20 kilometara. Trči se 5 krugova po 4&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno, a startuju u intervalu od 30 sekundi. U toku trke gađa se četiri puta: poslije prvog i trećeg kruga iz ležećeg, a poslije drugog i četvrtog iz stojećeg položaja,ukupno 20 meta. Svaki promašaj donosi dodatnu minutu. == Zemlje učesnice == == Rezultati == Start utrke bio je u 20:20.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Zvanični rezultati pojedinačne utrke u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- |- | {{gold1}} || 11 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 48:47.4 || 2 (0+1+1+0) || |- | {{silver2}} || 28 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 49:02.2 || 0 (0+0+0+0) || {{sort|+0:14.8|+14.8}} |- | {{bronze3}} || 2 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 49:18.5 || 2 (1+0+0+1) || {{sort|+0:31.1|+31.1}} |- | 4 || 1 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 49:22.3 || 1 (0+0+0+1) || {{sort|+0:34.9|+34.9}} |- | 5 || 9 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 49:53.0 || 1 (0+1+0+0) || +1:05.6 |- | 6 || 44 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 49:54.5 || 2 (1+0+0+1) || +1:07.1 |- | 7 || 54 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 50:09.0 || 1 (0+0+1+0) || +1:21.6 |- | 8 || 5 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 50:17.0 || 1 (0+0+0+1) || +1:29.6 |- | 9 || 48 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 50:25.5 || 2 (1+1+0+0) || +1:38.1 |- | 10 || 31 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 50:27.6 || 3 (0+1+0+2) || +1:40.2 |- | 11 || 47 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 51:13.1 || 3 (0+1+1+1) || +2:25.7 |- | 12 || 16 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 51:16.8 || 3 (2+0+0+1) || +2:29.4 |- | 13 || 23 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 51:21.3 || 3 (1+2+0+0) || +2:33.9 |- | 14 || 39 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 51:25.6 || 2 (0+0+1+1) || +2:38.2 |- | 15 || 53 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 51:28.1 || 3 (1+1+1+0) || +2:40.7 |- | 16 || 36 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 51:41.7 || 1 (1+0+0+0) || +2:54.3 |- | 17 || 15 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 51:46.8 || 3 (1+2+0+0) || +2:59.4 |- | 18 || 21 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 51:49.3 || 3 (0+1+1+1) || +3:01.9 |- | 19 || 57 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 52:06.9 || 2 (0+0+1+1) || +3:19.5 |- | 20 || 13 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 52:09.4 || 2 (0+0+1+1) || +3:22.0 |- | 21 || 20 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 52:10.4 || 1 (0+0+0+1) || +3:23.0 |- | 22 || 32 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 52:12.4 || 2 (0+2+0+0) || +3:25.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 52:14.3 || 2 (0+2+0+0) || +3:26.9 |- | 24 || 37 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 52:21.9 || 2 (0+0+2+0) || +3:34.5 |- | 25 || 40 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 52:29.2 || 0 (0+0+0+0) || +3:41.8 |- | 26 || 3 || align=left|[[Pavel Magazejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 52:41.7 || 2 (1+1+0+0) || +3:54.3 |- | 27 || 35 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 52:43.6 || 2 (0+2+0+0) || +3:56.2 |- | 28 || 75 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 52:45.4 || 2 (0+0+2+0) || +3:58.0 |- | 29 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 52:48.0 || 3 (1+1+0+1) || +4:00.6 |- | 30 || 33 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 52:51.7 || 3 (1+1+1+0) || +4:04.3 |- | 31 || 66 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 52:56.3 || 3 (0+0+0+3) || +4:08.9 |- | 32 || 22 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 52:59.8 || 2 (0+1+1+0) || +4:12.4 |- | 33 || 90 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 53:24.7 || 3 (1+0+0+2) || +4:37.3 |- | 34 || 56 || align=left|[[Said Karimulla Khalili]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 53:26.5 || 4 (2+1+0+1) || +4:39.1 |- | 35 || 30 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 53:27.6 || 3 (0+1+0+2) || +4:40.2 |- | 36 || 78 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 53:32.3 || 3 (1+1+1+0) || +4:44.9 |- | 37 || 46 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 53:36.2 || 4 (1+2+0+1) || +4:48.8 |- | 38 || 45 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 53:39.4 || 2 (0+0+0+2) || +4:52.0 |- | 39 || 49 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 53:40.6 || 3 (1+1+1+0) || +4:53.2 |- | 40 || 71 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 53:43.6 || 2 (1+0+0+1) || +4:56.2 |- | 41 || 42 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 53:54.2 || 2 (1+0+1+0) || +5:06.8 |- | 42 || 55 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 53:55.8 || 4 (1+1+1+1) || +5:08.4 |- | 43 || 6 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 54:09.0 || 2 (0+1+0+1) || +5:21.6 |- | 44 || 34 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 54:16.6 || 3 (1+0+1+1) || +5:29.2 |- | 45 || 65 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 54:24.1 || 3 (1+0+1+1) || +5:36.7 |- | 46 || 76 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 54:27.9 || 4 (2+1+0+1) || +5:40.5 |- | 47 || 73 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 54:29.7 || 4 (1+2+0+1) || +5:42.3 |- | 48 || 79 || align=left|[[Didier Bionaz]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 54:44.7 || 3 (1+1+1+0) || +5:57.3 |- | 49 || 24 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 54:47.9 || 3 (0+1+1+1) || +6:00.5 |- | 50 || 63 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 54:54.9 || 4 (1+0+1+2) || +6:07.5 |- | 51 || 8 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 54:58.0 || 6 (3+2+1+0) || +6:10.6 |- | 52 || 12 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 55:00.4 || 4 (1+1+0+2) || +6:13.0 |- | 53 || 80 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 55:12.6 || 3 (0+1+1+1) || +6:25.2 |- | 54 || 81 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 55:14.7 || 1 (1+0+0+0) || +6:27.3 |- | 55 || 91 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 55:19.0 || 4 (3+0+1+0) || +6:31.6 |- | 56 || 77 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 55:19.7 || 4 (0+2+0+2) || +6:32.3 |- | 57 || 88 || align=left|[[Harald Lemmerer]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 55:22.7 || 4 (0+1+2+1) || +6:35.3 |- | 58 || 14 || align=left|[[Dmitrij Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 55:26.4 || 4 (3+0+1+0) || +6:39.0 |- | 59 || 41 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:27.9 || 5 (0+1+3+1) || +6:40.5 |- | 60 || 74 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 55:32.7 || 3 (0+0+1+2) || +6:45.3 |- | 61 || 7 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 55:37.5 || 5 (2+1+1+1) || +6:50.1 |- | 62 || 83 || align=left|[[Milan Žemlička]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:44.3 || 2 (0+1+0+1) || +6:56.9 |- | 63 || 67 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 55:48.6 || 5 (0+1+2+2) || +7:01.2 |- | 64 || 60 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 55:49.7 || 5 (0+2+0+3) || +7:02.3 |- | 65 || 17 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:52.7 || 5 (0+3+0+2) || +7:05.3 |- | 66 || 4 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 55:52.8 || 5 (0+2+1+2) || +7:05.4 |- | 67 || 27 || align=left|[[Erik Lesser]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 55:59.5 || 5 (0+3+0+2) || +7:12.1 |- | 68 || 38 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 56:06.0 || 3 (0+0+1+2) || +7:18.6 |- | 69 || 10 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 56:07.8 || 6 (2+1+0+3) || +7:20.4 |- | 70 || 69 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 56:30.0 || 5 (1+0+2+2) || +7:42.6 |- | 71 || 43 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 56:30.1 || 4 (0+1+0+3) || +7:42.7 |- | 72 || 26 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 56:31.4 || 7 (0+3+2+2) || +7:44.0 |- | 73 || 86 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 56:32.4 || 5 (0+2+1+2) || +7:45.0 |- | 74 || 50 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 56:45.6 || 5 (0+2+0+3) || +7:58.2 |- | 75 || 19 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 57:11.2 || 5 (0+2+3+0) || +8:23.8 |- | 76 || 18 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 57:13.0 || 5 (1+1+2+1) || +8:25.6 |- | 77 || 61 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 57:18.3 || 5 (1+1+2+1) || +8:30.9 |- | 78 || 25 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 57:21.3 || 6 (2+2+0+2) || +8:33.9 |- | 79 || 84 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 57:46.2 || 3 (1+1+0+1) || +8:58.8 |- | 80 || 70 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 58:08.1 || 5 (2+2+1+0) || +9:20.7 |- | 81 || 62 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 58:14.9 || 4 (1+2+1+0) || +9:27.5 |- | 82 || 52 || align=left|[[Kosuke Ozaki (biatlonac)|Kosuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 58:37.9 || 6 (1+0+4+1) || +9:50.5 |- | 83 || 85 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 58:42.6 || 4 (1+2+1+0) || +9:55.2 |- | 84 || 87 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 58:47.1 || 4 (0+1+1+2) || +9:59.7 |- | 85 || 72 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 58:47.6 || 6 (2+1+1+2) || +10:00.2 |- | 86 || 51 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 58:59.5 || 8 (1+3+2+2) || +10:12.1 |- | 87 || 89 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 59:29.8 || 7 (2+2+1+2) || +10:42.4 |- | 88 || 58 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 59:47.8 || 7 (2+3+1+1) || +11:00.4 |- | 89 || 59 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || {{sort|61:55.5|1:01:55.5}} || 8 (1+4+0+3) || +13:08.1 |- | 90 || 68 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || {{sort|62:26.2|1:02:26.2}} || 7 (2+1+3+1) || +13:38.8 |- | 91 || 82 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || {{sort|62:50.5|1:02:50.5}} || 7 (1+1+1+4) || +14:03.1 |- | 92 || 64 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || {{sort|67:12.2|1:07:12.2}} || 12 (2+4+5+1) || +18:24.8 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medaljaOI |Sport = Biatlon (m){{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1960.|1960.]] godine}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}}{{efn|name=ZOI 2010|U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 20 km|pojedinačnoj utrci na 20 km]] u muškoj konkurenciji na [[ZOI 2010.]] dodijeljene su dvije srebrne medalje.}} |Broj = 17 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/RedOI|NOR|6|2|4|12}} | 2. {{Bilans medalja/RedOI|URS|3|3|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/RedOI|FRA|2|0|0|2}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/RedOI|GER|1|4|1|6}} | 5. {{Bilans medalja/RedOI|GDR|1|3|1|5}} | rowspan="2"| 6. {{Bilans medalja/RedOI|SWE|1|0|2|3}} {{Bilans medalja/RedOI|RUS|1|0|2|3}} | rowspan="2"| 8. {{Bilans medalja/RedOI|FRG|1|0|0|1}} {{Bilans medalja/RedOI|EUN|1|0|0|1}} | 10. {{Bilans medalja/RedOI|BLR|0|2|1|3}} | 11. {{Bilans medalja/RedOI|FIN|0|2|0|2}} | 12. {{Bilans medalja/RedOI|ITA|0|1|1|2}} | 13. {{Bilans medalja/RedOI|SLO|0|1|0|1}} | 14. {{Bilans medalja/RedOI|AUT|0|0|1|1}} |} |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] lttuy023c0c9vjjlmpq2lu1yhctivk9 3939548 3939547 2026-11-07T11:09:06Z AnToni 2325 /* Rezultati */ 3939548 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 20 km (muškarci) | slika = Fillon_Maillet_Q._–_Biathlon_WCh_2024_Nove_Mesto_2871.jpg | veličina_slike = | opis_slike = [[Quentin Fillon Maillet]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 8. februar 2022. | broj_učesnika = 92 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2022 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Quentin Fillon Maillet]] | zlato_NOK = FRA | srebro = [[Anton Smolski]] | srebro_NOK = BLR | bronza = [[Johannes Thingnes Bø]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 20 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 20 km|2026.]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 8. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=18. 7. 2021|archive-date=20. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 16:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== Disciplina [[Biatlon#Discipline|20 km]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 20 kilometara. Trči se 5 krugova po 4&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno, a startuju u intervalu od 30 sekundi. U toku trke gađa se četiri puta: poslije prvog i trećeg kruga iz ležećeg, a poslije drugog i četvrtog iz stojećeg položaja,ukupno 20 meta. Svaki promašaj donosi dodatnu minutu. == Zemlje učesnice == == Rezultati == Start utrke bio je u 20:20.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Zvanični rezultati pojedinačne utrke u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- |- | {{gold1}} || 11 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 48:47.4 || 2 (0+1+1+0) || |- | {{silver2}} || 28 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 49:02.2 || 0 (0+0+0+0) || {{sort|+0:14.8|+14.8}} |- | {{bronze3}} || 2 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 49:18.5 || 2 (1+0+0+1) || {{sort|+0:31.1|+31.1}} |- | 4 || 1 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 49:22.3 || 1 (0+0+0+1) || {{sort|+0:34.9|+34.9}} |- | 5 || 9 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 49:53.0 || 1 (0+1+0+0) || +1:05.6 |- | 6 || 44 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 49:54.5 || 2 (1+0+0+1) || +1:07.1 |- | 7 || 54 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 50:09.0 || 1 (0+0+1+0) || +1:21.6 |- | 8 || 5 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 50:17.0 || 1 (0+0+0+1) || +1:29.6 |- | 9 || 48 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 50:25.5 || 2 (1+1+0+0) || +1:38.1 |- | 10 || 31 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 50:27.6 || 3 (0+1+0+2) || +1:40.2 |- | 11 || 47 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 51:13.1 || 3 (0+1+1+1) || +2:25.7 |- | 12 || 16 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 51:16.8 || 3 (2+0+0+1) || +2:29.4 |- | 13 || 23 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 51:21.3 || 3 (1+2+0+0) || +2:33.9 |- | 14 || 39 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 51:25.6 || 2 (0+0+1+1) || +2:38.2 |- | 15 || 53 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 51:28.1 || 3 (1+1+1+0) || +2:40.7 |- | 16 || 36 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 51:41.7 || 1 (1+0+0+0) || +2:54.3 |- | 17 || 15 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 51:46.8 || 3 (1+2+0+0) || +2:59.4 |- | 18 || 21 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 51:49.3 || 3 (0+1+1+1) || +3:01.9 |- | 19 || 57 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 52:06.9 || 2 (0+0+1+1) || +3:19.5 |- | 20 || 13 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 52:09.4 || 2 (0+0+1+1) || +3:22.0 |- | 21 || 20 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 52:10.4 || 1 (0+0+0+1) || +3:23.0 |- | 22 || 32 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 52:12.4 || 2 (0+2+0+0) || +3:25.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 52:14.3 || 2 (0+2+0+0) || +3:26.9 |- | 24 || 37 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 52:21.9 || 2 (0+0+2+0) || +3:34.5 |- | 25 || 40 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 52:29.2 || 0 (0+0+0+0) || +3:41.8 |- | 26 || 3 || align=left|[[Pavel Magazejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 52:41.7 || 2 (1+1+0+0) || +3:54.3 |- | 27 || 35 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 52:43.6 || 2 (0+2+0+0) || +3:56.2 |- | 28 || 75 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 52:45.4 || 2 (0+0+2+0) || +3:58.0 |- | 29 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 52:48.0 || 3 (1+1+0+1) || +4:00.6 |- | 30 || 33 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 52:51.7 || 3 (1+1+1+0) || +4:04.3 |- | 31 || 66 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 52:56.3 || 3 (0+0+0+3) || +4:08.9 |- | 32 || 22 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 52:59.8 || 2 (0+1+1+0) || +4:12.4 |- | 33 || 90 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 53:24.7 || 3 (1+0+0+2) || +4:37.3 |- | 34 || 56 || align=left|[[Said Karimulla Khalili]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 53:26.5 || 4 (2+1+0+1) || +4:39.1 |- | 35 || 30 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 53:27.6 || 3 (0+1+0+2) || +4:40.2 |- | 36 || 78 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 53:32.3 || 3 (1+1+1+0) || +4:44.9 |- | 37 || 46 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 53:36.2 || 4 (1+2+0+1) || +4:48.8 |- | 38 || 45 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 53:39.4 || 2 (0+0+0+2) || +4:52.0 |- | 39 || 49 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 53:40.6 || 3 (1+1+1+0) || +4:53.2 |- | 40 || 71 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 53:43.6 || 2 (1+0+0+1) || +4:56.2 |- | 41 || 42 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 53:54.2 || 2 (1+0+1+0) || +5:06.8 |- | 42 || 55 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 53:55.8 || 4 (1+1+1+1) || +5:08.4 |- | 43 || 6 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 54:09.0 || 2 (0+1+0+1) || +5:21.6 |- | 44 || 34 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 54:16.6 || 3 (1+0+1+1) || +5:29.2 |- | 45 || 65 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 54:24.1 || 3 (1+0+1+1) || +5:36.7 |- | 46 || 76 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 54:27.9 || 4 (2+1+0+1) || +5:40.5 |- | 47 || 73 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 54:29.7 || 4 (1+2+0+1) || +5:42.3 |- | 48 || 79 || align=left|[[Didier Bionaz]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 54:44.7 || 3 (1+1+1+0) || +5:57.3 |- | 49 || 24 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 54:47.9 || 3 (0+1+1+1) || +6:00.5 |- | 50 || 63 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 54:54.9 || 4 (1+0+1+2) || +6:07.5 |- | 51 || 8 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 54:58.0 || 6 (3+2+1+0) || +6:10.6 |- | 52 || 12 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 55:00.4 || 4 (1+1+0+2) || +6:13.0 |- | 53 || 80 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 55:12.6 || 3 (0+1+1+1) || +6:25.2 |- | 54 || 81 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 55:14.7 || 1 (1+0+0+0) || +6:27.3 |- | 55 || 91 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 55:19.0 || 4 (3+0+1+0) || +6:31.6 |- | 56 || 77 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 55:19.7 || 4 (0+2+0+2) || +6:32.3 |- | 57 || 88 || align=left|[[Harald Lemmerer]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 55:22.7 || 4 (0+1+2+1) || +6:35.3 |- | 58 || 14 || align=left|[[Dmitrij Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 55:26.4 || 4 (3+0+1+0) || +6:39.0 |- | 59 || 41 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:27.9 || 5 (0+1+3+1) || +6:40.5 |- | 60 || 74 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 55:32.7 || 3 (0+0+1+2) || +6:45.3 |- | 61 || 7 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 55:37.5 || 5 (2+1+1+1) || +6:50.1 |- | 62 || 83 || align=left|[[Milan Žemlička]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:44.3 || 2 (0+1+0+1) || +6:56.9 |- | 63 || 67 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 55:48.6 || 5 (0+1+2+2) || +7:01.2 |- | 64 || 60 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 55:49.7 || 5 (0+2+0+3) || +7:02.3 |- | 65 || 17 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 55:52.7 || 5 (0+3+0+2) || +7:05.3 |- | 66 || 4 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 55:52.8 || 5 (0+2+1+2) || +7:05.4 |- | 67 || 27 || align=left|[[Erik Lesser]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 55:59.5 || 5 (0+3+0+2) || +7:12.1 |- | 68 || 38 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 56:06.0 || 3 (0+0+1+2) || +7:18.6 |- | 69 || 10 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 56:07.8 || 6 (2+1+0+3) || +7:20.4 |- | 70 || 69 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 56:30.0 || 5 (1+0+2+2) || +7:42.6 |- | 71 || 43 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 56:30.1 || 4 (0+1+0+3) || +7:42.7 |- | 72 || 26 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 56:31.4 || 7 (0+3+2+2) || +7:44.0 |- | 73 || 86 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 56:32.4 || 5 (0+2+1+2) || +7:45.0 |- | 74 || 50 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 56:45.6 || 5 (0+2+0+3) || +7:58.2 |- | 75 || 19 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 57:11.2 || 5 (0+2+3+0) || +8:23.8 |- | 76 || 18 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 57:13.0 || 5 (1+1+2+1) || +8:25.6 |- | 77 || 61 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 57:18.3 || 5 (1+1+2+1) || +8:30.9 |- | 78 || 25 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 57:21.3 || 6 (2+2+0+2) || +8:33.9 |- | 79 || 84 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 57:46.2 || 3 (1+1+0+1) || +8:58.8 |- | 80 || 70 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 58:08.1 || 5 (2+2+1+0) || +9:20.7 |- | 81 || 62 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 58:14.9 || 4 (1+2+1+0) || +9:27.5 |- | 82 || 52 || align=left|[[Kōsuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 58:37.9 || 6 (1+0+4+1) || +9:50.5 |- | 83 || 85 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 58:42.6 || 4 (1+2+1+0) || +9:55.2 |- | 84 || 87 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 58:47.1 || 4 (0+1+1+2) || +9:59.7 |- | 85 || 72 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 58:47.6 || 6 (2+1+1+2) || +10:00.2 |- | 86 || 51 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 58:59.5 || 8 (1+3+2+2) || +10:12.1 |- | 87 || 89 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 59:29.8 || 7 (2+2+1+2) || +10:42.4 |- | 88 || 58 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 59:47.8 || 7 (2+3+1+1) || +11:00.4 |- | 89 || 59 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || {{sort|61:55.5|1:01:55.5}} || 8 (1+4+0+3) || +13:08.1 |- | 90 || 68 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || {{sort|62:26.2|1:02:26.2}} || 7 (2+1+3+1) || +13:38.8 |- | 91 || 82 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || {{sort|62:50.5|1:02:50.5}} || 7 (1+1+1+4) || +14:03.1 |- | 92 || 64 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || {{sort|67:12.2|1:07:12.2}} || 12 (2+4+5+1) || +18:24.8 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medaljaOI |Sport = Biatlon (m){{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1960.|1960.]] godine}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}}{{efn|name=ZOI 2010|U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2010 – 20 km|pojedinačnoj utrci na 20 km]] u muškoj konkurenciji na [[ZOI 2010.]] dodijeljene su dvije srebrne medalje.}} |Broj = 17 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/RedOI|NOR|6|2|4|12}} | 2. {{Bilans medalja/RedOI|URS|3|3|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/RedOI|FRA|2|0|0|2}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/RedOI|GER|1|4|1|6}} | 5. {{Bilans medalja/RedOI|GDR|1|3|1|5}} | rowspan="2"| 6. {{Bilans medalja/RedOI|SWE|1|0|2|3}} {{Bilans medalja/RedOI|RUS|1|0|2|3}} | rowspan="2"| 8. {{Bilans medalja/RedOI|FRG|1|0|0|1}} {{Bilans medalja/RedOI|EUN|1|0|0|1}} | 10. {{Bilans medalja/RedOI|BLR|0|2|1|3}} | 11. {{Bilans medalja/RedOI|FIN|0|2|0|2}} | 12. {{Bilans medalja/RedOI|ITA|0|1|1|2}} | 13. {{Bilans medalja/RedOI|SLO|0|1|0|1}} | 14. {{Bilans medalja/RedOI|AUT|0|0|1|1}} |} |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] 5nbwz4u48vhuvqhyx6ux0adbwm6ddzq Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – masovni start (muškarci) 0 539271 3939426 3939147 2026-11-06T21:03:35Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939426 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – masovni start (muškarci) | slika = Biathlon pictogram.svg | veličina_slike = 80px | opis_slike = | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 18. februar 2026. | broj_učesnika = 30 | broj_zemalja = 13 | broj_ekipa = | godina = 2022 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Johannes Thingnes Bø]] | zlato_NOK = NOR | srebro = [[Martin Ponsiluoma]] | srebro_NOK = SWE | bronza = [[Vetle Sjåstad Christiansen]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – masovni start (muškarci)|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – masovni start (muškarci)|2026.]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u [[Biatlon#Discipline|masovnom startu]] u muškoj konkurenciji''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajini]] [[Hebei]] 18. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=18. 7. 2021|archive-date=20. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> ==Pravila takmičenja== == Rezultati == {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni <br>broj !! Ime !! Država !!Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 2 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 38:14.4 || 4 (1+0+1+2) || — |- | {{silver2}} || 18 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 38:54.7 || 2 (1+0+0+1) || {{sort|+0:40.3|+40.3}} |- | {{bronze3}} || 8 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 39:26.9 || 3 (2+0+1+0) || +1:12.5 |- | 4 || 1 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 39:40.0 || 5 (1+1+0+3) || +1:25.6 |- | 5 || 23 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 39:52.8 || 3 (0+2+1+0) || +1:38.4 |- | 6 || 9 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 40:00.5 || 5 (1+2+1+1) || +1:46.1 |- | 7 || 26 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 40:10.8 || 2 (2+0+0+0) || +1:56.4 |- | 8 || 12 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 40:45.8 || 6 (0+0+2+4) || +2:31.4 |- | 9 || 14 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 40:47.1 || 5 (1+0+2+2) || +2:32.7 |- | 10 || 15 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 40:52.7 || 5 (1+0+2+2) || +2:38.3 |- | 11 || 7 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 41:01.0 || 4 (0+0+1+3) || +2:46.6 |- | 12 || 4 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 41:01.8 || 4 (0+1+2+1) || +2:47.4 |- | 13 || 25 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 41:02.5 || 3 (0+0+0+3) || +2:48.1 |- | 14 || 17 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 41:05.2 || 3 (0+0+1+2) || +2:50.8 |- | 15 || 10 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biatlonac)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 41:06.2 || 7 (2+0+2+3) || +2:51.8 |- | 16 || 11 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 41:11.4 || 5 (1+2+1+1) || +2:57.0 |- | 17 || 3 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 41:22.3 || 4 (1+1+0+2) || +3:07.9 |- | 18 || 29 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 41:35.0 || 5 (2+1+1+1) || +3:20.6 |- | 19 || 5 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 41:35.4 || 7 (1+3+1+2) || +3:21.0 |- | 20 || 16 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 41:37.7 || 6 (1+1+2+2) || +3:23.3 |- | 21 || 28 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 41:54.9 || 5 (0+1+1+3) || +3:40.5 |- | 22 || 6 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 42:08.7 || 5 (2+1+0+2) || +3:54.3 |- | 23 || 27 || align=left|[[Philipp Nawrath]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 42:10.1 || 7 (0+0+3+4) || +3:55.7 |- | 24 || 20 || align=left|[[DmItro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 42:16.2 || 7 (0+3+2+2) || +4:01.8 |- | 25 || 21 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 42:17.6 || 7 (0+4+2+1) || +4:03.2 |- | 26 || 13 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 42:49.8 || 5 (1+2+1+1) || +4:35.4 |- | 27 || 19 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 42:58.8 || 6 (1+1+2+2) || +4:44.4 |- | 28 || 24 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 43:12.6 || 7 (2+1+3+1) || +4:58.2 |- | 29 || 22 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 43:37.9 || 7 (2+1+2+2) || +5:23.5 |- | 30 || 30 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 44:26.8 || 4 (4+0+0+0) || +6:12.4 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medaljaOI |Sport = Biatlon (m){{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006.]]}}{{Doping ZOI 2010. biatlon}} |Broj = 5 |Logo = Olympic_rings.svg |Naziv = }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/RedOI|FRA|2|1|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/RedOI|NOR|2|0|3|5}} | 3. {{Bilans medalja/RedOI|GER|1|1|0|1}} |- {{PCT|6}} |- | rowspan="3"| 4. {{Bilans medalja/RedOI|POL|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedOI|SVK|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedOI|SWE|0|1|0|1}} | rowspan="2"| 7. {{Bilans medalja/RedOI|CZE|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedOI|AUT|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|5|5|5|15}} |} |} == Napomene == <references group="lower-alpha"/> == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022|Zimskim Olympics}} == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] fmvn9t8dbpqjklitr5ritstokhch5oi Sukobi u Al-Aqsi 2022. 0 539275 3939402 3939139 2026-11-06T20:57:56Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939402 wikitext text/x-wiki {{Infokutija civilni konflikt | naslov = Sukobi u Al-Aqsi 2022. | podnaslov = | dio = [[Izraelsko-palestinski sukob]] | slika = Temple Mount (Aerial view, 2007) 05.jpg | opis_slike = [[Al-Aqsa|Kompleks Al-Aqsa]], poznat i kao [[Brdo hrama]], gdje su se dogodili sukobi | datum = {{Početni datum i godine|2022|4|15}} | lokacija = [[Al-Aqsa]], [[Jerusalem]] | coord = <!--Koordinate. Koristi {{Coord}}--> | uzroci = Zabrinutost Palestinaca zbog statusa quo u džamiji Al-Aksa<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/04/22/world/middleeast/israel-palestinians-aqsa-temple-mount.html|title=A Site Holy to Jews and Muslims Returns as the Nexus of Conflict|first=Patrick|last=Kingsley| newspaper=The New York Times |date=22. 4. 2022|quote=For months, the Israeli police protected Jewish worshipers at the site, breaking a decades-old understanding, aimed at preventing conflict, that allowed Jews to visit but not worship there. That change has created the impression among Palestinians that Israel is trying to unilaterally change the delicate status quo, and further undermine Muslim access to and oversight of one of the most sacred places in Islam.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/15/middleeast/jerusalem-violence-intl/index.html|title=Jerusalem on edge as violence flares at key holy site|author=Andrew Carey, Abeer Salman, Hadas Gold, Amir Tal and Michael Schwartz|website=CNN|date=15. 4. 2022 }}</ref><br/>Palestinci bacaju kamenje na izraelsku policiju<ref name = "NYTCalm">{{cite web | title=Jerusalem Calms After Israeli-Palestinian Clashes at Holy Site | website=The New York Times | date=15. 4. 2022 | url=https://www.nytimes.com/live/2022/04/15/world/jerusalem-al-aqsa-mosque | ref={{sfnref | The New York Times | 2022}} | access-date=22. 4. 2022}}</ref> | ciljevi = | metode = | status = | ishod = | strana1 = *{{flagicon image|Flag of the Israel Police.svg}} [[Izraelska policija]] | strana2 = * Palestinci u kompleksu džamije Al-Aqsa | strana3 = | strana4 = | vodeća_osoba1 = | vodeća_osoba2 = | vodeća_osoba3 = | vodeća_osoba4 = | broj1 = | broj2 = | broj3 = | broj4 = | žrtve1 = 3 policajca ozlijeđena<ref name="auto1">{{Cite news |date=15. 4. 2022 |title=Jerusalem: Over 150 hurt in clashes at al-Aqsa Mosque compound |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61105497 |access-date=16. 4. 2022}}</ref> | žrtve2 = 1 palestinski civil ubijen gumenim metkom, više od 200 povrijeđenih<ref>{{cite web |author1=((MEE Staff)) |title=Palestinian dies from wounds sustained in Israeli raid at al-Aqsa Mosque |url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-dies-wounds-raid-al-aqsa-mosque |website=Middle East Eye |date=14. 5. 2022}}</ref><br/>400 uhapšenih | žrtve3 = | žrtve4 = | oznaka_žrtve = | ozlijeđenih = | umrlih = | uhapšenih = | zadržanih = | optuženih = | kažnjenih = | napomene = }} Dana 15. aprila 2022, na platou [[Al-Aqsa|džamije Al-Aqsa]] u Starom gradu u [[Jerusalem]]u izbili su sukobi između Palestinaca i [[Izraelske snage sigurnosne|izraelskih snaga sigurnosnih]]. Prema riječima specijalnog koordinatora [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] za mirovni proces na Bliskom istoku, sukobi su počeli kada su Palestinci na izraelske policajce bacali kamenje, petarde i druge teške predmete. Policajci su protiv Palestinaca upotrijebili suzavac, šok-bombe i policijske palice.<ref name=":3">{{Cite web |title=Tor Wennesland Special Coordinator for the Middle East Peace Process, Briefing to the Security Council on the Situation in the Middle East, 25 April 2022 - occupied Palestinian territory |url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/tor-wennesland-special-coordinator-middle-east-peace-process-8 |access-date=29. 4. 2022 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=20. 4. 2022 |title=Jerusalem clashes destabilising for Israel and Palestine |url=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=832038866&Country=Israel&topic=Politics&subtopic=Forecast&subsubtopic=International+relations |publisher=[[The Economist Group]] |quote=On both days, however, Israeli police stormed Al Aqsa in order to stop stone‑throwing and make arrests, crossing what many Palestinians regard as a red line.}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=17. 4. 2022 |title=Israeli Government Crisis Deepens After Closing of Major Mosque |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/04/17/world/middleeast/jerusalem-al-aqsa-mosque.html |quote=The clashes on Sunday followed a more intense incident on Friday, when Israeli riot police officers, firing rubber-tipped bullets and stun grenades, stormed the main mosque in the compound to detain hundreds of Palestinians, many of whom had been throwing stones at them.}}</ref> Neki Palestinci su se nakon toga zabarikadirali unutar džamije Al-Aqsa i nastavili bacati kamenje na policajce.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Kao odgovor na to, policija je ušla u džamiju i uhapsila one koji su se unutra zabarikadirali. Također, nastala je određena šteta na samom objektu džamije.<ref name=":3" /><ref name="auto2">{{Cite news |last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=15. 4. 2022 |title=Clashes Erupt at Jerusalem Holy Site on Day With Overlapping Holidays |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/04/15/world/jerusalem-al-aqsa-mosque |access-date=16. 4. 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="AlArabiya1">{{Cite web |date=15. 4. 2022 |title=Clashes erupt at Jerusalem's al-Aqsa mosque, at least 152 injured |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2022/04/15/Clashes-erupt-at-Jerusalem-s-al-Aqsa-mosque-at-least-59-injured |publisher=[[Al Arabiya]]}}</ref> Tokom sukoba povrijeđeno je oko 160 Palestinaca, uključujući čuvara Vakufa koji je pogođen gumenim metkom u oko,<ref name="AlArabiya1" /> zatim 4 žene, 27 djece i jednog novinara. Uhapšeno je približno 400 osoba, od kojih je većina puštena na slobodu kasnije tog dana.<ref name=":3" /><ref name=":0">{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |last2=Boxerman |first2=Aaron |last3=staff |first3=T. O. I. |title=Over 150 injured, 400 arrested as Palestinians clash with cops on Temple Mount |url=https://www.timesofisrael.com/jerusalem-on-edge-clashes-break-out-between-police-and-palestinians-at-al-aqsa/ |access-date=16. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Ranjena su i tri izraelska policajca.<ref name="auto1" /><ref name=":3" /> Izražena je zabrinutost zbog moguće prekomjerne upotrebe sile od strane izraelskih snaga.<ref name=":3" /> Ulazak policije u džamiju izazvao je uznemirenost u palestinskoj javnosti, kao i brojne reakcije međunarodne zajednice.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /> U medijima na arapskom jeziku ovi sukobi su opisani kao upad u džamiju Al-Aqsa,<ref name="auto" /><ref>{{Cite web |last=Chughtai |first=Dalia Hatuqa, Alia |title=Timeline: Al-Aqsa raids, closures and restrictions |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/20/timeline-raids-closures-and-restrictions-on-al-aqsa |access-date=20. 5. 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> dok izraelske vlasti i mediji za ove događaje često koriste termin "neredi".<ref>{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=Palestinians skirmish with police in latest riots on Temple Mount |url=https://www.timesofisrael.com/palestinians-skirmish-with-police-in-latest-morning-riots-on-temple-mount/ |access-date=20. 5. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |title=Violent Clashes Erupt at Al-Aqsa Mosque on the Last Friday of Ramadan |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/thousands-of-israeli-police-deploy-on-temple-mount-for-last-friday-of-ramadan-1.10769427 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429065433/https://www.haaretz.com/israel-news/thousands-of-israeli-police-deploy-on-temple-mount-for-last-friday-of-ramadan-1.10769427 |url-status=dead |archive-date=29. 4. 2022 |access-date=20. 5. 2022}}</ref> U danima koji su uslijedili, na lokacijama svetih mjesta, kao i u Starom gradu i njegovoj okolini, došlo je do novih, iako ograničenijih, sukoba.<ref name=":3" /> == Pozadina == Dana 14. aprila, [[Al Jazeera]] je izvijestila o povećanoj vjerovatnoći novog izraelsko-palestinskog sukoba uslijed rastućih tenzija u Izraelu i na palestinskim teritorijama.<ref name= "AJ1">{{Cite web |last=Tahhan |first=Maram Humaid, Zena Al |title='Ripe for explosion': Israel-Palestine tensions rise in Ramadan |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/14/fear-violence-israeli-palestinian-tensions-rise-ramadan |website=www.aljazeera.com}}</ref> U martu i aprilu 2022, Palestinci i izraelski Arapi izveli su niz nasilnih napada u kojima je poginulo 17 Izraelaca, što je ovaj period učinilo najsmrtonosnijim još od 2006.<ref name=":22">{{Cite news |date=5. 5. 2022 |title=Elad attack: Three dead in central Israeli city |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61339751 |url-status=live |access-date=5. 5. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506015117/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61339751 |archive-date=6. 5. 2022}}</ref> Jedna agencija Ujedinjenih nacija procijenila je da su izraelske snage od februara, kada su tenzije počele rasti, ubile najmanje 40 Palestinaca.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/30/israeli-and-palestinian-killed-in-separate-west-bank-shootings|title=Israeli and Palestinian killed in separate West Bank shootings|date=30. 4. 2022|website=the Guardian}}</ref> Brdo hrama u Jerusalemu jedno je od najspornijih vjerskih mjesta na svijetu. Smatra se najsvetijim mjestom u [[Judaizam|judaizmu]], budući da su se u antičko doba na toj lokaciji nalazila dva jevrejska hrama. Za muslimane, ovo mjesto je lokacija treće najsvetije džamije u islamu – džamije Al-Aqsa. Iako je ovo područje pod kontrolom Izraela još od 1967, njime upravlja [[Jerusalemski vakuf]] pod nadzorom [[Jordan]]a. Neki Palestinci vjeruju da [[Izrael]] na različite načine pokušava promijeniti status quo, na primjer, omogućavanjem Jevrejima da se mole na Brdu hrama.<ref name="auto2" /><ref name="nytimes.com">{{Cite news |last1=Kingsley |first1=Patrick |last2=Rasgon |first2=Adam |date=24. 8. 2021 |title=In Shift, Israel Quietly Allows Jewish Prayer on Temple Mount |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/08/24/world/middleeast/israel-temple-mount-prayer.html}}</ref><ref name="Kingsley">{{Cite news |last=Kingsley |first=Patrick |date=22. 4. 2022 |title=A Site Holy to Jews and Muslims Returns as the Nexus of Conflict |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/04/22/world/middleeast/israel-palestinians-aqsa-temple-mount.html}}</ref> Prema njihovom mišljenju, Izrael je prekršio višedecenijski dogovor<ref name="nytimes.com" /> koji je Jevrejima dozvoljavao posjete, ali ne i obavljanje vjerskih obreda na tom mjestu.<ref name="Kingsley" /> Neposredno prije incidenta, jedna ekstremistička jevrejska vjerska grupa, pod nazivom "Povratak na goru", najavila je namjeru da tokom jevrejskog praznika [[Pesah]]a prinese žrtve na Brdu hrama.<ref name=":0" /><ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/15/israeli-forces-raid-al-aqsa-mosque-over-50-palestinians-injured|title=Israeli forces raid Al-Aqsa Mosque, over 90 Palestinians injured|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite web |author=Andrew Carey, Abeer Salman, Hadas Gold, Amir Tal and Michael Schwartz |title=Jerusalem on edge as violence flares at key holy site |url=https://www.cnn.com/2022/04/15/middleeast/jerusalem-violence-intl/index.html |access-date=17. 4. 2022 |website=CNN|date=15. 4. 2022 }}</ref> Dana 14. aprila uhapšeno je šest članova te grupe dok su planirali prinošenje žrtve – koze.<ref>{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=Six extremist Jews arrested for planning animal sacrifice atop Temple Mount |url=https://www.timesofisrael.com/four-extremist-jews-arrested-for-planning-animal-sacrifice-atop-temple-mount/ |access-date=16. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Na društvenim mrežama kružile su glasine da radikalni Jevreji planiraju tokom vikenda ući u džamiju Al-Aqsa.<ref name="auto2"/> Tokom muslimanskog svetog mjeseca [[ramazan]]a prethodne godine, noćne demonstracije povodom iseljavanja u Jerusalemu, kao i upadi u kompleks džamije Al-Aqsa, doveli su – četiri dana kasnije – do [[Izraelsko–palestinska kriza 2021.|jedanaestodnevnog sukoba]] između Izraela i Gaze.<ref name = AJ1 /> == Događaji == Prema navodima izraelske policije, palestinski demonstranti počeli su marširati oko 4:00 sata ujutro, noseći palestinske zastave i zastave [[Hamas]]a, na području oko džamije. Policijski izvještaji navode da su protesti postali nasilni kada su demonstranti počeli bacati kamenje na [[Zid plača]] i aktivirati petarde,<ref name=":0" /> na šta je policija odgovorila upotrebom suzavca i šok-bombi protiv okupljene mase.<ref name=":1">{{Cite web |author=Andrew Carey, Abeer Salman, Hadas Gold, Amir Tal and Michael Schwartz |title=Jerusalem on edge as violence flares at key holy site |url=https://www.cnn.com/2022/04/15/middleeast/jerusalem-violence-intl/index.html |access-date=16. 4. 2022 |website=CNN|date=15. 4. 2022 }}</ref> Navodi se da su demonstranti potom napali policajce kamenjem, pri čemu su trojica policajaca povrijeđena.<ref name=":0" /> Sukobi su se, prema izvještajima, odvijali u blizini Lavljih vrata.<ref name=":1" /> Al Jazeera je izvijestila da su se "pripadnici okupacijskih snaga popeli na krovove zgrada koje okružuju džamiju Al-Aqsa. Ispraznili su dvorište džamije Al-Aqsa i zatvorili većinu ulaza koji vode do nje".<ref name="auto" /> Prema navodima portala [[Ynet]] i agencije [[Reuters]], "policija tvrdi da su snage ušle u kompleks nakon jutarnje molitve u mjesecu ramazanu kako bi rastjerale nasilnu grupu koja je izazvala nerede na svetom mjestu i bacala kamenje prema obližnjem jevrejskom molitvenom prostoru kod Zida plača; policija dodaje da su tri policajca lakše povrijeđena, kao i 59 učesnika nereda".<ref name="auto3">{{Cite news |agency=Reuters |date=15. 4. 2022 |title=Police forces, Palestinians clash at Temple Mount |language=en |work=Ynetnews |url=https://www.ynetnews.com/article/hjwkryu4q |access-date=24. 4. 2022}}</ref> Neki Palestinci zabarikadirali su se unutar džamije Al-Aqsa.<ref name=":4">{{Cite web |title=Gantz ends West Bank closure amid Temple Mount violence |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-704234 |access-date=22. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> Policija je navela da su Palestinci gomilali kamenje i bacali ga iz džamije.<ref name=":0" /> List [[The New York Times]] objavio je da je sukob počeo oko 5:30 sati ujutro.<ref name= NYTCalm /> Palestinci tvrde da su izraelski policajci ušli u objekat odmah nakon što je mujezin proučio ezan, dok policija navodi da su sačekali završetak molitve. Policajci su uz upotrebu palica evakuisali vjernike iz džamije,<ref name="auto2"/> dok su šok-bombe i petarde korištene u sukobima stvorile gust oblak dima. Izraelska policija privremeno je blokirala [[Damaskuska kapija|Damaskusku kapiju]] i ograničila pristup na drugim ulazima, onemogućivši ulazak mlađim muškarcima, dok je ženama, starijim muškarcima i djeci bio dozvoljen prolaz.<ref name=":1" /> Policija se povukla šest sati kasnije, nakon čega se život u džamiji nastavio odvijati uobičajenim tokom, bez daljnjih incidenata.<ref name=":2">{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=At least 130 rioters remain detained after Friday's Temple Mount clashes |url=https://www.timesofisrael.com/at-least-130-rioters-remain-detained-after-fridays-temple-mount-clashes/ |access-date=16. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Palestinsko društvo Crvenog polumjeseca saopštilo je da je povrijeđeno 158 Palestinaca, uglavnom uslijed djelovanja gumenih metaka, šok-bombi i policijskih palica.<ref>{{Cite news |date=15. 4. 2022 |title=Violence erupts between Palestinian protesters and Israeli riot police at Jerusalem holy site |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-16/al-aqsa-mosque-palestinians-detained-israeli-riot-police/100994998 |access-date=16. 4. 2022}}</ref> Izraelske snage privele su oko 470 osoba.<ref name=":2" /> Dana 16. aprila objavljeno je da je 130 osoba i dalje u pritvoru. Šezdeset pet maloljetnika pušteno je na slobodu uz izrečene mjere zabrane, a 200 privedenih osoba pušteno je nakon ispitivanja od strane organa za provođenje zakona.<ref name=":2" /> == Posljedice == U petak navečer, stotine izraelskih Arapa u [[Umm al-Fahm]]u organizovale su demonstracije protiv izraelskog upada, pri čemu su neki od skupova prerasli u nerede.<ref>{{Cite web |title=Arab-Israelis arrested in riot over Temple Mount violence |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-704310 |access-date=16. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> Istog dana, jedna palestinska tinejdžerka izbola je i ranila muškarca u [[Haifa|Haifi]]. Djevojka je kasnije priznala da je to učinila kao odgovor na upad u džamiju.<ref>{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=Suspect in Haifa terror stabbing said to be daughter of ex-Shin Bet informant |url=https://www.timesofisrael.com/suspect-in-haifa-terror-stabbing-said-to-be-daughter-of-ex-shin-bet-informant/ |access-date=16. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |title=15-year-old Stabs Man in Northern Israel in Suspected Politically-motivated Attack |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/israel-news/15-year-old-stabs-man-in-northern-israel-in-suspected-politically-motivated-attack-1.10744633 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415132424/https://www.haaretz.com/israel-news/15-year-old-stabs-man-in-northern-israel-in-suspected-politically-motivated-attack-1.10744633 |url-status=dead |archive-date=15. 4. 2022 |access-date=16. 4. 2022}}</ref> Kanal 12 je 16. aprila izvijestio da su egipatske vlasti uvjerile palestinsku militantnu grupu Hamas da ne ispaljuje rakete kao odgovor na događaje.<ref>{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=Report: Egypt talked Hamas down from rocket fire after Temple Mount clashes |url=https://www.timesofisrael.com/report-egypt-talked-hamas-down-from-rocket-fire-after-temple-mount-clashes/ |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Dana 17. aprila došlo je do novog nasilja kada je policija zatvorila muslimane koji su se već nalazili unutar kompleksa, dok je muslimanima koji su bili izvan njega onemogućila pristup. Jevreji su se kretali oko kompleksa uz naoružanu policijsku pratnju.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/04/17/world/middleeast/jerusalem-al-aqsa-mosque.html|title=Israeli Government Crisis Deepens After Closing of Major Mosque|first1=Patrick|last1=Kingsley|first2=Raja|last2=Abdulrahim| newspaper=The New York Times |date=17. 4. 2022}}</ref> Palestinci su kamenovali tri autobusa koja su se kretala prema Zapadnom zidu. Tom prilikom povrijeđeno je sedam putnika.<ref>{{Cite web |title=Arab rioters stone buses en route to Western Wall |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-704375 |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> U Starom gradu napadnuti su jevrejski vjernici koji su nosili molitvene šalove.<ref>{{Cite web |title=WATCH: Jewish worshippers attacked in Jerusalem's Old City |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-704397 |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> Policajci su ponovo ušli na Brdo hrama, navodeći da palestinske grupe pokušavaju spriječiti nemuslimane da uđu na to područje.<ref>{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=Palestinians hurl rocks at Old City buses; cops enter Temple Mount to prevent riots |url=https://www.timesofisrael.com/meeting-resistance-cops-enter-temple-mount-to-thwart-obstruction-of-jewish-visitors/ |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Devet osoba je uhapšeno, a palestinske medicinske službe izvijestile su da je 17 osoba ranjeno.<ref>{{Cite web |date=17. 4. 2022 |title=Clashes erupt again near flashpoint Jerusalem holy site |url=https://apnews.com/article/middle-east-religion-jerusalem-israel-arrests-03ebd01a1e69b177941165c1f3db7d75 |access-date=17. 4. 2022 |website=AP NEWS |language=en}}</ref> Sigurnosne snage spriječile su pokušaj napada nožem u izraelskom naselju [[Beit El]].<ref>{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=Attempted terror stabbing thwarted in West Bank settlement |url=https://www.timesofisrael.com/attempted-terror-stabbing-thwarted-in-west-bank-settlement/ |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> Stranka Ra'am objavila je da privremeno obustavlja svoje učešće u vladajućoj koaliciji Izraela, u znak protesta zbog situacije u džamiji Al-Aqsa.<ref name= "JP17">{{Cite web |title=Israeli forces given 'free hand' as clashes break out on Temple Mount |url=https://www.jpost.com/arab-israeli-conflict/article-704366 |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> [[Generalni sekretar Ujedinjenih nacija|Generalni sekretar UN-a]] [[António Guterres]] izjavio je 15. aprila da provokacije na Platou džamija (Brdo hrama) moraju prestati, te da se status quo mora održati i poštovati.<ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/provocations-jerusalem-s-holy-esplanade-must-stop-now|title=Provocations on Jerusalem's Holy Esplanade Must Stop Now, Secretary-General Says, Stressing Need to Respect, Uphold Status Quo at Holy Sites - occupied Palestinian territory &#124; ReliefWeb|website=reliefweb.int}}</ref> Prema navodima [[State Department]]a SAD-a, [[Državni sekretar Sjedinjenih Američkih Država|američki državni sekretar]] [[Antony Blinken]] i jordanski ministar vanjskih poslova [[Ayman Safadi]] razgovarali su o situaciji 18. aprila, pri čemu je "državni sekretar Blinken naglasio važnost očuvanja historijskog statusa quo na području Haram al-Sharifa / Brda hrama, te izrazio uvažavanje posebne uloge Hašemitske Kraljevine Jordan kao čuvara muslimanskih svetih mjesta u Jerusalemu". Jordanski kralj [[Abdulah II, kralj Jordana|Abdullah]] je, u razgovoru s generalnim sekretarom UN-a Antoniom Guterresom, izjavio da "provokativni postupci" Izraela narušavaju "pravni i historijski status quo" muslimanskih svetih mjesta.<ref name= JP17 /><ref>{{Cite web|url=https://arab.news/mpdbm|title=US Blinken stresses importance of status quo at Jerusalem holy sites -statement|date=19. 4. 2022|website=Arab News}}</ref> Dana 22. aprila, izraelska policija u punoj opremi za suzbijanje nereda upala je u džamiju nakon što su Palestinci kamenovali kapiju kod koje su policajci bili stacionirani.<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2022/04/22/1094237785/israeli-police-storm-jerusalem-holy-site-after-rock-throwing|title=Israeli police storm Jerusalem holy site after rock-throwing|agency=Associated Press|date=22. 4. 2022|website=NPR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Renewed violence on Temple Mount following afternoon prayers |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-704830 |access-date=22. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> Prema navodima policije, izgrednici su rano ujutro zasuli policajce kamenjem i petardama, te su se zabarikadirali unutar džamije.<ref>{{Cite web |title=As Temple Mount riots continue, Hamas warns against Jews entering site |url=https://www.jpost.com/arab-israeli-conflict/article-704773 |access-date=22. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> Izraelska policija je upotrijebila dron za ispaljivanje suzavca na grupe Palestinaca.<ref>{{cite web | title=Brief Bouts of Unrest Erupt After Jerusalem Friday Prayers | website=The New York Times | date=22. 4. 2022 | url=https://www.nytimes.com/live/2022/04/22/world/jerusalem-al-aqsa-mosque | ref={{sfnref | The New York Times | 2022}} | access-date=22. 4. 2022}}</ref> Dana 29. aprila, posljednjeg petka ramazana, došlo je do novih sukoba kod džamije, nakon višesedmičnog nasilja u Izraelu i na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]]. Ranjena su 42 Palestinca.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20220429-clashes-erupt-at-jerusalem-s-al-aqsa-mosque-on-final-friday-of-ramadan|title=Clashes erupt at Jerusalem's Al-Aqsa mosque on final Friday of Ramadan|date=29. 4. 2022|website=France 24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/29/dozens-injured-in-israeli-raid-on-al-aqsa-mosque-compound|title=Israeli forces raid Al-Aqsa mosque, over 40 Palestinians injured|work=Al Jazeera|date=29. 4. 2022}}</ref> === Status quo === Dana 8. maja, izraelski premijer [[Naftali Bennett]] izjavio je da će Izrael samostalno donositi odluke o Jerusalemu i Brdu hrama. Ova izjava uslijedila je nakon što je [[Mansour Abbas]], lider stranke Ra’am, rekao: "Stav stranke Ra’am u koaliciji, kada je riječ o blagoslovljenoj džamiji Al-Aqsa, zavisit će od ishoda zajedničkih izraelsko-jordansko-međunarodnih sastanaka."<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/bennett-there-wont-be-any-foreign-interference-in-decisions-regarding-temple-mount/|title=Bennett: There won't be any foreign interference in decisions regarding Temple Mount|first1=T. O. I.|last1=staff|first2=Aaron|last2=Boxerman|website=[[The Times of Israel]] |issn=0040-7909}}</ref> Dana 10. maja objavljeno je da će se predsjednik Biden 13. maja sastati s jordanskim kraljem Abdullahom. Jedna od tema razgovora bit će i očuvanje statusa quo u džamiji Al-Aqsa. Očekuje se da će izraelski i jordanski zvaničnici u bliskoj budućnosti razgovarati o situaciji u Jerusalemu.<ref>{{Cite web|url=https://www.axios.com/2022/05/10/jordan-king-abdullah-biden-white-house-meeting-jeruslaem|title=Jordan's King Abdullah to meet Biden at White House to discuss Jerusalem tensions|first=Barak|last=Ravid|date=10. 5. 2022|website=Axios}}</ref> == Reakcije == === Palestinska uprava === Ministar za pitanja Jerusalema u Palestinskoj upravi, [[Fadi al-Hadami]], oštro je osudio upad izraelskih snaga u džamiju Al-Aqsa. Okrivio je Izrael za ove postupke i pozvao međunarodnu zajednicu na hitnu intervenciju kako bi se zaustavile izraelske akcije usmjerene protiv muslimanskih svetih mjesta.<ref>{{Cite web|url=https://urdu.alarabiya.net/middle-east/2022/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AC-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%B5%DB%8C-%D9%BE%D8%B1-%D8%AF%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%A7-%D8%8C-%D8%A2%D9%86%D8%B3%D9%88-%DA%AF%DB%8C%D8%B3-%DA%A9%DB%92-%DA%AF%D9%88%D9%84%D9%88%DA%BA-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84|title=اسرائیلی فوج کا مسجد اقصی پر دھاوا، نمازیوں پر سٹن گرینیڈز اور آنسو گیس کا استعمال|date=15. 4. 2022|website=العربیہ اردو}}</ref> [[Husein al-Šeik]], visoki zvaničnik [[Palestinska oslobodilačka organizacija|Palestinske oslobodilačke organizacije]] (PLO), upozorio je na navodne pokušaje Izraela da podijeli Brdo hrama između muslimana i Jevreja.<ref>{{Cite web |title=Palestinian Authority warns Israel against 'dividing' Temple Mount |url=https://www.jpost.com/arab-israeli-conflict/article-704415 |access-date=17. 4. 2022 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US |issn=0792-822X}}</ref> === Međunarodne organizacije === Specijalni koordinator Ujedinjenih nacija za mirovni proces na Bliskom istoku, [[Tor Venesland]], izrazio je duboku zabrinutost zbog događaja u gradu Jerusalemu i džamiji Al-Aqsa. Izjavio je: "Duboko sam zabrinut zbog pogoršanja situacije u gradu Jerusalemu tokom ovih svetih dana." Zvaničnik UN-a zatražio je da se provokacije na prostoru Al-Haram al-Šarifa (Brda hrama) odmah zaustave.<ref>[https://www.dostor.org/4059141 الأمم المتحدة تطالب بوقف استفزازات الاحتلال فى الأقصى], الدستور, published on 15 April 2022.</ref> === Druge zemlje === U zajedničkoj izjavi, [[Njemačka]], [[Francuska]], [[Italija]] i [[Španija]] pozvale su na poštivanje trenutnog statusa svetih mjesta u Jerusalemu, kao i uloge Jordana u vezi s tim mjestima, te su pozvale "sve strane na maksimalnu suzdržanost i uzdržavanje od nasilja i svih oblika provokacija".<ref>[https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2022/04/15/قلق-أوروبي-من-تصاعد-العنف-في-القدس-ودعوات-لضبط-النفس قلق أوروبي من تصاعد العنف في القدس.. ودعوات لضبط النفس]، العربية.</ref> [[Saudijska Arabija]] je osudila upad izraelskih odbrambenih snaga u džamiju Al-Aqsa, zatvaranje njenih kapija, te napade na nenaoružane vjernike unutar džamije i na njenim vanjskim platoima. Također je ocijenila da "ova sistematska eskalacija predstavlja flagrantan napad na svetost džamije Al-Aqsa i kršenje međunarodnih rezolucija i sporazuma".<ref name=":8">[https://www.alarabiya.net/saudi-today/2022/04/15/السعودية-التصعيد-الاسرائيلي-اعتداء-صارخ-على-حرمة-المسجد-الأقصى- السعودية: التصعيد الإسرائيلي اعتداء صارخ على حرمة الأقصى]، العربية.</ref> [[Kuvajt]] je izrazio oštru osudu upada izraelskih odbrambenih snaga u džamiju Al-Aqsa i napada na vjernike. Također je naveo da "ovi napadi predstavljaju opasnu eskalaciju i flagrantno kršenje svih međunarodnih konvencija i rezolucija, te doprinose raspirivanju nasilja i podrivanju stabilnosti u regiji".<ref>[https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=3035312 دولة الكويت تدين وتستنكر بشدة اقتحام قوات الاحتلال الإسرائيلي للمسجد الأقصى والاعتداء على المصلين]، كونا.</ref> Glasnogovornik Ministarstva vanjskih poslova [[Egipta]], ambasador [[Ahmed Hafez]], "osudio je upad izraelskih snaga u blagoslovljenu džamiju Al-Aqsa, kao i nasilje koje je uslijedilo nakon tog upada nad Palestincima u dvorištima džamije Al-Aqsa", što je rezultiralo povređivanjem i hapšenjem desetina vjernika. Naglasio je "neophodnost suzdržanosti, pružanja potpune zaštite muslimanskim vjernicima i omogućavanja da obavljaju islamske obrede u džamiji Al-Aqsa, koja je isključivo islamska zadužbina (vakuf) namijenjena muslimanima."<ref>[https://www.masrawy.com/news/news_publicaffairs/details/2022/4/15/2209001/الخارجية-تدين-اقتحام-القوات-الإسرائيلية-المسجد-الأقصى-الم-بارك الخارجية تدين اقتحام القوات الإسرائيلية المسجد الأقصى المُبارك]، مصراوي، published on 15 April 2022.</ref> [[Iran]] je oštro osudio upad Izraelskih odbrambenih snaga u džamiju Al-Aqsa. [[Hossein Amir-Abdollahian]], ministar vanjskih poslova Irana, tokom telefonskog razgovora s [[Ismail Haniyeh|Ismailom Haniyehom]], šefom političkog biroa Hamasa, izjavio je da ovaj incident predstavlja znak otpora herojskog i hrabrog palestinskog naroda, kao i očaj cionista. Također, [[Saeed Khatibzadeh]], glasnogovornik iranskog Ministarstva vanjskih poslova, ocijenio je operacije izraelskih snaga kršenjem međunarodnog prava i ljudskih prava.<ref>{{cite web |title=Iranian FM Strongly Condemns Desecration of Al-Aqsa Mosque |url=https://www.farsnews.ir/en/news/14010127000140/Iranian-FM-Srngly-Cndemns-Desecrain-f-Al-Asa-Mse |website=[[Fars News Agency]]}}</ref> Upad su također osudili [[Bahrein]], [[Maroko]] i [[Ujedinjeni Arapski Emirati]], koji su dvije godine ranije normalizirali odnose s Izraelom.<ref name=":5">{{cite news |last=staff |first=T. O. I. |title=UAE, Bahrain join condemnation of police actions during Temple Mount clashes |url=https://www.timesofisrael.com/uae-bahrain-join-condemnation-of-police-actions-amid-temple-mount-clashes/ |access-date=16. 4. 2022 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |date=16. 4. 2022 |title=Morocco condemns Israeli raid on Jerusalem's Al Aqsa mosque |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/morocco-condemns-israeli-raid-jerusalems-al-aqsa-mosque-2022-04-16/ |access-date=18. 4. 2022}}</ref> Lideri Jordana, Egipta i Ujedinjenih Arapskih Emirata sastali su se 24. aprila kako bi razgovarali o uspostavljanju mira u Jerusalemu.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://english.alaraby.co.uk/news/egypt-uae-jordan-discuss-al-aqsa-ukraine-meeting|title=Egypt, UAE, Jordan discuss Al-Aqsa, Ukraine in meeting|first=The New Arab|last=Staff|date=25. 4. 2022|website=english.alaraby.co.uk|access-date=25. 4. 2022|archive-date=25. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425150104/https://english.alaraby.co.uk/news/egypt-uae-jordan-discuss-al-aqsa-ukraine-meeting|url-status=dead}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} ==External links== * [https://www.aljazeera.com/news/2022/4/20/timeline-raids-closures-and-restrictions-on-al-aqsa Hronologija: Upadi u džamiju Al-Aqsa, zatvaranja i ograničenja] {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:2022. u Palestini]] [[Kategorija:2022. u Izraelu]] [[Kategorija:Historija Palestine]] [[Kategorija:Historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Izraela]] [[Kategorija:Vojna historija Palestine]] 1qnrkco727lxlrnh8nazvja5tjeivsv Aset Djusenov 0 539277 3939425 3939165 2026-11-06T21:03:30Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939425 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Aset Djusenov | slika = Dyussenov_A._–_Biathlon_2023_Nove_Mesto_7624.jpg | opis_slike = | puno ime = Aset Nazarovič Djusenov | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1997|01|15}} | mjesto rođenja = [[Semipalatinsk]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = CSK | trener = | visina = | težina = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|2026.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = {{plainlist| '''95.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''52.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|2021/22.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''80.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2025/2026.|2025/26.]]) }} | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2020/2021.|2020/21.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = | pobjede EK štafeta= 0 <!-- Evropska prvenstva --> | prvi_EP = | nastup_EP = '''3''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022.|2022]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024.]]) | medalje_EP = '''0''' | zlato_EP = | kraj karijere = <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = aktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 0 | 1 | 0 }} |ažurirano = 6. 11. 2026. }} '''Aset Djusenov''', ({{jez-kk|Әсет Назарұлы Дүйсенов}}) rođen 15. januara 1997. u [[Semipalatinsk]]u, [[Kazahstan]] je [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 6. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ12409199701|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2026}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 20 km|74]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|61]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] |} Aset Djusenov je nastupio samo jednom na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|ZOI 2026]], ali nije osvajao medalje. Najbolji mu je rezultat bilo 61-o mjesto na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s 3:07.2&nbsp;min i dva promašaja bio sporiji od [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuskog]] biatlonca [[Quentin Fillon Maillet|Quentina Fillona Mailleta]]. Najbolji rezultat u štafetnim utrkama mu je 21-o mjesto na ZOI 2026. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – štafeta (mješovito)|mješovitoj štafeti]] s [[Milana Geneva|Milanom Genevom]], [[Vladislav Kirejev|Vladislavom Kirejevim]] i [[Ajša Rakiševa|Ajšom Rakiševom]], kada su pretečeni za jedan krug od pobjedničke [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2026.|francuske]] štafete u sastavu: [[Éric Perrot]], [[Quentin Fillon Maillet]], [[Lou Jeanmonnot]] i [[Julia Simon (biatlonka)|Julia Simon]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 20 km|78]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2024}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|68]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (muškarci)|10]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2025}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – 20 km|89]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2025 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |} Djusenov je nastupio tri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 68-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.|SP 2024.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|utrci na 10 km]]; a u ekipnim utrkama mu je najbolji rezultat bilo deseto mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024 – štafeta (muškraci)|štafeti]] na SP 2024, koje je osvojio s [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandrom Muhinom]], [[Vladislav Kirejev|Vladislavom Kirejevim]] i [[Nikita Akimov|Nikitom Akimovim]]. === Evropska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|2021}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|121]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 10 km|115]] | | | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (mješovito)|15]] | |- |align="left" | {{NaziviEPB|2022}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022 – 20 km|52]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022 – 10 km|29]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022 – potjera (muškarci)|41]] | | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022 – štafeta (mješovito)|15]] | |- |align="left" | {{NaziviEPB|2024}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|62]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2024 – 10 km|76]] | | | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022 – štafeta (mješovito)|22]] | |} Djusenov je nastupio tri puta na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]]: na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021.|EP 2021]],<ref> {{cite web | url= https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-2021-2022-hommes-epm117508.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 2020/2021| authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022.|EP 2022]],<ref> {{cite web | url= https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-2021-2022-hommes-epm117508.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 2020/2021| authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> i [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2024.|EP 2024]],<ref> {{cite web | url=https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-2023-2024-hommes-epm131213.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 2023/2023| authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> ali nije osvajao medalje. <!-- U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 37-o mjesto na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023.|SP 2023.]] u [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 20 km|utrci na 20 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 12-o mjesto u [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]], koje je osvojio s [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]]. --> === Svjetski kup === Prvi nastup Djusenova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2021/2022.|sezoni 2021/22.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Östersund]]u 3. decembra 2014. u utrci na 20&nbsp;km osvojio je 87-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 33-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2016/2017.|sezoni 2016/17.]] u [[Švedska|švedskom]] [[Östersund]]u 5. decembra 2015. u utrci na 10&nbsp;km, kada je s jednim promašajem bio 2:23.5&nbsp;min sporiji od pobjednika francuskog biatlonca [[Martin Fourcade]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je treće mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 26. novembra 2017. u [[Östersund]]u s [[Galina Višnjevska-Šeporenko|Galinom Višnjevskom-Šeporenko]]. --> === Azijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Azijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviAzI|Z|2025}} ([[Biatlon na Azijskim igrama 2025.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – 10 km|6]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – štafeta (muškarci)|2]] |} Na [[Azijske igre|Azijskim igrama]] u [[Biatlon na Azijskim igrama|biatlonu]] nastupio je samo jednom.<ref>{{cite news |title=Men's 10km Sprint |url=https://mis.harbin2025.com/data/AWG2025/data/BTH/BTHM10KMSP------------FNL-000100--_DT_PDF_C73B.pdf |access-date=8. 3. 2025 |work=Harbin 2025 official website}}</ref><ref>{{cite news |title=Men's 4x7.5km Relay |url=https://mis.harbin2025.com/data/AWG2025/data/BTH/BTHM4X7.5KM-----------FNL-000100--_DT_PDF_C73C.pdf |access-date=9. 3. 2025 |work=Harbin 2025 official website}}</ref> Osvojio je jednu srebrnu medalju u [[Biatlon na Azijskim igrama 2025 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandrom Muhinom]], [[Vladislav Kirejev|Vladislavom Kirejevim]] i [[Kiril Bauer|Kirilom Bauerom]]. == Prestanak karijere == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Djusenov, Aset}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1997.]] [[Kategorija:Biografije, Semipalatinsk]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2026.]] [[Kategorija:Biatlonci na Azijskim igrama 2025.]] [[Kategorija:Kazahstanski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Azijskim igrama 2025.]] l62n1iw92ygcq9hr828wsnaleysatgl Omer Behmen 0 539280 3939204 3939169 2026-11-06T12:40:10Z Panasko 146730 3939204 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Omer Behmen | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1922|6|10}} | mjesto_rođenja = [[Mostar]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2009|4|23|1922|6|10}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Omer Behmen''' (10. juni 1922 – 23. april 2009) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[političar]]. Bio je jedan od najbližih saradnika [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]], prvog [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|predsjednika Bosne i Hercegovine]]. Behmen je također bio jedan od osnivača političke stranke [[Stranka demokratske akcije]].<ref>{{cite web|url=http://www.klix.ba/vijesti/bih/umro-omer-behmen-utemeljitelj-sda/090423092|title=Umro Omer Behmen, utemeljitelj SDA|publisher=Klix|date=23 April 2009|accessdate=5 January 2015}}</ref> == Zatvaranje == U aprilu 1983, Behmen i dvanaest drugih bošnjačkih aktivista (uključujući budućeg predsjednika Aliju Izetbegovića, [[Melika Salihbeg Bosnawi|Meliku Salihbegović]], [[Edhem Bičakčić|Edhema Bičakčića]], [[Mustafa Spahić|Mustafu Spahića]] i [[Hasan Čengić|Hasana Čengića]]) našli su se pred sarajevskim sudom pod optužbama za "djela koja predstavljaju neprijateljsku djelatnost inspirisanu muslimanskim nacionalizmom, udruživanje radi neprijateljske djelatnosti i neprijateljsku propagandu". Svi optuženi su proglašeni krivima, a Behmen je osuđen na dvanaest godina zatvora.<ref>{{cite web|url=http://radiosarajevo.ba/novost/2184/preminuo-omer-behmen|title=Preminuo Omer Behmen|publisher=Radio Sarajevo|date=23 April 2009|accessdate=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105134215/http://radiosarajevo.ba/novost/2184/preminuo-omer-behmen|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vecernji.ba/serijski-ubojice-najbolji-zatvorenici-381025|title=ZENIČKI BLUES: Serijski ubojice najbolji zatvorenici|publisher=Večernji|date=27 February 2012|accessdate=5 January 2015}}</ref> Presuda je naišla na oštre kritike organizacija za ljudska prava, uključujući [[Amnesty International]] i [[Helsinki Watch]], koje su tvrdile da se slučaj zasnivao na "komunističkoj propagandi", te da optuženi nisu bili terećeni za upotrebu ili zagovaranje nasilja. Godine 1988, dok je komunistička vlast slabila, Behmen je pomilovan i pušten na slobodu nakon gotovo pet godina provedenih u zatvoru. ==Reference== {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Behmen, Omer}} [[Kategorija:Rođeni 1922.]] [[Kategorija:Umrli 2009.]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari iz Mostara]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] 5mxiepe71i4f17fbcwvlw24ghefqm3z 3939360 3939204 2026-11-06T20:40:42Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939360 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Omer Behmen | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1922|6|10}} | mjesto_rođenja = [[Mostar]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2009|4|23|1922|6|10}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Omer Behmen''' (10. juni 1922 – 23. april 2009) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[političar]]. Bio je jedan od najbližih saradnika [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]], prvog [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|predsjednika Bosne i Hercegovine]]. Behmen je također bio jedan od osnivača političke stranke [[Stranka demokratske akcije]].<ref>{{cite web|url=http://www.klix.ba/vijesti/bih/umro-omer-behmen-utemeljitelj-sda/090423092|title=Umro Omer Behmen, utemeljitelj SDA|publisher=Klix|date=23. 4. 2009|accessdate=5. 1. 2015}}</ref> == Zatvaranje == U aprilu 1983, Behmen i dvanaest drugih bošnjačkih aktivista (uključujući budućeg predsjednika Aliju Izetbegovića, [[Melika Salihbeg Bosnawi|Meliku Salihbegović]], [[Edhem Bičakčić|Edhema Bičakčića]], [[Mustafa Spahić|Mustafu Spahića]] i [[Hasan Čengić|Hasana Čengića]]) našli su se pred sarajevskim sudom pod optužbama za "djela koja predstavljaju neprijateljsku djelatnost inspirisanu muslimanskim nacionalizmom, udruživanje radi neprijateljske djelatnosti i neprijateljsku propagandu". Svi optuženi su proglašeni krivima, a Behmen je osuđen na dvanaest godina zatvora.<ref>{{cite web|url=http://radiosarajevo.ba/novost/2184/preminuo-omer-behmen|title=Preminuo Omer Behmen|publisher=Radio Sarajevo|date=23. 4. 2009|accessdate=5. 1. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105134215/http://radiosarajevo.ba/novost/2184/preminuo-omer-behmen|archive-date=5. 1. 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vecernji.ba/serijski-ubojice-najbolji-zatvorenici-381025|title=ZENIČKI BLUES: Serijski ubojice najbolji zatvorenici|publisher=Večernji|date=27. 2. 2012|accessdate=5. 1. 2015}}</ref> Presuda je naišla na oštre kritike organizacija za ljudska prava, uključujući [[Amnesty International]] i [[Helsinki Watch]], koje su tvrdile da se slučaj zasnivao na "komunističkoj propagandi", te da optuženi nisu bili terećeni za upotrebu ili zagovaranje nasilja. Godine 1988, dok je komunistička vlast slabila, Behmen je pomilovan i pušten na slobodu nakon gotovo pet godina provedenih u zatvoru. ==Reference== {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Behmen, Omer}} [[Kategorija:Rođeni 1922.]] [[Kategorija:Umrli 2009.]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari iz Mostara]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] b23kzndgx6xacqnx6904w8xjii42no9 Hasan Čengić 0 539283 3939325 3939180 2026-11-06T20:29:30Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939325 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Hasan Čengić | slika = | opis_slike = | redoslijed = Zamjenik [[Ministar odbrane Federacije Bosne i Hercegovine|federalnog ministra odbrane]] | vrijeme_na_vlasti = 31. maj 1994 – 4. novembar 1996. | prethodnik = osnovan ured | nasljednik = [[Sakib Mahmuljin]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1957|8|10}} | mjesto_rođenja = [[Foča (Federacija Bosne i Hercegovine)|Foča-Ustikolina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2021|11|7|1957|8|10}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | puno_ime = | nacionalnost = | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | supružnik = Fahira Čengić | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = [[islam]] | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Hasan Čengić''' (30. august 1957 – 7. novembar 2021) bio je [[Bošnjaci|bošnjački]] [[političar]] koji je obnašao dužnosti zamjenika premijera i zamjenika ministra odbrane Federacije Bosne i Hercegovine. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], Čengić je bio glavni prikupljač sredstava i nabavljač oružja za administraciju [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]]. Smatran tvrdokornim muslimanskim političarem i jednom od najutjecajnijih ličnosti u Sarajevu, Čengić je zagovarao [[iran]]ski utjecaj u Bosni i Hercegovini. == Rani život == Čengić je rođen u [[Odžak]]u (općina Foča-Ustikolina), u SR Bosni i Hercegovini (SFR Jugoslavija) – od oca Halida i majke Merjeme, rođene Lutvikadić. Bio je daleki rođak bosanskohercegovačkog političara [[Adil Zulfikarpašić|Adila Zulfikarpašića]].{{sfn|Zulfikarpašić|1998|p=135}} Kao mladi imam, Čengić je predvodio grupu poznatu kao "Tabački mesdžid", koja je osuđivala diskoteke i mješovite brakove, te zagovarala nošenje [[hidžab]]a i zabranu [[alkohol]]a.{{sfn|Calic|2019|pp=229-230}} Prema Loftusu, Čengić je bio simpatizer [[Iranska revolucija|iranske revolucije]] koji je "prepoznavao veliki potencijal u novom internacionalizmu" i zagovarao panislamski kurs za svoju zajednicu.{{sfn|Loftus|2022|pp=76-77}} Godine 1981. Čengić je u časopisu "Glasnik" objavio članak o primjeni [[šerijat]]skog prava. U tom tekstu istraživao je primjenu šerijata u islamskom svijetu, a za Iran je napisao da pokazuje "rastuću tendenciju raskida sa zapadnim modelima i odlučnost da se vrate vlastitim zakonima, kulturi i civilizaciji". Pored sudanskog lidera [[Gaafar Nimeiry|Gaafara Nimeirya]] i pakistanskog lidera Muhameda [[Zija-ul-Hak|Zije-ul-Haka]], u članku se uveliko oslanjao na [[Ruholah Homeini|Ruholaha Homeinija]], opširno ga citirajući. Loftus navodi da Čengić u tom članku iransku revoluciju – uz naftni embargo iz 1973. – vidi kao "najreprezentativniji trenutak snage nove muslimanske koalicije". U tom članku Čengić iznosi stav da "muslimani raspolažu prostorom, stanovništvom, dinamizmom, snagom, energijom i novcem", te zaključuje da ne postoji razlog zbog kojeg ne bi mogli postati "gospodari svijeta sutrašnjice". Loftus dalje piše da, iako Čengić u članku ne spominje jugoslavenske muslimane, on "implicitno ostavlja prostor za vlastitu zajednicu" unutar "potencijalne koalicije islamskih ‘gospodara sutrašnjice’".{{sfn|Loftus|2022|pp=75-76}} == Sarajevski proces == Čengić je bio član [[Mladi muslimani|Mladih muslimana]], organizacije koju je predvodio [[Alija Izetbegović]]. Članovima organizacije, uključujući Izetbegovića i Čengića, suđeno je 1983. [[Hamdija Pozderac]], predsjednik [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]], izjavio je da je organizacija težila panislamizmu koji bi doveo do "etnički očišćene Bosne i Hercegovine", te da su nastojali ostvariti saradnju s muslimanskim svijetom, a posebno s Iranom. Tužioci su tvrdili da su se optuženi poistovjećivali s Islamskom revolucijom i da su neki od njih tajno otputovali u [[Teheran]] kako bi obilježili godišnjicu revolucije; kao dokaz ovih veza korišteni su tekstovi optuženih, a posebno "[[Islamska deklaracija]]", čiji je autor bio Izetbegović. Na kraju suđenja, svaki od optuženih osuđen je na 14 godina zatvora zbog različitih muslimanskih nacionalističkih aktivnosti.{{sfn|Loftus|2022|p=79}}{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=41}} == Rat u Bosni i Hercegovini == Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], Alija Izetbegović imenovao je Čengića za glavnog prikupljača sredstava i nabavljača oružja,{{sfn|Andreas|2008|p=97, 124}} povjerivši mu zadatak pregovaranja o tajnim nabavkama naoružanja.{{sfn|Andreas|2008|p=111}} Čengić je putovao u inostranstvo kako bi pregovarao o isporuci oružja , između ostalog i u Iran.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=41}} Zbog čestih putovanja u islamske zemlje, dobio je nadimak "leteći imam".{{sfn|Schindler|2007|p=70}} Također je bio član savjetodavnog odbora organizacije ''[[Third World Relief Agency]]'' (TWRA), za koju se pretpostavlja da je tokom ratnog perioda od 1992. do 1995. osigurala 350 miliona dolara za [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|vladu Republike Bosne i Hercegovine]], pri čemu je najmanje polovina tog iznosa iskorištena za krijumčarenje oružja. Većina novca pristigla je iz zemalja [[Bliski istok|Bliskog istoka]], uključujući Iran, a posebno [[Saudijska Arabija|Saudijsku Arabiju]]. Donacije su stizale i iz [[Turska|Turske]], [[Sudan]]a, [[Brunej]]a, [[Malezija|Malezije]] i [[Pakistan]]a.{{sfn|Andreas|2008|p=111}} U drugoj polovini 1991, [[Stranka demokratske akcije]] (SDA) bila je veoma aktivna u pripremama za rat, za koji je rukovodstvo stranke znalo da je neizbježan. U junu 1991. – prije nego što su [[Slovenija]] i [[Hrvatska]] proglasile nezavisnost, a deset mjeseci prije izbijanja sukoba u Bosni i Hercegovini – SDA je donijela odluku o formiranju vlastite formacije, [[Patriotska liga|Patriotske lige]], na čije je čelo postavljen Čengić, tada 43-godišnji imam. Budući da su Patriotskoj ligi bili potrebni oružje, municija, zalihe i uniforme, Čengić je posjetio islamske zemlje tražeći podršku.{{sfn|Schindler|2007|pp=69-70}} Čengić je, zajedno sa svojim ocem, bio zadužen za održavanje [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] (ARBiH), snabdijevanje, kontrolu kretanja, transport, te medicinske i veterinarske usluge. Ove pozicije omogućile su im veliki uticaj, koji su intenzivno koristili. Čengić je preferirao uniforme na kopčanje bez kragne, izrađene po uzoru na iranske uniforme, a bio je poznat i kao čvrst, beskompromisan čovjek.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=41}} List ''[[Slobodna Bosna]]'' iznio je tvrdnju da je Čengić bio poslovni partner ruskog trgovca oružjem i bivšeg oficira KGB-a Viktora Bouta, poznatijeg pod nadimkom "trgovac smrću".<ref>[[NATO]]-[[SFOR]] (quoting ''[[Slobodna Bosna]]''), [http://www.nato.int/sfor/media/2004/ms040611.htm Main News Summary], 11 June 2004, accessed 7 August 2013</ref><ref>[[Douglas Farah]], [http://www.douglasfarah.com/article/79/while-lebanon-boils-watch-bosnia While Lebanon Boils, Watch Bosnia], 19 July 2006, accessed 28 November 2007</ref> U maju 2006, kada je 200.000 jurišnih pušaka [[AK-47]] nestalo tokom transporta iz Bosne i Hercegovine u Irak, jedna od aviokompanija u vlasništvu Bouta bila je prevoznik.<ref>[https://www.mirror.co.uk/news/tm_objectid=17055497&method=full&siteid=94762&headline=have-200-000-missing-ak47s-fallen-into-the-hands-of-iraq-terrorists---name_page.html,HAVE 200,000 AK47S FALLEN INTO THE HANDS OF IRAQ TERRORISTS?] [[Daily Mirror]], 10 May 2006, accessed 28 November 2007</ref> == Poslijeratni period == === Ministarstvo odbrane === Nakon potpisivanja [[Vašingtonski sporazum|Vašingtonskog sporazuma]] u martu 1994. i uspostavljanja zajedničke bošnjačko-hrvatske [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], Čengić je obavljao dužnost u Ministarstvu odbrane Federacije Bosne i Hercegovine kao zamjenik [[Vladimir Šoljić|Vladimira Šoljića]], Hrvata imenovanog na funkciju ministra odbrane.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=39}} Čengić je bio poznat kao musliman tvrdolinijaških stavova, a održavao je bliske veze s umjerenijim Izetbegovićem. Čengić je imao bliske veze s Iranom, a američki ambasador u Sarajevu, [[James W. Pardew]], smatrao ga je iranskim agentom. Tokom rata, [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]] su ignorisale činjenicu da Iran snabdijeva bošnjačku stranu oružjem. Međutim, u poslijeratnom periodu, uklanjanje iranskih boraca i uticajnih pojedinaca bio je nezaobilazan uslov za provedbu [[Program opremi i obući|Programa opremi i obući]] (T&E).{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|pp=41-42}} Tokom rata, na strani Bošnjaka borile su se stotine mudžahedina iz cijelog muslimanskog svijeta. Njihova vojna vrijednost bila je upitna, a mnogi od njih borili su se u sastavu 4, 7. i 8. muslimanske brigade, koje su smatrane jednim od najboljih bošnjačkih jedinica. Istovremeno, oko 1.500 boraca i savjetnika iz [[Korpus islamske revolucionarne garde|iranske Revolucionarne garde]] pružalo je podršku bošnjačkoj strani. Iran je u Sarajevu održavao veliku ambasadu i pružao direktnu finansijsku podršku vladi, kao i sigurnosnu pomoć koja je uključivala naoružavanje i vojnu obuku bošnjačkih vojnika u Iranu. Zbog toga su mnogi mediji, kritični prema programu Opremi i obući izražavali zabrinutost da bi on mogao dovesti do naoružavanja i obučavanja islamskih ekstremista. To je bio razlog zašto su Pardew i njegov tim nastojali eliminisati iranski uticaj iz Bosne i Hercegovine i time očuvati kredibilitet programa Opremi i obući.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=42}} S druge strane, Čengić je čvrsto stajao uz Iran i oštro kritikovao Sjedinjene Države. Program Opremi i obući se odvijao uz povremene poteškoće. Bošnjaci koji su gajili simpatije prema Iranu kritikovali su program, smatrajući iransku podršku pouzdanijom. Hrvatski mediji izvijestili su da je Čengić pokrenuo antiameričku kampanju i žalio se da je oružje isporučeno putem programa "Opremi i obuči" (T&E) zastarjelo. Sarajevski list "[[Ljiljan (časopis)|Ljiljan]]", pod kontrolom SDA, objavio je intervju s iranskim diplomatom Seyyedom Mohsenom Rasidouleslamijem, koji je otkrio da Iran, u slučaju neuspjeha programa "Opremi i obuči", čeka priliku da obuči i naoruža bošnjačke snage.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=42}} U junu 1996, pokušavajući progurati Zakon o odbrani u Federaciji Bosne i Hercegovine, Pardew – koji je Čengića smatrao glavnom preprekom za program "Opremi i obuči" i predstavnikom Irana – upozorio je Izetbegovića da bi zadržavanje osoba poput Čengića vodilo ka izolacionizmu i podjeli Bosne i Hercegovine. Također je zatražio od Izetbegovića da svi Iranci povezani s mudžahedinima napuste zemlju.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=42}} Mediji su pojačali politički pritisak izvještavajući o iranskom utjecaju u Bosni i Hercegovini. Već 26. juna, Pardew je iznio podatak da su iranski i drugi strani borci protjerani, te da je u Bosni i Hercegovini ostalo manje od njih 70, koji su bili u braku s lokalnim stanovništvom. Predsjednik [[Bill Clinton|Clinton]] nije se protivio njihovom ostanku, a [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongres]] je obavijestio da su Iranci, izuzev osoblja ambasade, napustili Bosnu i Hercegovinu.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=43}} Međutim, uklanjanje Čengića bilo je znatno teže. Situacija je eskalirala do oktobra 1996, kada su Sjedinjene Države trebale isporučiti više od 40 tona oružja Bosni i Hercegovini preko luke [[Ploče]]. Pardew je insistirao da državni sekretar [[Warren Christopher]] i ministar odbrane [[William J. Perry]] potpišu pismo kojim se zahtijeva Čengićevo uklanjanje, te da se to pismo uruči Izetbegoviću. Pardew je 22. septembra predao to potpisano pismo Izetbegoviću kao ultimatum. Insistiranje na Čengićevom uklanjanju izazvalo je velike političke poteškoće u koje su bili uključeni visoki zvaničnici američke, bosanskohercegovačke i hrvatske vlade. Dok je Izetbegović razmatrao ultimatum, program "opremi i obući” (T&E) je obustavljen, a brod koji je prevozio veliku količinu oružja ostao je usidren u [[Jadransko more|Jadranskom moru]], ispred luke Ploče, počevši od 24. oktobra. Pardew je smatrao da je zaustavljanje dotoka oružja neophodno kako bi Amerikanci zadržali poluge uticaja nad Izetbegovićem. Također je uticao na američke zvaničnike koji su se sastajali s Izetbegovićem da ga nagovore na prekid veza s Čengićem.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|pp=43-44}} Izetbegović je oklijevao da prekine veze s Čengićem. Pokušao ga je uvjeriti da podnese ostavku na mjesto ministra odbrane, uz obećanje da će ga imenovati na uticajniju funkciju. Međutim, Čengić se, koristeći svoj snažan uticaj, odupro smjeni i javno optužio Sjedinjene Države za miješanje u imenovanje i razrješenje zvaničnika druge države. Izetbegović je na kraju pristao smijeniti Čengića, ali pod uslovom da dužnost napusti i ministar Šoljić, predstavnik bosanskohercegovačkih Hrvata.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=44}} Na taj način, Izetbegović je nastojao stvoriti utisak da su obojica podbacili, umjesto da izdvoji samo bošnjačkog ministra.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=96}} Pardew je prihvatio Izetbegovićev prijedlog i prenio ga [[Krešimir Zubak|Krešimiru Zubaku]], hrvatskom članu Predsjedništva BiH. Hrvatska strana je prihvatila ovu ponudu,{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=44}} te je Čengić smijenjen 4. novembra 1996. s te dužnosti.{{sfn|EIR|1997|p=55}} Zamijenio ga je [[Sakib Mahmuljin]].{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=44}} == Ministarstvo za raseljena lica i izbjeglice == Nakon smjene iz Ministarstva odbrane, Čengić je imenovan za ministra za raseljena lica i izbjeglice. Na toj funkciji, Čengić se brinuo o bošnjačkim izbjeglicama, obavljajući svoje dužnosti imajući na umu njihov raspored u slučaju izbijanja novog rata. Međutim, u augustu 1997. u Bosnu i Hercegovinu je trebalo da stigne deset tenkova [[T-55]] iz [[Egipat|Egipta]], koje je Čengić kupio krajem rata. Ova isporuka realizovana je bez znanja radne grupe "Opremi i obući" , što je ukazivalo na to da Čengić sarađuje s bošnjačkim zvaničnicima u Ministarstvu odbrane. Radna grupa je intervenisala i spriječila dopremanje tenkova. Mediji su izrazili zabrinutost zbog tajne trgovine oružjem i iranskog uticaja. Radna grupa je iskoristila situaciju kako bi pokazala da Sjedinjene Države drže kontrolu, te da bi ukazala na opasnost koju bi Čengić mogao predstavljati za Bošnjake.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=44}} Izetbegovićeva administracija, s ciljem ublažavanja štete koju je prouzrokovao Čengić, započela je tješnju saradnju s programom "Opremi i obući", nakon čega Čengić više nije ometao njegovo odvijanje.{{sfn|Lamb|Arkin|Scudder|2014|p=45}} Od 1998. do 2002. obnašao je dužnost zastupnika u parlamentu.<ref>{{cite news|url=https://bhportal.ba/preminuo-hasan-cengic-jedan-od-osnivaca-sda/|title=Preminuo Hasan Čengić, jedan od osnivača SDA|work=BH Portal|date=7. 11. 2021|access-date=7. 3. 2022}}</ref> Od 2015. do 2019. bio je predsjednik [[Sabor Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini|Sabora Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini]], nakon što 2018. nije uspio osigurati reizbor.<ref>{{cite news|url=http://www.muftijstvo-mostarsko.ba/arhiva/index.php/muftijstvo/o-muftijstvu/item/754-sjednica-sabora-iz-hasan-cengic-novi-predsjednik-sabora|title=Sjednica Sabora IZ: Hasan Čengić novi predsjednik Sabora|work=Muftijstvo Mostarsko|date=11. 4. 2015|access-date=7. 3. 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ibalkan.net/2018/12/25/sarajevo-izborna-drama-hasan-cengic-izgubio-na-izborima-za-sabor/|title=SARAJEVO, IZBORNA DRAMA : Hasan Čengić izgubio na izborima za Sabor!|work=Ibalkan|date=25. 12. 2018|access-date=7. 3. 2022}}</ref> Bošnjački politički komentator [[Avdo Avdić]] napisao je da je Čengić bio vođa jednog od četiri bošnjačka politička klana, crpeći svoj uticaj isključivo iz [[Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini|Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini]]. Avdić je naveo da je Čengić također kontrolisao [[Stranka demokratske aktivnosti|Stranku demokratske aktivnosti]] (A-SDA) – stranku nastalu odcjepljenjem od SDA, koja je svojevremeno bila značajna u Unsko-sanskom kantonu – kao i takozvani potklan "Malezija", koji kontroliše stranku [[Narod i pravda]] (NiP), kao i [[Al Jazeera Balkans|Al Jazeeru Balkans]]. Podklan "Malezija", prema Adviću, predvodi [[Amer Bukvić]], tadašnji direktor [[BBI banka|BBI banke]].{{sfn|Avdić|2020}} Čengić je preminuo 7. novembra 2021, u 64. godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-hasan-cengic-jedan-od-osnivaca-sda/211107006|title=Preminuo Hasan Čengić, jedan od osnivača SDA|date=7. 11. 2021|access-date=7. 11. 2021|language=bs|author=G.M.|publisher=Klix.ba}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} == Izvori == === Books === {{Refbegin}} * {{cite book |last=Andreas |first=Peter |date=2008 |title=Blue Helmets and Black Markets: The Business of Survival in the Siege of Sarajevo |location=Ithaca, New York |publisher=Cornell University Press |isbn=9780801443558}} * {{cite book |last=Calic |first=Marie-Janine |date=2019 |title=A History of Yugoslavia |location=West Lafayette, Indiana |publisher=Purdue University Press |isbn=9781557538383}} * {{cite book |last1=Lamb |first1=Christopher J. |last2=Arkin |first2=Sarah |last3=Scudder |first3=Sally |date=2014 |title=The Bosnian Train and Equip Program: A Lesson in Interagency Integration of Hard and Soft Power |location=Washington D.C. |publisher=Institute for National Strategic Studies, National Defense University |isbn=9781975756949}} * {{cite book |last1=Schindler |first1=John R. |title=Unholy Terror |publisher=Zenith Imprint |isbn=978-1-61673-964-5 |date=2007 |url=https://books.google.com/books?id=c8Xb6x2XYvIC |language=en}} * {{cite book |last=Zulfikarpašić |first=Adil |author-link=Adil Zulfikarpašić |date=1998 |title=The Bosniak |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=9781850653394}} {{Refend}} === Časopisi === {{Refbegin}} * {{cite journal |last=Loftus |first=George |date=2022 |title='Allah is in Fashion': The Iranian Revolution in Non-Aligned Yugoslavia |url= |journal=Global Histories: A Student Journal |volume=8 |issue=1 |pages=67–86 |doi=10.17169/GHSJ.2022.463}} * {{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=1997 |title=International Intelligence |journal=Executive Intelligence Review |volume=24 |issue=3 |pages=54–63 |ref={{harvid|EIR|1997}}}} {{Refend}} === Vijesti=== {{Refbegin}} * {{cite news |last=Avdić |first=Avdo |date=24. 10. 2020 |title=Bošnjačka politička scena za početnike: Rat klanova |trans-title=The Bosniak political scene for the beginners: the war of the clans |url=https://istraga.ba/bosnjacka-politicka-scena-za-pocetnike-rat-klanova/ |work=Istraga.ba |location=Sarajevo |access-date=19. 11. 2022}} {{Refend}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Čengić, Hasan}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Umrli 2021.]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari iz Foče]] [[Kategorija:Biografije, Foča]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] 2fquntm1zkubb4mtwjdwfd33luapomu Bolonjski proces 0 539285 3939208 2026-11-06T13:28:49Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: {{Infokutija |naslov = |tijelostil = |iznad = Bolonjski proces |iznadstil = background-color: #add8e6; color: black; font-weight: bold; padding: 0.3em; |slika = [[Datoteka:Bologna-Prozess-Logo.svg|100px|Logo Bolonjskog procesa]] |slikastil = text-align: center; padding: 0.5em; |tekst = [[Datoteka:Bologna Process & former members (orthographic projection).svg|260px|Karta članica Bolonjskog procesa]] |captionstyle =... 3939208 wikitext text/x-wiki {{Infokutija |naslov = |tijelostil = |iznad = Bolonjski proces |iznadstil = background-color: #add8e6; color: black; font-weight: bold; padding: 0.3em; |slika = [[Datoteka:Bologna-Prozess-Logo.svg|100px|Logo Bolonjskog procesa]] |slikastil = text-align: center; padding: 0.5em; |tekst = [[Datoteka:Bologna Process & former members (orthographic projection).svg|260px|Karta članica Bolonjskog procesa]] |captionstyle = font-size: 90%; text-align: center; padding: 0.3em; |zaglavljestil = |oznakastil = background-color: #f0f8ff; width: 40%; |podacistil = |zaglavlje1 = |oznaka1 = Vrsta procesa |podaci1 = Međudržavna reforma [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] |oznaka2 = Osnivanje |podaci2 = 25. maj 1998. ([[Sorbonnska deklaracija]])<br />19. juni 1999. ([[Bolonjska deklaracija]]) |oznaka3 = Nazvan po |podaci3 = [[Univerzitet u Bolonji]] |oznaka4 = Broj članica |podaci4 = 49 država |oznaka5 = Nasljednik |podaci5 = [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] (EHEA) |oznaka6 = Ključni instrumenti |podaci6 = [[ECTS]], tri ciklusa studija, osiguranje kvaliteta (ESG), priznavanje kvalifikacija |oznaka7 = Područje primjene |podaci7 = [[Evropa]] |oznaka8 = Upravljačko tijelo |podaci8 = Grupa za praćenje Bolonjskog procesa (BFUG) |oznaka9 = Službena stranica |podaci9 = [https://ehea.info/ ehea.info] |ispodstil = font-size: 85%; text-align: center; border-top: 1px solid #ccc; |ispod = Karta prikazuje države članice (tamnozeleno) i suspendovane članice (svijetlozeleno). }} '''Bolonjski proces''' je međudržavni proces reforme [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] u [[Evropa|Evropi]], pokrenut 1999. potpisivanjem [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Njegov cilj je približavanje i usklađivanje različitih nacionalnih sistema visokog obrazovanja radi veće uporedivosti kvalifikacija, olakšavanja priznavanja diploma i perioda studiranja, podsticanja akademske mobilnosti i unapređenja kvaliteta visokog obrazovanja. Proces se provodi kroz saradnju država, evropskih institucija, visokoškolskih ustanova, studenata i drugih učesnika u visokom obrazovanju.<ref name="EHEAAbout">{{cite web |title=The European Higher Education Area |url=https://ehea.info/about-ehea/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Bolonjski proces doveo je do uspostavljanja [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] (EHEA), koji je zvanično pokrenut 2010. Među njegovim najvažnijim karakteristikama su struktura studija podijeljena na tri ciklusa, primjena [[ECTS|Evropskog sistema prenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), razvoj zajedničkih načela osiguranja kvaliteta i unapređenje priznavanja visokoškolskih kvalifikacija. Proces nije pravno obavezujući sistem jedinstvenog evropskog visokog obrazovanja, nego okvir međudržavne saradnje u kojem države preuzimaju političke obaveze i provode reforme u skladu sa svojim nacionalnim zakonodavstvom i sistemima obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA">{{cite web |title=European Higher Education Area |url=https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/european-higher-education-area |website=Vijeće Evrope |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="TiranaRules">{{cite report |title=Annex II to the Tirana Communiqué: Rules of Procedure of the European Higher Education Area |url=https://ehea.info/Download/Annex-2-to-the-Tirana-Communique.pdf |publisher=European Higher Education Area |date=2024 |language=en}}</ref> == Historijski razvoj == Jedan od ranijih koraka u približavanju evropskih visokoškolskih sistema bilo je usvajanje dokumenta ''[[Magna Charta Universitatum]]'' 1988, kojim su evropski univerziteti potvrdili načela institucionalne autonomije i akademske slobode. Značajniji politički podsticaj reformama uslijedio je 25. maja 1998, kada su ministri nadležni za visoko obrazovanje [[Francuska|Francuske]], [[Njemačka|Njemačke]], [[Italija|Italije]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] potpisali [[Sorbonnska deklaracija|Sorbonnsku deklaraciju]]. Njome je istaknuta potreba za većom usklađenošću evropskih sistema visokog obrazovanja, lakšim akademskim kretanjem i razvojem zajedničkog evropskog prostora obrazovanja.<ref name="ImplementationReport2024">{{cite report |title=The European Higher Education Area in 2024: Bologna Process Implementation Report |url=https://ehea.info/Immagini/the-european-higher-education-area-in-2024-EC0224018ENN.pdf |publisher=European Commission, EACEA i Eurydice |year=2024 |language=en}}</ref> Bolonjska deklaracija potpisana je 19. juna 1999. na konferenciji ministara nadležnih za visoko obrazovanje održanoj u [[Bologna|Bolonji]]. Potpisalo ju je 29 evropskih država, koje su se obavezale na saradnju u stvaranju [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] do 2010. Deklaracijom je utvrđeno šest osnovnih pravaca djelovanja: uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, uvođenje studija organizovanih u cikluse, primjena sistema bodovanja zasnovanog na [[ECTS]]-u, podsticanje mobilnosti studenata i nastavnog osoblja, evropska saradnja u osiguranju kvaliteta i jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja.<ref name="ImplementationReport2024" /><ref name="CoE_EHEA" /> Nakon potpisivanja deklaracije, proces je nastavljen kroz redovne konferencije ministara nadležnih za [[Visoko obrazovanje|visoko obrazovanje]]. Na konferenciji u [[Prag]]u 2001. potvrđeni su dotadašnji ciljevi i dodatno naglašeni [[cjeloživotno učenje]], uključivanje studenata u razvoj visokog obrazovanja i njegova privlačnost na međunarodnom nivou. Na konferenciji u [[Berlin]]u 2003. uvedena je jasnija perspektiva trećeg ciklusa studija, odnosno [[doktorski studij|doktorskog obrazovanja]], dok su na konferenciji u [[Bergen]]u 2005. usvojeni okvir kvalifikacija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] i Evropski standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta. Na kasnijim konferencijama proširivani su ciljevi i instrumenti procesa. Među temama koje su dobile veći značaj bili su socijalna dimenzija visokog obrazovanja, priznavanje prethodnog učenja, zapošljivost diplomiranih studenata, cjeloživotno učenje, studentski položaj i učešće akademske zajednice u upravljanju visokoškolskim ustanovama. Evropski prostor visokog obrazovanja zvanično je uspostavljen u martu 2010, na konferenciji u [[Budimpešta|Budimpešti]] i [[Beč]]u.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Ministarske konferencije održane su u [[Prag]]u (2001), [[Berlin]]u (2003), [[Bergen]]u (2005), [[London]]u (2007), [[Leuven]]u i [[Louvain-la-Neuve]]u (2009), [[Bukurešt]]u (2012), [[Jerevan]]u (2015), [[Pariz]]u (2018), [[Rim]]u (2020) i [[Tirana|Tirani]] (2024). Na konferenciji u Tirani usvojen je Tiranski komunike, kojim su potvrđene obaveze država članica u pogledu razvoja Evropskog prostora visokog obrazovanja, njegovih osnovnih vrijednosti, kvaliteta, inkluzivnosti i međunarodne saradnje.<ref name="EHEAConferences">{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Za koordinaciju aktivnosti između ministarskih konferencija zadužena je Grupa za praćenje Bolonjskog procesa ({{en|Bologna Follow-Up Group}} – BFUG). Ona prati provođenje dogovorenih ciljeva, priprema naredne konferencije i koordiniše rad tematskih i savjetodavnih tijela.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="EHEAConferences" /> Nakon konferencije u Tirani, Bologna Follow-Up Group usvojila je program rada za period 2024–2027, kojim su utvrđene aktivnosti za praćenje provođenja Bolonjskog procesa i pripremu naredne ministarske konferencije. U okviru ovog programa djeluju radne grupe i tematske grupe za praćenje provođenja reformi, osnovne vrijednosti visokog obrazovanja, internacionalizaciju i mobilnost, kvalifikacijske okvire, priznavanje kvalifikacija, osiguranje kvaliteta i socijalnu dimenziju visokog obrazovanja. U 2025. usvojeni su mandati ovih radnih struktura, a države članice preuzele su obavezu izrade nacionalnih akcijskih planova za unapređenje provođenja osnovnih obaveza Bolonjskog procesa.<ref>{{cite web |title=Work Programme 2024–2027 |url=https://ehea.info/work-programme-2024-2027/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedan od zadataka u ovom periodu jeste priprema prijedloga prioriteta Bolonjskog procesa za narednu deceniju. U tu svrhu osnovana je radna grupa za budućnost Bolonjskog procesa, koja razmatra utjecaj društvenih, ekonomskih, geopolitičkih, okolišnih i tehnoloških promjena na visoko obrazovanje i mogućnosti prilagođavanja postojećih evropskih instrumenata.<ref>{{cite web |title=Task Force on the Future of Bologna |url=https://ehea.info/working-group/task-force-on-the-future-of-bologna/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U toku je i revizija Vodiča za primjenu [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), čija se nova verzija planira za usvajanje na ministarskoj konferenciji 2027. Revizijom se nastoji unaprijediti primjena ECTS-a u kontekstu fleksibilnijih oblika studiranja i razvoja mikrokvalifikacija.<ref>{{cite web |title=Advisory Group on ECTS Users’ Guide revision |url=https://ehea.info/working-group/advisory-group-on-ects-users-guide-revision/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Naredna ministarska konferencija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] planirana je za 2027. u Jašiju u [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Kišinjev]]u u [[Moldavija|Moldaviji]].<ref>{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Visoko obrazovanje u Evropi]] [[Kategorija:Vrednovanje i procjena u obrazovanju]] [[Kategorija:Obrazovna politika i inicijative Evropske unije]] [[Kategorija:Akreditacija u visokom obrazovanju]] ggf3mtpv9pyo9h0ai0sl7yxfeqxgff0 3939211 3939208 2026-11-06T14:03:54Z Bosancica by MK 173186 3939211 wikitext text/x-wiki {{Infokutija |naslov = |tijelostil = |iznad = Bolonjski proces |iznadstil = background-color: #add8e6; color: black; font-weight: bold; padding: 0.3em; |slika = [[Datoteka:Bologna-Prozess-Logo.svg|100px|Logo Bolonjskog procesa]] |slikastil = text-align: center; padding: 0.5em; |tekst = [[Datoteka:Bologna Process & former members (orthographic projection).svg|260px|Karta članica Bolonjskog procesa]] |captionstyle = font-size: 90%; text-align: center; padding: 0.3em; |zaglavljestil = |oznakastil = background-color: #f0f8ff; width: 40%; |podacistil = |zaglavlje1 = |oznaka1 = Vrsta procesa |podaci1 = Međudržavna reforma [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] |oznaka2 = Osnivanje |podaci2 = 25. maj 1998. ([[Sorbonnska deklaracija]])<br />19. juni 1999. ([[Bolonjska deklaracija]]) |oznaka3 = Nazvan po |podaci3 = [[Univerzitet u Bolonji]] |oznaka4 = Broj članica |podaci4 = 49 država |oznaka5 = Nasljednik |podaci5 = [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] (EHEA) |oznaka6 = Ključni instrumenti |podaci6 = [[ECTS]], tri ciklusa studija, osiguranje kvaliteta (ESG), priznavanje kvalifikacija |oznaka7 = Područje primjene |podaci7 = [[Evropa]] |oznaka8 = Upravljačko tijelo |podaci8 = Grupa za praćenje Bolonjskog procesa (BFUG) |oznaka9 = Službena stranica |podaci9 = [https://ehea.info/ ehea.info] |ispodstil = font-size: 85%; text-align: center; border-top: 1px solid #ccc; |ispod = Karta prikazuje države članice (tamnozeleno) i suspendovane članice (svijetlozeleno). }} '''Bolonjski proces''' je međudržavni proces reforme [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] u [[Evropa|Evropi]], pokrenut 1999. potpisivanjem [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Njegov cilj je približavanje i usklađivanje različitih nacionalnih sistema visokog obrazovanja radi veće uporedivosti kvalifikacija, olakšavanja priznavanja diploma i perioda studiranja, podsticanja akademske mobilnosti i unapređenja kvaliteta visokog obrazovanja. Proces se provodi kroz saradnju država, evropskih institucija, visokoškolskih ustanova, studenata i drugih učesnika u visokom obrazovanju.<ref name="EHEAAbout">{{cite web |title=The European Higher Education Area |url=https://ehea.info/about-ehea/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Bolonjski proces doveo je do uspostavljanja [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] (EHEA), koji je zvanično pokrenut 2010. Među njegovim najvažnijim karakteristikama su struktura studija podijeljena na tri ciklusa, primjena [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), razvoj zajedničkih načela osiguranja kvaliteta i unapređenje priznavanja visokoškolskih kvalifikacija. Proces nije pravno obavezujući sistem jedinstvenog evropskog visokog obrazovanja, nego okvir međudržavne saradnje u kojem države preuzimaju političke obaveze i provode reforme u skladu sa svojim nacionalnim zakonodavstvom i sistemima obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA">{{cite web |title=European Higher Education Area |url=https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/european-higher-education-area |website=Vijeće Evrope |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="TiranaRules">{{cite report |title=Annex II to the Tirana Communiqué: Rules of Procedure of the European Higher Education Area |url=https://ehea.info/Download/Annex-2-to-the-Tirana-Communique.pdf |publisher=European Higher Education Area |date=2024 |language=en}}</ref> == Historijski razvoj == Jedan od ranijih koraka u približavanju evropskih visokoškolskih sistema bilo je usvajanje dokumenta ''[[Magna Charta Universitatum]]'' 1988, kojim su evropski univerziteti potvrdili načela institucionalne autonomije i akademske slobode. Značajniji politički podsticaj reformama uslijedio je 25. maja 1998, kada su ministri nadležni za visoko obrazovanje [[Francuska|Francuske]], [[Njemačka|Njemačke]], [[Italija|Italije]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] potpisali [[Sorbonnska deklaracija|Sorbonnsku deklaraciju]]. Njome je istaknuta potreba za većom usklađenošću evropskih sistema visokog obrazovanja, lakšim akademskim kretanjem i razvojem zajedničkog evropskog prostora obrazovanja.<ref name="ImplementationReport2024">{{cite report |title=The European Higher Education Area in 2024: Bologna Process Implementation Report |url=https://ehea.info/Immagini/the-european-higher-education-area-in-2024-EC0224018ENN.pdf |publisher=European Commission, EACEA i Eurydice |year=2024 |language=en}}</ref> Bolonjska deklaracija potpisana je 19. juna 1999. na konferenciji ministara nadležnih za visoko obrazovanje održanoj u [[Bologna|Bolonji]]. Potpisalo ju je 29 evropskih država, koje su se obavezale na saradnju u stvaranju [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] do 2010. Deklaracijom je utvrđeno šest osnovnih pravaca djelovanja: uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, uvođenje studija organizovanih u cikluse, primjena sistema bodovanja zasnovanog na [[ECTS]]-u, podsticanje mobilnosti studenata i nastavnog osoblja, evropska saradnja u osiguranju kvaliteta i jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Nakon potpisivanja deklaracije, proces je nastavljen kroz redovne konferencije ministara nadležnih za [[Visoko obrazovanje|visoko obrazovanje]]. Na konferenciji u [[Prag]]u 2001. potvrđeni su dotadašnji ciljevi i dodatno naglašeni [[cjeloživotno učenje]], uključivanje studenata u razvoj visokog obrazovanja i njegova privlačnost na međunarodnom nivou. Na konferenciji u [[Berlin]]u 2003. uvedena je jasnija perspektiva trećeg ciklusa studija, odnosno [[doktorski studij|doktorskog obrazovanja]], dok su na konferenciji u [[Bergen]]u 2005. usvojeni okvir kvalifikacija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] i Evropski standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta. Na kasnijim konferencijama proširivani su ciljevi i instrumenti procesa. Među temama koje su dobile veći značaj bili su socijalna dimenzija visokog obrazovanja, priznavanje prethodnog učenja, zapošljivost diplomiranih studenata, cjeloživotno učenje, studentski položaj i učešće akademske zajednice u upravljanju visokoškolskim ustanovama. Evropski prostor visokog obrazovanja zvanično je uspostavljen u martu 2010, na konferenciji u [[Budimpešta|Budimpešti]] i [[Beč]]u.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Ministarske konferencije održane su u [[Prag]]u (2001), [[Berlin]]u (2003), [[Bergen]]u (2005), [[London]]u (2007), [[Leuven]]u i [[Louvain-la-Neuve]]u (2009), [[Bukurešt]]u (2012), [[Jerevan]]u (2015), [[Pariz]]u (2018), [[Rim]]u (2020) i [[Tirana|Tirani]] (2024). Na konferenciji u Tirani usvojen je Tiranski komunike, kojim su potvrđene obaveze država članica u pogledu razvoja Evropskog prostora visokog obrazovanja, njegovih osnovnih vrijednosti, kvaliteta, inkluzivnosti i međunarodne saradnje.<ref name="EHEAConferences">{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Za koordinaciju aktivnosti između ministarskih konferencija zadužena je Grupa za praćenje Bolonjskog procesa ({{en|Bologna Follow-Up Group}} – BFUG). Ona prati provođenje dogovorenih ciljeva, priprema naredne konferencije i koordiniše rad tematskih i savjetodavnih tijela.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="EHEAConferences" /> Nakon konferencije u Tirani, Bologna Follow-Up Group usvojila je program rada za period 2024–2027, kojim su utvrđene aktivnosti za praćenje provođenja Bolonjskog procesa i pripremu naredne ministarske konferencije. U okviru ovog programa djeluju radne grupe i tematske grupe za praćenje provođenja reformi, osnovne vrijednosti visokog obrazovanja, internacionalizaciju i mobilnost, kvalifikacijske okvire, priznavanje kvalifikacija, osiguranje kvaliteta i socijalnu dimenziju visokog obrazovanja. U 2025. usvojeni su mandati ovih radnih struktura, a države članice preuzele su obavezu izrade nacionalnih akcijskih planova za unapređenje provođenja osnovnih obaveza Bolonjskog procesa.<ref>{{cite web |title=Work Programme 2024–2027 |url=https://ehea.info/work-programme-2024-2027/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedan od zadataka u ovom periodu jeste priprema prijedloga prioriteta Bolonjskog procesa za narednu deceniju. U tu svrhu osnovana je radna grupa za budućnost Bolonjskog procesa, koja razmatra utjecaj društvenih, ekonomskih, geopolitičkih, okolišnih i tehnoloških promjena na visoko obrazovanje i mogućnosti prilagođavanja postojećih evropskih instrumenata.<ref>{{cite web |title=Task Force on the Future of Bologna |url=https://ehea.info/working-group/task-force-on-the-future-of-bologna/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U toku je i revizija Vodiča za primjenu [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), čija se nova verzija planira za usvajanje na ministarskoj konferenciji 2027. Revizijom se nastoji unaprijediti primjena ECTS-a u kontekstu fleksibilnijih oblika studiranja i razvoja mikrokvalifikacija.<ref>{{cite web |title=Advisory Group on ECTS Users’ Guide revision |url=https://ehea.info/working-group/advisory-group-on-ects-users-guide-revision/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Naredna ministarska konferencija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] planirana je za 2027. u Jašiju u [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Kišinjev]]u u [[Moldavija|Moldaviji]].<ref>{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Ciljevi i osnovni principi == Bolonjski proces zasniva se na saradnji država u reformi [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]], s ciljem stvaranja uporedivijih, kompatibilnijih i transparentnijih sistema visokog obrazovanja u [[Evropa|Evropi]]. Njegova polazna ideja je usaglašavanje osnovnih principa i instrumenata koji omogućavaju lakše poređenje kvalifikacija, priznavanje završenog obrazovanja i perioda studiranja te akademsku mobilnost.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="CoE_EHEA" /> [[Bolonjska deklaracija]] iz 1999. utvrdila je šest početnih ciljeva: * Uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, između ostalog primjenom [[dodatak diplomi|dodatka diplomi]] ({{en|Diploma Supplement}}), radi lakšeg razumijevanja stečenih kvalifikacija i njihove upotrebljivosti u drugim državama. * Uvođenje strukture studija zasnovane na ciklusima, u početku kroz dva osnovna ciklusa – dodiplomski i postdiplomski, koji su kasnije razvijeni u trociklični sistem koji obuhvata [[dodiplomski studij|prvi]], [[magistarski studij|drugi]] i [[doktorski studij|treći ciklus studija]]. * Uvođenje sistema bodovanja, zasnovanog na [[ECTS|Evropskom sistemu prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), radi olakšavanja priznavanja perioda studiranja i mobilnosti studenata. * Unapređenje akademske mobilnosti, uklanjanjem prepreka za kretanje studenata, nastavnika, istraživača i administrativnog osoblja. * Razvoj evropske saradnje u osiguranju kvaliteta visokog obrazovanja, kroz zajedničke kriterije, metode i mehanizme vrednovanja. * Jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja, posebno kroz saradnju visokoškolskih ustanova, razvoj studijskih programa i međunarodnu akademsku saradnju.<ref name="BolognaDeclaration">{{cite web |title=The Bologna Declaration of 19 June 1999 |url=https://ehea.info/ministerial-conferen/bologna-ministerial-conference/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Tokom daljnjeg razvoja procesa ovi ciljevi prošireni su temama kao što su [[cjeloživotno učenje]], socijalna dimenzija visokog obrazovanja, zapošljivost diplomiranih studenata, učenje usmjereno na studenta, priznavanje prethodnog učenja i međunarodna saradnja. Posebna pažnja posvećena je stvaranju uslova u kojima pristup visokom obrazovanju i mogućnost njegovog završetka ne zavise od društvenog i ekonomskog položaja pojedinca, uz uvažavanje različitih potreba i životnih okolnosti studenata.<ref name="EHEAPolicies">{{cite web |title=Bologna Policies |url=https://ehea.info/bologna-policies/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedno od načela Bolonjskog procesa jeste povezivanje strukture studijskih programa s jasno definisanim [[Obrazovanje zasnovano na ishodima učenja|ishodima učenja]]. Time se naglasak stavlja na znanja, vještine i kompetencije koje student treba steći tokom studija, a ne isključivo na sadržaj nastavnih predmeta ili trajanje studijskog programa. Takav pristup omogućava transparentnije predstavljanje kvalifikacija i olakšava njihovo poređenje i priznavanje između različitih obrazovnih sistema.<ref name="EHEAAbout" /> Bolonjski proces također se zasniva na poštivanju autonomije visokoškolskih ustanova, akademske slobode i učešća akademskog osoblja i studenata u upravljanju visokim obrazovanjem. Ovi principi povezani su s javnom odgovornošću za visoko obrazovanje i odgovornošću visokoškolske zajednice prema društvu. Na ministarskoj konferenciji u [[Tirana|Tirani]] 2024. usvojene su zajedničke izjave kojima su definisane osnovne vrijednosti [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]]: akademska sloboda, akademski integritet, institucionalna autonomija, učešće studenata i zaposlenih u upravljanju visokim obrazovanjem, javna odgovornost za visoko obrazovanje i odgovornost visokog obrazovanja prema javnosti.<ref name="FundamentalValues">{{cite web |title=Fundamental values |url=https://ehea.info/bologna-policy/fundamental-values/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Evropski prostor visokog obrazovanja == {{Glavni|Evropski prostor visokog obrazovanja}} [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] ({{en|European Higher Education Area}}, EHEA) uspostavljen je u martu 2010, potpisivanjem Budimpeštansko-bečke deklaracije. Nastao je kao rezultat saradnje država u okviru Bolonjskog procesa, s ciljem stvaranja uporedivijih i međusobno kompatibilnijih sistema visokog obrazovanja. EHEA obuhvata zajedničke instrumente i principe koji se odnose na strukturu studija, kvalifikacijske okvire, sistem bodovanja, priznavanje kvalifikacija i osiguranje kvaliteta.<ref name="CoE_EHEA" /> === Članstvo i proširenje === [[Bolonjska deklaracija|Bolonjsku deklaraciju]] iz 1999. potpisalo je 29 evropskih država. U narednim godinama članstvo se proširivalo kroz ministarske konferencije, a posljednja država koja je pristupila bila je [[San Marino]], 2020. Evropski prostor visokog obrazovanja danas obuhvata 49 država, dok je [[Evropska komisija]] također njegov član.<ref name="ImplementationReport2024" /><ref name="EHEA_Membership">{{cite web |title=EHEA Membership and Criteria |url=https://ehea.info/about-ehea/ehea-membership-and-criteria/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Države su pristupale Bolonjskom procesu u sljedećim godinama: * 1999 – [[Austrija]], [[Belgija]], [[Bugarska]], [[Češka]], [[Danska]], [[Estonija]], [[Finska]], [[Francuska]], [[Njemačka]], [[Grčka]], [[Mađarska]], [[Island]], [[Irska]], [[Italija]], [[Latvija]], [[Litvanija]], [[Luksemburg]], [[Malta]], [[Nizozemska]], [[Norveška]], [[Poljska]], [[Portugal]], [[Rumunija]], [[Slovačka]], [[Slovenija]], [[Španija]], [[Švedska]], [[Švicarska]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]. * 2001 – [[Hrvatska]], [[Kipar]], [[Lihtenštajn]] i [[Turska]]. * 2003 – [[Albanija]], [[Andora]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Sveta Stolica]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Rusija|Ruska Federacija]] i [[Srbija]]. * 2005 – [[Armenija]], [[Azerbejdžan]], [[Gruzija]], [[Moldavija]] i [[Ukrajina]]. * 2007 – [[Crna Gora]]. * 2010 – [[Kazahstan]]. * 2015 – [[Bjelorusija]]. * 2020 – [[San Marino]].<ref name="BolognaDeclaration" /><ref name="EHEA_History">{{cite web |title=Historical Overview |url=https://ehea.info/about-ehea/historical-overview/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U aprilu 2022. Grupa za praćenje Bolonjskog procesa suspendirala je prava predstavljanja [[Rusija|Ruske Federacije]] i [[Bjelorusija|Bjelorusije]] u strukturama Evropskog prostora visokog obrazovanja, zbog ruske invazije na [[Ukrajina|Ukrajinu]] i podrške bjeloruskih vlasti toj agresiji. Odluka je potvrđena i produžena na ministarskoj konferenciji u Tirani 2024.<ref name="EHEA_Membership" /><ref name="EHEA_BFUG">{{cite web |title=BFUG Members |url=https://ehea.info/about-ehea/bfug-members/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Visoko obrazovanje u Evropi]] [[Kategorija:Vrednovanje i procjena u obrazovanju]] [[Kategorija:Obrazovna politika i inicijative Evropske unije]] [[Kategorija:Akreditacija u visokom obrazovanju]] fx4r0irx9atl7wh632pwj55y1627rtq 3939329 3939211 2026-11-06T20:30:51Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3939329 wikitext text/x-wiki {{Infokutija |naslov = |tijelostil = |iznad = Bolonjski proces |iznadstil = background-color: #add8e6; color: black; font-weight: bold; padding: 0.3em; |slika = [[Datoteka:Bologna-Prozess-Logo.svg|100px|Logo Bolonjskog procesa]] |slikastil = text-align: center; padding: 0.5em; |tekst = [[Datoteka:Bologna Process & former members (orthographic projection).svg|260px|Karta članica Bolonjskog procesa]] |captionstyle = font-size: 90%; text-align: center; padding: 0.3em; |zaglavljestil = |oznakastil = background-color: #f0f8ff; width: 40%; |podacistil = |zaglavlje1 = |oznaka1 = Vrsta procesa |podaci1 = Međudržavna reforma [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] |oznaka2 = Osnivanje |podaci2 = 25. maj 1998. ([[Sorbonnska deklaracija]])<br />19. juni 1999. ([[Bolonjska deklaracija]]) |oznaka3 = Nazvan po |podaci3 = [[Univerzitet u Bolonji]] |oznaka4 = Broj članica |podaci4 = 49 država |oznaka5 = Nasljednik |podaci5 = [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] (EHEA) |oznaka6 = Ključni instrumenti |podaci6 = [[ECTS]], tri ciklusa studija, osiguranje kvaliteta (ESG), priznavanje kvalifikacija |oznaka7 = Područje primjene |podaci7 = [[Evropa]] |oznaka8 = Upravljačko tijelo |podaci8 = Grupa za praćenje Bolonjskog procesa (BFUG) |oznaka9 = Službena stranica |podaci9 = [https://ehea.info/ ehea.info] |ispodstil = font-size: 85%; text-align: center; border-top: 1px solid #ccc; |ispod = Karta prikazuje države članice (tamnozeleno) i suspendovane članice (svijetlozeleno). }} '''Bolonjski proces''' je međudržavni proces reforme [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] u [[Evropa|Evropi]], pokrenut 1999. potpisivanjem [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Njegov cilj je približavanje i usklađivanje različitih nacionalnih sistema visokog obrazovanja radi veće uporedivosti kvalifikacija, olakšavanja priznavanja diploma i perioda studiranja, podsticanja akademske mobilnosti i unapređenja kvaliteta visokog obrazovanja. Proces se provodi kroz saradnju država, evropskih institucija, visokoškolskih ustanova, studenata i drugih učesnika u visokom obrazovanju.<ref name="EHEAAbout">{{cite web |title=The European Higher Education Area |url=https://ehea.info/about-ehea/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Bolonjski proces doveo je do uspostavljanja [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] (EHEA), koji je zvanično pokrenut 2010. Među njegovim najvažnijim karakteristikama su struktura studija podijeljena na tri ciklusa, primjena [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), razvoj zajedničkih načela osiguranja kvaliteta i unapređenje priznavanja visokoškolskih kvalifikacija. Proces nije pravno obavezujući sistem jedinstvenog evropskog visokog obrazovanja, nego okvir međudržavne saradnje u kojem države preuzimaju političke obaveze i provode reforme u skladu sa svojim nacionalnim zakonodavstvom i sistemima obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA">{{cite web |title=European Higher Education Area |url=https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/european-higher-education-area |website=Vijeće Evrope |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="TiranaRules">{{cite report |title=Annex II to the Tirana Communiqué: Rules of Procedure of the European Higher Education Area |url=https://ehea.info/Download/Annex-2-to-the-Tirana-Communique.pdf |publisher=European Higher Education Area |date=2024 |language=en}}</ref> == Historijski razvoj == Jedan od ranijih koraka u približavanju evropskih visokoškolskih sistema bilo je usvajanje dokumenta ''[[Magna Charta Universitatum]]'' 1988, kojim su evropski univerziteti potvrdili načela institucionalne autonomije i akademske slobode. Značajniji politički podsticaj reformama uslijedio je 25. maja 1998, kada su ministri nadležni za visoko obrazovanje [[Francuska|Francuske]], [[Njemačka|Njemačke]], [[Italija|Italije]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] potpisali [[Sorbonnska deklaracija|Sorbonnsku deklaraciju]]. Njome je istaknuta potreba za većom usklađenošću evropskih sistema visokog obrazovanja, lakšim akademskim kretanjem i razvojem zajedničkog evropskog prostora obrazovanja.<ref name="ImplementationReport2024">{{cite report |title=The European Higher Education Area in 2024: Bologna Process Implementation Report |url=https://ehea.info/Immagini/the-european-higher-education-area-in-2024-EC0224018ENN.pdf |publisher=European Commission, EACEA i Eurydice |year=2024 |language=en}}</ref> Bolonjska deklaracija potpisana je 19. juna 1999. na konferenciji ministara nadležnih za visoko obrazovanje održanoj u [[Bologna|Bolonji]]. Potpisalo ju je 29 evropskih država, koje su se obavezale na saradnju u stvaranju [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] do 2010. Deklaracijom je utvrđeno šest osnovnih pravaca djelovanja: uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, uvođenje studija organizovanih u cikluse, primjena sistema bodovanja zasnovanog na [[ECTS]]-u, podsticanje mobilnosti studenata i nastavnog osoblja, evropska saradnja u osiguranju kvaliteta i jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Nakon potpisivanja deklaracije, proces je nastavljen kroz redovne konferencije ministara nadležnih za [[Visoko obrazovanje|visoko obrazovanje]]. Na konferenciji u [[Prag]]u 2001. potvrđeni su dotadašnji ciljevi i dodatno naglašeni [[cjeloživotno učenje]], uključivanje studenata u razvoj visokog obrazovanja i njegova privlačnost na međunarodnom nivou. Na konferenciji u [[Berlin]]u 2003. uvedena je jasnija perspektiva trećeg ciklusa studija, odnosno [[doktorski studij|doktorskog obrazovanja]], dok su na konferenciji u [[Bergen]]u 2005. usvojeni okvir kvalifikacija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] i Evropski standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta. Na kasnijim konferencijama proširivani su ciljevi i instrumenti procesa. Među temama koje su dobile veći značaj bili su socijalna dimenzija visokog obrazovanja, priznavanje prethodnog učenja, zapošljivost diplomiranih studenata, cjeloživotno učenje, studentski položaj i učešće akademske zajednice u upravljanju visokoškolskim ustanovama. Evropski prostor visokog obrazovanja zvanično je uspostavljen u martu 2010, na konferenciji u [[Budimpešta|Budimpešti]] i [[Beč]]u.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Ministarske konferencije održane su u [[Prag]]u (2001), [[Berlin]]u (2003), [[Bergen]]u (2005), [[London]]u (2007), [[Leuven]]u i [[Louvain-la-Neuve]]u (2009), [[Bukurešt]]u (2012), [[Jerevan]]u (2015), [[Pariz]]u (2018), [[Rim]]u (2020) i [[Tirana|Tirani]] (2024). Na konferenciji u Tirani usvojen je Tiranski komunike, kojim su potvrđene obaveze država članica u pogledu razvoja Evropskog prostora visokog obrazovanja, njegovih osnovnih vrijednosti, kvaliteta, inkluzivnosti i međunarodne saradnje.<ref name="EHEAConferences">{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Za koordinaciju aktivnosti između ministarskih konferencija zadužena je Grupa za praćenje Bolonjskog procesa ({{en|Bologna Follow-Up Group}} – BFUG). Ona prati provođenje dogovorenih ciljeva, priprema naredne konferencije i koordiniše rad tematskih i savjetodavnih tijela.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="EHEAConferences" /> Nakon konferencije u Tirani, Bologna Follow-Up Group usvojila je program rada za period 2024–2027, kojim su utvrđene aktivnosti za praćenje provođenja Bolonjskog procesa i pripremu naredne ministarske konferencije. U okviru ovog programa djeluju radne grupe i tematske grupe za praćenje provođenja reformi, osnovne vrijednosti visokog obrazovanja, internacionalizaciju i mobilnost, kvalifikacijske okvire, priznavanje kvalifikacija, osiguranje kvaliteta i socijalnu dimenziju visokog obrazovanja. U 2025. usvojeni su mandati ovih radnih struktura, a države članice preuzele su obavezu izrade nacionalnih akcijskih planova za unapređenje provođenja osnovnih obaveza Bolonjskog procesa.<ref>{{cite web |title=Work Programme 2024–2027 |url=https://ehea.info/work-programme-2024-2027/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedan od zadataka u ovom periodu jeste priprema prijedloga prioriteta Bolonjskog procesa za narednu deceniju. U tu svrhu osnovana je radna grupa za budućnost Bolonjskog procesa, koja razmatra utjecaj društvenih, ekonomskih, geopolitičkih, okolišnih i tehnoloških promjena na visoko obrazovanje i mogućnosti prilagođavanja postojećih evropskih instrumenata.<ref>{{cite web |title=Task Force on the Future of Bologna |url=https://ehea.info/working-group/task-force-on-the-future-of-bologna/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U toku je i revizija Vodiča za primjenu [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), čija se nova verzija planira za usvajanje na ministarskoj konferenciji 2027. Revizijom se nastoji unaprijediti primjena ECTS-a u kontekstu fleksibilnijih oblika studiranja i razvoja mikrokvalifikacija.<ref>{{cite web |title=Advisory Group on ECTS Users’ Guide revision |url=https://ehea.info/working-group/advisory-group-on-ects-users-guide-revision/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Naredna ministarska konferencija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] planirana je za 2027. u Jašiju u [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Kišinjev]]u u [[Moldavija|Moldaviji]].<ref>{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Ciljevi i osnovni principi == Bolonjski proces zasniva se na saradnji država u reformi [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]], s ciljem stvaranja uporedivijih, kompatibilnijih i transparentnijih sistema visokog obrazovanja u [[Evropa|Evropi]]. Njegova polazna ideja je usaglašavanje osnovnih principa i instrumenata koji omogućavaju lakše poređenje kvalifikacija, priznavanje završenog obrazovanja i perioda studiranja te akademsku mobilnost.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="CoE_EHEA" /> [[Bolonjska deklaracija]] iz 1999. utvrdila je šest početnih ciljeva: * Uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, između ostalog primjenom [[dodatak diplomi|dodatka diplomi]] ({{en|Diploma Supplement}}), radi lakšeg razumijevanja stečenih kvalifikacija i njihove upotrebljivosti u drugim državama. * Uvođenje strukture studija zasnovane na ciklusima, u početku kroz dva osnovna ciklusa – dodiplomski i postdiplomski, koji su kasnije razvijeni u trociklični sistem koji obuhvata [[dodiplomski studij|prvi]], [[magistarski studij|drugi]] i [[doktorski studij|treći ciklus studija]]. * Uvođenje sistema bodovanja, zasnovanog na [[ECTS|Evropskom sistemu prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), radi olakšavanja priznavanja perioda studiranja i mobilnosti studenata. * Unapređenje akademske mobilnosti, uklanjanjem prepreka za kretanje studenata, nastavnika, istraživača i administrativnog osoblja. * Razvoj evropske saradnje u osiguranju kvaliteta visokog obrazovanja, kroz zajedničke kriterije, metode i mehanizme vrednovanja. * Jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja, posebno kroz saradnju visokoškolskih ustanova, razvoj studijskih programa i međunarodnu akademsku saradnju.<ref name="BolognaDeclaration">{{cite web |title=The Bologna Declaration of 19 June 1999 |url=https://ehea.info/ministerial-conferen/bologna-ministerial-conference/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Tokom daljnjeg razvoja procesa ovi ciljevi prošireni su temama kao što su [[cjeloživotno učenje]], socijalna dimenzija visokog obrazovanja, zapošljivost diplomiranih studenata, učenje usmjereno na studenta, priznavanje prethodnog učenja i međunarodna saradnja. Posebna pažnja posvećena je stvaranju uslova u kojima pristup visokom obrazovanju i mogućnost njegovog završetka ne zavise od društvenog i ekonomskog položaja pojedinca, uz uvažavanje različitih potreba i životnih okolnosti studenata.<ref name="EHEAPolicies">{{cite web |title=Bologna Policies |url=https://ehea.info/bologna-policies/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedno od načela Bolonjskog procesa jeste povezivanje strukture studijskih programa s jasno definisanim [[Obrazovanje zasnovano na ishodima učenja|ishodima učenja]]. Time se naglasak stavlja na znanja, vještine i kompetencije koje student treba steći tokom studija, a ne isključivo na sadržaj nastavnih predmeta ili trajanje studijskog programa. Takav pristup omogućava transparentnije predstavljanje kvalifikacija i olakšava njihovo poređenje i priznavanje između različitih obrazovnih sistema.<ref name="EHEAAbout" /> Bolonjski proces također se zasniva na poštivanju autonomije visokoškolskih ustanova, akademske slobode i učešća akademskog osoblja i studenata u upravljanju visokim obrazovanjem. Ovi principi povezani su s javnom odgovornošću za visoko obrazovanje i odgovornošću visokoškolske zajednice prema društvu. Na ministarskoj konferenciji u [[Tirana|Tirani]] 2024. usvojene su zajedničke izjave kojima su definisane osnovne vrijednosti [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]]: akademska sloboda, akademski integritet, institucionalna autonomija, učešće studenata i zaposlenih u upravljanju visokim obrazovanjem, javna odgovornost za visoko obrazovanje i odgovornost visokog obrazovanja prema javnosti.<ref name="FundamentalValues">{{cite web |title=Fundamental values |url=https://ehea.info/bologna-policy/fundamental-values/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Evropski prostor visokog obrazovanja == {{Glavni|Evropski prostor visokog obrazovanja}} [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] ({{en|European Higher Education Area}}, EHEA) uspostavljen je u martu 2010, potpisivanjem Budimpeštansko-bečke deklaracije. Nastao je kao rezultat saradnje država u okviru Bolonjskog procesa, s ciljem stvaranja uporedivijih i međusobno kompatibilnijih sistema visokog obrazovanja. EHEA obuhvata zajedničke instrumente i principe koji se odnose na strukturu studija, kvalifikacijske okvire, sistem bodovanja, priznavanje kvalifikacija i osiguranje kvaliteta.<ref name="CoE_EHEA" /> === Članstvo i proširenje === [[Bolonjska deklaracija|Bolonjsku deklaraciju]] iz 1999. potpisalo je 29 evropskih država. U narednim godinama članstvo se proširivalo kroz ministarske konferencije, a posljednja država koja je pristupila bila je [[San Marino]], 2020. Evropski prostor visokog obrazovanja danas obuhvata 49 država, dok je [[Evropska komisija]] također njegov član.<ref name="ImplementationReport2024" /><ref name="EHEA_Membership">{{cite web |title=EHEA Membership and Criteria |url=https://ehea.info/about-ehea/ehea-membership-and-criteria/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Države su pristupale Bolonjskom procesu u sljedećim godinama: * 1999 – [[Austrija]], [[Belgija]], [[Bugarska]], [[Češka]], [[Danska]], [[Estonija]], [[Finska]], [[Francuska]], [[Njemačka]], [[Grčka]], [[Mađarska]], [[Island]], [[Irska]], [[Italija]], [[Latvija]], [[Litvanija]], [[Luksemburg]], [[Malta]], [[Nizozemska]], [[Norveška]], [[Poljska]], [[Portugal]], [[Rumunija]], [[Slovačka]], [[Slovenija]], [[Španija]], [[Švedska]], [[Švicarska]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]. * 2001 – [[Hrvatska]], [[Kipar]], [[Lihtenštajn]] i [[Turska]]. * 2003 – [[Albanija]], [[Andora]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Sveta Stolica]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Rusija|Ruska Federacija]] i [[Srbija]]. * 2005 – [[Armenija]], [[Azerbejdžan]], [[Gruzija]], [[Moldavija]] i [[Ukrajina]]. * 2007 – [[Crna Gora]]. * 2010 – [[Kazahstan]]. * 2015 – [[Bjelorusija]]. * 2020 – [[San Marino]].<ref name="BolognaDeclaration" /><ref name="EHEA_History">{{cite web |title=Historical Overview |url=https://ehea.info/about-ehea/historical-overview/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U aprilu 2022. Grupa za praćenje Bolonjskog procesa suspendirala je prava predstavljanja [[Rusija|Ruske Federacije]] i [[Bjelorusija|Bjelorusije]] u strukturama Evropskog prostora visokog obrazovanja, zbog ruske invazije na [[Ukrajina|Ukrajinu]] i podrške bjeloruskih vlasti toj agresiji. Odluka je potvrđena i produžena na ministarskoj konferenciji u Tirani 2024.<ref name="EHEA_Membership" /><ref name="EHEA_BFUG">{{cite web |title=BFUG Members |url=https://ehea.info/about-ehea/bfug-members/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Struktura i instrumenti reforme visokog obrazovanja == Provođenje Bolonjskog procesa zasniva se na nekoliko međusobno povezanih instrumenata kojima se unapređuju organizacija studija, transparentnost kvalifikacija, akademska mobilnost i osiguranje kvaliteta. Među najvažnijima su ciklična struktura studija, Evropski sistem prijenosa i akumulacije bodova (ECTS), kvalifikacijski okviri, dodatak diplomi, zajednički standardi osiguranja kvaliteta i mehanizmi priznavanja kvalifikacija. === Struktura studija i ciklusi visokog obrazovanja === Jedna od najznačajnijih reformi u okviru Bolonjskog procesa jeste organizacija [[Visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] kroz tri ciklusa studija: [[dodiplomski studij|prvi ciklus]], koji odgovara nivou ''bachelor'', odnosno osnovnih akademskih ili stručnih studija; [[magistarski studij|drugi ciklus]], koji odgovara nivou master studija; i [[doktorski studij|treći ciklus]], koji obuhvata doktorske studije. Ovakva struktura razvijena je kroz ministarske konferencije, a njeni osnovni elementi utvrđeni su Berlinskim komunikeom iz 2003. i Okvirom kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja usvojenim u [[Bergen]]u 2005.<ref name="ThreeCycles">{{cite web |title=Three-degree cycle |url=https://ehea.info/bologna-policy/three-degree-cycle/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="QFEHEA">{{cite web |title=Qualification Frameworks |url=https://ehea.info/bologna-policy/qualification-frameworks/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Prvi ciklus obuhvata studijske programe koji vode do kvalifikacije na nivou ''bachelor''. Njihovo uobičajeno opterećenje iznosi od 180 do 240 ECTS bodova, što najčešće odgovara trogodišnjem ili četverogodišnjem studiju. Drugi ciklus obuhvata master studije, za koje je predviđeno uobičajeno opterećenje od 90 do 120 ECTS bodova, uz najmanje 60 bodova na nivou drugog ciklusa. U pojedinim nacionalnim sistemima primjenjuju se i drugačiji modeli, uključujući programe drugog ciklusa od 60 ECTS bodova.<ref name="QFEHEA" /><ref name="DegreeDuration">{{cite web |title=Duration of degree studies in Europe |url=https://education.ec.europa.eu/node/2412 |website=European Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Treći ciklus obuhvata doktorske studije, usmjerene na samostalni naučno-istraživački rad i stjecanje sposobnosti za izvorni naučni doprinos. Za ovaj ciklus nije utvrđen jedinstven raspon ECTS bodova, jer se organizacija i trajanje doktorskih studija razlikuju među državama i visokoškolskim sistemima.<ref name="QFEHEA" /> Okvir kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja obuhvata i kratki ciklus, koji se nalazi unutar prvog ciklusa ili je s njim povezan. Kratki ciklus, čije je uključivanje u evropski okvir potvrđeno 2018, obično obuhvata 90 do 120 ECTS bodova. Njime se omogućava stjecanje kvalifikacija nakon kraćih, usmjerenih programa visokog obrazovanja, uz mogućnost nastavka obrazovanja na prvom ciklusu, u skladu s pravilima odgovarajućeg obrazovnog sistema.<ref name="QFEHEA" /> Navedeni rasponi predstavljaju zajednički evropski okvir, a ne obavezu da sve države organizuju studije na identičan način. Pojedini studijski programi, naročito u regulisanim profesijama kao što su [[medicina]], [[farmacija]] i [[veterinarska medicina]], mogu biti organizovani kao integrisani programi dužeg trajanja, u skladu s nacionalnim propisima i odgovarajućim evropskim zahtjevima.<ref name="DegreeDuration" /> === Evropski sistem prijenosa i akumulacije bodova (ECTS) === [[ECTS|Evropski sistem prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS) predstavlja sistem vrednovanja studentskog opterećenja i ostvarenih ishoda učenja. Razvijen je radi olakšavanja poređenja studijskih programa, priznavanja perioda studiranja i akademske mobilnosti između visokoškolskih ustanova.<ref name="ECTSGuide">{{cite report |title=ECTS Users' Guide 2015 |url=https://education.ec.europa.eu/sites/default/files/document-library-docs/ects-users-guide_en.pdf |publisher=European Commission |year=2015 |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Prema ovom sistemu, 60 ECTS bodova odgovara opterećenju redovnog studenta tokom jedne akademske godine. Jedan ECTS bod u pravilu predstavlja 25 do 30 sati ukupnog studentskog rada, uključujući nastavu, seminare, praktične aktivnosti, samostalno učenje, izradu zadataka i pripremu za provjere znanja. Godišnje opterećenje tako obično iznosi između 1.500 i 1.800 sati.<ref name="ECTSGuide" /> Bodovi se dodjeljuju pojedinačnim nastavnim jedinicama i drugim obrazovnim aktivnostima na osnovu procijenjenog opterećenja potrebnog za ostvarivanje definisanih [[Obrazovanje zasnovano na ishodima učenja|ishoda učenja]]. Njihovo stjecanje zavisi od uspješnog ispunjavanja utvrđenih obaveza i provjere ostvarenih ishoda. ECTS se koristi i za prijenos bodova stečenih na drugoj visokoškolskoj ustanovi, posebno tokom studijskog boravka u inostranstvu, na osnovu prethodno dogovorenog programa i postupka priznavanja.<ref name="ECTSGuide" /><ref name="ECTSCommission">{{cite web |title=European Credit Transfer and Accumulation System (ECTS) |url=https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/inclusive-and-connected-higher-education/european-credit-transfer-and-accumulation-system |website=European Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Kvalifikacijski okviri === Kvalifikacijski okviri predstavljaju sistematičan prikaz nivoa i vrsta kvalifikacija, zasnovan na njihovim karakteristikama i očekivanim ishodima učenja. Njihova primjena omogućava jasnije opisivanje znanja, vještina i kompetencija koje se stječu završetkom određenog nivoa obrazovanja i olakšava poređenje kvalifikacija između različitih obrazovnih sistema.<ref name="QFEHEA" /> Okvir kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja ({{en|Qualifications Framework of the European Higher Education Area}}, QF-EHEA) usvojen je 2005. na ministarskoj konferenciji u [[Bergen]]u, a revidiran 2018. Obuhvata kratki ciklus te prvi, drugi i treći ciklus visokog obrazovanja. Za svaki nivo utvrđeni su opći deskriptori, poznati kao Dablinski deskriptori, koji opisuju očekivana postignuća u pogledu znanja i razumijevanja, primjene znanja, sposobnosti prosuđivanja, komunikacijskih i vještina učenja.<ref name="QFEHEA" /> [[Evropski kvalifikacijski okvir]] za [[Cjeloživotno učenje|cjeloživotno učenje]] ({{en|European Qualifications Framework}}, EQF) predstavlja širi instrument koji obuhvata kvalifikacije iz različitih oblasti obrazovanja i osposobljavanja. Za razliku od QF-EHEA, koji je posebno usmjeren na visoko obrazovanje, EQF obuhvata osam nivoa i zasniva se na ishodima učenja u područjima znanja, vještina i odgovornosti i samostalnosti. Nacionalni kvalifikacijski okviri razvijaju se i povezuju s odgovarajućim evropskim okvirima radi veće transparentnosti i razumljivosti kvalifikacija.<ref>{{cite web |title=The European Qualifications Framework (EQF) |url=https://europa.eu/europass/en/european-qualifications-framework-eqf |website=Europass |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Dodatak diplomi === [[Dodatak diplomi]] ({{en|Diploma Supplement}}) je standardizovani dokument koji se izdaje uz diplomu o završenom visokom obrazovanju. Njegova je svrha pružanje detaljnijih informacija o stečenoj kvalifikaciji, visokoškolskoj ustanovi koja ju je dodijelila, nivou i sadržaju studija, ostvarenim rezultatima i obrazovnom sistemu u kojem je kvalifikacija stečena.<ref name="DiplomaSupplement">{{cite web |title=Diploma Supplement |url=https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/inclusive-and-connected-higher-education/diploma-supplement |website=European Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Dokument se sastavlja prema zajedničkom evropskom modelu koji su razvili [[Evropska komisija]], [[Vijeće Evrope]] i [[UNESCO]]. Sadrži osam dijelova s podacima o nosiocu kvalifikacije, stečenoj kvalifikaciji, njenom nivou, sadržaju i rezultatima studija, svrsi kvalifikacije, ovjeri dokumenta, nacionalnom sistemu visokog obrazovanja i dodatnim informacijama. Dodatak diplomi ne zamjenjuje izvornu diplomu niti automatski garantuje priznavanje kvalifikacije, nego olakšava njeno razumijevanje i procjenu u drugim obrazovnim sistemima i na tržištu rada.<ref name="DiplomaSupplement" /> === Osiguranje kvaliteta visokog obrazovanja === Osiguranje kvaliteta obuhvata postupke kojima se prati, vrednuje i unapređuje kvalitet rada visokoškolskih ustanova i studijskih programa. U okviru Bolonjskog procesa razvijeni su zajednički evropski principi i standardi radi povećanja povjerenja među obrazovnim sistemima i olakšavanja priznavanja kvalifikacija.<ref name="ESG">{{cite web |title=Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG) |url=https://www.enqa.eu/esg-standards-and-guidelines-for-quality-assurance-in-the-european-higher-education-area/ |website=European Association for Quality Assurance in Higher Education |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Evropski standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta u Evropskom prostoru visokog obrazovanja ({{en|Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area}}, ESG) usvojeni su 2005, a revidirani 2015. Obuhvataju tri područja: unutrašnje osiguranje kvaliteta u visokoškolskim ustanovama, vanjsko osiguranje kvaliteta i rad agencija za osiguranje kvaliteta. Standardi se odnose na sve oblike visokog obrazovanja, a njihova primjena treba doprinijeti razvoju kulture kvaliteta, transparentnosti i povjerenja između ustanova i obrazovnih sistema.<ref name="ESG" /> Unutrašnje osiguranje kvaliteta provode same visokoškolske ustanove kroz praćenje i vrednovanje studijskih programa, nastavnog procesa, studentskih postignuća i drugih aspekata svog rada. Vanjsko osiguranje kvaliteta provode nadležne agencije i tijela kroz postupke vrednovanja, evaluacije i akreditacije. [[Akreditacija]] predstavlja formalni postupak utvrđivanja ispunjenosti propisanih standarda i kriterija, u skladu s nacionalnim zakonodavstvom i evropskim smjernicama.<ref name="ESG" /> Na ministarskoj konferenciji u [[Tirana|Tirani]] 2024. pokrenuta je revizija ESG-a, s ciljem prilagođavanja standarda promjenama u visokom obrazovanju. Nova verzija priprema se za razmatranje i usvajanje na ministarskoj konferenciji 2027.<ref>{{cite web |title=Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG) |url=https://www.eqar.eu/kb/esg/ |website=European Quality Assurance Register for Higher Education |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Priznavanje kvalifikacija i akademska mobilnost === Priznavanje visokoškolskih kvalifikacija i perioda studiranja u drugoj državi jedan je od važnih preduslova akademske mobilnosti. U tom području značajan pravni okvir predstavlja Konvencija o priznavanju kvalifikacija u oblasti visokog obrazovanja u evropskoj regiji, poznata kao [[Lisabonska konvencija]]. Usvojile su je [[Vijeće Evrope]] i [[UNESCO]] 11. aprila 1997, a stupila je na snagu 1. februara 1999.<ref name="LisbonConvention">{{cite web |title=Lisbon Recognition Convention |url=https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/lisbon-recognition-convention |website=Vijeće Evrope |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Konvencija utvrđuje načela pravičnog i transparentnog priznavanja kvalifikacija koje omogućavaju pristup visokom obrazovanju, perioda studiranja i završenih visokoškolskih kvalifikacija. Jedno od njenih osnovnih načela jeste da se strana kvalifikacija treba priznati, osim ako se mogu dokazati značajne razlike u odnosu na odgovarajuću domaću kvalifikaciju. Odluke o priznavanju trebaju se zasnivati na relevantnim informacijama i jasno utvrđenim kriterijima.<ref name="LisbonConvention" /><ref>{{cite web |title=The Lisbon Recognition Convention |url=https://ufsn.dk/english/education/recognition-and-transparency/more-about-recognition/international-cooperation/lisbon-recognition-convention/ |website=Danish Agency for Higher Education and Science |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Lisabonska konvencija nije dokument koji je nastao u okviru Bolonjskog procesa, ali predstavlja njegov važan pravni i institucionalni oslonac u području priznavanja kvalifikacija. Njena primjena povezana je s radom nacionalnih informacijskih centara za akademsko priznavanje, poznatih kao ENIC/NARIC mreže, koji pružaju informacije o obrazovnim sistemima i postupcima priznavanja.<ref name="LisbonConvention" /> Akademska mobilnost obuhvata privremeni ili cjelokupni studijski boravak u drugoj državi, kao i mobilnost nastavnog i istraživačkog osoblja. U njenom ostvarivanju koriste se instrumenti poput ECTS-a, dodatka diplomi, ugovora o učenju ({{en|Learning Agreement}}) i prijepisa ocjena ({{en|Transcript of Records}}). Ovi dokumenti omogućavaju unaprijed utvrđivanje studijskih obaveza i lakše priznavanje rezultata ostvarenih tokom boravka na drugoj visokoškolskoj ustanovi.<ref name="ECTSGuide" /><ref name="ECTSCommission" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Visoko obrazovanje u Evropi]] [[Kategorija:Vrednovanje i procjena u obrazovanju]] [[Kategorija:Obrazovna politika i inicijative Evropske unije]] [[Kategorija:Akreditacija u visokom obrazovanju]] mm8rodqipywj9xeg5514jjviykgxt8d 3939482 3939329 2026-11-06T21:22:00Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3939482 wikitext text/x-wiki {{Infokutija |naslov = |tijelostil = |iznad = Bolonjski proces |iznadstil = background-color: #add8e6; color: black; font-weight: bold; padding: 0.3em; |slika = [[Datoteka:Bologna-Prozess-Logo.svg|100px|Logo Bolonjskog procesa]] |slikastil = text-align: center; padding: 0.5em; |tekst = [[Datoteka:Bologna Process & former members (orthographic projection).svg|260px|Karta članica Bolonjskog procesa]] |captionstyle = font-size: 90%; text-align: center; padding: 0.3em; |zaglavljestil = |oznakastil = background-color: #f0f8ff; width: 40%; |podacistil = |zaglavlje1 = |oznaka1 = Vrsta procesa |podaci1 = Međudržavna reforma [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] |oznaka2 = Osnivanje |podaci2 = 25. maj 1998. ([[Sorbonnska deklaracija]])<br />19. juni 1999. ([[Bolonjska deklaracija]]) |oznaka3 = Nazvan po |podaci3 = [[Univerzitet u Bolonji]] |oznaka4 = Broj članica |podaci4 = 49 država |oznaka5 = Nasljednik |podaci5 = [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] (EHEA) |oznaka6 = Ključni instrumenti |podaci6 = [[ECTS]], tri ciklusa studija, osiguranje kvaliteta (ESG), priznavanje kvalifikacija |oznaka7 = Područje primjene |podaci7 = [[Evropa]] |oznaka8 = Upravljačko tijelo |podaci8 = Grupa za praćenje Bolonjskog procesa (BFUG) |oznaka9 = Službena stranica |podaci9 = [https://ehea.info/ ehea.info] |ispodstil = font-size: 85%; text-align: center; border-top: 1px solid #ccc; |ispod = Karta prikazuje države članice (tamnozeleno) i suspendovane članice (svijetlozeleno). }} '''Bolonjski proces''' je međudržavni proces reforme [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] u [[Evropa|Evropi]], pokrenut 1999. potpisivanjem [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Njegov cilj je približavanje i usklađivanje različitih nacionalnih sistema visokog obrazovanja radi veće uporedivosti kvalifikacija, olakšavanja priznavanja diploma i perioda studiranja, podsticanja akademske mobilnosti i unapređenja kvaliteta visokog obrazovanja. Proces se provodi kroz saradnju država, evropskih institucija, visokoškolskih ustanova, studenata i drugih učesnika u visokom obrazovanju.<ref name="EHEAAbout">{{cite web |title=The European Higher Education Area |url=https://ehea.info/about-ehea/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Bolonjski proces doveo je do uspostavljanja [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] (EHEA), koji je zvanično pokrenut 2010. Među njegovim najvažnijim karakteristikama su struktura studija podijeljena na tri ciklusa, primjena [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), razvoj zajedničkih načela osiguranja kvaliteta i unapređenje priznavanja visokoškolskih kvalifikacija. Proces nije pravno obavezujući sistem jedinstvenog evropskog visokog obrazovanja, nego okvir međudržavne saradnje u kojem države preuzimaju političke obaveze i provode reforme u skladu sa svojim nacionalnim zakonodavstvom i sistemima obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA">{{cite web |title=European Higher Education Area |url=https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/european-higher-education-area |website=Vijeće Evrope |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="TiranaRules">{{cite report |title=Annex II to the Tirana Communiqué: Rules of Procedure of the European Higher Education Area |url=https://ehea.info/Download/Annex-2-to-the-Tirana-Communique.pdf |publisher=European Higher Education Area |date=2024 |language=en}}</ref> == Historijski razvoj == Jedan od ranijih koraka u približavanju evropskih visokoškolskih sistema bilo je usvajanje dokumenta ''[[Magna Charta Universitatum]]'' 1988, kojim su evropski univerziteti potvrdili načela institucionalne autonomije i akademske slobode. Značajniji politički podsticaj reformama uslijedio je 25. maja 1998, kada su ministri nadležni za visoko obrazovanje [[Francuska|Francuske]], [[Njemačka|Njemačke]], [[Italija|Italije]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] potpisali [[Sorbonnska deklaracija|Sorbonnsku deklaraciju]]. Njome je istaknuta potreba za većom usklađenošću evropskih sistema visokog obrazovanja, lakšim akademskim kretanjem i razvojem zajedničkog evropskog prostora obrazovanja.<ref name="ImplementationReport2024">{{cite report |title=The European Higher Education Area in 2024: Bologna Process Implementation Report |url=https://ehea.info/Immagini/the-european-higher-education-area-in-2024-EC0224018ENN.pdf |publisher=European Commission, EACEA i Eurydice |year=2024 |language=en}}</ref> Bolonjska deklaracija potpisana je 19. juna 1999. na konferenciji ministara nadležnih za visoko obrazovanje održanoj u [[Bologna|Bolonji]]. Potpisalo ju je 29 evropskih država, koje su se obavezale na saradnju u stvaranju [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] do 2010. Deklaracijom je utvrđeno šest osnovnih pravaca djelovanja: uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, uvođenje studija organizovanih u cikluse, primjena sistema bodovanja zasnovanog na [[ECTS]]-u, podsticanje mobilnosti studenata i nastavnog osoblja, evropska saradnja u osiguranju kvaliteta i jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Nakon potpisivanja deklaracije, proces je nastavljen kroz redovne konferencije ministara nadležnih za [[Visoko obrazovanje|visoko obrazovanje]]. Na konferenciji u [[Prag]]u 2001. potvrđeni su dotadašnji ciljevi i dodatno naglašeni [[cjeloživotno učenje]], uključivanje studenata u razvoj visokog obrazovanja i njegova privlačnost na međunarodnom nivou. Na konferenciji u [[Berlin]]u 2003. uvedena je jasnija perspektiva trećeg ciklusa studija, odnosno [[doktorski studij|doktorskog obrazovanja]], dok su na konferenciji u [[Bergen]]u 2005. usvojeni okvir kvalifikacija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] i Evropski standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta. Na kasnijim konferencijama proširivani su ciljevi i instrumenti procesa. Među temama koje su dobile veći značaj bili su socijalna dimenzija visokog obrazovanja, priznavanje prethodnog učenja, zapošljivost diplomiranih studenata, cjeloživotno učenje, studentski položaj i učešće akademske zajednice u upravljanju visokoškolskim ustanovama. Evropski prostor visokog obrazovanja zvanično je uspostavljen u martu 2010, na konferenciji u [[Budimpešta|Budimpešti]] i [[Beč]]u.<ref name="CoE_EHEA" /><ref name="ImplementationReport2024" /> Ministarske konferencije održane su u [[Prag]]u (2001), [[Berlin]]u (2003), [[Bergen]]u (2005), [[London]]u (2007), [[Leuven]]u i [[Louvain-la-Neuve]]u (2009), [[Bukurešt]]u (2012), [[Jerevan]]u (2015), [[Pariz]]u (2018), [[Rim]]u (2020) i [[Tirana|Tirani]] (2024). Na konferenciji u Tirani usvojen je Tiranski komunike, kojim su potvrđene obaveze država članica u pogledu razvoja Evropskog prostora visokog obrazovanja, njegovih osnovnih vrijednosti, kvaliteta, inkluzivnosti i međunarodne saradnje.<ref name="EHEAConferences">{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Za koordinaciju aktivnosti između ministarskih konferencija zadužena je Grupa za praćenje Bolonjskog procesa ({{en|Bologna Follow-Up Group}} – BFUG). Ona prati provođenje dogovorenih ciljeva, priprema naredne konferencije i koordiniše rad tematskih i savjetodavnih tijela.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="EHEAConferences" /> Nakon konferencije u Tirani, Bologna Follow-Up Group usvojila je program rada za period 2024–2027, kojim su utvrđene aktivnosti za praćenje provođenja Bolonjskog procesa i pripremu naredne ministarske konferencije. U okviru ovog programa djeluju radne grupe i tematske grupe za praćenje provođenja reformi, osnovne vrijednosti visokog obrazovanja, internacionalizaciju i mobilnost, kvalifikacijske okvire, priznavanje kvalifikacija, osiguranje kvaliteta i socijalnu dimenziju visokog obrazovanja. U 2025. usvojeni su mandati ovih radnih struktura, a države članice preuzele su obavezu izrade nacionalnih akcijskih planova za unapređenje provođenja osnovnih obaveza Bolonjskog procesa.<ref>{{cite web |title=Work Programme 2024–2027 |url=https://ehea.info/work-programme-2024-2027/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedan od zadataka u ovom periodu jeste priprema prijedloga prioriteta Bolonjskog procesa za narednu deceniju. U tu svrhu osnovana je radna grupa za budućnost Bolonjskog procesa, koja razmatra utjecaj društvenih, ekonomskih, geopolitičkih, okolišnih i tehnoloških promjena na visoko obrazovanje i mogućnosti prilagođavanja postojećih evropskih instrumenata.<ref>{{cite web |title=Task Force on the Future of Bologna |url=https://ehea.info/working-group/task-force-on-the-future-of-bologna/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U toku je i revizija Vodiča za primjenu [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), čija se nova verzija planira za usvajanje na ministarskoj konferenciji 2027. Revizijom se nastoji unaprijediti primjena ECTS-a u kontekstu fleksibilnijih oblika studiranja i razvoja mikrokvalifikacija.<ref>{{cite web |title=Advisory Group on ECTS Users’ Guide revision |url=https://ehea.info/working-group/advisory-group-on-ects-users-guide-revision/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Naredna ministarska konferencija [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]] planirana je za 2027. u Jašiju u [[Rumunija|Rumuniji]] i [[Kišinjev]]u u [[Moldavija|Moldaviji]].<ref>{{cite web |title=Ministerial Conferences and Communiqués |url=https://ehea.info/ministerial-conferences-and-communiques/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Ciljevi i osnovni principi == Bolonjski proces zasniva se na saradnji država u reformi [[visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]], s ciljem stvaranja uporedivijih, kompatibilnijih i transparentnijih sistema visokog obrazovanja u [[Evropa|Evropi]]. Njegova polazna ideja je usaglašavanje osnovnih principa i instrumenata koji omogućavaju lakše poređenje kvalifikacija, priznavanje završenog obrazovanja i perioda studiranja te akademsku mobilnost.<ref name="EHEAAbout" /><ref name="CoE_EHEA" /> [[Bolonjska deklaracija]] iz 1999. utvrdila je šest početnih ciljeva: * Uspostavljanje sistema razumljivih i uporedivih akademskih kvalifikacija, između ostalog primjenom [[dodatak diplomi|dodatka diplomi]] ({{en|Diploma Supplement}}), radi lakšeg razumijevanja stečenih kvalifikacija i njihove upotrebljivosti u drugim državama. * Uvođenje strukture studija zasnovane na ciklusima, u početku kroz dva osnovna ciklusa – dodiplomski i postdiplomski, koji su kasnije razvijeni u trociklični sistem koji obuhvata [[dodiplomski studij|prvi]], [[magistarski studij|drugi]] i [[doktorski studij|treći ciklus studija]]. * Uvođenje sistema bodovanja, zasnovanog na [[ECTS|Evropskom sistemu prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), radi olakšavanja priznavanja perioda studiranja i mobilnosti studenata. * Unapređenje akademske mobilnosti, uklanjanjem prepreka za kretanje studenata, nastavnika, istraživača i administrativnog osoblja. * Razvoj evropske saradnje u osiguranju kvaliteta visokog obrazovanja, kroz zajedničke kriterije, metode i mehanizme vrednovanja. * Jačanje evropske dimenzije visokog obrazovanja, posebno kroz saradnju visokoškolskih ustanova, razvoj studijskih programa i međunarodnu akademsku saradnju.<ref name="BolognaDeclaration">{{cite web |title=The Bologna Declaration of 19 June 1999 |url=https://ehea.info/ministerial-conferen/bologna-ministerial-conference/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Tokom daljnjeg razvoja procesa ovi ciljevi prošireni su temama kao što su [[cjeloživotno učenje]], socijalna dimenzija visokog obrazovanja, zapošljivost diplomiranih studenata, učenje usmjereno na studenta, priznavanje prethodnog učenja i međunarodna saradnja. Posebna pažnja posvećena je stvaranju uslova u kojima pristup visokom obrazovanju i mogućnost njegovog završetka ne zavise od društvenog i ekonomskog položaja pojedinca, uz uvažavanje različitih potreba i životnih okolnosti studenata.<ref name="EHEAPolicies">{{cite web |title=Bologna Policies |url=https://ehea.info/bologna-policies/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Jedno od načela Bolonjskog procesa jeste povezivanje strukture studijskih programa s jasno definisanim [[Obrazovanje zasnovano na ishodima učenja|ishodima učenja]]. Time se naglasak stavlja na znanja, vještine i kompetencije koje student treba steći tokom studija, a ne isključivo na sadržaj nastavnih predmeta ili trajanje studijskog programa. Takav pristup omogućava transparentnije predstavljanje kvalifikacija i olakšava njihovo poređenje i priznavanje između različitih obrazovnih sistema.<ref name="EHEAAbout" /> Bolonjski proces također se zasniva na poštivanju autonomije visokoškolskih ustanova, akademske slobode i učešća akademskog osoblja i studenata u upravljanju visokim obrazovanjem. Ovi principi povezani su s javnom odgovornošću za visoko obrazovanje i odgovornošću visokoškolske zajednice prema društvu. Na ministarskoj konferenciji u [[Tirana|Tirani]] 2024. usvojene su zajedničke izjave kojima su definisane osnovne vrijednosti [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskog prostora visokog obrazovanja]]: akademska sloboda, akademski integritet, institucionalna autonomija, učešće studenata i zaposlenih u upravljanju visokim obrazovanjem, javna odgovornost za visoko obrazovanje i odgovornost visokog obrazovanja prema javnosti.<ref name="FundamentalValues">{{cite web |title=Fundamental values |url=https://ehea.info/bologna-policy/fundamental-values/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Evropski prostor visokog obrazovanja == {{Glavni|Evropski prostor visokog obrazovanja}} [[Evropski prostor visokog obrazovanja]] ({{en|European Higher Education Area}}, EHEA) uspostavljen je u martu 2010, potpisivanjem Budimpeštansko-bečke deklaracije. Nastao je kao rezultat saradnje država u okviru Bolonjskog procesa, s ciljem stvaranja uporedivijih i međusobno kompatibilnijih sistema visokog obrazovanja. EHEA obuhvata zajedničke instrumente i principe koji se odnose na strukturu studija, kvalifikacijske okvire, sistem bodovanja, priznavanje kvalifikacija i osiguranje kvaliteta.<ref name="CoE_EHEA" /> === Članstvo i proširenje === [[Bolonjska deklaracija|Bolonjsku deklaraciju]] iz 1999. potpisalo je 29 evropskih država. U narednim godinama članstvo se proširivalo kroz ministarske konferencije, a posljednja država koja je pristupila bila je [[San Marino]], 2020. Evropski prostor visokog obrazovanja danas obuhvata 49 država, dok je [[Evropska komisija]] također njegov član.<ref name="ImplementationReport2024" /><ref name="EHEA_Membership">{{cite web |title=EHEA Membership and Criteria |url=https://ehea.info/about-ehea/ehea-membership-and-criteria/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Države su pristupale Bolonjskom procesu u sljedećim godinama: * 1999 – [[Austrija]], [[Belgija]], [[Bugarska]], [[Češka]], [[Danska]], [[Estonija]], [[Finska]], [[Francuska]], [[Njemačka]], [[Grčka]], [[Mađarska]], [[Island]], [[Irska]], [[Italija]], [[Latvija]], [[Litvanija]], [[Luksemburg]], [[Malta]], [[Nizozemska]], [[Norveška]], [[Poljska]], [[Portugal]], [[Rumunija]], [[Slovačka]], [[Slovenija]], [[Španija]], [[Švedska]], [[Švicarska]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]. * 2001 – [[Hrvatska]], [[Kipar]], [[Lihtenštajn]] i [[Turska]]. * 2003 – [[Albanija]], [[Andora]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Sveta Stolica]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Rusija|Ruska Federacija]] i [[Srbija]]. * 2005 – [[Armenija]], [[Azerbejdžan]], [[Gruzija]], [[Moldavija]] i [[Ukrajina]]. * 2007 – [[Crna Gora]]. * 2010 – [[Kazahstan]]. * 2015 – [[Bjelorusija]]. * 2020 – [[San Marino]].<ref name="BolognaDeclaration" /><ref name="EHEA_History">{{cite web |title=Historical Overview |url=https://ehea.info/about-ehea/historical-overview/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> U aprilu 2022. Grupa za praćenje Bolonjskog procesa suspendirala je prava predstavljanja [[Rusija|Ruske Federacije]] i [[Bjelorusija|Bjelorusije]] u strukturama Evropskog prostora visokog obrazovanja, zbog ruske invazije na [[Ukrajina|Ukrajinu]] i podrške bjeloruskih vlasti toj agresiji. Odluka je potvrđena i produžena na ministarskoj konferenciji u Tirani 2024.<ref name="EHEA_Membership" /><ref name="EHEA_BFUG">{{cite web |title=BFUG Members |url=https://ehea.info/about-ehea/bfug-members/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Struktura i instrumenti reforme visokog obrazovanja == Provođenje Bolonjskog procesa zasniva se na nekoliko međusobno povezanih instrumenata kojima se unapređuju organizacija studija, transparentnost kvalifikacija, akademska mobilnost i osiguranje kvaliteta. Među najvažnijima su ciklična struktura studija, Evropski sistem prijenosa i akumulacije bodova (ECTS), kvalifikacijski okviri, dodatak diplomi, zajednički standardi osiguranja kvaliteta i mehanizmi priznavanja kvalifikacija. === Struktura studija i ciklusi visokog obrazovanja === Jedna od najznačajnijih reformi u okviru Bolonjskog procesa jeste organizacija [[Visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] kroz tri ciklusa studija: [[dodiplomski studij|prvi ciklus]], koji odgovara nivou ''bachelor'', odnosno osnovnih akademskih ili stručnih studija; [[magistarski studij|drugi ciklus]], koji odgovara nivou master studija; i [[doktorski studij|treći ciklus]], koji obuhvata doktorske studije. Ovakva struktura razvijena je kroz ministarske konferencije, a njeni osnovni elementi utvrđeni su Berlinskim komunikeom iz 2003. i Okvirom kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja usvojenim u [[Bergen]]u 2005.<ref name="ThreeCycles">{{cite web |title=Three-degree cycle |url=https://ehea.info/bologna-policy/three-degree-cycle/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="QFEHEA">{{cite web |title=Qualification Frameworks |url=https://ehea.info/bologna-policy/qualification-frameworks/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Prvi ciklus obuhvata studijske programe koji vode do kvalifikacije na nivou ''bachelor''. Njihovo uobičajeno opterećenje iznosi od 180 do 240 ECTS bodova, što najčešće odgovara trogodišnjem ili četverogodišnjem studiju. Drugi ciklus obuhvata master studije, za koje je predviđeno uobičajeno opterećenje od 90 do 120 ECTS bodova, uz najmanje 60 bodova na nivou drugog ciklusa. U pojedinim nacionalnim sistemima primjenjuju se i drugačiji modeli, uključujući programe drugog ciklusa od 60 ECTS bodova.<ref name="QFEHEA" /><ref name="DegreeDuration">{{cite web |title=Duration of degree studies in Europe |url=https://education.ec.europa.eu/node/2412 |website=European Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Treći ciklus obuhvata doktorske studije, usmjerene na samostalni naučno-istraživački rad i stjecanje sposobnosti za izvorni naučni doprinos. Za ovaj ciklus nije utvrđen jedinstven raspon ECTS bodova, jer se organizacija i trajanje doktorskih studija razlikuju među državama i visokoškolskim sistemima.<ref name="QFEHEA" /> Okvir kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja obuhvata i kratki ciklus, koji se nalazi unutar prvog ciklusa ili je s njim povezan. Kratki ciklus, čije je uključivanje u evropski okvir potvrđeno 2018, obično obuhvata 90 do 120 ECTS bodova. Njime se omogućava stjecanje kvalifikacija nakon kraćih, usmjerenih programa visokog obrazovanja, uz mogućnost nastavka obrazovanja na prvom ciklusu, u skladu s pravilima odgovarajućeg obrazovnog sistema.<ref name="QFEHEA" /> Navedeni rasponi predstavljaju zajednički evropski okvir, a ne obavezu da sve države organizuju studije na identičan način. Pojedini studijski programi, naročito u regulisanim profesijama kao što su [[medicina]], [[farmacija]] i [[veterinarska medicina]], mogu biti organizovani kao integrisani programi dužeg trajanja, u skladu s nacionalnim propisima i odgovarajućim evropskim zahtjevima.<ref name="DegreeDuration" /> === Evropski sistem prijenosa i akumulacije bodova (ECTS) === [[ECTS|Evropski sistem prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS) predstavlja sistem vrednovanja studentskog opterećenja i ostvarenih ishoda učenja. Razvijen je radi olakšavanja poređenja studijskih programa, priznavanja perioda studiranja i akademske mobilnosti između visokoškolskih ustanova.<ref name="ECTSGuide">{{cite report |title=ECTS Users' Guide 2015 |url=https://education.ec.europa.eu/sites/default/files/document-library-docs/ects-users-guide_en.pdf |publisher=European Commission |year=2015 |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Prema ovom sistemu, 60 ECTS bodova odgovara opterećenju redovnog studenta tokom jedne akademske godine. Jedan ECTS bod u pravilu predstavlja 25 do 30 sati ukupnog studentskog rada, uključujući nastavu, seminare, praktične aktivnosti, samostalno učenje, izradu zadataka i pripremu za provjere znanja. Godišnje opterećenje tako obično iznosi između 1.500 i 1.800 sati.<ref name="ECTSGuide" /> Bodovi se dodjeljuju pojedinačnim nastavnim jedinicama i drugim obrazovnim aktivnostima na osnovu procijenjenog opterećenja potrebnog za ostvarivanje definisanih [[Obrazovanje zasnovano na ishodima učenja|ishoda učenja]]. Njihovo stjecanje zavisi od uspješnog ispunjavanja utvrđenih obaveza i provjere ostvarenih ishoda. ECTS se koristi i za prijenos bodova stečenih na drugoj visokoškolskoj ustanovi, posebno tokom studijskog boravka u inostranstvu, na osnovu prethodno dogovorenog programa i postupka priznavanja.<ref name="ECTSGuide" /><ref name="ECTSCommission">{{cite web |title=European Credit Transfer and Accumulation System (ECTS) |url=https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/inclusive-and-connected-higher-education/european-credit-transfer-and-accumulation-system |website=European Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Kvalifikacijski okviri === Kvalifikacijski okviri predstavljaju sistematičan prikaz nivoa i vrsta kvalifikacija, zasnovan na njihovim karakteristikama i očekivanim ishodima učenja. Njihova primjena omogućava jasnije opisivanje znanja, vještina i kompetencija koje se stječu završetkom određenog nivoa obrazovanja i olakšava poređenje kvalifikacija između različitih obrazovnih sistema.<ref name="QFEHEA" /> Okvir kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja ({{en|Qualifications Framework of the European Higher Education Area}}, QF-EHEA) usvojen je 2005. na ministarskoj konferenciji u [[Bergen]]u, a revidiran 2018. Obuhvata kratki ciklus te prvi, drugi i treći ciklus visokog obrazovanja. Za svaki nivo utvrđeni su opći deskriptori, poznati kao Dablinski deskriptori, koji opisuju očekivana postignuća u pogledu znanja i razumijevanja, primjene znanja, sposobnosti prosuđivanja, komunikacijskih i vještina učenja.<ref name="QFEHEA" /> [[Evropski kvalifikacijski okvir]] za [[Cjeloživotno učenje|cjeloživotno učenje]] ({{en|European Qualifications Framework}}, EQF) predstavlja širi instrument koji obuhvata kvalifikacije iz različitih oblasti obrazovanja i osposobljavanja. Za razliku od QF-EHEA, koji je posebno usmjeren na visoko obrazovanje, EQF obuhvata osam nivoa i zasniva se na ishodima učenja u područjima znanja, vještina i odgovornosti i samostalnosti. Nacionalni kvalifikacijski okviri razvijaju se i povezuju s odgovarajućim evropskim okvirima radi veće transparentnosti i razumljivosti kvalifikacija.<ref>{{cite web |title=The European Qualifications Framework (EQF) |url=https://europa.eu/europass/en/european-qualifications-framework-eqf |website=Europass |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Dodatak diplomi === [[Dodatak diplomi]] ({{en|Diploma Supplement}}) je standardizovani dokument koji se izdaje uz diplomu o završenom visokom obrazovanju. Njegova je svrha pružanje detaljnijih informacija o stečenoj kvalifikaciji, visokoškolskoj ustanovi koja ju je dodijelila, nivou i sadržaju studija, ostvarenim rezultatima i obrazovnom sistemu u kojem je kvalifikacija stečena.<ref name="DiplomaSupplement">{{cite web |title=Diploma Supplement |url=https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/inclusive-and-connected-higher-education/diploma-supplement |website=European Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Dokument se sastavlja prema zajedničkom evropskom modelu koji su razvili [[Evropska komisija]], [[Vijeće Evrope]] i [[UNESCO]]. Sadrži osam dijelova s podacima o nosiocu kvalifikacije, stečenoj kvalifikaciji, njenom nivou, sadržaju i rezultatima studija, svrsi kvalifikacije, ovjeri dokumenta, nacionalnom sistemu visokog obrazovanja i dodatnim informacijama. Dodatak diplomi ne zamjenjuje izvornu diplomu niti automatski garantuje priznavanje kvalifikacije, nego olakšava njeno razumijevanje i procjenu u drugim obrazovnim sistemima i na tržištu rada.<ref name="DiplomaSupplement" /> === Osiguranje kvaliteta visokog obrazovanja === Osiguranje kvaliteta obuhvata postupke kojima se prati, vrednuje i unapređuje kvalitet rada visokoškolskih ustanova i studijskih programa. U okviru Bolonjskog procesa razvijeni su zajednički evropski principi i standardi radi povećanja povjerenja među obrazovnim sistemima i olakšavanja priznavanja kvalifikacija.<ref name="ESG">{{cite web |title=Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG) |url=https://www.enqa.eu/esg-standards-and-guidelines-for-quality-assurance-in-the-european-higher-education-area/ |website=European Association for Quality Assurance in Higher Education |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Evropski standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta u Evropskom prostoru visokog obrazovanja ({{en|Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area}}, ESG) usvojeni su 2005, a revidirani 2015. Obuhvataju tri područja: unutrašnje osiguranje kvaliteta u visokoškolskim ustanovama, vanjsko osiguranje kvaliteta i rad agencija za osiguranje kvaliteta. Standardi se odnose na sve oblike visokog obrazovanja, a njihova primjena treba doprinijeti razvoju kulture kvaliteta, transparentnosti i povjerenja između ustanova i obrazovnih sistema.<ref name="ESG" /> Unutrašnje osiguranje kvaliteta provode same visokoškolske ustanove kroz praćenje i vrednovanje studijskih programa, nastavnog procesa, studentskih postignuća i drugih aspekata svog rada. Vanjsko osiguranje kvaliteta provode nadležne agencije i tijela kroz postupke vrednovanja, evaluacije i akreditacije. [[Akreditacija]] predstavlja formalni postupak utvrđivanja ispunjenosti propisanih standarda i kriterija, u skladu s nacionalnim zakonodavstvom i evropskim smjernicama.<ref name="ESG" /> Na ministarskoj konferenciji u [[Tirana|Tirani]] 2024. pokrenuta je revizija ESG-a, s ciljem prilagođavanja standarda promjenama u visokom obrazovanju. Nova verzija priprema se za razmatranje i usvajanje na ministarskoj konferenciji 2027.<ref>{{cite web |title=Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG) |url=https://www.eqar.eu/kb/esg/ |website=European Quality Assurance Register for Higher Education |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Priznavanje kvalifikacija i akademska mobilnost === Priznavanje visokoškolskih kvalifikacija i perioda studiranja u drugoj državi jedan je od važnih preduslova akademske mobilnosti. U tom području značajan pravni okvir predstavlja Konvencija o priznavanju kvalifikacija u oblasti visokog obrazovanja u evropskoj regiji, poznata kao [[Lisabonska konvencija]]. Usvojile su je [[Vijeće Evrope]] i [[UNESCO]] 11. aprila 1997, a stupila je na snagu 1. februara 1999.<ref name="LisbonConvention">{{cite web |title=Lisbon Recognition Convention |url=https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/lisbon-recognition-convention |website=Vijeće Evrope |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Konvencija utvrđuje načela pravičnog i transparentnog priznavanja kvalifikacija koje omogućavaju pristup visokom obrazovanju, perioda studiranja i završenih visokoškolskih kvalifikacija. Jedno od njenih osnovnih načela jeste da se strana kvalifikacija treba priznati, osim ako se mogu dokazati značajne razlike u odnosu na odgovarajuću domaću kvalifikaciju. Odluke o priznavanju trebaju se zasnivati na relevantnim informacijama i jasno utvrđenim kriterijima.<ref name="LisbonConvention" /><ref>{{cite web |title=The Lisbon Recognition Convention |url=https://ufsn.dk/english/education/recognition-and-transparency/more-about-recognition/international-cooperation/lisbon-recognition-convention/ |website=Danish Agency for Higher Education and Science |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> Lisabonska konvencija nije dokument koji je nastao u okviru Bolonjskog procesa, ali predstavlja njegov važan pravni i institucionalni oslonac u području priznavanja kvalifikacija. Njena primjena povezana je s radom nacionalnih informacijskih centara za akademsko priznavanje, poznatih kao ENIC/NARIC mreže, koji pružaju informacije o obrazovnim sistemima i postupcima priznavanja.<ref name="LisbonConvention" /> Akademska mobilnost obuhvata privremeni ili cjelokupni studijski boravak u drugoj državi, kao i mobilnost nastavnog i istraživačkog osoblja. U njenom ostvarivanju koriste se instrumenti poput ECTS-a, dodatka diplomi, ugovora o učenju ({{en|Learning Agreement}}) i prijepisa ocjena ({{en|Transcript of Records}}). Ovi dokumenti omogućavaju unaprijed utvrđivanje studijskih obaveza i lakše priznavanje rezultata ostvarenih tokom boravka na drugoj visokoškolskoj ustanovi.<ref name="ECTSGuide" /><ref name="ECTSCommission" /> == Provođenje Bolonjskog procesa u Bosni i Hercegovini == [[Bosna i Hercegovina]] pristupila je Bolonjskom procesu 2003, čime se obavezala na provođenje reformi [[Visoko obrazovanje|visokog obrazovanja]] u skladu s ciljevima [[Bolonjska deklaracija|Bolonjske deklaracije]]. Istovremeno je ratifikovala Konvenciju o priznavanju kvalifikacija u oblasti visokog obrazovanja u evropskoj regiji (Lisabonsku konvenciju). Provođenje reformi odvijalo se kroz usklađivanje zakonodavstva, uvođenje novog modela studija, razvoj sistema osiguranja kvaliteta i uspostavljanje institucija nadležnih za koordinaciju i praćenje reformi.<ref name="EHEABiH">{{cite web |title=Bosnia and Herzegovina |url=https://ehea.info/member/bosnia-and-herzegovina/ |website=European Higher Education Area |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="ETFBiH">{{cite report |title=National Qualifications Framework – Bosnia and Herzegovina |url=https://www.etf.europa.eu/sites/default/files/2025-07/NQF%2C%20Bosnia%20and%20Herzegovina.pdf |publisher=European Training Foundation |year=2025 |access-date=6. 11. 2026 |language=en}}</ref> === Zakonski i institucionalni okvir === Osnovni pravni okvir za reformu visokog obrazovanja uspostavljen je donošenjem Okvirnog zakona o visokom obrazovanju u Bosni i Hercegovini 2007, objavljenog u "Službenom glasniku BiH", broj 59/07, a njegove izmjene i dopune u broju 59/09. Zakonom su utvrđeni osnovni principi organizacije visokog obrazovanja, struktura studija kroz tri ciklusa, primjena [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS), akademska zvanja, prava i obaveze studenata i akademskog osoblja te okvir za osiguranje kvaliteta. Zakonom su također uspostavljene [[Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta Bosne i Hercegovine]] i [[Centar za informisanje i priznavanje dokumenata iz područja visokog obrazovanja Bosne i Hercegovine]].<ref name="OkvirniZakon">{{cite web |title=Visoko obrazovanje u BiH |url=https://cip.gov.ba/pages/1065/visoko-obrazovanje-u-bih |website=Centar za informisanje i priznavanje dokumenata iz oblasti visokog obrazovanja |access-date=6. 11. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="HEAPlan">{{cite report |title=Action plan for improvement of quality assurance in Bosnia and Herzegovina |url=https://hea.gov.ba/data/Dokumenti/SEQA-ESG/BiH-NAA-HEA_ENQA.pdf |publisher=Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta |year=2024 |access-date=6. 11. 2026 |language=bs}}</ref> Ustavna i administrativna struktura Bosne i Hercegovine odražava se i na organizaciju visokog obrazovanja. Nadležnost za obrazovanje imaju [[Republika Srpska]], deset kantona u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]] i [[Brčko distrikt|Brčko distrikt Bosne i Hercegovine]]. Ove administrativne jedinice donose propise, utvrđuju obrazovne politike i uređuju pitanja iz svoje nadležnosti. Na državnom nivou [[Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine]] obavlja koordinacijske poslove i učestvuje u usklađivanju aktivnosti s međunarodnim obavezama i evropskim obrazovnim politikama.<ref name="ETFBiH" /><ref name="MCPInstitucije">{{cite web |title=Nadležne institucije sektora za obrazovanje |url=https://www.mcp.gov.ba/en/nadlezne-institucije-sektora-za-obrazovanje |website=Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine |access-date=6. 11. 2026 |language=bs}}</ref> [[Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta Bosne i Hercegovine|Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta]] (HEA) djeluje kao nezavisna upravna organizacija na državnom nivou. Njene nadležnosti uključuju utvrđivanje kriterija i standarda za akreditaciju visokoškolskih ustanova, analizu kvaliteta visokog obrazovanja, davanje preporuka nadležnim obrazovnim vlastima i vođenje državnog registra akreditiranih visokoškolskih ustanova. Konačne odluke o akreditaciji i licenciranju donose nadležna ministarstva i organi obrazovne uprave u skladu sa svojim zakonskim ovlaštenjima.<ref name="MCPInstitucije" /> [[Centar za informisanje i priznavanje dokumenata iz područja visokog obrazovanja Bosne i Hercegovine|Centar za informisanje i priznavanje dokumenata iz područja visokog obrazovanja]] (CIP) nadležan je za informisanje i priznavanje kvalifikacija u okviru svojih zakonskih ovlaštenja, međunarodnu razmjenu informacija i saradnju s mrežama ENIC/NARIC. Centar pruža informacije o obrazovnim sistemima i stranim visokoškolskim ustanovama i daje preporuke nadležnim obrazovnim organima u postupcima priznavanja inostranih kvalifikacija.<ref name="MCPInstitucije" /> === Uvođenje ciklusa studija i ECTS-a === Nakon pristupanja Bolonjskom procesu, javni univerziteti u Bosni i Hercegovini započeli su 2006. primjenu studijskih programa prvog i drugog ciklusa i [[ECTS|Evropskog sistema prijenosa i akumulacije bodova]] (ECTS). ECTS je nakon toga uveden u sve programe visokog obrazovanja u Bosni i Hercegovini.<ref name="ETFBiH" /> Okvirnim zakonom o visokom obrazovanju utvrđena je organizacija studija kroz tri ciklusa, pri čemu prvi ciklus vodi do stjecanja diplome bachelor ili odgovarajućeg zvanja, drugi do zvanja master ili ekvivalenta, a treći do akademskog stepena doktora nauka ili odgovarajućeg stepena. Konkretno trajanje studija, broj ECTS bodova i uslovi stjecanja akademskih zvanja uređuju se i propisima nadležnih obrazovnih vlasti i pravilima visokoškolskih ustanova.<ref name="HEAPlan" /> === Kvalifikacijski okvir u Bosni i Hercegovini === Okvir za visokoškolske kvalifikacije u Bosni i Hercegovini usvojen je odlukom [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara]] u decembru 2007. Njime su utvrđeni osnovni elementi za opisivanje i razvrstavanje visokoškolskih kvalifikacija prema nivou i očekivanim ishodima učenja. U martu 2011. usvojene su Osnove kvalifikacijskog okvira u Bosni i Hercegovini (OKO), koje obuhvataju osam nivoa i odnose se na kvalifikacije iz svih područja obrazovanja.<ref name="ETFBiH" /> Razvoj i primjena kvalifikacijskog okvira odvijali su se sporije od prvobitno planiranog. Akcijski plan za uspostavljanje i provođenje kvalifikacijskog okvira za period 2014–2020. usvojen je 2015, ali je istekom tog perioda prestao važiti. Do 2025, kvalifikacijski okvir još nije bio formalno povezan s [[Evropski kvalifikacijski okvir|Evropskim kvalifikacijskim okvirom]] za cjeloživotno učenje (EQF), niti je provedena samopotvrda njegove usklađenosti s Okvirom kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja (QF-EHEA).<ref name="ETFBiH" /> U okviru nadležnih obrazovnih organa usaglašen je nacrt obuhvatnog kvalifikacijskog okvira čije usvajanje predstavlja osnovu za uspostavljanje operativnog sistema upravljanja okvirom, registraciju kvalifikacija i njegovo međunarodno povezivanje s evropskim obrazovnim prostorom.<ref name="NAPBiH">{{cite report |title=National Action Plan 2025–2027: Bosnia and Herzegovina |url=https://ehea.info/wp-content/uploads/2026/04/Bosnia_and_Herzegovina_National_Action_Plan_2024-2027_24.11.2025.pdf |publisher=European Higher Education Area |year=2025}}</ref> === Osiguranje kvaliteta i akreditacija === Okvirnim zakonom o visokom obrazovanju uspostavljen je sistem osiguranja kvaliteta koji uključuje unutrašnje vrednovanje rada visokoškolskih ustanova i vanjsko vrednovanje koje provode nadležna tijela i stručne komisije. [[Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta Bosne i Hercegovine|Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta]] utvrđuje kriterije i standarde te daje preporuke o akreditaciji, dok nadležni obrazovni organi provode postupke licenciranja i donose odluke u skladu sa svojim ovlaštenjima.<ref name="HEAPlan" /><ref name="MCPInstitucije" /> U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] usvojeni su kriteriji za akreditaciju visokoškolskih ustanova, kao i kriteriji za akreditaciju studijskih programa [[dodiplomski studij|prvog]] i [[magistarski studij|drugog ciklusa]]. Postupci i metodologije vrednovanja razvijani su u skladu s Evropskim standardima i smjernicama za osiguranje kvaliteta u Evropskom prostoru visokog obrazovanja (ESG), uz tekuće procese potpunog usklađivanja pravnog okvira s ovim standardima, jačanja institucionalne nezavisnosti Agencije i unapređenja pravila za akreditaciju zajedničkih studija.<ref name="ETFBiH" /><ref name="HEAPlan" /> Razvoj sistema usmjeren je i na ispunjavanje uslova za punopravno članstvo u [[Evropsko udruženje za osiguranje kvaliteta u visokom obrazovanju|Evropskom udruženju za osiguranje kvaliteta u visokom obrazovanju]] (ENQA) i Evropskom registru za osiguranje kvaliteta (EQAR).<ref name="HEAPlan" /><ref name="NAPBiH" /> === Priznavanje visokoškolskih kvalifikacija === Bosna i Hercegovina ratificirala je Lisabonsku konvenciju 2003. Njome je preuzela obavezu uspostavljanja pravičnih i transparentnih postupaka priznavanja kvalifikacija i perioda studiranja stečenih u drugim državama. U okviru svojih nadležnosti, CIP pruža stručne informacije i preporuke, dok odluke o priznavanju donose nadležni obrazovni organi i visokoškolske ustanove, u skladu s važećim propisima.<ref name="MCPInstitucije" /><ref name="NAPBiH" /> Vijeće ministara Bosne i Hercegovine usvojilo je 2020, na prijedlog CIP-a, Mapu puta za sistematsku implementaciju Lisabonske konvencije o priznavanju visokoškolskih kvalifikacija. Njome su utvrđene aktivnosti za usklađivanje propisa i unapređenje postupaka priznavanja. Ipak, prema Nacionalnom akcijskom planu za period 2025–2027, postupci priznavanja bili su uređeni različitim zakonima i podzakonskim aktima na nivou nadležnih obrazovnih vlasti, a njihova primjena nije bila ujednačena niti je uvijek bila usklađena s odredbama Konvencije. U dokumentu je navedeno da je 21 institucija imala ovlaštenje za provođenje postupaka priznavanja stranih visokoškolskih kvalifikacija radi pristupa neregulisanom tržištu rada.<ref name="NAPBiH" /> === Aktuelno stanje i izazovi provođenja === Provođenje Bolonjskog procesa u Bosni i Hercegovini rezultiralo je uspostavljanjem trociklične strukture studija, primjenom ECTS-a, donošenjem zakonskog okvira i uspostavljanjem institucija za osiguranje kvaliteta i priznavanje kvalifikacija. Ipak, formalno usvajanje evropskih instrumenata nije u svim područjima praćeno njihovom potpunom i ujednačenom primjenom. Među preostalim izazovima su dovršetak i povezivanje kvalifikacijskog okvira s evropskim okvirima, unapređenje sistema [[Akreditacija|akreditacije]], usklađivanje propisa o priznavanju kvalifikacija, vrednovanje prethodnog učenja i razvoj [[Cjeloživotno obrazovanje|cjeloživotnog obrazovanja]]. Nacionalni akcijski plan za period 2025–2027. ukazuje i na nedovoljno razvijenu socijalnu dimenziju visokog obrazovanja, nedostatak jedinstvenog pristupa [[Cjeloživotno učenje|cjeloživotnom učenju]], potrebu za unapređenjem inkluzivnog obrazovanja i ograničena finansijska sredstva za mobilnost studenata i akademskog osoblja.<ref name="ETFBiH" /><ref name="NAPBiH" /> Fragmentirana nadležnost u oblasti obrazovanja predstavlja jedan od institucionalnih faktora koji otežavaju usklađivanje propisa i ujednačenu primjenu reformi. Zbog toga se stepen provođenja pojedinih obaveza Bolonjskog procesa razlikuje među administrativnim jedinicama i visokoškolskim ustanovama u Bosni i Hercegovini.<ref name="ETFBiH" /><ref name="MCPInstitucije" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Visoko obrazovanje u Evropi]] [[Kategorija:Vrednovanje i procjena u obrazovanju]] [[Kategorija:Obrazovna politika i inicijative Evropske unije]] [[Kategorija:Akreditacija u visokom obrazovanju]] 12gtgkoqnqyzjcgddgvrpf6r29i2zjg Mustafa Mujezinović 0 539286 3939209 2026-11-06T13:43:55Z Panasko 146730 Nova stranica: {{Infokutija politički vođa | ime = Mustafa Mujezinović | slika = Mustafa Mujezinović.png | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 25. juni 2009 – 17. mart 2011. | prethodnik = [[Nedžad Branković]]<br/>[[Vjekoslav Bevanda]] (v.d) | nasljednik = [[Nermin Nikšić]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = |... 3939209 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Mustafa Mujezinović | slika = Mustafa Mujezinović.png | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 25. juni 2009 – 17. mart 2011. | prethodnik = [[Nedžad Branković]]<br/>[[Vjekoslav Bevanda]] (v.d) | nasljednik = [[Nermin Nikšić]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1954|12|27}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2019|12|23|1954|12|27}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Mustafa Mujezinović''' (27. decembar 1954. – 23. decembar 2019) bio je bosanskohercegovački [[političar]] i diplomata koji je obnašao dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 2009. do 2011. Također je obnašao dužnost guvernera Kantona Sarajevo od 1998. do 2000, a prije toga i premijera Kantona Sarajevo od 1996. do 1998. Kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]], Mujezinović je obnašao dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine pri [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju|OSCE-u]], kao i u [[Malezija|Maleziji]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Rusija|Rusiji]]. == Rani život i obrazovanje == Rođen u Sarajevu 27. decembra 1954, Mujezinović je završio osnovnu školu 1970, a srednju školu 1974. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]] 1978.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-11-20|title=Prime Minister of Bosnia and Herzegovina {{!}} Current Leader|url=https://planetrulers.com/bosnia-and-herzegovina-prime-minister/|access-date=2021-06-09|website=Current Heads of State & Dictators {{!}} Photos and bios of the current Heads of State, Dictators and First Ladies}}</ref> ==Rana karijera == Od 1978. do 1983. godine Mujezinović je radio kao projektant, a potom kao inženjer za kvalitet u fabrici transformatora i distributivnih postrojenja TTS (u sastavu Energoinvesta) u Sarajevu. Nakon toga, sve do 1990, radio je kao rukovodilac grupe za tehničku prodaju u fabrici TTS. Od 1990. do 1992. bio je rukovodilac prodaje u toj fabrici i član upravnog odbora.<ref name=":0" /> == Politička karijera == Mujezinović je bio član Stranke demokratske akcije. Od 1994. do 1995. obnašao je dužnost predsjednika sarajevske općine [[Stari Grad (Sarajevo)|Stari Grad]]. Nakon toga, od 1995. do 1996, obnašao je dužnost načelnika općine Stari Grad. Poslije općih izbora 1996. imenovan je za [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]], na kojoj je funkciji ostao do novembra 1998. Također je obnašao dužnost guvernera Kantona od maja 1998. do juna 2000. Od 2000. do 2001. Mujezinović je bio ambasador Bosne i Hercegovine pri [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju|Organizaciji za evropsku sigurnost i saradnju]] (OSCE). Od 2002. do 2004. bio je direktor privatizacijskog fonda "Prevent Invest". U periodu od 2004. do 2008. obnašao je dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Maleziji.<ref name=":0" /> Godine 2008. postao je savjetnik Uprave [[Razvojna banka Federacije Bosne i Hercegovine|Razvojne banke Federacije Bosne i Hercegovine]]. Nakon ostavke [[Nedžad Branković|Nedžada Brankovića]] na mjesto premijera Federacije Bosne i Hercegovine u maju 2009, Mujezinović je 25. juna 2009. imenovan za premijera Federacije. Na toj dužnosti ostao je do 17. marta 2011. Mujezinović je potom, od 2012. do 2015, obnašao dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Ujedinjenom Kraljevstvu, a od 2016. do 2019. u Rusiji.<ref>{{cite web|url=https://istinomjer.ba/akter/mujezinovic-mustafa/|title=Mustafa Mujezinović|access-date=11 February 2026|language=bs|website=istinomjer.ba}}</ref> == Smrt == Mujezinović je preminuo u Sarajevu 23. decembra 2019, u 64. godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-bivsi-federalni-premijer-i-ambasador-bih-u-rusiji-mustafa-mujezinovic/191223016|title=Preminuo bivši federalni premijer i ambasador BiH u Rusiji Mustafa Mujezinović|date=23 December 2019|access-date=23 December 2019|language=bs|author=D. Be.|publisher=Klix.ba}}</ref> Dva dana kasnije, 25. decembra, sahranjen je u Sarajevu.<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/ba/balkan/u-haremu-begove-d%C5%BEamije-klanjana-d%C5%BEenaza-mustafi-mujezinovi%C4%87u/1683813|title=U haremu Begove džamije klanjana dženaza Mustafi Mujezinoviću|date=25 December 2019|access-date=25 December 2019|language=bs|author=Kemal Zorlak|publisher=[[Anadolu Agency]]}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mujezinović, Mustafa}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Umrli 2019.]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] jdbznu5nsmo9u924ajnvtw449uitz4h 3939213 3939209 2026-11-06T14:45:16Z Panasko 146730 3939213 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Mustafa Mujezinović | slika = Mustafa Mujezinović.png | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 25. juni 2009 – 17. mart 2011. | prethodnik = [[Nedžad Branković]]<br/>[[Vjekoslav Bevanda]] (v.d) | nasljednik = [[Nermin Nikšić]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1954|12|27}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2019|12|23|1954|12|27}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Mustafa Mujezinović''' (27. decembar 1954. – 23. decembar 2019) bio je bosanskohercegovački [[političar]] i diplomata koji je obnašao dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 2009. do 2011. Također je obnašao dužnost guvernera Kantona Sarajevo od 1998. do 2000, a prije toga i premijera Kantona Sarajevo od 1996. do 1998. Kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]], Mujezinović je obnašao dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine pri [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju|OSCE-u]], kao i u [[Malezija|Maleziji]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Rusija|Rusiji]]. == Rani život i obrazovanje == Rođen u Sarajevu 27. decembra 1954, Mujezinović je završio osnovnu školu 1970, a srednju školu 1974. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]] 1978.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-11-20|title=Prime Minister of Bosnia and Herzegovina {{!}} Current Leader|url=https://planetrulers.com/bosnia-and-herzegovina-prime-minister/|access-date=2021-06-09|website=Current Heads of State & Dictators {{!}} Photos and bios of the current Heads of State, Dictators and First Ladies}}</ref> ==Rana karijera == Od 1978. do 1983. godine Mujezinović je radio kao projektant, a potom kao inženjer za kvalitet u fabrici transformatora i distributivnih postrojenja TTS (u sastavu Energoinvesta) u Sarajevu. Nakon toga, sve do 1990, radio je kao rukovodilac grupe za tehničku prodaju u fabrici TTS. Od 1990. do 1992. bio je rukovodilac prodaje u toj fabrici i član upravnog odbora.<ref name=":0" /> == Politička karijera == Mujezinović je bio član Stranke demokratske akcije. Od 1994. do 1995. obnašao je dužnost predsjednika sarajevske općine [[Stari Grad (Sarajevo)|Stari Grad]]. Nakon toga, od 1995. do 1996, obnašao je dužnost načelnika općine Stari Grad. Poslije općih izbora 1996. imenovan je za [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]], na kojoj je funkciji ostao do novembra 1998. Također je obnašao dužnost guvernera Kantona od maja 1998. do juna 2000. Od 2000. do 2001. Mujezinović je bio ambasador Bosne i Hercegovine pri [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju|Organizaciji za evropsku sigurnost i saradnju]] (OSCE). Od 2002. do 2004. bio je direktor privatizacijskog fonda "Prevent Invest". U periodu od 2004. do 2008. obnašao je dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Maleziji.<ref name=":0" /> Godine 2008. postao je savjetnik Uprave [[Razvojna banka Federacije Bosne i Hercegovine|Razvojne banke Federacije Bosne i Hercegovine]]. Nakon ostavke [[Nedžad Branković|Nedžada Brankovića]] na mjesto premijera Federacije Bosne i Hercegovine u maju 2009, Mujezinović je 25. juna 2009. imenovan za premijera Federacije. Na toj dužnosti ostao je do 17. marta 2011. Mujezinović je potom, od 2012. do 2015, obnašao dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Ujedinjenom Kraljevstvu, a od 2016. do 2019. u Rusiji.<ref>{{cite web|url=https://istinomjer.ba/akter/mujezinovic-mustafa/|title=Mustafa Mujezinović|access-date=11 February 2026|language=bs|website=istinomjer.ba}}</ref> == Smrt == Mujezinović je preminuo u Sarajevu 23. decembra 2019, u 64. godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-bivsi-federalni-premijer-i-ambasador-bih-u-rusiji-mustafa-mujezinovic/191223016|title=Preminuo bivši federalni premijer i ambasador BiH u Rusiji Mustafa Mujezinović|date=23 December 2019|access-date=23 December 2019|language=bs|author=D. Be.|publisher=Klix.ba}}</ref> Dva dana kasnije, 25. decembra, sahranjen je u Sarajevu.<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/ba/balkan/u-haremu-begove-d%C5%BEamije-klanjana-d%C5%BEenaza-mustafi-mujezinovi%C4%87u/1683813|title=U haremu Begove džamije klanjana dženaza Mustafi Mujezinoviću|date=25 December 2019|access-date=25 December 2019|language=bs|author=Kemal Zorlak|publisher=[[Anadolu Agency]]}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mujezinović, Mustafa}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Umrli 2019.]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] bal0ef1qzyj1coy8oay7nkm6hayvh80 3939345 3939213 2026-11-06T20:36:10Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939345 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Mustafa Mujezinović | slika = Mustafa Mujezinović.png | opis_slike = | redoslijed = [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Vlade FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 25. juni 2009 – 17. mart 2011. | prethodnik = [[Nedžad Branković]]<br/>[[Vjekoslav Bevanda]] (v.d) | nasljednik = [[Nermin Nikšić]] | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1954|12|27}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2019|12|23|1954|12|27}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Mustafa Mujezinović''' (27. decembar 1954. – 23. decembar 2019) bio je bosanskohercegovački [[političar]] i diplomata koji je obnašao dužnost [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] od 2009. do 2011. Također je obnašao dužnost guvernera Kantona Sarajevo od 1998. do 2000, a prije toga i premijera Kantona Sarajevo od 1996. do 1998. Kao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]], Mujezinović je obnašao dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine pri [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju|OSCE-u]], kao i u [[Malezija|Maleziji]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Rusija|Rusiji]]. == Rani život i obrazovanje == Rođen u Sarajevu 27. decembra 1954, Mujezinović je završio osnovnu školu 1970, a srednju školu 1974. Diplomirao je na [[Elektrotehnički fakultet u Sarajevu|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]] 1978.<ref name=":0">{{Cite web|date=20. 11. 2020|title=Prime Minister of Bosnia and Herzegovina {{!}} Current Leader|url=https://planetrulers.com/bosnia-and-herzegovina-prime-minister/|access-date=9. 6. 2021|website=Current Heads of State & Dictators {{!}} Photos and bios of the current Heads of State, Dictators and First Ladies}}</ref> ==Rana karijera == Od 1978. do 1983. godine Mujezinović je radio kao projektant, a potom kao inženjer za kvalitet u fabrici transformatora i distributivnih postrojenja TTS (u sastavu Energoinvesta) u Sarajevu. Nakon toga, sve do 1990, radio je kao rukovodilac grupe za tehničku prodaju u fabrici TTS. Od 1990. do 1992. bio je rukovodilac prodaje u toj fabrici i član upravnog odbora.<ref name=":0" /> == Politička karijera == Mujezinović je bio član Stranke demokratske akcije. Od 1994. do 1995. obnašao je dužnost predsjednika sarajevske općine [[Stari Grad (Sarajevo)|Stari Grad]]. Nakon toga, od 1995. do 1996, obnašao je dužnost načelnika općine Stari Grad. Poslije općih izbora 1996. imenovan je za [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]], na kojoj je funkciji ostao do novembra 1998. Također je obnašao dužnost guvernera Kantona od maja 1998. do juna 2000. Od 2000. do 2001. Mujezinović je bio ambasador Bosne i Hercegovine pri [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju|Organizaciji za evropsku sigurnost i saradnju]] (OSCE). Od 2002. do 2004. bio je direktor privatizacijskog fonda "Prevent Invest". U periodu od 2004. do 2008. obnašao je dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Maleziji.<ref name=":0" /> Godine 2008. postao je savjetnik Uprave [[Razvojna banka Federacije Bosne i Hercegovine|Razvojne banke Federacije Bosne i Hercegovine]]. Nakon ostavke [[Nedžad Branković|Nedžada Brankovića]] na mjesto premijera Federacije Bosne i Hercegovine u maju 2009, Mujezinović je 25. juna 2009. imenovan za premijera Federacije. Na toj dužnosti ostao je do 17. marta 2011. Mujezinović je potom, od 2012. do 2015, obnašao dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Ujedinjenom Kraljevstvu, a od 2016. do 2019. u Rusiji.<ref>{{cite web|url=https://istinomjer.ba/akter/mujezinovic-mustafa/|title=Mustafa Mujezinović|access-date=11. 2. 2026|language=bs|website=istinomjer.ba}}</ref> == Smrt == Mujezinović je preminuo u Sarajevu 23. decembra 2019, u 64. godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-bivsi-federalni-premijer-i-ambasador-bih-u-rusiji-mustafa-mujezinovic/191223016|title=Preminuo bivši federalni premijer i ambasador BiH u Rusiji Mustafa Mujezinović|date=23. 12. 2019|access-date=23. 12. 2019|language=bs|author=D. Be.|publisher=Klix.ba}}</ref> Dva dana kasnije, 25. decembra, sahranjen je u Sarajevu.<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/ba/balkan/u-haremu-begove-d%C5%BEamije-klanjana-d%C5%BEenaza-mustafi-mujezinovi%C4%87u/1683813|title=U haremu Begove džamije klanjana dženaza Mustafi Mujezinoviću|date=25. 12. 2019|access-date=25. 12. 2019|language=bs|author=Kemal Zorlak|publisher=[[Anadolu Agency]]}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Premijeri FBiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mujezinović, Mustafa}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Umrli 2019.]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] 77xy2r91s5kjm57jdwt9evasw23m3ft Besim Mehmedić 0 539287 3939214 2026-11-06T14:49:18Z Panasko 146730 Nova stranica: {{Infokutija politički vođa | ime = Besim Mehmedić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Spisak Premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti = 21. januar 2009 – 11. novembar 2010. | prethodnik = [[Hajrudin Ibrahimović]] (v.d) | nasljednik = [[Zlatko Mešić]] (v.d) | redoslijed2 = Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|Ministar prometa i... 3939214 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Besim Mehmedić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Spisak Premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti = 21. januar 2009 – 11. novembar 2010. | prethodnik = [[Hajrudin Ibrahimović]] (v.d) | nasljednik = [[Zlatko Mešić]] (v.d) | redoslijed2 = [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|Ministar prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = 12. decembar 1998 – 14. februar 2003. | prethodnik2 = Ured osnovan | nasljednik2 = [[Nedžad Branković]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1955|9|12}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Besim Mehmedić''' (rođen 12. septembra 1955) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[političar]] koji je obnašao dužnost [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]] od 2009. do 2011.<ref>{{cite web|url=http://vlada.ks.gov.ba/node/1168|title=BESIM MEHMEDIĆ NOVI PREMIJER KANTONA SARAJEVO|date=21 January 2009|accessdate=21 January 2009|language=Bosnian|website=vlada.ks.gov.ba}}</ref> Također je bio direktor Zavod za planiranje razvoja Kantona Sarajevo od 2002. do 2004,<ref name=mehmedic/> te [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|federalni ministar prometa i komunikacija]] od 1998. do 2003.<ref>{{cite web|url=https://www.bhdani.ba/portal/arhiva-67-281/211/t21113.shtml|title=Intervju s Besimom Mehmedićem|publisher=Bh. Dani|accessdate=21 September 2011}}</ref> Bio je član [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] do 2012.<ref name=mehmedic>{{cite web|url=http://istinomjer.ba/akteri/mehmedic-besim/|title=Besim Mehmedićbiografija|publisher=Istinomjer.ba|accessdate=21 September 2011}}</ref> Mehmedić je rođen u Sarajevu, u FNR Jugoslaviji (današnja Bosna i Hercegovina), gdje je završio osnovno i srednje obrazovanje, a 1979. diplomirao je na [[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|Arhitektonskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]]. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mehmedić, Besim}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1955.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] s1ftegywzjqxk2avis0m1wqc48pqr99 3939218 3939214 2026-11-06T14:56:46Z Panasko 146730 3939218 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Besim Mehmedić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Spisak Premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti = 21. januar 2009 – 11. novembar 2010. | prethodnik = [[Hajrudin Ibrahimović]] (v.d) | nasljednik = [[Zlatko Mešić]] (v.d) | redoslijed2 = [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|Ministar prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = 12. decembar 1998 – 14. februar 2003. | prethodnik2 = Ured osnovan | nasljednik2 = [[Nedžad Branković]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1955|9|12}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Besim Mehmedić''' (rođen 12. septembra 1955) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[političar]] koji je obnašao dužnost [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]] od 2009. do 2011.<ref>{{cite web|url=http://vlada.ks.gov.ba/node/1168|title=BESIM MEHMEDIĆ NOVI PREMIJER KANTONA SARAJEVO|date=21 January 2009|accessdate=21 January 2009|language=Bosnian|website=vlada.ks.gov.ba}}</ref> Također je bio direktor Zavod za planiranje razvoja Kantona Sarajevo od 2002. do 2004,<ref name=mehmedic/> te [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|federalni ministar prometa i komunikacija]] od 1998. do 2003.<ref>{{cite web|url=https://www.bhdani.ba/portal/arhiva-67-281/211/t21113.shtml|title=Intervju s Besimom Mehmedićem|publisher=Bh. Dani|accessdate=21 September 2011}}</ref> Bio je član [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] do 2012.<ref name=mehmedic>{{cite web|url=http://istinomjer.ba/akteri/mehmedic-besim/|title=Besim Mehmedićbiografija|publisher=Istinomjer.ba|accessdate=21 September 2011}}</ref> Mehmedić je rođen u Sarajevu, u FNR Jugoslaviji (današnja Bosna i Hercegovina), gdje je završio osnovno i srednje obrazovanje, a 1979. diplomirao je na [[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|Arhitektonskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]]. == Reference == {{Refspisak}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mehmedić, Besim}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1955.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] gxmfd1nmnkr4rho963n2t37f65a1pp3 3939295 3939218 2026-11-06T20:21:31Z PanaskoBot 180210 /* top */ razne ispravke 3939295 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Besim Mehmedić | slika = | opis_slike = | redoslijed = [[Spisak Premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti = 21. januar 2009 – 11. novembar 2010. | prethodnik = [[Hajrudin Ibrahimović]] (v.d) | nasljednik = [[Zlatko Mešić]] (v.d) | redoslijed2 = [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|Ministar prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = 12. decembar 1998 – 14. februar 2003. | prethodnik2 = Ured osnovan | nasljednik2 = [[Nedžad Branković]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1955|9|12}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = | nacionalnost = bošnjak | etnicitet = | politička_stranka = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | zanimanje = | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} {{Infokutija osoba | ime = Edhem Bičakčić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1952|1|17}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], FNRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | druga_imena = | zanimanje = Političar | godine_aktivnosti = | poznat_po = Sarajevski proces | značajna_djela = }} '''Besim Mehmedić''' (rođen 12. septembra 1955) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[političar]] koji je obnašao dužnost [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]] od 2009. do 2011.<ref>{{cite web|url=http://vlada.ks.gov.ba/node/1168|title=BESIM MEHMEDIĆ NOVI PREMIJER KANTONA SARAJEVO|date=21. 1. 2009|accessdate=21. 1. 2009|language=Bosnian|website=vlada.ks.gov.ba}}</ref> Također je bio direktor Zavod za planiranje razvoja Kantona Sarajevo od 2002. do 2004,<ref name=mehmedic/> te [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|federalni ministar prometa i komunikacija]] od 1998. do 2003.<ref>{{cite web|url=https://www.bhdani.ba/portal/arhiva-67-281/211/t21113.shtml|title=Intervju s Besimom Mehmedićem|publisher=Bh. Dani|accessdate=21. 9. 2011}}</ref> Bio je član [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] do 2012.<ref name=mehmedic>{{cite web|url=http://istinomjer.ba/akteri/mehmedic-besim/|title=Besim Mehmedićbiografija|publisher=Istinomjer.ba|accessdate=21. 9. 2011}}</ref> Mehmedić je rođen u Sarajevu, u FNR Jugoslaviji (današnja Bosna i Hercegovina), gdje je završio osnovno i srednje obrazovanje, a 1979. diplomirao je na [[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|Arhitektonskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]]. == Reference == {{Refspisak}} {{Premijeri Kantona Sarajevo}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mehmedić, Besim}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1955.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] rfdb2oio16vj90ta0zo4k1nrhklnpuh Šablon:Premijeri Kantona Sarajevo 10 539288 3939215 2026-11-06T14:55:16Z Panasko 146730 Nova stranica: {{Navkutija |ime = Premijeri KS |naslov = [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|Premijeri]] [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]] |podaciklasa = hlist |grupa1 = Guverneri Kantona Sarajevo |podaci1 = * [[Sabira Hadžović|Hadžović]] (1996) * [[Midhat Haračić|Haračić]] (1996–98) * [[Mustafa Mujezinović (politician)|Mujezinović]] (1998–2000) * [[Mirsad Kebo|Kebo]] (2000–01) * [[Mustafa Pamuk|Pamuk]] (2001–02) |grupa2 = Premijeri Kantona S... 3939215 wikitext text/x-wiki {{Navkutija |ime = Premijeri KS |naslov = [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|Premijeri]] [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]] |podaciklasa = hlist |grupa1 = Guverneri Kantona Sarajevo |podaci1 = * [[Sabira Hadžović|Hadžović]] (1996) * [[Midhat Haračić|Haračić]] (1996–98) * [[Mustafa Mujezinović (politician)|Mujezinović]] (1998–2000) * [[Mirsad Kebo|Kebo]] (2000–01) * [[Mustafa Pamuk|Pamuk]] (2001–02) |grupa2 = Premijeri Kantona Sarajevo |podaci2 = * [[Ševkija Okerić|Okerić]] (1996) * [[Mustafa Mujezinović|Mujezinović]] (1996–98) * [[Beriz Belkić|Belkić]] (1998–2001) * [[Huso Hadžidedić|Hadžidedić]] (2001) * [[Nermin Pećanac|Pećanac]] (2001–03) * [[Denis Zvizdić|Zvizdić]] (2003–06) * [[Samir Silajdžić|Silajdžić]] (2006–08) * ''[[Hajrudin Ibrahimović|Ibrahimović]] (v.d. 2008–09)'' * [[Besim Mehmedić|Mehmedić]] (2009–10) * ''[[Zlatko Mešić|Mešić]] (v.d. 2010–11)'' * [[Fikret Musić|Musić]] (2011–12) * [[Suad Zeljković|Zeljković]] (2012–14) * [[Muhamed Kozadra|Kozadra]] (2014–15) * [[Elmedin Konaković|Konaković]] (2015–18) * [[Adem Zolj|Zolj]] (2018) * [[Edin Forto|Forto]] (2018–20) * [[Mario Nenadić|Nenadić]] (2020–21) * Forto (2021–2023) * ''[[Darja Softić-Kadenić|Softić-Kadenić]] (v.d. 2023)'' * [[Nihad Uk]] (2023–danas) }}<includeonly>[[Kategorija:Premijeri Kantona Sarajevo]]</includeonly> <noinclude> [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Šabloni Kantona Sarajevo]] [[Kategorija:Navigacione kutije političkih lidera Bosne i Hercegovine]] </noinclude> ay9sidch9kyx6msi1yuhcs36t2u5r8a 3939222 3939215 2026-11-06T14:57:59Z Panasko 146730 3939222 wikitext text/x-wiki {{Navkutija |ime = Premijeri KS |naslov = [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|Premijeri]] [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]] |podaciklasa = hlist |grupa1 = Guverneri Kantona Sarajevo |podaci1 = * [[Sabira Hadžović|Hadžović]] (1996) * [[Midhat Haračić|Haračić]] (1996–98) * [[Mustafa Mujezinović|Mujezinović]] (1998–2000) * [[Mirsad Kebo|Kebo]] (2000–01) * [[Mustafa Pamuk|Pamuk]] (2001–02) |grupa2 = Premijeri Kantona Sarajevo |podaci2 = * [[Ševkija Okerić|Okerić]] (1996) * [[Mustafa Mujezinović|Mujezinović]] (1996–98) * [[Beriz Belkić|Belkić]] (1998–2001) * [[Huso Hadžidedić|Hadžidedić]] (2001) * [[Nermin Pećanac|Pećanac]] (2001–03) * [[Denis Zvizdić|Zvizdić]] (2003–06) * [[Samir Silajdžić|Silajdžić]] (2006–08) * ''[[Hajrudin Ibrahimović|Ibrahimović]] (v.d. 2008–09)'' * [[Besim Mehmedić|Mehmedić]] (2009–10) * ''[[Zlatko Mešić|Mešić]] (v.d. 2010–11)'' * [[Fikret Musić|Musić]] (2011–12) * [[Suad Zeljković|Zeljković]] (2012–14) * [[Muhamed Kozadra|Kozadra]] (2014–15) * [[Elmedin Konaković|Konaković]] (2015–18) * [[Adem Zolj|Zolj]] (2018) * [[Edin Forto|Forto]] (2018–20) * [[Mario Nenadić|Nenadić]] (2020–21) * Forto (2021–2023) * ''[[Darja Softić-Kadenić|Softić-Kadenić]] (v.d. 2023)'' * [[Nihad Uk]] (2023–danas) }}<includeonly>[[Kategorija:Premijeri Kantona Sarajevo]]</includeonly> <noinclude> [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Šabloni Kantona Sarajevo]] [[Kategorija:Navigacione kutije političkih lidera Bosne i Hercegovine]] </noinclude> 055d8fd8vxye1x9dcp3i4931tlgeu80 Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. 0 539289 3939244 2026-11-06T15:36:20Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu... 3939244 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je petoto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]]. <ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]t<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Rusija|1|0|0|1}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/RedU|4|4|4|12}} |} ==== Juniori ==== {{sekcija}} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|3|2|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|4|4|4|12}} |} ==== Juniorke ==== {{sekcija}} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === <!-- {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|3|3|0|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|1|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|1|0|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | rowspan=4| 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|6|6|6|18}} |} --> == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == <!-- {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} </center> --> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] lb5233pkmqfjayl995g7zfjp3shcdnn 3939245 3939244 2026-11-06T15:50:45Z AnToni 2325 3939245 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === <!-- {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|3|3|0|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|1|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|1|1|0|2}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | rowspan=4| 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|6|6|6|18}} |} --> == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == <!-- {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} </center> --> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] 315d8zoihrpuei7n4qlrq4qwm6yu7y1 3939246 3939245 2026-11-06T15:54:45Z AnToni 2325 /* Bilans medalja */ 3939246 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == <!-- {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} </center> --> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] 7qehrljv0vgechiotu70hzqyelgtvaj 3939247 3939246 2026-11-06T15:55:44Z AnToni 2325 /* Bilans medalja */ 3939247 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == <!-- {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} </center> --> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] g6nra53j65l7d5o81krrtctz36bpkzs 3939248 3939247 2026-11-06T15:59:19Z AnToni 2325 3939248 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == <!-- {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} </center> --> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] huxvzyp5rxc7m4oqpbsaqp29n4hygg1 3939249 3939248 2026-11-06T16:01:39Z AnToni 2325 3939249 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|3|2|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|0|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|2|2|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|0|1|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|3|0|9}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|2|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|3|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|2|0|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|12|12|12|36}} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 4 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|6|2|18}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|3|5|11}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|2|5|10}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|2|1|5}} | rowspan=2| 6. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|1|3}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|1|3}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|0|1|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|2|5}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|2|2}} {{Bilans medalja/RedU|24|24|24|72}} |} </center> --> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] a193q6zy2pnjd7uv6lz7fak8k004ik3 3939250 3939249 2026-11-06T16:13:21Z AnToni 2325 /* Ukupan broj osvojenih medalja */ 3939250 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|6|4|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|3|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|3|1|6}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|1|1|3}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 9. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | rowspan=2| 11. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|4|1|15}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|4|2|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|3|6|11}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | rowspan=2| 5. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|1|0|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|2|3}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|1|2}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-end}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|19|10|5|34}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|6|5|7|18}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|4|7|14}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|3|1|2|6}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|6|1|9}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|4|6}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|2|4}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|4|2|6}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 13. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/RedU|40|40|40|120}} |} |} </center> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] cbgas4h0g7rphlw5620iah8dk29ezms 3939251 3939250 2026-11-06T16:14:26Z AnToni 2325 /* Ukupan broj osvojenih medalja */ 3939251 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|6|4|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|3|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|3|1|6}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|1|1|3}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 9. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | rowspan=2| 11. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|4|1|15}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|4|2|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|3|6|11}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | rowspan=2| 5. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|1|0|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|2|3}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|1|2}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|19|10|5|34}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|6|5|7|18}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|4|7|14}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|3|1|2|6}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|6|1|9}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|4|6}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|2|4}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|4|2|6}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 13. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/RedU|40|40|40|120}} |} |} {{col-end}} </center> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] jw22o6av139k4jxwx9fd537nr4cnz7n 3939272 3939251 2026-11-06T16:42:03Z AnToni 2325 /* Ukupan broj osvojenih medalja */ 3939272 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|6|4|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|3|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|3|1|6}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|1|1|3}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 9. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | rowspan=2| 11. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|4|1|15}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|4|2|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|3|6|11}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | rowspan=2| 5. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|1|0|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|2|3}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|1|2}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} <center> ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|16|10|5|34}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|6|5|7|18}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|4|7|14}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|3|1|2|6}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|6|1|9}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|4|6}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|2|4}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|4|2|6}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 13. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/RedU|40|40|40|120}} |} |} {{col-end}} </center> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] tgjdm5izcg8pz7zzgspkuiq1txjg140 3939273 3939272 2026-11-06T16:42:57Z AnToni 2325 /* Ukupan broj osvojenih medalja */ 3939273 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=2022-06-13 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|6|4|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|3|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|3|1|6}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|1|1|3}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 9. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | rowspan=2| 11. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|4|1|15}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|4|2|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|3|6|11}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | rowspan=2| 5. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|1|0|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|2|3}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|1|2}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|16|10|5|34}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|6|5|7|18}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|4|7|14}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|3|1|2|6}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|6|1|9}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|4|6}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|2|4}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|4|2|6}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 13. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/RedU|40|40|40|120}} |} |} {{col-end}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] o8h96tb6ngldbgum125mqbtgxwa2k1q 3939424 3939273 2026-11-06T21:03:24Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939424 wikitext text/x-wiki {{Infokutija igre | naziv = Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998. | logo = Biathlon_pictogram.svg | veličina = 150px | opis = | grad_domaćin = [[Minsk]], {{ZID|Bjelorusija}} | datumi = 28. januara 1. februara 1998. | sportisti = | države = | prethodne = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]] | sljedeće = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]] }} '''Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.''' održano od 28. januara do 1. februara u [[Minsk]]u u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]], bilo je peto [[Evropsko prvenstvo u biatlonu]].<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-femmes-epf43690.html#google_vignette | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1997-1998-hommes-epm43690.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1997/1998 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =6. 11. 2026 | language =fr }}</ref> == Muškarci == === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km|10&nbsp;km]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/me-10.html |title=Results on sport123.com |access-date=1. 3. 2011 |archive-date=1. 3. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301101044/http://sports123.com/bia/me-10.html |url-status=live }}</ref> || {{flagicon|LAT}} [[Jēkabs Nākums]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104041143/http://sports123.com/bia/me-12.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|GER}} [[Gunar Bretschneider]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] || {{flagicon|LAT}} [[Oļegs Maļuhins]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km|20&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104031722/http://sports123.com/bia/me-20.html Results on sport123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Sergej Rožkov (biatlonac)|Sergej Rožkov]] || {{flagicon|GER}} [[Stefan Hodde]] || {{flagicon|LAT}} [[Ilmārs Bricis]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104044601/http://sports123.com/bia/me-4x7.5.html Results on sport123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}} <br /><small>[[Ulf Karkoschka]]<br />[[Marko Morgenstern]]<br />[[Mark Kirchner]]<br />[[Gunar Bretschneider]]</small> || {{ZID|Norveška}}<br /><small>[[Kjetil Sæter]]<br />[[Kim Skutbergsveen]]<br />[[Bård Mjølne]]<br />[[Stig-Are Eriksen]]</small> || {{ZID|Bjelorusija}}<br /><small>[[Igor Pesterev]]<br />[[Aleksandar Ivanovski]]<br />[[Ivan Pesterev]]<br />[[Dmitri Šijov]]</small> |} ==== Juniori ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 10 km (juniori)|10&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-31/7_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Andrej Prokunin]] || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|SLO}} [[Danilo Kodela]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniori)|potjera]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-02-02/14_6/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|FIN}} [[Janni Hakkinen]] || {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Babič]] || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Boltenko]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 20 km (juniori)|20&nbsp;km]]<ref name="Results on biathlon.life">{{Cite web |url=https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |title=Results on biathlon.life |access-date=13. 6. 2022 |archive-date=4. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235225/https://biathlon.life/sorevnovaniya/competition/224-chempionat-evropy-1998 |url-status=dead }}</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Korobejnikov]] || {{flagicon|POL}} [[Bartołomej Holec]] || {{flagicon|BLR}} [[Aleksandar Ustinov]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniori)|štafeta]]<ref name="Results on biathlon.life"/> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Aleksej Boltenko]]<br />[[Dmitrij Babič]]<br />[[Andrej Prokunin]]<br />[[Aleksej Korobejnikov]]</small> || {{ZID|Ukrajina}}<br /><small>[[Oleksandr Bilanenko]]<br />[[Dmitro Borodenko]]<br />[[Oleksandr Hvostenko]]<br />[[Oleh Babič]]</small> || {{ZID|Finska}}<br /><small>[[Janni Häkkinen]]<br />[[Juha Hööpakka]]<br />[[Jarkko Raajala]]<br />[[Timo Saarenpää]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|4|1|1|6}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|1|0|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|1|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|2|2}} | rowspan=3|6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} ==Žene== === Rezultati === ==== U26 ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km|7,5&nbsp;km]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104043529/http://sports123.com/bia/we-7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|BLR}} [[Natalija Permjakova]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (žene)|potjera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104045523/http://sports123.com/bia/we-10.html Results on sports123.com]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|GER}} [[Janet Klein]] || {{flagicon|GER}} [[Peggy Wagenführ]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km|15&nbsp;km]]<ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/1998-01-29/1_5/ Results in newspaper "Sport Express"]</ref> || {{flagicon|RUS}} [[Nadežda Talanova]] || {{flagicon|RUS}} [[Svjetlana Černousova]] || {{flagicon|RUS}} [[Irina Dijačkova]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (žene)|štafeta]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111104051449/http://sports123.com/bia/we-3x7.5.html Results on sports123.com]</ref> || {{ZID|Njemačka}}<br /><small>[[Peggy Wagenführ]]<br />[[Janet Klein]]<br />[[Andrea Henkel]]</small> || {{ZID|Rusija}}<br /><small>[[Irina Dijačkova]]<br />[[Svjetlana Černousova]]<br />[[Julija Kondratjeva]]</small> || {{ZID|Finska}} <br /><small>[[Satu Pöntiö]]<br />[[Anna-Liisa Rasi]]<br />[[Annukka Mallat]]</small> |} ==== Juniorke ==== {| class="wikitable" |- ! Disciplina !! 1 !! 2 !! 3 |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 7,5 km (juniorke)|7,5&nbsp;km]]<ref name="Results on biathlon.life"/> || {{flagicon|NOR}} [[Gro Marit Istad Kristiansen]] || {{flagicon|POL}} [[Magdalena Gwizdoń]] || {{flagicon|CZE}} [[Lenka Faltusová]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (juniorke)|potjera]]<ref name="Results on biathlon.life"/> || {{flagicon|RUS}} [[Larisa Pitateleva]] || {{flagicon|POL}} [[Agnieszka Wanżewicz]] || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – 15 km (juniorke)|15&nbsp;km]]<ref name="Results on biathlon.life"/> || {{flagicon|NOR}} [[Liv Kjersti Eikeland]] || {{flagicon|RUS}} [[Natalija Geleverija]] || {{flagicon|RUS}} [[Ana Bogali]] |- | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998 – štafeta (juniorke)|štafeta]]<ref>{{Cite web |url=https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |title=Results on biathlon.life |access-date=13. 6. 2022 |archive-date=4. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104235208/https://biathlon.life/infotsentr/gonki/race/3518-28011998-chempionatevropy-estafeta-zhu |url-status=dead }}</ref> || {{ZID|Rusija}} ||{{ZID|Poljska}} || {{ZID|Češka}}<br /><small>[[Zdeňka Vejnarová]]<br />[[Jana Pesková]]<br />[[Lenka Faltusová]]</small> |} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 8 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|2|3|2|7}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|1|1|2|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|1|0|1}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|8|8|8|24}} |} == Pojedinačne medalje == {{sekcija}} === Bilans medalja === {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja |Broj = 16 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|9|4|3|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|3|2|2|7}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|1|1|3}} | 4. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|2|5}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|4|0|4}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|0|2|2|4}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|0|1}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Češka|0|0|2|2}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|16|16|16|48}} |} == Napomene== {{napspisak}} == Ukupan broj osvojenih medalja == {{col-begin}} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (ž) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|6|6|4|16}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|2|3|4|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|3|1|6}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|2|0|2|4}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|2|0|1|3}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|1|1|1|3}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|0|0|1}} | rowspan=2| 9. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|3|1|4}} {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | rowspan=2| 11. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/Red|Finska|0|0|1|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima (m) |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|10|4|1|15}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|4|2|3|9}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|2|3|6|11}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|1|2|0|3}} | rowspan=2| 5. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|3|5}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Norveška|1|1|0|2}} | 8. {{Bilans medalja/Red|Poljska|0|3|0|3}} | 9. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|0|1|2|3}} | rowspan=2| 10. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/Red|Norveška|0|1|1|2}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|0|1}} {{Bilans medalja/RedU|20|20|20|60}} |} |} {{col-break}} ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Bilans medalja na održanim prvenstvima |Broj = 5 |Logo = Biathlon_pictogram.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. {{Bilans medalja/Red|Rusija|16|10|5|34}} | 2. {{Bilans medalja/Red|Njemačka|6|5|7|18}} | 3. {{Bilans medalja/Red|Bjelorusija|3|4|7|14}} |- {{PCT|6}} |- | 4. {{Bilans medalja/Red|Francuska|3|2|2|7}} | 5. {{Bilans medalja/Red|Norveška|3|1|2|6}} | 6. {{Bilans medalja/Red|Poljska|2|6|1|9}} | 7. {{Bilans medalja/Red|Finska|1|1|4|6}} | rowspan=2| 8. {{Bilans medalja/Red|Latvija|1|1|3|5}} {{Bilans medalja/Red|Češka|1|1|3|5}} | 10. {{Bilans medalja/Red|Slovenija|1|1|2|4}} | 11. {{Bilans medalja/Red|Ukrajina|0|4|2|6}} | 12. {{Bilans medalja/Red|Slovačka|0|3|1|4}} | 13. {{Bilans medalja/Red|Italija|0|1|1|2}} {{Bilans medalja/RedU|40|40|40|120}} |} |} {{col-end}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{EP u biatlonu}} [[Kategorija:Evropska prvenstva u biatlonu|1998]] [[Kategorija:Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|*]] [[Kategorija:1998. u Bjelorusiji]] [[Kategorija:1998. u biatlonu]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Bjelorusiji]] [[Kategorija:Sport u Minsku]] [[Kategorija:Biatlon u Bjelorusiji]] 7hdwz0trldvojjidrgte1lpqolcr2ko Šablon:Evropske prvakinje u biatlonu-potjera 10 539290 3939253 2026-11-06T16:31:18Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Navkutija |ime = Evropske prvakinje u biatlonu-potjera |naslov = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu#potjera|Evropske prvakinje u biatlonu – potjera]] |podaciklasa = plainlist |podacistil = text-align:left; |podaci1 = {{div col||35em}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1988]]: {{flagathlete|[[Nadežda Talanova]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]]: {{flagathlete|[[Magdalena Grzywa]]|POL}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]]: {{... 3939253 wikitext text/x-wiki {{Navkutija |ime = Evropske prvakinje u biatlonu-potjera |naslov = [[Evropsko prvenstvo u biatlonu#potjera|Evropske prvakinje u biatlonu – potjera]] |podaciklasa = plainlist |podacistil = text-align:left; |podaci1 = {{div col||35em}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1988]]: {{flagathlete|[[Nadežda Talanova]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]]: {{flagathlete|[[Magdalena Grzywa]]|POL}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]]: {{flagathlete|[[Katja Wüstenfeld|Katja Beer]]|NJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2001]]: {{flagathlete|[[Irina Maljigina]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]]: {{flagathlete|[[Jekaterina Ivanova]]|BJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]]: {{flagathlete|[[Olena Petrova]]|UKR}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]]: {{flagathlete|[[Oksana Hvostenko]]|UKR}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]]: {{flagathlete|[[Natalija Sokolova]]|BJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]]: {{flagathlete|[[Olga Kudrašova]]|BJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2008.|2008]]: {{flagathlete|[[Nina Karasevič]]|UKR}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2009.|2009]]: {{flagathlete|[[Anastasija Kuzmina]]|SLK}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2010.|2010]]: {{flagathlete|[[Vita Semerenko]]|UKR}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2011.|2011]]: {{flagathlete|[[Juliane Döll]]|NJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2012.|2012]]: {{flagathlete|[[Olena Pidhrušna]]|UKR}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2013.|2013]]: {{flagathlete|[[Monika Hojnisz-Staręga|Monika Hojnisz]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2014.|2014]]: {{flagathlete|[[Mona Brorsson]]|ŠVE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2015.|2015]]: {{flagathlete|[[Jekaterina Šumilova]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2016.|2016]]: {{flagathlete|[[Nadseja Skardsina]]|BJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2017.|2019]]: {{flagathlete|[[Irina Starih]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2018.|2018]]: {{flagathlete|[[Chloé Chevalier]]|FRA}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]]: {{flagathlete|[[Jekaterina Jurlova-Percht]]|RUS}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]]: {{flagathlete|[[Jelena Kručinkina]]|BJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]]: {{flagathlete|[[Kamila Żuk]]|POL}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2022.|2022]]: {{flagathlete|[[Alina Stremous]]|MOL}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023]]: {{flagathlete|[[Selina Grotian]]|NJE}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2024.|2024]]: {{flagathlete|[[Maren Kirkeeide]]|NOR}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2025.|2025]]: {{flagathlete|[[Baiba Bendika]]|LAT}} *[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2026.|2026]]: {{flagathlete|[[Gilonne Guigonnat]]|FRA}} {{div col end}} }}<includeonly>[[Kategorija:Evropski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] </includeonly><noinclude> [[Kategorija:Šabloni Evropskih prvenstava u biatlonu]] </noinclude> e7h50ujbiaj7a8uesy63cu7gpke7e3u Avionika 0 539291 3939364 2026-11-06T20:41:51Z Palapa 383 Napravljeno prevođenjem stranice "[[:en:Special:Redirect/revision/1362207450|Avionics]]" 3939364 wikitext text/x-wiki [[File:Cessna501_radar.JPG|mini|300x300piksel| Radar i ostala avionika u nosu Cessna Citation I/SP]] [[File:Republic_F-105B_with_avionics_layout_060831-F-1234S-046.jpg|desno|mini| F-105 Thunderchief sa raspoređenom avionikom]] '''Avionika''' ([[Stopljenica|skup pojmova]] ''avijacija'' i ''elektronika'') su [[Elektronika|elektronski]] sistemi koji se koriste u [[Letjelica|avionima]]. Avionski sistemi uključuju komunikaciju, [[Vazdušna navigacija|navigaciju]], prikaz i upravljanje više sistema, te stotine sistema koji su ugrađeni u avione za obavljanje pojedinačnih funkcija. To može biti jednostavno poput [[Pretražno svjetlo|reflektora]] za [[policijski helikopter]] ili komplikovano poput taktičkog sistema za platformu [[AWACS|za rano upozoravanje u zraku]].<ref>{{Cite book|last=Wragg|first=David W.|title=A Dictionary of Aviation|publisher=Osprey|year=1973|isbn=9780850451634|edition=first|page=47}}</ref> == Historija == Termin "avionika" skovao je 1949. godine Philip J. Klass, viši urednik časopisa ''Aviation Week &amp;amp; Space Technology,'' kao [[Stopljenica|zbir]] termina "'''avionska elektronika'''".<ref>{{Cite web|url=http://www.skeptic.com/eskeptic/05-08-26/|title=In Memoriam: Philip J. Klass: A UFO (Ufologist Friend's Obituary)|last=McGough|first=Michael|date=August 26, 2005|publisher=Skeptic|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922191504/http://www.skeptic.com/eskeptic/05-08-26/|archive-date=September 22, 2015|url-status=live|access-date=April 26, 2012}}</ref> <ref name="Dickson">{{Cite book|last=Dickson|first=Paul|url=https://books.google.com/books?id=afKBvKlg0-EC&q=avionics&pg=PA32|title=A Dictionary of the Space Age|date=2009|publisher=JHU Press|isbn=9780801895043|pages=32|access-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001040428/https://www.google.com/books/edition/A_Dictionary_of_the_Space_Age/afKBvKlg0-EC?hl=en&gbpv=1&bsq=avionics&pg=PA32&printsec=frontcover|archive-date=October 1, 2021|url-status=live}}</ref> [[Radio|Radio komunikacija]] je prvi put korištena u avionima neposredno prije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]].<ref name="Telephony">{{Cite journal|date=August 23, 1919|title=Directing Airplanes by Wireless|url=https://books.google.com/books?id=0Iw_AQAAMAAJ&q=aircraft+radio+wireless&pg=RA6-PA20|journal=Telephony|location=Chicago, IL|publisher=Telephony Publishing Corp.|volume=77|issue=8|pages=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001040425/https://books.google.com/books?id=0Iw_AQAAMAAJ&q=aircraft+radio+wireless&pg=RA6-PA20|archive-date=October 1, 2021|access-date=November 24, 2020}}</ref> Prvi radio-uređaji u avionu bili su u [[Cepelin|cepelinima]], ali je vojska pokrenula razvoj lahkih radio-uređaja koje su mogle nositi letjelice teže od vazduha, tako da su dvokrilni avioni za izviđanje iz zraka mogli odmah prijaviti svoja zapažanja u slučaju da budu oboreni. Prvi eksperimentalni radio prijenos iz aviona izvršila je [[Ratna mornarica Sjedinjenih Američkih Država|američka mornarica]] u augustu 1910. godine. Prvi avionski radio-signali su prenošeni [[Radiotelegrafija|radiotelegrafijom]]. Trebao im je avion sa dva sjedišta i drugim članom posade koji bi upravljao [[Telegrafski ključ|telegrafskim ključem]] za pisanje poruka [[Morseov kod|Morzeovom azbukom]]. Tokom Prvog svjetskog rata, [[dvosmjerni radio]] uređaji s amplitudno moduliranom govornom komunikacijom omogućeni su 1917. godine (vidi [[TM (trioda)]]) razvojem [[Trioda|triodne]] [[Elektronska cijev|vakuumske cijevi]], koja je bila dovoljno jednostavna da je pilot u avionu s jednim sjedištem mogao koristiti tokom leta. Avionika ima važnu ulogu u inicijativama modernizacije poput projekta [[Sistem zračnog transporta sljedeće generacije|Sistema zračnog transporta sljedeće generacije]] [[Federalna uprava za avijaciju|Federalne uprave za avijaciju]] (FAA) u Sjedinjenim Državama i inicijative [[Istraživanje upravljanja zračnim prometom jedinstvenog evropskog neba]] (SESAR) u Evropi. [[Zajednički ured za planiranje i razvoj]] predstavio je plan za avioniku u šest oblasti:<ref>{{Cite web|url=http://www.jpdo.gov/library/20111005_ARM_complete_LowRes_v2.0.pdf|title=NextGen Avionics Roadmap|date=September 30, 2011|publisher=Joint Planning and Development Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417025034/http://www.jpdo.gov/library/20111005_ARM_complete_LowRes_v2.0.pdf|archive-date=April 17, 2012|url-status=dead|access-date=January 25, 2012}}</ref> * Objavljene rute i procedure – Poboljšana navigacija i usmjeravanje * Dogovorene putanje – Dodavanje komunikacijskih podataka za dinamičko kreiranje preferiranih ruta * Delegirano razdvajanje – Poboljšana situacijska svijest u zraku i na zemlji * Niska vidljivost/Prilaz/Odlazak sa plafona – Omogućavanje operacija sa vremenskim ograničenjima i manje zemaljske infrastrukture * Površinske operacije – Za povećanje sigurnosti pri prilazu i odlasku * Efikasnost ATM-a – Poboljšanje procesa [[Upravljanje zračnim prometom|upravljanja zračnim prometom]] (ATM) [[File:Airbus_A380_cockpit.jpg|mini| Staklena pilotska kabina [[Airbus A380|Airbusa A380]] s izvlačnim tastaturama i dva široka računarska ekrana sa strane za pilote]] == Bilješke == {{Refspisak}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Elektronsko inženjerstvo]] [[Kategorija:Avionski instrumenti]] 29zrmcspqg3h72zzi2j48bzlxhvlsgc 3939423 3939364 2026-11-06T21:03:21Z PanaskoBot 180210 razne ispravke 3939423 wikitext text/x-wiki [[File:Cessna501_radar.JPG|mini|300x300piksel| Radar i ostala avionika u nosu Cessna Citation I/SP]] [[File:Republic_F-105B_with_avionics_layout_060831-F-1234S-046.jpg|desno|mini| F-105 Thunderchief sa raspoređenom avionikom]] '''Avionika''' ([[Stopljenica|skup pojmova]] ''avijacija'' i ''elektronika'') su [[Elektronika|elektronski]] sistemi koji se koriste u [[Letjelica|avionima]]. Avionski sistemi uključuju komunikaciju, [[Vazdušna navigacija|navigaciju]], prikaz i upravljanje više sistema, te stotine sistema koji su ugrađeni u avione za obavljanje pojedinačnih funkcija. To može biti jednostavno poput [[Pretražno svjetlo|reflektora]] za [[policijski helikopter]] ili komplikovano poput taktičkog sistema za platformu [[AWACS|za rano upozoravanje u zraku]].<ref>{{Cite book|last=Wragg|first=David W.|title=A Dictionary of Aviation|publisher=Osprey|year=1973|isbn=9780850451634|edition=first|page=47}}</ref> == Historija == Termin "avionika" skovao je 1949. godine Philip J. Klass, viši urednik časopisa ''Aviation Week &amp;amp; Space Technology,'' kao [[Stopljenica|zbir]] termina "'''avionska elektronika'''".<ref>{{Cite web|url=http://www.skeptic.com/eskeptic/05-08-26/|title=In Memoriam: Philip J. Klass: A UFO (Ufologist Friend's Obituary)|last=McGough|first=Michael|date=26. 8. 2005|publisher=Skeptic|archive-url=https://web.archive.org/web/20150922191504/http://www.skeptic.com/eskeptic/05-08-26/|archive-date=22. 9. 2015|url-status=live|access-date=26. 4. 2012}}</ref><ref name="Dickson">{{Cite book|last=Dickson|first=Paul|url=https://books.google.com/books?id=afKBvKlg0-EC&q=avionics&pg=PA32|title=A Dictionary of the Space Age|date=2009|publisher=JHU Press|isbn=9780801895043|pages=32|access-date=24. 11. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001040428/https://www.google.com/books/edition/A_Dictionary_of_the_Space_Age/afKBvKlg0-EC?hl=en&gbpv=1&bsq=avionics&pg=PA32&printsec=frontcover|archive-date=1. 10. 2021|url-status=live}}</ref> [[Radio|Radio komunikacija]] je prvi put korištena u avionima neposredno prije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]].<ref name="Telephony">{{Cite journal|date=23. 8. 1919|title=Directing Airplanes by Wireless|url=https://books.google.com/books?id=0Iw_AQAAMAAJ&q=aircraft+radio+wireless&pg=RA6-PA20|journal=Telephony|location=Chicago, IL|publisher=Telephony Publishing Corp.|volume=77|issue=8|pages=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001040425/https://books.google.com/books?id=0Iw_AQAAMAAJ&q=aircraft+radio+wireless&pg=RA6-PA20|archive-date=1. 10. 2021|access-date=24. 11. 2020}}</ref> Prvi radio-uređaji u avionu bili su u [[cepelin]]ima, ali je vojska pokrenula razvoj lahkih radio-uređaja koje su mogle nositi letjelice teže od vazduha, tako da su dvokrilni avioni za izviđanje iz zraka mogli odmah prijaviti svoja zapažanja u slučaju da budu oboreni. Prvi eksperimentalni radio prijenos iz aviona izvršila je [[Ratna mornarica Sjedinjenih Američkih Država|američka mornarica]] u augustu 1910. godine. Prvi avionski radio-signali su prenošeni [[Radiotelegrafija|radiotelegrafijom]]. Trebao im je avion sa dva sjedišta i drugim članom posade koji bi upravljao [[Telegrafski ključ|telegrafskim ključem]] za pisanje poruka [[Morseov kod|Morzeovom azbukom]]. Tokom Prvog svjetskog rata, [[dvosmjerni radio]] uređaji s amplitudno moduliranom govornom komunikacijom omogućeni su 1917. godine (vidi [[TM (trioda)]]) razvojem [[Trioda|triodne]] [[Elektronska cijev|vakuumske cijevi]], koja je bila dovoljno jednostavna da je pilot u avionu s jednim sjedištem mogao koristiti tokom leta. Avionika ima važnu ulogu u inicijativama modernizacije poput projekta [[Sistem zračnog transporta sljedeće generacije|Sistema zračnog transporta sljedeće generacije]] [[Federalna uprava za avijaciju|Federalne uprave za avijaciju]] (FAA) u Sjedinjenim Državama i inicijative [[Istraživanje upravljanja zračnim prometom jedinstvenog evropskog neba]] (SESAR) u Evropi. [[Zajednički ured za planiranje i razvoj]] predstavio je plan za avioniku u šest oblasti:<ref>{{Cite web|url=http://www.jpdo.gov/library/20111005_ARM_complete_LowRes_v2.0.pdf|title=NextGen Avionics Roadmap|date=30. 9. 2011|publisher=Joint Planning and Development Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417025034/http://www.jpdo.gov/library/20111005_ARM_complete_LowRes_v2.0.pdf|archive-date=17. 4. 2012|url-status=dead|access-date=25. 1. 2012}}</ref> * Objavljene rute i procedure – Poboljšana navigacija i usmjeravanje * Dogovorene putanje – Dodavanje komunikacijskih podataka za dinamičko kreiranje preferiranih ruta * Delegirano razdvajanje – Poboljšana situacijska svijest u zraku i na zemlji * Niska vidljivost/Prilaz/Odlazak sa plafona – Omogućavanje operacija sa vremenskim ograničenjima i manje zemaljske infrastrukture * Površinske operacije – Za povećanje sigurnosti pri prilazu i odlasku * Efikasnost ATM-a – Poboljšanje procesa [[Upravljanje zračnim prometom|upravljanja zračnim prometom]] (ATM) [[File:Airbus_A380_cockpit.jpg|mini| Staklena pilotska kabina [[Airbus A380|Airbusa A380]] s izvlačnim tastaturama i dva široka računarska ekrana sa strane za pilote]] == Bilješke == {{Refspisak}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Elektronsko inženjerstvo]] [[Kategorija:Avionski instrumenti]] 7e72aj5wop6nthiorebvm22vpz76v6s Šablon:Napisao Čaraparko 10 539292 3939429 2026-11-06T21:03:54Z Palapa 383 Nova stranica: <includeonly>{{ombox | name = Napisao Čaraparko1 | type = content | imageright = [[Datoteka:Puppeter template.svg|40px]] | text = '''Ovaj članak je napisao [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparko]], i moguće da je članak loše preveden i da sadrži netačnosti.<br />''Korištenje čaraparka na Wikipediji je zabranjeno; korištenje čaraparka za izbjegavanje [[Wikipedia:Vandalizam|blokiranja]] rezultira produžavanjem vremena blokiranja ili čak beskonačnim blokiranjem.''<br... 3939429 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ombox | name = Napisao Čaraparko1 | type = content | imageright = [[Datoteka:Puppeter template.svg|40px]] | text = '''Ovaj članak je napisao [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparko]], i moguće da je članak loše preveden i da sadrži netačnosti.<br />''Korištenje čaraparka na Wikipediji je zabranjeno; korištenje čaraparka za izbjegavanje [[Wikipedia:Vandalizam|blokiranja]] rezultira produžavanjem vremena blokiranja ili čak beskonačnim blokiranjem.''<br /><div class=plainlinks><small>Vidi [[Special:Contributions/{{PAGENAMEE}}|doprinose]] – [{{fullurl:Special:Log|type=move&user={{PAGENAMEE}}}} premještanje stranica] – [{{fullurl:Special:Log|&user={{PAGENAMEE}}}} svi zapisnici] – [{{fullurl:Special:Log/block|page=User:{{PAGENAMEE}}}} zapisnik blokiranja]</small></div> }}[[Kategorija:Wikipedia:Čaraparko|{{PAGENAME}}]]</includeonly><noinclude>{{dokumentacija}}[[Kategorija:Administrativni šabloni|Čaraparko1]]</noinclude> chsg10roa9lxg5rrex1udamkr0bvtlm 3939480 3939429 2026-11-06T21:09:26Z Palapa 383 3939480 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ombox | name = Napisao Čaraparko | type = content | imageright = [[Datoteka:Puppeter template.svg|40px]] | text = '''Ovaj članak je napisao [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparko]], i moguće da je članak loše preveden i da sadrži netačnosti.<br />''Korištenje čaraparka na Wikipediji je zabranjeno; korištenje čaraparka za izbjegavanje [[Wikipedia:Vandalizam|blokiranja]] rezultira produžavanjem vremena blokiranja ili čak beskonačnim blokiranjem.''<br /><div class=plainlinks><small>Vidi [[Special:Contributions/{{PAGENAMEE}}|doprinose]] – [{{fullurl:Special:Log|type=move&user={{PAGENAMEE}}}} premještanje stranica] – [{{fullurl:Special:Log|&user={{PAGENAMEE}}}} svi zapisnici] – [{{fullurl:Special:Log/block|page=User:{{PAGENAMEE}}}} zapisnik blokiranja]</small></div> }}[[Kategorija:Wikipedia:Čaraparko|{{PAGENAME}}]]</includeonly><noinclude>{{dokumentacija}}[[Kategorija:Administrativni šabloni|Čaraparko1]]</noinclude> df590gn7sstkl58mziue37bcpzw5x70 Šablon:Switcher 10 539293 3939498 2026-11-06T23:15:12Z Z1KA 87045 Nova stranica: <includeonly>{{safesubst:#invoke:switcher|main}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> 3939498 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#invoke:switcher|main}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> d70p592lqm2yxr7dcunb1z0fsjepn04 Seralizin 0 539295 3939514 2026-11-07T08:21:22Z ~2026-59261-95 187697 Nova stranica: {{Infokutija protein | Name = Seralizin |Symbol=S-lys | EC_number = 3.4.24.40 | CAS_number = 70851-98-8 | GO_code = | image = PDB_1go7_EBI.jpg | width = | caption = Seralizin-C }} '''Seralizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.40]], alkalna [[proteinaza]] bakterije ''Pseudomonas aeruginosa'', proteinaza bakterije ''Escherichia freundii'', vanćelijska proteinaza bakterije ''Serratia marcescens'', [[metaloproteinaza]] [[bakterije]] ''Serratia marcescens'', alk... 3939514 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = Seralizin |Symbol=S-lys | EC_number = 3.4.24.40 | CAS_number = 70851-98-8 | GO_code = | image = PDB_1go7_EBI.jpg | width = | caption = Seralizin-C }} '''Seralizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.40]], alkalna [[proteinaza]] bakterije ''Pseudomonas aeruginosa'', proteinaza bakterije ''Escherichia freundii'', vanćelijska proteinaza bakterije ''Serratia marcescens'', [[metaloproteinaza]] [[bakterije]] ''Serratia marcescens'', alkalna proteaza bakterije ''Pseudomonas aeruginosa'', metaloproteaza bakterije ''Serratia marcescens'') jest [[enzim]].<ref>{{cite journal | vauthors = Morihara K, Tsuzuki H, Oka T | title = Comparison of the specificities of various neutral proteinases from microorganisms | journal = Archives of Biochemistry and Biophysics | volume = 123 | issue = 3 | pages = 572–88 | date = March 1968 | pmid = 4967801 | doi = 10.1016/0003-9861(68)90179-3 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Morihara K, Tsuzuki H, Oka T | title = On the specificity of Pseudomonas aeruginosa alkaline proteinase with synthetic peptides | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Enzymology | volume = 309 | issue = 2 | pages = 414–29 | date = June 1973 | pmid = 4199986 | doi = 10.1016/0005-2744(73)90040-5 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Nakajima M, Mizusawa K, Yoshida F | title = Purification and properties of an extracellular proteinase of psychrophilic Escherichia freundii | journal = European Journal of Biochemistry | volume = 44 | issue = 1 | pages = 87–96 | date = May 1974 | pmid = 4212288 | doi = 10.1111/j.1432-1033.1974.tb03460.x | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Decedue CJ, Broussard EA, Larson AD, Braymer HD | title = Purification and characterization of the extracellular proteinase of Serratia marcescens | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Enzymology | volume = 569 | issue = 2 | pages = 293–301 | date = August 1979 | pmid = 383155 | doi = 10.1016/0005-2744(79)90065-2 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Doerr M, Traub WH | title = Purification and characterization of two Serratia marcescens proteases | journal = Zentralblatt für Bakteriologie, Mikrobiologie, und Hygiene. Series A, Medical Microbiology, Infectious Diseases, Virology, Parasitology| volume = 257 | issue = 1 | pages = 6–19 | date = May 1984 | pmid = 6380155 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Nakahama K, Yoshimura K, Marumoto R, Kikuchi M, Lee IS, Hase T, Matsubara H | title = Cloning and sequencing of Serratia protease gene | journal = Nucleic Acids Research | volume = 14 | issue = 14 | pages = 5843–55 | date = July 1986 | pmid = 3016665 | pmc = 311595 | doi = 10.1093/nar/14.14.5843 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Dahler GS, Barras F, Keen NT | title = Cloning of genes encoding extracellular metalloproteases from Erwinia chrysanthemi EC16 | journal = Journal of Bacteriology | volume = 172 | issue = 10 | pages = 5803–15 | date = October 1990 | doi = 10.1128/jb.172.10.5803-5815.1990 | pmid = 2211513 | pmc = 526898 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Okuda K, Morihara K, Atsumi Y, Takeuchi H, Kawamoto S, Kawasaki H, Suzuki K, Fukushima J | title = Complete nucleotide sequence of the structural gene for alkaline proteinase from Pseudomonas aeruginosa IFO 3455 | journal = Infection and Immunity | volume = 58 | issue = 12 | pages = 4083–8 | date = December 1990 | doi = 10.1128/IAI.58.12.4083-4088.1990 | pmid = 2123832 | pmc = 313780 }}</ref> Ovaj enzim katalizuje sljedeću hemijsku reakciju: : Preferencijalno cijepanje veza kod kojih se na poziciji P1' nalaze [[hidrofob]]ni ostaci. Ova vanćelijska [[endopeptidaza]] prisutna je kod vrsta ''Pseudomonas aeruginosa'', ''Escherichia freundii'', ''Serratia marcescens'' i ''Erwinia chrysanthemi''. ==Također pogledajte== *[[Matriksna metaloendopeptidaza]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeshName|Serralysin}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 3.4.24]] [[Kategorija:Enzimi]] ke78etmxwe3ajfjrd2m0t43k9ijjwl4 Razgovor o Wikipediji:Igralište/Matriksna metalolproteinaza 5 539296 3939515 2026-11-07T08:44:48Z ~2026-59261-95 187697 /* Genetičar */ novi odlomak 3939515 wikitext text/x-wiki == Genetičar == Zašto mi ne dopuštate promjenu lozinke za moje izvorno korisničko ime Genetičar. Zatim me optužujete za više korisničkih imena, što nije po pravilima Zajednice. odredite mi vi stalnu lozinku, pa mirna Bolsna![[Posebno:Doprinosi/~2026-59261-95|~2026-59261-95]] ([[Razgovor s korisnikom:~2026-59261-95|talk]]) 09:44, 7 novembar 2026 (CET) 3tdtyzvryf05r8dypwqvzdbyrnzxlbd Wikipedia:Igralište/Adamalizin 4 539297 3939517 2026-11-07T09:10:22Z Genetičar-R-Hadži 187700 Nova stranica: {{Infokutija protein | Name = Adamalizin |Symbol =A-lys | EC_number = 3.4.24.46 | CAS_number = 74812-51-4 | GO_code = | image = PBB_GE_ADAM15_217007_s_at_fs.png | width = | caption = Tkivna distribucija }} '''Adamalizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.46]], ''Crotalus adamanteus metaloendopeptidaza'', ''proteinaza I i II'', ''proteinaza II otrova Crotalus adamanteus'', ''[[adamalizin II]]'') jeste [[enzim]].<ref>{{cite journal | vauthors = Kurecki T, Laskowsk... 3939517 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = Adamalizin |Symbol =A-lys | EC_number = 3.4.24.46 | CAS_number = 74812-51-4 | GO_code = | image = PBB_GE_ADAM15_217007_s_at_fs.png | width = | caption = Tkivna distribucija }} '''Adamalizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.46]], ''Crotalus adamanteus metaloendopeptidaza'', ''proteinaza I i II'', ''proteinaza II otrova Crotalus adamanteus'', ''[[adamalizin II]]'') jeste [[enzim]].<ref>{{cite journal | vauthors = Kurecki T, Laskowski M, Kress LF | title = Purification and some properties of two proteinases from Crotalus adamanteus venom that inactivate human alpha 1-proteinase inhibitor | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 253 | issue = 22 | pages = 8340–5 | date = November 1978 | doi = 10.1016/S0021-9258(17)34403-4 | doi-access = free | pmid = 309470 }}</ref> Ovaj enzim [[kataliza|katalizira]] sljedeću [[hemijska reakcija|hemijsku reakciju]]. : Cijepanje Phe <sup>1</sup>-Val, His<sup>5</sup>-Leu, His<sup>10</sup>-Leu, Ala<sup>14</sup>-Leu, Leu<sup>15</sup>-Tyr i Tyr<sup>16</sup>- Leu B-lanca [[insulin]]a Ovaj enzim prisutan je u [[otrov]]u istočne dijamantske čegrtuše ''[[Crotalus adamanteus]]''. == Također pogledajte == * [[Dezintegrin i metaloproteinaza]] *[[Matriksna metaloproteinaza]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeshName|Adamalysin}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 3.4.24]] [[Kategorija:Enzimi]] 1sj2x4skalxozyb7o99yzgnvjxfcyw7 3939562 3939517 2026-11-07T11:57:53Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Adamalizin]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939517 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = Adamalizin |Symbol =A-lys | EC_number = 3.4.24.46 | CAS_number = 74812-51-4 | GO_code = | image = PBB_GE_ADAM15_217007_s_at_fs.png | width = | caption = Tkivna distribucija }} '''Adamalizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.46]], ''Crotalus adamanteus metaloendopeptidaza'', ''proteinaza I i II'', ''proteinaza II otrova Crotalus adamanteus'', ''[[adamalizin II]]'') jeste [[enzim]].<ref>{{cite journal | vauthors = Kurecki T, Laskowski M, Kress LF | title = Purification and some properties of two proteinases from Crotalus adamanteus venom that inactivate human alpha 1-proteinase inhibitor | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 253 | issue = 22 | pages = 8340–5 | date = November 1978 | doi = 10.1016/S0021-9258(17)34403-4 | doi-access = free | pmid = 309470 }}</ref> Ovaj enzim [[kataliza|katalizira]] sljedeću [[hemijska reakcija|hemijsku reakciju]]. : Cijepanje Phe <sup>1</sup>-Val, His<sup>5</sup>-Leu, His<sup>10</sup>-Leu, Ala<sup>14</sup>-Leu, Leu<sup>15</sup>-Tyr i Tyr<sup>16</sup>- Leu B-lanca [[insulin]]a Ovaj enzim prisutan je u [[otrov]]u istočne dijamantske čegrtuše ''[[Crotalus adamanteus]]''. == Također pogledajte == * [[Dezintegrin i metaloproteinaza]] *[[Matriksna metaloproteinaza]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeshName|Adamalysin}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 3.4.24]] [[Kategorija:Enzimi]] 1sj2x4skalxozyb7o99yzgnvjxfcyw7 Wikipedia:Igralište/Arhejski transkripcijski faktor B 4 539298 3939518 2026-11-07T09:17:17Z Genetičar-R-Hadži 187700 Nova stranica: {{Infokutija protein | Name =Transkripcijski faktor II B | image = 1D3U.png | width = | caption = [[Rendgenska kristalografija|Kristalografska struktura]] transkripcijskog faktora II B (gore; obojen duginim bojama, [[N-terminak]] = plava, [[C-terminal]] = crvena) u kompleksu sa dvolančanom DNK (dolje). | Organism = ''Pyrococcus woesei'' | TaxID = 2262 | Symbol = tfb | AltSymbols = | EntrezGene = | HGNCid = | OMIM = | PDB =1d3u | RefSeq = | UniProt = P61999 | EC_numbe... 3939518 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name =Transkripcijski faktor II B | image = 1D3U.png | width = | caption = [[Rendgenska kristalografija|Kristalografska struktura]] transkripcijskog faktora II B (gore; obojen duginim bojama, [[N-terminak]] = plava, [[C-terminal]] = crvena) u kompleksu sa dvolančanom DNK (dolje). | Organism = ''Pyrococcus woesei'' | TaxID = 2262 | Symbol = tfb | AltSymbols = | EntrezGene = | HGNCid = | OMIM = | PDB =1d3u | RefSeq = | UniProt = P61999 | EC_number = | Chromosome = | Arm = | Band = | LocusSupplementaryData = }} '''Arhejski transkripcijski faktor B''' ('''ATFB''' ili '''TFB''') je [[proteinska porodica]] vanjskih [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] koji vode inicijaciju [[Transkripcija (biologija)|transkripcije]] [[RNK]] u organizmima koji spadaju u [[dolmen (biologiua)|domen]] [[Archaea]].<ref name="Micorescu_2008">{{cite journal | vauthors = Micorescu M, Grünberg S, Franke A, Cramer P, Thomm M, Bartlett M | title = Archaeal transcription: function of an alternative transcription factor B from Pyrococcus furiosus | journal = Journal of Bacteriology | volume = 190 | issue = 1 | pages = 157–67 | date = January 2008 | pmid = 17965161 | doi = 10.1128/JB.01498-07 | pmc = 2223750 }}</ref> Homologan je eukariotskom [[transkripcijski faktor II B|TFIIB]] i, u daljem srodstvu, bakterijskom [[sigma faktor]]u.<ref>{{cite journal | vauthors = Burton SP, Burton ZF | title = The σ enigma: bacterial σ factors, archaeal TFB and eukaryotic TFIIB are homologs | journal = Transcription | volume = 5 | issue = 4 | date = 6 November 2014 | pmid = 25483602 | pmc = 4581349 | doi = 10.4161/21541264.2014.967599 }}</ref> Poput ovih proteina, učestvuje u formiranju [[transkripcijski preinicijacijski kompleks|transkripcijskih preinicijacijskih kompleksa]].<ref name="Soppa_1999">{{cite journal | vauthors = Soppa J | title = Transcription initiation in Archaea: facts, factors and future aspects | journal = Molecular Microbiology | volume = 31 | issue = 5 | pages = 1295–305 | date = March 1999 | pmid = 10200952 | doi = 10.1046/j.1365-2958.1999.01273.x | doi-access = free }}</ref> Njegova struktura uključuje nekoliko konzerviranih motiva koji stupaju u interakciju s DNK i drugim transkripcijskim faktorima, a posebno sa jedinstvenom vrstom [[RNK-polimeraza]] koja vrši transkripciju kod arheja.<ref name="Micorescu_2008" /> == Historija == Kod [[bakterija]] i [[eukarioti|eukariota]], proteini TFIIB i sigma-faktor učestvuju u inicijaciji transkripcije, pri čemu olakšavaju formiranje preinicijacijskog kompleksa i specifično vezivanje [[RNK-polimeraza|RNK-polimeraze]] za DNK. Arhejski ekvivalent ova dva proteina je TFB, koji je prvi put identifikovan kod vrste ''[[Pyrococcus woesei]]'' u 1992.<ref>{{cite journal | vauthors = Kyrpides NC, Ouzounis CA | title = Transcription in archaea | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 15 | pages = 8545–50 | date = July 1999 | pmid = 10411912 | pmc = 17553 | doi = 10.1073/pnas.96.15.8545 | bibcode = 1999PNAS...96.8545K | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ouzounis C, Sander C | title = TFIIB, an evolutionary link between the transcription machineries of archaebacteria and eukaryotes | journal = Cell | volume = 71 | issue = 2 | pages = 189–90 | date = October 1992 | pmid = 1423586 | doi = 10.1016/0092-8674(92)90347-F | s2cid = 11141214 }}</ref> Od tada istraživanja su pokazala da vrste iz domena arheja moraju sadržavati barem jednu kopiju TFB-a da bi mogle funkcionisati, iako neke vrste u svom [[genom]]u mogu imati više [[proteinska izoforma|izoformi]].<ref name="Gehring_2016">{{cite journal | vauthors = Gehring AM, Walker JE, Santangelo TJ | title = Transcription Regulation in Archaea | journal = Journal of Bacteriology | volume = 198 | issue = 14 | pages = 1906–1917 | date = July 2016 | pmid = 27137495 | doi = 10.1128/JB.00255-16 | pmc = 4936096 }}</ref> == Struktura == TFB jeste jednostruki polipeptid, dužine oko 280 do 300 [[aminokiselina]] i mase 34 kDa,<ref name="Soppa_1999"/> koji je neophodan za regrutovanje [[RNK-polimeraza|RNK-polimeraze]] (RNAP) radi započinjanja transkripcije. Također može uticati na strukturu transkripcijskog kompleksa tokom promjena koje se dešavaju prije transkripcije, iako precizni mehanizmi nisu poznati. Struktura TFB-a sastoji se od [[N-kraj|aminoterminalnog]] regiona (TFB<sub>N</sub>) sa [[konzervirana sekvenca|konzerviranim sekvencama[[ i složenim strukturama, koji je povezan sa većim, globulastim [[C-kraj|karboksiterminalnim]] regionom. (TFB<sub>C</sub>).<ref name="Micorescu_2008"/> Dok [[N-terminal]]ni domen posreduje u interakcijama sa RNAP-om, [[C-terminal]]ni domen posreduje u interakcijama sa kompleksom koji čine [[TATA-kutija]] i TBP – DNK sekvenca i polipeptid uključeni u inicijaciju translacije.<ref name="Renfrow_2004">{{cite journal | vauthors = Renfrow MB, Naryshkin N, Lewis LM, Chen HT, Ebright RH, Scott RA | title = Transcription factor B contacts promoter DNA near the transcription start site of the archaeal transcription initiation complex | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 279 | issue = 4 | pages = 2825–31 | date = January 2004 | pmid = 14597623 | doi = 10.1074/jbc.M311433200 | doi-access = free }}</ref> Stepen konzerviranosti sekvence TFB-a unutar domena [[Archaea]] kreće se od 50% do 60%.<ref name="Soppa_1999"/> U poređenju sa svojim eukariotskim ekvivalentom, TFB pokazuje „visok stepen strukturne i funkcionalne konzerviranosti”.<ref name="Micorescu_2008"/> Interakcije između TBP-a i sekvence uzvodno od TATA-kutije određuju polarnost transkripcije, „formiraju arhejski preinicijacijski kompleks” i usmjeravaju taj kompleks u pravcu u kojem treba da se transkribuje ciljni gen. TBP pokazuje obrnutu orijentaciju u poređenju sa [[eukariot]]skim TFIIB-om.<ref>{{cite journal | vauthors = Bell SD, Kosa PL, Sigler PB, Jackson SP | title = Orientation of the transcription preinitiation complex in archaea | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 24 | pages = 13662–7 | date = November 1999 | pmid = 10570129 | pmc = 24121 | doi = 10.1073/pnas.96.24.13662 | bibcode = 1999PNAS...9613662B | doi-access = free }}</ref> TFB<sub>N</sub> čini približno jednu trećinu proteina i sadrži kako motiv „B-prsta” (homologan B-prstu faktora TFIIB), tako i motiv „[[cinkov prst|cinkovog prsta]]”,<ref>{{cite journal | vauthors = Paytubi S, White MF | title = The crenarchaeal DNA damage-inducible transcription factor B paralogue TFB3 is a general activator of transcription | journal = Molecular Microbiology | volume = 72 | issue = 6 | pages = 1487–99 | date = June 2009 | pmid = 19460096 | doi = 10.1111/j.1365-2958.2009.06737.x | s2cid = 37733296 }}</ref> od kojih se potonji nalazi na aminokiselinama 2–34.<ref name="UniProt_P61999">{{Cite web|url=https://www.uniprot.org/uniprot/P61999|title=tfb - Transcription initiation factor IIB - Pyrococcus woesei - tfb gene & protein|website=www.uniprot.org |access-date=2018-07-15}}</ref> Veličina N-terminalnog domena varira od 100 do 120 [[aminokiselina]].<ref name="Soppa_1999"/> Eksperimenti [[Umrežavanje DNK|umrežavanja]] su pokazali da se ovaj domen nalazi blizu mjesta početka transkripcije. Cinkov prst interaguje sa RNAP dock domenom, a B-prst može uticati na interakcije RNAP-promotora. TFB<sub>C</sub> sadrži motive koji interreaguju sa [[TATA-vezujući protein| TATA-vezujućim proteinom]] (TBP), [[B-element prepoznavanja|TFB-elementima za prepoznavanje]] (BRE) uzvodno od [[TATA-kutija|TATA-okvira]] i sekvencama DNK nizvodno od TATA.<ref name="Micorescu_2008"/> Veličine je približno 180 aminokiselina, a sastoji se od dva ponavljanja sekvence od 90 aminokiselina. Konkretno, C-terminalni domen bi mogao biti taj koji utiče na orijentaciju preinicijacijskog kompleksa.<ref name="Soppa_1999" /> Budući da se TFB<sub>N</sub> vezuje za RNAP, a TFB<sub>C</sub> za TBP-TATA kompleks, TBP povezuje ta dva dijela.<ref name="Renfrow_2004" /> == Mehanizam == TFB regrutuje drugi faktor, TBP, nakon što on prepozna TATA-kutiju i savije DNK, čime se omogućava početak transkripcije. TFB stabilizuje TBP-DNK kompleks, omogućavajući proteinima da regrutuju RNK-polimerazu i razdvoje lance DNK putem mehanizma koji još uvijek nije poznat. Kod arheja, ovo razdvajanje lanaca DNK nije proces koji zavisi od energije; s obzirom na to da su TFB, TBP i RNAP međusobno bliže pozicionirani nego kod eukariota, zbijenost proteina i njihove interakcije mogu stvoriti dodatne kontaktne tačke za razdvajanje lanaca DNK, kao i fizički napregnuti DNK, što dovodi do formiranja otvorenog transkripcijskog kompleksa.<ref name="Gehring_2016" /> TFB koristi jon [[cink]]a (Zn<sup>2+</sup>) kao kofaktor, pri čemu jedna podjedinica vezuje jedan jon.<ref name="UniProt_P61999" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Transkripcija}} [[Kategorija:Arhejski geni]] [[Kategorija: Arhejski proteini]] [[Kategorija:Ekspresija gena]] c4boet9hn8k96lcjtfdga3ug3jsnwhf 3939560 3939518 2026-11-07T11:56:50Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Arhejski transkripcijski faktor B]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939518 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name =Transkripcijski faktor II B | image = 1D3U.png | width = | caption = [[Rendgenska kristalografija|Kristalografska struktura]] transkripcijskog faktora II B (gore; obojen duginim bojama, [[N-terminak]] = plava, [[C-terminal]] = crvena) u kompleksu sa dvolančanom DNK (dolje). | Organism = ''Pyrococcus woesei'' | TaxID = 2262 | Symbol = tfb | AltSymbols = | EntrezGene = | HGNCid = | OMIM = | PDB =1d3u | RefSeq = | UniProt = P61999 | EC_number = | Chromosome = | Arm = | Band = | LocusSupplementaryData = }} '''Arhejski transkripcijski faktor B''' ('''ATFB''' ili '''TFB''') je [[proteinska porodica]] vanjskih [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] koji vode inicijaciju [[Transkripcija (biologija)|transkripcije]] [[RNK]] u organizmima koji spadaju u [[dolmen (biologiua)|domen]] [[Archaea]].<ref name="Micorescu_2008">{{cite journal | vauthors = Micorescu M, Grünberg S, Franke A, Cramer P, Thomm M, Bartlett M | title = Archaeal transcription: function of an alternative transcription factor B from Pyrococcus furiosus | journal = Journal of Bacteriology | volume = 190 | issue = 1 | pages = 157–67 | date = January 2008 | pmid = 17965161 | doi = 10.1128/JB.01498-07 | pmc = 2223750 }}</ref> Homologan je eukariotskom [[transkripcijski faktor II B|TFIIB]] i, u daljem srodstvu, bakterijskom [[sigma faktor]]u.<ref>{{cite journal | vauthors = Burton SP, Burton ZF | title = The σ enigma: bacterial σ factors, archaeal TFB and eukaryotic TFIIB are homologs | journal = Transcription | volume = 5 | issue = 4 | date = 6 November 2014 | pmid = 25483602 | pmc = 4581349 | doi = 10.4161/21541264.2014.967599 }}</ref> Poput ovih proteina, učestvuje u formiranju [[transkripcijski preinicijacijski kompleks|transkripcijskih preinicijacijskih kompleksa]].<ref name="Soppa_1999">{{cite journal | vauthors = Soppa J | title = Transcription initiation in Archaea: facts, factors and future aspects | journal = Molecular Microbiology | volume = 31 | issue = 5 | pages = 1295–305 | date = March 1999 | pmid = 10200952 | doi = 10.1046/j.1365-2958.1999.01273.x | doi-access = free }}</ref> Njegova struktura uključuje nekoliko konzerviranih motiva koji stupaju u interakciju s DNK i drugim transkripcijskim faktorima, a posebno sa jedinstvenom vrstom [[RNK-polimeraza]] koja vrši transkripciju kod arheja.<ref name="Micorescu_2008" /> == Historija == Kod [[bakterija]] i [[eukarioti|eukariota]], proteini TFIIB i sigma-faktor učestvuju u inicijaciji transkripcije, pri čemu olakšavaju formiranje preinicijacijskog kompleksa i specifično vezivanje [[RNK-polimeraza|RNK-polimeraze]] za DNK. Arhejski ekvivalent ova dva proteina je TFB, koji je prvi put identifikovan kod vrste ''[[Pyrococcus woesei]]'' u 1992.<ref>{{cite journal | vauthors = Kyrpides NC, Ouzounis CA | title = Transcription in archaea | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 15 | pages = 8545–50 | date = July 1999 | pmid = 10411912 | pmc = 17553 | doi = 10.1073/pnas.96.15.8545 | bibcode = 1999PNAS...96.8545K | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ouzounis C, Sander C | title = TFIIB, an evolutionary link between the transcription machineries of archaebacteria and eukaryotes | journal = Cell | volume = 71 | issue = 2 | pages = 189–90 | date = October 1992 | pmid = 1423586 | doi = 10.1016/0092-8674(92)90347-F | s2cid = 11141214 }}</ref> Od tada istraživanja su pokazala da vrste iz domena arheja moraju sadržavati barem jednu kopiju TFB-a da bi mogle funkcionisati, iako neke vrste u svom [[genom]]u mogu imati više [[proteinska izoforma|izoformi]].<ref name="Gehring_2016">{{cite journal | vauthors = Gehring AM, Walker JE, Santangelo TJ | title = Transcription Regulation in Archaea | journal = Journal of Bacteriology | volume = 198 | issue = 14 | pages = 1906–1917 | date = July 2016 | pmid = 27137495 | doi = 10.1128/JB.00255-16 | pmc = 4936096 }}</ref> == Struktura == TFB jeste jednostruki polipeptid, dužine oko 280 do 300 [[aminokiselina]] i mase 34 kDa,<ref name="Soppa_1999"/> koji je neophodan za regrutovanje [[RNK-polimeraza|RNK-polimeraze]] (RNAP) radi započinjanja transkripcije. Također može uticati na strukturu transkripcijskog kompleksa tokom promjena koje se dešavaju prije transkripcije, iako precizni mehanizmi nisu poznati. Struktura TFB-a sastoji se od [[N-kraj|aminoterminalnog]] regiona (TFB<sub>N</sub>) sa [[konzervirana sekvenca|konzerviranim sekvencama[[ i složenim strukturama, koji je povezan sa većim, globulastim [[C-kraj|karboksiterminalnim]] regionom. (TFB<sub>C</sub>).<ref name="Micorescu_2008"/> Dok [[N-terminal]]ni domen posreduje u interakcijama sa RNAP-om, [[C-terminal]]ni domen posreduje u interakcijama sa kompleksom koji čine [[TATA-kutija]] i TBP – DNK sekvenca i polipeptid uključeni u inicijaciju translacije.<ref name="Renfrow_2004">{{cite journal | vauthors = Renfrow MB, Naryshkin N, Lewis LM, Chen HT, Ebright RH, Scott RA | title = Transcription factor B contacts promoter DNA near the transcription start site of the archaeal transcription initiation complex | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 279 | issue = 4 | pages = 2825–31 | date = January 2004 | pmid = 14597623 | doi = 10.1074/jbc.M311433200 | doi-access = free }}</ref> Stepen konzerviranosti sekvence TFB-a unutar domena [[Archaea]] kreće se od 50% do 60%.<ref name="Soppa_1999"/> U poređenju sa svojim eukariotskim ekvivalentom, TFB pokazuje „visok stepen strukturne i funkcionalne konzerviranosti”.<ref name="Micorescu_2008"/> Interakcije između TBP-a i sekvence uzvodno od TATA-kutije određuju polarnost transkripcije, „formiraju arhejski preinicijacijski kompleks” i usmjeravaju taj kompleks u pravcu u kojem treba da se transkribuje ciljni gen. TBP pokazuje obrnutu orijentaciju u poređenju sa [[eukariot]]skim TFIIB-om.<ref>{{cite journal | vauthors = Bell SD, Kosa PL, Sigler PB, Jackson SP | title = Orientation of the transcription preinitiation complex in archaea | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 24 | pages = 13662–7 | date = November 1999 | pmid = 10570129 | pmc = 24121 | doi = 10.1073/pnas.96.24.13662 | bibcode = 1999PNAS...9613662B | doi-access = free }}</ref> TFB<sub>N</sub> čini približno jednu trećinu proteina i sadrži kako motiv „B-prsta” (homologan B-prstu faktora TFIIB), tako i motiv „[[cinkov prst|cinkovog prsta]]”,<ref>{{cite journal | vauthors = Paytubi S, White MF | title = The crenarchaeal DNA damage-inducible transcription factor B paralogue TFB3 is a general activator of transcription | journal = Molecular Microbiology | volume = 72 | issue = 6 | pages = 1487–99 | date = June 2009 | pmid = 19460096 | doi = 10.1111/j.1365-2958.2009.06737.x | s2cid = 37733296 }}</ref> od kojih se potonji nalazi na aminokiselinama 2–34.<ref name="UniProt_P61999">{{Cite web|url=https://www.uniprot.org/uniprot/P61999|title=tfb - Transcription initiation factor IIB - Pyrococcus woesei - tfb gene & protein|website=www.uniprot.org |access-date=2018-07-15}}</ref> Veličina N-terminalnog domena varira od 100 do 120 [[aminokiselina]].<ref name="Soppa_1999"/> Eksperimenti [[Umrežavanje DNK|umrežavanja]] su pokazali da se ovaj domen nalazi blizu mjesta početka transkripcije. Cinkov prst interaguje sa RNAP dock domenom, a B-prst može uticati na interakcije RNAP-promotora. TFB<sub>C</sub> sadrži motive koji interreaguju sa [[TATA-vezujući protein| TATA-vezujućim proteinom]] (TBP), [[B-element prepoznavanja|TFB-elementima za prepoznavanje]] (BRE) uzvodno od [[TATA-kutija|TATA-okvira]] i sekvencama DNK nizvodno od TATA.<ref name="Micorescu_2008"/> Veličine je približno 180 aminokiselina, a sastoji se od dva ponavljanja sekvence od 90 aminokiselina. Konkretno, C-terminalni domen bi mogao biti taj koji utiče na orijentaciju preinicijacijskog kompleksa.<ref name="Soppa_1999" /> Budući da se TFB<sub>N</sub> vezuje za RNAP, a TFB<sub>C</sub> za TBP-TATA kompleks, TBP povezuje ta dva dijela.<ref name="Renfrow_2004" /> == Mehanizam == TFB regrutuje drugi faktor, TBP, nakon što on prepozna TATA-kutiju i savije DNK, čime se omogućava početak transkripcije. TFB stabilizuje TBP-DNK kompleks, omogućavajući proteinima da regrutuju RNK-polimerazu i razdvoje lance DNK putem mehanizma koji još uvijek nije poznat. Kod arheja, ovo razdvajanje lanaca DNK nije proces koji zavisi od energije; s obzirom na to da su TFB, TBP i RNAP međusobno bliže pozicionirani nego kod eukariota, zbijenost proteina i njihove interakcije mogu stvoriti dodatne kontaktne tačke za razdvajanje lanaca DNK, kao i fizički napregnuti DNK, što dovodi do formiranja otvorenog transkripcijskog kompleksa.<ref name="Gehring_2016" /> TFB koristi jon [[cink]]a (Zn<sup>2+</sup>) kao kofaktor, pri čemu jedna podjedinica vezuje jedan jon.<ref name="UniProt_P61999" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Transkripcija}} [[Kategorija:Arhejski geni]] [[Kategorija: Arhejski proteini]] [[Kategorija:Ekspresija gena]] c4boet9hn8k96lcjtfdga3ug3jsnwhf Wikipedia:Igralište/Ifetonban 4 539299 3939520 2026-11-07T09:25:56Z Genetičar-R-Hadži 187700 Nova stranica: {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Ifetoban | Druga_imena = | Grupa = Antagonisti tromboksanskih receptora | Trgovačka imena = | ATC kodovi = Nema | CAS_registarski_bro = 143443-90-7 | Dostupnost bez recepta =Ne | Strukturna formula = [[slika: Ifetroban.svg]] | IUPAC ime =3-[2-({(1''S'',2''R'',3''S'')-3-[4-(pentilkarbamoil)-1,3-oksazol-2-il]-7-oksabiciklo[2.2.1]hept-... 3939520 wikitext text/x-wiki {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Ifetoban | Druga_imena = | Grupa = Antagonisti tromboksanskih receptora | Trgovačka imena = | ATC kodovi = Nema | CAS_registarski_bro = 143443-90-7 | Dostupnost bez recepta =Ne | Strukturna formula = [[slika: Ifetroban.svg]] | IUPAC ime =3-[2-({(1''S'',2''R'',3''S'')-3-[4-(pentilkarbamoil)-1,3-oksazol-2-il]-7-oksabiciklo[2.2.1]hept-2-il}metil)fenil]propanska kiselinanomenklaturi--> | Sumarna formula = C<sub>25</sub> H<sub>32</sub> N<sub>2</sub> O<sub>5</sub> | smiles = O=C(NCCCCC)c1nc(oc1)[C@@H]4C2O[C@@H](CC2)[C@@H]4Cc3ccccc3CCC(=O)O | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje = Bubrežno<br>[[PubChem]] = 23724921 }} '''Ifetroban''' je snažan i selektivan [[antagonist tromboksanskih receptora]].<ref>{{cite journal | vauthors = Rosenfeld L, Grover GJ, Stier CT | title = Ifetroban sodium: an effective TxA2/PGH2 receptor antagonist | journal = Cardiovascular Drug Reviews | volume = 19 | issue = 2 | pages = 97–115 | year = 2006 | pmid = 11484065 | doi = 10.1111/j.1527-3466.2001.tb00058.x | doi-access = free }}</ref> Proučavan je na životinjskim modelima za liječenje [[metastaza]] [[kancer|raka]],<ref>{{cite journal | vauthors = Werfel TA, Hicks DJ, Rahman B, Bendeman WE, Duvernay MT, Maeng JG, Hamm H, Lavieri RR, Joly MM, Pulley JM, Elion DL, Brantley-Sieders DM, Cook RS | display-authors = 6 | title = Repurposing of a Thromboxane Receptor Inhibitor Based on a Novel Role in Metastasis Identified by Phenome-Wide Association Study | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 19 | issue = 12 | pages = 2454–2464 | date = December 2020 | pmid = 33033174 | doi = 10.1158/1535-7163.MCT-19-1106 | s2cid = 222237252 | doi-access = free }}</ref> [[miokardna ishemija|miokardne ishemije]], [[hipertenzija|hipertenzije]], [[moždani udar|moždanog udar]]], [[tromboza]], [[kardiomiopatija]],<ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Voss BM, Pavliv L, de Caestecker M, Hemnes AR, Carrier EJ | title = Antagonism of the thromboxane-prostanoid receptor is cardioprotective against right ventricular pressure overload | journal = Pulmonary Circulation | volume = 6 | issue = 2 | pages = 211–223 | date = June 2016 | pmid = 27252848 | pmc = 4869926 | doi = 10.1086/686140 }}</ref> i zbog njegovih učinaka na [[trombocit]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = Dockens RC, Santone KS, Mitroka JG, Morrison RA, Jemal M, Greene DS, Barbhaiya RH | title = Disposition of radiolabeled ifetroban in rats, dogs, monkeys, and humans | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 28 | issue = 8 | pages = 973–980 | date = August 2000 | doi = 10.1016/S0090-9556(24)15172-0 | pmid = 10901709 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/dmd/28/8/973.full.pdf }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Galindo CL, Kim K, Shin JJ, Atkinson JB, Macias-Perez I, Pavliv L, Knollmann BC, Soslow JH, Markham LW, Carrier EJ | display-authors = 6 | title = Antagonism of the Thromboxane-Prostanoid Receptor as a Potential Therapy for Cardiomyopathy of Muscular Dystrophy | journal = Journal of the American Heart Association | volume = 8 | issue = 21 | article-number = e011902 | date = November 2019 | pmid = 31662020 | pmc = 6898850 | doi = 10.1161/JAHA.118.011902 | doi-access = free }}</ref> Klinička ispitivanja procjenjuju terapijsku sigurnost i efikasnost oralnih kapsula ifetrobana za liječenje metastaza raka,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03694249|A Pilot Trial of Ifetroban, A Thromboxane A2 Receptor Antagonist, in Patients With Malignant Solid Tumors at High Risk of Metastatic Recurrence}}</ref> [[kardiovaskularna bolest|kardiovaskularne bolesti]],<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03962855|The Thromboxane Receptor Antagonist to Blunt the Effects of Non-Platelet Thromboxane Generation and Improve Endothelial Cell Function (TRAP) Trial}}</ref> respiratorne bolesti pogoršane aspirinom,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02216357|A Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Determine the Safety of Oral Ifetroban in Patients With a History of Aspirin Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03326063|Therapeutic Control of Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03028350|A Phase 2 Multicenter, Double-blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Evaluate Oral Ifetroban in Subjects With Symptomatic Aspirin Exacerbated Respiratory Disease (AERD)}}</ref> sistemske skleroze,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02682511|A Phase 2 Multicenter, Randomized, Double-blind, Placebo-controlled Study to Assess the Safety and Efficacy of Ifetroban in Patients With Diffuse Cutaneous Systemic Sclerosis (SSc) or SSc-associated Pulmonary Arterial Hypertension (SSc-PAH) }}</ref> i [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneove mišićne distrofije]].<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03340675|A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Multiple Dose Study With an Open-Label Extension to Determine the Safety, Pharmacokinetics and Efficacy of Oral Ifetroban in Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy }}</ref> ==Sinteza== [[File:Ifetroban synthesis.png|thumb|center|700px|Sinteza ifetrobana<ref>Drugs Future (usp. Lednicer, knjiga 6)</ref>]] == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Prostanoidergici}} [[Kategorija:Oksazoli]] [[Kategorija:Pentilna jedinjenja]] [[Kategorija:Eksperimentalni lijekovi]] 5jg1jedxwe36bf6xc6fgxqy7mv2p8fr 3939521 3939520 2026-11-07T09:31:18Z Genetičar-R-Hadži 187700 3939521 wikitext text/x-wiki {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Ifetoban | Druga_imena = | Grupa = Antagonisti tromboksanskih receptora | Trgovačka imena = | ATC kodovi = Nema | CAS_registarski_bro = 143443-90-7 | Dostupnost bez recepta =Ne | Strukturna formula = [[slika: Ifetroban.svg]] | IUPAC ime =3-[2-({(1''S'',2''R'',3''S'')-3-[4-(pentilkarbamoil)-1,3-oksazol-2-il]-7-oksabiciklo[2.2.1]hept-2-il}metil)fenil]propanska kiselinanomenklaturi--> | Sumarna formula = C<sub>25</sub> H<sub>32</sub> N<sub>2</sub> O<sub>5</sub> | smiles = O=C(NCCCCC)c1nc(oc1)[C@@H]4C2O[C@@H](CC2)[C@@H]4Cc3ccccc3CCC(=O)O | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje = Bubrežno<br>[[PubChem]] = 23724921 }} '''Ifetroban''' je snažan i selektivan [[antagonist tromboksanskih receptora]].<ref>{{cite journal | vauthors = Rosenfeld L, Grover GJ, Stier CT | title = Ifetroban sodium: an effective TxA2/PGH2 receptor antagonist | journal = Cardiovascular Drug Reviews | volume = 19 | issue = 2 | pages = 97–115 | year = 2006 | pmid = 11484065 | doi = 10.1111/j.1527-3466.2001.tb00058.x | doi-access = free }}</ref> Proučavan je na životinjskim modelima za liječenje [[metastaza]] [[kancer|raka]],<ref>{{cite journal | vauthors = Werfel TA, Hicks DJ, Rahman B, Bendeman WE, Duvernay MT, Maeng JG, Hamm H, Lavieri RR, Joly MM, Pulley JM, Elion DL, Brantley-Sieders DM, Cook RS | display-authors = 6 | title = Repurposing of a Thromboxane Receptor Inhibitor Based on a Novel Role in Metastasis Identified by Phenome-Wide Association Study | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 19 | issue = 12 | pages = 2454–2464 | date = December 2020 | pmid = 33033174 | doi = 10.1158/1535-7163.MCT-19-1106 | s2cid = 222237252 | doi-access = free }}</ref> [[miokardna ishemija|miokardne ishemije]], [[hipertenzija|hipertenzije]], [[moždani udar|moždanog udar]]], [[tromboza]], [[kardiomiopatija]],<ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Voss BM, Pavliv L, de Caestecker M, Hemnes AR, Carrier EJ | title = Antagonism of the thromboxane-prostanoid receptor is cardioprotective against right ventricular pressure overload | journal = Pulmonary Circulation | volume = 6 | issue = 2 | pages = 211–223 | date = June 2016 | pmid = 27252848 | pmc = 4869926 | doi = 10.1086/686140 }}</ref> i zbog njegovih učinaka na [[trombocit]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = Dockens RC, Santone KS, Mitroka JG, Morrison RA, Jemal M, Greene DS, Barbhaiya RH | title = Disposition of radiolabeled ifetroban in rats, dogs, monkeys, and humans | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 28 | issue = 8 | pages = 973–980 | date = August 2000 | doi = 10.1016/S0090-9556(24)15172-0 | pmid = 10901709 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/dmd/28/8/973.full.pdf }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Galindo CL, Kim K, Shin JJ, Atkinson JB, Macias-Perez I, Pavliv L, Knollmann BC, Soslow JH, Markham LW, Carrier EJ | display-authors = 6 | title = Antagonism of the Thromboxane-Prostanoid Receptor as a Potential Therapy for Cardiomyopathy of Muscular Dystrophy | journal = Journal of the American Heart Association | volume = 8 | issue = 21 | date = November 2019 | pmid = 31662020 | pmc = 6898850 | doi = 10.1161/JAHA.118.011902 | doi-access = free }}</ref> Klinička ispitivanja procjenjuju terapijsku sigurnost i efikasnost oralnih kapsula ifetrobana za liječenje metastaza raka,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03694249|A Pilot Trial of Ifetroban, A Thromboxane A2 Receptor Antagonist, in Patients With Malignant Solid Tumors at High Risk of Metastatic Recurrence}}</ref> [[kardiovaskularna bolest|kardiovaskularne bolesti]],<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03962855|The Thromboxane Receptor Antagonist to Blunt the Effects of Non-Platelet Thromboxane Generation and Improve Endothelial Cell Function (TRAP) Trial}}</ref> respiratorne bolesti pogoršane aspirinom,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02216357|A Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Determine the Safety of Oral Ifetroban in Patients With a History of Aspirin Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03326063|Therapeutic Control of Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03028350|A Phase 2 Multicenter, Double-blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Evaluate Oral Ifetroban in Subjects With Symptomatic Aspirin Exacerbated Respiratory Disease (AERD)}}</ref> sistemske skleroze,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02682511|A Phase 2 Multicenter, Randomized, Double-blind, Placebo-controlled Study to Assess the Safety and Efficacy of Ifetroban in Patients With Diffuse Cutaneous Systemic Sclerosis (SSc) or SSc-associated Pulmonary Arterial Hypertension (SSc-PAH) }}</ref> i [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneove mišićne distrofije]].<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03340675|A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Multiple Dose Study With an Open-Label Extension to Determine the Safety, Pharmacokinetics and Efficacy of Oral Ifetroban in Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy }}</ref> ==Sinteza== [[File:Ifetroban synthesis.png|thumb|center|700px|Sinteza ifetrobana<ref>Drugs Future (usp. Lednicer, knjiga 6)</ref>]] == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Prostanoidergici}} [[Kategorija:Oksazoli]] [[Kategorija:Pentilna jedinjenja]] [[Kategorija:Eksperimentalni lijekovi]] ikp72ps6tg8szybg4hu6u2j20u3qwus 3939522 3939521 2026-11-07T09:38:56Z Genetičar-R-Hadži 187700 3939522 wikitext text/x-wiki {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Ifetoban | Druga_imena = | Grupa = Antagonisti tromboksanskih receptora | Trgovačka imena = | ATC kodovi = Nema | CAS_registarski_bro = 143443-90-7 | Dostupnost bez recepta =Ne | Strukturna formula = [[slika:Ifetroban.svg|250px]] | IUPAC ime =3-[2-({(1''S'',2''R'',3''S'')-3-[4-(pentilkarbamoil)-1,3-oksazol-2-il]-7-oksabiciklo[2.2.1]hept-2-il}metil)fenil]propanska kiselinanomenklaturi--> | Sumarna formula = C<sub>25</sub> H<sub>32</sub> N<sub>2</sub> O<sub>5</sub> | smiles = O=C(NCCCCC)c1nc(oc1)[C@@H]4C2O[C@@H](CC2)[C@@H]4Cc3ccccc3CCC(=O)O | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje = Bubrežno<br>[[PubChem]] = 23724921 }} '''Ifetroban''' je snažan i selektivan [[antagonist tromboksanskih receptora]].<ref>{{cite journal | vauthors = Rosenfeld L, Grover GJ, Stier CT | title = Ifetroban sodium: an effective TxA2/PGH2 receptor antagonist | journal = Cardiovascular Drug Reviews | volume = 19 | issue = 2 | pages = 97–115 | year = 2006 | pmid = 11484065 | doi = 10.1111/j.1527-3466.2001.tb00058.x | doi-access = free }}</ref> Proučavan je na životinjskim modelima za liječenje [[metastaza]] [[kancer|raka]],<ref>{{cite journal | vauthors = Werfel TA, Hicks DJ, Rahman B, Bendeman WE, Duvernay MT, Maeng JG, Hamm H, Lavieri RR, Joly MM, Pulley JM, Elion DL, Brantley-Sieders DM, Cook RS | display-authors = 6 | title = Repurposing of a Thromboxane Receptor Inhibitor Based on a Novel Role in Metastasis Identified by Phenome-Wide Association Study | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 19 | issue = 12 | pages = 2454–2464 | date = December 2020 | pmid = 33033174 | doi = 10.1158/1535-7163.MCT-19-1106 | s2cid = 222237252 | doi-access = free }}</ref> [[miokardna ishemija|miokardne ishemije]], [[hipertenzija|hipertenzije]], [[moždani udar|moždanog udar]]], [[tromboza]], [[kardiomiopatija]],<ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Voss BM, Pavliv L, de Caestecker M, Hemnes AR, Carrier EJ | title = Antagonism of the thromboxane-prostanoid receptor is cardioprotective against right ventricular pressure overload | journal = Pulmonary Circulation | volume = 6 | issue = 2 | pages = 211–223 | date = June 2016 | pmid = 27252848 | pmc = 4869926 | doi = 10.1086/686140 }}</ref> i zbog njegovih učinaka na [[trombocit]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = Dockens RC, Santone KS, Mitroka JG, Morrison RA, Jemal M, Greene DS, Barbhaiya RH | title = Disposition of radiolabeled ifetroban in rats, dogs, monkeys, and humans | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 28 | issue = 8 | pages = 973–980 | date = August 2000 | doi = 10.1016/S0090-9556(24)15172-0 | pmid = 10901709 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/dmd/28/8/973.full.pdf }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Galindo CL, Kim K, Shin JJ, Atkinson JB, Macias-Perez I, Pavliv L, Knollmann BC, Soslow JH, Markham LW, Carrier EJ | display-authors = 6 | title = Antagonism of the Thromboxane-Prostanoid Receptor as a Potential Therapy for Cardiomyopathy of Muscular Dystrophy | journal = Journal of the American Heart Association | volume = 8 | issue = 21 | date = November 2019 | pmid = 31662020 | pmc = 6898850 | doi = 10.1161/JAHA.118.011902 | doi-access = free }}</ref> Klinička ispitivanja procjenjuju terapijsku sigurnost i efikasnost oralnih kapsula ifetrobana za liječenje metastaza raka,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03694249|A Pilot Trial of Ifetroban, A Thromboxane A2 Receptor Antagonist, in Patients With Malignant Solid Tumors at High Risk of Metastatic Recurrence}}</ref> [[kardiovaskularna bolest|kardiovaskularne bolesti]],<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03962855|The Thromboxane Receptor Antagonist to Blunt the Effects of Non-Platelet Thromboxane Generation and Improve Endothelial Cell Function (TRAP) Trial}}</ref> respiratorne bolesti pogoršane aspirinom,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02216357|A Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Determine the Safety of Oral Ifetroban in Patients With a History of Aspirin Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03326063|Therapeutic Control of Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03028350|A Phase 2 Multicenter, Double-blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Evaluate Oral Ifetroban in Subjects With Symptomatic Aspirin Exacerbated Respiratory Disease (AERD)}}</ref> sistemske skleroze,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02682511|A Phase 2 Multicenter, Randomized, Double-blind, Placebo-controlled Study to Assess the Safety and Efficacy of Ifetroban in Patients With Diffuse Cutaneous Systemic Sclerosis (SSc) or SSc-associated Pulmonary Arterial Hypertension (SSc-PAH) }}</ref> i [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneove mišićne distrofije]].<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03340675|A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Multiple Dose Study With an Open-Label Extension to Determine the Safety, Pharmacokinetics and Efficacy of Oral Ifetroban in Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy }}</ref> ==Sinteza== [[File:Ifetroban synthesis.png|thumb|center|700px|Sinteza ifetrobana<ref>Drugs Future (usp. Lednicer, knjiga 6)</ref>]] == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Prostanoidergici}} [[Kategorija:Oksazoli]] [[Kategorija:Pentilna jedinjenja]] [[Kategorija:Eksperimentalni lijekovi]] 319babmli9u2g3j05qsxb1y37pf38v7 3939559 3939522 2026-11-07T11:56:27Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Ifetonban]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939522 wikitext text/x-wiki {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Ifetoban | Druga_imena = | Grupa = Antagonisti tromboksanskih receptora | Trgovačka imena = | ATC kodovi = Nema | CAS_registarski_bro = 143443-90-7 | Dostupnost bez recepta =Ne | Strukturna formula = [[slika:Ifetroban.svg|250px]] | IUPAC ime =3-[2-({(1''S'',2''R'',3''S'')-3-[4-(pentilkarbamoil)-1,3-oksazol-2-il]-7-oksabiciklo[2.2.1]hept-2-il}metil)fenil]propanska kiselinanomenklaturi--> | Sumarna formula = C<sub>25</sub> H<sub>32</sub> N<sub>2</sub> O<sub>5</sub> | smiles = O=C(NCCCCC)c1nc(oc1)[C@@H]4C2O[C@@H](CC2)[C@@H]4Cc3ccccc3CCC(=O)O | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje = Bubrežno<br>[[PubChem]] = 23724921 }} '''Ifetroban''' je snažan i selektivan [[antagonist tromboksanskih receptora]].<ref>{{cite journal | vauthors = Rosenfeld L, Grover GJ, Stier CT | title = Ifetroban sodium: an effective TxA2/PGH2 receptor antagonist | journal = Cardiovascular Drug Reviews | volume = 19 | issue = 2 | pages = 97–115 | year = 2006 | pmid = 11484065 | doi = 10.1111/j.1527-3466.2001.tb00058.x | doi-access = free }}</ref> Proučavan je na životinjskim modelima za liječenje [[metastaza]] [[kancer|raka]],<ref>{{cite journal | vauthors = Werfel TA, Hicks DJ, Rahman B, Bendeman WE, Duvernay MT, Maeng JG, Hamm H, Lavieri RR, Joly MM, Pulley JM, Elion DL, Brantley-Sieders DM, Cook RS | display-authors = 6 | title = Repurposing of a Thromboxane Receptor Inhibitor Based on a Novel Role in Metastasis Identified by Phenome-Wide Association Study | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 19 | issue = 12 | pages = 2454–2464 | date = December 2020 | pmid = 33033174 | doi = 10.1158/1535-7163.MCT-19-1106 | s2cid = 222237252 | doi-access = free }}</ref> [[miokardna ishemija|miokardne ishemije]], [[hipertenzija|hipertenzije]], [[moždani udar|moždanog udar]]], [[tromboza]], [[kardiomiopatija]],<ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Voss BM, Pavliv L, de Caestecker M, Hemnes AR, Carrier EJ | title = Antagonism of the thromboxane-prostanoid receptor is cardioprotective against right ventricular pressure overload | journal = Pulmonary Circulation | volume = 6 | issue = 2 | pages = 211–223 | date = June 2016 | pmid = 27252848 | pmc = 4869926 | doi = 10.1086/686140 }}</ref> i zbog njegovih učinaka na [[trombocit]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = Dockens RC, Santone KS, Mitroka JG, Morrison RA, Jemal M, Greene DS, Barbhaiya RH | title = Disposition of radiolabeled ifetroban in rats, dogs, monkeys, and humans | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 28 | issue = 8 | pages = 973–980 | date = August 2000 | doi = 10.1016/S0090-9556(24)15172-0 | pmid = 10901709 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/dmd/28/8/973.full.pdf }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Galindo CL, Kim K, Shin JJ, Atkinson JB, Macias-Perez I, Pavliv L, Knollmann BC, Soslow JH, Markham LW, Carrier EJ | display-authors = 6 | title = Antagonism of the Thromboxane-Prostanoid Receptor as a Potential Therapy for Cardiomyopathy of Muscular Dystrophy | journal = Journal of the American Heart Association | volume = 8 | issue = 21 | date = November 2019 | pmid = 31662020 | pmc = 6898850 | doi = 10.1161/JAHA.118.011902 | doi-access = free }}</ref> Klinička ispitivanja procjenjuju terapijsku sigurnost i efikasnost oralnih kapsula ifetrobana za liječenje metastaza raka,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03694249|A Pilot Trial of Ifetroban, A Thromboxane A2 Receptor Antagonist, in Patients With Malignant Solid Tumors at High Risk of Metastatic Recurrence}}</ref> [[kardiovaskularna bolest|kardiovaskularne bolesti]],<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03962855|The Thromboxane Receptor Antagonist to Blunt the Effects of Non-Platelet Thromboxane Generation and Improve Endothelial Cell Function (TRAP) Trial}}</ref> respiratorne bolesti pogoršane aspirinom,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02216357|A Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Determine the Safety of Oral Ifetroban in Patients With a History of Aspirin Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03326063|Therapeutic Control of Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03028350|A Phase 2 Multicenter, Double-blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Evaluate Oral Ifetroban in Subjects With Symptomatic Aspirin Exacerbated Respiratory Disease (AERD)}}</ref> sistemske skleroze,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02682511|A Phase 2 Multicenter, Randomized, Double-blind, Placebo-controlled Study to Assess the Safety and Efficacy of Ifetroban in Patients With Diffuse Cutaneous Systemic Sclerosis (SSc) or SSc-associated Pulmonary Arterial Hypertension (SSc-PAH) }}</ref> i [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneove mišićne distrofije]].<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03340675|A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Multiple Dose Study With an Open-Label Extension to Determine the Safety, Pharmacokinetics and Efficacy of Oral Ifetroban in Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy }}</ref> ==Sinteza== [[File:Ifetroban synthesis.png|thumb|center|700px|Sinteza ifetrobana<ref>Drugs Future (usp. Lednicer, knjiga 6)</ref>]] == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Prostanoidergici}} [[Kategorija:Oksazoli]] [[Kategorija:Pentilna jedinjenja]] [[Kategorija:Eksperimentalni lijekovi]] 319babmli9u2g3j05qsxb1y37pf38v7 Wikipedia:Igralište/Citomika 4 539300 3939524 2026-11-07T09:47:00Z Genetičar-R-Hadži 187700 Nova stranica: [[File:022S.jpg|thumb|300px| Ćelije prikazane pomoću [[imunobojenje|imunobojenja]], posmatrane [[konfokusni mikroskop|konfokusnim mikroskopom]].]] '''Citomika''' je proučavanje ćelijske biologije ([[citologija|citologije]]) i [[biohemija|biohemije]] u ćelijskim sistemima na nivou pojedinačne ćelije.<ref name="DaviesStankovic2001">{{cite journal|last1=Davies|first1=Eric|last2=Stankovic|first2=Bratislav|last3=Azama|first3=Kishu|last4=Shibata|first4=Koichi|last5=Abe|firs... 3939524 wikitext text/x-wiki [[File:022S.jpg|thumb|300px| Ćelije prikazane pomoću [[imunobojenje|imunobojenja]], posmatrane [[konfokusni mikroskop|konfokusnim mikroskopom]].]] '''Citomika''' je proučavanje ćelijske biologije ([[citologija|citologije]]) i [[biohemija|biohemije]] u ćelijskim sistemima na nivou pojedinačne ćelije.<ref name="DaviesStankovic2001">{{cite journal|last1=Davies|first1=Eric|last2=Stankovic|first2=Bratislav|last3=Azama|first3=Kishu|last4=Shibata|first4=Koichi|last5=Abe|first5=Shunnosuke|title=Novel components of the plant cytoskeleton: a beginning to plant 'cytomics'|journal=Plant Science|volume=160|issue=2|year=2001|pages=185–196|issn=0168-9452|doi=10.1016/S0168-9452(00)00365-4|pmid=11164590 }}</ref><ref name="Valet2005">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter|title=Cytomics: An entry to biomedical cell systems biology|journal=Cytometry Part A|volume=63A|issue=2|year=2005|pages=67–68|issn=1552-4922|doi=10.1002/cyto.a.20110|pmid=15657925 |doi-access=free}}</ref><ref name="ValetTárnok2003">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter K.|last2=Tárnok|first2=Attila|title=Cytomics in predictive medicine|journal=Cytometry Part B|volume=53B|issue=1|year=2003|pages=1–3|issn=1552-4949|doi=10.1002/cyto.b.10035|pmid=12717684|doi-access=}}</ref> Ovo objedinjuje sva [[bioinformatika| bioinformatička]] znanja u pokušaju razumijevanja molekularne arhitekture i funkcionalnosti ćelijskog sistema (citoma). Veliki dio toga postiže se primjenom molekularnih i mikroskopskih tehnika koje omogućavaju vizualizaciju različitih ćelijskih komponenti dok one međusobno djeluju ''[[in vivo]]''. ==Citom== [[Citom]]i predstavljaju ćelijske sisteme, podsisteme i funkcionalne komponente tijela. Citom je skup složenih i dinamičkih ćelijskih procesa (strukture i funkcije) koji čine osnovu fizioloških procesa. On opisuje strukturnu i funkcionalnu heterogenost ćelijske raznolikosti jednog organizma. ==Projekt ljudskog citoma== [[Projekt ljudskog citoma]] usmjeren je na proučavanje strukture i funkcije biološkog sistema organizma na nivou citoma.<ref>Valet G., Predictive medicine by cytomics and the challenges of a human cytome project, Business Briefing: Future Drug Discovery 2004, Ed: E Cooper, World Markets Research Center Ltd, London, 2004; 46-51.</ref> == Također pogledajte== * [[Protočna citometrija]] * [[Genomika]] * [[Omika]] * [[Proteomika]] * [[Lipidomika]] * [[Spisak tema iz oblasti omike u biologiji]] * [[Metabolomika]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatni izvori == * Bernas T., Gregori G., Asem E. K., Robinson J. P., Integrating cytomics and proteomics, Mol Cell Proteomics. 2006 Jan;5(1):2-13. * Herrera G., Diaz L., Martinez-Romero A., Gomes A., Villamon E., Callaghan R. C., O'connor J. E., Cytomics: A multiparametric, dynamic approach to cell research, Toxicol In Vitro. 2006 Jul 22. * Kriete A., Cytomics in the realm of systems biology, Cytometry A. 2005 Nov;68(1):19-20. * Murphy R. F., Cytomics and location proteomics: automated interpretation of subcellular patterns in fluorescence microscope images, Cytometry A. 2005 Sep;67(1):1-3. * Schubert W., Cytomics in characterizing toponomes: towards the biological code of the cell, Cytometry A. 2006 Apr;69(4):209-11. * Van Osta P., Ver Donck K., Bols L., Geysen J., Cytomics and drug discovery., Cytometry A. 2006 Mar;69(3):117-8. ==Vanjski linkovi== {{Genomika}} [[Kategorija:Biologija ćelije]] [[Kategorija:Citologija]] p3loknrzqzl8x0spptiwc4tgi3pmc73 3939525 3939524 2026-11-07T09:48:43Z Genetičar-R-Hadži 187700 /* Vanjski linkovi */ 3939525 wikitext text/x-wiki [[File:022S.jpg|thumb|300px| Ćelije prikazane pomoću [[imunobojenje|imunobojenja]], posmatrane [[konfokusni mikroskop|konfokusnim mikroskopom]].]] '''Citomika''' je proučavanje ćelijske biologije ([[citologija|citologije]]) i [[biohemija|biohemije]] u ćelijskim sistemima na nivou pojedinačne ćelije.<ref name="DaviesStankovic2001">{{cite journal|last1=Davies|first1=Eric|last2=Stankovic|first2=Bratislav|last3=Azama|first3=Kishu|last4=Shibata|first4=Koichi|last5=Abe|first5=Shunnosuke|title=Novel components of the plant cytoskeleton: a beginning to plant 'cytomics'|journal=Plant Science|volume=160|issue=2|year=2001|pages=185–196|issn=0168-9452|doi=10.1016/S0168-9452(00)00365-4|pmid=11164590 }}</ref><ref name="Valet2005">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter|title=Cytomics: An entry to biomedical cell systems biology|journal=Cytometry Part A|volume=63A|issue=2|year=2005|pages=67–68|issn=1552-4922|doi=10.1002/cyto.a.20110|pmid=15657925 |doi-access=free}}</ref><ref name="ValetTárnok2003">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter K.|last2=Tárnok|first2=Attila|title=Cytomics in predictive medicine|journal=Cytometry Part B|volume=53B|issue=1|year=2003|pages=1–3|issn=1552-4949|doi=10.1002/cyto.b.10035|pmid=12717684|doi-access=}}</ref> Ovo objedinjuje sva [[bioinformatika| bioinformatička]] znanja u pokušaju razumijevanja molekularne arhitekture i funkcionalnosti ćelijskog sistema (citoma). Veliki dio toga postiže se primjenom molekularnih i mikroskopskih tehnika koje omogućavaju vizualizaciju različitih ćelijskih komponenti dok one međusobno djeluju ''[[in vivo]]''. ==Citom== [[Citom]]i predstavljaju ćelijske sisteme, podsisteme i funkcionalne komponente tijela. Citom je skup složenih i dinamičkih ćelijskih procesa (strukture i funkcije) koji čine osnovu fizioloških procesa. On opisuje strukturnu i funkcionalnu heterogenost ćelijske raznolikosti jednog organizma. ==Projekt ljudskog citoma== [[Projekt ljudskog citoma]] usmjeren je na proučavanje strukture i funkcije biološkog sistema organizma na nivou citoma.<ref>Valet G., Predictive medicine by cytomics and the challenges of a human cytome project, Business Briefing: Future Drug Discovery 2004, Ed: E Cooper, World Markets Research Center Ltd, London, 2004; 46-51.</ref> == Također pogledajte== * [[Protočna citometrija]] * [[Genomika]] * [[Omika]] * [[Proteomika]] * [[Lipidomika]] * [[Spisak tema iz oblasti omike u biologiji]] * [[Metabolomika]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatni izvori == * Bernas T., Gregori G., Asem E. K., Robinson J. P., Integrating cytomics and proteomics, Mol Cell Proteomics. 2006 Jan;5(1):2-13. * Herrera G., Diaz L., Martinez-Romero A., Gomes A., Villamon E., Callaghan R. C., O'connor J. E., Cytomics: A multiparametric, dynamic approach to cell research, Toxicol In Vitro. 2006 Jul 22. * Kriete A., Cytomics in the realm of systems biology, Cytometry A. 2005 Nov;68(1):19-20. * Murphy R. F., Cytomics and location proteomics: automated interpretation of subcellular patterns in fluorescence microscope images, Cytometry A. 2005 Sep;67(1):1-3. * Schubert W., Cytomics in characterizing toponomes: towards the biological code of the cell, Cytometry A. 2006 Apr;69(4):209-11. * Van Osta P., Ver Donck K., Bols L., Geysen J., Cytomics and drug discovery., Cytometry A. 2006 Mar;69(3):117-8. ==Vanjski linkovi== {{Genomika}} [[Kategorija:Citologija]] fknza9ixturn707qh5mmj7ddten7pml 3939558 3939525 2026-11-07T11:56:04Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Citomika]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939525 wikitext text/x-wiki [[File:022S.jpg|thumb|300px| Ćelije prikazane pomoću [[imunobojenje|imunobojenja]], posmatrane [[konfokusni mikroskop|konfokusnim mikroskopom]].]] '''Citomika''' je proučavanje ćelijske biologije ([[citologija|citologije]]) i [[biohemija|biohemije]] u ćelijskim sistemima na nivou pojedinačne ćelije.<ref name="DaviesStankovic2001">{{cite journal|last1=Davies|first1=Eric|last2=Stankovic|first2=Bratislav|last3=Azama|first3=Kishu|last4=Shibata|first4=Koichi|last5=Abe|first5=Shunnosuke|title=Novel components of the plant cytoskeleton: a beginning to plant 'cytomics'|journal=Plant Science|volume=160|issue=2|year=2001|pages=185–196|issn=0168-9452|doi=10.1016/S0168-9452(00)00365-4|pmid=11164590 }}</ref><ref name="Valet2005">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter|title=Cytomics: An entry to biomedical cell systems biology|journal=Cytometry Part A|volume=63A|issue=2|year=2005|pages=67–68|issn=1552-4922|doi=10.1002/cyto.a.20110|pmid=15657925 |doi-access=free}}</ref><ref name="ValetTárnok2003">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter K.|last2=Tárnok|first2=Attila|title=Cytomics in predictive medicine|journal=Cytometry Part B|volume=53B|issue=1|year=2003|pages=1–3|issn=1552-4949|doi=10.1002/cyto.b.10035|pmid=12717684|doi-access=}}</ref> Ovo objedinjuje sva [[bioinformatika| bioinformatička]] znanja u pokušaju razumijevanja molekularne arhitekture i funkcionalnosti ćelijskog sistema (citoma). Veliki dio toga postiže se primjenom molekularnih i mikroskopskih tehnika koje omogućavaju vizualizaciju različitih ćelijskih komponenti dok one međusobno djeluju ''[[in vivo]]''. ==Citom== [[Citom]]i predstavljaju ćelijske sisteme, podsisteme i funkcionalne komponente tijela. Citom je skup složenih i dinamičkih ćelijskih procesa (strukture i funkcije) koji čine osnovu fizioloških procesa. On opisuje strukturnu i funkcionalnu heterogenost ćelijske raznolikosti jednog organizma. ==Projekt ljudskog citoma== [[Projekt ljudskog citoma]] usmjeren je na proučavanje strukture i funkcije biološkog sistema organizma na nivou citoma.<ref>Valet G., Predictive medicine by cytomics and the challenges of a human cytome project, Business Briefing: Future Drug Discovery 2004, Ed: E Cooper, World Markets Research Center Ltd, London, 2004; 46-51.</ref> == Također pogledajte== * [[Protočna citometrija]] * [[Genomika]] * [[Omika]] * [[Proteomika]] * [[Lipidomika]] * [[Spisak tema iz oblasti omike u biologiji]] * [[Metabolomika]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatni izvori == * Bernas T., Gregori G., Asem E. K., Robinson J. P., Integrating cytomics and proteomics, Mol Cell Proteomics. 2006 Jan;5(1):2-13. * Herrera G., Diaz L., Martinez-Romero A., Gomes A., Villamon E., Callaghan R. C., O'connor J. E., Cytomics: A multiparametric, dynamic approach to cell research, Toxicol In Vitro. 2006 Jul 22. * Kriete A., Cytomics in the realm of systems biology, Cytometry A. 2005 Nov;68(1):19-20. * Murphy R. F., Cytomics and location proteomics: automated interpretation of subcellular patterns in fluorescence microscope images, Cytometry A. 2005 Sep;67(1):1-3. * Schubert W., Cytomics in characterizing toponomes: towards the biological code of the cell, Cytometry A. 2006 Apr;69(4):209-11. * Van Osta P., Ver Donck K., Bols L., Geysen J., Cytomics and drug discovery., Cytometry A. 2006 Mar;69(3):117-8. ==Vanjski linkovi== {{Genomika}} [[Kategorija:Citologija]] fknza9ixturn707qh5mmj7ddten7pml Wikipedia:Igralište/Uvod u genetiku 4 539302 3939527 2026-11-07T10:12:41Z Genetičar-R-Hadži 187700 Nova stranica: {{Bočna traka: Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na ge... 3939527 wikitext text/x-wiki {{Bočna traka: Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekul a]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alela]]) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominacija (genetika)|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]]. Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijaka dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucuja|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] 4f21g865efq8sti7eq9tzsviftzuiym 3939528 3939527 2026-11-07T10:18:02Z Genetičar-R-Hadži 187700 3939528 wikitext text/x-wiki {{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekul a]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alela]]) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominacija (genetika)|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]]. Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijaka dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucuja|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] 0gctajvggxf5j14gq1pcipwm9ft2ut3 3939529 3939528 2026-11-07T10:22:19Z Genetičar-R-Hadži 187700 3939529 wikitext text/x-wiki {{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alela]]) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominacija (genetika)|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]]. Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijaka dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucuja|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] li4pwqwl828qvrwgtl48cpmnati2qvs 3939530 3939529 2026-11-07T10:24:36Z Genetičar-R-Hadži 187700 /* Primjer miješanja */ 3939530 wikitext text/x-wiki {{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]]. Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijaka dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucuja|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] d39srwvxajl2k3vkmgvu8pf13wzfgwr 3939531 3939530 2026-11-07T10:26:44Z Genetičar-R-Hadži 187700 /* Primjer miješanja */ 3939531 wikitext text/x-wiki {{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]].]] Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijaka dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucuja|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] 1npyiz86ymqgc7mfcx2a4mooq2k2oje 3939532 3939531 2026-11-07T10:28:48Z Genetičar-R-Hadži 187700 /* Geni stvaraju proteine */ 3939532 wikitext text/x-wiki {{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]].]] Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijska dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucuja|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] dgb6pl8p7p2cnvi0rtdz082rt0jlunr 3939533 3939532 2026-11-07T10:31:41Z Genetičar-R-Hadži 187700 /* Geni i evolucija */ 3939533 wikitext text/x-wiki {{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]].]] Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijska dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucija|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] 0dmbecj0a51qerf400byhaqikxkwt4t 3939554 3939533 2026-11-07T11:43:42Z Palapa 383 3939554 wikitext text/x-wiki {{Napisao Čaraparko}}{{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]].]] Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijska dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucija|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] q4nakk9wteus83ee2543uf9o1lns37a 3939555 3939554 2026-11-07T11:44:01Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Uvod u genetiku]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939554 wikitext text/x-wiki {{Napisao Čaraparko}}{{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]].]] Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijska dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucija|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] q4nakk9wteus83ee2543uf9o1lns37a 3939556 3939555 2026-11-07T11:44:58Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Uvod u genetiku]] na [[Wikipedia:Igralište/Uvod u genetiku]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939554 wikitext text/x-wiki {{Napisao Čaraparko}}{{Bočni stubac|Genetika}} {{Glosar: Uvod u genetiku}} '''Genetika''' je nauka o [[gen]]ima koja nastoji objasniti šta su oni i kako funkcionišu. Putem gena živi [[organizam|organizmi]] [[nasljeđivanje|nasljeđuju]] osobine ili [[osobina|karakteristike]] od svojih predaka; naprimjer, djeca obično liče na svoje roditelje jer su naslijedila njihove gene. Genetika nastoji utvrditi koje se osobine nasljeđuju i objasniti kako se one prenose s [[generacija|generacije]] na generaciju. Neke osobine čine dio [[morfologija|fizičkog izgleda]] organizma, poput [[boja očiju|boje očiju]] ili [[tjelesna visina|visine]]. Druge vrste osobina nisu lako uočljive, a među njima su [[krvna grupa]] ili otpornost na [[bolest]]i. Neke osobine nasljeđuju se putem gena, zbog čega visoki i mršavi ljudi često imaju visoku i mršavu djecu. Druge osobine proizlaze iz interakcije između gena i okoline; tako će dijete koje je naslijedilo sklonost ka visokom rastu ipak biti niskog rasta ako je [[neuhranjenost|neuhranjeno]]. Način na koji geni i okolina međusobno djeluju kako bi oblikovali neku osobinu može biti složen. Naprimjer, [[vjerovatnoća]] da će neko oboljeti od [[kancer|raka]] ili [[kardiovaskularna bolest| kardiovaskularna bolesti]] zavisi kako od gena, tako i od načina života. Geni su građeni od dugih [[makromolekula]] zvanih [[DNK]], koji se kopira i prenosi kroz generacije. DNK se sastoji od [[nukleotid|jednostavnih jedinica]] koje su unutar nje poredane određenim redoslijedom i nose [[genetička informacija| genetičke informacije]]. "Jezik" kojim se služi DNK naziva se [[genetički kod]], a on omogućava organizmima da "čitaju" informacije sadržane u genima. Te informacije predstavljaju upute za izgradnju i funkcionisanje živog organizma. Informacije unutar određenog gena nisu uvijek identične kod svih organizama, pa različite kopije istog gena ne daju uvijek potpuno iste upute. Svaki jedinstveni oblik jednog gena naziva se [[alel]]. Naprimjer, jedan alel gena za [[boja kose| boju kose]] može tijelu dati uputu da proizvodi veliku količinu pigmenta, što rezultira crnom kosom, dok drugi alel istog gena može sadržavati pogrešne upute uslijed kojih se pigment uopće ne proizvodi, što dovodi do pojave bijele kose. [[Mutacije]] su nasumične promjene u genima i mogu dovesti do nastanka novih alela. Mutacije također mogu uzrokovati pojavu novih [[osobina]]; naprimjer, mutacije alela odgovornog za crnu kosu mogu stvoriti novi alel koji rezultira bijelom kosom. Ova pojava novih osobina ima važnu ulogu u evoluciji. ==Geni i nasljeđivanje== [[File:DNA animation.gif|frame|left|280px| Dio [[DNK]]; niz jedinica nalik pločicama ([[nukleotid]]i) u sredini nose informacije.]] [[Gen]]i su dijelovi DNK koji sadrže informacije za sintezu [[RNK|ribonukleinskih kiselina]] (RNK) ili [[peptid|polipeptida]]. Geni se nasljeđuju kao jedinice, pri čemu oba roditelja prenose kopije svojih gena na potomstvo. Ljudi imaju dvije kopije svakog svog gena, ali svaka [[jajna ćelija]] ili [[spermatozoid]] ([[gamet]]i) dobija samo po '''jednu''' od tih kopija za svaki gen. Spajanjem jajne ćelije i spermatozoida nastaje [[zigot]] koji sadrži potpun set gena. Potomak ima isti broj gena kao i njegovi roditelji, ali za svaki gen, jedna od dvije kopije potiče od oca, a druga od majke.<ref name=Utah/> === Primjer miješanja === Ishod miješanja zavisi od tipova (tzv. [[alel]]a) određenog gena. Ako otac ima dvije kopije alela za crvenu kosu, a majka dvije kopije za smeđu kosu, sva njihova djeca nasljeđuju dva alela koja nose različite upute – jedan za crvenu i jedan za smeđu kosu. Boja kose kod ove djece zavisi od toga kako ti aleli međusobno djeluju. Ako jedan alel [[dominantni gen|dominira]] nad uputama drugog, naziva se ''dominantni'' alel, dok se alel čije su upute potisnute naziva ''recesivni'' alel. U slučaju kćerke koja posjeduje alele i za crvenu i za smeđu kosu, smeđa boja je dominantna, pa ona na kraju ima smeđu kosu.<ref name="OMIM">[https://omim.org/search?index=entry&start=1&limit=10&search=omim/155555&sort=score+desc&field=number Melanocortin 1 Receptor], Accessed 27 November 2010</ref> [[File:Hair colors punnett.png|thumb|right| [[Punnettov kvadrat]] koji prikazuje kako roditelji smeđe kose mogu imati djecu sa crvenom ili smeđom kosom. 'B' označava smeđu, a 'b' crvenu boju kose.]] [[File:Redhead close up.jpg|thumb|left| Crvena kosa je [[recesivni gen|recesivna]] osobina kod [[ljudi]].]] Iako je alel za crvenu boju prisutan kod ove djevojke smeđe kose, on nije vidljiv. Ovo predstavlja razliku između onoga što se vidi izvana (osobine organizma, što nazivamo [[fenotip]]) i gena unutar organizma (njegov [[genotip]]). U ovom primjeru, alel za smeđu boju možemo označiti kao "B", a alel za crvenu kao "b". (Uobičajeno je da se dominantni aleli označavaju velikim slovima, a recesivni malim slovima.) Kćerka sa smeđom kosom ima "fenotip smeđe kose", ali njen genotip je Bb – sadrži jednu kopiju alela B i jednu kopiju alela b. Zamislimo sada da ova žena odraste i dobije djecu sa muškarcem smeđe kose, koji također ima genotip Bb. Njene jajne ćelije bit će dvije vrste: jedna vrsta će sadržavati alel B, a druga alel b. Slično tome, njen partner će proizvoditi dvije vrste spermatozoida, od kojih će jedni sadržavati jedan, a drugi drugi alel. Kada se geni prenesu na potomstvo, djeca mogu imati smeđu ili crvenu kosu, jer mogu naslijediti genotip BB (smeđa kosa), Bb (smeđa kosa) ili bb (crvena kosa). U ovoj generaciji, dakle, postoji mogućnost da se recesivni alel ispolji u fenotipu djece – neka od njih mogu imati crvenu kosu, baš kao i njihov djed.<ref name=OMIM/> Mnoge osobine se nasljeđuju na složeniji način nego u gore navedenom primjeru. To se dešava kada je uključeno više gena, pri čemu svaki od njih doprinosi konačnom ishodu. Visoki ljudi obično imaju visoku djecu, jer njihova djeca nasljeđuju skup mnogih alela (špligena), od kojih svaki pomalo utiče na njihov rast. Međutim, ne postoje jasno razgraničene grupe "niskih" i "visokih" ljudi, kao što postoje grupe ljudi sa smeđom ili crvenom kosom. Razlog tome je veliki broj uključenih gena; zbog toga je ova osobina veoma varijabilna, pa ljudi imaju mnogo različitih visina.<ref>[http://www.childrensnyp.org/mschony/P02134.html Multifactorial Inheritance] Health Library, Morgan Stanley Children's Hospital, Accessed 20 May 2008</ref> Uprkos uobičajenoj zabludi, osobine zelenih/plavih očiju također se nasljeđuju prema ovom složenom modelu nasljeđivanja.<ref name=Athro>[http://www.athro.com/evo/gen/inherit1.html#uncertainty Eye color is more complex than two genes], Athro Limited, Accessed 27 November 2010</ref> [[Nasljeđivanje]] također može biti složeno kada osobina zavisi od međudjelovanja genetike i okoline. Naprimjer, pothranjenost ne mijenja osobine poput boje očiju, ali može usporiti rast.<ref>{{cite web |url=http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |title=Low income kids' height doesn't measure up by age 1 |publisher=University of Michigan Health System |access-date=May 20, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526034018/http://www.med.umich.edu/opm/newspage/2003/kidheight.htm |archive-date=26 May 2008 |df=dmy-all }}</ref> ==Kako geni funkcionišu== ===Geni stvaraju proteine=== {{glavni|Genetički kod}} Funkcija gena je da obezbijede informacije potrebne za stvaranje molekula zvanih [[protein]]i u ćelijama.<ref name=Utah>{{Cite book| title =University of Utah Genetics Learning Center animated tour of the basics of genetics| publisher =Howstuffworks.com| url =http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour| access-date =2008-01-24| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20080210023634/http://learn.genetics.utah.edu/units/basics/tour/| archive-date =10 February 2008| df =dmy-all}}</ref> Ćelije su najmanji samostalni dijelovi organizama: ljudsko tijelo sadrži oko 100 biliona ćelija, dok se veoma mali organizmi, poput [[bakterija]], sastoje od samo jedne ćelije. Ćelija je poput minijaturne i veoma složene fabrike koja može proizvesti sve dijelove potrebne za stvaranje vlastite kopije; to se dešava kada se ćelije [[ćelijska dioba |dijele]]. U ćelijama postoji jednostavna podjela rada – geni daju upute, a proteini te upute izvršavaju, obavljajući zadatke kao što su izgradnja nove kopije ćelije ili popravljanje oštećenja.<ref name=NIGMS>[http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html The Structures of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607084902/http://publications.nigms.nih.gov/structlife/chapter1.html |date=7 June 2014 }} National Institute of General Medical Sciences, Accessed 20 May 2008</ref> Svaka vrsta proteina je specijalizovana za obavljanje samo jednog zadatka; stoga, ako ćelija treba da izvrši neku novu radnju, mora proizvesti novi protein koji će taj zadatak obaviti. Slično tome, ako ćelija treba da obavi neki proces brže ili sporije nego ranije, ona proizvodi veću ili manju količinu odgovarajućeg proteina. Geni usmjeravaju aktivnost ćelija tako što im određuju koje proteine ​​treba da proizvedu i u kojoj količini. [[File:Genetic code.svg|thumb|right|280px|Geni se ispoljavaju tako što se [[transkripcija (genetika)|prepisuju]] (transkribuju) u RNK, a ta se RNK zatim [[biosinteza proteina|prevodi]] (translatiira) u protein.]] Protein se sastoji od lanca molekula [[aminokiselina]], pri čemu postoji 20 različitih vrsta aminokiselina. Taj lanac se savija u kompaktan oblik, pomalo nalik na zamršenu klupko konca. Oblik proteina određen je redoslijedom i brojm aminokiselina u njegovom lancu, a upravo taj oblik određuje funkciju proteina.<ref name=NIGMS/> Naprimjer, neki proteini na svojoj površini imaju dijelove koji savršeno odgovaraju obliku drugog molekula, što omogućava proteinu da se veoma čvrsto veže za tu molekuli. Drugi proteini su [[enzim]]i – sićušne „mašine” koje mijenjaju druge molekule. Drugim rijčima, postoje gredivni (strukturni) i regulacjeki poteini ([[enzim]]i)<ref>[http://www.howstuffworks.com/cell2.htm Enzymes] HowStuffWorks, Accessed 20 May 2008</ref> T Informacije u DNK sadržane su u redoslijedu ponavljajućih jedinica duž lanca DNK.<ref name=nih>[https://medlineplus.gov/genetics/understanding/basics/dna/ What is DNA?] Genetics Home Reference, Accessed 16 May 2008</ref> Ove jedinice su četiri vrste [[nukleotid]]a (A, T, G i C), a njihov redoslijed pohranjuje informacije u obliku svojevrsnog alfabeta koji nazivamo [[genetički kod]]. Kada ćelija „čita” neki gen, DNK sekvenca se kopira u vrlo sličnu molekulu koja se naziva [[RNK]] (taj proces se naziva [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]). Transkripciju kontrolišu druge DNK sekvence (poput [[promotor (genetika)|promotora]]), koje ćeliji ukazuju na to gdje se geni nalaze i određuju učestalost njihovog kopiranja. Kopija RNK, nastala na osnovu gena, zatim prolazi kroz strukturu zvanu [[ribosom]], koji prevodi redoslijed nukleotida u RNK-u u odgovarajući redoslijed aminokiselina, povezujući ih pritom u potpuni proteinski lanac. Novi protein se potom [[savijanje proteina|savija]] u svoj aktivni oblik. Proces prenošenja informacija iz „jezika” RNK-a u „jezik” aminokiselina naziva se [[translacija (genetika)|translacija]].<ref name=nobel>[http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna/index.html DNA-RNA-Protein] Nobelprize.org, Accessed 20 May 2008</ref> [[File:DNA replication split.svg|thumb|left|[[Replikacija DNK]]: DNK se odmotava, a [[nukleotid]]i se sparuju kako bi se formirala dva nova lanca.]] Ako se promijeni redoslijed nukleotida u genu, može se promijeniti i redoslijed aminokiselina u proteinu koji taj gen kodira – ako dođe do gubitka ([[delecija (genezika)|delecije]]) dijela gena, nastali protein je kraći i možda više neće moći obavljati svoju funkciju.<ref name=NIGMS/> To je razlog zašto različiti aleli jednog gena mogu imati različite učinke na organizam. Naprimjer, [[boja kose]] zavisi od količine tamne supstance zvane [[melanin]] koja se ugrađuje u kosu tokom njenog rasta. Ako osoba posjeduje normalan set gena uključenih u proizvodnju melanina, ona proizvodi sve potrebne proteine, što rezultira tamnom bojom kose. Međutim, ako [[alel]]i za određeni protein imaju drugačiji redoslijed i proizvode proteine ​​koji ne mogu obavljati svoju funkciju, melanin se ne stvara, a osoba ima bijelu kožu i kosu ([[albinizam]]).<ref>[http://www.albinism.org/publications/what_is_albinism.html What is Albinism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514003907/http://albinism.org/publications/what_is_albinism.html |date=14 May 2012 }} The National Organization for Albinism and Hypopigmentation, Accessed 20 May 2008</ref> ===Kopiranje gena=== {{glavni|Replikacija DNK}} Geni se kopiraju svaki put kada se ćelija podijeli na dvije nove ćelije. Proces kopiranja DNK naziva se [[replikacija DNK]].<ref name=nih/> Sličnim procesom dijete nasljeđuje gene od svojih roditelja, pri čemu se kopija od majke spaja s kopijom od oca. DNK se može kopirati vrlo jednostavno i precizno jer svaki dio DNK može usmjeravati sastavljanje nove kopije vlastitih informacija. To je moguće zato što se DNK sastoji od dva (polu)lanca koja se spajaju poput dvije strane patentnog zatvarača. Nukleotidi se nalaze u sredini, poput zubaca na patentnom zatvaraču, te se međusobno povezuju držeći dva lanca zajedno. Važno je napomenuti da četiri različite vrste nukleotida imaju različite oblike; stoga, da bi se lanci pravilno spojili, nukleotid '''[[adenin|A]]''' mora doći nasuprot nukleotidu '''[[timin|T]]''', a nukleotid '''[[guanin|G]]''' nasuprot nukleotidu '''[[citozin|C]]'''. Ovo precizno uparivanje naziva se [[uparivanje baza]].<ref name=nih/> Kada se DNK kopira, enzimi razdvajaju dva lanca postojeće DNK; zatim se ti lanci povezuju s novim nukleotidima i ponovo spajaju. Time nastaju dvije nove molekule DNK, od kojih svaka sadrži jedan lanac iz prvobitne DNK i jedan novoizgrađeni lanac. Ovaj proces nije uvijek savršen, jer se proteini mogu vezati za nukleotid tokom njegove ugradnje, što uzrokuje promjenu u redoslijedu gena. Takve promjene u sekvenci DNK nazivaju se [[mutacija|mutacije]].<ref>[http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ Mutations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515113857/http://learn.genetics.utah.edu/units/disorders/mutations/ |date=15 May 2008 }} The University of Utah, Genetic Science Learning Center, Accessed 20 May 2008</ref> Mutacije stvaraju nove alele gena. Ponekad te promjene zaustavljaju funkcionisanje dotičnog gena ili dovode do toga da on preuzme neku drugu, korisnu funkciju – kao što je slučaj s genima za melanin, o kojima je ranije bilo riječi. Ove mutacije i njihovi učinci na osobine organizama jedan su od uzroka [[evolucija|evolucije]].<ref name=Marshall/> ==Geni i evolucija== {{Glavni|Uvod u evoluciju|Historija evolucionističke misli|Evolucijska razvojna biologija}} [[File:PCWmice1.jpg|thumb|right|[[Miš|Miševi]] s različitim bojama krzna]] [[Populacija]] organizama evoluira kada neka nasljedna osobina tokom vremena postane učestalija ili rjeđa.<ref name=Marshall>{{Cite book|first = Marshall| last= Brain | contribution =How Evolution Works | contribution-url =http://science.howstuffworks.com/evolution.htm/printable | title =How Stuff Works: Evolution Library| publisher =Howstuffworks.com | url =http://science.howstuffworks.com/evolution-channel.htm|access-date=2008-01-24 }}</ref> Naprimjer, svi miševi koji žive na jednom ostrvu činili bi jednu populaciju miševa: neki s bijelim krznom, a neki sa sivim. Ako bi tokom [[generacija]] bijeli miševi postali učestaliji, a sivi rjeđi, onda bi se boja krzna u toj populaciji miševa [[evolucija|razvijala]] (evoluirala). U genetici se to naziva povećanjem [[frekvencija alela]]. Aleli postaju češći ili rjeđi bilo slučajno, u procesu koji se naziva [[genetički drift]], bilo putem [[prirodna selekcija| prirodne selekcije]].<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml Mechanisms: The Processes of Evolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163721/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIIMechanisms.shtml |date=27 May 2008 }} Understanding Evolution, Accessed 20 May 2008</ref> U prirodnoj selekciji, ako neki alel povećava vjerovatnoću da će organizam preživjeti i razmnožiti se, onda taj alel s vremenom postaje sve učestaliji. Međutim, ako je alel štetan, prirodna selekcija dovodi do toga da on postaje rjeđi. U navedenom primjeru, ako bi na ostrvu svake godine postajalo sve hladnije i ako bi se snijeg zadržavao veći dio vremena, tada bi alel za bijelo krzno pogodovao preživljavanju; grabežljivci bi teže uočavali jedinke na snijegu, dok bi sivi miševi bili uočljiviji. S vremenom bi bijeli miševi postajali sve brojniji, a sivi sve rjeđi. Mutacije stvaraju nove alele. Ovi aleli sadrže nove DNK sekvence i mogu dovesti do stvaranja proteina s novim svojstvima.<ref>[http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml Genetička varijacija] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527163711/http://evolution.berkeley.edu/evosite/evo101/IIICGeneticvariation.shtml |date=27. maj 2008.}} Understanding Evolution, pristupljeno 20. maja 2008.</ref> Dakle, ako bi ostrvo bilo naseljeno isključivo crnim miševima, mutacije bi mogle dovesti do pojave alela za bijelo krzno. Kombinacija nasumičnih mutacija, koje stvaraju nove alele, i prirodne selekcije, koja izdvaja one korisne, dovodi do [[adaptacija|prilagodbe]] (adaptacije). To podrazumijeva promjene kod organizama koje im pomažu da prežive i razmnože se. Mnoge od takvih promjena, koje se proučavaju u okviru [[evolucijska razvojna biologija|evolucijske razvojne biologije]], utiču na [[embriogeneza|način na koji se embrion razvija]] u odraslu jedinku. ==Nasljedne bolesti== Neke bolesti su nasljedne i javljaju se unutar porodica; druge, poput [[zarazna bolest|zaraznih bolesti]], uzrokovane su faktorima iz okoline. Postoje i bolesti koje nastaju kao posljedica kombinacije gena i uticaja okoline.<ref>[http://www.genome.gov/19016930 requently Asked Questions About Genetic Disorders] NIH, Accessed 20 May 2008</ref> [[Genetički poremećaj]]i su bolesti uzrokovane jednom ili više abnormalnosti u [[genom]]u, a koje se nasljeđuju unutar porodica. Mogu biti [[monogensko nasljeđivanje|monogenski]] (uzrokovani promjenama u jednom genu) ili [[poligensko nasljeđivanje|poligenski]] (uzrokovani promjenama u više gena). Primjeri monogenskih poremećaja uključuju [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[cistasta fibroza|cistastu fibrozu]] ili [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneovu mišićnu distrofiju]]. Cistasta fibroza, naprimjer, uzrokovana je mutacijama u genu ''[[CFTR (gen)|CFTR]]'' i nasljeđuje se kao recesivno svojstvo.<ref>[https://web.archive.org/web/20030801073139/http://ghr.nlm.nih.gov/condition=cysticfibrosis Cystic fibrosis] Genetics Home Reference, NIH, Accessed 16 May 2008</ref> Na ostale bolesti utiče genetika, ali geni koje osoba naslijedi od roditelja samo mijenjaju rizik od obolijevanja. Većina ovih bolesti nasljeđuje se na složen način – bilo da je uključeno više gena, bilo da su uzrokovane kombinacijom genetičkih faktora i uticaja okoline. Naprimjer, rizik od [[rak dojke|raka dojke]] u porodicama s najvišim rizikom čak je 50 puta veći nego u porodicama s najnižim rizikom. Ova razlika vjerovatno proizlazi iz prisustva velikog broja alela, pri čemu svaki od njih u određenoj mjeri mijenja taj rizik.<ref>{{cite journal |author=Peto J |title=Breast cancer susceptibility&nbsp;– A new look at an old model |journal=Cancer Cell |volume=1 |issue=5 |pages=411–2 |date=June 2002 |pmid=12124169 |doi=10.1016/S1535-6108(02)00079-X |issn=1535-6108|doi-access=free }}</ref> Identificirano je nekoliko gena, kao što su ''[[BRCA1]]'' i ''[[BRCA2]]'', ali ne i svi. Ipak, iako su neki od rizika genetičke prirode, rizik od ovog karcinoma također se povećava uslijed prekomjerne tjelesne težine, prekomjerne konzumacije alkohola i nedostatka fizičke aktivnosti.<ref>[http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp What Are the Risk Factors for Breast Cancer?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429042057/http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_2X_What_are_the_risk_factors_for_breast_cancer_5.asp |date=29 April 2009 }} American Cancer Society, Accessed 16 May 2008</ref> Rizik od raka dojke kod žena, dakle, proizlazi iz velikog broja alela koji stupaju u interakciju s okruženjem, zbog čega ga je veoma teško predvidjeti. ==Genetičko inženjerstvo== {{glavni| Genetičko inženjerstvo }} Budući da osobine potiču od gena u ćeliji, unošenje novog dijela DNK u ćeliju može dovesti do pojave nove osobine. Upravo tako funkcioniše [[genetičko inženjerstvo]]. Naprimjer, u rižu se mogu unijeti geni iz [[kukuruz]]a i jedne vrste bakterije iz tla, čime riža počinje proizvoditi [[beta-karoten]], koji tijelo zatim pretvara u [[vitamin A]].<ref>Staff [http://www.goldenrice.org/ Golden Rice Project] Retrieved 5 November 2012</ref> Ovo može pomoći djeci koja imaju [[nedostatak vitamina A]]. Drugi gen, koji se unosi u neke poljoprivredne kulture, potiče od bakterije ''[[Bacillus thuringiensis]]''; taj gen stvara protein koji djeluje kao [[insekticid]]. Taj insekticid uništava insekte koji se hrane biljkama, ali je bezopasan za ljude.<ref>[https://agresearchmag.ars.usda.gov/1999/nov/pest Tifton, Georgia: A Peanut Pest Showdown] USDA, accessed 16 May 2008</ref> Kod ovih biljaka, novi geni se unose u biljku prije nego što ona izraste, tako da se ti geni nalaze u svakom dijelu biljke, uključujući i njeno sjeme.<ref>[http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html Genetic engineering: Bacterial arsenal to combat chewing insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515134013/http://www.gmo-safety.eu/basic-info/129.bacterial-arsenal-combat-chewing-insects.html |date=15 May 2011 }} GMO Safety, Jul 2010</ref> Potomci biljke nasljeđuju nove gene, što je dovelo do zabrinutosti zbog širenja novih osobina na divlje biljke.<ref>[https://web.archive.org/web/20011115120930/http://www.geo-pie.cornell.edu/gmo.html Genetically engineered organisms public issues education] Cornell University, Accessed 16 May 2008</ref> Vrsta tehnologije koja se koristi u genetičkom inženjerstvu također se razvija za liječenje ljudi s genetičkim poremećajima, putem eksperimentalne medicinske tehnike zvane [[genska terapija]].<ref>{{cite web| last = Staff| date = November 18, 2005| url = http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| title = Gene Therapy| format = FAQ| work = Human Genome Project Information| publisher = Oak Ridge National Laboratory| access-date = 2006-05-28| archive-date = 20 December 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121220083825/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/medicine/genetherapy.shtml| url-status = dead}}</ref> Međutim, ovdje se novi, funkcionalni gen unosi u ciljane ćelije, čime se ne mijenja vjerovatnoća da će buduća djeca naslijediti alele koji uzrokuju bolest. ==Također pogledajte== * [[Česte zablude o genetici]] * [[Epigenetika]] * [[Sekvenciranje cijelog genoma]] * [[Historija genetike]] * [[Genetika (jednostavan jezik)]] * [[Pregled genetike]] * [[Molekularna genetika]] * [[Prediktivna medicina]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://learn.genetics.utah.edu/ Introduction to Genetics], University of Utah * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22183/ Introduction to Genes and Disease], NCBI open book * [https://www.genome.gov/genetics-glossary Genetics glossary], A talking glossary of genetic terms. * [https://www.youtube.com/user/khanacademy#p/c/7A9646BC5110CF64/5/_-vZ_g7K6P0 Khan Academy on YouTube] * [https://web.archive.org/web/20080804214137/http://museum.thetech.org/ugenetics/eyeCalc/eyecalculator.html What Color Eyes Would Your Children Have?] Genetics of human eye color: An interactive introduction * [https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/txtl/ Transcribe and translate a gene], University of Utah * [http://star.mit.edu/genetics/ StarGenetics] software simulates mating experiments between organisms that are genetically different across a range of traits {{Genetika}} {{Navigacija_biologija}} {{Uvodni naučni članci}} {{Ekspresija gena}} {{DEFAULTSORT:Genetics, Introduction to}} [[Kategorija:Genetika| ]] [[Kategorija:Populacijska genetika ]] q4nakk9wteus83ee2543uf9o1lns37a Wikipedia:Igralište/Hromid 4 539303 3939534 2026-11-07T10:40:14Z Genetičar-R-Hadži 187700 Nova stranica: '''Hromidi''',<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Fournes|first1=Florian|last2=Val|first2=Marie-Eve|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Mazel|first4=Didier|date=2018|title=Replicate Once Per Cell Cycle: Replication Control of Secondary Chromosomes|journal=Frontiers in Microbiology|volume=9|page=1833|doi=10.3389/fmicb.2018.01833|issn=1664-302X|pmc=6090056|pmid=30131796|doi-access=free}}</ref> ranije (i manje specifično) '''[[sekundarni hromosom]]i''',{{efn|Neki sekundarni hromos... 3939534 wikitext text/x-wiki '''Hromidi''',<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Fournes|first1=Florian|last2=Val|first2=Marie-Eve|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Mazel|first4=Didier|date=2018|title=Replicate Once Per Cell Cycle: Replication Control of Secondary Chromosomes|journal=Frontiers in Microbiology|volume=9|page=1833|doi=10.3389/fmicb.2018.01833|issn=1664-302X|pmc=6090056|pmid=30131796|doi-access=free}}</ref> ranije (i manje specifično) '''[[sekundarni hromosom]]i''',{{efn|Neki sekundarni hromosomi nisu hromidi. Naprimjer, sekundarni hromosom ''[[Brucella melitensis]]'' ne nosi replikacijske sisteme slične plazmidima i umjesto toga koristi standardni DnaA/oriC,<ref>{{cite journal |last1=DelVecchio |first1=VG |last2=Kapatral |first2=V |last3=Redkar |first3=RJ |last4=Patra |first4=G |last5=Mujer |first5=C |last6=Los |first6=T |last7=Ivanova |first7=N |last8=Anderson |first8=I |last9=Bhattacharyya |first9=A |last10=Lykidis |first10=A |last11=Reznik |first11=G |last12=Jablonski |first12=L |last13=Larsen |first13=N |last14=D'Souza |first14=M |last15=Bernal |first15=A |last16=Mazur |first16=M |last17=Goltsman |first17=E |last18=Selkov |first18=E |last19=Elzer |first19=PH |last20=Hagius |first20=S |last21=O'Callaghan |first21=D |last22=Letesson |first22=JJ |last23=Haselkorn |first23=R |author23-link=Robert Haselkorn |last24=Kyrpides |first24=N |last25=Overbeek |first25=R |title=The genome sequence of the facultative intracellular pathogen Brucella melitensis. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |date=8 January 2002 |volume=99 |issue=1 |pages=443–8 |doi=10.1073/pnas.221575398 |pmid=11756688 |pmc=117579|bibcode=2002PNAS...99..443D |doi-access=free }}</ref> iako njegovi srodnici u rodu ''Ochrobactrum'' koriste RepABC sistem.<ref>{{cite journal |last1=Krzyżanowska |first1=DM |last2=Maciąg |first2=T |last3=Ossowicki |first3=A |last4=Rajewska |first4=M |last5=Kaczyński |first5=Z |last6=Czerwicka |first6=M |last7=Rąbalski |first7=Ł |last8=Czaplewska |first8=P |last9=Jafra |first9=S |title=Ochrobactrum quorumnocens sp. nov., a quorum quenching bacterium from the potato rhizosphere, and comparative genome analysis with related type strains. |journal=PLOS ONE |date=2019 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0210874 |pmid=30668584 |pmc=6342446|doi-access=free }}</ref> Hromidni način stvaranja replikona također se viđa samo kod bakterija (zaključno s 2023. godinom), dok se „sekundarni hromosomi” arheja repliciraju poput uobičajenih hromosoma.<ref>{{cite journal |last1=Ausiannikava |first1=D |last2=Mitchell |first2=L |last3=Marriott |first3=H |last4=Smith |first4=V |last5=Hawkins |first5=M |last6=Makarova |first6=KS |last7=Koonin |first7=EV |last8=Nieduszynski |first8=CA |last9=Allers |first9=T |title=Evolution of Genome Architecture in Archaea: Spontaneous Generation of a New Chromosome in Haloferax volcanii. |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 August 2018 |volume=35 |issue=8 |pages=1855–1868 |doi=10.1093/molbev/msy075 |pmid=29668953|pmc=6063281 }}</ref>}} predstavljaju klasu bakterijskih replikona (molekula DNK koje se repliciraju). Ovi [[replikon]]i nazivaju se „hromidi” (engl. ''chromids'') jer posjeduju karakteristične osobine i '''hro'''mosoma i plaz'''mid'''a. U početku se smatralo da se svi osnovni (esencijalni) geni nalaze na glavnom hromosomu bakterije. Međutim, 1989. godine otkriven je replikon (danas poznat kao hromid) koji sadrži osnovne gene, a nalazi se izvan glavnog [[hromosom]]a. Zbog prisustva ovih osnovnih gena, hromid je neophodan za opstanak organizma. Hromidi su veliki replikoni, mada ne toliko veliki kao glavni hromosom; ipak, gotovo su uvijek veći od plazmida (ili megaplazmida). Hromidi također dijele mnoge [[genom]]ske odlike s hromosomima, uključujući sadržaj [[guanin|G]][[citozin|C]] parova i specifičan obrazac upotrebe kodona. S druge strane, hromidi ne koriste iste sisteme replikacije kao hromosomi, već se služe sistemom replikacije karakterističnim za plazmide. Hromidi su prisutni kod 10% bakterijskih vrsta čiji je genom sekvenciran 2009.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harrison|first1=Peter W.|last2=Lower|first2=Ryan P.J.|last3=Kim|first3=Nayoung K.D.|last4=Young|first4=J. Peter W.|date=2010|title=Introducing the bacterial 'chromid': not a chromosome, not a plasmid|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966842X09002698|journal=Trends in Microbiology|language=en|volume=18|issue=4|pages=141–148|doi=10.1016/j.tim.2009.12.010|pmid=20080407|url-access=subscription}}</ref> Za bakterijske genome koji su podijeljeni na glavni hromosom i jedan ili više hromida (i/ili megaplazmida) kaže se da su podijeljeni ili [[višedjelnost|višedijelni]] (multipartitni) genomi. Velika većina [[bakterija]] koje posjeduju hromide ima samo jedan hromid, iako ih 9% ima više od jednog (u poređenju sa 12% bakterija koje sadrže više megaplazmida). Rod ''[[Azospirillum]]'' obuhvata tri vrste koje imaju do po pet hromida, što je najveći broj hromida zabilježen kod jedne vrste do danas. Također se čini da su hromidi češći kod bakterija koje stupaju u [[simbioza|simbiotske]] ili [[patogen]]e odnose sa [[eukarioti]]ma<ref name=":7">{{Cite journal|last1=diCenzo|first1=George C.|last2=Finan|first2=Turlough M.|date=9 August 2017|title=The Divided Bacterial Genome: Structure, Function, and Evolution|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=81|issue=3|language=EN|doi=10.1128/MMBR.00019-17|pmc=5584315|pmid=28794225}}</ref> a i s organizmima koji imaju visoku toleranciju na abiotičke stresore.<ref>{{Cite journal|last1=Sonnenberg|first1=Cecilie Bækkedal|last2=Haugen|first2=Peik|date=1 September 2021|title=The Pseudoalteromonas multipartite genome: distribution and expression of pangene categories, and a hypothesis for the origin and evolution of the chromid|journal=G3: Genes, Genomes, Genetics|volume=11|issue=9|doi=10.1093/g3journal/jkab256|issn=2160-1836|pmc=8496264|pmid=34544144}}</ref> Hromidi su otkriveni 1989. godine kod vrste [[Alphaproteobacteria]] poznate kao ''[[Rhodobacter sphaeroides]]''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Suwanto|first1=A|last2=Kaplan|first2=S|date=1989|title=Physical and genetic mapping of the Rhodobacter sphaeroides 2.4.1 genome: presence of two unique circular chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=171|issue=11|pages=5850–5859|doi=10.1128/jb.171.11.5850-5859.1989|issn=0021-9193|pmc=210445|pmid=2808300}}</ref> Međutim, formalizacija koncepta „hromida” kao nezavisnog tipa replikona dogodila se tek 2010. godine.<ref name=":4"/> Nekoliko klasifikacija pravi dodatne razlike među hromidima, zavisno od uslova njihove esencijalnosti, sistema replikacije i drugih faktora. Postoje dvije hipoteze o porijeklu hromida: hipoteza o „plazmidu” i hipoteza o „cijepanju” (šizmi). Prema hipotezi o plazmidu, hromidi potiču od plazmida koji su tokom evolucije stekli ključne gene i tako se stabilizovali u svojim linijama. Prema hipotezi o cijepanju, i hromidi i glavni [[hromosom]] nastali su cijepanjem jednog većeg, ranijeg hromosoma. Hipoteza o plazmidu danas je široko prihvaćena, iako mogu postojati rijetki slučajevi u kojima veliki replikoni nastaju hromosomskim cijepanjem. Jedno istraživanje ukazuje na to da su se hromidi pojavili 45 puta tokom evolucije bakterija, a da su u dva navrata izgubljeni.<ref name=":7"/> == Otkriće i klasifikacija == === Otkriće === U ranim fazama razvoja bakterijske genomike, smatralo se da bakterijski [[genom]] ima relativno jednostavnu strukturu. Sve poznate [[bakterije]] imale su kružne hromosome koji su sadržavali sve ključne gene. Neke bakterije posjedovale su dodatne replikone, poznate kao [[plazmid]]i; plazmidi su, po pravilu, bili mali, kružni i neesencijalni (što znači da su kodirali samo gene koji nisu neophodni za preživljavanje).<ref name=":2">{{Cite journal|last=Ochman|first=Howard|date=25 June 2002|title=Bacterial Evolution: Chromosome Arithmetic and Geometry|journal=Current Biology|language=English|volume=12|issue=12|pages=R427–R428|doi=10.1016/S0960-9822(02)00916-8|issn=0960-9822|pmid=12123594|s2cid=7121998|doi-access=free}}</ref> Kako se proučavalo sve više bakterija i njihovih genoma, počeli su se otkrivati mnogi alternativni oblici bakterijske genomske arhitekture. Kod brojnih [[vrsta]] otkriveni su linearni hromosomi i linearni plazmidi. Ubrzo nakon toga otkrivene su bakterije s nekoliko velikih replikona, što je dovelo do shvatanja da bakterije, baš kao i [[eukarioti]], mogu imati genom sastavljen od više od jednog hromosoma.<ref name=":2"/> Prvi primjer toga bila je bakterija ''[[Rhodobacter sphaeroides]]'' 1989. godine,<ref name=":1" /> a ubrzo su uslijedila i druga otkrića, poput onog kod vrste ''[[Brucella melitensis]]'' 1993.,<ref>{{Cite journal|last1=Michaux|first1=S|last2=Paillisson|first2=J|last3=Carles-Nurit|first3=M J|last4=Bourg|first4=G|last5=Allardet-Servent|first5=A|last6=Ramuz|first6=M|date=1993|title=Presence of two independent chromosomes in the Brucella melitensis 16M genome|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=175|issue=3|pages=701–705|doi=10.1128/jb.175.3.701-705.1993|issn=0021-9193|pmc=196208|pmid=8423146}}</ref> ''[[Burkholderia cepacia complex]]'' u 1994.,<ref>{{Cite journal|last1=Cheng|first1=H P|last2=Lessie|first2=T G|date=1994|title=Multiple replicons constituting the genome of Pseudomonas cepacia 17616|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=176|issue=13|pages=4034–4042|doi=10.1128/jb.176.13.4034-4042.1994|issn=0021-9193|pmc=205602|pmid=7517389}}</ref> ''[[Rhizobium meliloti]]'' 1995.ref>{{Cite journal|last1=Honeycutt|first1=R. J.|last2=McClelland|first2=M.|last3=Sobral|first3=B. W.|date=1993|title=Physical map of the genome of Rhizobium meliloti 1021|journal=Journal of Bacteriology|volume=175|issue=21|pages=6945–6952|language=EN|doi=10.1128/jb.175.21.6945-6952.1993|pmc=206821|pmid=8226638}}</ref> ''[[Bacillus thuringiensis]]'' u 1996.,<ref>{{Cite journal|last1=Carlson|first1=Cathrine Rein|last2=Johansen|first2=Trine|last3=Lecadet|first3=Marguerite-M.|last4=Kolsto|first4=Anne-BritYR 1996|title=Genomic organization of the entomopathogenic bacterium Bacillus thuringiensis subsp. berliner 1715|journal=Microbiology|year=1996|volume=142|issue=7|pages=1625–1634|doi=10.1099/13500872-142-7-1625|issn=1465-2080|doi-access=free}}</ref> a danas je poznato da oko 10% bakterijskih vrsta posjeduje velike replikone koji su odvojeni od glavnog hromosoma. === Definicija === S pojavom ovih otkrića predloženo je nekoliko pristupa klasifikaciji različitih komponenti višedijelnih genoma. Za opisivanje velikih replikona, koji nisu glavni hromosom, korišteni su različiti termini; oni se, između ostalog, nazivaju dodatnim hromosomima, „minihromosomima”, „megaplazmidima” ili „sekundarnim hromosomima”. Kriteriji koji se koriste za razlikovanje ovih replikona obično se zasnivaju na karakteristikama kao što su veličina i prisustvo ključnih gena.<ref name=":2"/> Godine 2010. predloženo je da se ovi genomski elementi klasificiraju kao „hromidi” (engl. ''chromids''). Raniji termini, poput „sekundarni hromosom”, smatraju se neprikladnim, s obzirom na to da ovi replikoni sadrže sisteme replikacije karakteristične za [[plazmid]]e, te stoga predstavljaju suštinski drugačiju klasu replikona u odnosu na [[hromosom]]e.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Dziewit|first1=Lukasz|last2=Czarnecki|first2=Jakub|last3=Wibberg|first3=Daniel|last4=Radlinska|first4=Monika|last5=Mrozek|first5=Paulina|last6=Szymczak|first6=Michal|last7=Schlüter|first7=Andreas|last8=Pühler|first8=Alfred|last9=Bartosik|first9=Dariusz|date=2014|title=Architecture and functions of a multipartite genome of the methylotrophic bacterium Paracoccus aminophilus JCM 7686, containing primary and secondary chromids|journal=BMC Genomics|language=en|volume=15|issue=1|page=124|doi=10.1186/1471-2164-15-124|issn=1471-2164|pmc=3925955|pmid=24517536 |doi-access=free }}</ref> Prvobitna definicija „hromida” (engl. podrazumijeva ispunjavanje tri kriterija:<ref name=":0" /> {{Ordered list|list-style-type=lower-roman | hromidi posjeduju sisteme za održavanje i replikaciju tipične za plazmide; | hromidi imaju [[nukleotid]]ni sastav sličan onom kod [[hromosom]]a; | hromidi nose ključne gene koji se kod drugih vrsta nalaze na hromosomu. }} Iako je ova definicija čvrsta, autori koji su je predložili očekivali su pojavu izuzetaka koji bi zamaglili granice između hromida i drugih [[replikon]]a. Ovo očekivanje proizlazi iz opće tendencije evolucijskih linija da stvaraju sisteme koji nisu jasno razgraničeni; slična pojava dovela je i do dobro poznatih poteškoća pri formuliranju sveobuhvatne definicije vrste.<ref name=":0"/> Nakon uvođenja klasifikacije hromida, otkriveni su i drugi replikoni koji dijele određene karakteristike s hromidima, ali su ipak svrstani u zasebne kategorije. Jedan od primjera je takozvani „''rrn''-plazmid”, pronađen u jednom [[kladus]]u unutar bakterijskog roda ''[[Aureimonas]]''. Ovaj ''rrn''-plazmid sadrži ''rrn'' ([[rRNK]]) operon (po čemu je i dobio ime), a taj operon nije prisutan na glavnom hromosomu. Zbog toga se glavni hromosom naziva „hromosom bez ''rrn'' [[operon]]a” (engl. ''rrn-lacking chromosome'' – RLC), a klada bakterija roda ''Aureimonas'' koja posjeduje ovaj plazmid naziva se „RLC kladus”. Pripadnici RLC kladusa posjeduju devet replikona, od kojih je glavni hromosom najveći, dok je ''rrn''-plazmid najmanji, s veličinom od svega 9,4 kb. Također, ''rrn''-plazmid je u RLC bakterijama prisutan u velikom broju kopija. Iako ove karakteristike – vrlo mala veličina i veliki broj kopija – više podsjećaju na plazmide nego na hromide, ''rrn''-plazmid ipak sadrži jedine kopije gena unutar ''rrn'' operona, kao i gena za [[tRNK]([[izoleucin|Ile]]). Ovaj karakterističan skup osobina naveo je naučnike koji su otkrili ovaj replikon da ga jednostavno klasifikuju kao „rrn”-plazmid, što se smatra zasebnom klasifikacijom u odnosu na „plazmid” ili „hromid”.<ref>{{Cite journal|last1=Anda|first1=Mizue|last2=Ohtsubo|first2=Yoshiyuki|last3=Okubo|first3=Takashi|last4=Sugawara|first4=Masayuki|last5=Nagata|first5=Yuji|last6=Tsuda|first6=Masataka|last7=Minamisawa|first7=Kiwamu|last8=Mitsui|first8=Hisayuki|date=17 November 2015|title=Bacterial clade with the ribosomal RNA operon on a small plasmid rather than the chromosome|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=112|issue=46|pages=14343–14347|doi=10.1073/pnas.1514326112|issn=0027-8424|pmc=4655564|pmid=26534993|bibcode=2015PNAS..11214343A|doi-access=free}}</ref> === Dodatne predložene klasifikacije === Pored klasificiranja određenih replikona kao hromida, brojni naučnici su predložili dodatno razlikovanje između različitih tipova hromida. Jedna klasifikacija pravi razliku između primarnih i sekundarnih hromida. Primarni hromidi se definiraju kao hromidi koji sadrže osnovne gene (tzv. jezgarne gene) koji su uvijek neophodni za preživljavanje bakterije u svim uvjetima. Sekundarni hromidi se definiraju kao hromidi koji su neophodni za preživljavanje u prirodnim uvjetima za datu bakteriju, ali mogu biti nevažni u određenim "sigurnim" uvjetima, kao što je laboratorijsko okruženje. Sekundarni hromidi također mogu imati novije evolucijsko porijeklo i mogu zadržati određene karakteristike sličnije plazmidima u poređenju s primarnim hromidima. Primjer predloženog primarnog hromida je "hromosom II" kod bakterije ''[[Paracoccus denitrificans]]'' PD1222.<ref name=":7" /><ref name=":6"/> == Karakteristike == === Veličina i broj kopija === U bakterijskom [[genom]]u, glavni [[hromosom]] uvijek je najveći [[replikon]], a slijede ga hromid, pa plazmid. Jedan izuzetak od ovog pravila zabilježen je kod bakterije ''[[Deinococcus deserti]]'' VCD115, gdje su oba plazmida veća od hromida.<ref name=":0" /> Veličina hromida značajno varira između različitih organizama. Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', glavni hromosom varira između 3,0 i 3,3 Mb, dok veličina hromida varira između 0,8 i 2,4 Mb.<ref name=":3"/> Jedan replikon kod soja bakterije ''[[Buchnera (bakterija)|Buchnera]]'', koji [[kodon|kodira]] određene osnovne gene, veličine je svega 7,8 kb.<ref>{{Cite journal|last1=Shigenobu|first1=Shuji|last2=Watanabe|first2=Hidemi|last3=Hattori|first3=Masahira|last4=Sakaki|first4=Yoshiyuki|last5=Ishikawa|first5=Hajime|date=2000|title=Genome sequence of the endocellular bacterial symbiont of aphids Buchnera sp. APS|journal=Nature|language=en|volume=407|issue=6800|pages=81–86|doi=10.1038/35024074|pmid=10993077|bibcode=2000Natur.407...81S|s2cid=4405072|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Iako prisustvo ključnih gena može dovesti do klasifikacije ovog replikona kao hromida, prema određenim definicijama on se može i isključiti iz te kategorije. Neki pristupi svrstavaju replikone u hromide samo ako dostižu graničnu veličinu od 350 kb. Također je primijećeno da hromidi, baš kao i hromosomi te megaplazmidi, obično imaju mali broj kopija unutar ćelije. U prosjeku, hromidi su dvostruko veći od megaplazmida (stoga je nastanak hromida iz megaplazmida povezan sa značajnim nakupljanjem gena nakon same konverzije).<ref name=":7"/> Jedan od najvećih hromida nalazi se u bakteriji ''[[Burkholderia pseudomallei]]''; njegova veličina premašuje 3,1 milion nukleotida, odnosno 3,1 megabazu (3,1 Mb).<ref>{{Cite journal|last1=Holden|first1=M. T. G.|last2=Titball|first2=R. W.|last3=Peacock|first3=S. J.|last4=Cerdeno-Tarraga|first4=A. M.|last5=Atkins|first5=T.|last6=Crossman|first6=L. C.|last7=Pitt|first7=T.|last8=Churcher|first8=C.|last9=Mungall|first9=K.|last10=Bentley|first10=S. D.|last11=Sebaihia|first11=M.|date=28 September 2004|title=Genomic plasticity of the causative agent of melioidosis, Burkholderia pseudomallei|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=39|pages=14240–14245|doi=10.1073/pnas.0403302101|issn=0027-8424|pmc=521101|pmid=15377794|doi-access=free}}</ref> === Genomske karakteristike === Hromidi češće imaju manji sadržaj [[guanin|G]] + [[citozin|C]] baza u poređenju sa glavnim hromosomom, mada ta povezanost nije naročito snažna. Sadržaj G + C baza u hromidu obično odstupa za najviše 1% od sadržaja u glavnom hromosomu, što ukazuje na to da se njegov bazni sastav približio ravnotežnom stanju glavnog hromosoma, nakon što je stabilno postojao unutar određene bakterijske linije tokom potrebnog vremenskog perioda. Hromidi takođe sliče glavnom hromosomu po pitanju [[pristrasnost u upotrebi kodona]].ref name=":0" /><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Fogel|first2=Michael A.|last3=Waldor|first3=Matthew K.|date=30 March 2005|title=Divided genomes: negotiating the cell cycle in prokaryotes with multiple chromosomes: Multiple chromosomes in prokaryotes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|journal=Molecular Microbiology|language=en|volume=56|issue=5|pages=1129–1138|doi=10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|pmid=15882408|s2cid=12362731|url-access=subscription}}</ref> Jedna analiza je pokazala da hromidi imaju medijanu razlike u GC-sadržaju od 0,34 % u odnosu na glavni hromosom, za razliku od vrijednosti od 1,9 % za megaplazmide i 2,8 % za plazmide.<ref name=":7" /> Hromidi posjeduju barem jedan osnovni gen koji nedostaje na glavnom hromosomu. (Glavni hromosomi sadrže većinu osnovnih gena [[bakterije]], dok plazmidi ne sadrže nijedan osnovni gen.) Naprimjer, hromid kod bakterije ''[[Vibrio cholerae]]'' sadrži gene za [[ribosom]]ske podjedinice L20 i L35.<ref>{{Cite journal|last1=Waldor|first1=Matthew K.|last2=RayChaudhuri|first2=Debabrata|date=3 August 2000|title=Treasure trove for cholera research|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=469–470|doi=10.1038/35020178|pmid=10952295|s2cid=205007987|issn=0028-0836|doi-access=free}}</ref> Iako većina hromida sadrži nesrazmjerno manji broj esencijalnih gena u poređenju sa glavnim hromozomom – poput gena za rRNK ili gena unutar [[rRNK]] [[operon]]a – neki mogu imati znatno više esencijalnih gena, te se čak mogu smatrati „ravnopravnim partnerima” hromosomu.<ref>{{Cite journal|last1=Mackenzie|first1=Chris|last2=Choudhary|first2=Madhusudan|last3=Larimer|first3=Frank W.|last4=Predki|first4=Paul F.|last5=Stilwagen|first5=Stephanie|last6=Armitage|first6=Judith P.|last7=Barber|first7=Robert D.|last8=Donohue|first8=Timothy J.|last9=Hosler|first9=Jonathan P.|last10=Newman|first10=Jack E.|last11=Shapleigh|first11=James P.|date=2001|title=The home stretch, a first analysis of the nearly completed genome of Rhodobacter sphaeroides 2.4.1|url=https://link.springer.com/10.1023/A:1013831823701|journal=Photosynthesis Research|volume=70|issue=1|pages=19–41|doi=10.1023/A:1013831823701|pmid=16228360|s2cid=1035709|url-access=subscription}}</ref> Općenito, hromidi također pokazuju obogaćenost genima uključenim u procese transporta, metabolizma, transkripcije, regulatorne funkcije, [[transdukcija signala]] i funkcije povezane s pokretljivošću. Proteini smješteni na hromidima učestvuju u procesima koji mogu stupati u interakciju s proteinima kodiranim na glavnom hromosomu. Hromidi također sadrže više gena za transpozaze nego hromosomi, ali manje nego megaplazmidi.<ref name=":7"/> === Filogenetska distribucija === Prisustvo osnovnih (jezgrenih) gena čini hromid neophodnim za preživljavanje bakterije. Isti osnovni geni nalaze se na hromidima unutar jednog [[rod (biologija)|roda]], ali ne nužno i između različitih rodova. ]Svi hromidi unutar jednog roda mogu dodatno dijeliti veliki broj konzerviranih, ali neesencijalnih gena koji pomažu u definiranju fenotipa tog roda (pri čemu se čini da je pojava hromida primarna evolucijska sila u formiranju bakterijskih rodova koji ih posjeduju, kao što je sugerirano u slučaju roda ''Vibrio<ref name=":5" />''). Nasuprot tome, bakterijski hromosomi mogu dijeliti stotine konzerviranih osnovnih gena, univerzalno ili gotovo univerzalno. Plazmidi ne sadrže osnovne gene i, za razliku od hromida, plazmidi različitih vrsta unutar jednog bakterijskog roda (ili čak različitih izolata unutar iste vrste) dijele vrlo malo gena. To je djelimično posljedica čestog sticanja i gubitka plazmida, kao i njihovog prenosa između bakterija putem [[konjugacija (bakterije)|konjugacije]] (oblika [[horizontalni prenos gena|horizontalnog prenosa gena]]), dok se hromidi prenose putem [[ćelijska dioba|ćelijskih dioba]] (vertikalno), pri čemu nema dokaza o njihovom prenosu putem horizontalnog prenosa gena.<ref name=":0" /> Primijećeno je da se hromid kod barem jedne bakterijske vrste može eliminirati, a da bakterija pritom ne izgubi sposobnost preživljavanja; međutim, bakterija postaje [[auksotrofija|auksotrofna]], što ukazuje na ozbiljno narušavanje [[fitnes]]a (prilagođenosti) povezano s gubitkom hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Hynes|first1=Michael F.|last2=Quandt|first2=Jürgen|last3=O'Connell|first3=Michael P.|last4=Pühler|first4=Alfred|date=1989|title=Direct selection for curing and deletion of Rhizobium plasmids using transposons carrying the Bacillus subtilis sacB gene|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0378111989903193|journal=Gene|language=en|volume=78|issue=1|pages=111–120|doi=10.1016/0378-1119(89)90319-3|pmid=2548927|url-access=subscription}}</ref> Zbog svog stabilnog prisustva unutar određenog bakterijskog roda, hromidi također posjeduju osobinu filogenetske ograničenosti na specifične rodove. Primjeri bakterijskih rodova koji sadrže hromide uključuju ''[[Deinococcus]]'', ''[[Leptospira]]'', ''[[Cyanothece]]'' (vrsta [[cijanobakterija]]), kao i niz rodova unutar grupe ''[[Pseudomonadota]]''. Sveukupno, sekvenciranje bakterijskih genoma ukazuje na to da otprilike 10% bakterijskih vrsta posjeduje hromid.<ref name=":0" /> Također je utvrđeno da postoji tendencija ka istovremenom prisustvu hromida i megaplazmida u istom organizmu. Hromidi se, štaviše, češće pojavljuju u [[filogeneza| filogenetskim linijama]] nego megaplazmidi (prisutni su kod otprilike dvostruko više vrsta), iako se smatra da su megaplazmidi evolucijski izvor iz kojeg su nastali hromidi. To bi moglo biti posljedica sklonosti organizama da tokom vremena gube svoje megaplazmide, za razliku od hromida, koji pokazuju inherentno veću evolucijsku stabilnost.<ref name=":7" /> === Replikacija === Hromidi dijele karakteristike replikacije i hromosoma i plazmida. Naime, hromidi koriste sistem replikacije karakterističan za plazmide. Dok se plazmidi ne repliciraju usklađeno s glavnim hromosomom ili ćelijskim ciklusom,<ref>{{Cite journal|last1=del Solar|first1=Gloria|last2=Giraldo|first2=Rafael|last3=Ruiz-Echevarría|first3=María Jesús|last4=Espinosa|first4=Manuel|last5=Díaz-Orejas|first5=Ramón|date=1998|title=Replication and Control of Circular Bacterial Plasmids|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|language=en|volume=62|issue=2|pages=434–464|doi=10.1128/MMBR.62.2.434-464.1998|pmid=9618448|pmc=98921|issn=1092-2172}}</ref> hromidi se repliciraju, i to samo jednom po [[ćelijski ciklus|ćelijskom ciklusu]].<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S|last2=Løbner-Olesen|first2=Anders|last3=Waldor|first3=Matthew K|date=2004|title=Synchronous replication initiation of the two Vibrio cholerae chromosomes|journal=Current Biology|language=en|volume=14|issue=13|pages=R501–R502|doi=10.1016/j.cub.2004.06.036|pmid=15242627|s2cid=6532702|doi-access=free}}</ref> Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', replikacija glavnog hromosoma započinje prije replikacije hromida. Hromid je manji od hromosoma, pa je za završetak njegove replikacije potrebno manje vremena. Iz tog razloga, replikacija hromida je odgođena kako bi se uskladio završetak replikacije hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Rasmussen|first1=Tue|last2=Bugge Jensen|first2=Rasmus|last3=Skovgaard|first3=Ole|date=11 July 2007|title=The two chromosomes of Vibrio cholerae are initiated at different time points in the cell cycle|journal=The EMBO Journal|volume=26|issue=13|pages=3124–3131|doi=10.1038/sj.emboj.7601747|issn=0261-4189|pmc=1914095|pmid=17557077}}</ref> Ranija replikacija hromosoma u poređenju sa hromidom je takođe uočena kod ''[[Ensifer meliloti]]''.<ref>{{Cite journal|last1=Nisco|first1=Nicole J. De|last2=Abo|first2=Ryan P.|last3=Wu|first3=C. Max|last4=Penterman|first4=Jon|last5=Walker|first5=Graham C.|date=4 March 2014|title=Global analysis of cell cycle gene expression of the legume symbiont Sinorhizobium meliloti|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=111|issue=9|pages=3217–3224|doi=10.1073/pnas.1400421111|issn=0027-8424|pmc=3948222|pmid=24501121|bibcode=2014PNAS..111.3217D|doi-access=free}}</ref> [[Bakterije]] također se oslanjaju na različite faktore replikacije kako bi pokrenule replikaciju hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Waldor|first2=Matthew K.|date=22 August 2003|title=Distinct Replication Requirements for the Two Vibrio cholerae Chromosomes|journal=Cell|language=English|volume=114|issue=4|pages=521–530|doi=10.1016/S0092-8674(03)00611-1|issn=0092-8674|pmid=12941279|s2cid=17177569|doi-access=free}}</ref> Replikacija hromosoma započinje stimulacijom ekspresije proteina [[DnaA]], dok replikacija hromida, iako također zahtijeva DnaA, zavisi i od proteina RctB. Ovo je slično plazmidima F1 i P, koji također zavise od DnaA, ali je njihova replikacija ipak pod kontrolom drugih proteina (konkretno, RepA i RepE).<ref>{{Cite journal|last1=Duigou|first1=Stéphane|last2=Knudsen|first2=Kristine G.|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Egan|first4=Elizabeth S.|last5=Løbner-Olesen|first5=Anders|last6=Waldor|first6=Matthew K.|date=2006|title=Independent Control of Replication Initiation of the Two Vibrio cholerae Chromosomes by DnaA and RctB|journal=Journal of Bacteriology|volume=188|issue=17|pages=6419–6424|language=EN|doi=10.1128/JB.00565-06|pmc=1595377|pmid=16923911}}</ref> Segregacija hromida odvija se prema različitim obrascima kod različitih rodova bakterija, iako se obično dešava nakon segregacije glavnog hromosoma.<ref name=":7"/> Do sada poznato je da se hromidi repliciraju pomoću jednog od dva tipa sistema: sistema repABC ili pomoću [[iteron]]a.<ref name=":4"/> === Evolucijska fleksibilnost === Nekoliko studija ukazuje na to da su hromidi manje [[konzervirana sekvenca|konzervirani]] i da evoluiraju brže od hromosoma kod bakterija. U studiji koja je obuhvatila mnoge vrste roda ''[[Vibrio]]'' utvrđeno je da glavni, veliki hromosom ima stabilan raspon veličine od 3–3,3 Mb, dok sekundarni hromosom varira u rasponu od 0,8 do 2,4 Mb. Ova značajna varijacija ukazuje na veći stepen strukturne fleksibilnosti. Bakterije roda ''[[Agrobacterium]]'', kao i neki drugi rodovi, mogu imati tri ili više hromida; kod nekoliko sojeva, ovi višestruki hromidi često prolaze kroz preuređenja velikih razmjera, koja mogu uključivati translokaciju znatnog dijela jednog hromida u drugi.<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Okada|first1=Kazuhisa|last2=Iida|first2=Tetsuya|last3=Kita-Tsukamoto|first3=Kumiko|last4=Honda|first4=Takeshi|date=15 January 2005|title=Vibrios Commonly Possess Two Chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=187|issue=2|pages=752–757|doi=10.1128/JB.187.2.752-757.2005|issn=0021-9193|pmc=543535|pmid=15629946}}</ref> Geni smješteni na hromidima također su podložniji evoluciji i podliježu manjem stepenu [[negativna selekcija (prirodna selekcija)|pročišćavajuće selekcije]]. Budući da se uobičajene definicije vrsta kod prokariota zasnivaju na sekvenci DNK ili prosječnom identitetu nukleotida, veća evolutivna plastičnost hromida može dovesti do toga da organizmi koji ih posjeduju imaju izraženiju sklonost ka [[specijacija|specijaciji]].<ref>{{Cite journal|last1=Cooper|first1=Vaughn S.|last2=Vohr|first2=Samuel H.|last3=Wrocklage|first3=Sarah C.|last4=Hatcher|first4=Philip J.|date=1 April 2010|editor-last=Wilke|editor-first=Claus O.|title=Why Genes Evolve Faster on Secondary Chromosomes in Bacteria|journal=PLOS Computational Biology|language=en|volume=6|issue=4|doi=10.1371/journal.pcbi.1000732|issn=1553-7358|pmc=2848543|pmid=20369015|bibcode=2010PLSCB...6E0732C |doi-access=free }}</ref> == Porijeklo == === Hipoteze o „cijepanju” i „plazmidu” === Izneseno je nekoliko prijedloga za objašnjenje porijekla hromida. Dvije glavne hipoteze su „hipoteza o cijepanju” (engl. ''schism hypothesis'') i „hipoteza o plazmidu”. Prema hipotezi o cijepanju, dva odvojena bakterijska [[hromosom]]a mogu nastati cijepanjem jednog većeg hromosoma, pri čemu nastaju glavni i sekundarni hromosom (odnosno hromid). Međutim, s obzirom na to da hromidi posjeduju sisteme održavanja i replikacije karakteristične za plazmide, te zbog neravnomjerne raspodjele ključnih gena između glavnog hromosoma i hromida, široko je prihvaćena hipoteza o plazmidu. Prema njoj, hromidi su evoluirali od megaplazmida koji su stekli ključne gene.''<ref name=":5" />'' Kada megaplazmidi preuzmu ključne gene s glavnog hromosoma – uz istovremeni gubitak tih gena na samom glavnom hromosomu – plazmid postaje stabilan i neophodan element bakterijskog genoma. (Megaplazmidi također mogu steći duplikate ključnih gena s glavnog hromosoma. Duplikat gena na glavnom hromosomu može s vremenom degradirati, ostavljajući taj gen prisutnim isključivo na novonastalom hromidu. U tom slučaju, hromid nastaje putem neutralne tranzicije.) Ovaj događaj također stabilizira ostale gene smještene na novom hromidu, što može rezultirati karakterističnim fenotipom za novu liniju. Ovi ključni geni mogu dospjeti u megaplazmid na nekoliko načina. Jedan od njih je [[homologna rekombinacija]] između glavnog hromosoma i plazmida. Također je moguće da se postojeći hromid rekombinira s plazmidom kako bi preuzeo njegov sistem replikacije. Jednom kada se hromid pojavi u nekoj liniji, on ostaje stabilan tokom dugih evolucijskih perioda. Nekoliko bakterijskih rodova posjeduje hromide koji su karakteristični za svaki od tih rodova. Iako hromidi unutar jednog roda mogu dijeliti veliki broj zajedničkih gena, ne postoje geni koji su univerzalno prisutni u hromidima različitih rodova.<ref name=":0" /> Plazmidi gotovo uvijek (ako ne i uvijek) predstavljaju izvor iz kojeg nastaju hromidi; međutim, kod najmanje dva bakterijska soja, veliki replikoni bi mogli poticati od cijepanja većeg hromosoma. U ovim izuzetnim slučajevima, termin „sekundarni hromosom” može se zadržati za njihov opis, čime se – u tom smislu – pravi razlika u odnosu na „hromide”. Identifikacija nekog replikona kao „sekundarnog hromozoma” može se zasnivati na očuvanoj sinteniji i nasumičnoj raspodjeli ključnih gena u odnosu na glavni hromozom.<ref name=":7" /> === Predloženi adaptivni uzroci === Pitanje porijekla hromida povezano je s pitanjem zašto su oni evoluirali. Jedna od mogućnosti je da su hromidi „zamrznuti slučaj” (engl. ''frozen accident'') – nastali su pukim slučajem, bez nekog posebnog razloga, te su upravo zbog toga prisutni u liniji potomaka organizma u kojem su se prvobitno pojavili. U ovom scenariju, ključni geni dospijevaju na hromid slučajno, ali njihovo fiksiranje na sekundarnom replikonu – putem neutralnih promjena – dovodi do toga da oni postanu neophodni za opstanak organizma. S druge strane, hromidi mogu pružati i određene prednosti koje bakteriji pomažu u takmičenju unutar njene okoline. Primijećeno je da bakterije koje posjeduju hromide brže rastu u laboratorijskim kulturama, a također imaju i znatno veće [[genom]]e. [[Bakterije]] koje sadrže hromide imaju genom prosječne veličine 5,73 ± 1,66 Mb, dok bakterije bez hromida imaju genom prosječne veličine 3,38 ± 1,81 Mb. Zbog toga su neki istraživači zaključili da smještanje određenog broja gena na hromid, umjesto na glavni hromosom, omogućava širenje genoma bez narušavanja brzine i efikasnosti replikacije.<ref name=":0" /> S druge strane, dvije trećine bakterijskih genoma većih od 6 Mb nisu podijeljene na više dijelova (nisu multipartitni), a među pedeset najvećih genoma samo su tri multipartitna; stoga još uvijek nije uzročno dokazano da je veći genom razlog evolucijskog nastanka hromida. Hromidi se također često nalaze kod bakterija koje brzo rastu, što sugeriše da bi mogli doprinositi brzini replikacije i diobe; međutim, pojedine analize dovode u pitanje ovu pretpostavku, odnosno to da bi to mogla biti pokretačka evolucijska sila za nastanak hromida. Vjerovatnije je da širenje genoma i brža replikacija igraju ulogu u zadržavanju hromida unutar određenih linija, ali ne predstavljaju uzročno objašnjenje za njihov prvobitni nastanak.<ref name=":7" /> Hromidi također mogu omogućiti koordiniranu ekspresiju gena specifičnih za određenu [[ekološka niša| ekološku nišu]].<ref>{{Cite journal|last1=Heidelberg|first1=John F.|last2=Eisen|first2=Jonathan A.|last3=Nelson|first3=William C.|last4=Clayton|first4=Rebecca A.|last5=Gwinn|first5=Michelle L.|last6=Dodson|first6=Robert J.|last7=Haft|first7=Daniel H.|last8=Hickey|first8=Erin K.|last9=Peterson|first9=Jeremy D.|last10=Umayam|first10=Lowell|last11=Gill|first11=Steven R.|date=3 August 2000|title=DNA sequence of both chromosomes of the cholera pathogen Vibrio cholerae|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=477–483|doi=10.1038/35020000|issn=0028-0836|pmc=8288016|pmid=10952301|bibcode=2000Natur.406..477H}}</ref><ref name=":3"/> Nasumična, premda rijetka, pojava hromida koji slučajno posjeduju gene neophodne za ostvarivanje povoljnog načina života u datom okruženju može imati važnu ulogu u stabilizaciji tog hromida unutar organizma, te dovesti do nastanka nove loze koju definiše prisustvo [[replikon]]a – elementa koji je u tom trenutku postao ključan.<ref>{{Cite journal|last1=Chain|first1=Patrick S. G.|last2=Denef|first2=Vincent J.|last3=Konstantinidis|first3=Konstantinos T.|last4=Vergez|first4=Lisa M.|last5=Agulló|first5=Loreine|last6=Reyes|first6=Valeria Latorre|last7=Hauser|first7=Loren|last8=Córdova|first8=Macarena|last9=Gómez|first9=Luis|last10=González|first10=Myriam|last11=Land|first11=Miriam|date=17 October 2006|title=Burkholderia xenovorans LB400 harbors a multi-replicon, 9.73-Mbp genome shaped for versatility|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=103|issue=42|pages=15280–15287|doi=10.1073/pnas.0606924103|issn=0027-8424|pmc=1622818|pmid=17030797|doi-access=free}}</ref> == Reference == {{notelist}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Samoreplicirajuće organske strukture}} [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Bakterijska genetika]] 8zuty7s2agd5d2bwcqwk4muwr6j8trh 3939536 3939534 2026-11-07T10:43:11Z Genetičar-R-Hadži 187700 3939536 wikitext text/x-wiki '''Hromidi''',<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Fournes|first1=Florian|last2=Val|first2=Marie-Eve|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Mazel|first4=Didier|date=2018|title=Replicate Once Per Cell Cycle: Replication Control of Secondary Chromosomes|journal=Frontiers in Microbiology|volume=9|page=1833|doi=10.3389/fmicb.2018.01833|issn=1664-302X|pmc=6090056|pmid=30131796|doi-access=free}}</ref> ranije (i manje specifično) '''sekundarni hromosomi''',{{efn|Neki sekundarni hromosomi nisu hromidi. Naprimjer, sekundarni hromosom ''[[Brucella melitensis]]'' ne nosi replikacijske sisteme slične plazmidima i umjesto toga koristi standardni DnaA/oriC,<ref>{{cite journal |last1=DelVecchio |first1=VG |last2=Kapatral |first2=V |last3=Redkar |first3=RJ |last4=Patra |first4=G |last5=Mujer |first5=C |last6=Los |first6=T |last7=Ivanova |first7=N |last8=Anderson |first8=I |last9=Bhattacharyya |first9=A |last10=Lykidis |first10=A |last11=Reznik |first11=G |last12=Jablonski |first12=L |last13=Larsen |first13=N |last14=D'Souza |first14=M |last15=Bernal |first15=A |last16=Mazur |first16=M |last17=Goltsman |first17=E |last18=Selkov |first18=E |last19=Elzer |first19=PH |last20=Hagius |first20=S |last21=O'Callaghan |first21=D |last22=Letesson |first22=JJ |last23=Haselkorn |first23=R |author23-link=Robert Haselkorn |last24=Kyrpides |first24=N |last25=Overbeek |first25=R |title=The genome sequence of the facultative intracellular pathogen Brucella melitensis. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |date=8 January 2002 |volume=99 |issue=1 |pages=443–8 |doi=10.1073/pnas.221575398 |pmid=11756688 |pmc=117579|bibcode=2002PNAS...99..443D |doi-access=free }}</ref> iako njegovi srodnici u rodu ''Ochrobactrum'' koriste RepABC sistem.<ref>{{cite journal |last1=Krzyżanowska |first1=DM |last2=Maciąg |first2=T |last3=Ossowicki |first3=A |last4=Rajewska |first4=M |last5=Kaczyński |first5=Z |last6=Czerwicka |first6=M |last7=Rąbalski |first7=Ł |last8=Czaplewska |first8=P |last9=Jafra |first9=S |title=Ochrobactrum quorumnocens sp. nov., a quorum quenching bacterium from the potato rhizosphere, and comparative genome analysis with related type strains. |journal=PLOS ONE |date=2019 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0210874 |pmid=30668584 |pmc=6342446|doi-access=free }}</ref> Hromidni način stvaranja replikona također se viđa samo kod bakterija (zaključno s 2023. godinom), dok se „sekundarni hromosomi” arheja repliciraju poput uobičajenih hromosoma.<ref>{{cite journal |last1=Ausiannikava |first1=D |last2=Mitchell |first2=L |last3=Marriott |first3=H |last4=Smith |first4=V |last5=Hawkins |first5=M |last6=Makarova |first6=KS |last7=Koonin |first7=EV |last8=Nieduszynski |first8=CA |last9=Allers |first9=T |title=Evolution of Genome Architecture in Archaea: Spontaneous Generation of a New Chromosome in Haloferax volcanii. |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 August 2018 |volume=35 |issue=8 |pages=1855–1868 |doi=10.1093/molbev/msy075 |pmid=29668953|pmc=6063281 }}</ref>}} predstavljaju klasu bakterijskih replikona (molekula DNK koje se repliciraju). Ovi [[replikon]]i nazivaju se „hromidi” (engl. ''chromids'') jer posjeduju karakteristične osobine i '''hro'''mosoma i plaz'''mid'''a. U početku se smatralo da se svi osnovni (esencijalni) geni nalaze na glavnom hromosomu bakterije. Međutim, 1989. godine otkriven je replikon (danas poznat kao hromid) koji sadrži osnovne gene, a nalazi se izvan glavnog [[hromosom]]a. Zbog prisustva ovih osnovnih gena, hromid je neophodan za opstanak organizma. Hromidi su veliki replikoni, mada ne toliko veliki kao glavni hromosom; ipak, gotovo su uvijek veći od plazmida (ili megaplazmida). Hromidi također dijele mnoge [[genom]]ske odlike s hromosomima, uključujući sadržaj [[guanin|G]][[citozin|C]] parova i specifičan obrazac upotrebe kodona. S druge strane, hromidi ne koriste iste sisteme replikacije kao hromosomi, već se služe sistemom replikacije karakterističnim za plazmide. Hromidi su prisutni kod 10% bakterijskih vrsta čiji je genom sekvenciran 2009.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harrison|first1=Peter W.|last2=Lower|first2=Ryan P.J.|last3=Kim|first3=Nayoung K.D.|last4=Young|first4=J. Peter W.|date=2010|title=Introducing the bacterial 'chromid': not a chromosome, not a plasmid|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966842X09002698|journal=Trends in Microbiology|language=en|volume=18|issue=4|pages=141–148|doi=10.1016/j.tim.2009.12.010|pmid=20080407|url-access=subscription}}</ref> Za bakterijske genome koji su podijeljeni na glavni hromosom i jedan ili više hromida (i/ili megaplazmida) kaže se da su podijeljeni ili [[višedjelnost|višedijelni]] (multipartitni) genomi. Velika većina [[bakterija]] koje posjeduju hromide ima samo jedan hromid, iako ih 9% ima više od jednog (u poređenju sa 12% bakterija koje sadrže više megaplazmida). Rod ''[[Azospirillum]]'' obuhvata tri vrste koje imaju do po pet hromida, što je najveći broj hromida zabilježen kod jedne vrste do danas. Također se čini da su hromidi češći kod bakterija koje stupaju u [[simbioza|simbiotske]] ili [[patogen]]e odnose sa [[eukarioti]]ma<ref name=":7">{{Cite journal|last1=diCenzo|first1=George C.|last2=Finan|first2=Turlough M.|date=9 August 2017|title=The Divided Bacterial Genome: Structure, Function, and Evolution|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=81|issue=3|language=EN|doi=10.1128/MMBR.00019-17|pmc=5584315|pmid=28794225}}</ref> a i s organizmima koji imaju visoku toleranciju na abiotičke stresore.<ref>{{Cite journal|last1=Sonnenberg|first1=Cecilie Bækkedal|last2=Haugen|first2=Peik|date=1 September 2021|title=The Pseudoalteromonas multipartite genome: distribution and expression of pangene categories, and a hypothesis for the origin and evolution of the chromid|journal=G3: Genes, Genomes, Genetics|volume=11|issue=9|doi=10.1093/g3journal/jkab256|issn=2160-1836|pmc=8496264|pmid=34544144}}</ref> Hromidi su otkriveni 1989. godine kod vrste [[Alphaproteobacteria]] poznate kao ''[[Rhodobacter sphaeroides]]''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Suwanto|first1=A|last2=Kaplan|first2=S|date=1989|title=Physical and genetic mapping of the Rhodobacter sphaeroides 2.4.1 genome: presence of two unique circular chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=171|issue=11|pages=5850–5859|doi=10.1128/jb.171.11.5850-5859.1989|issn=0021-9193|pmc=210445|pmid=2808300}}</ref> Međutim, formalizacija koncepta „hromida” kao nezavisnog tipa replikona dogodila se tek 2010. godine.<ref name=":4"/> Nekoliko klasifikacija pravi dodatne razlike među hromidima, zavisno od uslova njihove esencijalnosti, sistema replikacije i drugih faktora. Postoje dvije hipoteze o porijeklu hromida: hipoteza o „plazmidu” i hipoteza o „cijepanju” (šizmi). Prema hipotezi o plazmidu, hromidi potiču od plazmida koji su tokom evolucije stekli ključne gene i tako se stabilizovali u svojim linijama. Prema hipotezi o cijepanju, i hromidi i glavni [[hromosom]] nastali su cijepanjem jednog većeg, ranijeg hromosoma. Hipoteza o plazmidu danas je široko prihvaćena, iako mogu postojati rijetki slučajevi u kojima veliki replikoni nastaju hromosomskim cijepanjem. Jedno istraživanje ukazuje na to da su se hromidi pojavili 45 puta tokom evolucije bakterija, a da su u dva navrata izgubljeni.<ref name=":7"/> == Otkriće i klasifikacija == === Otkriće === U ranim fazama razvoja bakterijske genomike, smatralo se da bakterijski [[genom]] ima relativno jednostavnu strukturu. Sve poznate [[bakterije]] imale su kružne hromosome koji su sadržavali sve ključne gene. Neke bakterije posjedovale su dodatne replikone, poznate kao [[plazmid]]i; plazmidi su, po pravilu, bili mali, kružni i neesencijalni (što znači da su kodirali samo gene koji nisu neophodni za preživljavanje).<ref name=":2">{{Cite journal|last=Ochman|first=Howard|date=25 June 2002|title=Bacterial Evolution: Chromosome Arithmetic and Geometry|journal=Current Biology|language=English|volume=12|issue=12|pages=R427–R428|doi=10.1016/S0960-9822(02)00916-8|issn=0960-9822|pmid=12123594|s2cid=7121998|doi-access=free}}</ref> Kako se proučavalo sve više bakterija i njihovih genoma, počeli su se otkrivati mnogi alternativni oblici bakterijske genomske arhitekture. Kod brojnih [[vrsta]] otkriveni su linearni hromosomi i linearni plazmidi. Ubrzo nakon toga otkrivene su bakterije s nekoliko velikih replikona, što je dovelo do shvatanja da bakterije, baš kao i [[eukarioti]], mogu imati genom sastavljen od više od jednog hromosoma.<ref name=":2"/> Prvi primjer toga bila je bakterija ''[[Rhodobacter sphaeroides]]'' 1989. godine,<ref name=":1" /> a ubrzo su uslijedila i druga otkrića, poput onog kod vrste ''[[Brucella melitensis]]'' 1993.,<ref>{{Cite journal|last1=Michaux|first1=S|last2=Paillisson|first2=J|last3=Carles-Nurit|first3=M J|last4=Bourg|first4=G|last5=Allardet-Servent|first5=A|last6=Ramuz|first6=M|date=1993|title=Presence of two independent chromosomes in the Brucella melitensis 16M genome|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=175|issue=3|pages=701–705|doi=10.1128/jb.175.3.701-705.1993|issn=0021-9193|pmc=196208|pmid=8423146}}</ref> ''[[Burkholderia cepacia complex]]'' u 1994.,<ref>{{Cite journal|last1=Cheng|first1=H P|last2=Lessie|first2=T G|date=1994|title=Multiple replicons constituting the genome of Pseudomonas cepacia 17616|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=176|issue=13|pages=4034–4042|doi=10.1128/jb.176.13.4034-4042.1994|issn=0021-9193|pmc=205602|pmid=7517389}}</ref> ''[[Rhizobium meliloti]]'' 1995.ref>{{Cite journal|last1=Honeycutt|first1=R. J.|last2=McClelland|first2=M.|last3=Sobral|first3=B. W.|date=1993|title=Physical map of the genome of Rhizobium meliloti 1021|journal=Journal of Bacteriology|volume=175|issue=21|pages=6945–6952|language=EN|doi=10.1128/jb.175.21.6945-6952.1993|pmc=206821|pmid=8226638}}</ref> ''[[Bacillus thuringiensis]]'' u 1996.,<ref>{{Cite journal|last1=Carlson|first1=Cathrine Rein|last2=Johansen|first2=Trine|last3=Lecadet|first3=Marguerite-M.|last4=Kolsto|first4=Anne-BritYR 1996|title=Genomic organization of the entomopathogenic bacterium Bacillus thuringiensis subsp. berliner 1715|journal=Microbiology|year=1996|volume=142|issue=7|pages=1625–1634|doi=10.1099/13500872-142-7-1625|issn=1465-2080|doi-access=free}}</ref> a danas je poznato da oko 10% bakterijskih vrsta posjeduje velike replikone koji su odvojeni od glavnog hromosoma. === Definicija === S pojavom ovih otkrića predloženo je nekoliko pristupa klasifikaciji različitih komponenti višedijelnih genoma. Za opisivanje velikih replikona, koji nisu glavni hromosom, korišteni su različiti termini; oni se, između ostalog, nazivaju dodatnim hromosomima, „minihromosomima”, „megaplazmidima” ili „sekundarnim hromosomima”. Kriteriji koji se koriste za razlikovanje ovih replikona obično se zasnivaju na karakteristikama kao što su veličina i prisustvo ključnih gena.<ref name=":2"/> Godine 2010. predloženo je da se ovi genomski elementi klasificiraju kao „hromidi” (engl. ''chromids''). Raniji termini, poput „sekundarni hromosom”, smatraju se neprikladnim, s obzirom na to da ovi replikoni sadrže sisteme replikacije karakteristične za [[plazmid]]e, te stoga predstavljaju suštinski drugačiju klasu replikona u odnosu na [[hromosom]]e.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Dziewit|first1=Lukasz|last2=Czarnecki|first2=Jakub|last3=Wibberg|first3=Daniel|last4=Radlinska|first4=Monika|last5=Mrozek|first5=Paulina|last6=Szymczak|first6=Michal|last7=Schlüter|first7=Andreas|last8=Pühler|first8=Alfred|last9=Bartosik|first9=Dariusz|date=2014|title=Architecture and functions of a multipartite genome of the methylotrophic bacterium Paracoccus aminophilus JCM 7686, containing primary and secondary chromids|journal=BMC Genomics|language=en|volume=15|issue=1|page=124|doi=10.1186/1471-2164-15-124|issn=1471-2164|pmc=3925955|pmid=24517536 |doi-access=free }}</ref> Prvobitna definicija „hromida” (engl. podrazumijeva ispunjavanje tri kriterija:<ref name=":0" /> {{Ordered list|list-style-type=lower-roman | hromidi posjeduju sisteme za održavanje i replikaciju tipične za plazmide; | hromidi imaju [[nukleotid]]ni sastav sličan onom kod [[hromosom]]a; | hromidi nose ključne gene koji se kod drugih vrsta nalaze na hromosomu. }} Iako je ova definicija čvrsta, autori koji su je predložili očekivali su pojavu izuzetaka koji bi zamaglili granice između hromida i drugih [[replikon]]a. Ovo očekivanje proizlazi iz opće tendencije evolucijskih linija da stvaraju sisteme koji nisu jasno razgraničeni; slična pojava dovela je i do dobro poznatih poteškoća pri formuliranju sveobuhvatne definicije vrste.<ref name=":0"/> Nakon uvođenja klasifikacije hromida, otkriveni su i drugi replikoni koji dijele određene karakteristike s hromidima, ali su ipak svrstani u zasebne kategorije. Jedan od primjera je takozvani „''rrn''-plazmid”, pronađen u jednom [[kladus]]u unutar bakterijskog roda ''[[Aureimonas]]''. Ovaj ''rrn''-plazmid sadrži ''rrn'' ([[rRNK]]) operon (po čemu je i dobio ime), a taj operon nije prisutan na glavnom hromosomu. Zbog toga se glavni hromosom naziva „hromosom bez ''rrn'' [[operon]]a” (engl. ''rrn-lacking chromosome'' – RLC), a klada bakterija roda ''Aureimonas'' koja posjeduje ovaj plazmid naziva se „RLC kladus”. Pripadnici RLC kladusa posjeduju devet replikona, od kojih je glavni hromosom najveći, dok je ''rrn''-plazmid najmanji, s veličinom od svega 9,4 kb. Također, ''rrn''-plazmid je u RLC bakterijama prisutan u velikom broju kopija. Iako ove karakteristike – vrlo mala veličina i veliki broj kopija – više podsjećaju na plazmide nego na hromide, ''rrn''-plazmid ipak sadrži jedine kopije gena unutar ''rrn'' operona, kao i gena za [[tRNK]([[izoleucin|Ile]]). Ovaj karakterističan skup osobina naveo je naučnike koji su otkrili ovaj replikon da ga jednostavno klasifikuju kao „rrn”-plazmid, što se smatra zasebnom klasifikacijom u odnosu na „plazmid” ili „hromid”.<ref>{{Cite journal|last1=Anda|first1=Mizue|last2=Ohtsubo|first2=Yoshiyuki|last3=Okubo|first3=Takashi|last4=Sugawara|first4=Masayuki|last5=Nagata|first5=Yuji|last6=Tsuda|first6=Masataka|last7=Minamisawa|first7=Kiwamu|last8=Mitsui|first8=Hisayuki|date=17 November 2015|title=Bacterial clade with the ribosomal RNA operon on a small plasmid rather than the chromosome|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=112|issue=46|pages=14343–14347|doi=10.1073/pnas.1514326112|issn=0027-8424|pmc=4655564|pmid=26534993|bibcode=2015PNAS..11214343A|doi-access=free}}</ref> === Dodatne predložene klasifikacije === Pored klasificiranja određenih replikona kao hromida, brojni naučnici su predložili dodatno razlikovanje između različitih tipova hromida. Jedna klasifikacija pravi razliku između primarnih i sekundarnih hromida. Primarni hromidi se definiraju kao hromidi koji sadrže osnovne gene (tzv. jezgarne gene) koji su uvijek neophodni za preživljavanje bakterije u svim uvjetima. Sekundarni hromidi se definiraju kao hromidi koji su neophodni za preživljavanje u prirodnim uvjetima za datu bakteriju, ali mogu biti nevažni u određenim "sigurnim" uvjetima, kao što je laboratorijsko okruženje. Sekundarni hromidi također mogu imati novije evolucijsko porijeklo i mogu zadržati određene karakteristike sličnije plazmidima u poređenju s primarnim hromidima. Primjer predloženog primarnog hromida je "hromosom II" kod bakterije ''[[Paracoccus denitrificans]]'' PD1222.<ref name=":7" /><ref name=":6"/> == Karakteristike == === Veličina i broj kopija === U bakterijskom [[genom]]u, glavni [[hromosom]] uvijek je najveći [[replikon]], a slijede ga hromid, pa plazmid. Jedan izuzetak od ovog pravila zabilježen je kod bakterije ''[[Deinococcus deserti]]'' VCD115, gdje su oba plazmida veća od hromida.<ref name=":0" /> Veličina hromida značajno varira između različitih organizama. Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', glavni hromosom varira između 3,0 i 3,3 Mb, dok veličina hromida varira između 0,8 i 2,4 Mb.<ref name=":3"/> Jedan replikon kod soja bakterije ''[[Buchnera (bakterija)|Buchnera]]'', koji [[kodon|kodira]] određene osnovne gene, veličine je svega 7,8 kb.<ref>{{Cite journal|last1=Shigenobu|first1=Shuji|last2=Watanabe|first2=Hidemi|last3=Hattori|first3=Masahira|last4=Sakaki|first4=Yoshiyuki|last5=Ishikawa|first5=Hajime|date=2000|title=Genome sequence of the endocellular bacterial symbiont of aphids Buchnera sp. APS|journal=Nature|language=en|volume=407|issue=6800|pages=81–86|doi=10.1038/35024074|pmid=10993077|bibcode=2000Natur.407...81S|s2cid=4405072|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Iako prisustvo ključnih gena može dovesti do klasifikacije ovog replikona kao hromida, prema određenim definicijama on se može i isključiti iz te kategorije. Neki pristupi svrstavaju replikone u hromide samo ako dostižu graničnu veličinu od 350 kb. Također je primijećeno da hromidi, baš kao i hromosomi te megaplazmidi, obično imaju mali broj kopija unutar ćelije. U prosjeku, hromidi su dvostruko veći od megaplazmida (stoga je nastanak hromida iz megaplazmida povezan sa značajnim nakupljanjem gena nakon same konverzije).<ref name=":7"/> Jedan od najvećih hromida nalazi se u bakteriji ''[[Burkholderia pseudomallei]]''; njegova veličina premašuje 3,1 milion nukleotida, odnosno 3,1 megabazu (3,1 Mb).<ref>{{Cite journal|last1=Holden|first1=M. T. G.|last2=Titball|first2=R. W.|last3=Peacock|first3=S. J.|last4=Cerdeno-Tarraga|first4=A. M.|last5=Atkins|first5=T.|last6=Crossman|first6=L. C.|last7=Pitt|first7=T.|last8=Churcher|first8=C.|last9=Mungall|first9=K.|last10=Bentley|first10=S. D.|last11=Sebaihia|first11=M.|date=28 September 2004|title=Genomic plasticity of the causative agent of melioidosis, Burkholderia pseudomallei|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=39|pages=14240–14245|doi=10.1073/pnas.0403302101|issn=0027-8424|pmc=521101|pmid=15377794|doi-access=free}}</ref> === Genomske karakteristike === Hromidi češće imaju manji sadržaj [[guanin|G]] + [[citozin|C]] baza u poređenju sa glavnim hromosomom, mada ta povezanost nije naročito snažna. Sadržaj G + C baza u hromidu obično odstupa za najviše 1% od sadržaja u glavnom hromosomu, što ukazuje na to da se njegov bazni sastav približio ravnotežnom stanju glavnog hromosoma, nakon što je stabilno postojao unutar određene bakterijske linije tokom potrebnog vremenskog perioda. Hromidi takođe sliče glavnom hromosomu po pitanju [[pristrasnost u upotrebi kodona]].ref name=":0" /><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Fogel|first2=Michael A.|last3=Waldor|first3=Matthew K.|date=30 March 2005|title=Divided genomes: negotiating the cell cycle in prokaryotes with multiple chromosomes: Multiple chromosomes in prokaryotes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|journal=Molecular Microbiology|language=en|volume=56|issue=5|pages=1129–1138|doi=10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|pmid=15882408|s2cid=12362731|url-access=subscription}}</ref> Jedna analiza je pokazala da hromidi imaju medijanu razlike u GC-sadržaju od 0,34 % u odnosu na glavni hromosom, za razliku od vrijednosti od 1,9 % za megaplazmide i 2,8 % za plazmide.<ref name=":7" /> Hromidi posjeduju barem jedan osnovni gen koji nedostaje na glavnom hromosomu. (Glavni hromosomi sadrže većinu osnovnih gena [[bakterije]], dok plazmidi ne sadrže nijedan osnovni gen.) Naprimjer, hromid kod bakterije ''[[Vibrio cholerae]]'' sadrži gene za [[ribosom]]ske podjedinice L20 i L35.<ref>{{Cite journal|last1=Waldor|first1=Matthew K.|last2=RayChaudhuri|first2=Debabrata|date=3 August 2000|title=Treasure trove for cholera research|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=469–470|doi=10.1038/35020178|pmid=10952295|s2cid=205007987|issn=0028-0836|doi-access=free}}</ref> Iako većina hromida sadrži nesrazmjerno manji broj esencijalnih gena u poređenju sa glavnim hromozomom – poput gena za rRNK ili gena unutar [[rRNK]] [[operon]]a – neki mogu imati znatno više esencijalnih gena, te se čak mogu smatrati „ravnopravnim partnerima” hromosomu.<ref>{{Cite journal|last1=Mackenzie|first1=Chris|last2=Choudhary|first2=Madhusudan|last3=Larimer|first3=Frank W.|last4=Predki|first4=Paul F.|last5=Stilwagen|first5=Stephanie|last6=Armitage|first6=Judith P.|last7=Barber|first7=Robert D.|last8=Donohue|first8=Timothy J.|last9=Hosler|first9=Jonathan P.|last10=Newman|first10=Jack E.|last11=Shapleigh|first11=James P.|date=2001|title=The home stretch, a first analysis of the nearly completed genome of Rhodobacter sphaeroides 2.4.1|url=https://link.springer.com/10.1023/A:1013831823701|journal=Photosynthesis Research|volume=70|issue=1|pages=19–41|doi=10.1023/A:1013831823701|pmid=16228360|s2cid=1035709|url-access=subscription}}</ref> Općenito, hromidi također pokazuju obogaćenost genima uključenim u procese transporta, metabolizma, transkripcije, regulatorne funkcije, [[transdukcija signala]] i funkcije povezane s pokretljivošću. Proteini smješteni na hromidima učestvuju u procesima koji mogu stupati u interakciju s proteinima kodiranim na glavnom hromosomu. Hromidi također sadrže više gena za transpozaze nego hromosomi, ali manje nego megaplazmidi.<ref name=":7"/> === Filogenetska distribucija === Prisustvo osnovnih (jezgrenih) gena čini hromid neophodnim za preživljavanje bakterije. Isti osnovni geni nalaze se na hromidima unutar jednog [[rod (biologija)|roda]], ali ne nužno i između različitih rodova. ]Svi hromidi unutar jednog roda mogu dodatno dijeliti veliki broj konzerviranih, ali neesencijalnih gena koji pomažu u definiranju fenotipa tog roda (pri čemu se čini da je pojava hromida primarna evolucijska sila u formiranju bakterijskih rodova koji ih posjeduju, kao što je sugerirano u slučaju roda ''Vibrio<ref name=":5" />''). Nasuprot tome, bakterijski hromosomi mogu dijeliti stotine konzerviranih osnovnih gena, univerzalno ili gotovo univerzalno. Plazmidi ne sadrže osnovne gene i, za razliku od hromida, plazmidi različitih vrsta unutar jednog bakterijskog roda (ili čak različitih izolata unutar iste vrste) dijele vrlo malo gena. To je djelimično posljedica čestog sticanja i gubitka plazmida, kao i njihovog prenosa između bakterija putem [[konjugacija (bakterije)|konjugacije]] (oblika [[horizontalni prenos gena|horizontalnog prenosa gena]]), dok se hromidi prenose putem [[ćelijska dioba|ćelijskih dioba]] (vertikalno), pri čemu nema dokaza o njihovom prenosu putem horizontalnog prenosa gena.<ref name=":0" /> Primijećeno je da se hromid kod barem jedne bakterijske vrste može eliminirati, a da bakterija pritom ne izgubi sposobnost preživljavanja; međutim, bakterija postaje [[auksotrofija|auksotrofna]], što ukazuje na ozbiljno narušavanje [[fitnes]]a (prilagođenosti) povezano s gubitkom hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Hynes|first1=Michael F.|last2=Quandt|first2=Jürgen|last3=O'Connell|first3=Michael P.|last4=Pühler|first4=Alfred|date=1989|title=Direct selection for curing and deletion of Rhizobium plasmids using transposons carrying the Bacillus subtilis sacB gene|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0378111989903193|journal=Gene|language=en|volume=78|issue=1|pages=111–120|doi=10.1016/0378-1119(89)90319-3|pmid=2548927|url-access=subscription}}</ref> Zbog svog stabilnog prisustva unutar određenog bakterijskog roda, hromidi također posjeduju osobinu filogenetske ograničenosti na specifične rodove. Primjeri bakterijskih rodova koji sadrže hromide uključuju ''[[Deinococcus]]'', ''[[Leptospira]]'', ''[[Cyanothece]]'' (vrsta [[cijanobakterija]]), kao i niz rodova unutar grupe ''[[Pseudomonadota]]''. Sveukupno, sekvenciranje bakterijskih genoma ukazuje na to da otprilike 10% bakterijskih vrsta posjeduje hromid.<ref name=":0" /> Također je utvrđeno da postoji tendencija ka istovremenom prisustvu hromida i megaplazmida u istom organizmu. Hromidi se, štaviše, češće pojavljuju u [[filogeneza| filogenetskim linijama]] nego megaplazmidi (prisutni su kod otprilike dvostruko više vrsta), iako se smatra da su megaplazmidi evolucijski izvor iz kojeg su nastali hromidi. To bi moglo biti posljedica sklonosti organizama da tokom vremena gube svoje megaplazmide, za razliku od hromida, koji pokazuju inherentno veću evolucijsku stabilnost.<ref name=":7" /> === Replikacija === Hromidi dijele karakteristike replikacije i hromosoma i plazmida. Naime, hromidi koriste sistem replikacije karakterističan za plazmide. Dok se plazmidi ne repliciraju usklađeno s glavnim hromosomom ili ćelijskim ciklusom,<ref>{{Cite journal|last1=del Solar|first1=Gloria|last2=Giraldo|first2=Rafael|last3=Ruiz-Echevarría|first3=María Jesús|last4=Espinosa|first4=Manuel|last5=Díaz-Orejas|first5=Ramón|date=1998|title=Replication and Control of Circular Bacterial Plasmids|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|language=en|volume=62|issue=2|pages=434–464|doi=10.1128/MMBR.62.2.434-464.1998|pmid=9618448|pmc=98921|issn=1092-2172}}</ref> hromidi se repliciraju, i to samo jednom po [[ćelijski ciklus|ćelijskom ciklusu]].<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S|last2=Løbner-Olesen|first2=Anders|last3=Waldor|first3=Matthew K|date=2004|title=Synchronous replication initiation of the two Vibrio cholerae chromosomes|journal=Current Biology|language=en|volume=14|issue=13|pages=R501–R502|doi=10.1016/j.cub.2004.06.036|pmid=15242627|s2cid=6532702|doi-access=free}}</ref> Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', replikacija glavnog hromosoma započinje prije replikacije hromida. Hromid je manji od hromosoma, pa je za završetak njegove replikacije potrebno manje vremena. Iz tog razloga, replikacija hromida je odgođena kako bi se uskladio završetak replikacije hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Rasmussen|first1=Tue|last2=Bugge Jensen|first2=Rasmus|last3=Skovgaard|first3=Ole|date=11 July 2007|title=The two chromosomes of Vibrio cholerae are initiated at different time points in the cell cycle|journal=The EMBO Journal|volume=26|issue=13|pages=3124–3131|doi=10.1038/sj.emboj.7601747|issn=0261-4189|pmc=1914095|pmid=17557077}}</ref> Ranija replikacija hromosoma u poređenju sa hromidom je takođe uočena kod ''[[Ensifer meliloti]]''.<ref>{{Cite journal|last1=Nisco|first1=Nicole J. De|last2=Abo|first2=Ryan P.|last3=Wu|first3=C. Max|last4=Penterman|first4=Jon|last5=Walker|first5=Graham C.|date=4 March 2014|title=Global analysis of cell cycle gene expression of the legume symbiont Sinorhizobium meliloti|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=111|issue=9|pages=3217–3224|doi=10.1073/pnas.1400421111|issn=0027-8424|pmc=3948222|pmid=24501121|bibcode=2014PNAS..111.3217D|doi-access=free}}</ref> [[Bakterije]] također se oslanjaju na različite faktore replikacije kako bi pokrenule replikaciju hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Waldor|first2=Matthew K.|date=22 August 2003|title=Distinct Replication Requirements for the Two Vibrio cholerae Chromosomes|journal=Cell|language=English|volume=114|issue=4|pages=521–530|doi=10.1016/S0092-8674(03)00611-1|issn=0092-8674|pmid=12941279|s2cid=17177569|doi-access=free}}</ref> Replikacija hromosoma započinje stimulacijom ekspresije proteina [[DnaA]], dok replikacija hromida, iako također zahtijeva DnaA, zavisi i od proteina RctB. Ovo je slično plazmidima F1 i P, koji također zavise od DnaA, ali je njihova replikacija ipak pod kontrolom drugih proteina (konkretno, RepA i RepE).<ref>{{Cite journal|last1=Duigou|first1=Stéphane|last2=Knudsen|first2=Kristine G.|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Egan|first4=Elizabeth S.|last5=Løbner-Olesen|first5=Anders|last6=Waldor|first6=Matthew K.|date=2006|title=Independent Control of Replication Initiation of the Two Vibrio cholerae Chromosomes by DnaA and RctB|journal=Journal of Bacteriology|volume=188|issue=17|pages=6419–6424|language=EN|doi=10.1128/JB.00565-06|pmc=1595377|pmid=16923911}}</ref> Segregacija hromida odvija se prema različitim obrascima kod različitih rodova bakterija, iako se obično dešava nakon segregacije glavnog hromosoma.<ref name=":7"/> Do sada poznato je da se hromidi repliciraju pomoću jednog od dva tipa sistema: sistema repABC ili pomoću [[iteron]]a.<ref name=":4"/> === Evolucijska fleksibilnost === Nekoliko studija ukazuje na to da su hromidi manje [[konzervirana sekvenca|konzervirani]] i da evoluiraju brže od hromosoma kod bakterija. U studiji koja je obuhvatila mnoge vrste roda ''[[Vibrio]]'' utvrđeno je da glavni, veliki hromosom ima stabilan raspon veličine od 3–3,3 Mb, dok sekundarni hromosom varira u rasponu od 0,8 do 2,4 Mb. Ova značajna varijacija ukazuje na veći stepen strukturne fleksibilnosti. Bakterije roda ''[[Agrobacterium]]'', kao i neki drugi rodovi, mogu imati tri ili više hromida; kod nekoliko sojeva, ovi višestruki hromidi često prolaze kroz preuređenja velikih razmjera, koja mogu uključivati translokaciju znatnog dijela jednog hromida u drugi.<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Okada|first1=Kazuhisa|last2=Iida|first2=Tetsuya|last3=Kita-Tsukamoto|first3=Kumiko|last4=Honda|first4=Takeshi|date=15 January 2005|title=Vibrios Commonly Possess Two Chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=187|issue=2|pages=752–757|doi=10.1128/JB.187.2.752-757.2005|issn=0021-9193|pmc=543535|pmid=15629946}}</ref> Geni smješteni na hromidima također su podložniji evoluciji i podliježu manjem stepenu [[negativna selekcija (prirodna selekcija)|pročišćavajuće selekcije]]. Budući da se uobičajene definicije vrsta kod prokariota zasnivaju na sekvenci DNK ili prosječnom identitetu nukleotida, veća evolutivna plastičnost hromida može dovesti do toga da organizmi koji ih posjeduju imaju izraženiju sklonost ka [[specijacija|specijaciji]].<ref>{{Cite journal|last1=Cooper|first1=Vaughn S.|last2=Vohr|first2=Samuel H.|last3=Wrocklage|first3=Sarah C.|last4=Hatcher|first4=Philip J.|date=1 April 2010|editor-last=Wilke|editor-first=Claus O.|title=Why Genes Evolve Faster on Secondary Chromosomes in Bacteria|journal=PLOS Computational Biology|language=en|volume=6|issue=4|doi=10.1371/journal.pcbi.1000732|issn=1553-7358|pmc=2848543|pmid=20369015|bibcode=2010PLSCB...6E0732C |doi-access=free }}</ref> == Porijeklo == === Hipoteze o „cijepanju” i „plazmidu” === Izneseno je nekoliko prijedloga za objašnjenje porijekla hromida. Dvije glavne hipoteze su „hipoteza o cijepanju” (engl. ''schism hypothesis'') i „hipoteza o plazmidu”. Prema hipotezi o cijepanju, dva odvojena bakterijska [[hromosom]]a mogu nastati cijepanjem jednog većeg hromosoma, pri čemu nastaju glavni i sekundarni hromosom (odnosno hromid). Međutim, s obzirom na to da hromidi posjeduju sisteme održavanja i replikacije karakteristične za plazmide, te zbog neravnomjerne raspodjele ključnih gena između glavnog hromosoma i hromida, široko je prihvaćena hipoteza o plazmidu. Prema njoj, hromidi su evoluirali od megaplazmida koji su stekli ključne gene.''<ref name=":5" />'' Kada megaplazmidi preuzmu ključne gene s glavnog hromosoma – uz istovremeni gubitak tih gena na samom glavnom hromosomu – plazmid postaje stabilan i neophodan element bakterijskog genoma. (Megaplazmidi također mogu steći duplikate ključnih gena s glavnog hromosoma. Duplikat gena na glavnom hromosomu može s vremenom degradirati, ostavljajući taj gen prisutnim isključivo na novonastalom hromidu. U tom slučaju, hromid nastaje putem neutralne tranzicije.) Ovaj događaj također stabilizira ostale gene smještene na novom hromidu, što može rezultirati karakterističnim fenotipom za novu liniju. Ovi ključni geni mogu dospjeti u megaplazmid na nekoliko načina. Jedan od njih je [[homologna rekombinacija]] između glavnog hromosoma i plazmida. Također je moguće da se postojeći hromid rekombinira s plazmidom kako bi preuzeo njegov sistem replikacije. Jednom kada se hromid pojavi u nekoj liniji, on ostaje stabilan tokom dugih evolucijskih perioda. Nekoliko bakterijskih rodova posjeduje hromide koji su karakteristični za svaki od tih rodova. Iako hromidi unutar jednog roda mogu dijeliti veliki broj zajedničkih gena, ne postoje geni koji su univerzalno prisutni u hromidima različitih rodova.<ref name=":0" /> Plazmidi gotovo uvijek (ako ne i uvijek) predstavljaju izvor iz kojeg nastaju hromidi; međutim, kod najmanje dva bakterijska soja, veliki replikoni bi mogli poticati od cijepanja većeg hromosoma. U ovim izuzetnim slučajevima, termin „sekundarni hromosom” može se zadržati za njihov opis, čime se – u tom smislu – pravi razlika u odnosu na „hromide”. Identifikacija nekog replikona kao „sekundarnog hromozoma” može se zasnivati na očuvanoj sinteniji i nasumičnoj raspodjeli ključnih gena u odnosu na glavni hromozom.<ref name=":7" /> === Predloženi adaptivni uzroci === Pitanje porijekla hromida povezano je s pitanjem zašto su oni evoluirali. Jedna od mogućnosti je da su hromidi „zamrznuti slučaj” (engl. ''frozen accident'') – nastali su pukim slučajem, bez nekog posebnog razloga, te su upravo zbog toga prisutni u liniji potomaka organizma u kojem su se prvobitno pojavili. U ovom scenariju, ključni geni dospijevaju na hromid slučajno, ali njihovo fiksiranje na sekundarnom replikonu – putem neutralnih promjena – dovodi do toga da oni postanu neophodni za opstanak organizma. S druge strane, hromidi mogu pružati i određene prednosti koje bakteriji pomažu u takmičenju unutar njene okoline. Primijećeno je da bakterije koje posjeduju hromide brže rastu u laboratorijskim kulturama, a također imaju i znatno veće [[genom]]e. [[Bakterije]] koje sadrže hromide imaju genom prosječne veličine 5,73 ± 1,66 Mb, dok bakterije bez hromida imaju genom prosječne veličine 3,38 ± 1,81 Mb. Zbog toga su neki istraživači zaključili da smještanje određenog broja gena na hromid, umjesto na glavni hromosom, omogućava širenje genoma bez narušavanja brzine i efikasnosti replikacije.<ref name=":0" /> S druge strane, dvije trećine bakterijskih genoma većih od 6 Mb nisu podijeljene na više dijelova (nisu multipartitni), a među pedeset najvećih genoma samo su tri multipartitna; stoga još uvijek nije uzročno dokazano da je veći genom razlog evolucijskog nastanka hromida. Hromidi se također često nalaze kod bakterija koje brzo rastu, što sugeriše da bi mogli doprinositi brzini replikacije i diobe; međutim, pojedine analize dovode u pitanje ovu pretpostavku, odnosno to da bi to mogla biti pokretačka evolucijska sila za nastanak hromida. Vjerovatnije je da širenje genoma i brža replikacija igraju ulogu u zadržavanju hromida unutar određenih linija, ali ne predstavljaju uzročno objašnjenje za njihov prvobitni nastanak.<ref name=":7" /> Hromidi također mogu omogućiti koordiniranu ekspresiju gena specifičnih za određenu [[ekološka niša| ekološku nišu]].<ref>{{Cite journal|last1=Heidelberg|first1=John F.|last2=Eisen|first2=Jonathan A.|last3=Nelson|first3=William C.|last4=Clayton|first4=Rebecca A.|last5=Gwinn|first5=Michelle L.|last6=Dodson|first6=Robert J.|last7=Haft|first7=Daniel H.|last8=Hickey|first8=Erin K.|last9=Peterson|first9=Jeremy D.|last10=Umayam|first10=Lowell|last11=Gill|first11=Steven R.|date=3 August 2000|title=DNA sequence of both chromosomes of the cholera pathogen Vibrio cholerae|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=477–483|doi=10.1038/35020000|issn=0028-0836|pmc=8288016|pmid=10952301|bibcode=2000Natur.406..477H}}</ref><ref name=":3"/> Nasumična, premda rijetka, pojava hromida koji slučajno posjeduju gene neophodne za ostvarivanje povoljnog načina života u datom okruženju može imati važnu ulogu u stabilizaciji tog hromida unutar organizma, te dovesti do nastanka nove loze koju definiše prisustvo [[replikon]]a – elementa koji je u tom trenutku postao ključan.<ref>{{Cite journal|last1=Chain|first1=Patrick S. G.|last2=Denef|first2=Vincent J.|last3=Konstantinidis|first3=Konstantinos T.|last4=Vergez|first4=Lisa M.|last5=Agulló|first5=Loreine|last6=Reyes|first6=Valeria Latorre|last7=Hauser|first7=Loren|last8=Córdova|first8=Macarena|last9=Gómez|first9=Luis|last10=González|first10=Myriam|last11=Land|first11=Miriam|date=17 October 2006|title=Burkholderia xenovorans LB400 harbors a multi-replicon, 9.73-Mbp genome shaped for versatility|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=103|issue=42|pages=15280–15287|doi=10.1073/pnas.0606924103|issn=0027-8424|pmc=1622818|pmid=17030797|doi-access=free}}</ref> == Reference == {{notelist}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Samoreplicirajuće organske strukture}} [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Bakterijska genetika]] 4hgmhwfgdoz0xahvuv5843ukanq06l7 3939537 3939536 2026-11-07T10:54:51Z Genetičar-R-Hadži 187700 3939537 wikitext text/x-wiki '''Hromidi''',<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Fournes|first1=Florian|last2=Val|first2=Marie-Eve|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Mazel|first4=Didier|date=2018|title=Replicate Once Per Cell Cycle: Replication Control of Secondary Chromosomes|journal=Frontiers in Microbiology|volume=9|page=1833|doi=10.3389/fmicb.2018.01833|issn=1664-302X|pmc=6090056|pmid=30131796|doi-access=free}}</ref> ranije (i manje specifično) '''sekundarni hromosomi''',{{efn|Neki sekundarni hromosomi nisu hromidi. Naprimjer, sekundarni hromosom ''[[Brucella melitensis]]'' ne nosi replikacijske sisteme slične plazmidima i umjesto toga koristi standardni DnaA/oriC,<ref>{{cite journal |last1=DelVecchio |first1=VG |last2=Kapatral |first2=V |last3=Redkar |first3=RJ |last4=Patra |first4=G |last5=Mujer |first5=C |last6=Los |first6=T |last7=Ivanova |first7=N |last8=Anderson |first8=I |last9=Bhattacharyya |first9=A |last10=Lykidis |first10=A |last11=Reznik |first11=G |last12=Jablonski |first12=L |last13=Larsen |first13=N |last14=D'Souza |first14=M |last15=Bernal |first15=A |last16=Mazur |first16=M |last17=Goltsman |first17=E |last18=Selkov |first18=E |last19=Elzer |first19=PH |last20=Hagius |first20=S |last21=O'Callaghan |first21=D |last22=Letesson |first22=JJ |last23=Haselkorn |first23=R |author23-link=Robert Haselkorn |last24=Kyrpides |first24=N |last25=Overbeek |first25=R |title=The genome sequence of the facultative intracellular pathogen Brucella melitensis. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |date=8 January 2002 |volume=99 |issue=1 |pages=443–8 |doi=10.1073/pnas.221575398 |pmid=11756688 |pmc=117579|bibcode=2002PNAS...99..443D |doi-access=free }}</ref> iako njegovi srodnici u rodu ''Ochrobactrum'' koriste RepABC sistem.<ref>{{cite journal |last1=Krzyżanowska |first1=DM |last2=Maciąg |first2=T |last3=Ossowicki |first3=A |last4=Rajewska |first4=M |last5=Kaczyński |first5=Z |last6=Czerwicka |first6=M |last7=Rąbalski |first7=Ł |last8=Czaplewska |first8=P |last9=Jafra |first9=S |title=Ochrobactrum quorumnocens sp. nov., a quorum quenching bacterium from the potato rhizosphere, and comparative genome analysis with related type strains. |journal=PLOS ONE |date=2019 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0210874 |pmid=30668584 |pmc=6342446|doi-access=free }}</ref> Hromidni način stvaranja replikona također se viđa samo kod bakterija (zaključno s 2023. godinom), dok se „sekundarni hromosomi” arheja repliciraju poput uobičajenih hromosoma.<ref>{{cite journal |last1=Ausiannikava |first1=D |last2=Mitchell |first2=L |last3=Marriott |first3=H |last4=Smith |first4=V |last5=Hawkins |first5=M |last6=Makarova |first6=KS |last7=Koonin |first7=EV |last8=Nieduszynski |first8=CA |last9=Allers |first9=T |title=Evolution of Genome Architecture in Archaea: Spontaneous Generation of a New Chromosome in Haloferax volcanii. |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 August 2018 |volume=35 |issue=8 |pages=1855–1868 |doi=10.1093/molbev/msy075 |pmid=29668953|pmc=6063281 }}</ref>}} predstavljaju klasu bakterijskih replikona (molekula DNK koje se repliciraju). Ovi [[replikon (genetka)|replikoni]] nazivaju se „hromidi” (engl. ''chromids'') jer posjeduju karakteristične osobine i '''hro'''mosoma i plaz'''mid'''a. U početku se smatralo da se svi osnovni (esencijalni) geni nalaze na glavnom hromosomu bakterije. Međutim, 1989. godine otkriven je replikon (danas poznat kao hromid) koji sadrži osnovne gene, a nalazi se izvan glavnog [[hromosom]]a. Zbog prisustva ovih osnovnih gena, hromid je neophodan za opstanak organizma. Hromidi su veliki replikoni, mada ne toliko veliki kao glavni hromosom; ipak, gotovo su uvijek veći od plazmida (ili megaplazmida). Hromidi također dijele mnoge [[genom]]ske odlike s hromosomima, uključujući sadržaj [[guanin|G]][[citozin|C]] parova i specifičan obrazac upotrebe kodona. S druge strane, hromidi ne koriste iste sisteme replikacije kao hromosomi, već se služe sistemom replikacije karakterističnim za plazmide. Hromidi su prisutni kod 10% bakterijskih vrsta čiji je genom sekvenciran 2009.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harrison|first1=Peter W.|last2=Lower|first2=Ryan P.J.|last3=Kim|first3=Nayoung K.D.|last4=Young|first4=J. Peter W.|date=2010|title=Introducing the bacterial 'chromid': not a eeolikonichromosome, not a plasmid|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966842X09002698|journal=Trends in Microbiology|language=en|volume=18|issue=4|pages=141–148|doi=10.1016/j.tim.2009.12.010|pmid=20080407|url-access=subscription}}</ref> Za bakterijske genome koji su podijeljeni na glavni hromosom i jedan ili više hromida (i/ili megaplazmida) kaže se da su podijeljeni ili [[višedjelnost|višedijelni]] (multipartitni) genomi. Velika većina [[bakterija]] koje posjeduju hromide ima samo jedan hromid, iako ih 9% ima više od jednog (u poređenju sa 12% bakterija koje sadrže više megaplazmida). Rod ''[[Azospirillum]]'' obuhvata tri vrste koje imaju do po pet hromida, što je najveći broj hromida zabilježen kod jedne vrste do danas. Također se čini da su hromidi češći kod bakterija koje stupaju u [[simbioza|simbiotske]] ili [[patogen]]e odnose sa [[eukarioti]]ma<ref name=":7">{{Cite journal|last1=diCenzo|first1=George C.|last2=Finan|first2=Turlough M.|date=9 August 2017|title=The Divided Bacterial Genome: Structure, Function, and Evolution|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=81|issue=3|language=EN|doi=10.1128/MMBR.00019-17|pmc=5584315|pmid=28794225}}</ref> a i s organizmima koji imaju visoku toleranciju na abiotičke stresore.<ref>{{Cite journal|last1=Sonnenberg|first1=Cecilie Bækkedal|last2=Haugen|first2=Peik|date=1 September 2021|title=The Pseudoalteromonas multipartite genome: distribution and expression of pangene categories, and a hypothesis for the origin and evolution of the chromid|journal=G3: Genes, Genomes, Genetics|volume=11|issue=9|doi=10.1093/g3journal/jkab256|issn=2160-1836|pmc=8496264|pmid=34544144}}</ref> Hromidi su otkriveni 1989. godine kod vrste [[Alphaproteobacteria]] poznate kao ''[[Rhodobacter sphaeroides]]''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Suwanto|first1=A|last2=Kaplan|first2=S|date=1989|title=Physical and genetic mapping of the Rhodobacter sphaeroides 2.4.1 genome: presence of two unique circular chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=171|issue=11|pages=5850–5859|doi=10.1128/jb.171.11.5850-5859.1989|issn=0021-9193|pmc=210445|pmid=2808300}}</ref> Međutim, formalizacija koncepta „hromida” kao nezavisnog tipa replikona dogodila se tek 2010. godine.<ref name=":4"/> Nekoliko klasifikacija pravi dodatne razlike među hromidima, zavisno od uslova njihove esencijalnosti, sistema replikacije i drugih faktora. Postoje dvije hipoteze o porijeklu hromida: hipoteza o „plazmidu” i hipoteza o „cijepanju” (šizmi). Prema hipotezi o plazmidu, hromidi potiču od plazmida koji su tokom evolucije stekli ključne gene i tako se stabilizovali u svojim linijama. Prema hipotezi o cijepanju, i hromidi i glavni [[hromosom]] nastali su cijepanjem jednog većeg, ranijeg hromosoma. Hipoteza o plazmidu danas je široko prihvaćena, iako mogu postojati rijetki slučajevi u kojima veliki replikoni nastaju hromosomskim cijepanjem. Jedno istraživanje ukazuje na to da su se hromidi pojavili 45 puta tokom evolucije bakterija, a da su u dva navrata izgubljeni.<ref name=":7"/> == Otkriće i klasifikacija == === Otkriće === U ranim fazama razvoja bakterijske genomike, smatralo se da bakterijski [[genom]] ima relativno jednostavnu strukturu. Sve poznate [[bakterije]] imale su kružne hromosome koji su sadržavali sve ključne gene. Neke bakterije posjedovale su dodatne replikone, poznate kao [[plazmid]]i; plazmidi su, po pravilu, bili mali, kružni i neesencijalni (što znači da su kodirali samo gene koji nisu neophodni za preživljavanje).<ref name=":2">{{Cite journal|last=Ochman|first=Howard|date=25 June 2002|title=Bacterial Evolution: Chromosome Arithmetic and Geometry|journal=Current Biology|language=English|volume=12|issue=12|pages=R427–R428|doi=10.1016/S0960-9822(02)00916-8|issn=0960-9822|pmid=12123594|s2cid=7121998|doi-access=free}}</ref> Kako se proučavalo sve više bakterija i njihovih genoma, počeli su se otkrivati mnogi alternativni oblici bakterijske genomske arhitekture. Kod brojnih [[vrsta]] otkriveni su linearni hromosomi i linearni plazmidi. Ubrzo nakon toga otkrivene su bakterije s nekoliko velikih replikona, što je dovelo do shvatanja da bakterije, baš kao i [[eukarioti]], mogu imati genom sastavljen od više od jednog hromosoma.<ref name=":2"/> Prvi primjer toga bila je bakterija ''[[Rhodobacter sphaeroides]]'' 1989. godine,<ref name=":1" /> a ubrzo su uslijedila i druga otkrića, poput onog kod vrste ''[[Brucella melitensis]]'' 1993.,<ref>{{Cite journal|last1=Michaux|first1=S|last2=Paillisson|first2=J|last3=Carles-Nurit|first3=M J|last4=Bourg|first4=G|last5=Allardet-Servent|first5=A|last6=Ramuz|first6=M|date=1993|title=Presence of two independent chromosomes in the Brucella melitensis 16M genome|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=175|issue=3|pages=701–705|doi=10.1128/jb.175.3.701-705.1993|issn=0021-9193|pmc=196208|pmid=8423146}}</ref> ''[[Burkholderia cepacia complex]]'' u 1994.,<ref>{{Cite journal|last1=Cheng|first1=H P|last2=Lessie|first2=T G|date=1994|title=Multiple replicons constituting the genome of Pseudomonas cepacia 17616|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=176|issue=13|pages=4034–4042|doi=10.1128/jb.176.13.4034-4042.1994|issn=0021-9193|pmc=205602|pmid=7517389}}</ref> ''[[Rhizobium meliloti]]'' 1995.ref>{{Cite journal|last1=Honeycutt|first1=R. J.|last2=McClelland|first2=M.|last3=Sobral|first3=B. W.|date=1993|title=Physical map of the genome of Rhizobium meliloti 1021|journal=Journal of Bacteriology|volume=175|issue=21|pages=6945–6952|language=EN|doi=10.1128/jb.175.21.6945-6952.1993|pmc=206821|pmid=8226638}}</ref> ''[[Bacillus thuringiensis]]'' u 1996.,<ref>{{Cite journal|last1=Carlson|first1=Cathrine Rein|last2=Johansen|first2=Trine|last3=Lecadet|first3=Marguerite-M.|last4=Kolsto|first4=Anne-BritYR 1996|title=Genomic organization of the entomopathogenic bacterium Bacillus thuringiensis subsp. berliner 1715|journal=Microbiology|year=1996|volume=142|issue=7|pages=1625–1634|doi=10.1099/13500872-142-7-1625|issn=1465-2080|doi-access=free}}</ref> a danas je poznato da oko 10% bakterijskih vrsta posjeduje velike replikone koji su odvojeni od glavnog hromosoma. === Definicija === S pojavom ovih otkrića predloženo je nekoliko pristupa klasifikaciji različitih komponenti višedijelnih genoma. Za opisivanje velikih replikona, koji nisu glavni hromosom, korišteni su različiti termini; oni se, između ostalog, nazivaju dodatnim hromosomima, „minihromosomima”, „megaplazmidima” ili „sekundarnim hromosomima”. Kriteriji koji se koriste za razlikovanje ovih replikona obično se zasnivaju na karakteristikama kao što su veličina i prisustvo ključnih gena.<ref name=":2"/> Godine 2010. predloženo je da se ovi genomski elementi klasificiraju kao „hromidi” (engl. ''chromids''). Raniji termini, poput „sekundarni hromosom”, smatraju se neprikladnim, s obzirom na to da ovi replikoni sadrže sisteme replikacije karakteristične za [[plazmid]]e, te stoga predstavljaju suštinski drugačiju klasu replikona u odnosu na [[hromosom]]e.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Dziewit|first1=Lukasz|last2=Czarnecki|first2=Jakub|last3=Wibberg|first3=Daniel|last4=Radlinska|first4=Monika|last5=Mrozek|first5=Paulina|last6=Szymczak|first6=Michal|last7=Schlüter|first7=Andreas|last8=Pühler|first8=Alfred|last9=Bartosik|first9=Dariusz|date=2014|title=Architecture and functions of a multipartite genome of the methylotrophic bacterium Paracoccus aminophilus JCM 7686, containing primary and secondary chromids|journal=BMC Genomics|language=en|volume=15|issue=1|page=124|doi=10.1186/1471-2164-15-124|issn=1471-2164|pmc=3925955|pmid=24517536 |doi-access=free }}</ref> Prvobitna definicija „hromida” (engl. podrazumijeva ispunjavanje tri kriterija:<ref name=":0" /> {{Ordered list|list-style-type=lower-roman | hromidi posjeduju sisteme za održavanje i replikaciju tipične za plazmide; | hromidi imaju [[nukleotid]]ni sastav sličan onom kod [[hromosom]]a; | hromidi nose ključne gene koji se kod drugih vrsta nalaze na hromosomu. }} Iako je ova definicija čvrsta, autori koji su je predložili očekivali su pojavu izuzetaka koji bi zamaglili granice između hromida i drugih [[replikon]]a. Ovo očekivanje proizlazi iz opće tendencije evolucijskih linija da stvaraju sisteme koji nisu jasno razgraničeni; slična pojava dovela je i do dobro poznatih poteškoća pri formuliranju sveobuhvatne definicije vrste.<ref name=":0"/> Nakon uvođenja klasifikacije hromida, otkriveni su i drugi replikoni koji dijele određene karakteristike s hromidima, ali su ipak svrstani u zasebne kategorije. Jedan od primjera je takozvani „''rrn''-plazmid”, pronađen u jednom [[kladus]]u unutar bakterijskog roda ''[[Aureimonas]]''. Ovaj ''rrn''-plazmid sadrži ''rrn'' ([[rRNK]]) operon (po čemu je i dobio ime), a taj operon nije prisutan na glavnom hromosomu. Zbog toga se glavni hromosom naziva „hromosom bez ''rrn'' [[operon]]a” (engl. ''rrn-lacking chromosome'' – RLC), a klada bakterija roda ''Aureimonas'' koja posjeduje ovaj plazmid naziva se „RLC kladus”. Pripadnici RLC kladusa posjeduju devet replikona, od kojih je glavni hromosom najveći, dok je ''rrn''-plazmid najmanji, s veličinom od svega 9,4 kb. Također, ''rrn''-plazmid je u RLC bakterijama prisutan u velikom broju kopija. Iako ove karakteristike – vrlo mala veličina i veliki broj kopija – više podsjećaju na plazmide nego na hromide, ''rrn''-plazmid ipak sadrži jedine kopije gena unutar ''rrn'' operona, kao i gena za [[tRNK]([[izoleucin|Ile]]). Ovaj karakterističan skup osobina naveo je naučnike koji su otkrili ovaj replikon da ga jednostavno klasifikuju kao „rrn”-plazmid, što se smatra zasebnom klasifikacijom u odnosu na „plazmid” ili „hromid”.<ref>{{Cite journal|last1=Anda|first1=Mizue|last2=Ohtsubo|first2=Yoshiyuki|last3=Okubo|first3=Takashi|last4=Sugawara|first4=Masayuki|last5=Nagata|first5=Yuji|last6=Tsuda|first6=Masataka|last7=Minamisawa|first7=Kiwamu|last8=Mitsui|first8=Hisayuki|date=17 November 2015|title=Bacterial clade with the ribosomal RNA operon on a small plasmid rather than the chromosome|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=112|issue=46|pages=14343–14347|doi=10.1073/pnas.1514326112|issn=0027-8424|pmc=4655564|pmid=26534993|bibcode=2015PNAS..11214343A|doi-access=free}}</ref> === Dodatne predložene klasifikacije === Pored klasificiranja određenih replikona kao hromida, brojni naučnici su predložili dodatno razlikovanje između različitih tipova hromida. Jedna klasifikacija pravi razliku između primarnih i sekundarnih hromida. Primarni hromidi se definiraju kao hromidi koji sadrže osnovne gene (tzv. jezgarne gene) koji su uvijek neophodni za preživljavanje bakterije u svim uvjetima. Sekundarni hromidi se definiraju kao hromidi koji su neophodni za preživljavanje u prirodnim uvjetima za datu bakteriju, ali mogu biti nevažni u određenim "sigurnim" uvjetima, kao što je laboratorijsko okruženje. Sekundarni hromidi također mogu imati novije evolucijsko porijeklo i mogu zadržati određene karakteristike sličnije plazmidima u poređenju s primarnim hromidima. Primjer predloženog primarnog hromida je "hromosom II" kod bakterije ''[[Paracoccus denitrificans]]'' PD1222.<ref name=":7" /><ref name=":6"/> == Karakteristike == === Veličina i broj kopija === U bakterijskom [[genom]]u, glavni [[hromosom]] uvijek je najveći [[replikon]], a slijede ga hromid, pa plazmid. Jedan izuzetak od ovog pravila zabilježen je kod bakterije ''[[Deinococcus deserti]]'' VCD115, gdje su oba plazmida veća od hromida.<ref name=":0" /> Veličina hromida značajno varira između različitih organizama. Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', glavni hromosom varira između 3,0 i 3,3 Mb, dok veličina hromida varira između 0,8 i 2,4 Mb.<ref name=":3"/> Jedan replikon kod soja bakterije ''[[Buchnera (bakterija)|Buchnera]]'', koji [[kodon|kodira]] određene osnovne gene, veličine je svega 7,8 kb.<ref>{{Cite journal|last1=Shigenobu|first1=Shuji|last2=Watanabe|first2=Hidemi|last3=Hattori|first3=Masahira|last4=Sakaki|first4=Yoshiyuki|last5=Ishikawa|first5=Hajime|date=2000|title=Genome sequence of the endocellular bacterial symbiont of aphids Buchnera sp. APS|journal=Nature|language=en|volume=407|issue=6800|pages=81–86|doi=10.1038/35024074|pmid=10993077|bibcode=2000Natur.407...81S|s2cid=4405072|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Iako prisustvo ključnih gena može dovesti do klasifikacije ovog replikona kao hromida, prema određenim definicijama on se može i isključiti iz te kategorije. Neki pristupi svrstavaju replikone u hromide samo ako dostižu graničnu veličinu od 350 kb. Također je primijećeno da hromidi, baš kao i hromosomi te megaplazmidi, obično imaju mali broj kopija unutar ćelije. U prosjeku, hromidi su dvostruko veći od megaplazmida (stoga je nastanak hromida iz megaplazmida povezan sa značajnim nakupljanjem gena nakon same konverzije).<ref name=":7"/> Jedan od najvećih hromida nalazi se u bakteriji ''[[Burkholderia pseudomallei]]''; njegova veličina premašuje 3,1 milion nukleotida, odnosno 3,1 megabazu (3,1 Mb).<ref>{{Cite journal|last1=Holden|first1=M. T. G.|last2=Titball|first2=R. W.|last3=Peacock|first3=S. J.|last4=Cerdeno-Tarraga|first4=A. M.|last5=Atkins|first5=T.|last6=Crossman|first6=L. C.|last7=Pitt|first7=T.|last8=Churcher|first8=C.|last9=Mungall|first9=K.|last10=Bentley|first10=S. D.|last11=Sebaihia|first11=M.|date=28 September 2004|title=Genomic plasticity of the causative agent of melioidosis, Burkholderia pseudomallei|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=39|pages=14240–14245|doi=10.1073/pnas.0403302101|issn=0027-8424|pmc=521101|pmid=15377794|doi-access=free}}</ref> === Genomske karakteristike === Hromidi češće imaju manji sadržaj [[guanin|G]] + [[citozin|C]] baza u poređenju sa glavnim hromosomom, mada ta povezanost nije naročito snažna. Sadržaj G + C baza u hromidu obično odstupa za najviše 1% od sadržaja u glavnom hromosomu, što ukazuje na to da se njegov bazni sastav približio ravnotežnom stanju glavnog hromosoma, nakon što je stabilno postojao unutar određene bakterijske linije tokom potrebnog vremenskog perioda. Hromidi takođe sliče glavnom hromosomu po pitanju [[pristrasnost u upotrebi kodona]].ref name=":0" /><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Fogel|first2=Michael A.|last3=Waldor|first3=Matthew K.|date=30 March 2005|title=Divided genomes: negotiating the cell cycle in prokaryotes with multiple chromosomes: Multiple chromosomes in prokaryotes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|journal=Molecular Microbiology|language=en|volume=56|issue=5|pages=1129–1138|doi=10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|pmid=15882408|s2cid=12362731|url-access=subscription}}</ref> Jedna analiza je pokazala da hromidi imaju medijanu razlike u GC-sadržaju od 0,34 % u odnosu na glavni hromosom, za razliku od vrijednosti od 1,9 % za megaplazmide i 2,8 % za plazmide.<ref name=":7" /> Hromidi posjeduju barem jedan osnovni gen koji nedostaje na glavnom hromosomu. (Glavni hromosomi sadrže većinu osnovnih gena [[bakterije]], dok plazmidi ne sadrže nijedan osnovni gen.) Naprimjer, hromid kod bakterije ''[[Vibrio cholerae]]'' sadrži gene za [[ribosom]]ske podjedinice L20 i L35.<ref>{{Cite journal|last1=Waldor|first1=Matthew K.|last2=RayChaudhuri|first2=Debabrata|date=3 August 2000|title=Treasure trove for cholera research|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=469–470|doi=10.1038/35020178|pmid=10952295|s2cid=205007987|issn=0028-0836|doi-access=free}}</ref> Iako većina hromida sadrži nesrazmjerno manji broj esencijalnih gena u poređenju sa glavnim hromozomom – poput gena za rRNK ili gena unutar [[rRNK]] [[operon]]a – neki mogu imati znatno više esencijalnih gena, te se čak mogu smatrati „ravnopravnim partnerima” hromosomu.<ref>{{Cite journal|last1=Mackenzie|first1=Chris|last2=Choudhary|first2=Madhusudan|last3=Larimer|first3=Frank W.|last4=Predki|first4=Paul F.|last5=Stilwagen|first5=Stephanie|last6=Armitage|first6=Judith P.|last7=Barber|first7=Robert D.|last8=Donohue|first8=Timothy J.|last9=Hosler|first9=Jonathan P.|last10=Newman|first10=Jack E.|last11=Shapleigh|first11=James P.|date=2001|title=The home stretch, a first analysis of the nearly completed genome of Rhodobacter sphaeroides 2.4.1|url=https://link.springer.com/10.1023/A:1013831823701|journal=Photosynthesis Research|volume=70|issue=1|pages=19–41|doi=10.1023/A:1013831823701|pmid=16228360|s2cid=1035709|url-access=subscription}}</ref> Općenito, hromidi također pokazuju obogaćenost genima uključenim u procese transporta, metabolizma, transkripcije, regulatorne funkcije, [[transdukcija signala]] i funkcije povezane s pokretljivošću. Proteini smješteni na hromidima učestvuju u procesima koji mogu stupati u interakciju s proteinima kodiranim na glavnom hromosomu. Hromidi također sadrže više gena za transpozaze nego hromosomi, ali manje nego megaplazmidi.<ref name=":7"/> === Filogenetska distribucija === Prisustvo osnovnih (jezgrenih) gena čini hromid neophodnim za preživljavanje bakterije. Isti osnovni geni nalaze se na hromidima unutar jednog [[rod (biologija)|roda]], ali ne nužno i između različitih rodova. ]Svi hromidi unutar jednog roda mogu dodatno dijeliti veliki broj konzerviranih, ali neesencijalnih gena koji pomažu u definiranju fenotipa tog roda (pri čemu se čini da je pojava hromida primarna evolucijska sila u formiranju bakterijskih rodova koji ih posjeduju, kao što je sugerirano u slučaju roda ''Vibrio<ref name=":5" />''). Nasuprot tome, bakterijski hromosomi mogu dijeliti stotine konzerviranih osnovnih gena, univerzalno ili gotovo univerzalno. Plazmidi ne sadrže osnovne gene i, za razliku od hromida, plazmidi različitih vrsta unutar jednog bakterijskog roda (ili čak različitih izolata unutar iste vrste) dijele vrlo malo gena. To je djelimično posljedica čestog sticanja i gubitka plazmida, kao i njihovog prenosa između bakterija putem [[konjugacija (bakterije)|konjugacije]] (oblika [[horizontalni prenos gena|horizontalnog prenosa gena]]), dok se hromidi prenose putem [[ćelijska dioba|ćelijskih dioba]] (vertikalno), pri čemu nema dokaza o njihovom prenosu putem horizontalnog prenosa gena.<ref name=":0" /> Primijećeno je da se hromid kod barem jedne bakterijske vrste može eliminirati, a da bakterija pritom ne izgubi sposobnost preživljavanja; međutim, bakterija postaje [[auksotrofija|auksotrofna]], što ukazuje na ozbiljno narušavanje [[fitnes]]a (prilagođenosti) povezano s gubitkom hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Hynes|first1=Michael F.|last2=Quandt|first2=Jürgen|last3=O'Connell|first3=Michael P.|last4=Pühler|first4=Alfred|date=1989|title=Direct selection for curing and deletion of Rhizobium plasmids using transposons carrying the Bacillus subtilis sacB gene|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0378111989903193|journal=Gene|language=en|volume=78|issue=1|pages=111–120|doi=10.1016/0378-1119(89)90319-3|pmid=2548927|url-access=subscription}}</ref> Zbog svog stabilnog prisustva unutar određenog bakterijskog roda, hromidi također posjeduju osobinu filogenetske ograničenosti na specifične rodove. Primjeri bakterijskih rodova koji sadrže hromide uključuju ''[[Deinococcus]]'', ''[[Leptospira]]'', ''[[Cyanothece]]'' (vrsta [[cijanobakterija]]), kao i niz rodova unutar grupe ''[[Pseudomonadota]]''. Sveukupno, sekvenciranje bakterijskih genoma ukazuje na to da otprilike 10% bakterijskih vrsta posjeduje hromid.<ref name=":0" /> Također je utvrđeno da postoji tendencija ka istovremenom prisustvu hromida i megaplazmida u istom organizmu. Hromidi se, štaviše, češće pojavljuju u [[filogeneza| filogenetskim linijama]] nego megaplazmidi (prisutni su kod otprilike dvostruko više vrsta), iako se smatra da su megaplazmidi evolucijski izvor iz kojeg su nastali hromidi. To bi moglo biti posljedica sklonosti organizama da tokom vremena gube svoje megaplazmide, za razliku od hromida, koji pokazuju inherentno veću evolucijsku stabilnost.<ref name=":7" /> === Replikacija === Hromidi dijele karakteristike replikacije i hromosoma i plazmida. Naime, hromidi koriste sistem replikacije karakterističan za plazmide. Dok se plazmidi ne repliciraju usklađeno s glavnim hromosomom ili ćelijskim ciklusom,<ref>{{Cite journal|last1=del Solar|first1=Gloria|last2=Giraldo|first2=Rafael|last3=Ruiz-Echevarría|first3=María Jesús|last4=Espinosa|first4=Manuel|last5=Díaz-Orejas|first5=Ramón|date=1998|title=Replication and Control of Circular Bacterial Plasmids|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|language=en|volume=62|issue=2|pages=434–464|doi=10.1128/MMBR.62.2.434-464.1998|pmid=9618448|pmc=98921|issn=1092-2172}}</ref> hromidi se repliciraju, i to samo jednom po [[ćelijski ciklus|ćelijskom ciklusu]].<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S|last2=Løbner-Olesen|first2=Anders|last3=Waldor|first3=Matthew K|date=2004|title=Synchronous replication initiation of the two Vibrio cholerae chromosomes|journal=Current Biology|language=en|volume=14|issue=13|pages=R501–R502|doi=10.1016/j.cub.2004.06.036|pmid=15242627|s2cid=6532702|doi-access=free}}</ref> Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', replikacija glavnog hromosoma započinje prije replikacije hromida. Hromid je manji od hromosoma, pa je za završetak njegove replikacije potrebno manje vremena. Iz tog razloga, replikacija hromida je odgođena kako bi se uskladio završetak replikacije hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Rasmussen|first1=Tue|last2=Bugge Jensen|first2=Rasmus|last3=Skovgaard|first3=Ole|date=11 July 2007|title=The two chromosomes of Vibrio cholerae are initiated at different time points in the cell cycle|journal=The EMBO Journal|volume=26|issue=13|pages=3124–3131|doi=10.1038/sj.emboj.7601747|issn=0261-4189|pmc=1914095|pmid=17557077}}</ref> Ranija replikacija hromosoma u poređenju sa hromidom je takođe uočena kod ''[[Ensifer meliloti]]''.<ref>{{Cite journal|last1=Nisco|first1=Nicole J. De|last2=Abo|first2=Ryan P.|last3=Wu|first3=C. Max|last4=Penterman|first4=Jon|last5=Walker|first5=Graham C.|date=4 March 2014|title=Global analysis of cell cycle gene expression of the legume symbiont Sinorhizobium meliloti|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=111|issue=9|pages=3217–3224|doi=10.1073/pnas.1400421111|issn=0027-8424|pmc=3948222|pmid=24501121|bibcode=2014PNAS..111.3217D|doi-access=free}}</ref> [[Bakterije]] također se oslanjaju na različite faktore replikacije kako bi pokrenule replikaciju hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Waldor|first2=Matthew K.|date=22 August 2003|title=Distinct Replication Requirements for the Two Vibrio cholerae Chromosomes|journal=Cell|language=English|volume=114|issue=4|pages=521–530|doi=10.1016/S0092-8674(03)00611-1|issn=0092-8674|pmid=12941279|s2cid=17177569|doi-access=free}}</ref> Replikacija hromosoma započinje stimulacijom ekspresije proteina [[DnaA]], dok replikacija hromida, iako također zahtijeva DnaA, zavisi i od proteina RctB. Ovo je slično plazmidima F1 i P, koji također zavise od DnaA, ali je njihova replikacija ipak pod kontrolom drugih proteina (konkretno, RepA i RepE).<ref>{{Cite journal|last1=Duigou|first1=Stéphane|last2=Knudsen|first2=Kristine G.|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Egan|first4=Elizabeth S.|last5=Løbner-Olesen|first5=Anders|last6=Waldor|first6=Matthew K.|date=2006|title=Independent Control of Replication Initiation of the Two Vibrio cholerae Chromosomes by DnaA and RctB|journal=Journal of Bacteriology|volume=188|issue=17|pages=6419–6424|language=EN|doi=10.1128/JB.00565-06|pmc=1595377|pmid=16923911}}</ref> Segregacija hromida odvija se prema različitim obrascima kod različitih rodova bakterija, iako se obično dešava nakon segregacije glavnog hromosoma.<ref name=":7"/> Do sada poznato je da se hromidi repliciraju pomoću jednog od dva tipa sistema: sistema repABC ili pomoću [[iteron]]a.<ref name=":4"/> === Evolucijska fleksibilnost === Nekoliko studija ukazuje na to da su hromidi manje [[konzervirana sekvenca|konzervirani]] i da evoluiraju brže od hromosoma kod bakterija. U studiji koja je obuhvatila mnoge vrste roda ''[[Vibrio]]'' utvrđeno je da glavni, veliki hromosom ima stabilan raspon veličine od 3–3,3 Mb, dok sekundarni hromosom varira u rasponu od 0,8 do 2,4 Mb. Ova značajna varijacija ukazuje na veći stepen strukturne fleksibilnosti. Bakterije roda ''[[Agrobacterium]]'', kao i neki drugi rodovi, mogu imati tri ili više hromida; kod nekoliko sojeva, ovi višestruki hromidi često prolaze kroz preuređenja velikih razmjera, koja mogu uključivati translokaciju znatnog dijela jednog hromida u drugi.<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Okada|first1=Kazuhisa|last2=Iida|first2=Tetsuya|last3=Kita-Tsukamoto|first3=Kumiko|last4=Honda|first4=Takeshi|date=15 January 2005|title=Vibrios Commonly Possess Two Chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=187|issue=2|pages=752–757|doi=10.1128/JB.187.2.752-757.2005|issn=0021-9193|pmc=543535|pmid=15629946}}</ref> Geni smješteni na hromidima također su podložniji evoluciji i podliježu manjem stepenu [[negativna selekcija (prirodna selekcija)|pročišćavajuće selekcije]]. Budući da se uobičajene definicije vrsta kod prokariota zasnivaju na sekvenci DNK ili prosječnom identitetu nukleotida, veća evolutivna plastičnost hromida može dovesti do toga da organizmi koji ih posjeduju imaju izraženiju sklonost ka [[specijacija|specijaciji]].<ref>{{Cite journal|last1=Cooper|first1=Vaughn S.|last2=Vohr|first2=Samuel H.|last3=Wrocklage|first3=Sarah C.|last4=Hatcher|first4=Philip J.|date=1 April 2010|editor-last=Wilke|editor-first=Claus O.|title=Why Genes Evolve Faster on Secondary Chromosomes in Bacteria|journal=PLOS Computational Biology|language=en|volume=6|issue=4|doi=10.1371/journal.pcbi.1000732|issn=1553-7358|pmc=2848543|pmid=20369015|bibcode=2010PLSCB...6E0732C |doi-access=free }}</ref> == Porijeklo == === Hipoteze o „cijepanju” i „plazmidu” === Izneseno je nekoliko prijedloga za objašnjenje porijekla hromida. Dvije glavne hipoteze su „hipoteza o cijepanju” (engl. ''schism hypothesis'') i „hipoteza o plazmidu”. Prema hipotezi o cijepanju, dva odvojena bakterijska [[hromosom]]a mogu nastati cijepanjem jednog većeg hromosoma, pri čemu nastaju glavni i sekundarni hromosom (odnosno hromid). Međutim, s obzirom na to da hromidi posjeduju sisteme održavanja i replikacije karakteristične za plazmide, te zbog neravnomjerne raspodjele ključnih gena između glavnog hromosoma i hromida, široko je prihvaćena hipoteza o plazmidu. Prema njoj, hromidi su evoluirali od megaplazmida koji su stekli ključne gene.''<ref name=":5" />'' Kada megaplazmidi preuzmu ključne gene s glavnog hromosoma – uz istovremeni gubitak tih gena na samom glavnom hromosomu – plazmid postaje stabilan i neophodan element bakterijskog genoma. (Megaplazmidi također mogu steći duplikate ključnih gena s glavnog hromosoma. Duplikat gena na glavnom hromosomu može s vremenom degradirati, ostavljajući taj gen prisutnim isključivo na novonastalom hromidu. U tom slučaju, hromid nastaje putem neutralne tranzicije.) Ovaj događaj također stabilizira ostale gene smještene na novom hromidu, što može rezultirati karakterističnim fenotipom za novu liniju. Ovi ključni geni mogu dospjeti u megaplazmid na nekoliko načina. Jedan od njih je [[homologna rekombinacija]] između glavnog hromosoma i plazmida. Također je moguće da se postojeći hromid rekombinira s plazmidom kako bi preuzeo njegov sistem replikacije. Jednom kada se hromid pojavi u nekoj liniji, on ostaje stabilan tokom dugih evolucijskih perioda. Nekoliko bakterijskih rodova posjeduje hromide koji su karakteristični za svaki od tih rodova. Iako hromidi unutar jednog roda mogu dijeliti veliki broj zajedničkih gena, ne postoje geni koji su univerzalno prisutni u hromidima različitih rodova.<ref name=":0" /> Plazmidi gotovo uvijek (ako ne i uvijek) predstavljaju izvor iz kojeg nastaju hromidi; međutim, kod najmanje dva bakterijska soja, veliki replikoni bi mogli poticati od cijepanja većeg hromosoma. U ovim izuzetnim slučajevima, termin „sekundarni hromosom” može se zadržati za njihov opis, čime se – u tom smislu – pravi razlika u odnosu na „hromide”. Identifikacija nekog replikona kao „sekundarnog hromozoma” može se zasnivati na očuvanoj sinteniji i nasumičnoj raspodjeli ključnih gena u odnosu na glavni hromozom.<ref name=":7" /> === Predloženi adaptivni uzroci === Pitanje porijekla hromida povezano je s pitanjem zašto su oni evoluirali. Jedna od mogućnosti je da su hromidi „zamrznuti slučaj” (engl. ''frozen accident'') – nastali su pukim slučajem, bez nekog posebnog razloga, te su upravo zbog toga prisutni u liniji potomaka organizma u kojem su se prvobitno pojavili. U ovom scenariju, ključni geni dospijevaju na hromid slučajno, ali njihovo fiksiranje na sekundarnom replikonu – putem neutralnih promjena – dovodi do toga da oni postanu neophodni za opstanak organizma. S druge strane, hromidi mogu pružati i određene prednosti koje bakteriji pomažu u takmičenju unutar njene okoline. Primijećeno je da bakterije koje posjeduju hromide brže rastu u laboratorijskim kulturama, a također imaju i znatno veće [[genom]]e. [[Bakterije]] koje sadrže hromide imaju genom prosječne veličine 5,73 ± 1,66 Mb, dok bakterije bez hromida imaju genom prosječne veličine 3,38 ± 1,81 Mb. Zbog toga su neki istraživači zaključili da smještanje određenog broja gena na hromid, umjesto na glavni hromosom, omogućava širenje genoma bez narušavanja brzine i efikasnosti replikacije.<ref name=":0" /> S druge strane, dvije trećine bakterijskih genoma većih od 6 Mb nisu podijeljene na više dijelova (nisu multipartitni), a među pedeset najvećih genoma samo su tri multipartitna; stoga još uvijek nije uzročno dokazano da je veći genom razlog evolucijskog nastanka hromida. Hromidi se također često nalaze kod bakterija koje brzo rastu, što sugeriše da bi mogli doprinositi brzini replikacije i diobe; međutim, pojedine analize dovode u pitanje ovu pretpostavku, odnosno to da bi to mogla biti pokretačka evolucijska sila za nastanak hromida. Vjerovatnije je da širenje genoma i brža replikacija igraju ulogu u zadržavanju hromida unutar određenih linija, ali ne predstavljaju uzročno objašnjenje za njihov prvobitni nastanak.<ref name=":7" /> Hromidi također mogu omogućiti koordiniranu ekspresiju gena specifičnih za određenu [[ekološka niša| ekološku nišu]].<ref>{{Cite journal|last1=Heidelberg|first1=John F.|last2=Eisen|first2=Jonathan A.|last3=Nelson|first3=William C.|last4=Clayton|first4=Rebecca A.|last5=Gwinn|first5=Michelle L.|last6=Dodson|first6=Robert J.|last7=Haft|first7=Daniel H.|last8=Hickey|first8=Erin K.|last9=Peterson|first9=Jeremy D.|last10=Umayam|first10=Lowell|last11=Gill|first11=Steven R.|date=3 August 2000|title=DNA sequence of both chromosomes of the cholera pathogen Vibrio cholerae|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=477–483|doi=10.1038/35020000|issn=0028-0836|pmc=8288016|pmid=10952301|bibcode=2000Natur.406..477H}}</ref><ref name=":3"/> Nasumična, premda rijetka, pojava hromida koji slučajno posjeduju gene neophodne za ostvarivanje povoljnog načina života u datom okruženju može imati važnu ulogu u stabilizaciji tog hromida unutar organizma, te dovesti do nastanka nove loze koju definiše prisustvo [[replikon]]a – elementa koji je u tom trenutku postao ključan.<ref>{{Cite journal|last1=Chain|first1=Patrick S. G.|last2=Denef|first2=Vincent J.|last3=Konstantinidis|first3=Konstantinos T.|last4=Vergez|first4=Lisa M.|last5=Agulló|first5=Loreine|last6=Reyes|first6=Valeria Latorre|last7=Hauser|first7=Loren|last8=Córdova|first8=Macarena|last9=Gómez|first9=Luis|last10=González|first10=Myriam|last11=Land|first11=Miriam|date=17 October 2006|title=Burkholderia xenovorans LB400 harbors a multi-replicon, 9.73-Mbp genome shaped for versatility|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=103|issue=42|pages=15280–15287|doi=10.1073/pnas.0606924103|issn=0027-8424|pmc=1622818|pmid=17030797|doi-access=free}}</ref> == Reference == {{notelist}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Samoreplicirajuće organske strukture}} [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Bakterijska genetika]] j663ojxsx8g1pt2hdw7rg5m5z0mrabl 3939542 3939537 2026-11-07T10:59:54Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Hromid]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939537 wikitext text/x-wiki '''Hromidi''',<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Fournes|first1=Florian|last2=Val|first2=Marie-Eve|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Mazel|first4=Didier|date=2018|title=Replicate Once Per Cell Cycle: Replication Control of Secondary Chromosomes|journal=Frontiers in Microbiology|volume=9|page=1833|doi=10.3389/fmicb.2018.01833|issn=1664-302X|pmc=6090056|pmid=30131796|doi-access=free}}</ref> ranije (i manje specifično) '''sekundarni hromosomi''',{{efn|Neki sekundarni hromosomi nisu hromidi. Naprimjer, sekundarni hromosom ''[[Brucella melitensis]]'' ne nosi replikacijske sisteme slične plazmidima i umjesto toga koristi standardni DnaA/oriC,<ref>{{cite journal |last1=DelVecchio |first1=VG |last2=Kapatral |first2=V |last3=Redkar |first3=RJ |last4=Patra |first4=G |last5=Mujer |first5=C |last6=Los |first6=T |last7=Ivanova |first7=N |last8=Anderson |first8=I |last9=Bhattacharyya |first9=A |last10=Lykidis |first10=A |last11=Reznik |first11=G |last12=Jablonski |first12=L |last13=Larsen |first13=N |last14=D'Souza |first14=M |last15=Bernal |first15=A |last16=Mazur |first16=M |last17=Goltsman |first17=E |last18=Selkov |first18=E |last19=Elzer |first19=PH |last20=Hagius |first20=S |last21=O'Callaghan |first21=D |last22=Letesson |first22=JJ |last23=Haselkorn |first23=R |author23-link=Robert Haselkorn |last24=Kyrpides |first24=N |last25=Overbeek |first25=R |title=The genome sequence of the facultative intracellular pathogen Brucella melitensis. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |date=8 January 2002 |volume=99 |issue=1 |pages=443–8 |doi=10.1073/pnas.221575398 |pmid=11756688 |pmc=117579|bibcode=2002PNAS...99..443D |doi-access=free }}</ref> iako njegovi srodnici u rodu ''Ochrobactrum'' koriste RepABC sistem.<ref>{{cite journal |last1=Krzyżanowska |first1=DM |last2=Maciąg |first2=T |last3=Ossowicki |first3=A |last4=Rajewska |first4=M |last5=Kaczyński |first5=Z |last6=Czerwicka |first6=M |last7=Rąbalski |first7=Ł |last8=Czaplewska |first8=P |last9=Jafra |first9=S |title=Ochrobactrum quorumnocens sp. nov., a quorum quenching bacterium from the potato rhizosphere, and comparative genome analysis with related type strains. |journal=PLOS ONE |date=2019 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0210874 |pmid=30668584 |pmc=6342446|doi-access=free }}</ref> Hromidni način stvaranja replikona također se viđa samo kod bakterija (zaključno s 2023. godinom), dok se „sekundarni hromosomi” arheja repliciraju poput uobičajenih hromosoma.<ref>{{cite journal |last1=Ausiannikava |first1=D |last2=Mitchell |first2=L |last3=Marriott |first3=H |last4=Smith |first4=V |last5=Hawkins |first5=M |last6=Makarova |first6=KS |last7=Koonin |first7=EV |last8=Nieduszynski |first8=CA |last9=Allers |first9=T |title=Evolution of Genome Architecture in Archaea: Spontaneous Generation of a New Chromosome in Haloferax volcanii. |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 August 2018 |volume=35 |issue=8 |pages=1855–1868 |doi=10.1093/molbev/msy075 |pmid=29668953|pmc=6063281 }}</ref>}} predstavljaju klasu bakterijskih replikona (molekula DNK koje se repliciraju). Ovi [[replikon (genetka)|replikoni]] nazivaju se „hromidi” (engl. ''chromids'') jer posjeduju karakteristične osobine i '''hro'''mosoma i plaz'''mid'''a. U početku se smatralo da se svi osnovni (esencijalni) geni nalaze na glavnom hromosomu bakterije. Međutim, 1989. godine otkriven je replikon (danas poznat kao hromid) koji sadrži osnovne gene, a nalazi se izvan glavnog [[hromosom]]a. Zbog prisustva ovih osnovnih gena, hromid je neophodan za opstanak organizma. Hromidi su veliki replikoni, mada ne toliko veliki kao glavni hromosom; ipak, gotovo su uvijek veći od plazmida (ili megaplazmida). Hromidi također dijele mnoge [[genom]]ske odlike s hromosomima, uključujući sadržaj [[guanin|G]][[citozin|C]] parova i specifičan obrazac upotrebe kodona. S druge strane, hromidi ne koriste iste sisteme replikacije kao hromosomi, već se služe sistemom replikacije karakterističnim za plazmide. Hromidi su prisutni kod 10% bakterijskih vrsta čiji je genom sekvenciran 2009.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harrison|first1=Peter W.|last2=Lower|first2=Ryan P.J.|last3=Kim|first3=Nayoung K.D.|last4=Young|first4=J. Peter W.|date=2010|title=Introducing the bacterial 'chromid': not a eeolikonichromosome, not a plasmid|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966842X09002698|journal=Trends in Microbiology|language=en|volume=18|issue=4|pages=141–148|doi=10.1016/j.tim.2009.12.010|pmid=20080407|url-access=subscription}}</ref> Za bakterijske genome koji su podijeljeni na glavni hromosom i jedan ili više hromida (i/ili megaplazmida) kaže se da su podijeljeni ili [[višedjelnost|višedijelni]] (multipartitni) genomi. Velika većina [[bakterija]] koje posjeduju hromide ima samo jedan hromid, iako ih 9% ima više od jednog (u poređenju sa 12% bakterija koje sadrže više megaplazmida). Rod ''[[Azospirillum]]'' obuhvata tri vrste koje imaju do po pet hromida, što je najveći broj hromida zabilježen kod jedne vrste do danas. Također se čini da su hromidi češći kod bakterija koje stupaju u [[simbioza|simbiotske]] ili [[patogen]]e odnose sa [[eukarioti]]ma<ref name=":7">{{Cite journal|last1=diCenzo|first1=George C.|last2=Finan|first2=Turlough M.|date=9 August 2017|title=The Divided Bacterial Genome: Structure, Function, and Evolution|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=81|issue=3|language=EN|doi=10.1128/MMBR.00019-17|pmc=5584315|pmid=28794225}}</ref> a i s organizmima koji imaju visoku toleranciju na abiotičke stresore.<ref>{{Cite journal|last1=Sonnenberg|first1=Cecilie Bækkedal|last2=Haugen|first2=Peik|date=1 September 2021|title=The Pseudoalteromonas multipartite genome: distribution and expression of pangene categories, and a hypothesis for the origin and evolution of the chromid|journal=G3: Genes, Genomes, Genetics|volume=11|issue=9|doi=10.1093/g3journal/jkab256|issn=2160-1836|pmc=8496264|pmid=34544144}}</ref> Hromidi su otkriveni 1989. godine kod vrste [[Alphaproteobacteria]] poznate kao ''[[Rhodobacter sphaeroides]]''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Suwanto|first1=A|last2=Kaplan|first2=S|date=1989|title=Physical and genetic mapping of the Rhodobacter sphaeroides 2.4.1 genome: presence of two unique circular chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=171|issue=11|pages=5850–5859|doi=10.1128/jb.171.11.5850-5859.1989|issn=0021-9193|pmc=210445|pmid=2808300}}</ref> Međutim, formalizacija koncepta „hromida” kao nezavisnog tipa replikona dogodila se tek 2010. godine.<ref name=":4"/> Nekoliko klasifikacija pravi dodatne razlike među hromidima, zavisno od uslova njihove esencijalnosti, sistema replikacije i drugih faktora. Postoje dvije hipoteze o porijeklu hromida: hipoteza o „plazmidu” i hipoteza o „cijepanju” (šizmi). Prema hipotezi o plazmidu, hromidi potiču od plazmida koji su tokom evolucije stekli ključne gene i tako se stabilizovali u svojim linijama. Prema hipotezi o cijepanju, i hromidi i glavni [[hromosom]] nastali su cijepanjem jednog većeg, ranijeg hromosoma. Hipoteza o plazmidu danas je široko prihvaćena, iako mogu postojati rijetki slučajevi u kojima veliki replikoni nastaju hromosomskim cijepanjem. Jedno istraživanje ukazuje na to da su se hromidi pojavili 45 puta tokom evolucije bakterija, a da su u dva navrata izgubljeni.<ref name=":7"/> == Otkriće i klasifikacija == === Otkriće === U ranim fazama razvoja bakterijske genomike, smatralo se da bakterijski [[genom]] ima relativno jednostavnu strukturu. Sve poznate [[bakterije]] imale su kružne hromosome koji su sadržavali sve ključne gene. Neke bakterije posjedovale su dodatne replikone, poznate kao [[plazmid]]i; plazmidi su, po pravilu, bili mali, kružni i neesencijalni (što znači da su kodirali samo gene koji nisu neophodni za preživljavanje).<ref name=":2">{{Cite journal|last=Ochman|first=Howard|date=25 June 2002|title=Bacterial Evolution: Chromosome Arithmetic and Geometry|journal=Current Biology|language=English|volume=12|issue=12|pages=R427–R428|doi=10.1016/S0960-9822(02)00916-8|issn=0960-9822|pmid=12123594|s2cid=7121998|doi-access=free}}</ref> Kako se proučavalo sve više bakterija i njihovih genoma, počeli su se otkrivati mnogi alternativni oblici bakterijske genomske arhitekture. Kod brojnih [[vrsta]] otkriveni su linearni hromosomi i linearni plazmidi. Ubrzo nakon toga otkrivene su bakterije s nekoliko velikih replikona, što je dovelo do shvatanja da bakterije, baš kao i [[eukarioti]], mogu imati genom sastavljen od više od jednog hromosoma.<ref name=":2"/> Prvi primjer toga bila je bakterija ''[[Rhodobacter sphaeroides]]'' 1989. godine,<ref name=":1" /> a ubrzo su uslijedila i druga otkrića, poput onog kod vrste ''[[Brucella melitensis]]'' 1993.,<ref>{{Cite journal|last1=Michaux|first1=S|last2=Paillisson|first2=J|last3=Carles-Nurit|first3=M J|last4=Bourg|first4=G|last5=Allardet-Servent|first5=A|last6=Ramuz|first6=M|date=1993|title=Presence of two independent chromosomes in the Brucella melitensis 16M genome|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=175|issue=3|pages=701–705|doi=10.1128/jb.175.3.701-705.1993|issn=0021-9193|pmc=196208|pmid=8423146}}</ref> ''[[Burkholderia cepacia complex]]'' u 1994.,<ref>{{Cite journal|last1=Cheng|first1=H P|last2=Lessie|first2=T G|date=1994|title=Multiple replicons constituting the genome of Pseudomonas cepacia 17616|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=176|issue=13|pages=4034–4042|doi=10.1128/jb.176.13.4034-4042.1994|issn=0021-9193|pmc=205602|pmid=7517389}}</ref> ''[[Rhizobium meliloti]]'' 1995.ref>{{Cite journal|last1=Honeycutt|first1=R. J.|last2=McClelland|first2=M.|last3=Sobral|first3=B. W.|date=1993|title=Physical map of the genome of Rhizobium meliloti 1021|journal=Journal of Bacteriology|volume=175|issue=21|pages=6945–6952|language=EN|doi=10.1128/jb.175.21.6945-6952.1993|pmc=206821|pmid=8226638}}</ref> ''[[Bacillus thuringiensis]]'' u 1996.,<ref>{{Cite journal|last1=Carlson|first1=Cathrine Rein|last2=Johansen|first2=Trine|last3=Lecadet|first3=Marguerite-M.|last4=Kolsto|first4=Anne-BritYR 1996|title=Genomic organization of the entomopathogenic bacterium Bacillus thuringiensis subsp. berliner 1715|journal=Microbiology|year=1996|volume=142|issue=7|pages=1625–1634|doi=10.1099/13500872-142-7-1625|issn=1465-2080|doi-access=free}}</ref> a danas je poznato da oko 10% bakterijskih vrsta posjeduje velike replikone koji su odvojeni od glavnog hromosoma. === Definicija === S pojavom ovih otkrića predloženo je nekoliko pristupa klasifikaciji različitih komponenti višedijelnih genoma. Za opisivanje velikih replikona, koji nisu glavni hromosom, korišteni su različiti termini; oni se, između ostalog, nazivaju dodatnim hromosomima, „minihromosomima”, „megaplazmidima” ili „sekundarnim hromosomima”. Kriteriji koji se koriste za razlikovanje ovih replikona obično se zasnivaju na karakteristikama kao što su veličina i prisustvo ključnih gena.<ref name=":2"/> Godine 2010. predloženo je da se ovi genomski elementi klasificiraju kao „hromidi” (engl. ''chromids''). Raniji termini, poput „sekundarni hromosom”, smatraju se neprikladnim, s obzirom na to da ovi replikoni sadrže sisteme replikacije karakteristične za [[plazmid]]e, te stoga predstavljaju suštinski drugačiju klasu replikona u odnosu na [[hromosom]]e.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Dziewit|first1=Lukasz|last2=Czarnecki|first2=Jakub|last3=Wibberg|first3=Daniel|last4=Radlinska|first4=Monika|last5=Mrozek|first5=Paulina|last6=Szymczak|first6=Michal|last7=Schlüter|first7=Andreas|last8=Pühler|first8=Alfred|last9=Bartosik|first9=Dariusz|date=2014|title=Architecture and functions of a multipartite genome of the methylotrophic bacterium Paracoccus aminophilus JCM 7686, containing primary and secondary chromids|journal=BMC Genomics|language=en|volume=15|issue=1|page=124|doi=10.1186/1471-2164-15-124|issn=1471-2164|pmc=3925955|pmid=24517536 |doi-access=free }}</ref> Prvobitna definicija „hromida” (engl. podrazumijeva ispunjavanje tri kriterija:<ref name=":0" /> {{Ordered list|list-style-type=lower-roman | hromidi posjeduju sisteme za održavanje i replikaciju tipične za plazmide; | hromidi imaju [[nukleotid]]ni sastav sličan onom kod [[hromosom]]a; | hromidi nose ključne gene koji se kod drugih vrsta nalaze na hromosomu. }} Iako je ova definicija čvrsta, autori koji su je predložili očekivali su pojavu izuzetaka koji bi zamaglili granice između hromida i drugih [[replikon]]a. Ovo očekivanje proizlazi iz opće tendencije evolucijskih linija da stvaraju sisteme koji nisu jasno razgraničeni; slična pojava dovela je i do dobro poznatih poteškoća pri formuliranju sveobuhvatne definicije vrste.<ref name=":0"/> Nakon uvođenja klasifikacije hromida, otkriveni su i drugi replikoni koji dijele određene karakteristike s hromidima, ali su ipak svrstani u zasebne kategorije. Jedan od primjera je takozvani „''rrn''-plazmid”, pronađen u jednom [[kladus]]u unutar bakterijskog roda ''[[Aureimonas]]''. Ovaj ''rrn''-plazmid sadrži ''rrn'' ([[rRNK]]) operon (po čemu je i dobio ime), a taj operon nije prisutan na glavnom hromosomu. Zbog toga se glavni hromosom naziva „hromosom bez ''rrn'' [[operon]]a” (engl. ''rrn-lacking chromosome'' – RLC), a klada bakterija roda ''Aureimonas'' koja posjeduje ovaj plazmid naziva se „RLC kladus”. Pripadnici RLC kladusa posjeduju devet replikona, od kojih je glavni hromosom najveći, dok je ''rrn''-plazmid najmanji, s veličinom od svega 9,4 kb. Također, ''rrn''-plazmid je u RLC bakterijama prisutan u velikom broju kopija. Iako ove karakteristike – vrlo mala veličina i veliki broj kopija – više podsjećaju na plazmide nego na hromide, ''rrn''-plazmid ipak sadrži jedine kopije gena unutar ''rrn'' operona, kao i gena za [[tRNK]([[izoleucin|Ile]]). Ovaj karakterističan skup osobina naveo je naučnike koji su otkrili ovaj replikon da ga jednostavno klasifikuju kao „rrn”-plazmid, što se smatra zasebnom klasifikacijom u odnosu na „plazmid” ili „hromid”.<ref>{{Cite journal|last1=Anda|first1=Mizue|last2=Ohtsubo|first2=Yoshiyuki|last3=Okubo|first3=Takashi|last4=Sugawara|first4=Masayuki|last5=Nagata|first5=Yuji|last6=Tsuda|first6=Masataka|last7=Minamisawa|first7=Kiwamu|last8=Mitsui|first8=Hisayuki|date=17 November 2015|title=Bacterial clade with the ribosomal RNA operon on a small plasmid rather than the chromosome|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=112|issue=46|pages=14343–14347|doi=10.1073/pnas.1514326112|issn=0027-8424|pmc=4655564|pmid=26534993|bibcode=2015PNAS..11214343A|doi-access=free}}</ref> === Dodatne predložene klasifikacije === Pored klasificiranja određenih replikona kao hromida, brojni naučnici su predložili dodatno razlikovanje između različitih tipova hromida. Jedna klasifikacija pravi razliku između primarnih i sekundarnih hromida. Primarni hromidi se definiraju kao hromidi koji sadrže osnovne gene (tzv. jezgarne gene) koji su uvijek neophodni za preživljavanje bakterije u svim uvjetima. Sekundarni hromidi se definiraju kao hromidi koji su neophodni za preživljavanje u prirodnim uvjetima za datu bakteriju, ali mogu biti nevažni u određenim "sigurnim" uvjetima, kao što je laboratorijsko okruženje. Sekundarni hromidi također mogu imati novije evolucijsko porijeklo i mogu zadržati određene karakteristike sličnije plazmidima u poređenju s primarnim hromidima. Primjer predloženog primarnog hromida je "hromosom II" kod bakterije ''[[Paracoccus denitrificans]]'' PD1222.<ref name=":7" /><ref name=":6"/> == Karakteristike == === Veličina i broj kopija === U bakterijskom [[genom]]u, glavni [[hromosom]] uvijek je najveći [[replikon]], a slijede ga hromid, pa plazmid. Jedan izuzetak od ovog pravila zabilježen je kod bakterije ''[[Deinococcus deserti]]'' VCD115, gdje su oba plazmida veća od hromida.<ref name=":0" /> Veličina hromida značajno varira između različitih organizama. Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', glavni hromosom varira između 3,0 i 3,3 Mb, dok veličina hromida varira između 0,8 i 2,4 Mb.<ref name=":3"/> Jedan replikon kod soja bakterije ''[[Buchnera (bakterija)|Buchnera]]'', koji [[kodon|kodira]] određene osnovne gene, veličine je svega 7,8 kb.<ref>{{Cite journal|last1=Shigenobu|first1=Shuji|last2=Watanabe|first2=Hidemi|last3=Hattori|first3=Masahira|last4=Sakaki|first4=Yoshiyuki|last5=Ishikawa|first5=Hajime|date=2000|title=Genome sequence of the endocellular bacterial symbiont of aphids Buchnera sp. APS|journal=Nature|language=en|volume=407|issue=6800|pages=81–86|doi=10.1038/35024074|pmid=10993077|bibcode=2000Natur.407...81S|s2cid=4405072|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Iako prisustvo ključnih gena može dovesti do klasifikacije ovog replikona kao hromida, prema određenim definicijama on se može i isključiti iz te kategorije. Neki pristupi svrstavaju replikone u hromide samo ako dostižu graničnu veličinu od 350 kb. Također je primijećeno da hromidi, baš kao i hromosomi te megaplazmidi, obično imaju mali broj kopija unutar ćelije. U prosjeku, hromidi su dvostruko veći od megaplazmida (stoga je nastanak hromida iz megaplazmida povezan sa značajnim nakupljanjem gena nakon same konverzije).<ref name=":7"/> Jedan od najvećih hromida nalazi se u bakteriji ''[[Burkholderia pseudomallei]]''; njegova veličina premašuje 3,1 milion nukleotida, odnosno 3,1 megabazu (3,1 Mb).<ref>{{Cite journal|last1=Holden|first1=M. T. G.|last2=Titball|first2=R. W.|last3=Peacock|first3=S. J.|last4=Cerdeno-Tarraga|first4=A. M.|last5=Atkins|first5=T.|last6=Crossman|first6=L. C.|last7=Pitt|first7=T.|last8=Churcher|first8=C.|last9=Mungall|first9=K.|last10=Bentley|first10=S. D.|last11=Sebaihia|first11=M.|date=28 September 2004|title=Genomic plasticity of the causative agent of melioidosis, Burkholderia pseudomallei|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=39|pages=14240–14245|doi=10.1073/pnas.0403302101|issn=0027-8424|pmc=521101|pmid=15377794|doi-access=free}}</ref> === Genomske karakteristike === Hromidi češće imaju manji sadržaj [[guanin|G]] + [[citozin|C]] baza u poređenju sa glavnim hromosomom, mada ta povezanost nije naročito snažna. Sadržaj G + C baza u hromidu obično odstupa za najviše 1% od sadržaja u glavnom hromosomu, što ukazuje na to da se njegov bazni sastav približio ravnotežnom stanju glavnog hromosoma, nakon što je stabilno postojao unutar određene bakterijske linije tokom potrebnog vremenskog perioda. Hromidi takođe sliče glavnom hromosomu po pitanju [[pristrasnost u upotrebi kodona]].ref name=":0" /><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Fogel|first2=Michael A.|last3=Waldor|first3=Matthew K.|date=30 March 2005|title=Divided genomes: negotiating the cell cycle in prokaryotes with multiple chromosomes: Multiple chromosomes in prokaryotes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|journal=Molecular Microbiology|language=en|volume=56|issue=5|pages=1129–1138|doi=10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|pmid=15882408|s2cid=12362731|url-access=subscription}}</ref> Jedna analiza je pokazala da hromidi imaju medijanu razlike u GC-sadržaju od 0,34 % u odnosu na glavni hromosom, za razliku od vrijednosti od 1,9 % za megaplazmide i 2,8 % za plazmide.<ref name=":7" /> Hromidi posjeduju barem jedan osnovni gen koji nedostaje na glavnom hromosomu. (Glavni hromosomi sadrže većinu osnovnih gena [[bakterije]], dok plazmidi ne sadrže nijedan osnovni gen.) Naprimjer, hromid kod bakterije ''[[Vibrio cholerae]]'' sadrži gene za [[ribosom]]ske podjedinice L20 i L35.<ref>{{Cite journal|last1=Waldor|first1=Matthew K.|last2=RayChaudhuri|first2=Debabrata|date=3 August 2000|title=Treasure trove for cholera research|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=469–470|doi=10.1038/35020178|pmid=10952295|s2cid=205007987|issn=0028-0836|doi-access=free}}</ref> Iako većina hromida sadrži nesrazmjerno manji broj esencijalnih gena u poređenju sa glavnim hromozomom – poput gena za rRNK ili gena unutar [[rRNK]] [[operon]]a – neki mogu imati znatno više esencijalnih gena, te se čak mogu smatrati „ravnopravnim partnerima” hromosomu.<ref>{{Cite journal|last1=Mackenzie|first1=Chris|last2=Choudhary|first2=Madhusudan|last3=Larimer|first3=Frank W.|last4=Predki|first4=Paul F.|last5=Stilwagen|first5=Stephanie|last6=Armitage|first6=Judith P.|last7=Barber|first7=Robert D.|last8=Donohue|first8=Timothy J.|last9=Hosler|first9=Jonathan P.|last10=Newman|first10=Jack E.|last11=Shapleigh|first11=James P.|date=2001|title=The home stretch, a first analysis of the nearly completed genome of Rhodobacter sphaeroides 2.4.1|url=https://link.springer.com/10.1023/A:1013831823701|journal=Photosynthesis Research|volume=70|issue=1|pages=19–41|doi=10.1023/A:1013831823701|pmid=16228360|s2cid=1035709|url-access=subscription}}</ref> Općenito, hromidi također pokazuju obogaćenost genima uključenim u procese transporta, metabolizma, transkripcije, regulatorne funkcije, [[transdukcija signala]] i funkcije povezane s pokretljivošću. Proteini smješteni na hromidima učestvuju u procesima koji mogu stupati u interakciju s proteinima kodiranim na glavnom hromosomu. Hromidi također sadrže više gena za transpozaze nego hromosomi, ali manje nego megaplazmidi.<ref name=":7"/> === Filogenetska distribucija === Prisustvo osnovnih (jezgrenih) gena čini hromid neophodnim za preživljavanje bakterije. Isti osnovni geni nalaze se na hromidima unutar jednog [[rod (biologija)|roda]], ali ne nužno i između različitih rodova. ]Svi hromidi unutar jednog roda mogu dodatno dijeliti veliki broj konzerviranih, ali neesencijalnih gena koji pomažu u definiranju fenotipa tog roda (pri čemu se čini da je pojava hromida primarna evolucijska sila u formiranju bakterijskih rodova koji ih posjeduju, kao što je sugerirano u slučaju roda ''Vibrio<ref name=":5" />''). Nasuprot tome, bakterijski hromosomi mogu dijeliti stotine konzerviranih osnovnih gena, univerzalno ili gotovo univerzalno. Plazmidi ne sadrže osnovne gene i, za razliku od hromida, plazmidi različitih vrsta unutar jednog bakterijskog roda (ili čak različitih izolata unutar iste vrste) dijele vrlo malo gena. To je djelimično posljedica čestog sticanja i gubitka plazmida, kao i njihovog prenosa između bakterija putem [[konjugacija (bakterije)|konjugacije]] (oblika [[horizontalni prenos gena|horizontalnog prenosa gena]]), dok se hromidi prenose putem [[ćelijska dioba|ćelijskih dioba]] (vertikalno), pri čemu nema dokaza o njihovom prenosu putem horizontalnog prenosa gena.<ref name=":0" /> Primijećeno je da se hromid kod barem jedne bakterijske vrste može eliminirati, a da bakterija pritom ne izgubi sposobnost preživljavanja; međutim, bakterija postaje [[auksotrofija|auksotrofna]], što ukazuje na ozbiljno narušavanje [[fitnes]]a (prilagođenosti) povezano s gubitkom hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Hynes|first1=Michael F.|last2=Quandt|first2=Jürgen|last3=O'Connell|first3=Michael P.|last4=Pühler|first4=Alfred|date=1989|title=Direct selection for curing and deletion of Rhizobium plasmids using transposons carrying the Bacillus subtilis sacB gene|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0378111989903193|journal=Gene|language=en|volume=78|issue=1|pages=111–120|doi=10.1016/0378-1119(89)90319-3|pmid=2548927|url-access=subscription}}</ref> Zbog svog stabilnog prisustva unutar određenog bakterijskog roda, hromidi također posjeduju osobinu filogenetske ograničenosti na specifične rodove. Primjeri bakterijskih rodova koji sadrže hromide uključuju ''[[Deinococcus]]'', ''[[Leptospira]]'', ''[[Cyanothece]]'' (vrsta [[cijanobakterija]]), kao i niz rodova unutar grupe ''[[Pseudomonadota]]''. Sveukupno, sekvenciranje bakterijskih genoma ukazuje na to da otprilike 10% bakterijskih vrsta posjeduje hromid.<ref name=":0" /> Također je utvrđeno da postoji tendencija ka istovremenom prisustvu hromida i megaplazmida u istom organizmu. Hromidi se, štaviše, češće pojavljuju u [[filogeneza| filogenetskim linijama]] nego megaplazmidi (prisutni su kod otprilike dvostruko više vrsta), iako se smatra da su megaplazmidi evolucijski izvor iz kojeg su nastali hromidi. To bi moglo biti posljedica sklonosti organizama da tokom vremena gube svoje megaplazmide, za razliku od hromida, koji pokazuju inherentno veću evolucijsku stabilnost.<ref name=":7" /> === Replikacija === Hromidi dijele karakteristike replikacije i hromosoma i plazmida. Naime, hromidi koriste sistem replikacije karakterističan za plazmide. Dok se plazmidi ne repliciraju usklađeno s glavnim hromosomom ili ćelijskim ciklusom,<ref>{{Cite journal|last1=del Solar|first1=Gloria|last2=Giraldo|first2=Rafael|last3=Ruiz-Echevarría|first3=María Jesús|last4=Espinosa|first4=Manuel|last5=Díaz-Orejas|first5=Ramón|date=1998|title=Replication and Control of Circular Bacterial Plasmids|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|language=en|volume=62|issue=2|pages=434–464|doi=10.1128/MMBR.62.2.434-464.1998|pmid=9618448|pmc=98921|issn=1092-2172}}</ref> hromidi se repliciraju, i to samo jednom po [[ćelijski ciklus|ćelijskom ciklusu]].<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S|last2=Løbner-Olesen|first2=Anders|last3=Waldor|first3=Matthew K|date=2004|title=Synchronous replication initiation of the two Vibrio cholerae chromosomes|journal=Current Biology|language=en|volume=14|issue=13|pages=R501–R502|doi=10.1016/j.cub.2004.06.036|pmid=15242627|s2cid=6532702|doi-access=free}}</ref> Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', replikacija glavnog hromosoma započinje prije replikacije hromida. Hromid je manji od hromosoma, pa je za završetak njegove replikacije potrebno manje vremena. Iz tog razloga, replikacija hromida je odgođena kako bi se uskladio završetak replikacije hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Rasmussen|first1=Tue|last2=Bugge Jensen|first2=Rasmus|last3=Skovgaard|first3=Ole|date=11 July 2007|title=The two chromosomes of Vibrio cholerae are initiated at different time points in the cell cycle|journal=The EMBO Journal|volume=26|issue=13|pages=3124–3131|doi=10.1038/sj.emboj.7601747|issn=0261-4189|pmc=1914095|pmid=17557077}}</ref> Ranija replikacija hromosoma u poređenju sa hromidom je takođe uočena kod ''[[Ensifer meliloti]]''.<ref>{{Cite journal|last1=Nisco|first1=Nicole J. De|last2=Abo|first2=Ryan P.|last3=Wu|first3=C. Max|last4=Penterman|first4=Jon|last5=Walker|first5=Graham C.|date=4 March 2014|title=Global analysis of cell cycle gene expression of the legume symbiont Sinorhizobium meliloti|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=111|issue=9|pages=3217–3224|doi=10.1073/pnas.1400421111|issn=0027-8424|pmc=3948222|pmid=24501121|bibcode=2014PNAS..111.3217D|doi-access=free}}</ref> [[Bakterije]] također se oslanjaju na različite faktore replikacije kako bi pokrenule replikaciju hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Waldor|first2=Matthew K.|date=22 August 2003|title=Distinct Replication Requirements for the Two Vibrio cholerae Chromosomes|journal=Cell|language=English|volume=114|issue=4|pages=521–530|doi=10.1016/S0092-8674(03)00611-1|issn=0092-8674|pmid=12941279|s2cid=17177569|doi-access=free}}</ref> Replikacija hromosoma započinje stimulacijom ekspresije proteina [[DnaA]], dok replikacija hromida, iako također zahtijeva DnaA, zavisi i od proteina RctB. Ovo je slično plazmidima F1 i P, koji također zavise od DnaA, ali je njihova replikacija ipak pod kontrolom drugih proteina (konkretno, RepA i RepE).<ref>{{Cite journal|last1=Duigou|first1=Stéphane|last2=Knudsen|first2=Kristine G.|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Egan|first4=Elizabeth S.|last5=Løbner-Olesen|first5=Anders|last6=Waldor|first6=Matthew K.|date=2006|title=Independent Control of Replication Initiation of the Two Vibrio cholerae Chromosomes by DnaA and RctB|journal=Journal of Bacteriology|volume=188|issue=17|pages=6419–6424|language=EN|doi=10.1128/JB.00565-06|pmc=1595377|pmid=16923911}}</ref> Segregacija hromida odvija se prema različitim obrascima kod različitih rodova bakterija, iako se obično dešava nakon segregacije glavnog hromosoma.<ref name=":7"/> Do sada poznato je da se hromidi repliciraju pomoću jednog od dva tipa sistema: sistema repABC ili pomoću [[iteron]]a.<ref name=":4"/> === Evolucijska fleksibilnost === Nekoliko studija ukazuje na to da su hromidi manje [[konzervirana sekvenca|konzervirani]] i da evoluiraju brže od hromosoma kod bakterija. U studiji koja je obuhvatila mnoge vrste roda ''[[Vibrio]]'' utvrđeno je da glavni, veliki hromosom ima stabilan raspon veličine od 3–3,3 Mb, dok sekundarni hromosom varira u rasponu od 0,8 do 2,4 Mb. Ova značajna varijacija ukazuje na veći stepen strukturne fleksibilnosti. Bakterije roda ''[[Agrobacterium]]'', kao i neki drugi rodovi, mogu imati tri ili više hromida; kod nekoliko sojeva, ovi višestruki hromidi često prolaze kroz preuređenja velikih razmjera, koja mogu uključivati translokaciju znatnog dijela jednog hromida u drugi.<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Okada|first1=Kazuhisa|last2=Iida|first2=Tetsuya|last3=Kita-Tsukamoto|first3=Kumiko|last4=Honda|first4=Takeshi|date=15 January 2005|title=Vibrios Commonly Possess Two Chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=187|issue=2|pages=752–757|doi=10.1128/JB.187.2.752-757.2005|issn=0021-9193|pmc=543535|pmid=15629946}}</ref> Geni smješteni na hromidima također su podložniji evoluciji i podliježu manjem stepenu [[negativna selekcija (prirodna selekcija)|pročišćavajuće selekcije]]. Budući da se uobičajene definicije vrsta kod prokariota zasnivaju na sekvenci DNK ili prosječnom identitetu nukleotida, veća evolutivna plastičnost hromida može dovesti do toga da organizmi koji ih posjeduju imaju izraženiju sklonost ka [[specijacija|specijaciji]].<ref>{{Cite journal|last1=Cooper|first1=Vaughn S.|last2=Vohr|first2=Samuel H.|last3=Wrocklage|first3=Sarah C.|last4=Hatcher|first4=Philip J.|date=1 April 2010|editor-last=Wilke|editor-first=Claus O.|title=Why Genes Evolve Faster on Secondary Chromosomes in Bacteria|journal=PLOS Computational Biology|language=en|volume=6|issue=4|doi=10.1371/journal.pcbi.1000732|issn=1553-7358|pmc=2848543|pmid=20369015|bibcode=2010PLSCB...6E0732C |doi-access=free }}</ref> == Porijeklo == === Hipoteze o „cijepanju” i „plazmidu” === Izneseno je nekoliko prijedloga za objašnjenje porijekla hromida. Dvije glavne hipoteze su „hipoteza o cijepanju” (engl. ''schism hypothesis'') i „hipoteza o plazmidu”. Prema hipotezi o cijepanju, dva odvojena bakterijska [[hromosom]]a mogu nastati cijepanjem jednog većeg hromosoma, pri čemu nastaju glavni i sekundarni hromosom (odnosno hromid). Međutim, s obzirom na to da hromidi posjeduju sisteme održavanja i replikacije karakteristične za plazmide, te zbog neravnomjerne raspodjele ključnih gena između glavnog hromosoma i hromida, široko je prihvaćena hipoteza o plazmidu. Prema njoj, hromidi su evoluirali od megaplazmida koji su stekli ključne gene.''<ref name=":5" />'' Kada megaplazmidi preuzmu ključne gene s glavnog hromosoma – uz istovremeni gubitak tih gena na samom glavnom hromosomu – plazmid postaje stabilan i neophodan element bakterijskog genoma. (Megaplazmidi također mogu steći duplikate ključnih gena s glavnog hromosoma. Duplikat gena na glavnom hromosomu može s vremenom degradirati, ostavljajući taj gen prisutnim isključivo na novonastalom hromidu. U tom slučaju, hromid nastaje putem neutralne tranzicije.) Ovaj događaj također stabilizira ostale gene smještene na novom hromidu, što može rezultirati karakterističnim fenotipom za novu liniju. Ovi ključni geni mogu dospjeti u megaplazmid na nekoliko načina. Jedan od njih je [[homologna rekombinacija]] između glavnog hromosoma i plazmida. Također je moguće da se postojeći hromid rekombinira s plazmidom kako bi preuzeo njegov sistem replikacije. Jednom kada se hromid pojavi u nekoj liniji, on ostaje stabilan tokom dugih evolucijskih perioda. Nekoliko bakterijskih rodova posjeduje hromide koji su karakteristični za svaki od tih rodova. Iako hromidi unutar jednog roda mogu dijeliti veliki broj zajedničkih gena, ne postoje geni koji su univerzalno prisutni u hromidima različitih rodova.<ref name=":0" /> Plazmidi gotovo uvijek (ako ne i uvijek) predstavljaju izvor iz kojeg nastaju hromidi; međutim, kod najmanje dva bakterijska soja, veliki replikoni bi mogli poticati od cijepanja većeg hromosoma. U ovim izuzetnim slučajevima, termin „sekundarni hromosom” može se zadržati za njihov opis, čime se – u tom smislu – pravi razlika u odnosu na „hromide”. Identifikacija nekog replikona kao „sekundarnog hromozoma” može se zasnivati na očuvanoj sinteniji i nasumičnoj raspodjeli ključnih gena u odnosu na glavni hromozom.<ref name=":7" /> === Predloženi adaptivni uzroci === Pitanje porijekla hromida povezano je s pitanjem zašto su oni evoluirali. Jedna od mogućnosti je da su hromidi „zamrznuti slučaj” (engl. ''frozen accident'') – nastali su pukim slučajem, bez nekog posebnog razloga, te su upravo zbog toga prisutni u liniji potomaka organizma u kojem su se prvobitno pojavili. U ovom scenariju, ključni geni dospijevaju na hromid slučajno, ali njihovo fiksiranje na sekundarnom replikonu – putem neutralnih promjena – dovodi do toga da oni postanu neophodni za opstanak organizma. S druge strane, hromidi mogu pružati i određene prednosti koje bakteriji pomažu u takmičenju unutar njene okoline. Primijećeno je da bakterije koje posjeduju hromide brže rastu u laboratorijskim kulturama, a također imaju i znatno veće [[genom]]e. [[Bakterije]] koje sadrže hromide imaju genom prosječne veličine 5,73 ± 1,66 Mb, dok bakterije bez hromida imaju genom prosječne veličine 3,38 ± 1,81 Mb. Zbog toga su neki istraživači zaključili da smještanje određenog broja gena na hromid, umjesto na glavni hromosom, omogućava širenje genoma bez narušavanja brzine i efikasnosti replikacije.<ref name=":0" /> S druge strane, dvije trećine bakterijskih genoma većih od 6 Mb nisu podijeljene na više dijelova (nisu multipartitni), a među pedeset najvećih genoma samo su tri multipartitna; stoga još uvijek nije uzročno dokazano da je veći genom razlog evolucijskog nastanka hromida. Hromidi se također često nalaze kod bakterija koje brzo rastu, što sugeriše da bi mogli doprinositi brzini replikacije i diobe; međutim, pojedine analize dovode u pitanje ovu pretpostavku, odnosno to da bi to mogla biti pokretačka evolucijska sila za nastanak hromida. Vjerovatnije je da širenje genoma i brža replikacija igraju ulogu u zadržavanju hromida unutar određenih linija, ali ne predstavljaju uzročno objašnjenje za njihov prvobitni nastanak.<ref name=":7" /> Hromidi također mogu omogućiti koordiniranu ekspresiju gena specifičnih za određenu [[ekološka niša| ekološku nišu]].<ref>{{Cite journal|last1=Heidelberg|first1=John F.|last2=Eisen|first2=Jonathan A.|last3=Nelson|first3=William C.|last4=Clayton|first4=Rebecca A.|last5=Gwinn|first5=Michelle L.|last6=Dodson|first6=Robert J.|last7=Haft|first7=Daniel H.|last8=Hickey|first8=Erin K.|last9=Peterson|first9=Jeremy D.|last10=Umayam|first10=Lowell|last11=Gill|first11=Steven R.|date=3 August 2000|title=DNA sequence of both chromosomes of the cholera pathogen Vibrio cholerae|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=477–483|doi=10.1038/35020000|issn=0028-0836|pmc=8288016|pmid=10952301|bibcode=2000Natur.406..477H}}</ref><ref name=":3"/> Nasumična, premda rijetka, pojava hromida koji slučajno posjeduju gene neophodne za ostvarivanje povoljnog načina života u datom okruženju može imati važnu ulogu u stabilizaciji tog hromida unutar organizma, te dovesti do nastanka nove loze koju definiše prisustvo [[replikon]]a – elementa koji je u tom trenutku postao ključan.<ref>{{Cite journal|last1=Chain|first1=Patrick S. G.|last2=Denef|first2=Vincent J.|last3=Konstantinidis|first3=Konstantinos T.|last4=Vergez|first4=Lisa M.|last5=Agulló|first5=Loreine|last6=Reyes|first6=Valeria Latorre|last7=Hauser|first7=Loren|last8=Córdova|first8=Macarena|last9=Gómez|first9=Luis|last10=González|first10=Myriam|last11=Land|first11=Miriam|date=17 October 2006|title=Burkholderia xenovorans LB400 harbors a multi-replicon, 9.73-Mbp genome shaped for versatility|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=103|issue=42|pages=15280–15287|doi=10.1073/pnas.0606924103|issn=0027-8424|pmc=1622818|pmid=17030797|doi-access=free}}</ref> == Reference == {{notelist}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Samoreplicirajuće organske strukture}} [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Bakterijska genetika]] j663ojxsx8g1pt2hdw7rg5m5z0mrabl Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 – 10 km 0 539305 3939538 2026-11-07T10:55:51Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 10 km (muškarci) | slika = | veličina_slike = | opis_slike = [[Johannes Thingnes Bø]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 12. februar 2022. | broj_učesnika = 94 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2026 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Johannes Thingnes Bø]] | zlato_NOK = NOR | srebro... 3939538 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 10 km (muškarci) | slika = | veličina_slike = | opis_slike = [[Johannes Thingnes Bø]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 12. februar 2022. | broj_učesnika = 94 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2026 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Johannes Thingnes Bø]] | zlato_NOK = NOR | srebro = [[Quentin Fillon Maillet]] | srebro_NOK = FRA | bronza = [[Tarjei Bø]] | bronza_NOK = INOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 10 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|2026:]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 8. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=2021-07-18|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 17:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== [[Biatlon#Discipline|Sprint]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 10 kilometara. Trče se 3 kruga sa oko 3,3&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno u vremenskim razmacima (obično 30 sekundi). U toku trke gađa se dva puta: poslije prvog kruga iz ležećeg, a poslije drugog iz stojećeg položaja, ukupno 10 meta. Svaki promašaj donosi kazneni krug trčanja od 150 metara. Prvih 60 prvoplasiranih na kraju takmičenja plasiraju se za disciplinu [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 — potjera (muškarci)|potjera]]. == Zemlje učesnice == == Rezultati == Start utrke bio je u 20:15.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Zvanični rezultati utrke sprinta u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 16 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:00.4 || 1 (0+1) || — |- | {{silver2}} || 18 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 24:25.9 || 1 (1+0) || +25.5 |- | {{bronze3}} || 27 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:39.3 || 1 (0+1) || +38.9 |- | 4 || 9 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 24:41.0 || 0 (0+0) || +40.6 |- | 5 || 56 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:52.4 || 1 (1+0) || +52.0 |- | 6 || 26 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:54.1 || 2 (0+2) || +53.7 |- | 7 || 40 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:02.7 || 2 (1+1) || +1:02.3 |- | 8 || 30 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:05.4 || 1 (0+1) || +1:05.0 |- | 9 || 34 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:06.3 || 2 (1+1) || +1:05.9 |- | 10 || 24 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 25:12.9 || 1 (0+1) || +1:12.5 |- | 11 || 12 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:14.8 || 3 (2+1) || +1:14.4 |- | 12 || 58 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:15.5 || 0 (0+0) || +1:15.1 |- | 13 || 15 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.0 || 1 (0+1) || +1:18.6 |- | 14 || 62 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:19.6 || 1 (0+1) || +1:19.2 |- | 15 || 60 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.8 || 1 (0+1) || +1:19.4 |- | 16 || 36 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:22.4 || 1 (0+1) || +1:22.0 |- | 17 || 42 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:24.3 || 0 (0+0) || +1:23.9 |- | 18 || 21 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 25:26.9 || 1 (0+1) || +1:26.5 |- | 19 || 48 || align=left|[[Danil Serohvostov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:38.0 || 2 (0+2) || +1:37.6 |- | 20 || 8 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:38.4 || 3 (2+1) || +1:38.0 |- | 21 || 37 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:41.6 || 3 (1+2) || +1:41.2 |- | 22 || 4 || align=left|[[Philipp Nawrath]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:43.4 || 3 (1+2) || +1:43.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:44.1 || 1 (1+0) || +1:43.7 |- | 24 || 2 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:45.0 || 2 (0+2) || +1:44.6 |- | 25 || 6 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 25:47.5 || 3 (1+2) || +1:47.1 |- | 26 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 25:48.0 || 1 (0+1) || +1:47.6 |- | 27 || 88 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 25:48.3 || 0 (0+0) || +1:47.9 |- | 28 || 59 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:48.8 || 3 (0+3) || +1:48.4 |- | 29 || 83 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:50.3 || 2 (2+0) || +1:49.9 |- | 30 || 20 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:51.6 || 2 (0+2) || +1:51.2 |- | 31 || 3 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 25:52.2 || 2 (0+2) || +1:51.8 |- | 32 || 5 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 25:53.3 || 1 (0+1) || +1:52.9 |- | 33 || 50 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:53.7 || 4 (2+2) || +1:53.3 |- | 34 || 31 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:56.7 || 2 (1+1) || +1:56.3 |- | 35 || 79 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 26:00.5 || 2 (1+1) || +2:00.1 |- | 36 || 22 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:04.7 || 2 (0+2) || +2:04.3 |- | 37 || 68 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:05.7 || 2 (1+1) || +2:05.3 |- | 38 || 10 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 4 (2+2) || +2:15.1 |- | 38 || 11 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 3 (1+2) || +2:15.1 |- | 40 || 61 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 26:16.7 || 1 (1+0) || +2:16.3 |- | 41 || 19 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:17.8 || 1 (0+1) || +2:17.4 |- | 42 || 75 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:22.3 || 2 (0+2) || +2:21.9 |- | 43 || 32 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 26:22.4 || 2 (1+1) || +2:22.0 |- | 44 || 53 || align=left|[[Kosuke Ozaki (biatlonac)|Kosuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:24.1 || 0 (0+0) || +2:23.7 |- | 45 || 46 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:28.3 || 2 (1+1) || +2:27.9 |- | 46 || 52 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 26:33.8 || 2 (1+1) || +2:33.4 |- | 47 || 65 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:35.2 || 4 (1+3) || +2:34.8 |- | 48 || 17 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 26:36.2 || 1 (0+1) || +2:35.8 |- | 49 || 13 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 26:37.2 || 1 (1+0) || +2:36.8 |- | 50 || 76 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:37.9 || 1 (0+1) || +2:37.5 |- | 51 || 45 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:39.1 || 2 (0+2) || +2:38.7 |- | 52 || 69 || align=left|[[Blagoj Todev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:39.2 || 1 (0+1) || +2:38.8 |- | 53 || 14 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:39.6 || 1 (0+1) || +2:39.2 |- | 54 || 39 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:41.1 || 2 (1+1) || +2:40.7 |- | 55 || 44 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:43.6 || 4 (3+1) || +2:43.2 |- | 56 || 82 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:45.4 || 2 (0+2) || +2:45.0 |- | 57 || 51 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 26:47.0 || 4 (2+2) || +2:46.6 |- | 58 || 77 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:48.3 || 3 (1+2) || +2:47.9 |- | 59 || 84 || align=left|[[Adam Václavík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:50.2 || 3 (2+1) || +2:49.8 |- | 60 || 70 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:51.6 || 2 (2+0) || +2:51.2 |- | 61 || 74 || align=left|[[Tommaso Giacomel]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 26:52.2 || 4 (1+3) || +2:51.8 |- | 62 || 38 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:53.1 || 2 (2+0) || +2:52.7 |- | 63 || 57 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:56.5 || 2 (1+1) || +2:56.1 |- | 64 || 72 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:58.5 || 3 (2+1) || +2:58.1 |- | 65 || 43 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 26:58.8 || 3 (2+1) || +2:58.4 |- | 66 || 81 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:59.0 || 3 (3+0) || +2:58.6 |- | 67 || 49 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 26:59.8 || 1 (1+0) || +2:59.4 |- | 68 || 33 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:02.3 || 1 (1+0) || +3:01.9 |- | 69 || 80 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:02.5 || 2 (0+2) || +3:02.1 |- | 70 || 87 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:06.6 || 1 (1+0) || +3:06.2 |- | 71 || 78 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:10.4 || 4 (3+1) || +3:10.0 |- | 72 || 91 || align=left|[[Patrick Jakob]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:10.9 || 1 (0+1) || +3:10.5 |- | 73 || 67 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:11.2 || 1 (0+1) || +3:10.8 |- | 74 || 54 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:13.3 || 4 (1+3) || +3:12.9 |- | 75 || 25 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 27:14.1 || 2 (1+1) || +3:13.7 |- | 76 || 85 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:14.2 || 1 (0+1) || +3:13.8 |- | 77 || 55 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 27:21.7 || 1 (1+0) || +3:21.3 |- | 78 || 23 || align=left|[[Dmitri Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:22.9 || 3 (0+3) || +3:22.5 |- | 79 || 28 || align=left|[[Pavel Magazeev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 27:25.0 || 3 (2+1) || +3:24.6 |- | 80 || 47 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:27.9 || 2 (1+1) || +3:27.5 |- | 81 || 71 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:28.6 || 3 (2+1) || +3:28.2 |- | 82 || 35 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 27:30.8 || 2 (1+1) || +3:30.4 |- | 83 || 90 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:31.8 || 3 (0+3) || +3:31.4 |- | 84 || 7 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 27:35.1 || 4 (1+3) || +3:34.7 |- | 85 || 93 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:41.3 || 1 (0+1) || +3:40.9 |- | 86 || 86 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 27:45.7 || 1 (0+1) || +3:45.3 |- | 87 || 64 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:46.3 || 3 (1+2) || +3:45.9 |- | 88 || 1 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:46.4 || 4 (2+2) || +3:46.0 |- | 89 || 41 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || 27:54.7 || 2 (1+1) || +3:54.3 |- | 90 || 89 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 28:05.8 || 3 (1+2) || +4:05.4 |- | 91 || 73 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 28:15.1 || 1 (1+0) || +4:14.7 |- | 92 || 66 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 28:21.2 || 2 (0+2) || +4:20.8 |- | 93 || 63 || align=left|[[Maksim Makarov]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 29:45.6 || 5 (2+3) || +5:45.2 |- | 94 || 94 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 30:06.8 || 4 (1+3) || +6:06.4 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u utrkama sprinta u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1980 – 10 km|1980.]] godine}} |Broj = 11 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 5 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 10 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan="2"| 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|AUT}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 2 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|CZE}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 9. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF |rowspan="2"| 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|CRO}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 1 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] 7fml0jlfo5nh8znj69st2ki44b3jtb8 3939539 3939538 2026-11-07T10:56:26Z AnToni 2325 3939539 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 10 km (muškarci) | slika = | veličina_slike = | opis_slike = [[Johannes Thingnes Bø]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 12. februar 2022. | broj_učesnika = 94 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2026 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Johannes Thingnes Bø]] | zlato_NOK = NOR | srebro = [[Quentin Fillon Maillet]] | srebro_NOK = FRA | bronza = [[Tarjei Bø]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 10 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|2026:]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 12. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=2021-07-18|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 17:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== [[Biatlon#Discipline|Sprint]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 10 kilometara. Trče se 3 kruga sa oko 3,3&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno u vremenskim razmacima (obično 30 sekundi). U toku trke gađa se dva puta: poslije prvog kruga iz ležećeg, a poslije drugog iz stojećeg položaja, ukupno 10 meta. Svaki promašaj donosi kazneni krug trčanja od 150 metara. Prvih 60 prvoplasiranih na kraju takmičenja plasiraju se za disciplinu [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 — potjera (muškarci)|potjera]]. == Zemlje učesnice == == Rezultati == Start utrke bio je u 20:15.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Zvanični rezultati utrke sprinta u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 16 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:00.4 || 1 (0+1) || — |- | {{silver2}} || 18 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 24:25.9 || 1 (1+0) || +25.5 |- | {{bronze3}} || 27 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:39.3 || 1 (0+1) || +38.9 |- | 4 || 9 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 24:41.0 || 0 (0+0) || +40.6 |- | 5 || 56 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:52.4 || 1 (1+0) || +52.0 |- | 6 || 26 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:54.1 || 2 (0+2) || +53.7 |- | 7 || 40 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:02.7 || 2 (1+1) || +1:02.3 |- | 8 || 30 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:05.4 || 1 (0+1) || +1:05.0 |- | 9 || 34 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:06.3 || 2 (1+1) || +1:05.9 |- | 10 || 24 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 25:12.9 || 1 (0+1) || +1:12.5 |- | 11 || 12 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:14.8 || 3 (2+1) || +1:14.4 |- | 12 || 58 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:15.5 || 0 (0+0) || +1:15.1 |- | 13 || 15 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.0 || 1 (0+1) || +1:18.6 |- | 14 || 62 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:19.6 || 1 (0+1) || +1:19.2 |- | 15 || 60 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.8 || 1 (0+1) || +1:19.4 |- | 16 || 36 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:22.4 || 1 (0+1) || +1:22.0 |- | 17 || 42 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:24.3 || 0 (0+0) || +1:23.9 |- | 18 || 21 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 25:26.9 || 1 (0+1) || +1:26.5 |- | 19 || 48 || align=left|[[Danil Serohvostov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:38.0 || 2 (0+2) || +1:37.6 |- | 20 || 8 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:38.4 || 3 (2+1) || +1:38.0 |- | 21 || 37 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:41.6 || 3 (1+2) || +1:41.2 |- | 22 || 4 || align=left|[[Philipp Nawrath]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:43.4 || 3 (1+2) || +1:43.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:44.1 || 1 (1+0) || +1:43.7 |- | 24 || 2 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:45.0 || 2 (0+2) || +1:44.6 |- | 25 || 6 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 25:47.5 || 3 (1+2) || +1:47.1 |- | 26 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 25:48.0 || 1 (0+1) || +1:47.6 |- | 27 || 88 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 25:48.3 || 0 (0+0) || +1:47.9 |- | 28 || 59 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:48.8 || 3 (0+3) || +1:48.4 |- | 29 || 83 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:50.3 || 2 (2+0) || +1:49.9 |- | 30 || 20 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:51.6 || 2 (0+2) || +1:51.2 |- | 31 || 3 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 25:52.2 || 2 (0+2) || +1:51.8 |- | 32 || 5 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 25:53.3 || 1 (0+1) || +1:52.9 |- | 33 || 50 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:53.7 || 4 (2+2) || +1:53.3 |- | 34 || 31 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:56.7 || 2 (1+1) || +1:56.3 |- | 35 || 79 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 26:00.5 || 2 (1+1) || +2:00.1 |- | 36 || 22 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:04.7 || 2 (0+2) || +2:04.3 |- | 37 || 68 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:05.7 || 2 (1+1) || +2:05.3 |- | 38 || 10 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 4 (2+2) || +2:15.1 |- | 38 || 11 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 3 (1+2) || +2:15.1 |- | 40 || 61 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 26:16.7 || 1 (1+0) || +2:16.3 |- | 41 || 19 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:17.8 || 1 (0+1) || +2:17.4 |- | 42 || 75 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:22.3 || 2 (0+2) || +2:21.9 |- | 43 || 32 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 26:22.4 || 2 (1+1) || +2:22.0 |- | 44 || 53 || align=left|[[Kosuke Ozaki (biatlonac)|Kosuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:24.1 || 0 (0+0) || +2:23.7 |- | 45 || 46 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:28.3 || 2 (1+1) || +2:27.9 |- | 46 || 52 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 26:33.8 || 2 (1+1) || +2:33.4 |- | 47 || 65 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:35.2 || 4 (1+3) || +2:34.8 |- | 48 || 17 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 26:36.2 || 1 (0+1) || +2:35.8 |- | 49 || 13 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 26:37.2 || 1 (1+0) || +2:36.8 |- | 50 || 76 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:37.9 || 1 (0+1) || +2:37.5 |- | 51 || 45 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:39.1 || 2 (0+2) || +2:38.7 |- | 52 || 69 || align=left|[[Blagoj Todev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:39.2 || 1 (0+1) || +2:38.8 |- | 53 || 14 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:39.6 || 1 (0+1) || +2:39.2 |- | 54 || 39 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:41.1 || 2 (1+1) || +2:40.7 |- | 55 || 44 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:43.6 || 4 (3+1) || +2:43.2 |- | 56 || 82 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:45.4 || 2 (0+2) || +2:45.0 |- | 57 || 51 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 26:47.0 || 4 (2+2) || +2:46.6 |- | 58 || 77 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:48.3 || 3 (1+2) || +2:47.9 |- | 59 || 84 || align=left|[[Adam Václavík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:50.2 || 3 (2+1) || +2:49.8 |- | 60 || 70 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:51.6 || 2 (2+0) || +2:51.2 |- | 61 || 74 || align=left|[[Tommaso Giacomel]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 26:52.2 || 4 (1+3) || +2:51.8 |- | 62 || 38 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:53.1 || 2 (2+0) || +2:52.7 |- | 63 || 57 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:56.5 || 2 (1+1) || +2:56.1 |- | 64 || 72 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:58.5 || 3 (2+1) || +2:58.1 |- | 65 || 43 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 26:58.8 || 3 (2+1) || +2:58.4 |- | 66 || 81 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:59.0 || 3 (3+0) || +2:58.6 |- | 67 || 49 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 26:59.8 || 1 (1+0) || +2:59.4 |- | 68 || 33 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:02.3 || 1 (1+0) || +3:01.9 |- | 69 || 80 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:02.5 || 2 (0+2) || +3:02.1 |- | 70 || 87 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:06.6 || 1 (1+0) || +3:06.2 |- | 71 || 78 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:10.4 || 4 (3+1) || +3:10.0 |- | 72 || 91 || align=left|[[Patrick Jakob]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:10.9 || 1 (0+1) || +3:10.5 |- | 73 || 67 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:11.2 || 1 (0+1) || +3:10.8 |- | 74 || 54 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:13.3 || 4 (1+3) || +3:12.9 |- | 75 || 25 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 27:14.1 || 2 (1+1) || +3:13.7 |- | 76 || 85 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:14.2 || 1 (0+1) || +3:13.8 |- | 77 || 55 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 27:21.7 || 1 (1+0) || +3:21.3 |- | 78 || 23 || align=left|[[Dmitri Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:22.9 || 3 (0+3) || +3:22.5 |- | 79 || 28 || align=left|[[Pavel Magazeev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 27:25.0 || 3 (2+1) || +3:24.6 |- | 80 || 47 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:27.9 || 2 (1+1) || +3:27.5 |- | 81 || 71 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:28.6 || 3 (2+1) || +3:28.2 |- | 82 || 35 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 27:30.8 || 2 (1+1) || +3:30.4 |- | 83 || 90 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:31.8 || 3 (0+3) || +3:31.4 |- | 84 || 7 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 27:35.1 || 4 (1+3) || +3:34.7 |- | 85 || 93 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:41.3 || 1 (0+1) || +3:40.9 |- | 86 || 86 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 27:45.7 || 1 (0+1) || +3:45.3 |- | 87 || 64 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:46.3 || 3 (1+2) || +3:45.9 |- | 88 || 1 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:46.4 || 4 (2+2) || +3:46.0 |- | 89 || 41 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || 27:54.7 || 2 (1+1) || +3:54.3 |- | 90 || 89 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 28:05.8 || 3 (1+2) || +4:05.4 |- | 91 || 73 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 28:15.1 || 1 (1+0) || +4:14.7 |- | 92 || 66 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 28:21.2 || 2 (0+2) || +4:20.8 |- | 93 || 63 || align=left|[[Maksim Makarov]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 29:45.6 || 5 (2+3) || +5:45.2 |- | 94 || 94 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 30:06.8 || 4 (1+3) || +6:06.4 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u utrkama sprinta u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1980 – 10 km|1980.]] godine}} |Broj = 11 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 5 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 10 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan="2"| 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|AUT}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 2 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|CZE}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 9. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF |rowspan="2"| 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|CRO}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 1 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] aky4ibtk19lcemcqxvkcichhdmfnqom 3939541 3939539 2026-11-07T10:59:35Z AnToni 2325 /* Rezultati */ 3939541 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 10 km (muškarci) | slika = | veličina_slike = | opis_slike = [[Johannes Thingnes Bø]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 12. februar 2022. | broj_učesnika = 94 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2026 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Johannes Thingnes Bø]] | zlato_NOK = NOR | srebro = [[Quentin Fillon Maillet]] | srebro_NOK = FRA | bronza = [[Tarjei Bø]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 10 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|2026:]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 12. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=2021-07-18|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 17:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== [[Biatlon#Discipline|Sprint]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 10 kilometara. Trče se 3 kruga sa oko 3,3&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno u vremenskim razmacima (obično 30 sekundi). U toku trke gađa se dva puta: poslije prvog kruga iz ležećeg, a poslije drugog iz stojećeg položaja, ukupno 10 meta. Svaki promašaj donosi kazneni krug trčanja od 150 metara. Prvih 60 prvoplasiranih na kraju takmičenja plasiraju se za disciplinu [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 — potjera (muškarci)|potjera]]. == Zemlje učesnice == == Rezultati == Start utrke bio je u 20:15.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Zvanični rezultati utrke sprinta u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 16 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:00.4 || 1 (0+1) || — |- | {{silver2}} || 18 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 24:25.9 || 1 (1+0) || +25.5 |- | {{bronze3}} || 27 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:39.3 || 1 (0+1) || +38.9 |- | 4 || 9 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 24:41.0 || 0 (0+0) || +40.6 |- | 5 || 56 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:52.4 || 1 (1+0) || +52.0 |- | 6 || 26 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:54.1 || 2 (0+2) || +53.7 |- | 7 || 40 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:02.7 || 2 (1+1) || +1:02.3 |- | 8 || 30 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:05.4 || 1 (0+1) || +1:05.0 |- | 9 || 34 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:06.3 || 2 (1+1) || +1:05.9 |- | 10 || 24 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 25:12.9 || 1 (0+1) || +1:12.5 |- | 11 || 12 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:14.8 || 3 (2+1) || +1:14.4 |- | 12 || 58 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:15.5 || 0 (0+0) || +1:15.1 |- | 13 || 15 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.0 || 1 (0+1) || +1:18.6 |- | 14 || 62 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:19.6 || 1 (0+1) || +1:19.2 |- | 15 || 60 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.8 || 1 (0+1) || +1:19.4 |- | 16 || 36 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:22.4 || 1 (0+1) || +1:22.0 |- | 17 || 42 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:24.3 || 0 (0+0) || +1:23.9 |- | 18 || 21 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 25:26.9 || 1 (0+1) || +1:26.5 |- | 19 || 48 || align=left|[[Danil Serohvostov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:38.0 || 2 (0+2) || +1:37.6 |- | 20 || 8 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:38.4 || 3 (2+1) || +1:38.0 |- | 21 || 37 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:41.6 || 3 (1+2) || +1:41.2 |- | 22 || 4 || align=left|[[Philipp Nawrath]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:43.4 || 3 (1+2) || +1:43.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:44.1 || 1 (1+0) || +1:43.7 |- | 24 || 2 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:45.0 || 2 (0+2) || +1:44.6 |- | 25 || 6 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 25:47.5 || 3 (1+2) || +1:47.1 |- | 26 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 25:48.0 || 1 (0+1) || +1:47.6 |- | 27 || 88 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 25:48.3 || 0 (0+0) || +1:47.9 |- | 28 || 59 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:48.8 || 3 (0+3) || +1:48.4 |- | 29 || 83 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:50.3 || 2 (2+0) || +1:49.9 |- | 30 || 20 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:51.6 || 2 (0+2) || +1:51.2 |- | 31 || 3 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 25:52.2 || 2 (0+2) || +1:51.8 |- | 32 || 5 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 25:53.3 || 1 (0+1) || +1:52.9 |- | 33 || 50 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:53.7 || 4 (2+2) || +1:53.3 |- | 34 || 31 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:56.7 || 2 (1+1) || +1:56.3 |- | 35 || 79 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 26:00.5 || 2 (1+1) || +2:00.1 |- | 36 || 22 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:04.7 || 2 (0+2) || +2:04.3 |- | 37 || 68 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:05.7 || 2 (1+1) || +2:05.3 |- | 38 || 10 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 4 (2+2) || +2:15.1 |- | 38 || 11 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 3 (1+2) || +2:15.1 |- | 40 || 61 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 26:16.7 || 1 (1+0) || +2:16.3 |- | 41 || 19 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:17.8 || 1 (0+1) || +2:17.4 |- | 42 || 75 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:22.3 || 2 (0+2) || +2:21.9 |- | 43 || 32 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 26:22.4 || 2 (1+1) || +2:22.0 |- | 44 || 53 || align=left|[[Kōsuke Ozaki (biatlonac)|Kōsuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:24.1 || 0 (0+0) || +2:23.7 |- | 45 || 46 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:28.3 || 2 (1+1) || +2:27.9 |- | 46 || 52 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 26:33.8 || 2 (1+1) || +2:33.4 |- | 47 || 65 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:35.2 || 4 (1+3) || +2:34.8 |- | 48 || 17 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 26:36.2 || 1 (0+1) || +2:35.8 |- | 49 || 13 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 26:37.2 || 1 (1+0) || +2:36.8 |- | 50 || 76 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:37.9 || 1 (0+1) || +2:37.5 |- | 51 || 45 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:39.1 || 2 (0+2) || +2:38.7 |- | 52 || 69 || align=left|[[Blagoj Todev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:39.2 || 1 (0+1) || +2:38.8 |- | 53 || 14 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:39.6 || 1 (0+1) || +2:39.2 |- | 54 || 39 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:41.1 || 2 (1+1) || +2:40.7 |- | 55 || 44 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:43.6 || 4 (3+1) || +2:43.2 |- | 56 || 82 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:45.4 || 2 (0+2) || +2:45.0 |- | 57 || 51 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 26:47.0 || 4 (2+2) || +2:46.6 |- | 58 || 77 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:48.3 || 3 (1+2) || +2:47.9 |- | 59 || 84 || align=left|[[Adam Václavík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:50.2 || 3 (2+1) || +2:49.8 |- | 60 || 70 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:51.6 || 2 (2+0) || +2:51.2 |- | 61 || 74 || align=left|[[Tommaso Giacomel]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 26:52.2 || 4 (1+3) || +2:51.8 |- | 62 || 38 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:53.1 || 2 (2+0) || +2:52.7 |- | 63 || 57 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:56.5 || 2 (1+1) || +2:56.1 |- | 64 || 72 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:58.5 || 3 (2+1) || +2:58.1 |- | 65 || 43 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 26:58.8 || 3 (2+1) || +2:58.4 |- | 66 || 81 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:59.0 || 3 (3+0) || +2:58.6 |- | 67 || 49 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 26:59.8 || 1 (1+0) || +2:59.4 |- | 68 || 33 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:02.3 || 1 (1+0) || +3:01.9 |- | 69 || 80 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:02.5 || 2 (0+2) || +3:02.1 |- | 70 || 87 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:06.6 || 1 (1+0) || +3:06.2 |- | 71 || 78 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:10.4 || 4 (3+1) || +3:10.0 |- | 72 || 91 || align=left|[[Patrick Jakob]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:10.9 || 1 (0+1) || +3:10.5 |- | 73 || 67 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:11.2 || 1 (0+1) || +3:10.8 |- | 74 || 54 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:13.3 || 4 (1+3) || +3:12.9 |- | 75 || 25 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 27:14.1 || 2 (1+1) || +3:13.7 |- | 76 || 85 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:14.2 || 1 (0+1) || +3:13.8 |- | 77 || 55 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 27:21.7 || 1 (1+0) || +3:21.3 |- | 78 || 23 || align=left|[[Dmitri Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:22.9 || 3 (0+3) || +3:22.5 |- | 79 || 28 || align=left|[[Pavel Magazeev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 27:25.0 || 3 (2+1) || +3:24.6 |- | 80 || 47 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:27.9 || 2 (1+1) || +3:27.5 |- | 81 || 71 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:28.6 || 3 (2+1) || +3:28.2 |- | 82 || 35 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 27:30.8 || 2 (1+1) || +3:30.4 |- | 83 || 90 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:31.8 || 3 (0+3) || +3:31.4 |- | 84 || 7 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 27:35.1 || 4 (1+3) || +3:34.7 |- | 85 || 93 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:41.3 || 1 (0+1) || +3:40.9 |- | 86 || 86 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 27:45.7 || 1 (0+1) || +3:45.3 |- | 87 || 64 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:46.3 || 3 (1+2) || +3:45.9 |- | 88 || 1 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:46.4 || 4 (2+2) || +3:46.0 |- | 89 || 41 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || 27:54.7 || 2 (1+1) || +3:54.3 |- | 90 || 89 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 28:05.8 || 3 (1+2) || +4:05.4 |- | 91 || 73 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 28:15.1 || 1 (1+0) || +4:14.7 |- | 92 || 66 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 28:21.2 || 2 (0+2) || +4:20.8 |- | 93 || 63 || align=left|[[Maksim Makarov]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 29:45.6 || 5 (2+3) || +5:45.2 |- | 94 || 94 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 30:06.8 || 4 (1+3) || +6:06.4 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u utrkama sprinta u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1980 – 10 km|1980.]] godine}} |Broj = 11 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 5 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 10 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan="2"| 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|AUT}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 2 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|CZE}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 9. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF |rowspan="2"| 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|CRO}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 1 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] 3gxmy9d43xk7otl3hnc7fi2dhhattnb 3939543 3939541 2026-11-07T11:01:35Z AnToni 2325 /* Rezultati */ 3939543 wikitext text/x-wiki {{Infokutija olimpijski događaj | disciplina = Biatlon – 10 km (muškarci) | slika = | veličina_slike = | opis_slike = [[Johannes Thingnes Bø]], pobjednik utrke | mjesto = {{ZID|Kina}}, [[Peking]] | datum = 12. februar 2022. | broj_učesnika = 94 | broj_zemalja = 28 | broj_ekipa = | godina = 2026 | vrsta = Zimskim | zlato = [[Johannes Thingnes Bø]] | zlato_NOK = NOR | srebro = [[Quentin Fillon Maillet]] | srebro_NOK = FRA | bronza = [[Tarjei Bø]] | bronza_NOK = NOR | prijašnji = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2018 – 10 km|2018.]] | sljedeći = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2026 – 10 km|2026:]] }} {{Biatlon na ZOI 2022.}} {{Glavni|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.}} '''Takmičenje u utrci ba 20&nbsp;km''' na [[Zimske olimpijske igre 2022.|Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] u [[Peking]]u održalo se u biatlonskom kompleksu [[Centar za nordijsko skijanje i biatlon Kuyangshu]] u gradu [[Zhangjiakou]], [[Kineski okruzi|okrugu]] [[Chongli]], koji se nalazi u [[Kina Koreja|kineskoj]] [[Kineske pokrajine|pokrajine]] [[Hebei]] 12. februara 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|title=Beijing Organising Committee for the 2022 Olympic and Paralympic Winter Games|website=www.beijing2022.cn|access-date=2021-07-18|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720142206/https://www.beijing2022.cn//en/olympics_/biathlon.htm|url-status=live}}</ref> s početkom u 17:00 sati po lokalnom vremenu: ==Pravila takmičenja== [[Biatlon#Discipline|Sprint]] je disciplina u [[biatlon]]u, koja se za muškarce održava na kružnoj stazi od 10 kilometara. Trče se 3 kruga sa oko 3,3&nbsp;km. Takmičari počinju trku pojedinačno u vremenskim razmacima (obično 30 sekundi). U toku trke gađa se dva puta: poslije prvog kruga iz ležećeg, a poslije drugog iz stojećeg položaja, ukupno 10 meta. Svaki promašaj donosi kazneni krug trčanja od 150 metara. Prvih 60 prvoplasiranih na kraju takmičenja plasiraju se za disciplinu [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022 — potjera (muškarci)|potjera]]. == Zemlje učesnice == == Rezultati == Start utrke bio je u 20:15.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1718/BT/SWRL/OG__/SMSP/BT_C73B_1.0.pdf Zvanični rezultati utrke sprinta u muškoj konkurenciji]</ref> {|class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Plasman !! Startni broj !! Ime !! Država !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 16 || align=left|[[Johannes Thingnes Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:00.4 || 1 (0+1) || — |- | {{silver2}} || 18 || align=left|[[Quentin Fillon Maillet]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 24:25.9 || 1 (1+0) || +25.5 |- | {{bronze3}} || 27 || align=left|[[Tarjei Bø]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 24:39.3 || 1 (0+1) || +38.9 |- | 4 || 9 || align=left|[[Maksim Cvetkov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 24:41.0 || 0 (0+0) || +40.6 |- | 5 || 56 || align=left|[[Sebastian Samuelsson]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:52.4 || 1 (1+0) || +52.0 |- | 6 || 26 || align=left|[[Martin Ponsiluoma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 24:54.1 || 2 (0+2) || +53.7 |- | 7 || 40 || align=left|[[Sturla Holm Lægreid]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:02.7 || 2 (1+1) || +1:02.3 |- | 8 || 30 || align=left|[[Benedikt Doll]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:05.4 || 1 (0+1) || +1:05.0 |- | 9 || 34 || align=left|[[Émilien Jacquelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:06.3 || 2 (1+1) || +1:05.9 |- | 10 || 24 || align=left|[[Anton Smolski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 25:12.9 || 1 (0+1) || +1:12.5 |- | 11 || 12 || align=left|[[Eduard Latipov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:14.8 || 3 (2+1) || +1:14.4 |- | 12 || 58 || align=left|[[Christian Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:15.5 || 0 (0+0) || +1:15.1 |- | 13 || 15 || align=left|[[Dmitro Pidrušnji]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.0 || 1 (0+1) || +1:18.6 |- | 14 || 62 || align=left|[[Lukas Hofer]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:19.6 || 1 (0+1) || +1:19.2 |- | 15 || 60 || align=left|[[Artem Prima]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 25:19.8 || 1 (0+1) || +1:19.4 |- | 16 || 36 || align=left|[[Michal Krčmář]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:22.4 || 1 (0+1) || +1:22.0 |- | 17 || 42 || align=left|[[Roman Rees]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:24.3 || 0 (0+0) || +1:23.9 |- | 18 || 21 || align=left|[[Simon Eder]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 25:26.9 || 1 (0+1) || +1:26.5 |- | 19 || 48 || align=left|[[Danil Serohvostov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 25:38.0 || 2 (0+2) || +1:37.6 |- | 20 || 8 || align=left|[[Vetle Sjåstad Christiansen]] || align=left|{{ZastavaMOK|NOR|2022|Zimskim}} || 25:38.4 || 3 (2+1) || +1:38.0 |- | 21 || 37 || align=left|[[Fabien Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:41.6 || 3 (1+2) || +1:41.2 |- | 22 || 4 || align=left|[[Philipp Nawrath]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:43.4 || 3 (1+2) || +1:43.0 |- | 23 || 92 || align=left|[[Thomas Bormolini]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:44.1 || 1 (1+0) || +1:43.7 |- | 24 || 2 || align=left|[[Simon Desthieux]] || align=left|{{ZastavaMOK|FRA|2022|Zimskim}} || 25:45.0 || 2 (0+2) || +1:44.6 |- | 25 || 6 || align=left|[[Tero Seppälä]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 25:47.5 || 3 (1+2) || +1:47.1 |- | 26 || 29 || align=left|[[Jakov Fak]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 25:48.0 || 1 (0+1) || +1:47.6 |- | 27 || 88 || align=left|[[Sebastian Stalder]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 25:48.3 || 0 (0+0) || +1:47.9 |- | 28 || 59 || align=left|[[Mikuláš Karlík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 25:48.8 || 3 (0+3) || +1:48.4 |- | 29 || 83 || align=left|[[Jules Burnotte]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:50.3 || 2 (2+0) || +1:49.9 |- | 30 || 20 || align=left|[[Dominik Windisch]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 25:51.6 || 2 (0+2) || +1:51.2 |- | 31 || 3 || align=left|[[Vladimir Ilijev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 25:52.2 || 2 (0+2) || +1:51.8 |- | 32 || 5 || align=left|[[Cheng Fangming]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 25:53.3 || 1 (0+1) || +1:52.9 |- | 33 || 50 || align=left|[[Johannes Kühn]] || align=left|{{ZastavaMOK|GER|2022|Zimskim}} || 25:53.7 || 4 (2+2) || +1:53.3 |- | 34 || 31 || align=left|[[Scott Gow]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 25:56.7 || 2 (1+1) || +1:56.3 |- | 35 || 79 || align=left|[[Adam Runnalls]] || align=left|{{ZastavaMOK|CAN|2022|Zimskim}} || 26:00.5 || 2 (1+1) || +2:00.1 |- | 36 || 22 || align=left|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:04.7 || 2 (0+2) || +2:04.3 |- | 37 || 68 || align=left|[[Niklas Hartweg]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:05.7 || 2 (1+1) || +2:05.3 |- | 38 || 10 || align=left|[[Aleksandar Loginov (biathlon)|Aleksandar Loginov]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROK|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 4 (2+2) || +2:15.1 |- | 38 || 11 || align=left|[[Olli Hiidensalo]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:15.5 || 3 (1+2) || +2:15.1 |- | 40 || 61 || align=left|[[Yan Xingyuan]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 26:16.7 || 1 (1+0) || +2:16.3 |- | 41 || 19 || align=left|[[Tsukasa Kobonoki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:17.8 || 1 (0+1) || +2:17.4 |- | 42 || 75 || align=left|[[Lovro Planko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:22.3 || 2 (0+2) || +2:21.9 |- | 43 || 32 || align=left|[[Vytautas Strolia]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 26:22.4 || 2 (1+1) || +2:22.0 |- | 44 || 53 || align=left|[[Kōsuke Ozaki]] || align=left|{{ZastavaMOK|JPN|2022|Zimskim}} || 26:24.1 || 0 (0+0) || +2:23.7 |- | 45 || 46 || align=left|[[Joscha Burkhalter]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:28.3 || 2 (1+1) || +2:27.9 |- | 46 || 52 || align=left|[[Felix Leitner]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 26:33.8 || 2 (1+1) || +2:33.4 |- | 47 || 65 || align=left|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 26:35.2 || 4 (1+3) || +2:34.8 |- | 48 || 17 || align=left|[[Grzegorz Guzik]] || align=left|{{ZastavaMOK|POL|2022|Zimskim}} || 26:36.2 || 1 (0+1) || +2:35.8 |- | 49 || 13 || align=left|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 26:37.2 || 1 (1+0) || +2:36.8 |- | 50 || 76 || align=left|[[Rene Zahkna]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:37.9 || 1 (0+1) || +2:37.5 |- | 51 || 45 || align=left|[[Raido Ränkel]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 26:39.1 || 2 (0+2) || +2:38.7 |- | 52 || 69 || align=left|[[Blagoj Todev]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:39.2 || 1 (0+1) || +2:38.8 |- | 53 || 14 || align=left|[[Benjamin Weger]] || align=left|{{ZastavaMOK|SUI|2022|Zimskim}} || 26:39.6 || 1 (0+1) || +2:39.2 |- | 54 || 39 || align=left|[[Heikki Laitinen]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 26:41.1 || 2 (1+1) || +2:40.7 |- | 55 || 44 || align=left|[[Jesper Nelin]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:43.6 || 4 (3+1) || +2:43.2 |- | 56 || 82 || align=left|[[Anton Sinapov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:45.4 || 2 (0+2) || +2:45.0 |- | 57 || 51 || align=left|[[Mikita Labastau]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 26:47.0 || 4 (2+2) || +2:46.6 |- | 58 || 77 || align=left|[[Jakub Štvrtecký]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:48.3 || 3 (1+2) || +2:47.9 |- | 59 || 84 || align=left|[[Adam Václavík]] || align=left|{{ZastavaMOK|CZE|2022|Zimskim}} || 26:50.2 || 3 (2+1) || +2:49.8 |- | 60 || 70 || align=left|[[Anton Dudčenko]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:51.6 || 2 (2+0) || +2:51.2 |- | 61 || 74 || align=left|[[Tommaso Giacomel]] || align=left|{{ZastavaMOK|ITA|2022|Zimskim}} || 26:52.2 || 4 (1+3) || +2:51.8 |- | 62 || 38 || align=left|[[Miha Dovžan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 26:53.1 || 2 (2+0) || +2:52.7 |- | 63 || 57 || align=left|[[Dimitar Gerdžikov]] || align=left|{{ZastavaMOK|BUL|2022|Zimskim}} || 26:56.5 || 2 (1+1) || +2:56.1 |- | 64 || 72 || align=left|[[Peppe Femling]] || align=left|{{ZastavaMOK|SWE|2022|Zimskim}} || 26:58.5 || 3 (2+1) || +2:58.1 |- | 65 || 43 || align=left|[[Šimon Bartko]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 26:58.8 || 3 (2+1) || +2:58.4 |- | 66 || 81 || align=left|[[Bogdan Cimbal]] || align=left|{{ZastavaMOK|UKR|2022|Zimskim}} || 26:59.0 || 3 (3+0) || +2:58.6 |- | 67 || 49 || align=left|[[Thierry Langer]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 26:59.8 || 1 (1+0) || +2:59.4 |- | 68 || 33 || align=left|[[Michal Šíma]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:02.3 || 1 (1+0) || +3:01.9 |- | 69 || 80 || align=left|[[David Komatz]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:02.5 || 2 (0+2) || +3:02.1 |- | 70 || 87 || align=left|[[Kristo Siimer]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:06.6 || 1 (1+0) || +3:06.2 |- | 71 || 78 || align=left|[[Maksim Varabej]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:10.4 || 4 (3+1) || +3:10.0 |- | 72 || 91 || align=left|[[Patrick Jakob]] || align=left|{{ZastavaMOK|AUT|2022|Zimskim}} || 27:10.9 || 1 (0+1) || +3:10.5 |- | 73 || 67 || align=left|[[Karol Dombrovski]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:11.2 || 1 (0+1) || +3:10.8 |- | 74 || 54 || align=left|[[Paul Schommer]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:13.3 || 4 (1+3) || +3:12.9 |- | 75 || 25 || align=left|[[Campbell Wright]] || align=left|{{ZastavaMOK|NZL|2022|Zimskim}} || 27:14.1 || 2 (1+1) || +3:13.7 |- | 76 || 85 || align=left|[[Zhang Chunyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:14.2 || 1 (0+1) || +3:13.8 |- | 77 || 55 || align=left|[[Vladislav Kirejev]] || align=left|{{ZastavaMOK|KAZ|2022|Zimskim}} || 27:21.7 || 1 (1+0) || +3:21.3 |- | 78 || 23 || align=left|[[Dmitri Lazouski]] || align=left|{{ZastavaMOK|BLR|2022|Zimskim}} || 27:22.9 || 3 (0+3) || +3:22.5 |- | 79 || 28 || align=left|[[Pavel Magazeev]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 27:25.0 || 3 (2+1) || +3:24.6 |- | 80 || 47 || align=left|[[Tomas Kaukėnas]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 27:27.9 || 2 (1+1) || +3:27.5 |- | 81 || 71 || align=left|[[Zhu Zhenyu]] || align=left|{{ZastavaMOK|CHN|2022|Zimskim}} || 27:28.6 || 3 (2+1) || +3:28.2 |- | 82 || 35 || align=left|[[Timofej Lapšin]] || align=left|{{ZastavaMOK|KOR|2022|Zimskim}} || 27:30.8 || 2 (1+1) || +3:30.4 |- | 83 || 90 || align=left|[[Leif Nordgren]] || align=left|{{ZastavaMOK|USA|2022|Zimskim}} || 27:31.8 || 3 (0+3) || +3:31.4 |- | 84 || 7 || align=left|[[Florent Claude]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 27:35.1 || 4 (1+3) || +3:34.7 |- | 85 || 93 || align=left|[[Matej Baloga]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:41.3 || 1 (0+1) || +3:40.9 |- | 86 || 86 || align=left|[[Rok Tršan]] || align=left|{{ZastavaMOK|SLO|2022|Zimskim}} || 27:45.7 || 1 (0+1) || +3:45.3 |- | 87 || 64 || align=left|[[Tomáš Sklenárik]] || align=left|{{ZastavaMOK|SVK|2022|Zimskim}} || 27:46.3 || 3 (1+2) || +3:45.9 |- | 88 || 1 || align=left|[[Kalev Ermits]] || align=left|{{ZastavaMOK|EST|2022|Zimskim}} || 27:46.4 || 4 (2+2) || +3:46.0 |- | 89 || 41 || align=left|[[George Colțea]] || align=left|{{ZastavaMOK|ROU|2022|Zimskim}} || 27:54.7 || 2 (1+1) || +3:54.3 |- | 90 || 89 || align=left|[[Linas Banys]] || align=left|{{ZastavaMOK|LTU|2022|Zimskim}} || 28:05.8 || 3 (1+2) || +4:05.4 |- | 91 || 73 || align=left|[[Tom Lahaye-Goffart]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 28:15.1 || 1 (1+0) || +4:14.7 |- | 92 || 66 || align=left|[[Tuomas Harjula]] || align=left|{{ZastavaMOK|FIN|2022|Zimskim}} || 28:21.2 || 2 (0+2) || +4:20.8 |- | 93 || 63 || align=left|[[Maksim Makarov]] || align=left|{{ZastavaMOK|MDA|2022|Zimskim}} || 29:45.6 || 5 (2+3) || +5:45.2 |- | 94 || 94 || align=left|[[César Beauvais]] || align=left|{{ZastavaMOK|BEL|2022|Zimskim}} || 30:06.8 || 4 (1+3) || +6:06.4 |} == Osvojene medalje == {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u utrkama sprinta u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1980 – 10 km|1980.]] godine}} |Broj = 11 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 5 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 10 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{efn|name=GER|Nakon ujedinjenja Njemačke, od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] njemački sportisti nastupaju u zajedničkom timu}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" |rowspan="2"| 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|AUT}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 2 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|CZE}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 9. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF |rowspan="2"| 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|CRO}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |rowspan="2"| 1 |- bgcolor="#FFFFFF | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} {{Commonscat|Biathlon at the 2022 Winter Olympics}} [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2022.]] ab9x1xvntpzliz0yxelj0x4bedifk14 Sergej Sirik 0 539306 3939561 2026-11-07T11:57:34Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Sirik | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–153.jpg | opis_slike = | puno ime = | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1994|11|8}} | mjesto rođenja = [[Balkašino]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti... 3939561 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Sirik | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–153.jpg | opis_slike = | puno ime = | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1994|11|8}} | mjesto rođenja = [[Balkašino]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = | visina = | težina = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''0''' | medalje OI = | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = '''107.''' ([[IBU kup 2020/2021.|2020/21.]]) | pobjede EK štafeta= 0 | kraj karijere = 2023. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 5. 11. 2025. }} '''Sergej Sirik''', ({{jez-kk|Роман Александрович Ерёмин}}) rođen 8. novembra 1994. u [[Balkašino|Balkašinu]], [[Kazahstan]] je nekadašnji [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 7. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ10811199401|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === Sergej Sirik nije nastupao na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|89]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|47]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|25]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|97]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|106]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|25]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|84]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|23]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|96]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|20]] | | |} Jeremin je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 47-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|utrci na 10 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 18-o mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]], koje je osvojio s [[Galina Višnjevska (biatlonka)|Galinom Višnjevskom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Jeremina u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]]u 2. decembra 2018. u mješovitoj štafeti s [[Jelisaveta Belecka|Jelisavetom Beleckom]], [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]] i [[Vladislav Vitenko|Vladislavom Vitenkom]] osvojio je 18-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 18-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 25. januara 2019. u utrci na 10&nbsp;km, kada je bez promašaja bio 1:03.7&nbsp;min sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je jedanaesto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 12. januara 2018. u [[Ruhpolding]]u s [[Maksim Braun|Maksimom Braunom]], [[Vasilij Podkoritov|Vasilijem Podkoritovim]] i [[Timur Hamitgatin|Timurom Hamitgatinom]]. --> == Prestanak karijere == Iz aktivnog bavljenja biatlonom povukao se 2023. godine. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Jeremin, Sergej}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1994.]] [[Kategorija:Biografije, Balkašino]] [[Kategorija:Živi ljudi]] b0935o0uze1tygp0h7l91lpj42wl330