Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 892 3939608 3843405 2026-11-07T14:45:02Z Palapa 383 3939608 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Klasična mehanika}} '''Masa''' je osobina nekog tijela. U svakodnevnom životu često se zamjenjuje sa [[težina|težinom]] što je neispravno jer su to dvije različite [[fizika]]lne veličine. Neke razlike: masa je apsolutna dok težina zavisi od [[gravitacija|gravitacije]]; masa se mjeri vagom, a težina dinamometrom; masa se izražava u kilogramima [kg], a težina u njutnima [N]. Masa je mjera [[inercija|inercije]] ili tromosti tijela.<ref>{{Cite news|title=Science|url=https://www.nasa.gov/centers/kennedy/about/information/science_faq.html|newspaper=NASA|date=2015-04-28|access-date=2026-11-07|language=en|first=Nancy|last=Bray}}</ref> Inercija (tromost) je također osobina svakog tijela po kojem to tijelo nastoji ostati u stanju u kojem se našlo (u stanju mirovanja ako je mirovalo, u stanju kretanja ako se kretalo). To znači da su ove dvije veličine međusobno zavisne, direktno proporcionalne – tijelo veće mase ima veću inerciju, a tijelo manje mase ima manju inerciju. Osnovna mjerna jedinica za mjerenje mase je kilogram [kg]. Masa tijela koje ima masu 1&nbsp;kg jednaka je masi ''prautega''; odnosno, mjerna jedinica za masu 1&nbsp;kg izvedena je od mase ''prautega'' koji se čuva u Muzeju utega i mjera u [[Sèvres]]u blizu [[Pariz]]a. Masu nekog tijela možemo odrediti vaganjem – uspoređivanjem mase tijela sa masom utega, tijela mase koja se smatra poznatom. Ako vaga pokaže da su mase ovih tijela jednake (dođe do izjednačenja, kazaljka pokazuje 0...) tada se smatra da je masa tijela jednaka ''poznatoj'' masi utega. Masu se također može saznati upotrebom formula u kojima se pojavljuju veličine zavisne od mase. ''Primjer'': [[gustoća]] tvari od koje je neko tijelo izrađeno jednaka je količniku mase i [[volumen]]a tog tijela. Dakle, ako znamo volumen tijela i gustoću tvari od koje je izrađeno lahko možemo zaključiti da će masa biti jednaka umnošku gustoće (izražene u kg/m³ ili g/cm³) i volumena (izraženog u m³ ili cm³, respektivno – zavisno od mjerne jedinice u kojoj je izražena gustoća). == Formule == <big><math>m=p*V</math></big> # '''m = ρ * V''' , tj. Masa = gustoća * volumen (m – masa, ρ (grč. slovo ''ro'') – gustoća, V – volumen) # '''m = G / g''' , tj. Masa = težina / ubrzanje Zemljine sile teže (gravitaciono ubrzanje) (m – masa, G – težina, g – gravitacijsko ubrzanje) # '''m = ΔQ / (c*ΔT)''' , tj. Masa = promjena topline / (specifični toplinski kapacitet * promjena temperature) (m – masa, ΔQ – promjena topline, c – specifični toplinski kapacitet, ΔT – promjena temperature) {{FizikaPortal}} == Reference == {{Refspisak}}{{Commonscat|Mass}} == Vanjski linkovi == * {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/entries/equivME/ |title=The Equivalence of Mass and Energy|author=Francisco Flores |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |date=6 February 2012}} * {{cite magazine |url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000005FC-2927-12B3-A92783414B7F0000 |title=The Mysteries of Mass |magazine=Scientific American |author=Gordon Kane |date=27 June 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010052029/http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000005FC-2927-12B3-A92783414B7F0000 |archive-date=10 October 2007 |url-status=dead }} * {{cite journal |author=L.B. Okun |title=Photons, Clocks, Gravity and the Concept of Mass |journal=Nuclear Physics B: Proceedings Supplements |volume=110 |pages=151–155 |year=2002 |arxiv=physics/0111134 |doi=10.1016/S0920-5632(02)01472-X |bibcode=2002NuPhS.110..151O |s2cid=16733517 }} * {{cite web |url=http://video.mit.edu/watch/the-origin-of-mass-and-the-feebleness-of-gravity-9082/ |title=The Origin of Mass and the Feebleness of Gravity |author=Frank Wilczek |date=13 May 2001 |publisher=MIT Video |type=video|author-link=Frank Wilczek }} * {{cite web |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/mass.html |title=Does mass change with velocity? |author=John Baez |display-authors=etal |year=2012 |author-link=John Baez }} * {{cite web |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/ParticleAndNuclear/photon_mass.html |title=What is the mass of a photon? |author=John Baez |display-authors=etal |year=2008 |author-link=John Baez }} * [[Jim Baggott]] (27 September 2017). [https://www.youtube.com/watch?v=HfHjzomqbZc The Concept of Mass] (video) published by the [[Royal Institution]] na [[YouTube]]. {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Osnovne SI veličine]] [[Kategorija:Fizikalne veličine]] i0nx9f9x0oedy8hvcbk2vhezurkrx05 0 3912 3939567 3845512 2026-11-07T12:01:09Z AnToni 2325 /* Novembar */ 3939567 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} '''1994. ([[Rimski brojevi|MCMXCIV]])''' bila je uobičajena godina koja je počela u subotu po gregorijanskom kalendaru, 1994. godina nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 994. godina 2. milenija, 94. godina 20. stoljeća i peta godina 1990-ih. Godinu 1994. [[Ujedinjene nacije]] su proglasile "[[Međunarodna godina porodice|Međunarodnom godinom porodice]]" i "Međunarodnom godinom sporta i [[Olimpijska povelja|olimpijskog ideala]]". Na [[Linijska ostrva|ostrvima Line]] i [[Phoenix Islands]] na [[Kiribati]]ju, 1994. je imala samo 364 dana, izostavljajući [[31. decembar]]. To je bilo zbog prilagođavanja [[Međunarodna datumska granica|međunarodne datumske linije]] od vlade Kiribatija kako bi sve svoje teritorije dovela u isti kalendarski dan. == Događaji == * [[Ruandski genocid]] === Januar=== * [[22. januar]] – [[Masakr na Alipašinom Polju]] === Februar === * [[5. februar]] – [[Masakr na Markalama]] === Mart === * [[15. mart]] – Počelo [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|29. svjetsko prvenstvo]] u [[biatlon]]u u muškoj i 11. [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|prvenstvo]] u ženskoj konkurenciji, u [[Kanada|kanadskom]] gradu [[Canmore]]u. === April === * [[10. april]] – Srpske snage pokrenule ofanzivu na [[Goražde]]. === Maj === === Juni === === Juli === === August === * [[4. august]] – [[Srbija]] i [[Savezna Republika Jugoslavija]], poslije odbijanja bosanskih [[Srbi|Srba]] da prihvate mirovni plan Kontakt-grupe za okončanje rata u BiH, prekinule sve odnose s [[Republika Srpska|Republikom Srpskom]] i zatvorile granicu na [[Drina|Drini]]. === Septembar === === Oktobar === * [[4. oktobar]] – [[Pokrenut Odsjek za dramaturgiju pri Akademiji scenskih umjetnosti u Sarajevu]]. * [[8. oktobar]] – Srpske snage s položaja na Jevrejskom groblju otvorile mitraljesku vatru iz "sijača smrti" na dva tramvaja puna putnika. === Novembar === * [[13. novembar]] – [[švedska|Šveđani]] na referendumu odlučili da se priključe [[EU|Evropskoj uniji]]. * [[20. novembar]] – Vlada [[Angole]] i pobunjenici u [[zambija|Zambiji]] potpisuju Protokol iz Lusake te time završava građanski rat koji je trajao 19 godina. * [[28. novembar]] – [[norveška|Norvežani]] na referendumu odbili da se priključe [[EU|Evropskoj uniji]]. === Decembar === * [[2. decembar]] – [[Filipini|Filipinski]] feribot sa više od 600 putnika potonuo u [[Manila|Manilskom]] [[zaliv]]u poslije sudara s teretnim brodom. Poginulo je približno 140 ljudi. == 1994. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == === Januar === * [[1. januar]] – [[Danijela Kadeva]], [[bugarska]] [[biatlon]]ka * [[5. januar]] – [[Jonquel Jones]], [[Bahami|bahamsko]]-[[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[košarka]]šica * [[11. januar]] – [[Vasilij Podkoritov]],[[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac * [[17. januar]] – [[Anastasija Kondratjeva]], [[kazahstan]]ska [[biatlon]]ka * [[24. januar]] – [[Daniel-André Tande]], [[Norveška|norveški]] [[skijaš-skakač]] * [[27. januar]] – [[Adin Vrabac]], bosanskohercegovački košarkaš === Februar === * [[1. februar]] – [[Julia Garner]], američka glumica * [[9. februar]] – [[Aita Gasparin]], švicarska [[biatlon]]ka * [[22. februar]] – [[Svjetlana Mironova (biatlonka)|Svjetlana Mironova]], [[Rusija|ruska]] [[biatlon]]ka === Mart === * [[1. mart]] – [[Justin Bieber]], [[Kanada|kanadski]] [[pjevanje|pjevač]] i [[glumac]] * [[19. mart]] – [[Sarah Beaudry]], [[Kanada|kanadska]] [[biatlon]]ka. * [[28. mart]] – [[Cheng Fangming]], [[Kina|kineski]] olimpijski [[biatlon]]ac === April === * [[27. april]] – [[Uljana Nigmatulina]], [[Rusija|ruska]] [[biatlon]]ka === Maj === * [[6. maj]] – [[Mateo Kovačić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[nogomet]]aš * [[8. maj]] – [[Marko Starčević]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[Nordijsko skijanje|nordijski skijaš]] * [[19. maj]] – [[Lea Einfalt]], [[Slovenija|slovenska]] [[biatlon]]ka === Juni === * [[19. juni]] – [[Lejla Njemčević]], bosanskohercegovačka brdska biciklistica * [[27. juni]] – [[Linn Gestblom]], [[švedska]] [[biatlon]]ka === Juli === * [[28. juli]] – [[Jessica Jislová]], [[češka]] [[biatlon]]ka === August === * [[23. august]] – [[Jusuf Nurkić]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[košarka]]š === Septembar === * [[15. septembar]] – [[Lucia Stefania Glavich Mandarić]], hrvatska glumica * [[16. septembar]] – [[Aleksandar Mitrović]], [[srbija]]nski [[nogometaš]] === Oktobar === * [[4. oktobar]] – [[Aljona Makarova]], ruska i od 2020. [[Moldavija|moldavska]] [[biatlon]]ka * [[16. oktobar]] – [[Lucy Glanville]], [[Australija|australijska]] [[biatlon]]ka * [[24. oktobar]] – [[Nerman Fatić]], bosanskohercegovački [[tenis]]er === Novembar === * [[8. novembar]] – [[Sergej Sirik]], [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac * [[22. novembar]] – [[Ivona Fialková]], [[slovačka]] [[biatlon]]ka === Decembar === * [[4. decembar]] – [[Leandro Trossard]], belgijski nogometaš * [[8. decembar]] – [[Suvi Minkkinen]], finska [[biatlon]]ka == Umrli == === Januar=== * [[13. januar]] – [[Goran Ivandić]], bosanskohercegovački rok-bubnjar * [[31. januar]] – [[Tomanija Đuričko]], srbijanska glumica === Februar === * [[2. februar]] - [[Zaim Imamović]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] interpretator [[Sevdalinka|sevdalinke]] === Mart === * [[23. mart]] – [[Giulietta Masina]], italijanska glumica === April === * [[5. april]] – [[Kurt Cobain]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] muzičar, frontmen rok-grupe [[Nirvana (grupa)|Nirvana]], gitarista, glavni pjevač i tekstopisac * [[22. april]] – [[Richard Nixon]], američki političar i državnik === Maj === * [[29. maj]] – [[Erich Honecker]], njemački političar === Juni === === Juli === === August === * [[10. august]] – [[Vladimir Melanjin]], [[SSSR|sovjetski]] [[biatlon]]ac * [[18. august]] – [[Richard Laurence Millington Synge]], britanski biohemičar i dobitnik [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] [[Nobelova nagrada za hemiju|za hemiju]] 1952. * [[19. august]] – [[Linus Pauling]], američki hemičar === Septembar === === Oktobar === === Novembar === * [[5. novembar]] – [[Milan Mladenović]], jugoslavenski muzičar === Decembar === * [[8. decembar]] – [[Antônio Carlos Jobim]], brazilski kompozitor, tekstopisac, muzičar i pjevač * [[13. decembar]] – [[Olga Rupcova]], sovjetska [[šah]]istica == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Fizika]] ** [[Bertram N Brockhouse]], [[Kanada]] ** [[Clifford G Shull]], [[SAD]] * [[Hemija]] ** [[George A Olah]], [[SAD]] * [[Medicina]] ** [[Alfred G Gilman]], [[SAD]] ** [[Martin Rodbell]], [[SAD]] * [[Literatura]] ** [[Kenzaburo Oe]], [[Japan]] * Mir ** [[Yasser Arafat]], [[Palestina (država)|Palestina]] ** [[Shimon Perez]], [[Izrael]] ** [[Yitzhak Rabin]], [[Izrael]] * [[Ekonomija]] ** [[John C Harsanyi]], [[SAD]] ** [[John Forbes Nash Jr.]], [[SAD]] ** [[Reinhard Selten]], [[Njemačka]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{Commonscat|1994|1994.}} a2w1n15u9fvraqgmgsus22fm1x0x76r 0 4063 3939603 3839707 2026-11-07T14:02:18Z Palapa 383 /* Vanjski linkovi */ 3939603 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Nikola Kopernik | slika = Nikolaus Kopernikus.jpg | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1473|2|19}} | mjesto_rođenja = [[Toruń]], [[Kraljevina Poljska (1385–1569)|Kraljevina Poljska]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1543|5|24|1473|2|19}} | mjesto_smrti = [[Frombork]], [[Kraljevina Poljska (1385–1569)|Kraljevina Poljska]] | nacionalnost = Poljak | druga_imena = | zanimanje = Matematičar, astronom, ekonomista | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} {{Fizička kosmologija}} '''Nikola Kopernik''' (19. februara 1473 – 24. maja 1543) bio je matematičar, astronom<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Nicolaus-Copernicus|title=Nicolaus Copernicus {{!}} Facts, Accomplishments, & Theory|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=29. 10. 2019}}</ref> i ekonomista iz doba [[Renesansa|Renesanse]]. Od 1491. do 1494. godine studirao je [[teologija|teologiju]], [[matematika|matematiku]], [[medicina|medicinu]] i [[astronomija|astronomiju]] u [[Kraków|Krakowu]]. Od 1496. do 1504. godine studirao je u [[Jagelonski univerzitet|Krakovu]] crkveno pravo, astronomiju i medicinu u [[Italija|Italiji]]. Poslije je bio do 1512. godine lijekar i sekretar svom ujaku, varmijskom biskupu (''Warmia'', poljska crkvena kneževina na ušću [[Visla|Visle]]), onda do kraja svog života je bio svećenik u ''Fromborku'', gdje je na jednoj kuli tvrđave, koja je okruživala crkvu, uredio zvjezdarnicu (''Kopernikov toranj'') sa koje je promatrao nebeska kretanja. Na osnovu tih posmatranja, a i rezultata do kojih je došao, napisao je djelo ''De revolutionibus orbium coelestium''<ref>{{Cite web|url=http://pka.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html|title=Nicholas Copernicus: "De revolutionibus"|website=pka.bj.uj.edu.pl|access-date=29. 10. 2019}}{{Mrtav link}}</ref> u šest knjiga, objavljeno u [[Nürnberg]]u 1543. godine, neposredno pred smrt. Ovo djelo je bilo revolucionarna prekretnica u astronomiji, te je bilo poticaj za kapitalna otkrića [[Johannes Kepler|Keplera]] i [[Isaac Newton|Newtona]]. ''Kopernikov'' ili ''heliocentrični sistem svijeta'' zasniva se na tvrdnjama da se [[Zemlja (planeta)|Zemlja]] okreće oko svoje ose i da kruži oko [[Sunce|Sunca]]. Ove tvrdnje su uskoro bile prihvaćene u naučnim krugovima, ali su ujedno uzrokovale uzbunu u crkvenim krugovima, pa je papa 1616. ovo Kopernikovo djelo zabranio, tj. stavio na index, sve do 1822. godine. I ostale kršćanske zajednice (npr. [[kalvinizam]]) su bile protiv heliocentričnog sistema, a odbacivao ga je i nemali dio naučnika onog doba (npr. [[Francis Bacon]]) zbog korelacije s mjerenjima koja nisu, u to doba, bila bolja od geocentričnog ili [[Ptolomejev sistem|Ptolomejevog sistema]]. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == '''Primary sources''' * {{Gutenberg author|id=6426|name=Nicolaus Copernicus}} * {{Internet Archive author|sname=Copernicus}} * {{Librivox author|id=2716}} * [http://pka.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html De Revolutionibus, autograph manuscript] – Full digital facsimile, Jagiellonian University * [https://polona.pl/search/?query=author:Miko%C5%82aj_Kopernik&filters=language:%C5%82aci%C5%84ski,creator:%22Kopernik,_Miko%C5%82aj_(1473--1543)%22,creator:%22Kopernik,_Miko%C5%82aj__(1473--1543)%22,public:1,hasTextContent:0&advanced=1 Works by Nicolaus Copernicus] in digital library [[Polona]] '''General''' * {{MacTutor Biography|id=Copernicus}} * {{MathGenealogy|id=126177}} * [https://visittorun.com/en/tematycznie/miko%C5%82aj-kopernik Copernicus in Torun] * [https://copernicus.torun.pl/en/ Nicolaus Copernicus Thorunensis] * {{Cite EB1911|wstitle=Copernicus, Nicolaus|volume=7|last1=Clerke|first1=Agnes Mary|author1-link=Agnes Mary Clerke|pages=100–101|short=1}} * [http://plato.stanford.edu/entries/copernicus/ Stanford Encyclopedia of Philosophy entry] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4405958.stm 'Body of Copernicus'<!--not a possessive--> identified] – BBC article including image of Copernicus using facial reconstruction based on located skull * [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/retrograde/copernican.html Copernican Model] {{Commonscat|Nicolaus Copernicus}} {{Ljudi po kojima su nazvani hemijski elementi}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kopernik, Nikola}} [[Kategorija:Rođeni 1473.]] [[Kategorija:Umrli 1543.]] [[Kategorija:Poljski ekonomisti]] [[Kategorija:Poljski astronomi]] [[Kategorija:Poljski matematičari]] 085m20xrbw0d3h194v3ndydm891olvf 0 4744 3939604 3933846 2026-11-07T14:08:51Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[1957]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] i unutrašnji linkovi 3939604 wikitext text/x-wiki {{AprilKalendar}} '''11. april / travanj (11. 4)''' jest 101. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (102. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine ima još 264 dana. == Događaji == * [[1915.|1915]] - Počelo prikazivanje [[Charlie Chaplin|Chaplinova]] legendarnog filma "Skitnica". * [[1979]] – [[Tanzanija|Tanzanijske]] trupe umarširale su uz podršku [[Uganda|ugandskih]] grupa otpora u drugom Ugandsko-tanzanijskom ratu u glavni grad Ugande [[Kampala|Kampalu]] i natjerale diktatora [[Idi Amin]]a na bijeg u [[Saudijska Arabija|Saudijsku Arabiju]]. == Rođeni == === 15. vijek === * [[1492]] – [[Margareta Angulemska]], [[Navara|navarska]] [[kraljica]] i [[francuska]] poeta === 18. vijek === * [[1755]] – [[James Parkinson]], [[Velika Britanija|britanski]] [[ljekar]] i [[Farmakologija|apotekar]] === 19. vijek === * [[1813]] – [[Carl Jaenisch]], [[Rusija|rusko]]-[[Finska|finski]] [[šah]]ist * [[1869]] – [[Gustav Vigeland]], [[Norveška|norveški]] [[Skulptura|skulptor]] * [[1880]] – [[Paula Wolf-Kalmar]], [[Austrija|austrijska]] [[šah]]istkinja. === 20. vijek === * [[1936]] – [[Ivonka Survilla]], [[Bjelorusija|bjeloruska]] [[političar]]ka * [[1940]] – [[Hasan Muratović]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] poduzetnik i [[političar]] * [[1943]] – [[James Boyde]], [[Kanada|kanadski]] [[biatlon]]ac * [[1953]] – [[Branimir Štulić|Branimir (Johnny) Štulić]], [[Jugoslaveni|jugoslavenski]] [[muzičar]], frontmen grupe ''[[Azra (grupa)|Azra]]'' * [[1957]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] * [[1966]] – [[Lisa Stansfield]], [[Velika Britanija|britanska]] [[pjevačica]] * [[1969]] – [[Robert Rosser]], [[SAD|američki]] [[biatlon]]ac === 21. vijek === * [[2005]] – [[Estere Volfa]], [[Latvija|latvijska]] [[biatlon]]ka == Umrli == * [[1514]] – [[Donato Bramante]], [[italija]]nski [[arhitekt]] i [[Slikarstvo|slikar]] * [[1801]] – [[Antoine de Rivarol]], [[Francuska|francuski]] [[pisac]] * [[1804]] – [[Mikloš Küzmič]], [[Slovenija|slovenski]] [[pisac]], [[prevodilac]] i [[svećenik]] u [[Mađarska|Mađarskoj]] * [[1974]] – [[Abraham Robinson]], [[SAD|američki]] [[matematičar]] * [[1977]] – [[Jacques Prévert]], [[Francuska|francuski]] [[pjesnik]] * [[1985]] – [[Enver Hoxha]], [[Albanija|albanski]] [[političar]] i [[diktator]] * [[1992]] – [[Josip Vidmar]], kritičar, [[esej]]ista, [[dramaturg]], [[akademik]], učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i prvi [[predsjednik]] Prezidija [[Socijalistička Republika Slovenija|NR Slovenije]] * [[2014]] – [[Sadudin Musabegović]], [[bosanskohercegovački]] teoretičar [[umjetnost]] == Praznici == * Svjetski dan [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]] == Vanjski linkovi == {{Commonscat|11 April}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/11 Na današnji dan (11. april), BBC.co.uk] {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-11/ Na današnji dan (11. april), nytimes.com] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini|apr011]] g2we2q0mhg2tpx16i4kul5nr2vsak4e 0 4763 3939582 3935067 2026-11-07T12:25:57Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[1875]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] i unutrašnji linkovi 3939582 wikitext text/x-wiki {{AprilKalendar}} '''30. april / travanj (30. 4)''' jest 120. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (121. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još je 245 dana. == Događaji == * [[1006]] – U [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Vuk (sazviježđe)|Vuk]] otkrivena [[supernova]] [[SN 1006]]. * [[1789]] – [[George Washington]] položio zakletvu kao [[Spisak predsjednika Sjedinjenih Američkih Država|prvi]] [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednik]] [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. * [[1938]] – Prvo pojavljivanje animiranog lika [[Duško Dugouško]]. * [[2006]] – Objavljena verzija 2.2.2 [[Apache HTTP server]]a. * [[1947]] – Donesena [[Rezolucija 24 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija 24]] [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeća sigurnosti]], o prijedlogu za prijem [[Mađarska|Mađarske]] u [[Ujedinjene nacije]]. == Rođeni == === 14. vijek === * [[1310]] – [[Kazimir III, kralj Poljske|Kazimir III]], [[Poljska|poljski]] [[kralj]] === 17. vijek === * [[1662]] – [[Marija II, kraljica Engleske|Marija II]], [[Engleska|englesko]]-[[škotska]] [[kraljica]] === 18. vijek === * [[1777]] – [[Carl Friedrich Gauß]], [[Njemačka|njemački]] [[matematičar]], [[astronom]] i [[fizičar]] === 19. vijek === * [[1865]] – [[Max Nettlau|Max Heinrich Hermann Reinhardt Nettlau]], [[Njemačka|njemačko]]-[[Austrija|austrijski]] [[Anarhizam|anarhist]], [[historičar]] i biograf * [[1875]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] * [[1883]] – [[Jaroslav Hašek]], [[Češka|češki]] [[književnik]] * [[1893]] – [[Joachim von Ribbentrop]], [[Njemačka|njemački]] [[političar]] === 20. vijek === * [[1909]] – [[Juliana, kraljica Nizozemske|Juliana I]], [[nizozemska]] [[kraljica]] * [[1916]] – [[Claude Shannon]], [[SAD|američki]] [[izumitelj]] * [[1929]] – [[Klausjürgen Wussow]], [[Njemačka|njemački]] [[glumac]] (''[[Klinika Schwarzwald]]'') * [[1933]] – [[Willie Nelson]], [[SAD|američki]] [[kantautor]] * [[1946]] – [[Carl XVI Gustaf, kralj Švedske|Carl XVI Gustaf]], [[Švedska|švedski]] kralj * [[1953]] – [[Ibrahim Hajder]], [[bosanskohercegovački]] [[pjesnik]] * [[1955]] – [[Zlatko Topčić]], [[bosanskohercegovački]] [[književnik]] i [[scenarist]] * [[1956]] – [[Lars von Trier]], [[Danska|danski]] [[režiser]] * [[1963]] – [[Jasmin Osmanagić]], [[bosanskohercegovački]] [[kompozitor]] * [[1968]] – [[Verona Feldbusch]], [[njemačka]] TV-voditeljica * [[1972]] – [[Bekim Sejranović]], [[bosanskohercegovački]] i [[Hrvatska|hrvatski]] [[pisac]] * [[1978]] – [[Elvis Ćorić]], [[bosanskohercegovački]] [[nogometaš]] * [[1998]] – [[Samuela Comola]], [[italija]]nska [[biatlon]]ka == Umrli == === 17. vijek === * [[1671]] – [[Fran Krsto Frankopan]], [[Hrvatska|hrvatski]] plemić i [[pjesnik]] === 20. vijek === * [[1945.]] ** [[Adolf Hitler]], [[Njemačka|njemački]] [[diktator]] ** [[Eva Braun]], životna saputnica [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] * [[1985]] – [[Jolanda Đačić]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[Glumac|glumica]] === 21. vijek === * [[2015]] – [[Ben E. King]], [[SAD|američki]] [[pjevač]] * [[2017]] – [[Esad Hećimović]], [[bosanskohercegovački]] istraživački [[novinar]] i politički analitičar * [[2024]] – [[Paul Auster]], [[SAD|američki]] [[književnik]] i [[režiser]] == Praznici == * [[Međunarodni dan džeza]] == Vanjski linkovi == {{Commonscat|30 April}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/30 Na današnji dan (30. april), ''BBC.co.uk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217201010/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/30 |date=17. 2. 2007}} {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-30/ Na današnji dan (30. april), ''nytimes.com''] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini|apr030]] jbn1ua2wpvs03amk46h1nzmr8hdzv3p 0 4888 3939606 3849566 2026-11-07T14:23:23Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[2021]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] i unutrašnji linkovi 3939606 wikitext text/x-wiki {{JuliKalendar}} '''23. juli / srpanj (23. 7)''' jest 204. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (205. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još je 161 dan. == Događaji == * [[1711.|1711]] – Potpisan [[Prutski mir|Prudski mir]] između [[Rusko Carstvo|Ruskog]] i [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. * [[1933]] – U [[Folkestone|Folkestonu]] završena [[Šahovska olimpijada 1933.|peta šahovska olimpijada]], na kojoj je drugi put nakon [[Šahovska olimpijada 1931.|1931.]] pobijedila ekipa SAD-a. * [[1992.]] ** [[Abhazija]] proglasila [[suverena država|nezavisnost]] od [[Gruzija|Gruzije]]. ** Iz [[Bosanski Novi|Bosanskog Novog]] i okolnih sela protjerano približno 12.000 nesrpskih građana, koji su konvojem pod pratnjom Crvenog križa protjerani u [[Karlovac]].<ref name="Hotic2010">{{cite book|last=Hotić|first=Suvad|title=Rat u Bosni: Zapisi & Sjecanja|url=https://books.google.com/books?id=gH62P2NBP9wC|year=2010|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4490-5959-0|page=107}}</ref> ** U prijedorskom logoru Keraterm u noći s 23. na 24. juli srpski vojnici ubili približno 200 bošnjačkih logoraša. * [[1995]] – Na širem području mjesne zajednice [[Krivaja (Cazin)|Krivaja]] u općini [[Cazin]] [[Peti korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine|Peti korpus]] [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] slomio najveću srpsku ofanzivu, "Sprženu zemlju", koja je počela četiri dana ranije. * [[2014]] – Avion kompanije [[TransAsia Airways]] [[Let 222 "TransAsia Airwaysa"|pao]] u naseljeno mjesto na ostrvu Penghu ([[Tajvan]]) tokom prinudnog slijetanja. U avionu bila 54 putnika i četiri člana posade. Poginulo 48 osoba. == Rođeni == === 19. vijek === * [[1892]] – [[Haile Selassie]], posljednji [[Etiopija|etiopijski]] [[car]] === 20. vijek === * [[1906]] – [[Vladimir Prelog]], [[Hrvatska|hrvatsko]]-[[Švicarska|švicarski]] [[hemičar]] i dobitnik [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] [[Nobelova nagrada za hemiju|za hemiju]] [[1975.]] * [[1920]] – [[Amália Rodrigues]], [[portugal]]ska pjevačica tradicionalne [[Muzika|muzike]] ''[[fado]]'' i [[Glumac|glumica]] * [[1938]] – [[Götz George]], [[Njemačka|njemački]] [[glumac]] * [[1941]] – [[Pierre Agostini]], [[Francuska|francuski]] [[Eksperimentalna fizika|eksperimentalni fizičar]] * [[1943]] – [[Džafer Mahmutović]], [[bosanskohercegovački]] [[pisac]] i [[historija|historičar]] * [[1957]] – [[Theo van Gogh]], [[Nizozemska|nizozemski]] [[režiser]] * [[1966]] – [[Emidio Morganti]], [[italija]]nski [[nogometni sudija]] * [[1967]] – [[Philip Seymour Hoffman]], [[SAD|američki]] [[glumac]] * [[1968.]] ** [[Elden Campbell]], [[SAD|američki]] [[košarka]]š ** [[Gary Payton]], [[SAD|američki]] [[košarka]]š * [[1973]] ** [[Gunn Margit Andreassen]], [[norveška]] [[biatlon]]ka ** [[Monica Lewinsky]], [[SAD|američka]] predsjednička praktikantica u [[Bijela kuća|Bijeloj kući]] * [[1976]] – [[Natalija Tereščenko]], [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka * [[1981]] – [[Dario Damjanović]], [[bosanskohercegovački]] [[nogometaš]] * [[1982]] – [[Ljudmila Kalinčik]], [[Bjelorusija|bjeloruska]] [[biatlon]]ka * [[1989]] – [[Daniel Radcliffe]], [[Velika Britanija|britanski]] [[glumac]] * [[1991]] – [[Tanja Karišik]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[Nordijsko skijanje|nordijska skijašica]] i [[biatlon]]ka == Umrli == * [[1757]] – [[Domenico Scarlatti|Giuseppe Domenico Scarlatti]], [[italija]]nski [[barok]]ni [[kompozitor]] * [[1916]] – [[William Ramsay]], [[Škotska|škotski]] [[hemičar]] * [[1944]] – [[Max Nettlau|Max Heinrich Hermann Reinhardt Nettlau]], [[Njemačka|njemačko]]-[[Austrija|austrijski]] [[Anarhizam|anarhist]], [[historičar]] i biograf * [[1966]] – [[Montgomery Clift]], [[SAD|američki]] [[glumac]] * [[2021]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] == Praznici == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|23 July}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/23/ Na današnji dan (23. juli), ''BBC.co.uk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230411022244/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/23/ |date=11. 4. 2023}} {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/july-23/ Na današnji dan (23. juli), ''nytimes.com''] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini|juli023]] 578s314xa7kjt7uijpneoxxcgalobvn 0 4987 3939587 3935012 2026-11-07T12:46:17Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[1909]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] i unutrašnji linkovi 3939587 wikitext text/x-wiki {{SeptembarKalendar}} '''29. septembar / rujan (29. 9)''' jest 272. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (273. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine ima još 93 dana. == Događaji == * [[1913]] – Potpisan [[Carigradski mir (1913)]] između [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]] i [[Kraljevina Bugarska|Kraljevine Bugarske]]. * [[1949.|1949]] - [[Sovjetski Savez]] otkazao je sporazum prijateljstva s [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavijom]] koji je bio sklopljen 11. aprila 1945. * [[2013]] – Održani [[Skupštinski izbori u Austriji 2013.]] * [[2019]] – Održani [[Skupštinski izbori u Austriji 2019.]] == Rođeni == === 16. vijek === * [[1547]] – [[Miguel de Cervantes]], [[Španija|španski]] [[književnik]] === 19. vijek=== * [[1820]] – [[Henrik V Francuski|Henrik V]], [[kralj]] [[Francuska|Francuske]] * [[1898]] – [[Trofim Lisenko]] - [[Sovjetski Savez|sovjetski]] [[Agronomija|agronom]] i [[Biologija|biolog]] === 20. vijek=== * [[1901]] – [[Enrico Fermi]], [[italija]]nski [[fizičar]] * [[1904]] – [[Greer Garson]], [[Velika Britanija|britansko]]-[[SAD|američka]] [[Glumac|glumica]] i [[pjevačica]] * [[1922]] – [[Olga Jevrić]], [[srbija]]nska [[Kiparstvo|kiparka]] * [[1927]] – [[Edith Eger]], [[mađarska|mađarsko]]-[[SAD|američka]] [[Psihologija|psihologinja]] * [[1929]] – [[Ivan Svitličnij]], [[Ukrajina|ukrajinski]] [[pjesnik]], književni kritičar, prevodilac, borac za [[ljudska prava]] i [[Sovjetski Savez|sovjetski]] [[disident]] * [[1930]] – [[Dara Sekulić]], [[hrvatska]] i [[bosanskohercegovački|bosanskohercegovačka]] [[pjesnikinja]] * [[1931.]] ** [[Anita Ekberg]], [[švedska]] [[Glumac|glumica]] ** [[Paula Wolf-Kalmar]], [[Austrija|austrijska]] [[šah]]istkinja * [[1932.]] ** [[Vojka Smiljanić-Đikić]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[Poezija|pjesnikinja]], [[Prevodilac|prevoditeljica]] i urednica ** [[Rainer Weiss]], [[SAD|američki]] [[fizičar]] * [[1935]] – [[Jerry Lee Lewis]], [[SAD|američki]] [[muzičar]] * [[1936]] – [[Silvio Berlusconi]], [[italija]]nski biznismen i [[političar]] * [[1937]] – [[Nore Westin]], [[Švedska|švedski]] [[biatlon]]ac * [[1938]] – [[Wim Kok]], [[Nizozemska|nizozemski]] [[političar]] i državnik * [[1939]] – [[Fikret Abdić]], bosanskohercegovački [[privrednik]] i [[političar]] iz [[Velika Kladuša|Velike Kladuše]], kasnije osuđen za [[ratni zločinac|ratne zločine]] * [[1940]] – [[Nicola di Bari]], [[italija]]nski [[pjevač]] * [[1943]] – [[Lech Wałęsa|Lech Walesa]], [[poljska|poljski]] [[političar]] i državnik * [[1951.]] ** [[Jovan Radulović]], [[srbija]]nski i [[SFRJ|jugoslavenski]] [[pisac]] ** [[Šemsa Suljaković]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[pjevač]]ica * [[1952]] – [[Srđan Dizdarević]], [[bosanskohercegovački]] [[novinar]] i aktivista za [[ljudska prava]] * [[1959]] – [[Raff]], [[italija]]nski [[kantautor]] * [[1960]] – [[Sören Wikström]], [[Švedska|švedski]] [[biatlon]]ac * [[1976]] – [[Andrij Ševčenko]], [[Ukrajina|ukrajinski]] [[nogometaš]] * [[1980]] – [[Marija Borić]], [[hrvatska]] [[Glumac|glumica]] * [[1995]] – [[Anastasija Tolmačeva]], [[Rusija|ruska]] i od 2020. [[Rumunija|rumunska]] [[biatlon]]ka * [[2000.]] ** [[Amy Baserga]], [[švicarska]] [[biatlon]]ka ** [[Benita Peiffer]], [[Kanada|kanadska]] [[biatlon]]ka == Umrli == * [[1902]] – [[Émile Zola]], [[francuska|francuski]] [[književnik]] * [[1909]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] * [[1997]] – [[Roy Lichtenstein]], [[SAD|američki]] [[Pop-muzika|pop]]-[[umjetnik]] * [[2010]] – [[Georges Charpak]], [[Francuzi|francuski]] [[fizičar]] i dobitnik [[Nobelova nagrada za fiziku|Nobelove nagrade za fiziku]] 1992. * [[2017]] – [[Merle Gold]], [[SAD|američka]] [[Astrofizika|astrofizičarka]] * [[2020]] – [[Isidora Žebeljan]], srbijanska [[kompozitor]]ica i članica [[SANU]] == Praznici == {{Proširiti sekciju}} * Svjetski dan srca == Vanjski linkovi == {{Commonscat|29 September}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/29 Na današnji dan (29. septembar), BBC.co.uk] {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/september-29/ Na današnji dan (29. septembar), nytimes.com] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Septembar|*-29]] dz5wafrolgkip4upa20l46yw9vhu6dg 0 5028 3939566 3822407 2026-11-07T12:00:50Z AnToni 2325 /* 20. vijek */ 3939566 wikitext text/x-wiki {{NovembarKalendar}} '''8. novembar / studeni (8. 11)''' jest 312. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (313. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još su 53 dana. == Događaji == * [[1793]] – [[Louvre]], dvorac [[francuska|francuskih]] kraljeva u [[Pariz]]u i jedan od najvećih i najpoznatijih muzeja na svijetu, otvoren kao muzej od francuske revolucionarne vlade. * [[1889]] – [[Montana]] postala 41. država [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]]. * [[1910]] – Počelo deseto službeno [[Svjetsko prvenstvo u šahu 1910 (Lasker–Janowski)|Svjetsko prvenstvo u šahu]] između [[Emanuel Lasker|Emanuela Laskera]] i [[Dawid Janowski|Dawida Janowskog]]. * [[1931]] – U [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] održani parlamentarni izbori, na koje je od 3,5 miliona izašlo 2,3 miliona birača. * [[1941]] – Osnovana [[Albanska komunistička partija]]. * [[1959]] – [[Egipat|Ujedinjena Arapska Republika]] i [[Sudan]] potpisali sporazum o iskorištavanju vode [[Nil]]a. * [[2010]] – Vijeće ministara [[Evropska unija|Evropske unije]] ukinulo vize Bosni i Hercegovini i Albaniji. * [[2015]] – U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] održani [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2015.|osmi parlamentarni izbori]]. == Rođeni == === 17. vijek === * [[1656]] – [[Edmond Halley]], engleski astronom === 19. vijek === * [[1848]] – [[Gottlob Frege]], njemački matematičar i fizičar === 20. vijek === * [[1906]] – [[Mihailo Apostolski]], [[narodni heroj Jugoslavije]] * [[1933]] - [[Vojin Komadina]], jugoslavenski i bosanskohercegovački kompozitor * [[1935]]. ** [[Alain Delon]], francuski glumac ** [[Hrvoje Ištuk]], jugoslavenski, bosanskohercegovački i hrvatski političar ** [[Yoav Gallant]], izraelski političar * [[1947]] – [[Nakib Abdagić]], bosanskohercegovački književnik i glumac * [[1960]]. ** [[Michael Nyqvist]], švedski glumac ** [[Nikola Korica]], [[SFRJ|jugoslavenski]] olimpijac i član [[bob]]-reprezentacije * [[1970]] – [[Zehnija Bulić]], bošnjački književnik * [[1978]] – [[Olga Pakalović]], hrvatska glumica * [[1986]] – [[Tatjana Woollaston]], bjelorusko-britanska snukerska sutkinja * [[1994]] – [[Sergej Sirik]], [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac * [[1996]] – [[Ryōyū Kobayashi]], [[japan]]ski [[skijaš-skakač]] == Umrli == * [[1674]] – [[John Milton]], engleski književnik * [[1832]] – [[Marie-Jeanne de Lalande]], francuska [[astronom]]kinja i [[matematičar]]ka * [[1984]] – [[Vjačeslav Molotov]], ruski političar * [[1987]] – [[Alija Nametak]], bosanskohercegovački pripovjedač, dramatičar i folklorist * [[2001]] – [[Radmila Savićević]], srbijanska glumica == Praznici == {{Proširiti sekciju}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|8 November}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/8 Na današnji dan (8. novembar), ''BBC.co.uk''] {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/november-8 Na današnji dan (8. novembar), ''nytimes.com''] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Novembar|*-08]] gb3aqvr1gwo8qo8t019u6265endroxb 0 5444 3939581 3935056 2026-11-07T12:19:05Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[30. april]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] i unutrašnji linkovi 3939581 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} '''1875.''' (MDCCCLXXV) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru i redovna godina koja počinje u srijedu po julijanskom kalendaru, 1875. godina naše ere (CE) i godine nove ere (AD), 875. godina drugog milenija, 75. godina 19. vijeka i šesta godina 1870-ih. Početkom 1875. godine, gregorijanski kalendar je bio 12 dana ispred julijanskog kalendara, koji je ostao u lokalnoj upotrebi do 1923. godine. == Događaji == * [[1. novembar]] – [[Johann Palisa]] iz Mornaričke zvjezdarnice u [[pula|Puli]] otkrio [[asteroid]] [[151 Abundantia]]. == 1875. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == == Januar == * [[14. januar]] – [[Albert Schweitzer]], alzaško-njemački [[ljekar]], [[filozof]] i [[muzičar]] == Februar == == Mart == * [[7. mart]] – [[Maurice Ravel]], [[Francuska|francuski]] [[kompozitor]], [[pijanist]] i [[dirigent]] * [[15. mart]] – [[Rosina Dafter]], [[Australija|australijska]] [[Astronomija|astronomkinja]] == April == * [[1. april]] – [[Edgar Wallace]], [[Britanija|britanski]] [[književnik]] * [[19. april]] – [[Eleanor Annie Lamson]], [[SAD|američka]] [[Astronomija|astronomkinja]] * [[30. april]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] == Maj == == Juni == * [[6. juni]] ** [[Thomas Mann]], [[Njemačka|njemački]] [[književnik]], dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1929.]] ** [[Grace Helen Kent]], [[SAD|američka]] [[psiholog]]inja == Juli == * [[26. juli]] – [[Carl Gustav Jung]], [[Švicarska|švicarski]] [[Psihoanaliza|psihoanalitičar]] == August == == Septembar == == Oktobar == == Novembar == == Decembar == * [[4. decembar]] – [[Rainer Maria Rilke]], [[Austrija|austrijski]] [[pjesnik]] * [[19. decembar]] – [[Mileva Marić]], [[Srbija|srbija]]nska [[matematičar]]ka i supruga [[Albert Einstein|Alberta Einsteina]] == Umrli == * [[26. februar]] – [[Svetozar Marković]], [[srbija]]nski politički aktivist, književni kritičar i [[filozof]]<ref>{{Cite web|url=https://www.geni.com/people/Svetozar-Markovi%C4%87/6000000189944871829|title=Svetozar Marković|date=20. 12. 2022|website=geni_family_tree|language=bs|access-date=25. 5. 2025}}</ref> * [[31. juli]] – [[Andrew Johnson]], [[SAD|američki]] [[političar]] i [[predsjednik]] * [[4. august]] – [[Hans Christian Andersen]], [[Danska|danski]] [[pisac]] [[Bajka|bajki]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|1875|1875.}} {{Normativna kontrola}} fccnav3v4k9johttz9gfug8cbs11s3s 0 5875 3939583 3917797 2026-11-07T12:37:50Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[19. septembar]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] i unutrašnji linkovi 3939583 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} [[Datoteka:Ernest_Montaut19.jpg|desno|mini|[[25. juli]]: [[Louis Blériot]] prelazi [[La Manche]]]] '''1909. ([[Rimski brojevi|MCMIX]])''' bila je uobičajena godina koja je počela u petak po gregorijanskom kalendaru i zajednička godina koja počinje u četvrtak po julijanskom kalendaru, 1909. godina nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 909. godina 2. milenija, deveta godina 20. vijeka i 10. i posljednja godina 1900-ih. Od početka 1909. [[gregorijanski kalendar]] bio je 13 dana ispred julijanskog, koji je ostao u lokalnoj upotrebi do 1923. == Događaji == * [[26. februar]] - [[Turska]] priznala austrougarsku aneksiju Bosne i Hercegovine. * [[6. april]] – [[Robert Peary]] s ekspedicijom osvojio [[sjeverni pol]]. * [[13. maj|13]]-[[30. maj]] – održano [[Giro d'Italia 1909.|prvo izdanje]] [[biciklizam|biciklističke]] utrke [[Giro d'Italia]]. * U [[Irska|irskoj]] luci [[Belfast]] počela izgradnja [[RMS Titanic|''Titanica'']]. * [[18. novembar]] – Dva američka [[ratni brod|ratna broda]] poslana u [[Nikaragva|Nikaragvu]] nakon što je diktator [[José Santos Zelaya]] ubio 500 revolucionara, među kojima su bila dva Amerikanca. * [[23. novembar]] – [[Kina|Kineski]] princ Čun, koji je umjesto svog sina, trogodišnjeg cara Pu Jija, vodio poslove kineske vlade, pokušao učvrstiti svoju moć novom podjelom guvernerskih mjesta u pokrajinama. == Rođeni == * [[24. januar]] – [[Martin Lings]], [[Engleska|engleski]] [[pisac]], naučnik i [[filozof]] * [[3. februar]] – [[Muriel Mussells Seyfert]], [[SAD|američka]] [[Astronomija|astronomkinja]] * [[9. februar]] – [[Carmen Miranda]], [[portugal]]sko-[[brazil]]ska [[pjevačica]], [[ples]]ačica i [[Glumac|glumica]] * [[18. mart]] – [[Ljubica Marić]], [[srbija]]nska [[kompozitor]]ica * [[27. juni]] – [[Harriet Creighton]], [[SAD|američka]] [[Botanika|botaničarka]], [[genetičar]]ka i edukatorica * [[31. juli]] – [[Olivér Halassy‎]], [[Mađarska|mađarski]] [[plivač]] i [[vaterpolo|vaterpolist]] * [[3. august]] – [[Neal E. Miller]], [[SAD|američki]] [[psiholog]] * [[20. august]] – [[Olga Rupcova]], [[Sovjetski Savez|sovjetska]] [[šah]]istica * [[4. septembar]] – [[Eduard Wirths]], [[Nacizam|nacistički]] [[ljekar]] u [[Koncentracijski logor Dachau|koncentracijskom logoru Dachau]] * [[17. septembar]] – [[Lejla Mammadbegova]], [[azerbejdžan]]ska i [[Sovjetski Savez|sovjetska]] [[pilot]]kinja * [[14. novembar]] – [[Joseph McCarthy]], [[SAD|američki]] [[političar]] == Umrli == * [[26. februar]] – [[Hermann Ebbinghaus]], [[Njemačka|njemački]] [[psiholog]] * [[18. maj]] – [[George Meredith]], [[Engleska|engleski]] [[književnik]] * [[19. septembar]] – [[Jožef Borovnjak]] [[Slovenci|slovenski]] [[Katolička crkva|katolički]] [[svećenik]], [[pisac]] i [[političar]] u [[Mađarska|Mađarskoj]] * [[19. septembar]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] * [[30. decembar]] – [[Edhem Čamo]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[veterinar]] i [[predsjednik]] [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANUBiH]]. == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] ** [[Guglielmo Marconi]], [[Italija]] ** [[Karl Ferdinand Braun]], [[Njemačka]] * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] ** [[Wilhelm Ostwald]], [[Njemačka]] * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] ** [[Theodor Kocher]], [[Švicarska]] * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] ** [[Selma Lagerlöf]], [[Švedska]] * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] ** [[Auguste Beernaert]], [[Belgija]] ** [[Paul Henri d'Estournelles de Constant]], [[Francuska]] == Vanjski linkovi == {{Commonscat|1909}} {{Normativna kontrola}} nhppdlpey2w1wpy906q3udphk6h7ens 3939584 3939583 2026-11-07T12:38:18Z Bosancica by MK 173186 3939584 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} [[Datoteka:Ernest_Montaut19.jpg|desno|mini|[[25. juli]]: [[Louis Blériot]] prelazi [[La Manche]]]] '''1909. ([[Rimski brojevi|MCMIX]])''' bila je uobičajena godina koja je počela u petak po gregorijanskom kalendaru i zajednička godina koja počinje u četvrtak po julijanskom kalendaru, 1909. godina nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 909. godina 2. milenija, deveta godina 20. vijeka i 10. i posljednja godina 1900-ih. Od početka 1909. [[gregorijanski kalendar]] bio je 13 dana ispred julijanskog, koji je ostao u lokalnoj upotrebi do 1923. == Događaji == * [[26. februar]] - [[Turska]] priznala austrougarsku aneksiju Bosne i Hercegovine. * [[6. april]] – [[Robert Peary]] s ekspedicijom osvojio [[sjeverni pol]]. * [[13. maj|13]]-[[30. maj]] – održano [[Giro d'Italia 1909.|prvo izdanje]] [[biciklizam|biciklističke]] utrke [[Giro d'Italia]]. * U [[Irska|irskoj]] luci [[Belfast]] počela izgradnja [[RMS Titanic|''Titanica'']]. * [[18. novembar]] – Dva američka [[ratni brod|ratna broda]] poslana u [[Nikaragva|Nikaragvu]] nakon što je diktator [[José Santos Zelaya]] ubio 500 revolucionara, među kojima su bila dva Amerikanca. * [[23. novembar]] – [[Kina|Kineski]] princ Čun, koji je umjesto svog sina, trogodišnjeg cara Pu Jija, vodio poslove kineske vlade, pokušao učvrstiti svoju moć novom podjelom guvernerskih mjesta u pokrajinama. == Rođeni == * [[24. januar]] – [[Martin Lings]], [[Engleska|engleski]] [[pisac]], naučnik i [[filozof]] * [[3. februar]] – [[Muriel Mussells Seyfert]], [[SAD|američka]] [[Astronomija|astronomkinja]] * [[9. februar]] – [[Carmen Miranda]], [[portugal]]sko-[[brazil]]ska [[pjevačica]], [[ples]]ačica i [[Glumac|glumica]] * [[18. mart]] – [[Ljubica Marić]], [[srbija]]nska [[kompozitor]]ica * [[27. juni]] – [[Harriet Creighton]], [[SAD|američka]] [[Botanika|botaničarka]], [[genetičar]]ka i edukatorica * [[31. juli]] – [[Olivér Halassy‎]], [[Mađarska|mađarski]] [[plivač]] i [[vaterpolo|vaterpolist]] * [[3. august]] – [[Neal E. Miller]], [[SAD|američki]] [[psiholog]] * [[20. august]] – [[Olga Rupcova]], [[Sovjetski Savez|sovjetska]] [[šah]]istica * [[4. septembar]] – [[Eduard Wirths]], [[Nacizam|nacistički]] [[ljekar]] u [[Koncentracijski logor Dachau|koncentracijskom logoru Dachau]] * [[17. septembar]] – [[Lejla Mammadbegova]], [[azerbejdžan]]ska i [[Sovjetski Savez|sovjetska]] [[pilot]]kinja * [[14. novembar]] – [[Joseph McCarthy]], [[SAD|američki]] [[političar]] == Umrli == * [[26. februar]] – [[Hermann Ebbinghaus]], [[Njemačka|njemački]] [[psiholog]] * [[18. maj]] – [[George Meredith]], [[Engleska|engleski]] [[književnik]] * [[19. septembar]] – [[Jožef Borovnjak]] [[Slovenci|slovenski]] [[Katolička crkva|katolički]] [[svećenik]], [[pisac]] i [[političar]] u [[Mađarska|Mađarskoj]] * [[19. septembar]] – [[Vladimir Vidrić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[pjesnik]] * [[30. decembar]] – [[Edhem Čamo]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[veterinar]] i [[predsjednik]] [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANUBiH]] == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] ** [[Guglielmo Marconi]], [[Italija]] ** [[Karl Ferdinand Braun]], [[Njemačka]] * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] ** [[Wilhelm Ostwald]], [[Njemačka]] * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] ** [[Theodor Kocher]], [[Švicarska]] * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] ** [[Selma Lagerlöf]], [[Švedska]] * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] ** [[Auguste Beernaert]], [[Belgija]] ** [[Paul Henri d'Estournelles de Constant]], [[Francuska]] == Vanjski linkovi == {{Commonscat|1909}} {{Normativna kontrola}} 72pr7dian8vb1c6wk694uooa2bbv6au 0 7626 3939605 3939184 2026-11-07T14:16:21Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[11. april]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] 3939605 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} [[Datoteka:Sputnik asm.jpg|mini|4. oktobar: Počinje program Sputnjik, prvi satelit lansiran u svemir.]] '''1957.''' (MCMLVII) bila je uobičajena godina koja je počela u utorak po gregorijanskom kalendaru, 1957. godina nove ere (CE) i ''Anno Domini'' (AD), 957. godina 2. milenija, 57. godina 20. stoljeća i osma godina 1950-ih. == Događaji == * Objavljen roman [[Vladan Desnica|Vladana Desnice]] ''[[Proljeća Ivana Galeba]]''. * Likovna grupa Mediala stvara fantastičko-figurativni nadrealizam, a naivna umjetnost ponovo je predmet interesovanja. * Ukinute vize za ulazak stranaca u Jugoslaviju. Istovremeno, granice se otvaraju za građane koji odlaze na rad u zapadne zemlje. * Prve [[Podravka|Podravkine]] krem-supe u vrećicama. * [[22. februar]] – Osnovana [[Srednja muzička škola Tuzla|Srednja muzička škola]] u [[Tuzla|Tuzli]]. * [[28. februar]] – Održana [[14. dodjela "Zlatnog globusa"]]. * [[25. mart]] – Potpisivanjem [[Rimski ugovor|Rimskog ugovora]] osnovana [[Evropska ekonomska zajednica]]. * [[22. august]] – U [[Baden]]u započelo prvo [[Evropsko muško ekipno šahovsko prvenstvo 1957.|Evropsko muško ekipno šahovsko prvenstvo]]. * [[4. oktobar]] – Lansiran prvi [[vještački satelit]] [[Sputnjik]] 1. * [[6. novembar]] – [[Felix Gailard]] postao premijer [[Francuska|Francuske]]. * [[15. novembar]] – Izborno tijelo za izbor reisul-uleme izabralo [[Sulejman Kemura|Sulejmana Kemuru]] za reisul-ulemu Islamske zajednice. == Rođeni == === Januar=== * [[18. januar]] – [[Celestino Midali]], [[italija]]nski [[biatlon]]ac * [[22. januar]] – [[Mustafa Hajrulahović]], general [[Armija RBiH|Armije RBiH]] * [[23. januar]] – [[Charles MacIvor (biatlonac)|Charles MacIvor]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] [[biatlon]]ac i [[Skijaško trčanje|skijaš-trkač]] * [[27. januar]] – [[Janick Gers]], gitarist grupe [[Iron Maiden]] * [[28. januar]] – [[Mirjana Karanović]], jugoslavenska i [[srbija]]nska [[Glumci|glumica]] * [[29. januar]] – [[Toivo Mäkikyrö]], [[Finska|finski]] [[biatlon]]ac === Februar === * [[18. februar]] – [[Mate Bulić]], [[bosanskohercegovački]] [[Pop-muzika|pop]] i folk [[pjevač]] === Mart === * [[3. mart]] ** [[Yoshinobu Murase]], [[japan]]ski olimpijski [[biatlon]]ac. ** [[Peter Zelinka]], [[čehoslovačka|čehoslovački]] [[biatlon]]ac * [[1957]] – [[Jon Engen]], [[SAD|američki]] [[biatlon]]ac i [[Skijaško trčanje|skijaš-trkač]] norveškog porijekla * [[11. mart]] – [[Qasem Soleimani]], [[iran]]ski general-major [[Iranska revolucionarna garda|Iranske revolucionarne garde]] * [[19. mart]] – [[Risto Punkka]], [[Finska|finski]] [[biatlon]]ac * [[29. mart]] – [[Christopher Lambert]], [[Francuska|francuski]] [[glumac]] i [[filmski producent]] === April === * [[11. april]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] * [[13. april]] ** [[Amy Goodman]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Novinarstvo|novinarka]] ** [[Zdravko Stojnić]], [[SFRJ|jugoslavenski]] olimpijac i član [[bob]]-reprezentacije * [[18. april]] – [[Ferida Duraković]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[pjesnik]]inja === Maj === * [[10. maj]] ** [[Sid Vicious]], britanski pjevač ** [[Vladimir Aljikin]], [[Sovjetski Savez|sovjetski]] [[biatlon]]ac i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] u biatlonu * [[22. maj]] – [[Harri Stojka]], [[Austrija|austrijski]] [[gitarist]], [[kompozitor]], aranžer, vođa sastava, [[pjevač]], [[džez]] [[muzičar]] === Juni === * [[6. juni]] – [[Stefano Braschi]], [[italija]]nski [[nogomet]]ni sudija * [[21. juni]] ** [[Kjell Søbak]], [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac ** [[Tapio Piipponen]], [[Finska|finski]] [[biatlon]]ac * [[23. juni]] – [[Frances McDormand]], [[SAD|američka]] [[Glumac|glumica]] * [[25. juni]] – [[Vladimir Todaşcă]], [[Rumunija|rumunski]] [[biatlon]]ac === Juli === === August === * [[7. august]] – [[Sabit Hadžić]], [[bosanskohercegovački]] [[košarka]]š i trener * [[10. august]] – [[Hasan Čengić]], bošnjački [[političar]] i [[imam]] * [[17. august]] – [[Alen Islamović]], [[bosanskohercegovački]] [[Rok-muzika|rock]]-[[pjevač]] * [[24. august]] – [[Stephen Fry]], [[Engleska|engleski]] [[komedija|komičar]], [[glumac]], pisac i aktivist === Septembar === * [[11. septembar]] – [[Preben Elkjær Larsen]], [[Danska|danski]] [[nogomet]]aš * [[12. septembar]] – [[Hans Zimmer]], [[Njemačka|njemački]] [[kompozitor]] [[Filmska muzika|filmske muzike]] i [[muzički producent]] * [[25. septembar]] – [[Michael Madsen]], [[SAD|američki]] [[glumac]] === Oktobar === * [[7. oktobar]] – [[Faruk Hadžibegić]], [[bosanskohercegovački]] [[nogometaš]] i trener * [[13. oktobar]] – [[Andrej Lanišek]], [[SFRJ|jugoslavenski]] [[biatlon]]ac === Novembar === * [[12. novembar]] – [[Ivan Šuker]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[političar]] === Decembar === == Umrli == * [[20. januar]] – [[James Brendan Connolly]], [[SAD|američki]] [[atletičar]], prvi olimpijski pobjednik Igara modernog doba * [[8. februar]] – [[John von Neumann]], [[Mađarska|mađarski]] [[matematičar]], [[fizičar]] i [[izumitelj]] * [[2. maj]] – [[Joseph McCarthy]], [[SAD|američki]] [[političar]] * [[21. juni]] – [[Johannes Stark]], [[Njemačka|njemački]] [[fizičar]] * [[19. juli]] – [[Curzio Malaparte]], [[italija]]nski [[književnik]] i [[Publicistika|publicist]] * [[11. septembar]] – [[Mary Proctor]], [[Velika Britanija|britansko]]-[[SAD|američka]] popularizatorica [[Astronomija|astronomije]] * [[20. septembar]] – [[Jean Sibelius]], [[Finska|finski]] [[kompozitor]] * [[26. oktobar]] – [[Gerty Cori]], [[Češka|češko]]-[[Austrija|austrijsko]]-[[SAD|američka]] [[biohemija|biohemičarka]] == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] ** [[Chen Ning Yang]], [[Kina]] / [[SAD]] ** [[Tsung-Dau Lee]], [[Kina]] / [[SAD]] * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] ** [[Alexander Todd]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] ** [[Daniel Bovet]], [[Italija]] * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] ** [[Albert Camus]], [[Francuska]] * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] ** [[Lester Bowles Pearson]], [[Kanada]] {{Commonscat|1957}} {{Normativna kontrola}} pngs3j1tqfgl5cxf6ylc155hhnnlqwf 0 10308 3939598 3939324 2026-11-07T13:54:57Z Palapa 383 3939598 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Haiti | izvorno_ime = République d'Haïti<br />Repiblik Dayiti | ime_genitiv = Haitija | zastava = Flag of Haiti.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat_of_arms_of_Haiti.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[La Dessalinienne]]" ("[[Jean-Jacques Dessalines|Dessalinesova]] pjesma")<center>[[Datoteka:Haiti National Anthem.ogg]]</center> | karta = Haiti (orthographic projection).svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Port-au-Prince]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|18|32|10|N|72|20|47|W|type:city}} | najveći_grad = [[Port-au-Prince]] | službeni_jezik = [[Francuski jezik|francuski]] i [[Kreolski jezik|kreolski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak Predsjednika Haitija|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = upražnjeno mjesto | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak Premijera Haitija|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Alix Didier Fils-Aimé]](v.d) | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Francuska|Francuske]] | nezavisnost_priznato = 1. januar 1804. | površina = | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = | bdp_godina = | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = | bdp_nominalni_godina = | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = | hdi_godina = | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Gourde]] (HTG) | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−06:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +509 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ht]] | komentar = }} '''Haiti'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haiti|title=www.britannica.com Haiti}}</ref> ([[Francuski jezik|francuski]]: Haïti; [[Haićanski kreolski jezik|kreolski]]: Ajiti), službeno '''Republika Haiti''' ([[Francuski jezik|francuski]]: République d'Haïti; [[Haićanski kreolski jezik|kreolski]]: repiblik D Ayiti), je država smještena na ostrvu [[Hispaniola]] na arhipelagu [[Veliki Antili|Velikih Antila]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]], istočno od [[Kuba|Kube]] i [[Jamajka|Jamajke]] i južno od [[Bahami|Bahama]] i ostrva [[Turks i Caicos]]. Zauzima zapadne tri osmine ostrva koje dijeli s [[Dominikanska Republika|Dominikanskom republikom]]. Na jugozapadu se nalazi malo ostrvo [[Navassa]] koje je sporno kao teritorija SAD-a pod saveznom upravom. Haiti ima površinu od 27.750&nbsp;km² i procenjuje se da ima oko 11,47 milion stanovnika što ga čini najmnogoljudnijom državom u [[Karipska zajednica|Karipskoj zajednici]] (CARICOM) i drugom najmnogoljudnijom državom na Karibima poslije Kube. Ostrvo je bilo naseljeno autohtonim narodom [[Taíno]] koji je migrirao iz Južne Amerike.<ref>{{Cite journal|title=History of Haiti: An Overview - Haiti Support Group|url=https://haitisupportgroup.org/learn-about-haiti/history/|journal=The Haiti Support Group Briefing|language=en-GB}}</ref> Prvi Europljani stigli su 5. decembra 1492. tokom prvog putovanja [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] koji je u početku vjerovao da je pronašao [[Indija|Indiju]] ili [[Kina|Kinu]]. Kolumbo je nakon toga osnovao prvo europsko naselje u Americi, [[La Navidad]], na sjeveroistočnoj obali Haitija. Ostrvo je zauzela Španija i nazvala ga ''La Española'' do početka 17. stoljeća. Međutim, nagodba s Francuzima je dovela do toga da se zapadni dio ostrva [[Mir u Rijsviku|ustupi Francuskoj]] 1697. koja ga je preimenovala u ''Saint-Domingue''. Francuski kolonisti osnovali su unosne plantaže [[Šećerna trska|šećerne trske]], na kojima je radio ogroman broj robova dovedenih iz Afrike, što je koloniju učinilo jednom od najbogatijih na svijetu. Tokom [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] (1789 - 1799), robovi i slobodni ljudi su pokrenuli [[Haićanska revolucija|Haićansku revoluciju]] (1791 - 1804)<ref>{{Cite web|url=https://blackpast.org/global-african-history/haitian-revolution-1791-1804/|title=Haitian Revolution (1791-1804)|last=Sutherland|first=Claudia|date=16. 7. 2007|website=BlackPast.org|language=en-US|access-date=11. 1. 2026}}</ref> koju je predvodio bivši rob i prvi crni general francuske vojske [[Francois-dominique Toussaint-Louverture|Toussaint-Louverture]]. Nakon 12 godina sukoba, snage [[Napoléon Bonaparte|Napoleona Bonaparte]] su poražene od [[Jean-Jacques Dessalines]]a (kasnije cara Jacquesa I) koji je 1. januara 1804. proglasio suverenitet nad Haitijem - prvom nezavisnom državom [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] i [[Karibi|Kariba]], prvom državom koja je ukinula ropstvo i jedinom državom u historiji koju je uspostavila uspješna [[pobuna robova]]. Nakon kratkog perioda u kojem je država bila podijeljena na dva dijela, predsjednik [[Jean-Pierre Boyer]] je ujedinio zemlju, a zatim pokušao cijelu Hispaniolu staviti pod Haićansku kontrolu prouzrokujući dugi niz ratova koji su završili 1870-ih, kada je Haiti službeno priznao nezavisnost Dominikanske republike. Prvo stoljeće nezavisnosti Haitija obilježila je politička nestabilnost, ostracizam od strane međunarodne zajednice i plaćanje osakaćenog duga Francuskoj. Politička volatilnost i vanjskoekonomski utjecaj u zemlji naveli su SAD da okupiraju zemlju od 1915. do 1934. Nakon toga je [[François Duvalier|François 'Papa Doc' Duvalier]] preuzeo vlast 1956,<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Haiti|title=www.britannica.com History-of-Haiti}}</ref> pokrenuvši dugotrajnu autokratsku vladavinu koju je nastavio njegov sin [[Jean-Claude Duvalier|Jean-Claude 'Baby Doc' Duvalier]] do 1986; ovaj period je obilježio nasilno sankcionirano nasilje protiv opozicije i civila, korupciju i ekonomsku stagnaciju. Haiti od 1986. pokušava uspostaviti demokratski politički sistem. Haiti je članica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], [[Asocijacija karipskih država|Asocijacije karipskih država]] i [[Međunarodna organizacija za frankofoniju|Međunarodne organizacije za frankofoniju]]. Pored CARICOM-a, članica je [[Međunarodni monetarni fond|Međunarodnog monetarnog fonda]], [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]] i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]]. Historijski siromašan i politički nestabilan, Haiti ima najniži indeks ljudskog razvoja u Americi. Od početka 21. stoljeća, zemlja je preživjela državni udar što je potaknulo američku intervenciju, kao i [[Zemljotres na Haitiju 2010|smrtonosni zemljotres]] u kojem je poginulo preko 250.000 ljudi. == Historija == [[Datoteka:Columbus landing on Hispaniola adj.jpg|mini|desno|250px|Iskrcavanje Kolumba na ostrvo]] [[Datoteka:Palacio presidencial de Haiti.jpg|mini|desno|250px|Predsjednička palata]] Ovo ostrvo koje pripada grupi [[Veliki Antili|Velikih Antila]] je otkrio [[Kristofor Kolumbo]] u decembru 1492. On mu je dao ime [[Hispaniola]]. Prije dolaska [[Španci|Španaca]], ostrvo su naseljavali narodi kultura [[Arawak]], [[Karibi|Kariba]] i [[Tainos]]. Pretpostavlja se da je krajem 15. vijeka broj prvobitnih stanovnika ostrva iznosio oko 300.000. [[Španci]] su iskorištavali ostrvo zbog nalazišta zlata. [[Domorodački narodi Amerike|Indijanci]] koji su odbijali rad u rudnicima su ubrzo doživjeli masakre i pretvaranje u robove. Rijetki stanovnici ostrva koji su uspjeli izbjeći ropstvo su se morali sakrivati u planinama. Zarazne bolesti koje su donijeli [[Evropljani]] , uz lošu prehranu i smanjenje nataliteta kod prvobitnih stanovnika su vrlo brzo desetkovale broj indijanaca. Španci su odlučili da na plantažama zamijene indijance crnim robovima koje su deportirali iz [[Afrika|Afrike]]. Trgovinu robovima je zvanično dozvolio [[Charles Quint]] 1517. Pošto [[Španci]] nisu bili zainteresirani za zapadni dio ostrva, na tom području su se vremenom nastanili francuski lovci koji su vremenom počeli gradnju vlastitih plantaža i gradova. Ugovorom iz [[Ryswick]]a iz 1697, ostrvo je podijeljeno između [[Španija|Španije]] i [[Francuska|Francuske]]. Zapadni dio ostrva po imenu [[Saint-Domingue]] je u 18. vijeku postao najbogatija francuska [[Kolonija (politika)|kolonija]] u cijeloj [[Amerika|Americi]] zahvaljujući ogromnim zaradama od proizvodnje šećera. Stotine hiljada [[Afrikanci|Afrikanaca]] su dovedene u [[Saint-Domingue]] kao robovi kako bi proizvodnja šećera mogla neometano funkcionirati. [[Francuska revolucija]] je dovela do velikih socijalnih promjena koje su na kraju rezultirale u ustanku robova. Civilni komesari Sontonax i Polverel su na kraju ustanka 1793. i zvanično ukinuli ropstvo (ova odluka je potvrđena šest mjeseci kasnije). Crnac [[Toussaint Louverture]] koje je imenovan za guvernera od strane [[Francuska|Francuske]] je ponovo uspio uspostaviti prosperitet na ostrvu, nakon što je ponovo uspostavio mir i uspio protjerati [[Španija|Špance]] i [[Englezi|Engleze]] koji su ugrožavali koloniju. Ipak, otišao je predaleko proglašavanjem autonomnog ustava. [[Napoléon Bonaparte]] je pod uticajem [[Kreolci|Kreolaca]] poslao ekspediciju od 30.000 ljudi pod komandom svog šurjaka, generala Leclerca kako bi smijenili [[Toussaint Louverture|Louverturea]] i ponovo zaveli ropstvo. Unatoč tome, francuske snage je nakon nekoliko početnih pobjeda porazio [[Jean-Jacques Dessalines]] u bici iz Vertièresa. Ubrzo nakon toga, 1. januara 1804, proglašena je nezavisnost zemlje pod imenom Haiti. [[Dessalines]] je proglašen za doživotnog guvernera. Odlučio je da pogubi sve bijelce koji su ostali na ostrvu i vladao je despotski. Zbog ovakve vladavine je na njega izvršen atentat u kojem je izgubio život. Nakon njegove smrti je došlo do podjele zemlje u sjeverno kraljevstvo pod vodstvom [[Henri Christophe|Henrija Christopha]] i južnu republiku koju je vodio [[Alexandre Pétion]]. Predsjednik [[Jean Pierre Boyer]] je uspio ponovo ujediniti oba dijela. Osim toga mu je pošlo za rukom da pokori i istočni dio ostrva. 11. jula 1825, francuski kralj [[Karlo X, kralj Francuske|Karlo X]] je pokušao ponovo osvojiti ostrvo i u tu svrhu je poslao flotu od 14 brodova. [[Boyer]] je bio primoran da potpiše ugovor po kojem [[Francuska]] priznaje nezavisnost samo u zamjenu za plaćanje odštete u iznosu od 150 miliona zlatnih franaka (iznos je 1838. promijenjen na 90 miliona franaka). (Narod Haitija danas zahtijeva od [[Francuska|Francuske]] povrat ovog novca jer smatraju da je plaćanje ove sume u velikoj mjeri krivo za trenutnu lošu ekonomsku situaciju). Nakon odlaska [[Boyer]]a, došlo je do nekoliko uzastopnih državnih udara. Vlast su za sebe tražile različite interesne grupe: vojska, gornji socijalni slojevi [[mulati|mulata]] ili crnaca ili trgovačka klasa (u kojoj su glavnu ulogu igrali uglavnom stranci – [[Nijemci]], [[Amerikanci]], [[Francuzi]], [[Englezi]] itd). Unatoč tome je došlo do naglog siromašenja zemlje jer se skoro nijedan šef države nije zaista interesirao za njen razvoj. Početkom [[20.stoljeće|20. vijeka]], zemlja se nalazila manje-više stalno u vanrednom stanju. [[Sjedinjene Američke Države]] su držale ostrvo pod okupacijom između 1915. i 1934. Nakon američke okupacije, od 1957. do 1986, u zemlji je vladala diktatura [[Duvalier]]a, za vrijeme koje su uvedeni doušnički sistem i eskadroni smrti po imenu [[Tonton Macoute]]. Mnogo [[Haićani|Haićana]] je pobjeglo u egzil, prije svega u SAD i Kanadu. Bivši svećenik [[Jean-Bertrand Aristide]] je izašao kao pobjednik izbora u decembru 1990. Njegov mandat je počeo 7. februara 1991. ali je zbačen s vlasti državnim udarom koji je izvela vojska uz podršku bogatog građanstva u septembru iste godine. Godine 1994. se vratio na vlast zahvaljujući američkoj vojnoj intervenciji pod uslovom da mu se godine koje je izgubio zbog vojne vlasti uračunaju u trajanje mandata. Stoga je 1995. napustio mjesto predsjednika ali je na tu funkciju ponovo izabran 2000. Nakon nekoliko mjeseci protesta naroda i pritiska međunarodne zajednice (prije svega [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Francuska|Francuske]], [[Aristide]] je smijenjen s vlasti od strane američkih vojnika 29. februara 2004. kada su vojne snage opozicije i bivših vojnika bili na ulazu u glavni grad [[Port-au-Prince]]. [[Aristide]] je nakon toga izjavljivao da je otet bez vlastitog pristanka dok je po izjavama zvaničnika [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] dobrovoljno odlučio da napusti zemlju. [[Boniface Alexandre]], predsjednik [[Vrhovni sud|Vrhovnog suda]] je po dužnosti preuzeo upravljanje zemljom. U februaru 2006, nakon izbora koji su propraćeni nesigurnostima oko ispravnosti brojanja glasačkih listića i zahvaljujući protestima naroda, za predsjednika Haitija je izabran [[René Préval]], saradnik [[Aristide|Aristida]] i već jednom predsjednik između 1995. i 2000. == Geografija == [[File:Haiti topographic map-fr.svg|thumb|upright=1.6|Topografska karta Haitija]] [[Datoteka:Haiti departments numbered.png|mini|desno|200px|Departmani na Haitiju]] Haiti zauzima zapadne tri osmine ostrva [[Hispaniola]], drugog po veličini ostrva u arhipelagu [[Veliki Antili]]. Sa površinom od 27.750&nbsp;km², Haiti je treća najveća zemlja na [[Karibi]]ma, iza [[Kuba|Kube]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], s kojom dijeli granicu dugu 360&nbsp;km. Zemlja ima oblik koji podsjeća na potkovicu, zbog čega ima nesrazmjerno dugu obalu – drugu po dužini (1.771&nbsp;km) u regiji Velikih Antila, odmah iza Kube.<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|title=Geography: Haiti|website=[[Library of Congress]]|access-date=29. 9. 2014|archive-date=9. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809172231/https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/haiti/htland.htm|title=Geography: Haiti|access-date=29. 9. 2014|archive-date=29. 9. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929181413/https://www.worldatlas.com/maps/haiti|url-status=live}}</ref> Haiti je najplaninskija zemlja na Karibima. Reljef čine planine ispresijecane malim obalnim [[ravnica]]ma i riječnim dolinama.<ref name="CIA World Factbook – Haiti">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|title=CIA World Factbook – Haiti|access-date=3. 9. 2019|archive-date=9. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|url-status=dead}}</ref> Ravnice zauzimaju samo 22&nbsp;% teritorije.{{sfn|Metz|2001|page=315}} Klima je [[Tropska klima|tropska]], uz određene varijacije zavisno od nadmorske visine. Najviša tačka je [[Pic la Selle]], sa visinom od 2.680&nbsp;m.<ref name="CIA World Factbook – Haiti"/><ref name="NgCheong-Lum, Roseline 19">{{cite book |last=NgCheong-Lum |first=Roseline |url=https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C |title=Haiti (Cultures of the World) |publisher=Times Editions |year=2005 |isbn=978-0-7614-1968-6 |location=New York |page=19 |access-date=29. 9. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217144429/https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C |archive-date=17. 2. 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haiti|title="Haiti"|access-date=5. 9. 2019|archive-date=15. 9. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915192813/https://www.britannica.com/place/Haiti|url-status=live}}</ref> Sjeverni region, poznat i kao regija Marien, čine planinski masiv [[Massif du Nord]] (Sjeverni masiv) i ravnica [[Plaine du Nord]] (Sjeverna ravnica). Massif du Nord predstavlja nastavak planinskog lanca [[Cordillera Central]] iz Dominikanske Republike.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Počinje na istočnoj granici Haitija, sjeverno od rijeke [[Guayamouc]], i proteže se prema sjeverozapadu kroz sjeverno poluostrvo. Nizije ravnice ''Plaine du Nord'' prostiru se duž sjeverne granice s Dominikanskom Republikom, između masiva ''Massif du Nord'' i sjevernog [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]]. Centralna regija, odnosno regija [[Artibonite]], sastoji se od dvije ravnice i dva planinska lanca. Centralna visoravan (Plateau Central) proteže se duž obje strane rijeke Guayamouc, južno od masiva ''Massif du Nord''. Pruža se u pravcu od jugoistoka ka sjeverozapadu. Jugozapadno od visoravni ''Plateau Central'' nalaze se planine [[Montagnes Noires]], čiji se krajnji sjeverozapadni dio spaja sa masivom ''Massif du Nord''. Najvažnija dolina za poljoprivredne kulture je [[Plaine de l'Artibonite]], smještena između planina [[Montagnes Noires]] i [[Chaîne des Matheux]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Kroz ovu regiju protiče najduža rijeka u zemlji, [[Artibonite (rijeka)|Artibonite]]; ona izvire u zapadnom dijelu Dominikanske Republike, većim dijelom toka prolazi kroz centralni Haiti, a zatim se ulijeva u [[Zaliv Gonâve]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> U ovoj dolini nalazi se i drugo najveće jezero na Haitiju, [[Lac de Péligre]], nastalo izgradnjom brane Péligre sredinom pedesetih godina prošlog vijeka.<ref name=Wells>Jennifer Wells, [https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html "A dam for the people, and A people damned"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903191441/https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html |date=3. 9. 2019 }}, ''Toronto Star'', 21 November 2010</ref> Južna regija, odnosno regija [[Xaragua]], obuhvata ravnicu [[Plaine du Cul-de-Sac]] (na jugoistoku) i planinsko južno poluostrvo (poluostrvo Tiburon). [[Plaine du Cul-de-Sac]] je prirodna depresija u kojoj se nalaze slana jezera, poput jezera [[Trou Caïman]] i najvećeg haićanskog jezera, [[Étang Saumatre]]. Planinski lanac [[Chaîne de la Selle]] – koji predstavlja nastavak južnog planinskog lanca Dominikanske Republike (Sierra de Baoruco) – proteže se od masiva Massif de la Selle na istoku do masiva [[Massif de la Hotte]] na zapadu.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Haiti obuhvata i nekoliko ostrva. Ostrvo [[Tortuga]] nalazi se uz sjevernu obalu Haitija. [[Arondisman La Gonâve]] smješten je na istoimenom ostrvu u zaljevu Golfe de la Gonâve; Gonâve je najveće haićansko ostrvo i umjereno je naseljeno seoskim stanovništvom. Ostrvo [[Île à Vache]] nalazi se uz jugozapadnu obalu, a dio Haitija su i ostrva [[Cayemites]], smještena u zaljevu Gonâve, sjeverno od mjesta Pestel. Ostrvo [[Navassa]], smješteno 74&nbsp;km zapadno od [[Jérémieja]] na jugozapadnom poluostrvu,<ref>{{cite web|url=http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|title=Whose Rock Is It? Yes, the Haitians Care|author=Larry Rohter|date=19. 10. 1998|work=Port-au-Prince Journal (reprinted in New York Times)|access-date=28. 1. 2012|archive-date=8. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408000212/http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|url-status=live}}</ref> predmet je dugotrajnog teritorijalnog spora sa [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]], koje trenutno upravljaju ovim ostrvom.<ref name="USGS">{{cite web|author=<!--staff writer-->|date=august 2000|publisher=US Geological Survey|title=Navassa Island: A Photographic Tour (1998–1999)|access-date=18. 11. 2012|url=http://coastal.er.usgs.gov/navassa|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119101317/http://coastal.er.usgs.gov/navassa/|archive-date=19. 11. 2012}}</ref> == Također pogledajte == * [[Veliki Antili]] == Reference == {{refspisak|2}} === Izvori === * {{Cite web |publisher=Constitute Project |translator-last1=Carmen Gress |translator-first1=Maria del |translator-last2=Ruchti |translator-first2=Jefri J. |title=Haiti 1987 (rev. 2012) |ref={{Harvid|Constitution of Haiti}} |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Haiti_2012 }} * {{cite book|last=Heinl|first=Robert|title=Written in Blood: The History of the Haitian People|url=https://archive.org/details/isbn_9780761802303|url-access=registration|publisher=University Press of America|location=Lantham, Md.|year=1996}} * {{cite book|last=Kinzie|first=Juliette|title=Wau-Bun, the "Early Day" in the North-West|year=1856|publisher=Derby and Jackson|author-link=Juliette Augusta Magill Kinzie|url=https://archive.org/details/waubunearlydayin00kinz|access-date=25. 8. 2010}} * {{cite journal|last=Meehan|first=Thomas A.|title=Jean Baptiste Point du Sable, the First Chicagoan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-illinois-state-historical-society_autumn-1963_56_3/page/439|journal=Journal of the Illinois State Historical Society|year=1963|volume=56|issue=3|pages=439–453|jstor=40190620}} *{{Cite book |last=Metz |first=Helen Chapin |title=Dominican Republic and Haiti: Country Studies |series=Area handbook series |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |location=Washington, D.C. |year=2001 |isbn=978-0-8444-1044-9 |url=https://www.loc.gov/item/2001023524/ }} == Dalje čitanje == {{EB1911 poster|Haiti}} * Arthur, Charles. ''Haiti in Focus: A Guide to the People, Politics, and Culture''. Interlink Publishing Group (2002). {{ISBN|1-56656-359-3}}. * Dayan, Colin. ''Haiti, History, and the Gods''. University of California Press (1998). * Ferrer, Ada. ''Freedom's Mirror: Cuba and Haiti in the Age of Revolution.'' New York: Cambridge University Press, 2014. * {{Cite journal|last=Geggus|first=David|date=1997|title=The Naming of Haiti|journal=NWIG: New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids|volume=71|issue=1/2|pages=43–68|doi=10.1163/13822373-90002615|issn=1382-2373|jstor=41849817|ref=none|doi-access=free}} * Girard, Philippe. ''Haiti: The Tumultuous History'' (New York: Palgrave, September 2010). * Hadden, Robert Lee and Steven G. Minson. 2010. [http://handle.dtic.mil/100.2/ADA528274 The Geology of Haiti: An Annotated Bibliography of Haiti's Geology, Geography and Earth Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111034200/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a528274.pdf|date=11. 1. 2020}}. US Army Corps of Engineers, Army Geospatial Center. July 2010. * {{cite book|last=Heinl|first=Robert|url=https://archive.org/details/isbn_9780761802303|title=Written in Blood: The History of the Haitian People|publisher=University Press of America|year=1996|location=Lantham, Md.|url-access=registration}} * {{cite book|last=Kinzie|first=Juliette|url=https://archive.org/details/waubunearlydayin00kinz|title=Wau-Bun, the "Early Day" in the North-West|publisher=Derby and Jackson|year=1856|author-link=Juliette Augusta Magill Kinzie|access-date=25. 8. 2010}} * [[Kovats-Bernat, J. Christopher]]. ''Sleeping Rough in Port-au-Prince: An Ethnography of Street Children and Violence in Haiti''. University Press of Florida (2008). {{ISBN|978-0-8130-3302-0}}. * {{cite journal|last=Meehan|first=Thomas A.|year=1963|title=Jean Baptiste Point du Sable, the First Chicagoan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-illinois-state-historical-society_autumn-1963_56_3/page/438|journal=Journal of the Illinois State Historical Society|volume=56|issue=3|pages=439–453|jstor=40190620}} * Prichard, Hesketh. ''Where Black Rules White: A Journey Across and About Hayti''. These are exact reproductions of a book published before 1923: (Nabu Press, {{ISBN|978-1-146-67652-6}}, 5 March 2010); (Wermod and Wermod Publishing Group, {{ISBN|978-0-9561835-8-3}}, 15 October 2012). * Robinson, Randall. ''[[An Unbroken Agony: Haiti, From Revolution to the Kidnapping of a President]]''. Basic Civitas (2007). {{ISBN|0-465-07050-7}}. * Wilentz, Amy. ''The Rainy Season: Haiti Since Duvalier''. Simon & Schuster (1990). {{ISBN|0-671-70628-4}}. * Marquis, John. ''Papa Doc: Portrait of a Haitian Tyrant'' (LMH Publishing, 2007) * {{Cite book|last=Robert James|first=Cyril Lionel|title=The Black Jacobins: Toussaint l'Ouverture and the San Domingo Revolution|title-link=The Black Jacobins|publisher=[[Secker & Warburg]]|year=1938|author-link=C. L. R. James}} == Vanjski linkovi == {{WProjekti|voy=Haiti}} '''Government''' * {{fr simbol}} [http://primature.gouv.ht/ Prime Minister of Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417051738/http://primature.gouv.ht/|date=17. 4. 2015}} * {{fr simbol}} [https://web.archive.org/web/20180808161437/http://parlementhaitien.ht/ Haitian Parliament] (archived 8 August 2018) * {{fr simbol}} [https://www.mspp.gouv.ht/ Ministère de la Santé Publique et de la Population] '''Opće informacije''' * [https://visithaiti.com/ Visit Haiti] Official Tourism Website * {{cite EB9|wstitle=Hayti|volume=XI|last=Champlin|first=John Denison|author-link=John Denison Champlin Jr.|pages=543–546|short=1}} * {{Cite EB1911|wstitle=Haiti|volume=12|last=|first=|author-link=|pages=824–827|short=1}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |date=9. 2. 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080607084933/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/haiti.htm Haiti] at ''UCB Libraries GovPubs'' (archived 7 June 2008) * [https://www.loc.gov/item/2001023524/ A Country Study: Haiti] from the US [[Library of Congress]] (December 1989). * {{Wikiatlas}} * [https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1202772.stm Haiti profile] from the [[BBC News]]. * [https://newint.org/columns/country/2011/06/01/haiti/ Country Profile] at ''[[New Internationalist]]''. * [http://www.gvsu.edu/haitiwater Web Site about Safe and Sustainable Water Solutions for Haiti] {{Commons}} {{Commonscat}} {{wikiatlas}} ; Vlada * {{službeni website|http://www.presidence.ht}} Predsjednika Haitija * {{službeni website|http://primature.gouv.ht}} Ministra Haitija * {{službeni website|http://www.parlementhaitien.ht}} Parlamenta Haitija ;Ostale informacije * {{CIA World Factbook link|ha|Haiti}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Haiti|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države francuskog govornog područja]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1804.]] 9evprrl3fqy0iyly4phcx5un58hmnxz 3939600 3939598 2026-11-07T13:59:06Z Palapa 383 3939600 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Haiti | izvorno_ime = République d'Haïti<br />Repiblik Dayiti | ime_genitiv = Haitija | zastava = Flag of Haiti.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat_of_arms_of_Haiti.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[La Dessalinienne]]" ("[[Jean-Jacques Dessalines|Dessalinesova]] pjesma")<center>[[Datoteka:Haiti National Anthem.ogg]]</center> | karta = Haiti (orthographic projection).svg | opis_karte = Položaj Haitija | širina_karte = 200px | glavni_grad = [[Port-au-Prince]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|18|32|10|N|72|20|47|W|type:city}} | najveći_grad = [[Port-au-Prince]] | službeni_jezik = [[Francuski jezik|francuski]] i [[Kreolski jezik|kreolski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak Predsjednika Haitija|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = upražnjeno mjesto | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak Premijera Haitija|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Alix Didier Fils-Aimé]](v.d) | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Francuska|Francuske]] | nezavisnost_priznato = 1. januar 1804. | površina = | po_površini_na_svijetu = | procenat_vode = | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = | procjena_godina = | gustoća = | po_broju_gustoće_na_svijetu = | bdp_ukupno = | bdp_godina = | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = | bdp_per_capita_na_svijetu = | bdp_nominalni_ukupno = | bdp_nominalni_godina = | bdp_nominalni_na_svijetu = | bdp_nominalni_per_capita = | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = | hdi = | hdi_godina = | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Gourde]] (HTG) | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = [[UTC−06:00]] | format_datuma = | najviša_tačka_ime = | najviša_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +509 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ht]] | komentar = }} '''Haiti'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haiti|title=www.britannica.com Haiti}}</ref> ([[Francuski jezik|francuski]]: Haïti; [[Haićanski kreolski jezik|kreolski]]: Ajiti), službeno '''Republika Haiti''' ([[Francuski jezik|francuski]]: République d'Haïti; [[Haićanski kreolski jezik|kreolski]]: repiblik D Ayiti), je država smještena na ostrvu [[Hispaniola]] na arhipelagu [[Veliki Antili|Velikih Antila]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]], istočno od [[Kuba|Kube]] i [[Jamajka|Jamajke]] i južno od [[Bahami|Bahama]] i ostrva [[Turks i Caicos]]. Zauzima zapadne tri osmine ostrva koje dijeli s [[Dominikanska Republika|Dominikanskom republikom]]. Na jugozapadu se nalazi malo ostrvo [[Navassa]] koje je sporno kao teritorija SAD-a pod saveznom upravom. Haiti ima površinu od 27.750&nbsp;km² i procenjuje se da ima oko 11,47 milion stanovnika što ga čini najmnogoljudnijom državom u [[Karipska zajednica|Karipskoj zajednici]] (CARICOM) i drugom najmnogoljudnijom državom na Karibima poslije Kube. Ostrvo je bilo naseljeno autohtonim narodom [[Taíno]] koji je migrirao iz Južne Amerike.<ref>{{Cite journal|title=History of Haiti: An Overview - Haiti Support Group|url=https://haitisupportgroup.org/learn-about-haiti/history/|journal=The Haiti Support Group Briefing|language=en-GB}}</ref> Prvi Europljani stigli su 5. decembra 1492. tokom prvog putovanja [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] koji je u početku vjerovao da je pronašao [[Indija|Indiju]] ili [[Kina|Kinu]]. Kolumbo je nakon toga osnovao prvo europsko naselje u Americi, [[La Navidad]], na sjeveroistočnoj obali Haitija. Ostrvo je zauzela Španija i nazvala ga ''La Española'' do početka 17. stoljeća. Međutim, nagodba s Francuzima je dovela do toga da se zapadni dio ostrva [[Mir u Rijsviku|ustupi Francuskoj]] 1697. koja ga je preimenovala u ''Saint-Domingue''. Francuski kolonisti osnovali su unosne plantaže [[Šećerna trska|šećerne trske]], na kojima je radio ogroman broj robova dovedenih iz Afrike, što je koloniju učinilo jednom od najbogatijih na svijetu. Tokom [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] (1789 - 1799), robovi i slobodni ljudi su pokrenuli [[Haićanska revolucija|Haićansku revoluciju]] (1791 - 1804)<ref>{{Cite web|url=https://blackpast.org/global-african-history/haitian-revolution-1791-1804/|title=Haitian Revolution (1791-1804)|last=Sutherland|first=Claudia|date=16. 7. 2007|website=BlackPast.org|language=en-US|access-date=11. 1. 2026}}</ref> koju je predvodio bivši rob i prvi crni general francuske vojske [[Francois-dominique Toussaint-Louverture|Toussaint-Louverture]]. Nakon 12 godina sukoba, snage [[Napoléon Bonaparte|Napoleona Bonaparte]] su poražene od [[Jean-Jacques Dessalines]]a (kasnije cara Jacquesa I) koji je 1. januara 1804. proglasio suverenitet nad Haitijem - prvom nezavisnom državom [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] i [[Karibi|Kariba]], prvom državom koja je ukinula ropstvo i jedinom državom u historiji koju je uspostavila uspješna [[pobuna robova]]. Nakon kratkog perioda u kojem je država bila podijeljena na dva dijela, predsjednik [[Jean-Pierre Boyer]] je ujedinio zemlju, a zatim pokušao cijelu Hispaniolu staviti pod Haićansku kontrolu prouzrokujući dugi niz ratova koji su završili 1870-ih, kada je Haiti službeno priznao nezavisnost Dominikanske republike. Prvo stoljeće nezavisnosti Haitija obilježila je politička nestabilnost, ostracizam od strane međunarodne zajednice i plaćanje osakaćenog duga Francuskoj. Politička volatilnost i vanjskoekonomski utjecaj u zemlji naveli su SAD da okupiraju zemlju od 1915. do 1934. Nakon toga je [[François Duvalier|François 'Papa Doc' Duvalier]] preuzeo vlast 1956,<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/history-of-Haiti|title=www.britannica.com History-of-Haiti}}</ref> pokrenuvši dugotrajnu autokratsku vladavinu koju je nastavio njegov sin [[Jean-Claude Duvalier|Jean-Claude 'Baby Doc' Duvalier]] do 1986; ovaj period je obilježio nasilno sankcionirano nasilje protiv opozicije i civila, korupciju i ekonomsku stagnaciju. Haiti od 1986. pokušava uspostaviti demokratski politički sistem. Haiti je članica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], [[Asocijacija karipskih država|Asocijacije karipskih država]] i [[Međunarodna organizacija za frankofoniju|Međunarodne organizacije za frankofoniju]]. Pored CARICOM-a, članica je [[Međunarodni monetarni fond|Međunarodnog monetarnog fonda]], [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]] i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]]. Historijski siromašan i politički nestabilan, Haiti ima najniži indeks ljudskog razvoja u Americi. Od početka 21. stoljeća, zemlja je preživjela državni udar što je potaknulo američku intervenciju, kao i [[Zemljotres na Haitiju 2010|smrtonosni zemljotres]] u kojem je poginulo preko 250.000 ljudi. == Historija == [[Datoteka:Columbus landing on Hispaniola adj.jpg|mini|desno|250px|Iskrcavanje Kolumba na ostrvo]] [[Datoteka:Palacio presidencial de Haiti.jpg|mini|desno|250px|Predsjednička palata]] Ovo ostrvo koje pripada grupi [[Veliki Antili|Velikih Antila]] je otkrio [[Kristofor Kolumbo]] u decembru 1492. On mu je dao ime [[Hispaniola]]. Prije dolaska [[Španci|Španaca]], ostrvo su naseljavali narodi kultura [[Arawak]], [[Karibi|Kariba]] i [[Tainos]]. Pretpostavlja se da je krajem 15. vijeka broj prvobitnih stanovnika ostrva iznosio oko 300.000. [[Španci]] su iskorištavali ostrvo zbog nalazišta zlata. [[Domorodački narodi Amerike|Indijanci]] koji su odbijali rad u rudnicima su ubrzo doživjeli masakre i pretvaranje u robove. Rijetki stanovnici ostrva koji su uspjeli izbjeći ropstvo su se morali sakrivati u planinama. Zarazne bolesti koje su donijeli [[Evropljani]] , uz lošu prehranu i smanjenje nataliteta kod prvobitnih stanovnika su vrlo brzo desetkovale broj indijanaca. Španci su odlučili da na plantažama zamijene indijance crnim robovima koje su deportirali iz [[Afrika|Afrike]]. Trgovinu robovima je zvanično dozvolio [[Charles Quint]] 1517. Pošto [[Španci]] nisu bili zainteresirani za zapadni dio ostrva, na tom području su se vremenom nastanili francuski lovci koji su vremenom počeli gradnju vlastitih plantaža i gradova. Ugovorom iz [[Ryswick]]a iz 1697, ostrvo je podijeljeno između [[Španija|Španije]] i [[Francuska|Francuske]]. Zapadni dio ostrva po imenu [[Saint-Domingue]] je u 18. vijeku postao najbogatija francuska [[Kolonija (politika)|kolonija]] u cijeloj [[Amerika|Americi]] zahvaljujući ogromnim zaradama od proizvodnje šećera. Stotine hiljada [[Afrikanci|Afrikanaca]] su dovedene u [[Saint-Domingue]] kao robovi kako bi proizvodnja šećera mogla neometano funkcionirati. [[Francuska revolucija]] je dovela do velikih socijalnih promjena koje su na kraju rezultirale u ustanku robova. Civilni komesari Sontonax i Polverel su na kraju ustanka 1793. i zvanično ukinuli ropstvo (ova odluka je potvrđena šest mjeseci kasnije). Crnac [[Toussaint Louverture]] koje je imenovan za guvernera od strane [[Francuska|Francuske]] je ponovo uspio uspostaviti prosperitet na ostrvu, nakon što je ponovo uspostavio mir i uspio protjerati [[Španija|Špance]] i [[Englezi|Engleze]] koji su ugrožavali koloniju. Ipak, otišao je predaleko proglašavanjem autonomnog ustava. [[Napoléon Bonaparte]] je pod uticajem [[Kreolci|Kreolaca]] poslao ekspediciju od 30.000 ljudi pod komandom svog šurjaka, generala Leclerca kako bi smijenili [[Toussaint Louverture|Louverturea]] i ponovo zaveli ropstvo. Unatoč tome, francuske snage je nakon nekoliko početnih pobjeda porazio [[Jean-Jacques Dessalines]] u bici iz Vertièresa. Ubrzo nakon toga, 1. januara 1804, proglašena je nezavisnost zemlje pod imenom Haiti. [[Dessalines]] je proglašen za doživotnog guvernera. Odlučio je da pogubi sve bijelce koji su ostali na ostrvu i vladao je despotski. Zbog ovakve vladavine je na njega izvršen atentat u kojem je izgubio život. Nakon njegove smrti je došlo do podjele zemlje u sjeverno kraljevstvo pod vodstvom [[Henri Christophe|Henrija Christopha]] i južnu republiku koju je vodio [[Alexandre Pétion]]. Predsjednik [[Jean Pierre Boyer]] je uspio ponovo ujediniti oba dijela. Osim toga mu je pošlo za rukom da pokori i istočni dio ostrva. 11. jula 1825, francuski kralj [[Karlo X, kralj Francuske|Karlo X]] je pokušao ponovo osvojiti ostrvo i u tu svrhu je poslao flotu od 14 brodova. [[Boyer]] je bio primoran da potpiše ugovor po kojem [[Francuska]] priznaje nezavisnost samo u zamjenu za plaćanje odštete u iznosu od 150 miliona zlatnih franaka (iznos je 1838. promijenjen na 90 miliona franaka). (Narod Haitija danas zahtijeva od [[Francuska|Francuske]] povrat ovog novca jer smatraju da je plaćanje ove sume u velikoj mjeri krivo za trenutnu lošu ekonomsku situaciju). Nakon odlaska [[Boyer]]a, došlo je do nekoliko uzastopnih državnih udara. Vlast su za sebe tražile različite interesne grupe: vojska, gornji socijalni slojevi [[mulati|mulata]] ili crnaca ili trgovačka klasa (u kojoj su glavnu ulogu igrali uglavnom stranci – [[Nijemci]], [[Amerikanci]], [[Francuzi]], [[Englezi]] itd). Unatoč tome je došlo do naglog siromašenja zemlje jer se skoro nijedan šef države nije zaista interesirao za njen razvoj. Početkom [[20.stoljeće|20. vijeka]], zemlja se nalazila manje-više stalno u vanrednom stanju. [[Sjedinjene Američke Države]] su držale ostrvo pod okupacijom između 1915. i 1934. Nakon američke okupacije, od 1957. do 1986, u zemlji je vladala diktatura [[Duvalier]]a, za vrijeme koje su uvedeni doušnički sistem i eskadroni smrti po imenu [[Tonton Macoute]]. Mnogo [[Haićani|Haićana]] je pobjeglo u egzil, prije svega u SAD i Kanadu. Bivši svećenik [[Jean-Bertrand Aristide]] je izašao kao pobjednik izbora u decembru 1990. Njegov mandat je počeo 7. februara 1991. ali je zbačen s vlasti državnim udarom koji je izvela vojska uz podršku bogatog građanstva u septembru iste godine. Godine 1994. se vratio na vlast zahvaljujući američkoj vojnoj intervenciji pod uslovom da mu se godine koje je izgubio zbog vojne vlasti uračunaju u trajanje mandata. Stoga je 1995. napustio mjesto predsjednika ali je na tu funkciju ponovo izabran 2000. Nakon nekoliko mjeseci protesta naroda i pritiska međunarodne zajednice (prije svega [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Francuska|Francuske]], [[Aristide]] je smijenjen s vlasti od strane američkih vojnika 29. februara 2004. kada su vojne snage opozicije i bivših vojnika bili na ulazu u glavni grad [[Port-au-Prince]]. [[Aristide]] je nakon toga izjavljivao da je otet bez vlastitog pristanka dok je po izjavama zvaničnika [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] dobrovoljno odlučio da napusti zemlju. [[Boniface Alexandre]], predsjednik [[Vrhovni sud|Vrhovnog suda]] je po dužnosti preuzeo upravljanje zemljom. U februaru 2006, nakon izbora koji su propraćeni nesigurnostima oko ispravnosti brojanja glasačkih listića i zahvaljujući protestima naroda, za predsjednika Haitija je izabran [[René Préval]], saradnik [[Aristide|Aristida]] i već jednom predsjednik između 1995. i 2000. == Geografija == [[File:Haiti topographic map-fr.svg|thumb|upright=1.6|Topografska karta Haitija]] [[Datoteka:Haiti departments numbered.png|mini|desno|200px|Departmani na Haitiju]] Haiti zauzima zapadne tri osmine ostrva [[Hispaniola]], drugog po veličini ostrva u arhipelagu [[Veliki Antili]]. Sa površinom od 27.750&nbsp;km², Haiti je treća najveća zemlja na [[Karibi]]ma, iza [[Kuba|Kube]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], s kojom dijeli granicu dugu 360&nbsp;km. Zemlja ima oblik koji podsjeća na potkovicu, zbog čega ima nesrazmjerno dugu obalu – drugu po dužini (1.771&nbsp;km) u regiji Velikih Antila, odmah iza Kube.<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|title=Geography: Haiti|website=[[Library of Congress]]|access-date=29. 9. 2014|archive-date=9. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809172231/https://www.loc.gov/today/placesinthenews/archive/2010arch/20100114_haiti.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/haiti/htland.htm|title=Geography: Haiti|access-date=29. 9. 2014|archive-date=29. 9. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929181413/https://www.worldatlas.com/maps/haiti|url-status=live}}</ref> Haiti je najplaninskija zemlja na Karibima. Reljef čine planine ispresijecane malim obalnim [[ravnica]]ma i riječnim dolinama.<ref name="CIA World Factbook – Haiti">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|title=CIA World Factbook – Haiti|access-date=3. 9. 2019|archive-date=9. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/|url-status=dead}}</ref> Ravnice zauzimaju samo 22&nbsp;% teritorije.{{sfn|Metz|2001|page=315}} Klima je [[Tropska klima|tropska]], uz određene varijacije zavisno od nadmorske visine. Najviša tačka je [[Pic la Selle]], sa visinom od 2.680&nbsp;m.<ref name="CIA World Factbook – Haiti"/><ref name="NgCheong-Lum, Roseline 19">{{cite book |last=NgCheong-Lum |first=Roseline |url=https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C |title=Haiti (Cultures of the World) |publisher=Times Editions |year=2005 |isbn=978-0-7614-1968-6 |location=New York |page=19 |access-date=29. 9. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217144429/https://books.google.com/books?id=FUSD2v4EQE8C |archive-date=17. 2. 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Encylopedia Britannica - Haiti">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Haiti|title="Haiti"|access-date=5. 9. 2019|archive-date=15. 9. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915192813/https://www.britannica.com/place/Haiti|url-status=live}}</ref> Sjeverni region, poznat i kao regija Marien, čine planinski masiv [[Massif du Nord]] (Sjeverni masiv) i ravnica [[Plaine du Nord]] (Sjeverna ravnica). Massif du Nord predstavlja nastavak planinskog lanca [[Cordillera Central]] iz Dominikanske Republike.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Počinje na istočnoj granici Haitija, sjeverno od rijeke [[Guayamouc]], i proteže se prema sjeverozapadu kroz sjeverno poluostrvo. Nizije ravnice ''Plaine du Nord'' prostiru se duž sjeverne granice s Dominikanskom Republikom, između masiva ''Massif du Nord'' i sjevernog [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]]. Centralna regija, odnosno regija [[Artibonite]], sastoji se od dvije ravnice i dva planinska lanca. Centralna visoravan (Plateau Central) proteže se duž obje strane rijeke Guayamouc, južno od masiva ''Massif du Nord''. Pruža se u pravcu od jugoistoka ka sjeverozapadu. Jugozapadno od visoravni ''Plateau Central'' nalaze se planine [[Montagnes Noires]], čiji se krajnji sjeverozapadni dio spaja sa masivom ''Massif du Nord''. Najvažnija dolina za poljoprivredne kulture je [[Plaine de l'Artibonite]], smještena između planina [[Montagnes Noires]] i [[Chaîne des Matheux]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Kroz ovu regiju protiče najduža rijeka u zemlji, [[Artibonite (rijeka)|Artibonite]]; ona izvire u zapadnom dijelu Dominikanske Republike, većim dijelom toka prolazi kroz centralni Haiti, a zatim se ulijeva u [[Zaliv Gonâve]].<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> U ovoj dolini nalazi se i drugo najveće jezero na Haitiju, [[Lac de Péligre]], nastalo izgradnjom brane Péligre sredinom pedesetih godina prošlog vijeka.<ref name=Wells>Jennifer Wells, [https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html "A dam for the people, and A people damned"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903191441/https://www.thestar.com/news/world/2010/11/21/a_dam_for_the_people_and_a_people_damned.html |date=3. 9. 2019 }}, ''Toronto Star'', 21 November 2010</ref> Južna regija, odnosno regija [[Xaragua]], obuhvata ravnicu [[Plaine du Cul-de-Sac]] (na jugoistoku) i planinsko južno poluostrvo (poluostrvo Tiburon). [[Plaine du Cul-de-Sac]] je prirodna depresija u kojoj se nalaze slana jezera, poput jezera [[Trou Caïman]] i najvećeg haićanskog jezera, [[Étang Saumatre]]. Planinski lanac [[Chaîne de la Selle]] – koji predstavlja nastavak južnog planinskog lanca Dominikanske Republike (Sierra de Baoruco) – proteže se od masiva Massif de la Selle na istoku do masiva [[Massif de la Hotte]] na zapadu.<ref name="Encylopedia Britannica - Haiti"/> Haiti obuhvata i nekoliko ostrva. Ostrvo [[Tortuga]] nalazi se uz sjevernu obalu Haitija. [[Arondisman La Gonâve]] smješten je na istoimenom ostrvu u zaljevu Golfe de la Gonâve; Gonâve je najveće haićansko ostrvo i umjereno je naseljeno seoskim stanovništvom. Ostrvo [[Île à Vache]] nalazi se uz jugozapadnu obalu, a dio Haitija su i ostrva [[Cayemites]], smještena u zaljevu Gonâve, sjeverno od mjesta Pestel. Ostrvo [[Navassa]], smješteno 74&nbsp;km zapadno od [[Jérémieja]] na jugozapadnom poluostrvu,<ref>{{cite web|url=http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|title=Whose Rock Is It? Yes, the Haitians Care|author=Larry Rohter|date=19. 10. 1998|work=Port-au-Prince Journal (reprinted in New York Times)|access-date=28. 1. 2012|archive-date=8. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408000212/http://www.latinamericanstudies.org/haiti/rock.htm|url-status=live}}</ref> predmet je dugotrajnog teritorijalnog spora sa [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]], koje trenutno upravljaju ovim ostrvom.<ref name="USGS">{{cite web|author=<!--staff writer-->|date=august 2000|publisher=US Geological Survey|title=Navassa Island: A Photographic Tour (1998–1999)|access-date=18. 11. 2012|url=http://coastal.er.usgs.gov/navassa|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119101317/http://coastal.er.usgs.gov/navassa/|archive-date=19. 11. 2012}}</ref> == Također pogledajte == * [[Veliki Antili]] == Reference == {{refspisak|2}} === Izvori === * {{Cite web |publisher=Constitute Project |translator-last1=Carmen Gress |translator-first1=Maria del |translator-last2=Ruchti |translator-first2=Jefri J. |title=Haiti 1987 (rev. 2012) |ref={{Harvid|Constitution of Haiti}} |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Haiti_2012 }} * {{cite book|last=Heinl|first=Robert|title=Written in Blood: The History of the Haitian People|url=https://archive.org/details/isbn_9780761802303|url-access=registration|publisher=University Press of America|location=Lantham, Md.|year=1996}} * {{cite book|last=Kinzie|first=Juliette|title=Wau-Bun, the "Early Day" in the North-West|year=1856|publisher=Derby and Jackson|author-link=Juliette Augusta Magill Kinzie|url=https://archive.org/details/waubunearlydayin00kinz|access-date=25. 8. 2010}} * {{cite journal|last=Meehan|first=Thomas A.|title=Jean Baptiste Point du Sable, the First Chicagoan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-illinois-state-historical-society_autumn-1963_56_3/page/439|journal=Journal of the Illinois State Historical Society|year=1963|volume=56|issue=3|pages=439–453|jstor=40190620}} *{{Cite book |last=Metz |first=Helen Chapin |title=Dominican Republic and Haiti: Country Studies |series=Area handbook series |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |location=Washington, D.C. |year=2001 |isbn=978-0-8444-1044-9 |url=https://www.loc.gov/item/2001023524/ }} == Dalje čitanje == {{EB1911 poster|Haiti}} * Arthur, Charles. ''Haiti in Focus: A Guide to the People, Politics, and Culture''. Interlink Publishing Group (2002). {{ISBN|1-56656-359-3}}. * Dayan, Colin. ''Haiti, History, and the Gods''. University of California Press (1998). * Ferrer, Ada. ''Freedom's Mirror: Cuba and Haiti in the Age of Revolution.'' New York: Cambridge University Press, 2014. * {{Cite journal|last=Geggus|first=David|date=1997|title=The Naming of Haiti|journal=NWIG: New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids|volume=71|issue=1/2|pages=43–68|doi=10.1163/13822373-90002615|issn=1382-2373|jstor=41849817|ref=none|doi-access=free}} * Girard, Philippe. ''Haiti: The Tumultuous History'' (New York: Palgrave, September 2010). * Hadden, Robert Lee and Steven G. Minson. 2010. [http://handle.dtic.mil/100.2/ADA528274 The Geology of Haiti: An Annotated Bibliography of Haiti's Geology, Geography and Earth Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200111034200/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a528274.pdf|date=11. 1. 2020}}. US Army Corps of Engineers, Army Geospatial Center. July 2010. * {{cite book|last=Heinl|first=Robert|url=https://archive.org/details/isbn_9780761802303|title=Written in Blood: The History of the Haitian People|publisher=University Press of America|year=1996|location=Lantham, Md.|url-access=registration}} * {{cite book|last=Kinzie|first=Juliette|url=https://archive.org/details/waubunearlydayin00kinz|title=Wau-Bun, the "Early Day" in the North-West|publisher=Derby and Jackson|year=1856|author-link=Juliette Augusta Magill Kinzie|access-date=25. 8. 2010}} * [[Kovats-Bernat, J. Christopher]]. ''Sleeping Rough in Port-au-Prince: An Ethnography of Street Children and Violence in Haiti''. University Press of Florida (2008). {{ISBN|978-0-8130-3302-0}}. * {{cite journal|last=Meehan|first=Thomas A.|year=1963|title=Jean Baptiste Point du Sable, the First Chicagoan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-illinois-state-historical-society_autumn-1963_56_3/page/438|journal=Journal of the Illinois State Historical Society|volume=56|issue=3|pages=439–453|jstor=40190620}} * Prichard, Hesketh. ''Where Black Rules White: A Journey Across and About Hayti''. These are exact reproductions of a book published before 1923: (Nabu Press, {{ISBN|978-1-146-67652-6}}, 5 March 2010); (Wermod and Wermod Publishing Group, {{ISBN|978-0-9561835-8-3}}, 15 October 2012). * Robinson, Randall. ''[[An Unbroken Agony: Haiti, From Revolution to the Kidnapping of a President]]''. Basic Civitas (2007). {{ISBN|0-465-07050-7}}. * Wilentz, Amy. ''The Rainy Season: Haiti Since Duvalier''. Simon & Schuster (1990). {{ISBN|0-671-70628-4}}. * Marquis, John. ''Papa Doc: Portrait of a Haitian Tyrant'' (LMH Publishing, 2007) * {{Cite book|last=Robert James|first=Cyril Lionel|title=The Black Jacobins: Toussaint l'Ouverture and the San Domingo Revolution|title-link=The Black Jacobins|publisher=[[Secker & Warburg]]|year=1938|author-link=C. L. R. James}} == Vanjski linkovi == {{WProjekti|voy=Haiti}} '''Government''' * {{fr simbol}} [http://primature.gouv.ht/ Prime Minister of Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150417051738/http://primature.gouv.ht/|date=17. 4. 2015}} * {{fr simbol}} [https://web.archive.org/web/20180808161437/http://parlementhaitien.ht/ Haitian Parliament] (archived 8 August 2018) * {{fr simbol}} [https://www.mspp.gouv.ht/ Ministère de la Santé Publique et de la Population] '''Opće informacije''' * [https://visithaiti.com/ Visit Haiti] Official Tourism Website * {{cite EB9|wstitle=Hayti|volume=XI|last=Champlin|first=John Denison|author-link=John Denison Champlin Jr.|pages=543–546|short=1}} * {{Cite EB1911|wstitle=Haiti|volume=12|last=|first=|author-link=|pages=824–827|short=1}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ Haiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |date=9. 2. 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080607084933/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/haiti.htm Haiti] at ''UCB Libraries GovPubs'' (archived 7 June 2008) * [https://www.loc.gov/item/2001023524/ A Country Study: Haiti] from the US [[Library of Congress]] (December 1989). * {{Wikiatlas}} * [https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1202772.stm Haiti profile] from the [[BBC News]]. * [https://newint.org/columns/country/2011/06/01/haiti/ Country Profile] at ''[[New Internationalist]]''. * [http://www.gvsu.edu/haitiwater Web Site about Safe and Sustainable Water Solutions for Haiti] {{Commons}} {{Commonscat}} {{wikiatlas}} ; Vlada * {{službeni website|http://www.presidence.ht}} Predsjednika Haitija * {{službeni website|http://primature.gouv.ht}} Ministra Haitija * {{službeni website|http://www.parlementhaitien.ht}} Parlamenta Haitija ;Ostale informacije * {{CIA World Factbook link|ha|Haiti}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Haiti|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države francuskog govornog područja]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1804.]] 4546n61wdam414a9l545pdbja8vzywi 0 11619 3939593 3762823 2026-11-07T13:41:11Z Palapa 383 sa en wiki 3939593 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = René Descartes | slika =Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1596|3|31}} | mjesto_rođenja = Touraine, Francuska | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1650|2|11|1596|3|31}} | mjesto_smrti = Stockholm, Švedska | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} {{Epistemologija – bočna traka|rasklopljeno=epistemolozi}} '''René Descartes'''<ref>{{Citation|edition=Summer 2024|title=René Descartes|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/descartes/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|date=2024|access-date=12. 8. 2025|first=Gary|last=Hatfield}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Rene-Descartes|title=Rene Descartes {{!}} Biography, Ideas, Philosophy, ‘I Think, Therefore I Am,’ & Facts {{!}} Britannica|date=1. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=12. 8. 2025}}</ref> (''Rene Dekart'') bio je [[Francuska|francuski]] [[Matematika|matematičar]] i [[Filozofija|filozof]]. U matematici je poznat po koordinatnom sistemu i po tome što je dao temelje modernoj [[Geometrija|geometriji]] (analitičkoj geometriji). U svojoj filozofiji traga za najboljom naučnom [[Metodologija|metodom]]. Po njegovom mišljenju, ta metoda mora se pridržavati četiri pravila: # Ništa ne treba prihvatiti kao istinito ako nam to nije ''jasno'' i ''razgovijetno'' (pogledati jasni i razgovijetni [[Pojam|pojmovi]]). # Pravilo [[Analiza|analize]]; svaki problem treba rastaviti na manje probleme # Pravilo [[Sinteza|sinteze]]; naše misli treba usmjeriti određenim redom: od najjednostavnijih do najsloženijih. # Prebrojavanje i kontrola On polazi od sumnje, uzima sve za neistinito i lažno. Sumnjati se može u sve. Ako sumnjam, onda mislim. Descartes kaže da jedino ne sumnja u to da misli, to je jedino sigurno. To je jedino postojano. Za njega je čovjek misaono biće, pa je jasno i razgovijetno tvrdio: "Mislim, dakle postojim (jesam)" (''Cogito ergo sum''). Prema ovome vidimo da je Descartes bio [[Racionalizam|racionalist]]. Također smatrao je da je svijet građen od dvije supstance: duha i tijela (bio je [[Dualizam|dualist]]). Dekart je tvrdio da se čovjek rađa sa idejama i da nije ''tabula rasa'' (kritikovao je [[John Locke|Johna Lockea]], koji je govorio da se ljudi rađaju kao ''tabula rasa''). Odbijajući da prihvati autoritet prethodnih filozofa, Descartes je često razlikovao svoje stavove od filozofa koji su mu prethodili. U uvodnom dijelu djela ''[[Strasti duše]]'', [[Rani moderni period|ranog modernog]] traktata o emocijama, Descartes ide toliko daleko da tvrdi da će pisati o ovoj temi „kao da niko prije nije pisao o tim stvarima“. Njegove ''[[Meditacije o prvoj filozofiji]]'' i druga filozofska djela se i dalje proučavaju, a njegovo nasljeđe u matematici je podjednako očigledno. Pripisuje mu se zasluga za oca analitičke geometrije, koja je olakšala otkriće infinitezimalnog [[Infinitezimalni račun|računa]] i [[Matematička analiza|analize]], a [[Descartesov koordinatni sistem|Kartezijev koordinatni sistem]] je nazvan po njemu. === Biografija === René Descartes je rođen u La Haye en Touraine, [[Touraine|provinciji Touraine]] (sada Descartes, Indre-et-Loire ), Francuska, 31. marta 1596.{{Sfn|Bruno|1999}} U maju 1597. godine, njegova majka, Jeanne Brochard, umrla je nekoliko dana nakon što je rodila mrtvorođenče.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|title=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy (Chapter 2)|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521452915|pages=27–54|chapter=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy|doi=10.1017/CBO9780511487309.004|access-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822064758/https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|archive-date=22 August 2022|url-status=live}}</ref> Descartesov otac, Joachim, bio je član [[Parlament Rennesa|Parlamenta Rennesa]] u [[Rennes|Rennesu]].<ref>{{harvc|last=Rodis-Lewis|first=Geneviève|year=1992|chapter=Descartes' Life and the Development of His Philosophy|in=Cottingham|page=22|url=https://archive.org/details/the-cambridge-companion-to-descartes-john-cottingham/page/22/mode/2up}}</ref> René je živio sa svojom bakom i praujakom. Iako je porodica Descartes bila rimokatolička, regijom Poitou upravljali su protestantski [[hugenoti]].<ref>{{Cite web|url=http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|title=All-history.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129035839/http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|archive-date=29 January 2015|url-status=dead|access-date=23 December 2014}}</ref> Godine 1607., zbog slabog zdravlja, upisao se u [[Jezuitski koledž College of La Flèche|isusovački koledž La Flèche]],{{Sfn|Clarke|2006|}}<ref>{{Cite web|url=https://iep.utm.edu/descarte/|title=Descartes, Rene {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528030333/https://iep.utm.edu/descarte/|archive-date=28 May 2010|url-status=live|access-date=27 July 2021}}</ref> gdje se upoznao s matematikom i fizikom.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|last=Porter|first=Roy|title=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present|publisher=Harper Collins|year=1999|isbn=978-0-00-637454-1|location=Great Britain|page=217|chapter=The New Science|author-link=Roy Porter|orig-year=1997}}</ref> Nakon diplomiranja 1614. godine, studirao je dvije godine (1615–16) na [[University of Poitiers|Univerzitetu u Poitiersu]], gdje je 1616. godine stekao Baccalauréat i Licence iz [[Kanonsko pravo|kanonskog]] i [[Civil law (legal system)|građanskog prava]],{{Sfn|Bruno|1999}} u skladu sa željama svog oca da postane advokat.<ref>{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|title=From Plato to Derrida|last2=Kaufmann|first2=Walter|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-158591-1|location=Upper Saddle River, New Jersey|pages=373–77}}</ref> {{NoteTag|His thesis was titled "{{langr|fr|Theses ex utroque iure de Testamentis ordinandis}}" ("Theses from both branches of law concerning the drawing up of wills").<ref>{{cite encyclopedia |title=Descartes’ 1616 Law Thesis – Latin Translation |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |author=Kurt Smith |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |year=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/tlatin.html |access-date=26 August 2026}}</ref>}} Odatle se preselio u Pariz. U {{Jezik|fr|La Géométrie}} Descartes je iskoristio otkrića koja je napravio s [[Pierre de Fermat|Pierreom de Fermatom]]. Ovo je kasnije postalo poznato kao [[Cartesianska geometrija|Kartezijeva geometrija]].<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|title=Pierre de Fermat {{!}} Biography & Facts|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=14 November 2017|language=en|archive-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083548/https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|url-status=live}}</ref> U svom ''[[Rasprava o metodi|djelu Rasprava o metodi]]'', on pokušava doći do fundamentalnog skupa principa za koje se može znati da su istiniti bez ikakve sumnje. Da bi to postigao, koristio je metodu zvanu hiperbolička ili metafizička sumnja, koja se ponekad naziva i metodološki skepticizam ili [[Cartesian doubt|kartezijanska sumnja]] : odbacio je sve ideje koje se mogu dovesti u pitanje, a zatim ih je ponovo uspostavio kako bi stekao čvrst temelj za istinsko znanje.<ref>{{Cite web|url=http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|title=Forms of skepticism|last=Copenhaver|first=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20050108095032/http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|archive-date=8 January 2005|access-date=15 August 2007}}</ref> On ovo povezuje s arhitekturom: gornji sloj tla se uklanja kako bi se stvorila nova zgrada ili struktura. Descartes svoju sumnju naziva tlom, a novo znanje zgradama. Za Descartesa, Aristotelov [[Foundationalism|fundamentalizam]] je bio nepotpun, a njegova metoda sumnje ga dodatno obogaćuje.<ref name=":0">{{Cite book|last=Newman|first=Lex|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2016|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2016|access-date=22 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011100/https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|archive-date=8 March 2021|url-status=live}}</ref> [[File:Maison_de_René_DESCARTES_-_Jean-Charles_GUILLO.JPG|mini|185x185piksel|Descartes je rođen u La Haye en Touraine.]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|René Descartes}} {{wikicitat|René Descartes}} * [https://www.youtube.com/watch?v=YRdTZMAkFBs Iz života poznatih matematičara: René Descartes (RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal)] * [http://gutenberg.net/etext/59 Rasprava o metodama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011002700/http://gutenberg.net/etext/59 |date=11. 10. 2004}} – na [[Projekt "Gutenberg"|Projektu "Gutenberg"]] * [http://gutenberg.net/etext/4391 dijelovi iz "Principa filozofije"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041103004134/http://www.gutenberg.net/etext/4391 |date=3. 11. 2004}} – na Projektu "Gutenberg" * [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Descartes.html Detaljna Descartesova biografija] {{Filozofija nauke}} {{Epistemologija}} {{Katolička filozofija}} {{Filozofija uma}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Descartes, René}} [[Kategorija:Rođeni 1596.]] [[Kategorija:Umrli 1650.]] [[Kategorija:Biografije, Touraine]] [[Kategorija:Francuski filozofi]] [[Kategorija:Francuski matematičari]] [[Kategorija:Racionalisti]] 252kkrr6n85hg95f0cg5fjncua5xtvl 3939594 3939593 2026-11-07T13:42:57Z Palapa 383 3939594 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = René Descartes | slika =Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1596|3|31}} | mjesto_rođenja = Touraine, Francuska | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1650|2|11|1596|3|31}} | mjesto_smrti = Stockholm, Švedska | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} {{Epistemologija – bočna traka|rasklopljeno=epistemolozi}} '''René Descartes'''<ref>{{Citation|edition=Summer 2024|title=René Descartes|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/descartes/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|date=2024|access-date=12. 8. 2025|first=Gary|last=Hatfield}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Rene-Descartes|title=Rene Descartes {{!}} Biography, Ideas, Philosophy, ‘I Think, Therefore I Am,’ & Facts {{!}} Britannica|date=1. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=12. 8. 2025}}</ref> (''Rene Dekart'') bio je [[Francuska|francuski]] [[Matematika|matematičar]] i [[Filozofija|filozof]]. U matematici je poznat po koordinatnom sistemu i po tome što je dao temelje modernoj [[Geometrija|geometriji]] (analitičkoj geometriji). U svojoj filozofiji traga za najboljom naučnom [[Metodologija|metodom]]. Po njegovom mišljenju, ta metoda mora se pridržavati četiri pravila: # Ništa ne treba prihvatiti kao istinito ako nam to nije ''jasno'' i ''razgovijetno'' (pogledati jasni i razgovijetni [[Pojam|pojmovi]]). # Pravilo [[Analiza|analize]]; svaki problem treba rastaviti na manje probleme # Pravilo [[Sinteza|sinteze]]; naše misli treba usmjeriti određenim redom: od najjednostavnijih do najsloženijih. # Prebrojavanje i kontrola On polazi od sumnje, uzima sve za neistinito i lažno. Sumnjati se može u sve. Ako sumnjam, onda mislim. Descartes kaže da jedino ne sumnja u to da misli, to je jedino sigurno. To je jedino postojano. Za njega je čovjek misaono biće, pa je jasno i razgovijetno tvrdio: "Mislim, dakle postojim (jesam)" (''Cogito ergo sum''). Prema ovome vidimo da je Descartes bio [[Racionalizam|racionalist]]. Također smatrao je da je svijet građen od dvije supstance: duha i tijela (bio je [[Dualizam|dualist]]). Dekart je tvrdio da se čovjek rađa sa idejama i da nije ''tabula rasa'' (kritikovao je [[John Locke|Johna Lockea]], koji je govorio da se ljudi rađaju kao ''tabula rasa''). Odbijajući da prihvati autoritet prethodnih filozofa, Descartes je često razlikovao svoje stavove od filozofa koji su mu prethodili. U uvodnom dijelu djela ''[[Strasti duše]]'', [[Rani moderni period|ranog modernog]] traktata o emocijama, Descartes ide toliko daleko da tvrdi da će pisati o ovoj temi „kao da niko prije nije pisao o tim stvarima“. Njegove ''[[Meditacije o prvoj filozofiji]]'' i druga filozofska djela se i dalje proučavaju, a njegovo nasljeđe u matematici je podjednako očigledno. Pripisuje mu se zasluga za oca analitičke geometrije, koja je olakšala otkriće infinitezimalnog [[Infinitezimalni račun|računa]] i [[Matematička analiza|analize]], a [[Descartesov koordinatni sistem|Kartezijev koordinatni sistem]] je nazvan po njemu. === Biografija === René Descartes je rođen u La Haye en Touraine, [[Touraine|provinciji Touraine]] (sada Descartes, Indre-et-Loire ), Francuska, 31. marta 1596.{{Sfn|Bruno|1999}} U maju 1597. godine, njegova majka, Jeanne Brochard, umrla je nekoliko dana nakon što je rodila mrtvorođenče.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|title=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy (Chapter 2)|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521452915|pages=27–54|chapter=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy|doi=10.1017/CBO9780511487309.004|access-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822064758/https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|archive-date=22 August 2022|url-status=live}}</ref> Descartesov otac, Joachim, bio je član [[Parlament Rennesa|Parlamenta Rennesa]] u [[Rennes|Rennesu]].<ref>{{harvc|last=Rodis-Lewis|first=Geneviève|year=1992|chapter=Descartes' Life and the Development of His Philosophy|in=Cottingham|page=22|url=https://archive.org/details/the-cambridge-companion-to-descartes-john-cottingham/page/22/mode/2up}}</ref> René je živio sa svojom bakom i praujakom. Iako je porodica Descartes bila rimokatolička, regijom Poitou upravljali su protestantski [[hugenoti]].<ref>{{Cite web|url=http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|title=All-history.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129035839/http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|archive-date=29 January 2015|url-status=dead|access-date=23 December 2014}}</ref> Godine 1607., zbog slabog zdravlja, upisao se u [[Jezuitski koledž College of La Flèche|isusovački koledž La Flèche]],{{Sfn|Clarke|2006|}}<ref>{{Cite web|url=https://iep.utm.edu/descarte/|title=Descartes, Rene {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528030333/https://iep.utm.edu/descarte/|archive-date=28 May 2010|url-status=live|access-date=27 July 2021}}</ref> gdje se upoznao s matematikom i fizikom.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|last=Porter|first=Roy|title=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present|publisher=Harper Collins|year=1999|isbn=978-0-00-637454-1|location=Great Britain|page=217|chapter=The New Science|author-link=Roy Porter|orig-year=1997}}</ref> Nakon diplomiranja 1614. godine, studirao je dvije godine (1615–16) na [[University of Poitiers|Univerzitetu u Poitiersu]], gdje je 1616. godine stekao Baccalauréat i Licence iz [[Kanonsko pravo|kanonskog]] i [[Civil law (legal system)|građanskog prava]],{{Sfn|Bruno|1999}} u skladu sa željama svog oca da postane advokat.<ref>{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|title=From Plato to Derrida|last2=Kaufmann|first2=Walter|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-158591-1|location=Upper Saddle River, New Jersey|pages=373–77}}</ref> {{NoteTag|His thesis was titled "{{langr|fr|Theses ex utroque iure de Testamentis ordinandis}}" ("Theses from both branches of law concerning the drawing up of wills").<ref>{{cite encyclopedia |title=Descartes’ 1616 Law Thesis – Latin Translation |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |author=Kurt Smith |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |year=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/tlatin.html |access-date=26 August 2026}}</ref>}} Odatle se preselio u Pariz. U {{Jezik-fr|La Géométrie}} Descartes je iskoristio otkrića koja je napravio s [[Pierre de Fermat|Pierreom de Fermatom]]. Ovo je kasnije postalo poznato kao [[Kartezijeva geometrija]].<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|title=Pierre de Fermat {{!}} Biography & Facts|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=14 November 2017|language=en|archive-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083548/https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|url-status=live}}</ref> U svom ''[[Rasprava o metodi|djelu Rasprava o metodi]]'', on pokušava doći do fundamentalnog skupa principa za koje se može znati da su istiniti bez ikakve sumnje. Da bi to postigao, koristio je metodu zvanu hiperbolička ili metafizička sumnja, koja se ponekad naziva i metodološki skepticizam ili [[kartezijanska sumnja]]: odbacio je sve ideje koje se mogu dovesti u pitanje, a zatim ih je ponovo uspostavio kako bi stekao čvrst temelj za istinsko znanje.<ref>{{Cite web|url=http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|title=Forms of skepticism|last=Copenhaver|first=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20050108095032/http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|archive-date=8 January 2005|access-date=15 August 2007}}</ref> On ovo povezuje s arhitekturom: gornji sloj tla se uklanja kako bi se stvorila nova zgrada ili struktura. Descartes svoju sumnju naziva tlom, a novo znanje zgradama. Za Descartesa, Aristotelov [[fundamentalizam]] je bio nepotpun, a njegova metoda sumnje ga dodatno obogaćuje.<ref name=":0">{{Cite book|last=Newman|first=Lex|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2016|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2016|access-date=22 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011100/https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|archive-date=8 March 2021|url-status=live}}</ref> [[File:Maison_de_René_DESCARTES_-_Jean-Charles_GUILLO.JPG|mini|185x185piksel|Descartes je rođen u La Haye en Touraine.]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|René Descartes}} {{wikicitat|René Descartes}} * [https://www.youtube.com/watch?v=YRdTZMAkFBs Iz života poznatih matematičara: René Descartes (RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal)] * [http://gutenberg.net/etext/59 Rasprava o metodama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011002700/http://gutenberg.net/etext/59 |date=11. 10. 2004}} – na [[Projekt "Gutenberg"|Projektu "Gutenberg"]] * [http://gutenberg.net/etext/4391 dijelovi iz "Principa filozofije"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041103004134/http://www.gutenberg.net/etext/4391 |date=3. 11. 2004}} – na Projektu "Gutenberg" * [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Descartes.html Detaljna Descartesova biografija] {{Filozofija nauke}} {{Epistemologija}} {{Katolička filozofija}} {{Filozofija uma}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Descartes, René}} [[Kategorija:Rođeni 1596.]] [[Kategorija:Umrli 1650.]] [[Kategorija:Biografije, Touraine]] [[Kategorija:Francuski filozofi]] [[Kategorija:Francuski matematičari]] [[Kategorija:Racionalisti]] haf71j5kntvz0do6q7blfojz1eurxxm 3939595 3939594 2026-11-07T13:45:11Z Palapa 383 3939595 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = René Descartes | slika =Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1596|3|31}} | mjesto_rođenja = Touraine, Francuska | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1650|2|11|1596|3|31}} | mjesto_smrti = Stockholm, Švedska | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} {{Epistemologija – bočna traka|rasklopljeno=epistemolozi}} '''René Descartes'''<ref>{{Citation|edition=Summer 2024|title=René Descartes|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/descartes/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|date=2024|access-date=12. 8. 2025|first=Gary|last=Hatfield}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Rene-Descartes|title=Rene Descartes {{!}} Biography, Ideas, Philosophy, ‘I Think, Therefore I Am,’ & Facts {{!}} Britannica|date=1. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=12. 8. 2025}}</ref> (''Rene Dekart'') bio je [[Francuska|francuski]] [[Matematika|matematičar]] i [[Filozofija|filozof]]. U matematici je poznat po koordinatnom sistemu i po tome što je dao temelje modernoj [[Geometrija|geometriji]] (analitičkoj geometriji). U svojoj filozofiji traga za najboljom naučnom [[Metodologija|metodom]]. Po njegovom mišljenju, ta metoda mora se pridržavati četiri pravila: # Ništa ne treba prihvatiti kao istinito ako nam to nije ''jasno'' i ''razgovijetno'' (pogledati jasni i razgovijetni [[Pojam|pojmovi]]). # Pravilo [[Analiza|analize]]; svaki problem treba rastaviti na manje probleme # Pravilo [[Sinteza|sinteze]]; naše misli treba usmjeriti određenim redom: od najjednostavnijih do najsloženijih. # Prebrojavanje i kontrola On polazi od sumnje, uzima sve za neistinito i lažno. Sumnjati se može u sve. Ako sumnjam, onda mislim. Descartes kaže da jedino ne sumnja u to da misli, to je jedino sigurno. To je jedino postojano. Za njega je čovjek misaono biće, pa je jasno i razgovijetno tvrdio: "Mislim, dakle postojim (jesam)" (''Cogito ergo sum''). Prema ovome vidimo da je Descartes bio [[Racionalizam|racionalist]]. Također smatrao je da je svijet građen od dvije supstance: duha i tijela (bio je [[Dualizam|dualist]]). Dekart je tvrdio da se čovjek rađa sa idejama i da nije ''tabula rasa'' (kritikovao je [[John Locke|Johna Lockea]], koji je govorio da se ljudi rađaju kao ''tabula rasa''). Odbijajući da prihvati autoritet prethodnih filozofa, Descartes je često razlikovao svoje stavove od filozofa koji su mu prethodili. U uvodnom dijelu djela ''[[Strasti duše]]'', [[Rani moderni period|ranog modernog]] traktata o emocijama, Descartes ide toliko daleko da tvrdi da će pisati o ovoj temi „kao da niko prije nije pisao o tim stvarima“. Njegove ''[[Meditacije o prvoj filozofiji]]'' i druga filozofska djela se i dalje proučavaju, a njegovo nasljeđe u matematici je podjednako očigledno. Pripisuje mu se zasluga za oca analitičke geometrije, koja je olakšala otkriće infinitezimalnog [[Infinitezimalni račun|računa]] i [[Matematička analiza|analize]], a [[Descartesov koordinatni sistem|Kartezijev koordinatni sistem]] je nazvan po njemu. === Biografija === René Descartes je rođen u La Haye en Touraine, [[Touraine|provinciji Touraine]] (sada Descartes, Indre-et-Loire ), Francuska, 31. marta 1596.{{Sfn|Bruno|1999}} U maju 1597. godine, njegova majka, Jeanne Brochard, umrla je nekoliko dana nakon što je rodila mrtvorođenče.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|title=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy (Chapter 2)|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521452915|pages=27–54|chapter=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy|doi=10.1017/CBO9780511487309.004|access-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822064758/https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|archive-date=22 August 2022|url-status=live}}</ref> Descartesov otac, Joachim, bio je član [[Parlament Rennesa|Parlamenta Rennesa]] u [[Rennes|Rennesu]].<ref>{{harvc|last=Rodis-Lewis|first=Geneviève|year=1992|chapter=Descartes' Life and the Development of His Philosophy|in=Cottingham|page=22|url=https://archive.org/details/the-cambridge-companion-to-descartes-john-cottingham/page/22/mode/2up}}</ref> René je živio sa svojom bakom i praujakom. Iako je porodica Descartes bila rimokatolička, regijom Poitou upravljali su protestantski [[hugenoti]].<ref>{{Cite web|url=http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|title=All-history.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129035839/http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|archive-date=29 January 2015|url-status=dead|access-date=23 December 2014}}</ref> Godine 1607., zbog slabog zdravlja, upisao se u [[Jezuitski koledž College of La Flèche|isusovački koledž La Flèche]],{{Sfn|Clarke|2006|}}<ref>{{Cite web|url=https://iep.utm.edu/descarte/|title=Descartes, Rene {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528030333/https://iep.utm.edu/descarte/|archive-date=28 May 2010|url-status=live|access-date=27 July 2021}}</ref> gdje se upoznao s matematikom i fizikom.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|last=Porter|first=Roy|title=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present|publisher=Harper Collins|year=1999|isbn=978-0-00-637454-1|location=Great Britain|page=217|chapter=The New Science|author-link=Roy Porter|orig-year=1997}}</ref> Nakon diplomiranja 1614. godine, studirao je dvije godine (1615–16) na [[University of Poitiers|Univerzitetu u Poitiersu]], gdje je 1616. godine stekao Baccalauréat i Licence iz [[Kanonsko pravo|kanonskog]] i [[Civil law (legal system)|građanskog prava]],{{Sfn|Bruno|1999}} u skladu sa željama svog oca da postane advokat.<ref>{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|title=From Plato to Derrida|last2=Kaufmann|first2=Walter|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-158591-1|location=Upper Saddle River, New Jersey|pages=373–77}}</ref> {{NoteTag|Njegova teza je naslovljena "{{jez-fr|Theses ex utroque iure de Testamentis ordinandis}}" ("Teze iz obje grane prava o sastavljanju testamenata").<ref>{{cite encyclopedia |title=Descartes’ 1616 Law Thesis – Latin Translation |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |author=Kurt Smith |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |year=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/tlatin.html |access-date=26 August 2026}}</ref>}} Odatle se preselio u Pariz. U {{Jezik-fr|La Géométrie}} Descartes je iskoristio otkrića koja je napravio s [[Pierre de Fermat|Pierreom de Fermatom]]. Ovo je kasnije postalo poznato kao [[Kartezijeva geometrija]].<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|title=Pierre de Fermat {{!}} Biography & Facts|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=14 November 2017|language=en|archive-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083548/https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|url-status=live}}</ref> U svom ''[[Rasprava o metodi|djelu Rasprava o metodi]]'', on pokušava doći do fundamentalnog skupa principa za koje se može znati da su istiniti bez ikakve sumnje. Da bi to postigao, koristio je metodu zvanu hiperbolička ili metafizička sumnja, koja se ponekad naziva i metodološki skepticizam ili [[kartezijanska sumnja]]: odbacio je sve ideje koje se mogu dovesti u pitanje, a zatim ih je ponovo uspostavio kako bi stekao čvrst temelj za istinsko znanje.<ref>{{Cite web|url=http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|title=Forms of skepticism|last=Copenhaver|first=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20050108095032/http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|archive-date=8 January 2005|access-date=15 August 2007}}</ref> On ovo povezuje s arhitekturom: gornji sloj tla se uklanja kako bi se stvorila nova zgrada ili struktura. Descartes svoju sumnju naziva tlom, a novo znanje zgradama. Za Descartesa, Aristotelov [[fundamentalizam]] je bio nepotpun, a njegova metoda sumnje ga dodatno obogaćuje.<ref name=":0">{{Cite book|last=Newman|first=Lex|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2016|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2016|access-date=22 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011100/https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|archive-date=8 March 2021|url-status=live}}</ref> [[File:Maison_de_René_DESCARTES_-_Jean-Charles_GUILLO.JPG|mini|185x185piksel|Descartes je rođen u La Haye en Touraine.]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|René Descartes}} {{wikicitat|René Descartes}} * [https://www.youtube.com/watch?v=YRdTZMAkFBs Iz života poznatih matematičara: René Descartes (RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal)] * [http://gutenberg.net/etext/59 Rasprava o metodama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011002700/http://gutenberg.net/etext/59 |date=11. 10. 2004}} – na [[Projekt "Gutenberg"|Projektu "Gutenberg"]] * [http://gutenberg.net/etext/4391 dijelovi iz "Principa filozofije"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041103004134/http://www.gutenberg.net/etext/4391 |date=3. 11. 2004}} – na Projektu "Gutenberg" * [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Descartes.html Detaljna Descartesova biografija] {{Filozofija nauke}} {{Epistemologija}} {{Katolička filozofija}} {{Filozofija uma}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Descartes, René}} [[Kategorija:Rođeni 1596.]] [[Kategorija:Umrli 1650.]] [[Kategorija:Biografije, Touraine]] [[Kategorija:Francuski filozofi]] [[Kategorija:Francuski matematičari]] [[Kategorija:Racionalisti]] 8981qx56d2axb70jvfnd7it0t0fyc1v 3939597 3939595 2026-11-07T13:52:20Z Palapa 383 3939597 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = René Descartes | slika =Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1596|3|31}} | mjesto_rođenja = Touraine, Francuska | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1650|2|11|1596|3|31}} | mjesto_smrti = Stockholm, Švedska | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} {{Epistemologija – bočna traka|rasklopljeno=epistemolozi}} '''René Descartes'''<ref>{{Citation|edition=Summer 2024|title=René Descartes|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2024/entries/descartes/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|date=2024|access-date=12. 8. 2025|first=Gary|last=Hatfield}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Rene-Descartes|title=Rene Descartes {{!}} Biography, Ideas, Philosophy, ‘I Think, Therefore I Am,’ & Facts {{!}} Britannica|date=1. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=12. 8. 2025}}</ref> (''Rene Dekart'') bio je [[Francuska|francuski]] [[Matematika|matematičar]] i [[Filozofija|filozof]]. U matematici je poznat po koordinatnom sistemu i po tome što je dao temelje modernoj [[Geometrija|geometriji]] (analitičkoj geometriji). U svojoj filozofiji traga za najboljom naučnom [[Metodologija|metodom]]. Po njegovom mišljenju, ta metoda mora se pridržavati četiri pravila: # Ništa ne treba prihvatiti kao istinito ako nam to nije ''jasno'' i ''razgovijetno'' (pogledati jasni i razgovijetni [[Pojam|pojmovi]]). # Pravilo [[Analiza|analize]]; svaki problem treba rastaviti na manje probleme # Pravilo [[Sinteza|sinteze]]; naše misli treba usmjeriti određenim redom: od najjednostavnijih do najsloženijih. # Prebrojavanje i kontrola On polazi od sumnje, uzima sve za neistinito i lažno. Sumnjati se može u sve. Ako sumnjam, onda mislim. Descartes kaže da jedino ne sumnja u to da misli, to je jedino sigurno. To je jedino postojano. Za njega je čovjek misaono biće, pa je jasno i razgovijetno tvrdio: "Mislim, dakle postojim (jesam)" (''Cogito ergo sum''). Prema ovome vidimo da je Descartes bio [[Racionalizam|racionalist]]. Također smatrao je da je svijet građen od dvije supstance: duha i tijela (bio je [[Dualizam|dualist]]). Dekart je tvrdio da se čovjek rađa sa idejama i da nije ''tabula rasa'' (kritikovao je [[John Locke|Johna Lockea]], koji je govorio da se ljudi rađaju kao ''tabula rasa''). Odbijajući da prihvati autoritet prethodnih filozofa, Descartes je često razlikovao svoje stavove od filozofa koji su mu prethodili. U uvodnom dijelu djela ''[[Strasti duše]]'', [[Rani moderni period|ranog modernog]] traktata o emocijama, Descartes ide toliko daleko da tvrdi da će pisati o ovoj temi „kao da niko prije nije pisao o tim stvarima“. Njegove ''[[Meditacije o prvoj filozofiji]]'' i druga filozofska djela se i dalje proučavaju, a njegovo nasljeđe u matematici je podjednako očigledno. Pripisuje mu se zasluga za oca analitičke geometrije, koja je olakšala otkriće infinitezimalnog [[Infinitezimalni račun|računa]] i [[Matematička analiza|analize]], a [[Descartesov koordinatni sistem|Kartezijev koordinatni sistem]] je nazvan po njemu. === Biografija === René Descartes je rođen u La Haye en Touraine, [[Touraine|provinciji Touraine]] (sada Descartes, Indre-et-Loire ), Francuska, 31. marta 1596.{{Sfn|Bruno|1999}} U maju 1597. godine, njegova majka, Jeanne Brochard, umrla je nekoliko dana nakon što je rodila mrtvorođenče.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|title=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy (Chapter 2)|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521452915|pages=27–54|chapter=Scepticism, Scholasticism, and the origins of Descartes's philosophy|doi=10.1017/CBO9780511487309.004|access-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822064758/https://www.cambridge.org/core/books/abs/cartesian-metaphysics/scepticism-scholasticism-and-the-origins-of-descartess-philosophy/8D76D0E0D4307ADA49F5AB6DF30BB060|archive-date=22 August 2022|url-status=live}}</ref> Descartesov otac, Joachim, bio je član [[Parlament Rennesa|Parlamenta Rennesa]] u [[Rennes|Rennesu]].<ref>{{harvc|last=Rodis-Lewis|first=Geneviève|year=1992|chapter=Descartes' Life and the Development of His Philosophy|in=Cottingham|page=22|url=https://archive.org/details/the-cambridge-companion-to-descartes-john-cottingham/page/22/mode/2up}}</ref> René je živio sa svojom bakom i praujakom. Iako je porodica Descartes bila rimokatolička, regijom Poitou upravljali su protestantski [[hugenoti]].<ref>{{Cite web|url=http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|title=All-history.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129035839/http://all-history.org/world_literature/descartes1.htm|archive-date=29 January 2015|url-status=dead|access-date=23 December 2014}}</ref> Godine 1607., zbog slabog zdravlja, upisao se u [[Jezuitski koledž College of La Flèche|isusovački koledž La Flèche]],{{Sfn|Clarke|2006|}}<ref>{{Cite web|url=https://iep.utm.edu/descarte/|title=Descartes, Rene {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528030333/https://iep.utm.edu/descarte/|archive-date=28 May 2010|url-status=live|access-date=27 July 2021}}</ref> gdje se upoznao s matematikom i fizikom.{{Sfn|Bruno|1999}} <ref>{{Cite book|last=Porter|first=Roy|title=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity from Antiquity to the Present|publisher=Harper Collins|year=1999|isbn=978-0-00-637454-1|location=Great Britain|page=217|chapter=The New Science|author-link=Roy Porter|orig-year=1997}}</ref> Nakon diplomiranja 1614. godine, studirao je dvije godine (1615–16) na [[University of Poitiers|Univerzitetu u Poitiersu]], gdje je 1616. godine stekao Baccalauréat i Licence iz [[Kanonsko pravo|kanonskog]] i [[Civil law (legal system)|građanskog prava]],{{Sfn|Bruno|1999}} u skladu sa željama svog oca da postane advokat.<ref>{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|title=From Plato to Derrida|last2=Kaufmann|first2=Walter|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-158591-1|location=Upper Saddle River, New Jersey|pages=373–77}}</ref> {{NoteTag|Njegova teza je naslovljena "{{jez-fr|Theses ex utroque iure de Testamentis ordinandis}}" ("Teze iz obje grane prava o sastavljanju testamenata").<ref>{{cite encyclopedia |title=Descartes’ 1616 Law Thesis – Latin Translation |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |author=Kurt Smith |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |year=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/tlatin.html |access-date=26 August 2026}}</ref>}} Odatle se preselio u Pariz. U {{Jez-fr|La Géométrie}} Descartes je iskoristio otkrića koja je napravio s [[Pierre de Fermat|Pierreom de Fermatom]]. Ovo je kasnije postalo poznato kao [[Kartezijeva geometrija]].<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|title=Pierre de Fermat {{!}} Biography & Facts|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=14 November 2017|language=en|archive-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083548/https://www.britannica.com/biography/Pierre-de-Fermat|url-status=live}}</ref> U svom ''[[Rasprava o metodi|djelu Rasprava o metodi]]'', on pokušava doći do fundamentalnog skupa principa za koje se može znati da su istiniti bez ikakve sumnje. Da bi to postigao, koristio je metodu zvanu hiperbolička ili metafizička sumnja, koja se ponekad naziva i metodološki skepticizam ili [[kartezijanska sumnja]]: odbacio je sve ideje koje se mogu dovesti u pitanje, a zatim ih je ponovo uspostavio kako bi stekao čvrst temelj za istinsko znanje.<ref>{{Cite web|url=http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|title=Forms of skepticism|last=Copenhaver|first=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20050108095032/http://www.lclark.edu/~rebeccac/forms.html|archive-date=8 January 2005|access-date=15 August 2007}}</ref> On ovo povezuje s arhitekturom: gornji sloj tla se uklanja kako bi se stvorila nova zgrada ili struktura. Descartes svoju sumnju naziva tlom, a novo znanje zgradama. Za Descartesa, Aristotelov [[fundamentalizam]] je bio nepotpun, a njegova metoda sumnje ga dodatno obogaćuje.<ref name=":0">{{Cite book|last=Newman|first=Lex|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2016|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2016|access-date=22 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011100/https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/descartes-epistemology/|archive-date=8 March 2021|url-status=live}}</ref> == Bilješke == {{NoteFoot|25em}}[[File:Maison_de_René_DESCARTES_-_Jean-Charles_GUILLO.JPG|mini|185x185piksel|Descartes je rođen u La Haye en Touraine.]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|René Descartes}} {{wikicitat|René Descartes}} * [https://www.youtube.com/watch?v=YRdTZMAkFBs Iz života poznatih matematičara: René Descartes (RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal)] * [http://gutenberg.net/etext/59 Rasprava o metodama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011002700/http://gutenberg.net/etext/59 |date=11. 10. 2004}} – na [[Projekt "Gutenberg"|Projektu "Gutenberg"]] * [http://gutenberg.net/etext/4391 dijelovi iz "Principa filozofije"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041103004134/http://www.gutenberg.net/etext/4391 |date=3. 11. 2004}} – na Projektu "Gutenberg" * [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Descartes.html Detaljna Descartesova biografija] {{Filozofija nauke}} {{Epistemologija}} {{Katolička filozofija}} {{Filozofija uma}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Descartes, René}} [[Kategorija:Rođeni 1596.]] [[Kategorija:Umrli 1650.]] [[Kategorija:Biografije, Touraine]] [[Kategorija:Francuski filozofi]] [[Kategorija:Francuski matematičari]] [[Kategorija:Racionalisti]] g3btlyfugtwr90mlh3a0rakyliaw8mq 4 19126 3939653 3936657 2026-11-08T09:11:35Z Erm2Bas 187727 /* Da li neko može da napise stranicu o meni */ novi odlomak 3939653 wikitext text/x-wiki {{IW Čaršija}} {{Čaršija|extra=da|1= <div style="border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; width: 22em; border:0;"> <div style="padding:10px;">Čaršija se automatski [[Pomoć:Arhiviranje stranica za razgovor|arhivira]]. Starije rasprave možete naći [[/Arhive|ovdje]].</div> <inputbox> bgcolor=transparent type=fulltext prefix=Wikipedia:Čaršija break=yes width=30 searchbuttonlabel=Traži break=no </inputbox> </div> '''Dobro došli na Wikipedijinu čaršiju!''' Na ovoj stranici projekta Wikipedije možete porazgovarati o svim temama koje se tiču rada na Wikipediji i postaviti sva pitanja za koja smatrate da zaslužuju pažnju. Osnovni kriterij je da postavite pitanje u jednu od tematskih podgrupa čaršije. Ako niste sigurni u koju grupu spada Vaše pitanje, onda ga postavite ovdje. <div class="hlist left" style="margin-top:30px;"> * {{Dugme|Postavi novi komentar|url=//bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Čaršija&action=edit&section=new|class=mw-ui-constructive|style=background: #d33682; border: #d33682; color:white;}} </div> }} __NEWSECTIONLINK__ {{Korisnik:EdinBot/Arhivirati |brojač = 31 |bez_šablona = da |indeks = Wikipedia:Čaršija/Arhive |zaglavlje_arhive = {{RazgovorArhiva}} |min_tema_ostaviti = 3 |maks_starost_teme = staro(30d) |arhiva = Wikipedia:Čaršija/Arhiva %(brojač)d }} {{prečica|WP:Č}} __SADRŽAJ__ == Alat za patroliranje == Pozdrav ekipa {{Spomeni|KWiki}}{{Spomeni|AnToni}}{{Spomeni|Mhare}}{{Spomeni|Edinwiki}}{{Spomeni|Palapa}}{{Spomeni|Semso98}}{{Spomeni|Srđan}}, ne znam da li ste upratili da je Ivi sa hr.wikipedije razvio alat za lakše patroliranje, te da sam ga zamoio da uključi i bs.wiki što je i učinio. Alat se nalazi [https://hrwp.toolforge.org/patrol/bs ovdje] a daje pregled nepatroliranih članaka u nekoliko kategorija. Isti značajno olakšava pregled i nadam se da će vam dobro poslužiti. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 08:25, 5 august 2026 (CEST) :hvala, odlično [[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 20:19, 5 august 2026 (CEST) == Američki mjesec == Da napravimo u oktobru maraton [[Wikipedia:Američki mjesec/2026.|Američki mjesec 2026]]? Na fr. wiki je [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_am%C3%A9ricain_Wikip%C3%A9dia/2025 oktobru].--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:02, 21 august 2026 (CEST) :Može! [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:28, 21 august 2026 (CEST) == Septembar == Da organiziramo neki maraton u septembru? Nisam ništa našao šta već ima, pa je moj prijedlog da nešto smislimo čega još nema. Da to dogovorimo za koji dan, pa da postavimo na Meti, kao naš prijedlog za septembar? Prijedloge možemo dodati ispod.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:12, 21 august 2026 (CEST) === Male države === ==== Za ==== * {{za}}--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:12, 21 august 2026 (CEST) * {{za}} --[[User:Panasko|Panasko]], 19:30, 21 august 2026 (CEST) * {{za}} -- <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 04:23, 24 august 2026 (CEST) * {{za}} --[[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 15:45, 29 august 2026 (CEST) ==== Protiv ==== ==== Komentar ==== Da odredimo površinu države ili područja: npr. [https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_dr%C5%BEava_po_povr%C5%A1ini <1000 km²] (ili još manje) Po tabeli sve manje od [[Sveti Toma i Princip|Svetog Tome i Principa]]...Države poput Andore...--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:12, 21 august 2026 (CEST) :Do 1000 km² mislim da je u redu, imamo onda 50 država u opticaju, što je i više nego dosta. <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 04:23, 24 august 2026 (CEST) :: Napravio sam [[Wikipedia:Male države i teritorije/2026.|stranicu]] o maratonu, pa ako neko ima ideju za neku grafikú ili sliku nek' je doda.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 20:11, 28 august 2026 (CEST) :::Nešto malo sam u Canvi čeprk'o, pa kontam nije loše ispao [[:Datoteka:Male-drzave-i-teritorije-2026.png|ovaj globus]], možda da njega koristimo kao neki grafički element? Ako paše, živ bio dodaj ga ti, nisam maher oko tog uklapanja, da šta ne zafrkam. <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 12:55, 29 august 2026 (CEST) :::: {{ping|Tulum387}} jesi li za žiri? Da te ubacim u "fountain"? --[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 13:36, 29 august 2026 (CEST) :::::Možda sljedeće godine, ove ću probat šta konkretno doprinijet kroz kreiranje novih i proširivanje ovih postojećih članaka. <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 14:26, 29 august 2026 (CEST) ::::::: Napravljen je [https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 Edit-a-thons.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 12:46, 30 august 2026 (CEST)] === ''Prijedlog 2'' === ==== Za ==== ==== Protiv ==== ==== Komentar ==== === ''Prijedlog 3'' === ==== Za ==== ==== Protiv ==== ==== Komentar ==== == Afrički mjesec == ... je bio u maju, ali smo ga zaboravili. Da planiramo za 2027?--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:19, 21 august 2026 (CEST) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 11:09, 26 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Prijedlog: Odricanje od odgovornosti za zdravstvene informacije == Pozdrav svima, Predlažem da na bosanskoj Wikipediji revidiramo stranicu [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikipedia:Odricanje_od_odgovornosti_za_zdravstvene_informacije&oldid=2470224 WIKIPEDIA NE DAJE MEDICINSKE SAVJETE], kao verziju odricanja od odgovornosti za medicinske informacije. Naime, doslovan prijevod postojećeg engleskog teksta "Wikipedia:Medical disclaimer", odnosi se samo na medicinsko osoblje, a u zdravstvenom sistemu učestvuju i drugi stručnjaci (psiholozi, logopedi, defektolozi i dr.). Izvorni tekst je prvenstveno formulisan oko pojmova "medicine", a takav pristup je vjerovatno opravdan za zdravstveni sistem država engleskog govornog područja, ali bi za Wikipediju bs bio preuzak, jer ne odgovara našem zdravstvenom sistemu. Wikipedia sadrži veliki broj članaka koji se ne odnose samo na klasične medicinske teme nego i na: * [[mentalno zdravlje]]; * [[psihologija|psihologiju]]; * [[psihoterapija|psihoterapiju]]; * psihološke testove i procjenu; * bolesti i poremećaje; * simptome i dijagnostičke postupke; * lijekove i druge oblike liječenja; * rehabilitaciju i prevenciju; * druge teme iz oblasti zdravlja. Zbog toga smatram da bi upozorenje trebalo obuhvatiti zdravstvene informacije u širem smislu, a ne samo medicinu. === Osnovne izmjene u odnosu na prethodni tekst === '''Širi obuhvat''': Umjesto da se upozorenje odnosi samo na medicinske informacije, novi tekst obuhvata generalno zdravlje, medicinu, mentalno zdravlje, psihologiju, psihoterapiju i srodne oblasti (može se dodatno proširiti drugim zdravstvenim stručnjacima). '''Uključivanje psihologa i psihoterapeuta''': Ovo smatram posebno važnim. Osoba koja na Wikipediji traži informacije o depresiji, anksioznosti, traumi, poremećajima ličnosti, psihoterapijskim metodama ili psihološkim testovima također može takve informacije pogrešno shvatiti kao individualni stručni savjet. Iz svoje prakse mogu navesti da veliki broj osoba sebe smatra "psihologom amaterom" i imaju pogrešan stav o mentalnim stanjima. Zato se u tekstu navode ljekari i drugi zdravstveni radnici (psiholozi nisu ljekari). Istovremeno se izbjegava tvrdnja da su psiholog ili psihoterapeut u svakom pravnom sistemu nužno medicinski radnik. '''Jasno razlikovanje informacija od stručnog savjeta''': Tekst naglašava da informacije na Wikipediji ne predstavljaju dijagnozu, preporuku liječenja niti individualni stručni savjet. '''Upozorenje protiv samodijagnostikovanja i samostalnog mijenjanja terapije''': Dodano je jasno upozorenje da se informacije s Wikipedije ne trebaju koristiti za postavljanje vlastite dijagnoze, donošenje odluka o liječenju, mijenjanje ili prekidanje propisane terapije niti za odgađanje traženja stručne pomoći. Predloženi tekst stranice [[Wikipedia:Wikipedia:Odricanje od odgovornosti za zdravstvene informacije]] Molim urednike da pogledaju tekst, a svaki komentar, prijedlog izmjene ili primjedba su dobrodošli. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 09:58, 2 septembar 2026 (CEST) :promjenjen jedan link, ja bih brisao zadnji odlomak, mislim da nema potrebe za njim. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 12:20, 2 septembar 2026 (CEST) ::Da, i meni izgleda izgleda viška u tekstu. Ako zajednica bude saglasna sa prijedlogom izmjena, možda bi bilo dobro da dopišemo defektologe, logopede i sl. Jedan dio njih je dio zdravstvenog sistema, a nisu ljekari. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 12:37, 2 septembar 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 17:16, 22 septembar 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Matematika == Ima li neko da pregleda članke iz matematike [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 13:42, 13 oktobar 2026 (CEST) :Pregledano je sve, nekada treba malo više vremena zbog raznih obaveza, ali se sve na kraju pregleda. :Pozdrav, [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 16:14, 14 oktobar 2026 (CEST) ::pozdrav hvala [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 16:18, 14 oktobar 2026 (CEST) == Pomoć oko nacrta - Ado Iftić / Camino Verd == Zdravo kolegice i kolege, Ja sam Ado Iftić, muzičar iz Bihaća, frontmen grupe Camino Verde. Pokušao sam u svom Pijesku (Korisnik:AdoIftic/Pijesak) napraviti nacrt o sebi i bendu, ali me automatski filter blokira sa porukom: "Automatski filter ocijenio je da ova izmjena vjerovatno nije konstruktivna i stoga nije dozvolio da je objavite." Radi se o nacrtu koji ima izvore, nije reklama: * RTV USK - Poslijepodne uz RTV USK: Gost Ado Iftić, Camino Verde - navodi se kao "Frontmen, osnivač i pokretačka snaga benda Camino Verde" - https://www.rtvusk.ba * USKrajina.com.ba - BIHAĆKE URBANE LEGENDE: ADO IFTIĆ & CAMINO VERDE - https://www.usnkrajina.com.ba * USKrajina.ba - Camino Verde: Neke se stvari dogode jednom i nikad više - feljton o historiji benda * Plenum.ba - Četiri decenije nisu bile kraj - navodi se kao producent u studiju Heart Music Company * Sa bendom Camino Verde sam snimio osam studijskih albuma i sad prpremam novi. Također sam autor pjesama "Nigdje nema takvih ljudi", "Generacijo" itd. i bend je nastupao na Una regati, te je u bendu sa 15 godina počela Azra Kolaković (Donna Ares), kojoj sam pomogao da započne svoju karijeru. Nekoliko izdanja mojih albuma je izdala domaća izdavačka kuća "HAΥAT". Molim nekog iskusnijeg da mi pomogne da se nacrt prebaci u Nacrt:Ado Iftić da ga mogu dalje uređivati bez filtera. Otvoreno prijavljujem sukob interesa jer pišem o sebi, i trudit ću se da tekst bude neutralan. Hvala unaprijed, [[Posebno:Doprinosi/~2026-56509-25|~2026-56509-25]] ([[Razgovor s korisnikom:~2026-56509-25|talk]]) 12:56, 22 oktobar 2026 (CEST) == Da li neko može da napise stranicu o meni == Pokušao sam da sam napravim wikipedia stranicu o meni 2024 i ona je samo ostala na wikipediaeveryone. Zovem se Ermin Basic. Volio bih da se napravi stranica o meni na engleskom i na bosanskom. Imaju svi podaci o meni na moja dva website erminbasic.co.uk i erminbasic.com. Rado ću pomoći osobi koja bih željela da napravi stranicu o meni sa podacima koji su potrebni. Unaprijed zahvaljujem ako se neko javi ko bih to želio učiniti. L.P. [[Korisnik:Erm2Bas|Erm2Bas]] ([[Razgovor s korisnikom:Erm2Bas|razgovor]]) 10:11, 8 novembar 2026 (CET) j6dc6dofpju9ze80qjv4c42x8ntn49x 0 29608 3939607 3939186 2026-11-07T14:38:02Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[23. juli]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] i unutrašnji linkovi 3939607 wikitext text/x-wiki {{Godina}}{{Godina u drugim kalendarima}}'''2021. ([[Rimski brojevi|MMXXI]])''' je uobičajena godina koja počinje u petak po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]], 2021. godina nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 21. godina 3. milenija i 21. stoljeća i 2. decenije 2020-ih. Slično [[2020.]] godini, 2021. je također bila u velikoj mjeri definirana [[Pandemija COVID-a 19|pandemijom COVID-19]], zbog pojave višestrukih [[Varijante SARS-CoV-2|varijanti COVID-19]] . Veliko globalno uvođenje [[Vakcina protiv COVID-a 19|vakcina protiv COVID-19]], koje je počelo krajem 2020, nastavljeno je 2021. Većina velikih događaja zakazanih za 2020. godinu koji su odgođeni zbog pandemije održani su 2021, uključujući [[Konferencija Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama 2021.|26. Konferenciju Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama]], [[Expo 2020]], te sportske događaje poput [[Evropsko prvenstvo u nogometu 2020.|UEFA Euro 2020]], [[Olimpijske igre 2020.|Ljetne olimpijske igre 2020.]] i [[Ljetne paraolimpijske igre 2020|Paraolimpijske igre]], kao i [[Kup Amerike 2021]].<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/major-events-cancelled-or-postponed-due-to-the-coronavirus-2020?r=AU&IR=T|title=Here are the latest major events that have been canceled or postponed because of the coronavirus outbreak, including the 2020 Tokyo Olympics, Burning Man, and the 74th Annual Tony Awards|work=[[Business Insider]]|last=Hadden|first=Joey|last2=Casado|first2=Laura|date=10. 4. 2020|access-date=29. 8. 2020|archive-date=26. 9. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926081208/https://www.businessinsider.com/major-events-cancelled-or-postponed-due-to-the-coronavirus-2020?r=AU&IR=T}}</ref> == Događaji == === Januar === * [[20. januar]] – [[Joe Biden]] naslijedio je [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] na mjestu [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|američkog predsjednika]] i postao [[Spisak predsjednika Sjedinjenih Američkih Država|46. predsjednik SAD-a]] === Februar === * [[8. februar]] – U [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]] u [[Italija|Italiji]] otvoreno [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju 2021.|Svjetsko prvenstvo]] u [[alpsko skijanje|alpskom skijanju]]. * [[10. februar]] – Na [[Pokljuka|Pokljuki]] u [[Slovenija|Sloveniji]] otvoreno [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|Svjetsko prvenstvo]] u [[biatlon]]u. === Mart === === Oktobar === * U [[Dubai]]u u [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenim Arapskim Emiratima]] [[Partije Svjetskog prvenstva u šahu 2021.#1. partija|prvom partijom]] započelo [[Svjetsko prvenstvo u šahu 2021.]] === Novembar === * [[2021]] – U [[Dubai]]ju u [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenim Arapskim Emiratima]] započelo [[Svjetsko prvenstvo u šahu 2021.]] === Decembar === * [[22. decembar]] – predviđeno Lansiranje [[Svemirski teleskop James Webb|svemirskog teleskopa James Webb]] == Rođeni == {{Proširiti sekciju}} == Umrli == === Januar === * [[12. januar]] – [[Bariša Krekić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[historija|historičar]] i bizantolog * [[19. januar]] – [[Osman-Faruk Sijarić]], [[bosanskohercegovački]] [[violina|violinista]] i [[profesor]] na [[Muzička akademija u Sarajevu|Muzičkoj akademiji u Sarajevu]] * [[20. januar]] – [[Mira Furlan]], [[SFRJ|jugoslavenska]] i [[hrvatska]] [[film]]ska, [[Pozorište|pozorišna]] i [[Glumac|TV-glumica]] * [[29. januar]] – [[Flory Jagoda]], [[SAD|američka]] [[gitarist]]ica, [[pjevačica]] i kantautorica [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačkog]] porijekla, poznata po [[pjesma]]ma na judeošpanskom jeziku * [[31. januar]] – [[Miroslav Tuđman]], [[Hrvatska|hrvatski]] naučnik i [[političar]] === Februar === [[Datoteka:Djordje Balasevic DSC8494.jpg|mini|desno|120px|[[Đorđe Balašević]]]] * [[5. februar]] – [[Christopher Plummer]], [[Kanada|kanadski]] [[Pozorište|pozorišni]], [[film]]ski i [[televizija|televizijski]] [[glumac]] * [[19. februar]] ** [[Đorđe Balašević]], [[SFRJ|jugoslavenski]] i [[srbija]]nski [[kantautor]], [[pjesnik]], [[pisac]] i [[glumac]] ** [[Florijan Mićković]], [[bosanskohercegovački]] [[Kiparstvo|kipar]] * [[21. februar]] – [[Zlatko Saračević (rukometaš)|Zlatko Saračević]], [[SFRJ|jugoslavenski]] i [[Hrvatska|hrvatski]] [[rukomet]]aš i trener === Mart === * [[1. mart]] – [[Zlatko Kranjčar]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[nogometaš]] i trener * [[7. mart]] – [[Sven Nilsson (biatlonac)|Sven Nilsson]], [[Švedska|švedski]] [[biatlon]]ac * [[9. mart]] – [[Nađa Mehmedbašić]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[novinar]]ka i autorica [[Dokumentarni film|dokumentarnih filmova]] * [[11. mart]] – [[Suzana Đozo]], bosanskohercegovačka novinarka * [[12. mart]] – [[Dara Čalenić]], [[srbija]]nska [[Glumac|glumica]] * [[29. mart]] – [[Sekula Dugandžić]], [[bosanskohercegovački]] [[Slikarstvo|slikar]] === April === * [[9. april]] ** [[DMX]], [[SAD|američki]] [[reper]] i [[glumac]] ** [[Princ Filip, vojvoda od Edinburgha]], suprug [[Elizabeta II, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva|Elizabete II]] * [[12. april]] – [[Dara Sekulić]], [[hrvatska]] i [[bosanskohercegovački|bosanskohercegovačka]] [[pjesnikinja]] * [[13. april]] – [[Rocco Filippini]], [[švicarska|švicarski]] [[violončelo|violončelist]] === Maj === * [[10. maj]] – [[Jerome Kagan]], [[SAD|američki]] [[psiholog]] * [[14. maj]] – [[Ivan Čavlović]], [[bosanskohercegovački]] muzikolog, [[kompozitor]] i [[Publicistika|publicista]] * [[19. maj]] – [[Aleksandar Privalov]], [[Sovjetski Savez|sovjetski]] [[biatlon]]ac * [[20. maj]] – [[Sándor Puhl]], [[Mađarska|mađarski]] [[nogometni sudija]] === Juni === * [[17. juni]] – [[Giampiero Boniperti]], [[italija]]nski [[nogometaš]] * [[18. juni]] – [[Giampiero Boniperti]], [[italija]]nski [[nogomet]]aš * [[26. juni]] – [[Josip Osti]], [[bosanskohercegovački|bosanskohercegovačko]]–[[Slovenija|slovenski]] [[književnik]], [[esej]]ist, književni kritičar i [[prevodilac]] === Juli === * [[17. juli]] – [[John Ehrensbeck]], [[SAD|američki]] [[biatlon]]ac * [[23. juli]] – [[Miroslav Toholj]], [[bosanskohercegovački]] i [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpski]] [[pisac]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]] * [[24. juli]] – [[Herbert Köfer]], [[Njemačka|njemački]] [[glumac]] i TV voditelj * [[26. juli]] – [[Albert Bandura]], [[Kanada|kanadsko]]–[[SAD|američki]] [[psiholog]] * [[28. juli]] – [[Ruben Radica]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[kompozitor]] === August === * [[6. august]] – [[Christian Dumont]],[[Francuska|francuski]] [[biatlon]]ac * [[10. august]] – [[Mirjana Stefanović]], [[srbija]]nska [[književnica]] === Septembar === * [[6. septembar]] – [[Jean-Paul Belmondo]], [[Francuska|francuski]] [[glumac]] * [[17. septembar]] – [[Kemal Kurspahić]], [[SFRJ|jugoslavenski]] [[novinar]] === Oktobar === * [[18. oktobar]] – [[Colin Powell]], [[SAD|američki]] [[političar]] * [[22. oktobar]] – [[Vera Kuzmina]], [[Rusija|rusko]]–[[Čuvašija|čuvaška]] [[Pozorište|pozorišna]] [[Glumac|glumica]] * [[27. oktobar]] – [[Peter Zelinka]], [[čehoslovačka|čehoslovački]] [[biatlon]]ac === Novembar === * [[6. novembar]] – [[Muamer Zukorlić]], [[srbija]]nski i [[Bošnjaci|bošnjački]] [[islam]]ski teolog i [[političar]] * [[7. novembar]] – [[Hasan Čengić]], [[Bošnjaci|bošnjački]] [[političar]] i [[imam]] === Decembar === * [[9. decembar]] – [[Lina Wertmüller]], [[italija]]nska [[režiser]]ka i [[scenarist]]ica * [[26. decembar]] – [[Karolos Papoulias]], [[Grčka|grčki]] [[političar]] i državnik * [[31. decembar]] ** [[Betty White]], američka glumica i [[pjevanje|pjevačica]] ** [[Lauren Adamson]], [[SAD|američka]] [[psiholog]]inja == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] – [[Benjamin List]] i [[David MacMillan]] <ref>{{Citation|website=The Nobel Prize|title=The Nobel Prize in Chemistry 2021|access-date=6. 10. 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/|archive-date=6. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006095448/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/}}</ref> * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|Ekonomija]] – [[David Card]], [[Joshua Angrist]] i [[Guido Imbens]] <ref>{{Citation|website=The Nobel Prize|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2021|access-date=11. 10. 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/|archive-date=11. 10. 2021|archive-url=https://archive.today/20211011095600/https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/}}</ref> * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] – [[Abdulrazak Gurnah]] <ref>{{Citation|website=The Nobel Prize|title=The Nobel Prize in Literature 2021|access-date=7. 10. 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/|archive-date=7. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151626/https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/}}</ref> * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] – [[Maria Ressa|Marija Resa]] i [[Dmitry Muratov|Dmitrij Muratov]] <ref>{{Citation|website=The Nobel Prize|title=The Nobel Peace Prize 2021|access-date=8. 10. 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/|archive-date=8. 10. 2021|archive-url=https://archive.today/20211008090154/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/}}</ref> * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] – [[Syukuro Manabe]], [[Klaus Hasselmann]] i [[Giorgio Parisi]] <ref>{{Citation|website=The Nobel Prize|title=The Nobel Prize in Physics 2021|access-date=5. 10. 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/|archive-date=20. 7. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720010610/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/prize-announcement/}}</ref> * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] – [[David Julius]] i [[Ardem Patapoutian]] <ref>{{Citation|website=The Nobel Prize|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021|access-date=4. 10. 2021|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/|archive-date=4. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004114036/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/press-release/?related=1&_pjax=%23pjax-well}}</ref> == Reference == {{Refspisak}}{{Commonscat|2021|2021.}} ma1zpddt9hlga7l5v5f8lqjgi8jd09n 0 45971 3939620 3427143 2026-11-07T23:55:26Z ~2026-59357-05 187720 nije folk black metal, nego melodic bm. 3939620 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija muzičar | ime = Silent Kingdom | pozadina = skupina | slika = | žanr = [[Black metal|Black Metal]] (1999-2005)<br />[[Progressive Black Metal]] (2005-2006, 2014-2017)<br />[[Melodic Death Metal]] (2007-2017)<br />[[Progressive Rock]] (2017-) | karijera = 1999 – sada | trenutni_članovi = Amir Hadžić - vokal, gitara, klavijature<br />Admir Kecević - bas<br />Jasenko Džipa - gitara<br />Amir Ćefo- klavijature<br />Stefan Komljenović- bubanj | bivši_članovi = Sead Tafro - bubnjevi<br />Edin Čehović - gitara<br />Emir Čehović - bas | izdavač = Zero Budget Production | porijeklo = [[Bosna i Hercegovina]] | najnoviji_album = [[Path to Oblivion]] | godina3 = [[2011]] | album2 = [[Legends of an Old Grave]] | godina2 = [[2008]] | album1 = [[Reflections Of Fire|Reflections Of Fire/ The Journey]] | godina1 = [[2006]] |}} '''Silent Kingdom''' je [[BiH|bosanskohercegovački]] Melodic [[black metal]] bend formiran [[1999]]. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Njegovi osnivači su Sead Tafro i Amir Hadžić koji su tada svirali u bendu Urial. Teme pjesama Silent Kingdoma pretežno su vezane za historiju Bosne i Hercegovine, kao i za unutrašnje emocije. Svoju muziku kombinuju sa zvucima [[sevdalinka|sevdalinke]] što im daje poseban i neobičan zvuk. == Članovi == * Amir Hadžić (vokal, [[gitara]] i klavijature), * Jasenko Džipa (gitara), * Admir Kecević (bas) * Stefan Komljenović ([[bubnjevi]]) * Amir Ćefo (klavijature) == Diskografija == * Fields Of Dream (1999) * Whispering Nights And Majestic Winds * Visions From Forgotten Land (2000) * Bloodless (2004) * [[Reflections Of Fire|Reflections Of Fire/ The Journey]] (2006) * [[Legends of an Old Grave]] (2008) * Path to Oblivion (2011) * In Search of Eternity (2014) [[Kategorija:Bosanskohercegovačke black metal grupe]] [[Kategorija:Muzičke grupe osnovane 1999.]] fj1h24mspj215oztlt4lmvlvuxyvdpj 0 68817 3939589 3924531 2026-11-07T13:16:15Z Palapa 383 /* Medijska prisutnost */ 3939589 wikitext text/x-wiki {{Infokutija web stranica | ime_stranice = [[Datoteka:Wikipedia's W.svg|17px|Favicon Wikipedije]] Wikipedia na bosanskom jeziku | logo = Wikipedia-logo-v2-bs.svg | logo_veličina = 150px | logo_opis = Logo Wikipedije na bosanskom jeziku | slika_ekrana = Bosnian Wikipedia Homepage July 2020.png | slika_ekrana_veličina = 280px | slika_ekrana_opis = | opis_slike = Početna stranica Wikipedije na bosanskom jeziku | url = [https://bs.wikipedia.org bs.wikipedia.org] | slogan = Slobodna enciklopedija | komercijalno = ne | vrsta = internetska enciklopedija | registracija = nije potrebna | jezik = [[Bosanski jezik|bosanski]] | broj_korisnika = | licenca sadržaja = | programski_jezik = [[PHP]] | vlasnik = | autor = | urednik = | datum_pokretanja = 12. decembar 2002. | prihod = | alexa = | ip = | trenutni_status = aktivna | fusnote = }} '''Wikipedia na bosanskom jeziku''' jest verzija [[Wikipedia|Wikipedije]], slobodne [[internetska enciklopedija|internetske enciklopedije]] u vlasništvu [[Zadužbina Wikimedia|Zadužbine Wikimedia]], na [[bosanski jezik|bosanskom jeziku]]. Počela je sa radom 12. decembra 2002. godine. Deset hiljada članaka dostigla je 15. jula 2006. godine. Polovinom 2010. je imala preko 29.500 članaka i preko 30.000 članova. Krajem 2014, pređena je brojka od 56.000 članaka i 23.000 slika, uz preko 72.700 korisnika. Istovremeno, napravljeno je preko 2,7 miliona izmjena. Najstariji postojeći članak je [[Matematika]], započet 12. decembra 2002. u 23:40:53.<ref>[http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Matematika&oldid=130 Prvi članak ''Matematika''].</ref> Wikipedia na bosanskom jeziku trenutno ima [[Posebno:Statistike|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}}. == Statistika == {{Stubičasti dijagram | naslov = Pregledi stranica po državama<ref>{{cite web|title=Wikimedia Traffic Analysis Report - Page Views Per Wikipedia Language - Breakdown|url=https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerLanguageBreakdown.htm#Bosnian|website=stats.wikimedia.org|publisher=Zadužbina Wikipedia|access-date=6. 5. 2021|archive-date=25. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225215939/https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerLanguageBreakdown.htm#Bosnian|url-status=dead}}</ref> | širina = 490px | širina_stubovima = 50% | lijevo1 = Država | desno1 = % | maks = 35 |ime_stuba2={{ZID|Bosna i Hercegovina}} |boja_stuba2=#ce3939|cifra_stuba2=27.4 |ime_stuba1={{ZID|Hrvatska}} |boja_stuba1=#ce6839|cifra_stuba1=31.0 |ime_stuba3={{ZID|Srbija}} |boja_stuba3=#cebf39|cifra_stuba3=11.8 |ime_stuba4={{ZID|Njemačka}} |boja_stuba4=#b0ce39|cifra_stuba4=5.9 |ime_stuba6={{ZID|Kina}} |boja_stuba6=#6dce39|cifra_stuba6=4.3 |ime_stuba5={{ZID|Francuska}} |boja_stuba5=#39ce61|cifra_stuba5=5.0 |ime_stuba9={{ZID|Slovenija}} |boja_stuba9=#39ce95|cifra_stuba9=1.8 |ime_stuba10={{ZID|Austrija}} |boja_stuba10=#4839ce|cifra_stuba10=1.4 |ime_stuba8={{ZID|Crna Gora}} |boja_stuba8=#8139ce|cifra_stuba8=2.0 |ime_stuba7={{ZID|SAD}} |boja_stuba7=#b039ce|cifra_stuba7=3.7 |ime_stuba11={{ZID|Nizozemska}} |boja_stuba11=#ce39b3|cifra_stuba11=1.3 |ime_stuba12={{ZID|Sjeverna Makedonija}} |boja_stuba12=#ce3972|cifra_stuba12=1.2 |cifra_stuba13=3.2|ime_stuba13=Druge države}} == Medijska prisutnost == Naučni rad o Wikipediji na bosanskom jeziku ocjenjuje kompetencije vikipedijanaca kao komplementarne s osnovnim stubovima medijske i informacijske pismenosti u pristupu, analizi, i kreiranju, i smatra vikipedijance medijski i informacijski pismenim pojedincima.<ref>{{Cite book|last=VUČETIĆ|first=VUK|url=https://web-admin.sum.ba/api/storage/Zbornik-Aktualizacija-230628-113701%20(2)_1689321936_19.pdf|title=Aktualizacija i popularizacija znanosti kroz medije, Zbornik radova|work=UREĐIVANJE WIKIPEDIJE KAO MEHANIZAM RAZVOJA KOMPETENCIJA MEDIJSKE I INFORMACIJSKE PISMENOSTI|publisher=Federalno ministarstvo obrazovanja i znanosti/nauke, (Dr. Ante Starčevića, Mostar, 88000, BiH); Sveučilište u Mostaru, (Trg hrvatskih velikana 1, 88000 Mostar, BiH)}}</ref> === tacno.net === Na portalu [[tacno.net]] je 25. augusta 2020. godine objavljen članak pod nazivom ''"Wiki-šta? Wikipedia djelovanja u Bosni i Hercegovini"'', u kom je na osnovu intervjua s nekoliko administratora, opisan rad i djelovanje Wikipedije na bosanskom jeziku.<ref>{{cite web | url =https://www.tacno.net/novosti/wiki-sta-wikipedia-djelovanja-u-bosni-i-hercegovini/ | title =Wiki-šta? Wikipedia djelovanja u Bosni i Hercegovini | last =Ćurak | first =Hana | authorlink =Hana Ćurak | last2 =Šabanović | first2 =Elmedina | authorlink2 =Elmedina Šabanović | date =25. 8. 2020 | website =tacno.net | publisher = | access-date =5. 11. 2022 | archive-date =29. 6. 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220629123757/https://www.tacno.net/novosti/wiki-sta-wikipedia-djelovanja-u-bosni-i-hercegovini/ | url-status =dead }}</ref> === Al Jazeera Balkans === U članku ''"Promoviraju li hrvatski nacionalisti političku agendu na Wikipediji?"'' od 6. 8. 2021. godine na portalu [[Al Jazeera Balkans]] se Wikipedia na bosanskom jeziku, kao i [[Wikipedia na hrvatskom jeziku]] optužuje za hrvatsku nacionalističku propagandu, separatizam, te se osobno napada jedan administrator.<ref>{{cite web | url =https://balkans.aljazeera.net/teme/2021/8/6/promoviraju-li-hrvatski-nacionalisti-politicku-agendu-na-wikipediji | title =Promoviraju li hrvatski nacionalisti političku agendu na Wikipediji? | last =Gadžo | first =Mersiha|authorlink= Mersiha Gadžo | date =6. 6. 2021 | website =balkans.aljazeera.net | publisher =Al Jazeera | access-date =5. 11. 2021 | language = }}</ref> Članak je napisan bez namjere da se neko od upravnika ili urednika Wikipedije na bosanskom jeziku izjasni o tezama Al Jazeere. ===klix.ba === U redakcijskom nepotpisanom članku portala [[klix.ba]] ''"Kome smeta bosanska historija na Wikipediji?"'' od 7. 6. 2021.<ref>{{cite web | url =https://www.klix.ba/vijesti/bih/kome-smeta-bosanska-historija-na-wikipediji/210607123 | title =Kome smeta bosanska historija na Wikipediji? | last = | first = | date =7. 6. 2021 | website =klix.ba | publisher = | access-date =5. 11. 2022}}</ref> i članku ''Brisanje sadržaja na bosanskom jeziku: Kako nacionalisti vrše reviziju historije na Wikipediji'' autora V. K.{{efn|name=VK|Na redakcijskom impresumu pod inicijalima u grupi novinara nalazi se Vedad Karić}} od 5. 8. 2021,<ref>{{cite web | url =https://www.klix.ba/vijesti/bih/brisanje-sadrzaja-na-bosanskom-jeziku-kako-nacionalisti-vrse-reviziju-historije-na-wikipediji/210805129 | title =Brisanje sadržaja na bosanskom jeziku: Kako nacionalisti vrše reviziju historije na Wikipediji | last = | first = | date =5. 8. 2021 | website =klix.ba | publisher = | access-date =5. 11. 2022}}</ref> kritikuje se projekat bosanskom jeziku, te se citira [[Jahja Muhasilović]], koji iznošenjem vlastitih teza, se protivi konceptu Wikipedije, koji zabranjuje [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|iznošenje vlastititih teorija]]. Oba članka su napisana bez intervjua sa predstavnicima ili urednicima Wikipedije na bosanskom jeziku. U oba slučaja redakcija je dozvolila neprimjerne i vulgarne šovinističke komentare, te osobne napade na administratore Wikipedije. ===Preporod === U nepotpisanom redakcijskom članku [[Preporod (novine)|Preporod]]a, lista [[Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini|Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini]] pod nazivom ''"Izgubljena bitka za Bosnu na internetu: slučaj Wikipedija"'', objavljenom 1. novembra 2022. Wikipedia na bosanskom jeziku, kao i projekat na [[Wikipedia na hrvatskom jeziku|hrvatskom jeziku]]<nowiki/> kritikovani su pod izgovorom, da uređivačka koncepcija korisnika i administratora ne odgovara pogledima autora teksta. Nekoliko puta se navode citati [[Jahja Muhasilović|Jahje Muhasilovića]], koji poziva na osnivanje "Fondacije" uz pomoć novčanih sredstava, iako osnivanje jedne Wiki organizacije je moguće samo u koordinaciji i uz dozvolu [[Fondacija Wikimedia|Fondacije]].{{efn|name=Fondacija|Redakcija vjerovatno kao Fondaciju naziva jedan od vidova organiziranja korisnika na Wikipediji: npr. mogućnost osnivanja Wikimedije Bosne i Hercegovine. }} U članku se direktno napada i jedan administrator, koje se u podnaslovu opisuje kao "Glavni administrator Hrvat koji živi u Austriji", te se navode izmišljene teze, da se "radi o Hrvatu iz Vojvodine". Stavovi Wikipedije nisu zatraženi.<ref>{{Cite web|url=https://docs.google.com/document/d/1MfgHYHE-0NNYGruRatfE6o-3csl7FXdxXb4t882FrU8/edit?usp=sharing&usp=embed_facebook|title=Bez naslova|website=Google Docs|language=hr|access-date=12. 1. 2023}}</ref> U online izdanju novina, članak je potpisan inicialima E. S.{{efn|name=ES|Na redakcijskom impresumu pod inicijalima E. S. u grupi novinara nalazi se Elvedin Subašić}}<ref>{{cite web | url =https://www.preporod.com/index.php/sve-vijesti/drustvo/aktuelno/item/11886-izgubljena-bitka-za-bosnu-na-internetu-slucaj-wikipedija | title =Izgubljena bitka za Bosnu na internetu: slučaj Wikipedija | last =E. | first =S. | date =15. 11. 2022 | website =preporod.com | publisher =Preporod | access-date =9. 1. 2023 | archive-date =9. 1. 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230109101758/https://www.preporod.com/index.php/sve-vijesti/drustvo/aktuelno/item/11886-izgubljena-bitka-za-bosnu-na-internetu-slucaj-wikipedija | url-status =dead }}</ref> == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Također pogledajte == {{Commonscat|Bosnian Wikipedia}} * [[Wikipedia]] * [[Wikipedia:Naš odgovor kritičarima]] * {{simboli jezika|en|engleski}} [[:m:Tell us about Bosnian Wikipedia]] {{Wikipedije}} [[Kategorija:Wikipedije po jezicima|Bosanski]] acf581nqeucdmskwmxavtdi36rof6s9 0 78561 3939619 3939509 2026-11-07T23:40:12Z Артем Загребельный 115699 /* Muškarci */ 3939619 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Caeleb Dressel before winning 100 fly (42769914221).jpg|mini|desno|270px|[[Caeleb Dressel]] drži najviše svjetskih rekorda u muškoj konkurenciji (četiri pojedinačna i pet u štafetama)]] [[Datoteka:Kazan 2015 - Sjöström WR award cropped.JPG|mini|308x308px|[[Sarah Sjöström]] drži najviše svjetskih rekorda u ženskoj konkurenciji – šest (svi pojedinačni)]] '''Svjetske rekorde u [[plivanje|plivanju]]''' ratificira [[FINA|Svjetska plivačka federacija]]. Rekordi se mogu odnositi na 50-metarske bazene (olimpijske ili duge) i 25-metarske (kratke). FINA priznaje svjetske rekorde u sljedećim disciplinama za muškarce i žene<ref name="FINA SW12">{{cite web |url=http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |title=FINA Technical Rules SW12.1 and 12.2 |publisher=FINA |access-date=11. 5. 2009 |archive-date=26. 7. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726002347/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |url-status=dead }}</ref>: * '''slobodni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m, 400 m, 800 m, 1500 m * '''leđni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''prsni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''delfinov (leptirov) stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''mješovito (pojedinačno):''' 100 m (samo u kratkim bazenima), 200 m, 400 m * '''štafete:''' 4 × 50 m slobodno (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m slobodno, 4 × 200 m slobodno, 4 × 50 m mješovito (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m mješovito, 4 × 50 m slobodno – mješovita štafeta (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m slobodno – mješovita štafeta, 4 × 50 m mješovito – mješovita štafeta (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m mješovito – mješovita štafeta. Rekordi u dugim bazenima daleko su stariji od rekorda u kratkim i općenito se smatraju prestižnijima. Oni vuku porijeklo s početka [[20. vijek]]a (nešto kasnije u slučaju delfinovog stila, koji se razvio iz prsnog). Rekorde u kratkim bazenima FINA je počela priznavati u martu 1991. ustanovljavanjem standardnog vremena u svakoj disciplini (općenito poznato kao ''najbolji rezultat u svijetu'') koje je moralo biti poboljšano kako bi FINA priznala ''svjetski rekord''. Proces ratifikacije opisan je u FINA-inom pravilu SW12<ref name="FINA SW12"/>, a uključuje predaju dokumenata koji potvrđuju tačnost mjernog sistema i dužinu bazena, zadovoljavanje FINA-inih pravila koja se odnose na plivačke kostime i negativan [[doping]]-test dotičnih plivač(ic)a. Većinu rekorda navedenih ispod postigli su plivači koji su nosili plivačke (polu)kostime od [[poliuretan]]a ili drugih netekstilnih materijala, čija je upotreba bila dozvoljena od februara 2008. do decembra 2009. Uoči [[Svjetsko prvenstvo u vodenim sportovima 2009.|SP u vodenim sportovima 2009.]] u [[Rim]]u međunarodno upravno tijelo za pet [[Olimpijski sportovi|olimpijskih]] vodenih [[sport]]ova izglasalo je zabranu upotrebe ovih plivačkih kostima i svih kostima od netekstilnog materijala, počevši od 1. januara 2010.<ref>{{Cite web|url=http://www.timeslive.co.za/sport/other/2010/01/18/high-tech-records-to-stand|title=High-tech records to stand|date=18. 1. 2010|access-date=27. 7. 2011|publisher=Times Live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2009/jul/25/sports/sp-world-swimming25|title=FINA bans bodysuits that have led to spate of world records|last=Dillman|first=Lisa|date=25. 7. 2009|publisher=Los Angeles Times|access-date=27. 7. 2011}}</ref> Činilo se da ovi kostimi poboljšavaju performanse kod snažnijih plivača, te da to poboljšavanje nije jednako kod svih takmičara, tj. da zavisi od [[morfologija (biologija)|morfologije]] i [[fiziologija|fiziologije]].<ref>{{Cite news|url=http://abcnews.go.com/Sports/wireStory?id=13900301|title=New Suits Mean No More Records in Swimming|date=22. 6. 2011|last=Dampf|first=Andrew|access-date=27. 7. 2011|publisher=ABC News}}</ref> == Olimpijski bazeni (50 m) == ''Napomena'': Podaci u svim tabelama važe zaključno s 11. 11. 2024. === Muškarci === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivač !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |20.88 |{{ZD|AUS}} [[Cameron McEvoy]] |20. 3. 2026. |{{ZD|CHN}} [[Shenzhen]] | [https://www.youtube.com/watch?v=81i-TH1Tyz4&t=3s &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |46.40 |{{ZD|CHN}} [[Pan Zhanle]] |31. 7. 2024. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] |[https://vk.com/video/playlist/142497057_-4?z=video142497057_456239296%2Fpl_142497057_-4 &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:42.00 |{{ZD|NJE}} [[Paul Biedermann]] |28. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m freestyle final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_110_Finals_1_Men_200_Free.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180605/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_110_Finals_1_Men_200_Free.pdf |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2009 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=30. 7. 2009 |access-date=16. 11. 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Biedermann Blasts Phelps Away in 1:42.00|url=http://www.swimnews.com/news/view/7118|work=swimnews.com|date=28. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210223/http://www.swimnews.com/News/view/7118|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=2. 3. 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MeOw35fsltE |title=Men's 200 Freestyle Final (World Record) - Rome 2009 |publisher=swimbyme |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[400 m slobodno]] |3:40.07 |{{ZD|NJE}} [[Paul Biedermann]] |26. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 400m freestyle final results|url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_102_Finals_1_Men_400_Free.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=30. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180532/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_102_Finals_1_Men_400_Free.pdf|archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Biedermann Takes Down Thorpe: 3:40.07|url=http://www.swimnews.com/news/view/7091|work=swimnews.com|date=26. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210201/http://www.swimnews.com/news/view/7091|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=17. 11. 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 |title=2009 Swimming World Championships Men's 400m Freestyle Final |publisher=MeazzaGiuseppe |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725081955/https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 |archive-date=25. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[800 m slobodno]] |7:32.12 |{{ZD|KIN}} [[Zhang Lin (plivač)|Zhang Lin]] |29. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 800m freestyle final results|url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_117_Finals_1_Men_800_Free.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=30. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180641/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_117_Finals_1_Men_800_Free.pdf|archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Zhang Zips Up For 7:32.12 800 Free|url=http://www.swimnews.com/news/view/7134|work=swimnews.com|date=29. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=31. 7. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731013653/http://www.swimnews.com/News/view/7134|url-status=dead}}</ref> |-1500m slobodno |[[1500 m slobodno]] |14:26.79 |{{ZD|NJE}} [[Johannes Liebmann]] |15. 8. 2026. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] | <ref>{{cite web|title=Men's 1500m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00010101F30104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 8. 2026|access-date=23. 8. 2026}}</ref> |- |[[50 m leđno]] |23.80 |{{ZD|RUS}} [[Kliment Kolesnjikov]] |27. 7. 2023. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Backstroke Final Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/ruscup2023_kazan/ResultList_217S.pdf|publisher=microplustiming.com|date=27. 7. 2023|access-date=27. 7. 2023}}</ref> [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/991529502048168/?notif_id=1690488602285388&notif_t=video_processed&ref=notif &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |51.60 |{{ZD|ITA}} [[Thomas Ceccon]] |20. lipnja 2022. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] | <ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=20. 6. 2022|access-date=9. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=VIDEO – Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=dG0oJHqX3UM|publisher=SwimCentral|date=20. 6. 2022|access-date=9. 1. 2025}}</ref> |- |[[200 m leđno]] |1:51.92 |{{ZD|SAD}} [[Aaron Peirsol]] |31. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m backstroke final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_123_Finals_1_Men_200_Back.pdf |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=31. 7. 2009 |access-date=16. 11. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806181621/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_123_Finals_1_Men_200_Back.pdf |archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Peirsol's Reply – 1:51.92 200 Back|url=http://www.swimnews.com/news/view/7161|work=swimnews.com|date=31. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 8. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803092044/http://www.swimnews.com/News/view/7161|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=28. 1. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 200m backstroke 1:51.92 Aaron Peirsol |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729181446/https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo |archive-date=29. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[50 m prsno]] |25.95 |{{ZD|VB}} [[Adam Peaty]] |25. 7. 2017. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Breaststroke Semifinals|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000111010A0103EB02FFFFFFFFFFFF01|publisher=Omega Timing|date=25. 7. 2017|access-date=25. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |date=29. 1. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GOAfl4Pnwns |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 50m breaststroke 25.95 sf Adam Peaty |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214716/https://www.youtube.com/watch?v=GOAfl4Pnwns |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |56.88 |{{ZD|VB}} [[Adam Peaty]] |4. 8. 2018. |{{ZD|VB}} [[Glasgow]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Breaststroke Semifinal Results|url=http://www.omegatiming.com/File/00011301070103EC02FFFFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega Timing]]|date=21. 7. 2019|access-date=21. 7. 2019}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 7. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KP7CAxrnSQ4 |title=Adam peaty break one more time his record 56'88 |publisher= Zach Swim |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523013436/https://www.youtube.com/watch?v=KP7CAxrnSQ4 |archive-date=23. 5. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:04,83 |{{ZD|JPN}} [[Shin Ohashi]] |24. 9. 2026. |{{ZD|JPN}} [[Tokio]] | [https://www.youtube.com/watch?v=A21BOkJhIsQ&t=14s &#8203;] |- |[[50 m delfin]] |22.27 |{{ZD|UKR}} [[Andrij Govorov]] |1. 7. 2018. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web |title=Men's 50m Butterfly Results |url=http://fin2018.microplustiming.com/export/NU_293001_MagGiu_Roma/NU/pdf/CLS-ASM-50FA-FIN-ALL.pdf?x=19:23:58|publisher=Italijanski plivački savez|access-date=1. 7. 2018|date=1. 7. 2018}}</ref><ref>{{cite AV media |date=2. 7. 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHAFNMDYZPo |title=50 meters butterfly world record Andriy Govorov 22.27 |publisher=Best Swimming |via= [[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |49.45 |{{ZD|SAD}} [[Caeleb Dressel]] |31. 7. 2021. |{{ZD|JAP}} [[Tokio]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73A1_SWMM100MBF------------FNL-000100--.pdf|website=olympics.com|date=31. 7. 2021|access-date=31. 7. 2021|archive-date=31. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731034904/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73A1_SWMM100MBF------------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Mu7ZmJduQPI &#8203;] |- |[[200 m delfin]] |1:50.34 |{{ZD|MAĐ}} [[Kristóf Milák]] |21. 6. 2022. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega Timing]]|date=21. 6. 2022|access-date=22. 6. 2022}}</ref>[https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false &#8203;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622010724/https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false |date=22. 6. 2022 }} |- |[[200 m mješovito]] |1:52.69 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |30. 7. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010105EE0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=30. 7. 2025|access-date=31. 7. 2025}}</ref> |- |[[400 m mješovito]] |4:02.50 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |23. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |[https://www.youtube.com/watch?v=7xz7VkulHYU&t &#8203;] |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:08.24 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Michael Phelps]] (47.51)<br/>[[Garrett Weber-Gale]] (47.02)<br/>[[Cullen Jones]] (47.65)<br/>[[Jason Lezak]] (46.06) |11. 8. 2008. |{{ZD|KIN}} [[Peking]] |<ref>{{cite journal|year=2008|title=Men's 4×100m freestyle relay final results|journal=The Official Report of the Beijing 2008 Olympic Games|volume=4|page=1303|publisher=BOCOG|url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2008/2008Results_Book2.pdf#page=1303|format=[[PDF]]|access-date=17. 11. 2011|archive-date=21. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821032514/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2008/2008Results_Book2.pdf#page=1303|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|author=Karen Crouse|title=Lezak, Not Phelps, puts on a show|url=https://www.nytimes.com/2008/08/11/sports/olympics/11swim.html|newspaper= The New York Times|date=10. 8. 2008|access-date=14. 8. 2008}}</ref><ref>{{cite AV media |date=12. 10. 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 |title=Phelps and Team USA break the 4x100m Freestyle World Record at Beijing 2008 {{!}} Throwback Thursday |publisher= Olympics |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729202346/https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 |archive-date=29. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |6:58.55 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Michael Phelps]] (1:44.49)<br/>[[Ricky Berens]] (1:44.13)<br/>[[David Walters (plivač)|David Walters]] (1:45.47)<br/>[[Ryan Lochte]] (1:44.46) |31. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4×200m freestyle relay final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73B1_Res1HeatRelay_131_Finals_1_Men_4x200_Free.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806181800/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73B1_Res1HeatRelay_131_Finals_1_Men_4x200_Free.pdf |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2009 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=31. 7. 2009 |access-date=17. 11. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord |title=WR: USA Takes 4x200m In 6:58.55 |url=http://www.swimnews.com/news/view/7164 |work=swimnews.com |date=31. 7. 2009 |access-date=17. 11. 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803092140/http://www.swimnews.com/News/view/7164 |archive-date=3. 8. 2009}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:26.78 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Ryan Murphy (plivač)|Ryan Murphy]] (52.31)<br/>[[Michael Andrew (plivač)|Michael Andrew]] (58.49)<br/>[[Caeleb Dressel]] (49.03)<br/>[[Zach Apple]] (46.95) |1. 8. 2021. |{{ZD|JAP}} [[Tokio]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73B1_SWMM4X100MMD----------FNL-000100--.pdf|publisher=olympics.com|date=1. 8. 2021|access-date=1. 8. 2021|archive-date=1. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801042748/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73B1_SWMM4X100MMD----------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref> |} === Žene === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivačica !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |23.19 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |15. 8. 2026. |{{ZD|USA}} [[USA]] | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030201EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 8. 2026|access-date=17. 8. 2026}}</ref>[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=clip142497057_456239398 &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |51.68 |{{ZD|NED}} [[Marrit Steenbergen]] |27. 6. 2026. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Marrit Steenbergen obara svjetski rekord na 100m slobodno.|url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/marrit-steenbergen-world-record-100-meter-freestyle|publisher= nbcsports.com|date=227. 6. 2026|access-date=28. 6. 2026}}</ref> |- |[[200 m slobodno]] |1:52.23 |{{ZD|AUS}} [[Ariarne Titmus]] |29. 7. 2009. |{{ZD|AUS}} [[Brisbane]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://liveresults.swimming.org.au/sal/2024Trials/240610F010.htm|publisher=swimming.org.au|date=10. 6. 2024|access-date=13. 1. 2025}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-27087137_456244189?ref_domain=yastatic.net ​] |- |[[400 m slobodno]] |3:54.18 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |7. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] |[https://www.youtube.com/watch?v=dptNMofhiNs &#8203;] |- |[[800 m slobodno]] |8:04.12 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |3. 5. 2025. |{{ZD|USA}} [[Fort Lauderdale]] |<ref>{{cite web|title=Rezultati 800m slobodno za žene|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900030201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=3. 5. 2025|access-date=10. 5. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UHRbHxeEexM&t=515s &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |15:20.48 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |16. 5. 2018. |{{ZD|SAD}} [[Indianapolis]] |<ref>{{cite web|title=Women's 1500m Freestyle Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010101001902FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=16. 5. 2018|access-date=17. 5. 2018}}</ref><ref>{{cite AV media |date=30. 5. 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 |title=Katie Ledecky - Arena Performance of the Month for May 2018 |publisher=swimoutletdotcom |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214803/https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[50 m leđno]] |26.56 |{{ZD|ITA}} [[Sara Curtis]] |13. 8. 2026. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] |[https://www.youtube.com/watch?v=gNzJPSyCfCQ &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |57.13 |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |18. 06. 2024. |{{ZD|USA}} [[Indianapolis]] |[https://www.youtube.com/watch?v=38Lk9nM3B_g &#8203;] |- |[[200 m leđno]] |2:03.14 |{{ZD|AUS}} [[Kaylee McKeown]] |10. 03. 2023. |{{ZD|AUS}} [[Sidnej]] |<ref>{{cite magazine|title=KAYLEE MCKEOWN CRUSHES 2:03.14 200 BACKSTROKE WORLD RECORD|url=https://swimswam.com/kaylee-mckeown-crushes-203-14-200backstroke-world-record/|magazine=SwimSwam|author=Retta Race|date=10. 3. 2023|access-date=15. 1. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LPcVzdZ-_Fg &#8203;] |- |[[50 m prsno]] |29.16 |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |30.07.2023. |{{ZD|JPN}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010203EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=|date=30. 7. 2023|access-date=16. 1. 2023}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Yl0eN1UsW7Q &#8203;] |- |[[100 m prsno]] |1:04.13 |{{ZD|SAD}} [[Lily King]] |25. 7. 2017. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=100m Breaststroke Women's Final Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000111010A0203EC04FFFFFFFFFFFF01 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=25. 7. 2017|access-date=25. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |date=7. 10. 2019 |url= https://www.youtube.com/watch?v=bWDfTYfgUBc |title=Lilly King Women's 100m Breaststroke Final 2017 Fina Swimming World Championship Budapest |publisher=Mahender Singh |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:17.55 |{{ZD|RUS}} [[Jevgenija Čikunova]] |23. 4. 2023. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|publisher=russwimming.ru|date=21. 4. 2023|access-date=21. 4. 2023}}</ref><ref>[https://olympics.nbcsports.com/2023/04/21/evgenia-chikunova-world-record-swimming-breaststroke/ "Russian swimmer Yevgeniya Chikunova crushes world record in 200m breaststroke"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230428154622/https://olympics.nbcsports.com/2023/04/21/evgenia-chikunova-world-record-swimming-breaststroke/ |date=28. 4. 2023 }}. ''[[NBC Sports]]''. 21. 4. 2023. Pristupljeno 22. 4. 2023.</ref><ref>{{cite web|title=Video Women's 200m Breaststroke Final |url=https://www.youtube.com/watch?v=hw5VVmptlDg|publisher=swimswam|date=21. 4. 2023|access-date=30. 4. 2023}}</ref> |- |[[50 m delfin]] |24.43 |{{ZD|ŠVE}} [[Sarah Sjöström]] |5. 7. 2014. |{{ZD|ŠVE}} [[Borås]] |<ref>{{cite magazine|title=Sarah Sjostrom Smashes 25-Second Barrier With World Record in 50 Fly in Sweden |url= http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/39767.asp?q=Sarah-Sjostrom-Smashes-25-Second-Barrier-With-World-Record-in-50-Fly-in-Sweden|magazine=[[Swimming World Magazine]]|date=5. 7. 2014|access-date=7. 7. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235247/http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/39767.asp?q=Sarah-Sjostrom-Smashes-25-Second-Barrier-With-World-Record-in-50-Fly-in-Sweden|archive-date=14. 7. 2014}}</ref><ref>{{cite AV media |date=4. 2. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 50m butterfly 24.43 Sarah Sjöström |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128074835/https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o |archive-date=28. 11. 2019 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |54.33 |{{ZD|SAD}} [[Gretchen Walsh]] |3. 5. 2026. |{{ZD|USA}} [[Fort Lauderdale]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/may/03/gretchen-walsh-sets-100m-butterfly-world-record-for-third-time-in-12-months|publisher=theguardian.com|date=3. 5. 2026|accessdate=4. 5. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video -Gretchen Walsh BROKE the world record in the 100-meter butterfly! |url=https://www.youtube.com/watch?v=koUeGqq7mro&t=1s|publisher=Social Kick • Swim Culture & Stories|date=3. 5. 2026|accessdate=4. 5. 2026}}</ref> |- |[[200 m delfin]] |2:01.65 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |5. 7. 2026. |{{ZD|CAN}} [[Montreal]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://results.swimming.ca/2026_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=5. 7. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=5uE7Psy6lO0|publisher=World Aquatics |date=5. 7. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> |- |[[200 m mješovito]] |2:05.70 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |9. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|publisher=swimming.ca|date=9. 6. 2025|access-date=18. 6. 2025|archive-date=10. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610134218/https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|url-status=dead}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zOWS_GBJue0 &#8203;] |- |[[400 m mješovito]] |4:23.65 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |11. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] | <ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|publisher=swimming.ca|date=11. 6. 2025|access-date=12. 6. 2025|archive-date=17. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617221404/https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Summer McIntosh breaks own world record in 400m IM at Canadian swimming trials|url=https://www.youtube.com/watch?v=IMpq_B4d24M|publisher=BBC sport|date=11. 6. 2025|access-date=17. 6. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:29.69 |{{ZID|Australija}}<br/>(52.04)[[Mollie O'Callaghan]] <br/> (51.69)[[Shayna Jack]]<br/>(52.29)[[Meg Harris]]<br/>(51.90)[[Emma McKeon]] |23. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=23. 7. 2023|access-date=26. 7. 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 4x100m Freestyle Relay Final |url=https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 |website=World Aquatic|date=23. 7. 2023|access-date=26. 7. 2023}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |7:37.50 |{{ZID|Australija}}<br/>(1:53.66) [[Mollie O'Callaghan]]<br />(1:55.63)[[Shayna Jack]]<br />(1:55.80)[[Brianna Throssell]]<br />(1:52.41)[[Ariarne Titmus]] |27. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=27. 7. 2023|access-date=29. 7. 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 4x200m Freestyle Relay Final |url=https://www.youtube.com/watch?v=QI8_90Rv5Ac |website=World Aquatic|date=27. 7. 2023|access-date=29. 7. 2023}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:49.34 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] (57.57)<br/>[[Kate Douglass]] (1:04.27)<br/>[[Gretchen Walsh]] (54.98)<br/>[[Torri Huske]] (52.52) |3. 8. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web |title=Women's 4x100m Medley Relay |url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010205F70104FFFFFFFFFF01.pdf |website=Omega Timing |access-date=7. 8. 2025 }}</ref>[https://vkvideo.ru/video142497057_456239364 &#8203;] |} === Mješovite štafete === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivači !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[4 × 100 m slobodno (mješovita štafeta)]] |3:18.48 |{{ZID|SAD}}<br/>[[Jack Alexy]] (46,91)<br />[[Patrick Sammon]] (46,70)<br />[[Kate Douglass]] (52,43)<br />[[Torri Huske]] (52,44) |2. 8. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010301F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2. 8. 2025|access-date=6. 8. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239363%2F67478b06282824ff4b &#8203;] |- |[[4 × 100 m mješovito (mješovita štafeta)]] |3:36.70 |{{ZID|SAD}}<br/>[[Will Modglin]] (53.40),<br> [[Van Mathias]] (57.30)<br> [[Gretchen Walsh]] (54.99)<br> [[Kate Douglass]] (51.01) |12. 8. 2026. |{{ZD|USA}} [[USA]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Medley Relay Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 8. 2026|access-date=30. 8. 2026}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R4gs3a73eU8 &#8203;] |} == Kratki bazeni (25 m) == === Muškarci === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivač !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |19.90 |{{ZD|Kajmanska ostrva}} [[Jordan Crooks]] |14. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Freestyle Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=20. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239337%2F835e28de64f6558bb1 &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |44.64 |{{ZD|USA}} [[Jack Alexy]] |29. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Westmont]] |[https://www.youtube.com/watch?v=dvagx1fzcao &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:38.61 |{{ZD|SAD}} [[Luke Hobson]] |15. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=23. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/im/convo/839726003?entrypoint=list_all&tab=all&z=video142497057_456239341%2F42ba318c8c52791d9b &#8203;] |- |[[400 m slobodno]] |3:32.25 |{{ZD|FRA}} [[Yannick Agnel]] |15. 11. 2012. |{{ZD|FRA}} [[Angers]] |<ref>{{cite magazine|title=Flash! Yannick Agnel Downs World Record in 400 Free at French Nationals|url=http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/32653.asp|magazine=[[Swimming World Magazine]]|date=15. 11. 2012|access-date=15. 11. 2012|url-status=dead|archive-url= https://archive.today/20130216202903/http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/32653.asp|archive-date=16. 2. 2013}}</ref><ref>{{cite AV media |date=16. 11. 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU |title=New World Record Yannick Agnel 400 Freestyle 3:32.25 !! |publisher= Georgian Swimmers Club |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128130315/https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU |archive-date=28. 11. 2019 |url-status=live}}</ref> |- |[[800 m slobodno]] |7:20.46 |{{ZD|IRS}} [[Daniel Wiffen]] |10. 12. 2023. |{{ZD|RUM}} [[Otopeni]] |<ref>{{cite news|title=Men's 800m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600090101F10104FFFFFFFFFF01.pdf |publisher=omegatiming.com|date=10. 12. 2023|access-date=12. 12. 2023}}</ref> [https://www.youtube.com/watch?v=582caZZSaHs &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |14:06.88 |{{ZD|GER}} [[Florian Wellbrock]] |21. 12. 2021. |{{ZD|UAE}} [[Abu Dhabi]] |<ref>{{cite web|title=Men's 1500m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011500190101F30104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=21. 12. 2021|access-date=22. 1. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=0hgLT3IulaA &#8203;] |- |[[50 m leđno]] |22,03 |{{ZD|CHN}} [[Xu Jiayu ]] |24. 10. 2026. |{{ZD|CHN}} [[Peking]] |[https://vk.ru/feed?z=video142497057_456239410%2Fffa41174010cdd18d2%2Fpl_post_142497057_1675 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |48.16 |{{ZD|HUN}} [[Hubert Kós]] |25. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25. 10. 2025|access-date=28. 10. 2025}}</ref> |- |[[200 m leđno]] |1:45.12 |{{ZD|HUN}} [[Hubert Kós]] |23. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23. 10. 2025|access-date=31. 10. 2025}}</ref> |- | [[50 m prsno]] | 24.95 | {{ZD|TUR}} [[Emre Sakçı]] | 27. 12. 2021. | {{ZD|TUR}} [[Gaziantep]] | <ref>{{cite web|title=Men's 50m Breaststroke Final Results|url=http://canli.tyf.gov.tr/cs-187/ResultList_34F_us.pdf|publisher=canli.tyf.gov.tr|date=27. 12. 2021|access-date=27. 12. 2021|archive-date=27. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227150701/http://canli.tyf.gov.tr/cs-187/ResultList_34F_us.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Video – Men's 50m Breaststroke Final| website=[[YouTube]] |url= https://www.youtube.com/watch?v=eQ535qkvYXg |date=27. 12. 2021|access-date=24. 1. 2025}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |55.28 |{{ZD|BJE}} [[Ilja Šimanovič]] |26. 11. 2021. |{{ZD|NED}}[[Eindhoven]] |<ref>[[International Swimming League|ISL]] (26 November 2021). [https://www.omegatiming.com/File/00011500170103EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf "ISL Match 16 Eindhoven (NED): Men's 100m Breaststroke Results"]. ''[[Omega Timing]]''. Retrieved 24-01-2025.</ref> |- |[[200 m prsno]] |1:59.52 |{{ZD|NED}} [[Caspar Corbeau]] |25. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date= 25. 10. 2025 |access-date= 29. 10. 2025}}</ref> |- |[[50 m delfin]] |21.28 |{{ZD|RUS}} [[Egor Kornev]] |2. 10. 2026. |{{ZD|UZB}} [[Taškent]] | [https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239405%2Fca173ed8d878da49bb &#x200B;] |- |[[100 m delfin]] |47.68 |{{ZD|CAN}} [[Joshua Liendo]] |23. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080104EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23. 10. 2025 |access-date= 31. 10. 2025}}</ref> |- |[[200 m delfin]] |1:46.85 |{{ZD|JPN}} [[Tomoru Honda]] |22. 10. 2022. |{{ZD|JPN}} [[Tokio]] |[https://www.facebook.com/100007561117363/videos/1151467825795134 &#8203;​] |- |[[100 m mješovito]] |49.28 |{{ZD|SAD}} [[Caeleb Dressel]] |22. 11. 2020. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m IM Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000114020F0105EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf |website= omegatiming.com |date= 22. 11. 2020|access-date=22. 11. 2020}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 11. 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=bfZAZO30oTk |title=Caeleb Dressel isl swimmin wr 100 IM 49.28 |publisher=swim4lifeTV |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630005624/https://www.youtube.com/watch?v=bfZAZO30oTk |archive-date=30. 6. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[200 m mješovito]] |1:48.88 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |1. 11. 2024. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800070105EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=1. 11. 2024|access-date=1. 11. 2024}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Fc-i1YbvAHU &#8203;] |- |[[400 m mješovito]] |3:54,33 |{{ZD|JAP}} [[Tomoyuki Matsushita]] |11. 10. 2026. |{{ZD|JAP}} [[Prefektura Saga]] |<ref>{{en}}{{cite web|title=Tomoyuki Matsushita Fires Off World Record in 400 IM; Breaks Daiya Seto Standard.|url=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/tomoyuki-matsushita-fires-off-world-record-in-400-im-breaks-daiya-seto-standard/|date = 2026-10-11|access-date = 2026-10-14}}</ref>[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239409%2F6c169bc23b1dfde8c4%2Fpl_post_142497057_1674 &#8203;] |- |[[4 × 50 m slobodno]] |1:21.80 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Caeleb Dressel]] (20.43)<br/>[[Ryan Held]] (20.25)<br/>[[Jack Conger]] (20.59)<br/>[[Michael Chadwick (plivač)|Michael Chadwick]] (20.53) |14. 12. 2018. |{{ZD|KIN}} [[Hangzhou]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x50m Freestyle Final Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01 |publisher= Omega Timing|date=14. 12. 2018|access-date=15. 12. 2020}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:01.66 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Jack Alexy]] (45.05)<br/> [[Luke Hobson]] (45.18)<br/> [[Kieran Smith]] (46.01)<br/> [[Chris Guiliano]] (45.42) |10. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239037 &#8203;] |- |[[4 × 200 m slobodno]] |6:40.51 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Luke Hobson]] (1:38.91)<br/>[[Carson Foster]] (1:40.77)<br/>[[Shaine Casas]] (1:40.34)<br/>[[Kieran Smith]] (1:40.49) |13. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=2. 1. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239345%2F53a5485a3b1e5a4c21%2Fpl_post_142497057_1511 &#8203;] |- | [[4 × 50 m mješovito]] | 1:29.72 | {{ZID|Italija}}<br/>[[Lorenzo Mora]] (22.65)<br/>[[Nicolò Martinenghi]] (24.95)<br/>[[Matteo Rivolta]] (21.60)<br/>[[Leonardo Deplano]] (20.52) | 17. 12. 2022. | {{ZD|AUS}} [[Melbourne]] | <ref>{{cite web|title=Men's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=17. 12. 2022|access-date=24. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:18.68 |{{ZID|Rusija}}<br/>[[Miron Lifincev]] (49.31)<br/>[[Kiril Prigoda]] (55.15)<br/>[[Andrej Minakov]] (48.80)<br/>[[Jegor Kornjev]] (45.42) |15. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080105F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=19. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239344%2F8f5d17d54d3cf9e655 &#8203;] |} === Žene === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivačica !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |22,75 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |16. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Charlottesville]] |<ref>{{cite web|title=Gretchen Walsh Clocks 22.75 To Break Own 50 SCM Free World Record At UVA Pro Elite SCM Worlds Prep Meet.|url=https://swimswam.com/gretchen-walsh-clocks-22-75-to-break-own-50-scm-free-world-record-at-uva-pro-elite-scm-worlds-prep-meet/|publisher=Omega Timing|date=16 October 2025|accessdate=21 October 2025}</ref> |- |[[50 m slobodno]] |22,75= |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |29. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Westmont]] |[https://www.facebook.com/groups/groupswimming/posts/4735390810024430/ &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |50.19 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |19. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Westmont |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070201EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19. 10. 2025|access-date=23. 10. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239370%2F8ffc89115b43c31be0%2Fpl_post_142497057_1587 &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:49.36 |{{ZD|AUS}} [[Mollie O'Callaghan]] |24. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080201EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=24. 10. 2025|access-date=26. 10. 2025}}</ref> |- |[[400 m slobodno]] |3:50.25 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239021 &#8203;] |- |[[800 m slobodno]] |7:54.00 |{{ZD|AUS}} [[Lani Pallister]] |25. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 800m Freestyle Results|url= https://www.omegatiming.com/File/00011900080201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=25. 10. 2025 |access-date=31. 10. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5BDTgaQiMv4&t=4s &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |15:08.24 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |29. 10. 2022. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 1500m Freestyle Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700080201F30104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=29. 10. 2022|access-date=30. 10. 2022}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=p20kZqUAd0k &#8203;] |- |[[50 m leđno]] |25.21 |{{ZD|USA}} [[Katharine Berkoff ]] |29. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Westmont]] ||[https://www.youtube.com/watch?v=qTxNGPn0c5A &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |54.02 r |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |15. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] | <ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=26. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239034 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |54.02 = |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |18. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Westmont |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19. 10. 2025|access-date=24. 10. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239372%2F95216bcdf9baad493b%2Fpl_post_142497057_1589 &#8203;] |- |[[200 m leđno]] |1:57.33 |{{ZD|AUS}} [[Kaylee McKeown]] |25. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25. 10. 2025|access-date= 7. 11. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=irLveoaAuNA&t=3s &#8203;] |- |[[50 m prsno]] |28.37 sf |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |17. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] |<ref>{{cite web|title= Women's 50m Breaststroke Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17. 12. 2022|access-date=17. 12. 2022}}</ref>[https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/529222178935246/?notif_id=1671320917357622&notif_t=video_processed&ref=notif &#8203;] |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |12. 10. 2013. |{{ZD|RUS}} [[Moskva]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Result|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=12. 10. 2013|access-date=12. 10. 2013}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|JAM}} [[Alia Atkinson]] |6. 12. 2014. |{{ZD|KAT}} [[Doha]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=6. 12. 2014|access-date=6. 12. 2014}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 6. 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0-ADSzjH8jY |title=Alia Atkinson {{!}} World Record 100m Breaststroke {{!}} 2014 FINA World Swimming Championships Doha |publisher=[[FINA]] |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214739/https://www.youtube.com/watch?v=0-ADSzjH8jY |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|JAM}} [[Alia Atkinson]] |26. 8. 2016. |{{ZD|FRA}} [[Chartres]] |<ref>{{cite web|title=Alia Atkinson Ties World Record in 100 Breaststroke in Chartres|url=https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|author=Braden Keith|publisher=Swimswam|date=26. 8. 2016|access-date=26. 8. 2016}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:12.50 |{{ZD|SAD}} [[Kate Douglass]] |13. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080203EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=13. 12. 2024}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239027 &#8203;] |- |[[50 m delfin]] |23.72 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |11. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Carmel | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900060204EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=11. 10. 2025|access-date=15. 10. 2025}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |52.71 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |14. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=22. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/club228643357?z=video-228643357_456239030%2Fvideos-228643357%2Fpl_-228643357_-2 &#8203;] |- |[[200 m delfin]] |1:59.32 |{{ZD|KAN}} [[Summer Macintosh]] |12. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=12. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239025 &#8203;] |- |[[100 m mješovito]] |55.98 |{{ZD|SAD}} [[Gretchen Walsh]] |18. 10. 2024. |{{ZD|SAD}} [[Charlottesville (Virginia)|Charlottesville]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m IM TT WR|url= https://storage.googleapis.com/virginiasports-com/2024/10/UVA-vs-Florida-Full-Results.pdf|publisher= virginiasports-com|date=18. 10. 2024|access-date=12. 11. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239326%2F4946df7d75239061b2%2Fpl_wall_142497057 &#8203;] |- |[[200 m mješovito]] |2:01.63 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m IM Final |url= https://vkvideo.ru/video-228643357_456239023|publisher= |date=10. 12. 2024|access-date=14. 12. 2024}}</ref> |- |[[400 m mješovito]] |4:15.48 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |14. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=23. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239031 &#8203;] |- |[[4 × 50 m slobodno]] |1:32.50 |{{ZID|Nizozemska}}<br/>[[Ranomi Kromowidjojo]] (23.05)<br/>[[Maaike de Waard]] (23.16)<br/>[[Kim Busch]] (23.47)<br/>[[Femke Heemskerk]] (22.82) |12. 12. 2020. |{{ZD|NIZ}} [[Eindhoven]] |<ref>{{cite news|title=Dutch Women Destroy SCM 200 Free Relay World Record In 1:32.50 (Video)|url=https://swimswam.com/dutch-women-destroy-scm-200-free-relay-world-record-in-132-50-video/|website=swimswam.com|author=James Sutherland|date=12. 12. 2020|access-date=15. 12. 2020}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:25.01 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Kate Douglass]] (50.95)<br/>[[Katharine Berkoff]] (51.38)<br/>[[Alex Shackell]] (52.01)<br/>[[Gretchen Walsh]] (50.67) |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video – Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://vkvideo.ru/video-228643357_456239039|publisher= |date=10. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |7:30.13 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Alex Walsh]] (1:53.25)<br/>[[Paige Madden]] (1:53.18)<br/>[[Katie Grimes]] (1:53.39)<br/>[[Claire Weinstein]] (1:50.31) |12. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video – Women's 4x200m Freestyle Relay Final|url=https://vkvideo.ru/video-228643357_456239038|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 50 m mješovito]] |1:42.35 |{{ZID|Australija}}<br/>[[Mollie O'Callaghan]] (25.49)<br/>[[Chelsea Hodges]] (29.11)<br/>[[Emma McKeon]] (24.43)<br/>[[Madison Wilson]] (23.32) |17. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030205F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17. 12. 2022|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:40.41 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] (54.02)<br/>[[Lilly King]] (1:03.02)<br/>[[Gretchen Walsh]] (52.84)<br/>[[Kate Douglass]] (50.53) |15. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=4. 1. 2025}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239040 &#8203;] |} === Mješovite štafete === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivači !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[4 × 50 m slobodno (mješovita štafeta)]] |1:27.26 |{{ZID|Italija}}<br />[[Leonardo Deplano]] (20.97) <br />[[Lorenzo Zazzeri]] (20.51)<br />[[Silvia Di Pietro]] (23.07) <br />[[Sara Curtis ]](22.71) |4. 12. 2025. |{{ZD|POLJ}} [[Lublin]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4×50m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000119000A0301F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=4. 12. 2025|access-date=6. 12. 2025}}</ref> |- |[[4 × 50 m mješovito (mješovita štafeta)]] |1:35.15 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Ryan Murphy]] (22.37) <br/>[[Nic Fink]] (24.96) <br/> [[Kate Douglass]] (24.09) <br/> [[Torri Huske]] (23.73) |14. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] | <ref>{{cite web|title=Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14. 12. 2022|access-date=14. 12. 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Video – Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=ul7oas7Zcy4|publisher=FINA.tv|date=14. 12. 2022|access-date=20. 12. 2022}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito (mješovita štafeta)]] |3:30.47 |{{ZID|Rusija}}<br/>[[Miron Lifincev]] (48.90)<br/>[[Kiril Prigoda]] (54.86)<br/>[[Arina Surkova]] (55.63)<br/>[[Darja Klepikova]] (51.08) |14. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4 × 100 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14. 12. 2024|access-date=28. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239036 &#8203;] |} == Galerija == Neki od trenutnih svjetskih rekordera: <gallery widths="170" heights="200"> Datoteka:YANNICK AGNEL a.jpg|<center>[[Yannick Agnel]]</center> Datoteka:Therese Alshammar 2013-01-08 001.jpg|<center>[[Therese Alshammar]]</center> Datoteka:Mireia Belmonte Garcia.jpg|<center>[[Mireia Belmonte]]</center> Datoteka:Filhopodium50cropped.jpg|<center>[[César Cielo Filho]]</center> Datoteka:Matt Grevers.jpg|<center>[[Matt Grevers]]</center> Datoteka:Olympian Grant Hackett takes the Pledge (34690236782) (cropped).jpg|<center>[[Grant Hackett]]</center> Datoteka:Femke Heemskerk.jpg|<center>[[Femke Heemskerk]]</center> Datoteka:Kazan 2015 - Hosszú Katinka 200m backstroke.JPG|<center>[[Katinka Hosszú]]</center> Datoteka:Ranomi Kromowidjojo (2008-08-25).jpg|<center>[[Ranomi Kromowidjojo]]</center> Datoteka:Katie Ledecky-2012-14-09.jpg|<center>[[Katie Ledecky]]</center> Datoteka:Leveauxpodium50.jpg|<center>[[Amaury Leveaux]]</center> Datoteka:Jason Lezak 2.jpg|<center>[[Jason Lezak]]</center> Datoteka:Ryan Lochte cropped.jpg|<center>[[Ryan Lochte]]</center> Datoteka:Rūta Meilutytė02.jpg|<center>[[Rūta Meilutytė]]</center> Datoteka:Aaron peirsol-2.jpg|<center>[[Aaron Peirsol]]</center> Datoteka:Federica Pellegrini e Luca Marin (cropped).jpg|<center>[[Federica Pellegrini]]</center> Datoteka:Phelpsbeijing.jpg|<center>[[Michael Phelps]]</center> Datoteka:Rebecca soni cropped.jpg|<center>[[Rebecca Soni]]</center> Datoteka:Cameron_van_der_Burgh.jpg|<center>[[Cameron van der Burgh]]</center> Datoteka:Incheon AsianGames Swimming 34.jpg|<center>[[Sun Yang]]</center> </gallery> == Također pogledajte == * [[Olimpijski rekordi u plivanju]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Plivanje]] [[Kategorija:Svjetski rekordi]] 38lr3fws05hk3ao1hkojgj2w6b6p6ez 3 95523 3939654 3934552 2026-11-08T09:36:24Z Erm2Bas 187727 /* Pravljenje wikipedia stranice o meni na bosanskom i engleskom */ novi odlomak 3939654 wikitext text/x-wiki {{ambox|mala_kutija=desno|tekst={{nowrap|'''Odgovaram na poruku tamo gdje se i postavi!'''}}|vrsta=sitnica}} <div style="margin: 10px; display:inline-block;">{{Dugme|Ostavi poruku / Leave a message|url=http://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edinwiki&action=edit&section=new}}</div> {{Korisnik:EdinBot/Arhivirati |brojač = 2 |min_tema_arhivirati = 2 |indeks = Razgovor sa korisnikom:Edinwiki/Arhive |maks_veličina_arhive = 300K |min_tema_ostaviti = 2 |maks_starost_teme = staro(15d) |arhiva = Razgovor sa korisnikom:Edinwiki/Arhiva %(brojač)d }} == Tek napisana tema predložena za brisanje ?! == Poz. Juče sam napisao svoj prvi članak na wikipediji i danas kada sam ušao na link stoji mi da je predložena za brisanje. Ne znam koji je razlog, i molio bih ako je moguce da se to riješi. URL link-a je : https://bs.wikipedia.org/wiki/Jasminko_%C5%A0arac Poz Begla. [[Korisnik:Begla|Begla]] ([[Razgovor s korisnikom:Begla|razgovor]]) 09:40, 9 mart 2017 (CET) == {{tl|Infokutija ostrvo}} == Ja sam prenio čitavu kutiju sa en.wiki. Samo treba podesit da prikazuje tačkicu sa koordinata. To prepuštam tebi :) --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 15:37, 26 april 2017 (CEST) == Pravopis == Pozdrav. Po ulasku na stranicu [[Wikipedia:Pravilno-nepravilno u bosanskom jeziku]] primijetio sam jednu grešku u članku. Riječ je o pravilnom pisanju naziva općina Doboj Istok, odn. Doboj Jug. Ja sam stanovnik općine Doboj Istok i moram reći da je jedini ispravan naziv ovaj koji koristim, dakle, Doboj Istok, a neispravni su Doboj-Istok, Doboj istok, te Doboj-istok. Riječ je o tome da je općina registrovana pod tim nazivom te je to jedini ispravan naziv. Mislim da se to odnosi i na općinu Doboj Jug. Ukoliko je potrebno da priložim i neke dokumente koji potkrepljuju moju tvrdnju, nije problem, samo javite. – E. Skopljak : Poštovanje. Edinwiki već je mjesecima zauzet i rijetko kad navrati na Wiki, pa ću ja umjesto njega odgovoriti, a i "dežurni" sam za jezička i pravopisna pitanja ovdje. Baš sam jučer tražio kako je ispravno za ove općine. Na sajtu općine Istok nema crtice, a u ''Pravopisu bosanskoga jezika'' (školski priručnik iz 1999) piše s crticom, pa je iz tog razloga i ovdje tako stavljeno jer se vodimo pravopisom (ovo je jezički projekt). Nije problem promijeniti ovo; lično vjerujem da je tako registrovano. Hvala na ukazivanju. – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 22:57, 26 oktobar 2017 (CEST) == Sarajevo calling == Jutro, ma evo standardno, pos'o kuća vikendica, žena djeca ljubavnica... (rimuje se) ;) radi se...--- [[Korisnik:C3r4|CH₃OHCl₃Ra]][[Razgovor s korisnikom:C3r4|^{dodaj H₂O}]] 07:38, 9 mart 2018 (CET) == Lua skripte == Kad si već tu, pogledaj [[:meta:Special:Permalink/17568421#Lua scripts timing out|ovo]]. Gledao sam skripte, ali mi nije jasno do čega je. – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 18:16, 9 mart 2018 (CET) : Kao što greška govori desio je se timeout, jer predugo traje dok se skripta završi i onda ga wiki samo stopira poslije odredjenog vremena. Brzi pogled mi govori da je konkretno problem u modulu [[Modul:Stanovništvo|Stanovništvo]]. -- [[Korisnik:Edinwiki|<font style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></font>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<font color="green"><b>r</b></font>]])} 18:41, 9 mart 2018 (CET) ::... pa normalno da je problem u modulu. To već znam. Mislio sam da pogledaš gdje je problem ''u'' modulu kad nađeš vremena. – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 18:45, 9 mart 2018 (CET) ::: Kratko rješenje je da provjeriš [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Grabovik_(Gora%C5%BEde)&diff=2916657&oldid=2913721 ukupne brojeve]. Dugo rješenje je da se taj modul djelimično ili potpuno na novo napiše i kako treba istestira, jer trenutno uopšte nije pregledno. Najbolje rješenje je da nađemo zamjenu sa nekim modulom sa en.wiki. -- [[Korisnik:Edinwiki|<font style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></font>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<font color="green"><b>r</b></font>]])} 19:07, 9 mart 2018 (CET) :::: A joj, pa da... u brojevima je bio problem. :-) Popravio sam. P. S: Pokušao sam davno popraviti [[Grabovik (Goražde)#Stanovništvo|ovu]] fusnotu ¹ da se pokazuje nakon naziva naroda, a ne ispred broja u tim tabelama, ali mi nije pošlo za rukom, pa ako ima nekakav lagan fix za to dok ne nađemo drugi modul, valjalo bi popraviti. Ako ne, nema veze. :-) – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 21:56, 9 mart 2018 (CET) ::::: Nema ''kvik fiks'' nažalost, jer se note dupliciraju i povezano je na nekoliko dijelova što zahtijeva dalje restrukturiranje koda. A ako počnem, kakav sam, odma ću sve na novo. :) Neka stoji za sad; bitno je da se one greške sada mogu ukloniti. -- [[Korisnik:Edinwiki|<font style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></font>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<font color="green"><b>r</b></font>]])} 22:35, 9 mart 2018 (CET) ==Edine Wikipediću== Da li je i kako moguće podnijeti molbu/zahtjev za pomilovanje nakon globalne zabrane?[[Korisnik:Homo erectus habilis|Homo erectus habilis]] ([[Razgovor s korisnikom:Homo erectus habilis|razgovor]]) 23:42, 23 maj 2018 (CEST) : Zavisi do slučaja. O kome se radi? -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 12:27, 24 maj 2018 (CEST) :: Pa Yahadzija, zar nisi skont'o? --- [[Korisnik:C3r4|CH₃OHCl₃Ra]][[Razgovor s korisnikom:C3r4|^{dodaj H₂O}]] 12:29, 24 maj 2018 (CEST) ; Nisam toliko promućuran, jer sam [[imbecil]] sa potvrom.[[Korisnik:Homo ludens erectus|Homo ludens erectus]] ([[Razgovor s korisnikom:Homo ludens erectus|razgovor]]) 20:01, 24 maj 2018 (CEST) ;Tražio sam pomilovanje za Yahadziju, nije ratni zločinac![[Korisnik:Homo ludens erectus|Homo ludens erectus]] ([[Razgovor s korisnikom:Homo ludens erectus|razgovor]]) 00:22, 25 maj 2018 (CEST) ::: Koliko vidim bilo je nekih problema oko izmjena i autorskih prava. Blokada je bila na 3 mjeseca i to još prošle godine, tako da je ona istekla što se bs-wikija tiče. Međutim, Yahadzija je također dobio blokade na drugim wikipedijama i na kraju globalnu blokadu, kao što se [[Posebno:SredisnjaAutent/Yahadzija|ovdje]] može vidjeti. To mu onemogućava pristup na svim projektima. Za raspravu/pomilovanje se može tamo obratiti gdje je blokada i postavljena. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 11:07, 25 maj 2018 (CEST) ==Ko je blokirao Yahadziju== Kome može podnijeti zahtjev za reviziju. Svi oni koji su tražili blokadu prihvatili su kasnije njegove članke. Sporne slike su njegove, a one su glavni povod (da li i razlog?) kažnjavanja. Prihvećene su samo one koje je posudio iz drugih Wikipedija ili uzeo iz knjiga. Može li to tako? Pretpostavlja se da je cijelu kampanju pokrenuo izvjesni C3r4 (što je provjerlivo u zapisniku). [[Korisnik:Shundohunter|Shundohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Shundohunter|razgovor]]) 00:43, 26 maj 2018 (CEST) : {{Spomeni|Shundohunter}}, Yahadzija, prestani praviti nove račune i pročitaj šta sam napisao ovdje: [[Razgovor s korisnikom:Homo ludens erectus]]! --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 01:11, 26 maj 2018 (CEST) == Pitanje == Šta je sa prijedlogom za pomilovanje korisnika Yahadzija? [[Posebno:Doprinos/104.218.63.55|104.218.63.55]] 13:41, 27 maj 2018 (CEST) == Edine == Koristit ći Wiki-1765 [[Korisnik:Wiki-1765|Wiki-1765]] ([[Razgovor s korisnikom:Wiki-1765|razgovor]]) 19:55, 4 juni 2018 (CEST) == Brisanje moje stranice == Poštovani, Molim vas odakle vam pravo da brisete moju stranicu sa Wikipedia, zašto ja ne bih imala pravo imati svoju stranicu?? Unaprijed zahvalna, Bojana Djurdjevic == CLDR == Ko može na CLDR promijeniti lokalni naziv jezika sa kodom ''it'' iz <s>talijanski</s> u ''italijanski''?--- [[Korisnik:C3r4|CH₃OHCl₃Ra]][[Razgovor s korisnikom:C3r4|^{dodaj H₂O}]] 08:35, 9 august 2018 (CEST) : Ne znam, nisam to nikad istražio. Možda {{Spomeni|Srdjan_m}} zna? -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 19:44, 10 august 2018 (CEST) :: {{Spomeni|C3r4}}: Mogu ja i {{plainlinks|url=http://u.cubeupload.com/srdjan/jwj513.png to sam već promijenio uz podršku kolega iz Googlea i Microsofta}} (budući da to i oni koriste) dok je trajao period za te promjene ove godine. Kad programi/kompanije ažuriraju verziju CDLR-a na 34 trebalo bi se promijeniti. – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 07:56, 13 august 2018 (CEST) == Bosanski jezik == Pozdrav. Tek sam se prijavio na wikipediju iz cistog razloga da svojim radom doprinesem razvoju wikipedije na bosnaskom jeziku i krenuo sam od stranice UEFA Liga Prvaka gdje sam napravio odredjene promjene, al' sam dobio poruku u kojoj stoji da ne koristim bosanski jezik iako pisem na tom jeziku. Kako je to moguce i sta nisam napisao na bosanskom? : Pozdrav i dobrodošao na Wikipediju. Vidim da ti je {{Spomeni|C3r4}} vratio izmjene, tako da je najbolje kod njega da provjeriš zašto. —- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 14:39, 11 august 2018 (CEST) == Upit == Poštovani Edine, Nedavno sam se logovala na wikipediu na molbu moje prijateljice, Amire Medunjanin, da joj izmjenim fotografiju na https://en.wikipedia.org/wiki/Amira_Medunjanin to smo nakratko i uspjele, nakon čega mi je došlo da kršim autorska prava, pokusala sam još par puta sa drugim slikama,ali opet isto, nakon sto sam joj javila, ona je napravila racun, sto se isto dogodilo i njoj, bez obzira sto je slika njena i sto ima prava na istu. Nakon toga, pokusala sam jos par puta sa nekim drugim slikama, ali svaki puta me neki drugi administrator, editor ili volonter "ubije". Možete li nam pomoći da izvršimo izmjenu slike na wikipediji, ako treba mogu vam dati kontakt mail same Amira i ostale podatke, također sam i administrator na njenoj officijelnoj FB stranici. Dala mi je sva prava da za nju to odradim ali nam to nije uspjelo. Molim Vas da nam pomognete oko ovog malog ažuriranja fotografije i eventualno dijela teksta. Svako dobro Azra H aka [[Korisnik:Enigma666rock|Enigma666rock]] ([[Razgovor s korisnikom:Enigma666rock|razgovor]]) 13:45, 29 august 2018 (CEST)enigma666rock : Pozdrav Azra. Vidim da si već na commonsu postavila zahtjev, a tamo je neko već i reagovao ([[:commons:Commons:Undeletion_requests/Current_requests#File:Amira-Medunjaninimg.jpg]]). Trebaš prvo zatražiti da ti se blokada ukine, i tu je najbolje pratiti formalni proces i kako su ti već objasnili na stranici za razgovor. Pretpostavljam da si dalje upućenja uvezi autorskih prava itd. A u slučaju da nisi, možeš pogledati [[:en:Wikipedia:Uploading images]]. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 18:27, 29 august 2018 (CEST) ćao == Nominacija == U trenutku nominacije, tj. početka glasanja korisnik nije ispunjavao uvjete, nego je naknadno stekao broj izmjena, kako su dani išli. Tamo na komentarima piše mora imati ove izmjene do početka glasanja. A nije ih imao. --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 10:41, 4 oktobar 2018 (CEST) : Sasvim si upravu! Tek sada vidim da su izmjene urađene poslije kandidature. 👍 -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 11:06, 4 oktobar 2018 (CEST) :: Prva izmjena bila je [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Doprinos/IndexAccount&offset=&limit=500&target=IndexAccount 20. septembra 2018.] Dan prije glasanja! Broji li se početak glasanja ili dan kada je glasano? Nije baš jasno...ali sami smo krivi, da to nismo regulisali!--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 11:22, 4 oktobar 2018 (CEST) ::: U [[Wikipedia:Prijedlozi za upravnika#Administrator (sysop)|pravilima na koja je sâm GBL povezao]] nigdje ne piše da su morala nastati prije početka glasanja – samo piše da mora biti 150 ukupno, a 50 u posljednja 3 mjeseca (ne piše "3 mjeseca prije početka glasanja"). ZzK na [[Wikipedia:Zahtjev za komentare/Nova pravila za kandidiranje administratora|koji je Munja povezao]] još uvijek nije usvojen (samo se troje izjasnilo "za", a zamjerke u komentarima nisu uvršene u sâm zahtjev niti kao mogućnosti pri odabiru novih pravila, što je suprotno od riješenih ZzK-ova u kojima su zamjerke ispoštovane i izjasnilo se barem šestero, osmero ljudi ili generalno aktivni korisnici). – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 11:35, 4 oktobar 2018 (CEST) ::::Nominacija je pokrenuta 21 septembra 2018. u 11:00, nominacija traje 14 dana 0 sati 0 minuta 0 sekundi, pravo glasa imaju svi korisnici do početka nominacije sa brojem izmjena pred početak nominacije, te i u ovom slučaju zahtjevam sankcionisanje korisnika {{spomeni|AnToni}} '''zbog [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3APrijedlozi_za_upravnika&type=revision&diff=2955016&oldid=2955015 uplitanja u regularnost glasanja]'''! --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 11:51, 4 oktobar 2018 (CEST) :::::Gdje u pravilima koje si povezao piše da pravo glasa imaju korisnici "od početka nominacije sa brojem izmjena pred početak nominacije"? – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 12:00, 4 oktobar 2018 (CEST) ::::::Kada sam u slučaju oduzimanja statusa GBL-u upozoravao na nedefinisanost postupka nije se reagovalo, bitno je bilo ukinuti administratorsko pravo i završiti s time! Da ne spominjem samovoljno naturanje pravila u toku glasanja što je umalo i prošlo. Tačno je da nije definisano, ni do početka ali ni do kraja procesa glasanja. Naravno da podrazumjevani uslovi moraju biti ispunjeni na samom početku procesa. Ali zar bi trebalo i misliš da tu granicu za broj izmjena treba pomjeriti do završetka glasanja? Pa da u tih 14 dana saradnik koji ima ukupno 101 izmjene bez ijedne izmjene u posljednja tri mjeseca forsirano skupi još 50 izmjena i ispuni pravo na glasanje. To je pokušaj uticanja na rezultate glasanja bez obzira kako bi ti eventualni saradnici glasali ako bi im se omogućilo takvo pravo!--[[Korisnik:BosnianWikiS|BosnianWikiS]] ([[Razgovor s korisnikom:BosnianWikiS|razgovor]]) 12:48, 4 oktobar 2018 (CEST) {{izvuci}} De ti meni reci Srdjane treba li u '''[https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3APrijedlozi_za_upravnika&type=revision&diff=2955016&oldid=2955015 ovom]''' slučaju izvršiti kakve sankcije prema korisniku {{spomeni|AnToni}}!? Je li ovo samovolja, kršenje pravila... kako bi ti definisao takav potez!? I kako definišeš svoju izjavu da korisnika koje opsuje treba blokirati na 1 dan, a korisnika koji navodi primjer o nečemu treba blokirati na primjer na 3 dana!? I kako bi definisao admnistratora koji izmjene drugog korisnika naziva [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Protokol&page=User%3AGolden+Bosnian+Lily idiotizmom]!? --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 12:15, 4 oktobar 2018 (CEST) : Kako bih to ''ja'' definirao? Mislim da sam to već rekao, ali evo opet: smatram da bi svi trebali biti aktivni u sprečavanju kršenja Wikipedijinih osnovnih principa – bilo da se to radi direktno ili proxyjem – kako administratori, tako i birokrati, što ja mislim da je u tom slučaju učinjeno. Nisam rekao da nekoga treba blokirati na jedan dan zbog psovanja¹ niti sam rekao da nekoga ko navodi primjer treba blokirati na tri dana. Koliko sam mogao primijetiti, Toni te je posljednji put blokirao zato što si [[Special:Diff/2955664|ovdje]] pod 4. tačkom napisao "ovo i ovo možemo karakterizirati kao vandalizam, idiotizam ili čak kao bezobrazluk" (ključna riječ "idiotizam") što je Toni u polju za razlog citirao (doduše bez navodnika, pa je možda zato tu nastala zabuna). To je stvarno bilo nepotrebno s tvoje strane, da nečije vrlo vjerovatne greške pogrešno okarakteriziraš i nazoveš idiotizmom. Kako bi se osjećao da ti nehotice par puta pritisneš mišem na nešto (i meni se barem dvaput desilo da nenamjerno pritisnem na [vrati] s mobitela), a neko ti krene naveliko predbacivati da je to idiotizam? Sigurno ne lijepo. : ¹ Mala digresija: Koliko znam, mislim da blokiramo samo kad se vrijeđa psovanjem, a ne kad se psovke koriste ekspresivno u porukama (primjerice: "E jbg, nisam znao / izvini" i tome slično). Barem je takva praska na drugim wikijima, tipa en.wiki, de.wiki i slično. – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 12:49, 4 oktobar 2018 (CEST) ::Po tvojoj logici dobio bih blok od jedan dan da sam opsovao nego postavio pitanje kako da nešto nazovemo? Ovo na kraju rečenice je upitnik. To znači da postavljam pitanje. A ako je upitnik na kraju rečenice to znači da korisnik nešto nekog pita. Dakle, kako da ja nazovem tu vrstu AnTonijevih izmjena? Ja AnTonijev postupak tumačim kao u vandalizam; jednom rečenicom: zloupotrebljavanje adminskih prava! Ono što {{spomeni|Edinwiki}} priča o "mom grehu" kao admina koji je blokirao drugog admina bez navodnih ovlasti uopće nesmatram ozbiljnim! Zašto! Pa jednostavno: pretpostavimo da imamo jednog birokratu i on radi šta hoće. Navodno, po nekim izmišljenim pravilima, koja nigdje ne pišu, taj birokrata može raditi šta hoće jer nema niko prava da ga zaustavi! Znači, on može raditi i vandalizam, nazivati druge korisnike kako god on želi, konačna odluka je u svim segmentima isključivo njegova te može jednostavno i da ignorira i tri posljednja konsenzusa!? Da bi taj birokrata bio smaknut čak nema niko pravo niti da ga nominira za oduzimanje tih istih prava koja mu je zajednica i dala!? I onda dođe "neko sa strane" '''ko je tu 5 dana od ostalih 365''' i počne neku vrstu svoje filozofije kako se adminska prava isključivo mogu izgubiti samo ako se zloupotrijebe ta "adminska" prava!?!?!? I onda, i kad i to nađemo, javi se opet "neko iz mase" tvrdeći da je greška u pravopisu ili nekakvom krivom tumačenju jezika. --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 15:27, 4 oktobar 2018 (CEST) :::Uvijek smatram, odnosno smatrao sam, da je bolje korisnika blokirati na jedan dan nego pokretati postupak oduzimanja prava zbog možda i slučajne jedne greške. AnToni je tada uradio vandalizam, radi ga i sad namećući svoja pravila ignorišući na primjer konsenzus! Ako je donešen konsenzus ne vidim da je {{spomeni|AnToni}} još uvijek poništio svoje izmjene! Ili jeste!? --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 15:35, 4 oktobar 2018 (CEST) :::: {{Spomeni|Golden Bosnian Lily}}: Mislim da onda nisi dovoljno upućen kako ovo sve funkcioniše, jer to što navodiš da niko nije smjenjljiv jednostavno nije tačno. Za AnTonija i Srđana si pokrenuo već raspravu, i procedura ta će se do kraja ispoštovati. Tu imaš priliku da tačno navedeš gdje je počinjen vandalizam po tvom mišljenju itd. Tom procedurom ćemo ispitati dali je to smjenjivanje opravdano sa navedenim argumentima na osnovu pravila, ili zdravog razuma ako nebudemo imali ništa drugo. Oni koji odlučuju o ovome su stavljeni na tu poziciju sa povjerenjem zajednice, i stim po definiciji imaju pravo to da urade. Ukoliko se neko sa tim odlukama neslaže, što je isto moguće, može se žaliti onima iznad ove zajednice, a to mjesto bi bilo na Meti. :::: Isto da dodam da mi ovi tvoji pozivi i priča sve više i više prelaze na trolovanje. Tj. uvlačiš i maltretiraš dosta korisnika sa ove i drugih zajednica u svoju ovu priču i postavljaš izazivajuće komentare. Već si dobio nekoliko blokada u prošlosti i dosta ti je oprošteno dosad, pa razmisli sam dokle ćeš stići ovim putem. Vrijedan si korisnik i pokazao si u prošlosti da možeš mnogo toga dobrog učiniti, pisanjem članaka i saradnjom sa drugima (znam da smo zajedno dosta oko šablona sarađivali). Bilo bi šteta tu pozitivnu energiju izgubiti, i moj savjet bi ti bio da malo razmisliš o tome jer ovo što činiš u zadnje vrijeme to uglavnom nije. Ovo zadnje također važi i za druge. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 16:37, 4 oktobar 2018 (CEST) :::::Ja mislim da ti Edinwiki uopće nisi u toku a kako bi i bio kad si tu "5/365" dana, a inače se svi pozivate po "nekim funkcijama" te si onda dužan u tom smjeru i da radiš! Kao birokrata dužan si da odgovoriš na pitanja koja ti se postavljaju! I to redom, pitanje po pitanje a ne u globalu! I vjeruj, razmišljam da se obratim na Meti gdje ću zahtjevati za detaljnom istragom "revisionism of Ustashe supporters" pa ćemo vidjeti koliko ćemo dogurati! Neće mene niko - ama baš niko na takav način oslovljavati. Kao prvo reći takvo što nekom na primjer u Bosni i Hercegovini jeste krivično djelo te se može i pred zakonom odgovarati! Komentar koji si napisao: {{citat2|Već si dobio nekoliko blokada u prošlosti i dosta ti je oprošteno dosad, pa razmisli sam dokle ćeš stići ovim putem.|}} ne priliči jednom birokrati što znači da direktno podržavaš postupke AnTonija (iako je to AnTonijeva zloupotreba ad. prava). Živimo u sistemu demokratije te za razliku od pojedinaca ne koristim riječnik "šuplja priča"/"prazna slama" ako dotična osoba misli drugačije. Ovo "pa razmisli sam dokle ćeš stići ovim putem" tumačim čak i kao prijetnju. "Tj. uvlačiš i maltretiraš dosta korisnika sa ove i drugih zajednica" - taj odgovor imaš '''[https://sr.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%3A%D0%A2%D1%80%D0%B3%2F%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%BE&type=revision&diff=20892562&oldid=20873255 ovdje]''' i '''[https://hr.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedija%3AKafi%C4%87&type=revision&diff=5138728&oldid=5137779 ovdje]'''.--[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 18:42, 4 oktobar 2018 (CEST) Za glasanje smo oduvijek praktikovali da se uzme u obzir početak glasanja kod brojanja izmjena, te bih se zato ovoga i držao (ali bilo bi dobro pojasniti ovo). Imajte na umu da kod oduzimanja statusa glasove nemožemo mjeriti jednako kao što to radimo za davanje statusa jer jednostavno nemamo pravila koja propisuju kako da tu postupamo. Koliko sam ja svjestan svaki ogranak wikipedije to rješava na svoj način, a i mi bi trebali uspostaviti ova pravila koja podržajemo i što mislimo da ima smisla. Dok neriješimo taj problem, smatram da je jedino što preostaje da se izvagaju svi argumenti za i protiv i onda napravi odluka. PS. Slučaj kod Tonija još nisam detaljno pogledao jer nažalost nemam puno vremena. Ali uhvatit ću priliku za koji dan pa ću i tamo reagovati. Tu uglavnom ima još vremena do slijedeće sedmice. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 12:21, 4 oktobar 2018 (CEST) : U pravu si vezano sa pravila, imamo slučaj glasanja od prije pola godine i taj princip koristiti dok ne promijene se ili detaljnije utvrde pravila. Drugi slučaj za oduzimanje prava je specifičniji.--[[Korisnik:BosnianWikiS|BosnianWikiS]] ([[Razgovor s korisnikom:BosnianWikiS|razgovor]]) 12:53, 4 oktobar 2018 (CEST) : U stvari, to je najbolja ideja. Trebalo bi izvagnuti argumente jer ne možemo sada ustanoviti konkretna pravila. – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 12:23, 4 oktobar 2018 (CEST) == Brisanje komentara!? == '''[https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3A%C4%8Car%C5%A1ija&type=revision&diff=2957088&oldid=2957086 Dozvoljeno]''' ili '''[https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_s_korisnikom%3AGolden_Bosnian_Lily&type=revision&diff=2957048&oldid=2955672 nije]'''?!? --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 06:58, 5 oktobar 2018 (CEST) == Radna akcija == Idemo u radnu akciju Edinwiki, a od mene više nema priče (osim vezano za konkretan rad na wikipediji kao i do sada). Pozdrav. [[Korisnik:Nerko65|Nerko65]] ([[Razgovor s korisnikom:Nerko65|razgovor]]) 07:28, 5 oktobar 2018 (CEST) : Da ja onda pobrišem onu moju stranicu što sam sinoć napravio? Ili da prije prebacimo započeti spiak sa moje stranice na tvoju projektnu stranicu?--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 11:32, 5 oktobar 2018 (CEST) :: Mislim da bi najbolje bilo da ovo smjestimo na [[Wikipedia:Spisak smjernica]]. Dodao sam na spisak tamo na projektu. Znači, ili da premjestiš to tamo, ili da od nova počneš. Po meni je najbolje da držimo strukturu s en.wikija, jer nam je onda lakše uporediti šta imamo i šta nam nedostaje. ;) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 11:40, 5 oktobar 2018 (CEST) :::Idemo onda sa strukturom en.wiki! Ono moje je bilo samo inicijalziranje.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 15:07, 5 oktobar 2018 (CEST) == Gerrit == Pozdrav kolega, dobrodošao na svet gerrit.wikimedia.org ;) Želim ti sreću tamo. Kada budeš postavljao ''patcheve'', dodaj me kao ''reviewera''. Korisničko ime mi je isto kao i ovde. Srdačan pozdrav, [[Korisnik:Zoranzoki21|Zoranzoki21]] ([[Razgovor s korisnikom:Zoranzoki21|razgovor]]) 00:15, 6 oktobar 2018 (CEST) : Pozdrav Zorane, i hvala na dobrodošlici. A to je mala izmjena koja mi već odavno stoji na spisku. Do sada sam te neke stvari lokalno rješavao, pa reko hajde da i to već tamo jednom riješim. Dodam te kod sljedećeg patcha. ;) PS. Odavno sam ja tamo registrovan, tako da neznam dali sam baš tako "nov". ;) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 10:08, 6 oktobar 2018 (CEST) == Objektivnost administratora == {{Spomeni|AnToni}}, {{Spomeni|C3r4}}: Da vas uključim ovdje u diskusiju, jer vidim da niste u stanju da smirite situaciju. Pozivam vas na osnovu vaše dužnosti administratora da djelujete objektivno, i korektno ukoliko je pitanje bilo kakvog sukoba. Vidio sam nekoliko stvari iza kojih ne stojim, i nekoliko postupaka koje smatram da krše pravila. '''Blokiranje korisnika [[Korisnik:Mixastarcevic|Mixastarcevic]]''' # @Cera: Ako je korisnik [https://bs.wikipedia.org/wiki/Posebno:Protokol?type=block&user=&page=Mixastarcevic&wpdate=&tagfilter= blokiran] samo na osnovu [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikola_Tesla&diff=2964899&oldid=2964898 ove izmjene] onda smatram da je ovo pogrešan postupak. Blokade trebaju da budu preventivne, a ne kažnjavajuće ([[:en:Wikipedia:Blocking_policy#Purpose_and_goals]]). # @AnToni: [https://bs.wikipedia.org/wiki/Posebno:Protokol?type=block&user=&page=Mixastarcevic&wpdate=&tagfilter= Poništavanje] ove blokade istog korisnika bez prethodne diskusije sa Cerom mislim isto da nije na mjestu. Pored toga najviše zato što si sam upetljan u toj diskusiji i izmjenama. Uvijek se može zatražiti mišljenje ostalih administratora. '''Nacionalnost / etnicitet''' # @Cera, @AnToni: Stranica [[Nikola Tesla]] je zaštićena da bi se izbjegao rat izmjenama. Ok. Ali zašto se onda nakon toga ipak prave izmjene? @Toni [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikola_Tesla&diff=2965033&oldid=2965032], @Cera [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Nikola_Tesla&diff=2964978&oldid=2964910]. Mislim da ste tu obojica pogriješili. Postoji dosta toga opisano ovdje: [[:en:Wikipedia:Edit warring]], pa bih vas pozvao da pročitate. Praksa je poslije ovakvog rata izmjena i zaštite stranice da se prvo postigne consensus, i tek poslije toga naprave izmjene. # @AnToni: Citiram sa stranice za razgovor: ''"..a diskusija o tome da li je Tesla bio Srbin je suvišna''": Svako ima pravo da reaguje na SZR i da svoje mišljenje, ukoliko je ono konstruktivno. Ukoliko je ista diskusija već prije vršena, onda se može referirati linkom. '''Nepotrebni komentari''' Ovakvi komentari nemaju smisla! Kako postići konstruktivan razgovor kada se ovakve izjave bacaju jedna prema drugom? # @Cera: "''Očigledno da ovaj vlasnik Wikipedije i kvaziadministrator AnToni gura prosrpsku i prohrvatsku tezu u svim mogućim člancima. Pošto je ovdje zabranjeno kritiziranje ovih nedodirljivih administratora''" Ovdje vas oboje kritikujem sa pozitivnom namjerom. Nadam se da ćete se sabrati i uvidjeti da vaš postupak nevodi ničemu, jer nije prvi put da se ovako nešto dešava. Važnije od toga: kršite pravila Wikipedije i nedržite se svoje dužnosti kao administrator da postupate po istim. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 17:55, 24 oktobar 2018 (CEST) : Blokada kolege, koji je dodao je neosnovana i uzrokovana rječju srpski,što Ceru odmah navodi na blokadu. Svako ko napiše nešto, a to njemu zvuči na srpski, vrijeđa ga sa neprimjernim komentarima ili ga blokira. Tomu treba stati u kraj. Postao je poznat i u "svijetu", pa su me u Lembergu pitali zašto se on tako ponaša...šta reći? Drugi nam se smiju ili stvaraju enciklopediju, a naš Cera patrolira i traži veljače i lepotu da blokira suradnike i korisnike. Blokirati nekoga zbog jedne riječi u članku je puno i previše, a razjurivanje novih korisnika neumjesnim komentarima je još gora stvar. Mora li se to tolerisati? Blokiranog sam deblokirao, da čovjek vidi da ovo nije grupa divljaka, koji čekaju da neko napiše srpski, pa da ga se blokira. Ovo šta se radi je presedan i postavljam svima pitanje, da li mu i dalje treba d::opustiti uvrede prema novim korisnicima?--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 21:29, 24 oktobar 2018 (CEST) :: Kratki odgovor na dugi esej kolege: vrlo dobro znam šta radim, nisam od jučer ovdje, i vrlo dobro "pročitam" ko ovdje radi vandalizam "slučajno" a ko namjerno dođe samo da bi napisao da je Kosovo dio Srbije ili da je prosinac umjesto decembra. Takve stvari uklanjam bez ikakve diskusije ili "konsenzusa". Nastojim praviti bosansku Wikipediju (aka Wikipediju na bosanskom jeziku) a ne da se uvlačim Srbima ili Hrvatima u pakš...!--- [[Korisnik:C3r4|CH₃OHCl₃Ra]][[Razgovor s korisnikom:C3r4|^{dodaj H₂O}]] 08:27, 25 oktobar 2018 (CEST) ::: No problem je što naš jezik razumiju i ti "ozloglašeni" koji su inače i tvoje komšije i ravnopravi državljani tvoje domovine i oni imaju pravo surađivati na našem projektu I kultura govora ti je katastrofalna. Većina nas su akademici i tako se ne bi trebalo pisati. Nismo mi šaneri!--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 08:35, 25 oktobar 2018 (CEST) :::: Ti drugi ravnopravni građani i državljani moje i tvoje domovine imaju pravo pisati na 3 ravnopravna jezika u Bosni i Hercegovini. Prema tome, bujrum, imamo bs.wiki, sr.wiki i hr.wiki! Ovdje se pisalo, piše se i pisat će se isključivo bosanskim jezikom, za druge jezike nema niti će ikad biti mjesta! --- [[Korisnik:C3r4|CH₃OHCl₃Ra]][[Razgovor s korisnikom:C3r4|^{dodaj H₂O}]] 08:39, 25 oktobar 2018 (CEST) :::Razumijem ja to. Ti si se učahurio u neku svoju viziju o nekom lokalizmu, koji je wiki projeku nepoznat. Nije moje da te mijenjam. Mir ist eigentlich wurscht! Kako mi ovdje kažemo!-[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 09:35, 25 oktobar 2018 (CEST) :::: To nema veze sa lokalizmom. Jezik najbolje znaju lokalci. Čak i kada je u prenesenom značenju, ili bolje rečeno "između redova". Oni koji su na svojoj koži osjetili 90te "pušu i na hladno mlijeko" ako me razumiješ, a znam da znaš šta mislim.--- [[Korisnik:C3r4|CH₃OHCl₃Ra]][[Razgovor s korisnikom:C3r4|^{dodaj H₂O}]] 10:20, 25 oktobar 2018 (CEST) :: Osjetio sam više nego ti, stariji sam pa me je to zakacilo kao učesnika a ti su vjerovatno bio posmatrač ili eventualna žrtvA. No rat se završio prije 20 godina i nama je cilj prenijeti znanje na sve one koji to trebajz. A ne da nas bije loš glas koji trenutno na projektu imamo. Samo mi to možemo promijeniti,jer ćemo inače izgubiti i korisnike i čitaoce. A o jeziku se ne bi puno petljao jer nisam kao ni ti filolog, pa neka oni odlučuju o tim stvarima.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 10:45, 25 oktobar 2018 (CEST) :::Ne razumijem dio rečenice: '''A ne da nas bije loš glas koji trenutno na projektu imamo.''' Pa i da smo najbolji opet bi imali loš glas a zna se i gdje i od koga! A ako pogledamo lične profile pojedinih administratora na facebooku, pa pobogu, pola ih veliča "Dražu Mihajlovića"! Treba li da spomenem i o kojim administratorima je riječ?!? Naravno, oni nisu revizionisti (zahvaljujući nekim drugim kriterijima). --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 11:07, 25 oktobar 2018 (CEST) :: Ne znam ko veliča Dražu! A ja nemam facebook stranicu, osim jednog bloga, ali on nema veze sa politikom, nego sa literaturom. Ima i kod nas onih koji veličaju ustaški pokret. I na tome treba poraditi. I to da je gorespomenuti rehabilitiran, nema veze ni sa nama ni sa wiki. Barem ne sa mnom.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 11:23, 25 oktobar 2018 (CEST) == Upozorenje == Cijenim Edinwiki to što pokušavaš da se pridržavaš pravila, jer upravo to radi AnToni i donedavno naš Srdjan. Kad smo veċ kod Srdjana, izgleda da nas je i on napustio. Bio je prošlog oktobra predmet verbalnog šikaniranja od strane dotičnog kojem je izgleda najprirodniji najniži način komuniciranja sa ostalim saradnicima. I sam si rekao da od njegovih optužbi o zloupotrebi administratorskih ovlaštenja nema ništa. Izgleda da se Srdjanu dobro zgadila "kulturna i na činjenicama zasnovana diskusija". Čovjek je samo lagano "okrenuo list" i nastavio da radi korisnije stvari u svom životu, nego da se bavi glupostima dotičnog, kojeg se izgleda ne smije nazvati pravim imenom po pitanju njegovog svjetonazora. Prošlog oktobra je mržnja prema momcima poput Srdjan i AnToni frcala na sve strane. Ja sam do tada samo radio moje kompozitore, Maje, Vizantijsku umjetnost i tako te stvari, ali kad sam vidio kako ih frajer provocira, jednostavno sam principijelno stao u njihovu odbranu. Ne volim nepravdu. Pročitaj u moje ime nekoliko poruka koje sam ovih dana dobio od njega. Ja ih nisam ni otvarao, a indirektno sam po reakciji AnTonija shvatio da mi je pisao i o konzumiranju svinjetine. Meni šalješ upozorenje, a nisi ni pogledao šta je meni naša "princeza" napisala. Da se odmah razumijemo, meni je wikipedija jedan lagani hobi i način da dam neki svoj doprinos, jer sam se ovdje u SAD-a lijepo snašao, a baš zato što imam lijep život hoċu makar na ovaj način da pomognem. Pogledaj samo GBL i njegov "dosije". Svađe i rasprave sa drugim saradnicima, nervni slom koji je doživio kad nas je demostrativno "napustio". Pogledaj mu korisničku stranicu i naċi ċeš "koncertne ostatke" od te ujdurme. Dobio je tim povodom čak i pjesmicu "Oj jaro jarane" Halida Muslimoviċa od jednog kolege sa sr-wikipedije. Čovjek mu poželio sve najbolje i da se "ne stresa puno". Pročitao si sigurno i njegov najnoviji biser kad je u završetku njegovog prijedloga onako u afektu "ispalio" kao "možeš okačiti kobili o rep". Mislim stvaaaarno!!!!! To ti je nivo razgovora koji njemu odgovara, a ovo nešto civilizacija i te stvari. Slobodno baci kroz prozor. Pozdrav tebi u snježnoj Holandiji od mene iz danas sunčanog i proljetnog Tennessee. Odoh na biciklo pa u park kraj jezera da uživam u novoj biciklističkoj stazi na ovoj ljepoti od vremena. P.S. Svrati češċe, jer garant ċe biti još mnogo bisera sa ovim tipom, kojem je život dosadan i koji je preozbiljno shvatio ovaj wiki projekat. [[Korisnik:Nerko65|Nerko65]] ([[Razgovor s korisnikom:Nerko65|razgovor]]) 20:52, 3 februar 2019 (CET) : GBL je dobio trajnu blokadu. Znači tog trolovanja neće ovdje više biti. Ali bez obzira ko šta govori, ne smije se dozvoliti da spadnemo na isti nivo i zato za svakoga važe ista pravila. Pozdrav nazad za Tennessee. ;) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 22:28, 3 februar 2019 (CET) == Šabloni za datume == Vozdra Edine, Treba nam izmijeniti ove šablone: {{tl|Datum rođenja}}, {{tl|Datum rođenja i godine}} i {{tl|Datum smrti i godine}}, u slučaju ako neki od parametara ne postoji (uglavnom desi se kombinacija da ne postoji dan i/ili mjesec, a godine su uvijek prisutne), da ne prikazuje greške nego da računa sa parametrima koje ima. Možeš li ovo vidjeti? Ja sam haman završio sa prebacivanjem IK biografija u IK osoba. --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 20:44, 21 februar 2019 (CET) : Vidim da je konceptualno jednako sa en.wiki, tj. parametri ti su obavezni. Jesi li provjerio kako to rade na en.wikiju ukoliko samo imamo na primjer godinu? -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 19:21, 22 februar 2019 (CET) :: Sad sam probao sa člankom [[Ibn-Sina]], na enwiki uzeo samo godine i uradio preview. Fercera bez pokazivanja grešaka. Oni rade preko modula Age. Treba i kod nas to dotjerat. --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 19:35, 22 februar 2019 (CET) ::: Eto prenio sam. Izgleda da fercera. :) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 19:56, 22 februar 2019 (CET) :Fercera. Možeš li vidjeti i za ova druga dva šablona koja sam gore naveo :D. P.S. I u trenutnom šablonu prikazuje u engleskom formatu, npr. February 2, 2012. Treba 2. februar 2012. --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 20:26, 22 februar 2019 (CET) :: Sada bi trebalo da je ok. Provjerio sam i ove šablone, trebalo bi da je uredu ovako sve. Možda koji još prijevod, ali to slobodno izmijeni ako šta vidiš. ;) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 20:40, 22 februar 2019 (CET) ::: Super, radi sve. Samo još format/redoslijed: [dan]. [mjesec (slovima)] [godina]. --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 20:47, 22 februar 2019 (CET) :::: Dok ja to, deder ti [[Džabir ibn Hajjan|ove]] slučajeve. :) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 20:49, 22 februar 2019 (CET) :::: Eto ga.-- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 21:00, 22 februar 2019 (CET) :::::Aferim... kontao sam ima li kakva mogućnost da se ukine obavještenje da nedostaje mjesec, jer lakše bi bilo izmijeniti šablon nego puno članaka... ili barem da se doda kategorija ako nedostaje mjesec. --[[Korisnik:Munja|Munja]] ([[Razgovor s korisnikom:Munja|razgovor]]) 21:06, 22 februar 2019 (CET) :::::: Pa radi se baš o standardizaciji. Kako rade na en.wikiji? Ako kod nas nije po istom standardu, onda bi trebalo izmjeniti tamo gdje treba. A nije ni to teško, za to imamo botove. ;) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 22:49, 22 februar 2019 (CET) == Treba mi pomoć == Pozdrav, novi sam na Wikipediji, napravio sam članak Husein Rakim Islamović, ali nije objavljen. Ne znam gdje griješim. Lijep pozdrav : {{Spomeni|Grivic Laskov}}: Članak [[Husein Rakim Islamović]] je objavljen. Koja vam pomoć tačno treba? Kao početnik korisno je također pregledati dobrodošlicu gdje vam je naprimjer objašnjeno da se potpisujete sa četiri tilde (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) kada ostavite poruku na stranicama za razgovor. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 18:00, 26 februar 2019 (CET) == OTRS request == Hello Edinwiki, we have an [[ticket:2020012610002632|OTRS request]] regarding the article [[AIESEC]]. The request is asking if someone would review the outstanding pending changes on this article and either accept or decline them. We don't have a bswiki specific OTRS queue, and most of us don't read bs-. Would you mind taking a look? Best regards, [[Korisnik:Xaosflux|Xaosflux]] ([[Razgovor s korisnikom:Xaosflux|razgovor]]) 04:02, 27 januar 2020 (CET) : {{Spomeni|Xaosflux}} It seems I don't have an account at OTRS to be able to see the content of the ticket. Asked DCB to create one for me. What's the complaint exactly? -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 10:46, 27 januar 2020 (CET) :{{Spomeni|Edinwiki}} it is more of a 'request' then a 'complaint' - but it is about the pending changes backlog on that page, edits have been pending review for over four months. If the edits were accepted, or declined, I can close out the ticket. Thank you, [[Korisnik:Xaosflux|Xaosflux]] ([[Razgovor s korisnikom:Xaosflux|razgovor]]) 13:54, 27 januar 2020 (CET) :: {{Spomeni|Xaosflux}} I'll check it out and let you know here. I think it needs a bit of tweaking and then it can be accepted. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 14:12, 27 januar 2020 (CET) :::{{Spomeni|Edinwiki}} thank you. I can also close that OTRS ticket by letting them know there is a [[Posebno:StarePregledaneStranice|1104 day back log]] and they just will have to wait. [[Korisnik:Xaosflux|Xaosflux]] ([[Razgovor s korisnikom:Xaosflux|razgovor]]) 15:18, 27 januar 2020 (CET) :::: {{Spomeni|Xaosflux}} Done. The article is now accepted. ;) (also thanks to {{Spomeni|Srdjan m}} and {{Spomeni|BosnianWikiS}}). -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 16:34, 27 januar 2020 (CET) ::::: Thank you all, I will close the OTRS ticket and let the requester know. [[Korisnik:Xaosflux|Xaosflux]] ([[Razgovor s korisnikom:Xaosflux|razgovor]]) 17:27, 27 januar 2020 (CET) == Pitanje == Možeš li srediti [[Šablon:Mapa Marsa]]? Ogroman je. Lijep pozdrav.--[[Korisnik:Franjo Josip|Franjo Josip]] ([[Razgovor s korisnikom:Franjo Josip|razgovor]]) 22:59, 3 maj 2020 (CEST) == Spiskovi == Edine, obnovi ove silne spiskove već jednom, bolan, bolan. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} : Ok. {{Spomeni|EdinBot}} Hajde u akciju, čuo si mene, šta čekaš? -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 15:36, 18 juni 2020 (CEST) :: Tu sam šefe, tebe čekam. Idemo. -- [[Korisnik:EdinBot|EdinBot]] ([[Razgovor s korisnikom:EdinBot|razgovor]]) 15:39, 18 juni 2020 (CEST) ::: [[Korisnik:EdinBot|EdinBot]] i [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} dobro bi bilo da svaki mjesec obiđeš društvo [[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 16:26, 30 novembar 2025 (CET) :::: {{spomeni|Palapa}} Što se tiče spiskova, može se automatizirati da se redovno obnavalja, ako postoji želja. A za sebe nemogu da garantujem da sam redovno tu. Ponekad provirim da nema poruka. Šta ima? :) -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 10:37, 2 decembar 2025 (CET) :::::pa, molim da automatiziraš. hvala unaprijed [[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 18:29, 2 decembar 2025 (CET) == Pozivnica == {{DiscordD}} == Promjena korisničkog imena == Vidi molim te [https://bs.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zahtjev_za_preuzimanje_korisni%C4%8Dkog_imena ovo]! Znaš li zašto ne funkcioniše? Pozdrav!--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 13:34, 24 oktobar 2020 (CEST) : Izgleda da je samo globalno moguće preko [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Username_changes Mete]!--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 13:36, 24 oktobar 2020 (CEST) == Logo političke stranke == Pozdrav, Potrebno je promijeniti logo jedne političke stranke jer nije taj više u funkciji i napravljen je novi. Pa kako sad to, pokusao sam ali ne znam? ==Veličina članka== Da li čanak na bs.wiki mora biti duži od najdužeg (u pravilu en.wiki)? Da li se KWiki-ju moraju prevoditi podaci iz šablonskih baza podataka koje su svima dostupne? Možda to nije otkrio, pa mu sve prekratko? [[Korisnik:21775198.138-dopisnik|21775198.138-dopisnik]] ([[Razgovor s korisnikom:21775198.138-dopisnik|razgovor]]) 01:24, 4 maj 2021 (CEST) : Ne treba se '''meni''' ništa prevoditi. Članak treba imati pet rečenica, uz osnovnu wiki-"opremu". Takav je dogovor na ovom projektu. Šta tu nije jasno? – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 02:26, 4 maj 2021 (CEST) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 19:10, 4 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 19:11, 4 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Prijava == Poštovani gosp. Edine, prijavio bih administratora AnToni zbog njegovih neopravdanih akcija kao administratora bosanske Wikipedije. U zadnje vrijeme mi često uklanja izmjene na mojim člancima u kojima sam pisao o Bošnjacima. Prvobitno sam objavio članak o [[Jakov Baltić|Jakovu Baltiću]] u kojem sam, između ostalog, napisao da je ''Fra Jakov Baltić, kao i mnogi drugi bosanski franjevci (Ivan Franjo Jukić, Antun Knežević i dr.) isticao svoj bošnjački nacionalni identitet što je ostalo zabilježeno u njegovom ljetopisu: “Nas je Bošnjake Bog Slavljanim hotijo biti, ne Osmanlijam”; “U jesen, kad se školski razred svrši, digoše nas Bošnjake”; “…svima nama Bošnjacim služiti može''. Pri tome sam, naravno, naveo izvor za ove citate u njegovoj knjizi "Godišnjak od Događaja crkvenih, svietskih, i promine vrimena u Bosni", str. 312, 127, 439. Međutim, AnToni mi je uklonio ove izmjene sa opravdanjem da, citat:''Nacionalni identitet u njegovo vrijeme nije bio određen niti ga je bilo moguće dokumentirati. Formiranje nacionalnih identiteta u ovom dijelu Evrope se desilo mnogo jasnije. Ukoliko je pisao u svojim djelima o Bošnjacima, ne znači da je pripadao bošnjačkom narodu'' i ''Nigdje u njegovoj knjizi se ne spominje njegova nacionalna pripadnost, koja tada nije ni postojala u smisli današnjih okolnosti''. Pored toga on tvrdi da ''bošnjački franjevci nisu nikada postojali''. Ovo nije tačno budući da se Baltić jasno izjašnjavao kao Bošnjak, što očigledno dokazuje da u tome periodu jeste bilo moguće određivati nacionalne identitete. AnToni je zbog ovoga zaključao moj članak i spriječio izmjene zbog navodnog "vandalizma", "rata izmjena" i "spora oko sadržaja". Pored toga na tom članku je dodao podatak da je Jakov Baltić svoj ''Godišnjak'' napisao na hrvatskom jeziku Jučer sam objavio članak o [[Martin Nedić|Martinu Nediću]] i u njemu sam, između ostalog napisao: ''Fra Martin Nedić je bio jedan od ideologa bošnjaštva tj. bošnjačke tradicije zajedništva iz redova bosanskih franjevaca polovinom 19. stoljeća''. Naravno, za ovaj podatak sam citirao šest različitih knjiga. Ipak, AnToni mi je opet uklonio ove izmjene, a da nije naveo razlog. Primijetio sam da je AnToni i na drugim člancima o bosanskim franjevcima uklanjao veoma sličan sadržaj kada se govori o njihovoj bošnjačkoj nacionalnog ideologiji. Na članku o [[Antun Knežević|Antunu Kneževiću]] AnToni je uklonio izmjene u kojem se govori upravo o Kneževićevoj bošnjačkoj ideologiji da su Bošnjaci jedan narod od tri vjere i da nikakvih Hrvata ni Srba nema u Bosni i Hercegovini do 19. vijeka. Razlog njegovog uklanjanja jeste da ovaj podatak nije referenciran, iako je ova činjenica dokumentovana u mnogim knjigama. Na članku o [[Ivan Franjo Jukić|Ivanu Franji Jukiću]] uklonio je izmjene, opet, o dijelu u kojem govori upravo o Jukićevoj bošnjačkoj ideologiji. Izbrisao je njegov poznati citati: ''...Mi Bošnjaci njekad slavni narod sad jedva da smo živi nas samo kao očenutu glavu od stabla slavjanskog gledaju priatelji naukah i žale nas.... Vrime je da se i probudimo od dugovične nemarnosti; dajte pehar, te carpite iz studenca pomnje mudrost, i nauk; nastojte da najpred naša serca očistimo od predsudah, fatajmo za knjige i časopise, vidimo što su drugi uradili, te i mi ista sredstva poprimimo, da naš narod prosti iz tminah neznanstva na svitlost isitne izvedmo...''. U infokutiji navedene osobe je uklonio podatak da je Jukićeva nacionalnost Bošnjačka i jezik bosanski. Bošnjaštvo tj. bošnjačku tradiciju zajedništva moguće je uočiti kod mnogih bosanskih franjevac i to ne samo iz njihovih spisa nego i njihovog ličnog angažmana u promovisanju i zaživljavanju ove ideologije u Bosni. Neki od franjevaca koji su zaneseni ovom ideologijom: Matija Divković, Stjepan Matijević, Mijo Radnić, Filip Laštrić, Martin Nedić, Ivan Franjo Jukić, Antun Knežević i drugi. Iako je njihova aktivnost dokumentirana u raznim knjigama, AnToni ignoriše historijske činjenice i uporno briše ove podatke. Molim Vas da razmotrite očiglednu zloupotrebu pozicije administratora od strane AnToni-ja i da se poštuju historijske činjenice na bosanskoj Wikipediji. Želim da se vrate moje izmjene, koje se dokumentovane historijske činjenice i otključa moja stranica o Jakovu Baltiću. U buduće planiram pisat još članaka o bosanskim franjevcima i njihovom bošnjaštvu i sličnim temama. Primjedbe grupe profesora i studenata iz oblasti historije i političkih nauka iz Sarajeva na rad administratora AnToni članak: https://www.klix.ba/vijesti/bih/kome-smeta-bosanska-historija-na-wikipediji/210607123 S poštovanjem. [[Korisnik:Mrjazz123|Mrjazz123]] ([[Razgovor s korisnikom:Mrjazz123|razgovor]]) 11:14, 1 april 2022 (CEST) : {{Spomeni|Mrjazz123}}: Nekoliko stvari da razjasnimo. Prvo, ovo nije "bosanska Wikipedija", već je Wikipedia na bosanskom jeziku; dakle, nema nikakve veze s Bosnom (i Hercegovinom), Bosancima i tome slično, već je isključivo jezički projekt. Drugo, niko od nas nije gazda i šef projekta da bi mogao samostalno "razmotriti eventualnu zloupotrebu", pa tako ni Edin. Ako vam se ne sviđa nečiji rad, to se ne rješava ovakvim "prijavama" već prvo pokušate argumentirano objasniti na stranici za razgovor, onda ako nema ništa od dogovora s osobom s kojom ste u sukobu, pozovete druge urednike da se očituju ili da pogledaju (i pregledaju) spor i sačekate mišljenje; na kraju ćete imati konsenzusno stanje o nekom sporu; tek ako se poslije toga uspostavi da neko od administratora ne poštuje načela projekta onda možete ići na Čaršiju s problemom. Treće, navodi iz te "primjedbe" koje ste naveli od tzv. "grupe profesora i studenata" na portalu Klix – {{Plain link|https://raskrinkavanje.ba/medij/klix|koji je ocijenjen kao visokorizičan po širenju lažnih vijesti i dezinformacija}} – već su [[Wikipedia:Čaršija#Demanti|detaljno demantirani]] kao dezinformacija, lažne vijesti i doslovno laganje u određenim mjestima. S obzirom na to da ste to spomenuli, a nije nešto naročito popularan tekst, nadam se da niste dio grupe i da nema sukoba interesa. Na kraju, gledajući stranice za razgovor ovih članaka koje ste povezali, ne mogu vidjeti da je bilo nekakvog intenzivnog pokušaja da razgovarate sem nečeg relativno kratkog kod [[Razgovor:Jakov Baltić|Jakova Baltića]]. Stoga <u>pokrenite na odgovarajućim stranicama za razgovor teme</u> koje se tiču konkretnog teksta koji je izbrisan ili koji želite dodati, a ne uspijevate, i argumentirano pokušajte doći do rješenja te pozovite nekoga od aktivnih urednika da to pogleda. Ja lično nemam vremena za ovu tematiku jer sam tanak s vremenom ovih dana, ali vjerujem da će neko od kolega imati vremena da se time pozabavi, vjerovatno Haris jer je upoznat s ovime. – [[Korisnik:Srđan|Srđan]] ([[Razgovor s korisnikom:Srđan|razgovor]]) 12:54, 1 april 2022 (CEST) ::U svom članku sam naveo dovoljan broj argumenata: citati iz objavljenih knjiga navedenih autora. Molim Vas da mi navedete ko su urednici kojima se mogu obratiti. [[Korisnik:Mrjazz123|Mrjazz123]] ([[Razgovor s korisnikom:Mrjazz123|razgovor]]) 15:57, 1 april 2022 (CEST) :::Od trenutno aktivnih, mislim da se [[User:Mhare|Mhare]] bavi ovim. – [[Korisnik:Srđan|Srđan]] ([[Razgovor s korisnikom:Srđan|razgovor]]) 16:58, 1 april 2022 (CEST) Ok, hvala! [[Korisnik:Mrjazz123|Mrjazz123]] ([[Razgovor s korisnikom:Mrjazz123|razgovor]]) 18:53, 1 april 2022 (CEST) :Nisam stručnjak, ali koliko znam [[Bošnjaci|bošnjaštvo]] danas nije isto što i bošnjaštvo u vrijeme koje su smješteni subjekti o kojima je riječ. Bošnjak, Bosanac, Bošnjanin (i njihovi ekvivalenti u drugim jezicima Bosniaque, Bosniak, Bosniacus) termin je kojim su označavani svi ''Bosanci'', a to je moderni termin koji se koristi od 20 stoljeća do danas. :Vjerujem da možemo više izvora naći da su '''bosanski franjevci''', što se i poklapa s vremenom u kojem su živjeli i lingvističkom značenju tadašnjeg termina Bošnjaci. Sve to bi trebalo biti pokriveno ozbiljnijim referencama. Kako ih svrstava današnja bošnjačka historiografija, može se navesti, ali treba i naglasiti to, što je po načelu [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnosti]]. [[Korisnik:Mhare|Haris]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 21:51, 1 april 2022 (CEST) :: Odgovoreno [https://bs.wikipedia.org/wiki/Razgovor_s_korisnikom:AnToni#Martin_Nedi%C4%87 ovdje]!--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 12:55, 2 april 2022 (CEST) Vidim da je ovdje bilo neke rasprave, i nadam se da je se stvar do sada riješila. Lijep pozdrav svima. {{Spomeni|Mrjazz123}}, {{Spomeni|AnToni}}, {{Spomeni|Srđan}}. -- [[Korisnik:Edinwiki|<span style="font-family: Tahoma;"><b>Edin</b></span>]]^{([[Razgovor sa korisnikom:Edinwiki|<span style="color:green"><b>r</b></span>]])} 18:21, 7 maj 2022 (CEST) Nije se ništa puno riješilo. Bez obzira koliko ja referenci i historijskih činjenica iznio, Antoni uporno uklanja. Na primjer, na članku o bosanskom franjevcu i historičaru fra Antunu Kneževiću spominjao sam njegovo bošnjaštvo i pri tome citirao 13 referenci. On je pojam "bošnjaštvo" zamijenio sa pojmom "zajedništvo", i u tom dijelu je izbrisao podatak da je Knežević sve stanovnike Bosne nazivao Bošnjacima. Sličnu stvar je radio i sa nekim drugim člancima koja sam već gore spomenuo. Moja profesorica historije je na Filozofskom fakultetu, odsjek historija, odbranila diplomski rad na temu "Antun Knežević i njegovo bošnjaštvo". Od nje sam koristio neke podatke za članak. Dakle, ovo je utvrđena historijska činjenjica. Ne razumijem što nekome toliko smeta historija, stvarno nije uredu. [[Korisnik:Mrjazz123|Mrjazz123]] ([[Razgovor s korisnikom:Mrjazz123|razgovor]]) 18:58, 7 maj 2022 (CEST) == Pomoc pocetinku == Pozdrav, prvi put pravim wikipedia account sa namjerom postavljanje jedne biografije. Proces mi se čini jako komplikovan stoga trazim pomoć. Naime, koliko sam do sada shvatio, trebam napraviti account i napraviti 7 validnih edita nakon čega cu moći objaviti biografiju bez da je neko skine. Zanima me koliko je to tačno i da li postoji brži način, otovoren sam za sve opcije. Proces objašnjen u koracima bi mi mnogo pomogao. Unaprijed hvala na razumijevanju [[Korisnik:Cepovi|Cepovi]] ([[Razgovor s korisnikom:Cepovi|razgovor]]) 19:59, 25 juni 2023 (CEST) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 01:02, 8 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == Čaršija == Zamolio bih te da reagiraš jer AnToni radi što želi bez validnog objašnjenja, uopće ne komunicira sa mnom samo briše i uklanja. Ne dozvoljava mi radit. [https://bs.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:%C4%8Car%C5%A1ija Pogledaj čaršiju]. == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 13:17, 29 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Južna Srbija == Pozdrav, EdinWiki. Da li ja mogu ovdje na miru uređivat teme vezane za moj kraj, Južna Srbija, a da ih drugi admin ne uklanja i briše, pošto je tako preporučeno sa mete? [[Korisnik:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] ([[Razgovor s korisnikom:Marco Mitrovich|razgovor]]) 06:13, 13 juni 2025 (CEST) : Vjerovatno ti treba kontekst za ovo (kopiram [[Posebno:Diff/3714015|poruku s KWikijeve stranice za razgovor]] jer je pitanje isto postavljeno na dva mjesta). Mitrović je Odboru za Univerzalni kodeks ponašanja na Meti [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/Sysop abuse on Bosnian Wikipedia|prvo prijavio Tonija]], pa onda [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2025/Sysop abuse on Croatian Wikipedia|novog admina Hijerovita sa hr.wiki]]. U oba slučaja, zahtjevi su mu odbijeni. Inače, Mitroviću, preporučeno ti je da se obratiš drugim administratorima da pogledaju šta se dešava, a ne da tražiš ''carte blanche'' da ti niko tvoje izmjene ne smije dirati, što je svakako nemoguće garantirati jer bilo koji drugi korisnik (koji nije admin) može izmjene vratiti ako smatra da nisu dobre. Ako zaista misliš produktivno doprinositi projektima, bit će ključno demonstrirati napredak u pristupu uređivanju. – [[Korisnik:Srđan|Srđan]] ([[Razgovor s korisnikom:Srđan|razgovor]]) 10:02, 13 juni 2025 (CEST) Prvo, zamoliću Srđana da ne ide za mnom, smešno je. Drugo, ''carte blanche'' je tvoj mišljenje, a šta da očekujem od osobe koja je izmislila da sam sve admine na bs.viki nazvao "korisnim budalama". Tako, lepo ću te zamoliti da mi se samo kad je neophodno obraćaš. Treće, pravo da izrazim svoje misljenje na svojoj stranici imam (naravno bez vulgarnossti i slično) to što smatram da Južna Srbija može biti nezavisna je moj lični stav, tebi ako se ne sviđa okreni glavu. Bitno je da to ne unosim u članke da Južna Srbija treba biti nezavisna, članci se samo gledaju. Uostalom, neću samo uvijek uređivat članke vezane za jug. [[Korisnik:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] ([[Razgovor s korisnikom:Marco Mitrovich|razgovor]]) 15:29, 13 juni 2025 (CEST) Toliko ima šablona o stavovima za autonomije i nezavisbosti raznih teritorija u svijetu, tako da ni nije jasno zašto AnToni diže toliku frku oko Južne Srbije, kad je to samo na mojoj stranici. [[Korisnik:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] ([[Razgovor s korisnikom:Marco Mitrovich|razgovor]]) 16:14, 13 juni 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|razgovor]]) 14:28, 16 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 14:44, 19 novembar 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) (This message was sent to [[:Razgovor s korisnikom:EdinBot]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:30, 28 april 2026 (CEST) </div> (This message was sent to [[:Razgovor s korisnikom:EdinBot]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Clanak - 'Juan garaizabal' == Zdravo! Napravila sam članak o Juanu Garaizabalu na bosanskoj Wikipediji, ali bih željela ispraviti naslov članka iz „Juan garaizabal“ u „Juan Garaizabal“. Trenutno nemam dozvolu za premještanje stranica. Da li biste mogli premjestiti članak na ispravan naslov? Hvala unaprijed! [[Korisnik:LollyTruffles|LollyTruffles]] ([[Razgovor s korisnikom:LollyTruffles|razgovor]]) 12:07, 9 oktobar 2026 (CEST) == Pravljenje wikipedia stranice o meni na bosanskom i engleskom == Dragi Edine Postavio sam već zahtjev na Čaršija grupi ako neko želi napraviti stranicu o meni na bosanskom i engleskom. Zovem se Ermin Basic i većina podataka o meni se može naći o meni na moje dvije web-stranicame erminbasic.co.uk i erminbasic.com. Pokušao sam sam napraviti stranicu o meni 2024 godine, ali je ona ostala samo u obliku Wiki for everyone. Da li bih ti mogao napraviti wikipedia stranicu o meni ili unaprijediti već postojanu Wiki for everyone. Ili ako znaš nekoga ko to može učiniti za mene. Rado ću pomoći toj osobi ako treba više informacija o meni. Srdačno, Ermin Bašić [[Korisnik:Erm2Bas|Erm2Bas]] ([[Razgovor s korisnikom:Erm2Bas|razgovor]]) 10:36, 8 novembar 2026 (CET) 3pq5wnxakyyntckq4gsq7kpbbew1csx 0 176269 3939613 3933633 2026-11-07T21:16:31Z ~2026-59242-89 187714 rewording, i dodana jedna ref (walt was here ;) 3939613 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju_izvori}} {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Metamfetamin | Druga_imena = Dezoksiefedrin <br /> Metamfetamin <br /> Pervitin <br /> Anadreks <br /> Metedrin <br /> Metilamfetamin <br /> Sindroks <br /> Dezoksin | Grupa = Psihostimulanti | Trgovačka imena = | ATC kodovi = N06BA03 | CAS_registarski_broj = 537-46-2 | Dostupnost bez recepta = ne | Strukturna formula = [[Datoteka:Methamphetamine-2D-skeletal-.svg|130px]] | IUPAC ime = N-metil-1-fenilpropan-2-amin | Sumarna formula = C₁₀H₁₅N | Tačka topljenja = 170–175&nbsp;°C [(S)-metamfetamin-hidrohlorid]<ref>[http://www.rsc.org/Shop/books/2013/9781849736701.asp The Merck Index]. An Encyclopaedia of Chemicals, Drugs and Biologicals. 14. izd., 2006, str 1027, {{ISBN|978-0-911910-00-1}}</ref> | Tačka ključanja = | Molarna masa = 149,23 g/mol | Biološka raspoloživost = 62,7% oralno; 79% nazalno; 90,3% inhalirano; 99% rektalno; 100% intravenozno | Metabolizam = hepatički | Poluvrijeme eliminacije = 9-12 sati<ref name="Schep">{{cite journal |author=Schep LJ, Slaughter RJ, Beasley DM |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20849327 |title=The clinical toxicology of metamfetamine |journal=Clinical Toxicology (Philadelphia, Pa.) |volume=48 |issue=7 |pages=675–94 |year=2010 |month=august}}</ref> | Izlučivanje = renalno }} '''Metamfetamin ''' (''N-metil-alfa-metilpenetilamin'') je sintetička [[Psihoaktivne droge|droga]] iz skupine spojeva [[feniletilamin]]a i [[Amfetamin|amfetaminske]] klase, koja brzo izaziva [[ovisnost]]. On je stimulans centralnog nervnog sistema ([[CNS]]). Stimulativne osobine su slične [[adrenalin]]u. Koristi se kao rekreaciona droga, rijetko za liječenje poremećaja hiperaktivnosti, deficita pažnje ([[ADHD]]) i pretilosti. Metamfetamin postoji u vidu dva enantiomera, dekstro- i levo-formi (dekstrorotarna i levorotarna forma). Dekstro forma metamfetamina je jača u vidu stimuliranja CNS-a od levo-enantiomera, međutim, obje su neurotoksini, stvaraju ovisnost i stvaraju iste toksične efekte kada se uzimaju u velikim dozama. Iako se rijetko prepisuju zbog potencijalnih rizika, metamfetamin hidrohlorid je dozvoljen od strane Američke administracije za hranu i lijekove (''United States Food and Drug Administration (USFDA)''), pod imenom "Desoxyn". Kada se koristi u slobodnoj prodaji, koristi se za povećanje seksualne želje, podizanja raspoloženja i energije, omogućavajući nekim korisnicima da imaju seksualne aktivnosti više dana u kontinuitetu. Efekti ove droge su teži nego kod [[kokain]]a i drugih droga i nekada uključuju akutnu [[Depresija|depresiju]], psihotične epizode i oštećenja [[Mozak|mozga]]. Prodaje se ilegalno u raznim oblicima (pilule, prašak, kapsule). Jeftinija je od drugih ilegalnih droga i od legalno dostupnih supstanci. Metamfetamin se u ilegalnoj prodaju može naći kao čisti desno orjentirani enantiomer (dekstro forma) ili kao smjesa desno i lijevo orjentiranog enantiomera u omjeru 1:1. Nalazi se na listi II Konvencije Ujedinjenih Naroda o psihotropnim supstancama (''United Nation Convention on Psychotropic Substances''), a u SAD i drugim zemljama, proizvodnja, distribucija, prodaja i posjedovanje metamfetamina je ograničena ili ilegalna. U manjim količinama, metamfetamin može izazvati povećano raspoloženje i opreznost, koncentraciju, energiju kod mirnih pojedinaca. U većim količinama, može izazvati psihoze, rabdomiolizu i cerebralno krvarenje. Poznat je kao droga koja stvara ovisnost i koja se veoma često zloupotrebljava. Teški korisnici imaju psihoze i prolaze kroz težak period nakon prestanka uzimanja, sindrom odvikavanja može da bude i nekoliko mjeseci duži od uobičajenog. Za razliku od amfetamina, metamfetamin je neurotoksin za ljude, oštećuje dopaminske i serotoninske neurone u CNS-u. Suprotno od amfetamina za metamfetamin postoje dokazi da oštećuje mozak, za dugoročne korisnike. Oštećenja uključuju štetne promjene u moždanoj strukturi i funkciji, kao što je redukcija sive materije u nekoliko regija mozga i štetne promjene u markerima metaboličkog integriteta. == Upotreba == === Medicinska upotreba === U Sjedinjenim Američkim Državama, metamfetanim hidrohlorid, pod trgovačkim imenom ''Desoxyn, ''je odobren od strane FDA za liječenje ADHD i egzogene pretilosti (pretilost koja dolazi od faktora na koje pacijent ne može utjecati) kod djece i odraslih. Međutim FDA navodi da terapeutska korist koju pruža liječenje sa metamfetaminom treba ocijeniti i uporediti sa štetnim efektima koje izaziva korištenje istog. U SAD-u je levo-forma dostupna u nekim lijekovima koji se dobijaju bez recepta, a koriste se protiv nazalne kongestije. Metamfetamin se povezuje sa velikim potencijalom za zloupotrebu, proizvodnja upotreba i posjedovanje su regulirani Zakonom o kontroli supstanci u SAD i nalazi se na spisku II (''schedule II'') u SAD. Metamfetamin hidrohlorid koji se može naći u prodaju u SAD, mora da sadrži upozorenje tzv: "black box warning". Metamfetamin ima veliki potencijal za zloupotrebu. Zbog toga bi se trebao koristiti na pacijentima na kojima alternativne metode mršavljenja nisu bile efikanse. Korištenje metamfetamina dugoročno za liječenje pretilosti, može da izazove ovisnost i trebalo bi se izbjegavati. Posebna pažnja se treba obratiti na to da korisnik ne uzima metamfetamin u neterapeutske svrhe ili distribuciju, stoga se droga treba prepisivati umjereno. Zloupotreba metamfetamina može izazvati iznenadnu [[smrt]] ili ozbiljne kardiovaskularne probleme. === Rekreacionalna upotreba === [[Datoteka:Desoxyn (methamphetamine) 5 mg tablets.jpg|thumb|259x259px|Desoxyn tablete - farmaceutski metamfetamin hidrohlorid]] Koristi se zbog izazivanja euforije, kao stimulans i afrodizijak. Prema dokumentarcu koji je snimila ''National Geographic'', "cijela subkultura poznata kao "party and play" je zasnovana na upotrebi metamfetamina". Članovi San Francisco sub-kulture, koji se sastoje uglavnom od gaj korisnika metamfetamina, se obično sastaju na internet stranicama za upoznavanje. Metamfetamin je jak stimulans, ima afrodizijačne efekte i inhibitorno djeluje na ejakulaciju, zbog tih osobina korisnici mogu da imaju seksualne odnose kontinuirano i po nekoliko dana. Faza kroz koju korsinci prolaze nakon dugotrajnog uzimanja mogu da budu ozbiljne sa značajnom hipersomnijom. [[Datoteka:Blue Crystal Meth.jpg|thumb|260x260px|Kristalni met- ilegalni metafetamin hidrohlorid]] == Kontraindikacije == Metafetamin se dovodi u vezu sa osobama koje imaju historiju zloupotrebe droga, srčanih bolesti, tešku uznemirenost ili anksioznost ili kod individua koje proživljavaju arterosklerozu, [[glaukom]], hepertiroizam ili ozbiljnu hipertenziju. USFDA preporučuje da osobe koje su osjetljive na druge stimulanse ili trenutno uzimaju monoamin oksidazne inhibitore, ne bi trebali uzimati metamfetamin. Također i osobe sa bipolarnim poremećajem, depresijom, povišenim krvnim pritiskom, problema sa jetrom ili bubrezima, manijama, psihozama, Rejnoldovim fenomenom, napadima, tiroidnim problemima, trzajima ili Turetovim sindromom da prate simptome koji se javljaju dok uzimaju metamfetamin. == Nuspojave == === Fizičke nuspojave === Mogu uključivati gubitak apetita, hiperaktivnost, proširene zjenice, pretjerano znojenje, zajapurenu kožu, suha usta i škripanje zubima (dovodeći do tzv. "meth usta"), glavobolju, neravnomjeran rad srca (ubrzan ili usporen), brzo disanje, visok krvni pritisak, nizak krvni pritisak, visoku temperaturu, dijareju, konstipaciju, zamućen vid, vrtoglavicu, trzanje, utrnulost, drhtanje, suhu kožu, akne i blijed izgled. Metamfetamin koji je prisutan u [[krv]]i može da dospije i do [[fetus]]a kroz placentu ili se može izlučivati kroz mlijeko. Novorođenčad koja su bila izložena metamfetaminu rađana su sa znatno manjim gestacionalnim obimom glave i težine. Izloženost metamfetaminu, kod neonatalne djece je izazivao simptome uznemirenosti, brzog disanja i povraćanja. Postporođajni sindromi su relativno blagi i samo u 4% slučajeva zahtijevaju medicinsku intervenciju. ==== Meth mouth ==== Korisnici i ovisnici o metamfetaminu mogu veoma brzo da izgube zube, bez obzira na način uzimanja, a stanje se neformalno zove "meth mouth" (usta meta). Stanje je obično gore kod korisnika koji ubrizgavaju drogu za razliku od onih koji ju puše, ušmrkavaju ili inhaliraju. Prema Američkom udruženju stomatologa, "meth mouth" su uzrokovana kombinacijom psiholoških i fizičkih promjena uzrokovanih drogom, rezultirajući kserostomiom (suha usta), dugotrajnim periodom slabe higijene usta, korištenjem visokokalorične hrane, gaziranih pića i [[bruksizam|bruksizmom]] (škripanje i stiskanje zuba). Mnogi istraživači se slažu da propadanje zuba kod korisnika metamfetamina uveliko zavisi od načina života ali da i suhoća usta pomaže tome ali da nije glavni uzrok propadanja zuba. Nuspojave su stiliziranje i preuveličane da odbiju trenutne koristnike metamfetamina, sugeriraju naučnici. === Psihološki efekti === Psihološki efekti uključju euforiju, disforiju, promjenu u libidu, opreznost, koncentraciju, insomniju, predosjećanje, samopouzdanje, iritantnost, odmornost, socializiranost, smanjen osjećaj umora, nemir, grandioznost, ponavljajuće i opsesivno ponašanje. Također ga povezuju s anksioznošću, depresijom, metamfetaminskim psihozama, suicidima, i nasilnom ponašanju. Metamfetamin je droga od koje se veoma lahko postaje ovisan. == Fizičke i hemijske osobine == Metamfetamin je hiralna molekula sa dva entantiomera, dekstrometamfetamin i levometamfetamin. Na sobnoj temperaturi, slobodni metamfetamin je bezbojna tečnost sa karakterističnim mirisom kao u listovima geranije. Rastvorljiv je u dietil eteru i [[etanol]]u, a mješiv je u [[hloroform]]u. Nasuprot, metamfetamin hidrohlorid je bez mirisa i gorkog ukusa. Tačka topljenja je između 170 i 175 C, a na sobnoj temperaturi je u vidu bijelih kristala ili kao bijeli kristalni prah. Hidrohloridna forma je topiva u alkoholu i vodi. [[Datoteka:Crystal Meth.jpg|thumb|260x260px|Prozirni kristali metamfetamina, poznati i kao kristalni met]] == Sinteza == Racemična smjesa metamfetamina može se pripremiti iz fenilacetona sa Leuckartovom metodom ili reduktivnom aminacijom. U Leuckartovoj rekaciji, ekvivalent fenilacetona reaguje sa dva ekvivalenta N-metilformamida da formiraju formil amid metamfetamina sa [[ugljik dioksid]]om i metilaminom kao nusproizvodima. U ovoj rekaciji iminij kation se formira kao intermedijar koji se reducira drugim molom N-metilformamida. Intermedijar formilamid se hidrolizira u kiselim uslovima pri tome dajući metamfetamin kao finalni proizvod. Alternativno, fenilaceton može se podvrgnuti rekaciji sa metilaminom u reducirajućim uslovima da daju metamfetamin. [[Datoteka:Methamphetamine from P2P ru.svg|centar|thumb|393x393px]] [[Datoteka:Methamphetamine leuckart synthesis.png|centar|thumb|430x430px|Leuckartova aminacija, sinteza metamfetamina]] Savremenim hemijskim procedurama ova droga se lahko sintetizira, što je čini izuzetno [[društvo|društveno]] opasnim, uzimajući u obzir i rizik za [[um|mentalno]] [[zdravlje]] dugotrajnih korisnika. == Degradacija == Dugotrajna izloženost izbjeljivačima uništava metamfetamin. U tlu su se pokazali kao trajni zagađivači. U studiji iz 2013. u vezi bioreaktora u otpadnim vodama, otkriveno je da se metamfetamin većinom razgradi u periodu do 30 dana pod uticajem svjetla.<ref name="pmid23886544">{{cite journal |vauthors = Bagnall J, Malia L, Lubben A, Kasprzyk-Hordern B |title = Stereoselective biodegradation of amphetamine and methamphetamine in river microcosms |journal = Water Res. |volume = 47 |issue = 15 |pages = 5708–18 |date = October 2013 |pmid = 23886544 |doi = 10.1016/j.watres.2013.06.057 |bibcode = 2013WatRe..47.5708B |doi-access = free }}</ref> == Također pogledajte == * [[Feniletilamin]]i * [[PiHKAL]] * [[Psihoaktivne droge]] * [[Breaking Bad]] - TV serija koja obrađuje temu ilegalne sinteze metamfetamina * [[Amfetamin]]i * [[Fenelzin]] * Montana [[Montana Meth Project|met projekat]] * [[Metamfetamin u SAD]] * [[Levomethamfetamin]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Methamphetamine}} * http://www.methproject.org/answers/will-using-meth-change-how-i-look.html#Mug-Shot-Match-Up Posljedice korištenja * http://www.facesofmeth.us/main.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701220517/http://www.facesofmeth.us/main.htm |date=1. 7. 2012 }} Posljedice korištenja * http://www.youtube.com/watch?v=pXIhdC33NUE Posljedice korištenja * [http://www.nida.nih.gov/Infofacts/methamphetamine.html NIDA o metafmetaminu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027044552/http://www.nida.nih.gov/Infofacts/methamphetamine.html |date=27. 10. 2007 }} {{Droge}} [[Kategorija:Psihoaktivne droge]] [[Kategorija:Hemijski spojevi]] [[Kategorija:Japanski izumi]] [[Kategorija:Euforijanti]] [[Kategorija:Anoreksici]] [[Kategorija:Stimulansi]] f0rm2todrxuxftd6eqaj7ksyiqw26jh 0 390054 3939617 3919173 2026-11-07T23:29:24Z ~2026-56789-58 187606 3939617 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infokutija TV-emisija | ime = '''''Simon's Cat''''' | slika = Simons-Cat-Cover.jpg | žanr = [[Slapstick]]<br>[[Sitcom]] | oblik = Animirana serija, knjiga | kreator = Simon Tofield | razvijač = Simon's Cat Ltd. | režiser = [[Simon Tofield]] | glasovi = Simon Tofield | država = {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | jezik = [[Engleski jezik|Engleski]] | broj_sezona = | broj_epizoda = 151 | spisak_epizoda = | producent = | urednik = | lokacija = | kinematografija = | kamera = | trajanje = Zavisi; uobičajeno od 1 do 3 minute po epizodi | kompanija = Simon's Cat Ltd., Tandem Films, ChannelFlip | distributer = [[YouTube]] | kanal = [[YouTube]] | format̠slike = 1080p [[16:9]] [[HDTV]] | audio_format = | prvo_prikazivanje = | prvo_emitovanje = [[4. mart]] [[2008]]. | zadnje_emitovanje = | prethodno = | sljedeće = | povezano = | web_stranica = http://www.simonscat.com/ | naslov_web_stranice = Simon's Cat | web_stranica_produkcije = | naslov_web_stranica_produkcije = }} '''''Simon's Cat''''' ({{bs|Simonov mačak}}) je [[animirana serija]] i serijal knjiga [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] animatora [[Simon Tofield|Simona Tofielda]]. Govori o gladnom [[Mačka|domaćem mačku]] koji koristi sve komplikovanije taktike kako bi ga vlasnik nahranio. U januaru [[2009]]. godine je objavljeno da će ''Simon's Cat'' biti objavljen kao knjiga.<ref>{{cite web|url=http://www.thebookseller.com/news/canongate-buys-simons-cat.html|title=Canongate buys Simon's Cat|work=thebookseller.com|access-date=24. 6. 2015|date=13. 1. 2009|first=Catherine|last=Neilan}}</ref> [[Canongate]] je objavio istu 1. oktobra 2009. godine u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]]. Kasnije je objavljena u nekoliko drugih država,<ref>{{cite web|url=http://www.simonscat.com/regionselect.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516045757/http://www.simonscat.com/regionselect.html|title=List of countries that released Simon's Cat in his very own book|author=Simon's Cat|archive-date=16. 5. 2010|work=simonscat.com|access-date=24. 6. 2015|url-status=dead}}</ref> te su kasnije objavljene dodatne knjige serijala. [[Walt Disney Animation Studios]] je, u junu [[2012]]. godine, počeo sa objavljivanjem posebno napravljenih kratkih animiranih filmova serijala ''Simon's Cat''.<ref>{{cite web | last = Plumb | first = Alastair | url = http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/26/new-simons-cat-video-window-pains_n_1626713.html | title = New 'Simon's Cat' Episode, 'Window Pains', Arrives Online (VIDEO) | date = 26. 6. 2012 | access-date = 24. 6. 2015 | publisher = The Huffington Post }}</ref> Strip serijala ''Simon's Cat'' se objavljivao u tabloidu ''Daily Mirror'' od [[2011]]. do [[2013]]. godine.<ref>{{Cite web |url=http://www.mirror.co.uk/fun-games/simons-cat/ |title=Simon's Cat: The Daily Mirror cartoon strip |access-date=24. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208010517/http://www.mirror.co.uk/fun-games/simons-cat/ |archive-date=8. 2. 2012 |url-status=bot: unknown }}</ref> ==Produkcija== Serijal se animira koristeći [[Adobe Flash]] [[softver]]. Slike se crtaju ručno i to elektronski koristeći se [[Wacom Intuos 3]] [[Grafički tablet|grafičkim tabletom]] veličine [[A4]].<ref name="official-faq" /> Stvaraoc [[Simon Tofield]] je naveo da mu inspiraciju za serijal pružaju njegove četiri [[Mačka|mačke]]: Teddy, Hugh, Jess i Maisie, te da je mačak Hugh glavna inspiracija.<ref name="official-faq">{{Cite web |url=http://www.simonscat.com/faqs.html |title=Does Simon have a cat in real life? He has three cats - Hugh, Maisie and Jess. **UPDATE!** He now has 4 cats! |access-date=24. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304133129/http://www.simonscat.com/faqs.html |archive-date=4. 3. 2010 |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{cite journal| date = 29. 8. 2008| author = | title = Simon's Cat is revealed!| url = http://www.yourcat.co.uk/Simon-s-Cat-cartoons/Simon-s-Cat-is-revealed.html| work = Your Cat magazine| publisher = | quote = Simon, who works for London-based Animation Studio Tandem Films, explains that the films are based on three of his cats, all moggies.| access-date = 24. 6. 2015| archive-date = 31. 10. 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20091031053529/http://www.yourcat.co.uk/Simon-s-Cat-cartoons/Simon-s-Cat-is-revealed.html| url-status = bot: unknown}}</ref> ==Likovi== * '''Simonov mačak''': Naslovni junak. Često je u potrazi za hranom, te njegove budalaštine nerviraju vlasnika Simona. Uživa u mačjoj hrani kao i pticama, miševima i ribama iz Simonovog ribnjaka punog japanskih šarana. Veći dio humora u knjizi se zasniva na njegovom nastojanju da ulovi ptice, miševe i ribe. Simonov mačak nema ime, međutim, pisac serijala Simon Tofield kaže da se lik zasniva na njegovom mačku Hughu.<ref>{{Cite web |url=http://simonscat.com/interview01.html |title=Interview with Simon Tofield |access-date=24. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110118034803/http://simonscat.com/interview01.html |archive-date=18. 1. 2011 |url-status=bot: unknown }} (tekst i video)</ref> * '''Simon''': Vlasnik napornog mačka. * '''Pas Simonove sestre''': [[Pas]] koji se prvi put pojavljuje u epizodi "Fed Up," u kojoj mu porodica daje hranu ispod stola. Pas se također nalazi u knjizi te se voli igrati i dohvaćati stvari. * '''Ptica''': [[Ptica]] koja se prvi put pojavljuje u epizodi "Snow Business." Provocira Simonovog mačka da se grudva s njom. Ptica se također pojavljuje kao igračka u raznim epizodama ("Santa Claws," "Hidden Treasure", "Cat Nap", "Suitcase" and "Catnip"). * '''Jež''': [[Jež]] koji živu u vrtu iza Simonove kuće. Simonov mačak voli iritirati ježa bacajući razne stvari poput jabuka, lišća i teniskih loptica na njegove bodljice. Jež također ima djecu. Jež se isključivo pojavljivao u knjizi sve do objavljivanja epizode [https://www.youtube.com/watch?v=JP1Pk62X7XQ Cat Chat] na [[YouTube]] kanalu 7. oktobra 2010. godine. * '''Vrtni patuljak''': [[Vrtni patuljak]] sličan onome koga je mačak slomio u epizodi "Let Me In." Patuljak se može vidjeti sa štapom za pecanje ili mrežom u rukama. Mačak često pokušava od patuljka zatražiti pomoć kako bi došao do hrane. Mačak ga smatra prijateljom, te je nesvjestan da je patuljak zapravo neživi objekat. * '''Zeko''': [[Zec]] koji živi u Simonovom vrtu te često samo kruži oko mačka. * '''Mače''': Simon je, u oktobru 2011. godine, donio kući novoga člana porodice, koji je, uprkos svojoj mladoj dobi, pametniji od svog odrasloga kolege. * '''Žaba''': [[Žaba]] također živi u vrtu. Mačak iritira žabu u epizodi "Tongue Tied" tako što je grize i udara. * '''Vjeverica''': [[Vjeverica]] živi na drvetu u Simonovom vrtu. Voli obasipati mačka žirovima, pogotovo kad je mačak ganja. * '''Miš''': Još jedno stvorenje koga Simonov mačak često ganja. Uprkos tome što su neprijatelji po prirodi, miš pomaže mačku da impresionira žensku mačku (U epizodi "Smitten"). Također se pojavljuje kao igračka u raznim epizodama ([https://www.youtube.com/watch?v=HYlD0KXujAk Hidden Treasure] na [[YouTube]]u, "Cat & Mouse") * '''Mačka''': Mačka koja se pojavljuje kao ljubavni interes mâčka u epizodama za Valentinovo - "Smitten" i "Butterflies". Prikazuje stidljivo i ponekad snobovsko ponašanje, te se također prikazuje da ima izrazit ukus povodom hrane kada uživa u mačijim poslasticama ali odbija miša koga joj je pružio mačak u prvoj epizodi u kojoj se obadvoje pojavljuju. Mačak navodno prestaje biti zainteresiran nakon što mačka neslavno proždere leptira koga joj je mačak poklonio kao dar. ==Knjige== '''Glavni serijal''' *Simon's Cat: In His Very Own Book ([[2009]].) *Simon's Cat: Beyond the Fence ([[2010]].) *Simon's Cat In Kitten Chaos ([[2011]].) *Simon's Cat vs. the World ([[2012]].) '''Kompilacije''' *The Bumper Book of Simon's Cat ([[2013]].) - Sadrži kolekciju najboljih trenutaka iz prve tri knjige kao i neobjavljeni sadržaj '''Mini knjige''' *Feed Me! ([[2011]].) *Wake Up! ([[2013]].) *Play Time! ([[2013]].) ==Epizode== {|class="wikitable plainrowheaders" style="margin: auto; width: 100%" |- style="color:white" ! style="background: #347C17;" | Br. ! style="background: #347C17;" | Izvorni naslov epizode ! style="background: #347C17;" | Prvobitno prikazivanje na YouTubeu |- {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 1 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Cat-Man-Do/ Cat Man Do] |Datum = {{start date|df=yes|2008|3|4}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak vrši drastične mjere kako bi Simona izvukao iz kreveta. "Cat Man Do" je osvojila nagradu za "Najbolju komediju" na dodjeli nagrada ''British Animation Awards 2008''.<ref>{{cite web|url=http://www.britishanimationawards.com/winner_2008.htm|title=British Animation Awards 2004|work=britishanimationawards.com|access-date=24. 6. 2015}}</ref> }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 2 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Let-Me-In/ Let Me In!] |Datum = {{start date|df=yes|2008|3|4}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak radi nevjerovatno puno stvari kako bi prošao kroz zadnja staklena vrata sve dok ga Simon ne upusti unutra. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 3 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/TV-Dinner TV Dinner] |Datum = {{start date|df=yes|2008|7|15}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak ne želi pustiti vlasnika na miru dok ovaj pokušava gledati televiziju. Epizoda je prikazana 15. jula 2008. godine na BBC-jevoj emisiji ''The Culture Show''<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/thecultureshow/2008/07/magnetic-movie.html|title=BBC - The Culture Show Blog: Magnetic Movie|work=bbc.co.uk|access-date=24. 6. 2015}}</ref> prije prikazivanja na YouTubeu.<ref>{{cite web|url=http://tandemfilms.blogspot.com/2008_07_01_archive.html|title=Random Tandem|author=Mike Bell|work=tandemfilms.blogspot.com|access-date=24. 6. 2015}}</ref> }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 4 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Fed-Up Fed Up!] |Datum = {{start date|df=yes|2008|12|8}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Lekciju o prejedanju prikazuje psa koga porodica prekomjerno hrani za trpezarijskim stolom. Prvobitni naslov je bio "Simon's Sister's Dog in: Fed Up!"; nije sadržavao mačka. Završava sa porukom Kraljevskog društva za sprječavanje okrutnosti prema životinjama. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 5 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Fly-Guy Fly Guy] |Datum = {{start date|df=yes|2009|7|24}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Igra mâčka i muhe završava neželjenim rezultatima za Simona. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 6 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Hot-Spot Hot Spot] |Datum = {{start date|df=yes|2009|9|28}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak mora pronaći način kako doći do tople svjetlosti lampe koju vlasnik upali kad crta. Epizoda je objavljena kratko nakon objave knjige. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 7 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Snow-Business Snow Business] |Datum = {{start date|df=yes|2010|2|10}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Dan namjenjen igri zahladnjuje kad mačak otkrije da je pao snijeg. Prvi put se pojavljuje ptica. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 8 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/The-Box The Box] |Datum = {{start date|df=yes|2010|8|18}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Ako se ostavi prazna kutija kraj mačka, doći će do neželjenih rezultata. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 9 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Cat-Chat Cat Chat] |Datum = {{start date|df=yes|2010|10|07}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Posljednja osobu koju jež želi kao sagovornika je mačka s niskim rasponom pažnje. (Prvi put se animirano prikazuje jež) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 10 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Lunch-Break Lunch Break] |Datum = {{start date|df=yes|2010|11|12}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak bi trebao poraditi na pametnom potezu uklanjanja stolnjaka ispod suđa. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 11 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Santa-Claws Santa Claws] |Datum = {{start date|df=yes|2010|12|10}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Dolaskom Božića, mačak se može penjati i grebsti nove stvari. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 12 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Sticky-Tape Sticky Tape] |Datum = {{start date|df=yes|2011|02|28}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak se upoznaje s novim, providnim protivnikom. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 13 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Hop-It Hop it] |Datum = {{start date|df=yes|2011|04|21}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak se sreće i igra s zecom u novoj Uskršnjoj navici. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 14 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Hidden-Treasure Hidden Treasure] |Datum = {{start date|df=yes|2011|06|16}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Igra dohvaćanja lopte se brzo pretvara u igru pretrage kada mačak sam sakrije loptu ispod frižidera. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 15 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Cat-Mouse Cat & Mouse] |Datum = {{start date|df=yes|2011|09|02}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak se igra s računarskim mišem. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 16 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Double-Trouble Double Trouble] |Datum = {{start date|df=yes|2011|10|07}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak dobija novog cimera. (Prvi put se pojavljuje mače.) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 17 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Catnap Cat Nap] |Datum = {{start date|df=yes|2011|11|23}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mače se pokušava maziti s pospanim mačkom. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 18 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Fowl-Play/ Fowl Play] |Datum = {{start date|df=yes|2011|12|14}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačka ima planove za Božićnu večeru. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 19 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Shelf-Life/ Shelf Life] |Datum = {{start date|df=yes|2012|03|14}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pravi nestašluk hodajući uz policu. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 20 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Tongue-Tied/ Tongue Tied] |Datum = {{start date|df=yes|2012|05|25}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak upoznaje žabu. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 21 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/-Simons-Cat-in-Window-Pain-/ Window Pain] |Datum = {{start date|df=yes|2012|07|09}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak i mače sprječavaju Simonove napore da očisti prozor. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 22 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/-Simons-Cat-in-Ready-Steady-Slow-/ Ready, Steady, Slow] |Datum = {{start date|df=yes|2012|08|04}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak i prijatelji prate i navijaju na trci [[Puževi|puževa]]. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 23 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Springtime/ Springtime] |Datum = {{start date|df=yes|2012|10|04}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak se penje na nove visine tražeći hranu. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 24 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Fetch/ Fetch] |Datum = {{start date|df=yes|2012|10|29}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak igra katastrofalnu igru hvatanja s psom. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 25 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Nut-Again/ Nut Again] |Datum = {{start date|df=yes|2012|11|23}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mâčka muči razigrana, ali i nestašna vjeverica. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 26 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Icecapade/ Icecapade] |Datum = {{start date|df=yes|2012|12|07}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pokušava uhvatiti ribu iz zamrznutog ribnjaka u čemu ga preduhitrava mače. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 27 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Feed-Me/ Feed Me] |Datum = {{start date|df=yes|2013|02|04}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak ne može više čekati da ga se nahrani. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 28 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Screen-Grab/ Screen Grab] |Datum = {{start date|df=yes|2013|04|12}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Veliki televizor zaintrigira i terorizira mače kao i mačka. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 29 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Flower-Bed/ Flower Bed] |Datum = {{start date|df=yes|2013|06|14}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak nestrpljivo čeka da ga se nahrani, dok vlasnik sadi cvjetnjak. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 30 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Suitcase/ Suitcase] |Datum = {{start date|df=yes|2013|08|02}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pokušava strpati razne stvari u Simonov kovčeg. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 31 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Mirror-Mirror/ Mirror, Mirror] |Datum = {{start date|df=yes|2013|09|13}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak ugleda vlastiti odraz u ogledalu. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 32 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Scary-Legs/ Scary Legs] |Datum = {{start date|df=yes|2013|10|25}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pokušava ubiti pauka, koga se Simon plaši, međutim, pošto pauk nije mrtav, mačak ga odlučuje koristiti kako bi uplašio Simona. (Epizoda za [[Noć vještica]]) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 33 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Christmas-Presence-Part-1/ Christmas Presence (Part 1)] |Datum = {{start date|df=yes|2013|12|07}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pronalazi robot lutku [[Djed Mraz|Djeda Mraza]] koja može pjevati. Mačak odlučuje slomiti lutku kako bi vidio šta je unutra. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 34 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Christmas-Presence-Part-2/ Christmas Presence (Part 2)] |Datum = {{start date|df=yes|2013|12|17}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak koristi lutku [[Djed Mraz|Djeda Mraza]], za koju se mislilo da je srušena, kako bi izbacio mače iz svog kreveta. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 35 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Smitten/ Smitten] |Datum = {{start date|df=yes|2014|02|03}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak se zaljubljuje u mačku i odlučuje je impresionirati. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode = 36 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Crazy-Time/ Crazy Time] |Datum = {{start date|df=yes|2014|04|03}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pravi još jedan nered u Simonovoj kući, ovoga puta u iznenadnoj pomani. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =37 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Pawtrait/ Pawtrait] |Datum = {{start date|df=yes|2014|6|5}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pokušava sabotirati sve Simonove pokušaje da uslika mače. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =38 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Hot-Water/ Hot Water] |Datum = {{start date|df=yes|2014|7|31}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pravi nered u kupatilu dok se Simon tušira. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =39 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Washed-Up/ Washed Up] |Datum = {{start date|df=yes|2014|9|5}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Pauk nepristojno budi pospanog mačka. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =40 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Scaredy-Cat/ Scaredy Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2014|10|9}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pokušava preplašiti Simona za Noć vještica. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =41 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=HDzkaJOT_KI Let Me Out] |Datum = {{start date|df=yes|2014|11|6}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Ogladnjeli mačak koji samo želi hranu, uspjeva pokvariti jutro svom vlasniku. }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =42 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Catnip/ Catnip] |Datum = {{start date|df=yes|2014|11|4}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Simon kući donosi mačju metvicu (kao [[Božić]]ni dar za mačka), te nakon igre, mačak postaje pod utjecajem trave. (Epizoda za Božić) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =43 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/Butterflies/ Butterflies] |Datum = {{start date|df=yes|2015|2|12}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Simonov mačak pokušava impresionirati žensku mačku donijevši joj kutiju punu leptira. Međutim, izgleda da prestaje biti zainteresiran kada mačka neslavno proždere jednog leptira. (Epizoda za [[Valentinovo]]) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =44 |Naslov = [http://www.simonscat.com/Films/April-Showers/ April Showers] |Datum = {{start date|df=yes|2015|4|2}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Mačak pokušava uhvatiti pticu na kišovit dan, međutim, mače ju otjera. Mače zatim zaključava vrata i ostavlja mačka napolju po kiši. (Epizoda za 1. april) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =45* |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=7oZu3-PU6KA Kitten Collection!] |Datum = {{start date|df=yes|2015|7|17}} |BojaLinije = 347C17 |KratkiSadržaj = Kompilacijska epizoda koja prikazuje sve epizode u kojima se nalazi mače.<br />(*Specijalna kompilacijska epizoda koja se može, a i ne mora računati ukupnom broju epizoda glavnog serijala) }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =46 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=OsOYg5gpS0s Pizza Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2015|8|20}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =47 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=ZpCl5O6tTv8 Box Clever] |Datum = {{start date|df=yes|2015|10|1}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =48 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=fcoNym1Q1Ds Pug Life] |Datum = {{start date|df=yes|2015|11|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =49 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=oh_1c4NFnk4 Snow Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2015|12|3}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =50 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=4nd01DwuHwE Tough Love] |Datum = {{start date|df=yes|2016|2|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =51 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=fV6O722O_ew Fast Track] |Datum = {{start date|df=yes|2016|4|8}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =52 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=B7sggjEBnZg Field Trip] |Datum = {{start date|df=yes|2016|5|13}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =53 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=CLnHzv7OKao Muddy Paws] |Datum = {{start date|df=yes|2016|6|3}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =54 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=izbry0qk8LU Laser Toy] |Datum = {{start date|df=yes|2016|7|15}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =55 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=R9qdyXCVNVk Fish Tank] |Datum = {{start date|df=yes|2016|8|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =56 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=yEvhDTWSRec Trash Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2016|9|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =57 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=pTBjHjRhx_Y The Monster] |Datum = {{start date|df=yes|2016|10|21}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =58 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=P3y8vc-3iVU Bed Sheets] |Datum = {{start date|df=yes|2015|12|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =59 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=tNhFAiFzgl8 Little Box] |Datum = {{start date|df=yes|2016|12|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =60 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Wy3a0wMgbD8 Dinner Date: Starters] |Datum = {{start date|df=yes|2017|2|10}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =61 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=xdP_R7gCUE4 Dinner Date: Main Course] |Datum = {{start date|df=yes|2017|3|17}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =62 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=iyvHcIEm5Sw Dinner Date: Just Desserts!] |Datum = {{start date|df=yes|2017|4|28}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =63 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=IuHnAq6PMT4 Copy Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2017|6|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =64 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=TayIfVa0QPs Waiting Game] |Datum = {{start date|df=yes|2017|6|30}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =65 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=SNAZGy7JStQ Bed Head] |Datum = {{start date|df=yes|2017|8|4}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =66 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=sz-UQfw8Qeg Scratch Post] |Datum = {{start date|df=yes|2017|9|1}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =67 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=ruTB5jBGXsE Spider Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2017|10|6}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =68 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Skdy5fiop54 Hambush] |Datum = {{start date|df=yes|2017|11|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =69 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=9PhM-zCmTFs DIY] |Datum = {{start date|df=yes|2017|11|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =70 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=nkXGohB02V0 Fast Food] |Datum = {{start date|df=yes|2017|11|23}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =71 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=BkIuZVGTkM0 Kitten Crazy Time] |Datum = {{start date|df=yes|2017|11|30}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =72 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=BWsRpT9LNcQ Fireworks] |Datum = {{start date|df=yes|2017|12|14}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =73 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=R-OZ2Tmi9pw A Christmas Yarn] |Datum = {{start date|df=yes|2017|12|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =74 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=rplCCSqWXIY Head Over Heels] |Datum = {{start date|df=yes|2018|2|9}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =75 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=faYA_upR_a0 Purrthday Cake] |Datum = {{start date|df=yes|2018|3|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =76 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=9qlF_9PNhJs The Tree] |Datum = {{start date|df=yes|2018|3|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =77 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=FZCutVRTub4 Polished Paws] |Datum = {{start date|df=yes|2018|4|6}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =78 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=feYykx3Fq-k Stretched Out] |Datum = {{start date|df=yes|2018|5|4}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =79 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=w9JrUVI_h4I Crow] |Datum = {{start date|df=yes|2018|5|27}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =80 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=y6GcCjCb_m0 Armchair Fan] |Datum = {{start date|df=yes|2018|6|15}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =81 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=AMHWyS5GyeY The Snip] |Datum = {{start date|df=yes|2018|6|29}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =82 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=x15WEDWufPs Borderline] |Datum = {{start date|df=yes|2018|8|10}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =83 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=FHPKktGooVI On the Fence] |Datum = {{start date|df=yes|2018|8|17}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =84 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=lPg9iBVOIZE Showdown] |Datum = {{start date|df=yes|2018|8|24}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =85 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=rL8QC4L0-Rs Spooked!] |Datum = {{start date|df=yes|2018|10|12}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =86 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=W7fJiioL1d8 Kitten vs. Snake] |Datum = {{start date|df=yes|2018|10|18}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =87 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=lEjA-Syf3Rw Festive Feast] |Datum = {{start date|df=yes|2018|11|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =88 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=hoj2JVhhouI Winter Games] |Datum = {{start date|df=yes|2018|12|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =89 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=LJ9KtxNZdWE Staircase] |Datum = {{start date|df=yes|2019|1|29}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =90 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=hmBiV80zAWw Blind Date] |Datum = {{start date|df=yes|2019|2|10}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =91 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Vb0DVVZQc08 Bathtime] |Datum = {{start date|df=yes|2019|3|29}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =92 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=T3acLmGeFHA Hide & Seek] |Datum = {{start date|df=yes|2019|5|17}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =93 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=u5LBE11D3EU Lost] |Datum = {{start date|df=yes|2019|6|14}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =94 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=vU4le8fBWqc Found!] |Datum = {{start date|df=yes|2019|7|12}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =95 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=IHfx2ltupqk Sunny Spot] |Datum = {{start date|df=yes|2019|8|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =96 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=QzKdTKT6vZY It's a Dog's Life] |Datum = {{start date|df=yes|2019|10|4}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =97 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=hfHtXdikQhA Bat Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2019|10|11}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =98 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=giqcjjiZjrU Kitten vs. Birds] |Datum = {{start date|df=yes|2019|11|15}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =99 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=CmztPezLBKc Christmas Crow] |Datum = {{start date|df=yes|2019|12|15}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =100 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=RWA2S8HmTkA Lovestruck] |Datum = {{start date|df=yes|2020|2|7}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =101 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=SC0yTCpx5IQ Ambush] |Datum = {{start date|df=yes|2020|4|17}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =102 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=6tZMpDG_M-o The Beginning] |Datum = {{start date|df=yes|2020|5|29}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =103 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=TXiEIGJwzt0 Baby Steps] |Datum = {{start date|df=yes|2020|6|26}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =104 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=RG1iYRQtjKI SOS] |Datum = {{start date|df=yes|2020|7|24}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =105 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=IqfmtnUGeVI Scary Stories] |Datum = {{start date|df=yes|2020|10|9}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =106 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=rjtzVysGSaM Paws for Thought] |Datum = {{start date|df=yes|2020|11|20}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =107 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Z1IsXoZ1omY Little Angel] |Datum = {{start date|df=yes|2020|12|4}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =108 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=IYsdwwlmffE Perfect Pitch] |Datum = {{start date|df=yes|2021|2|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =109 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=yDYT4sbRbYg Technical Hitch] |Datum = {{start date|df=yes|2021|4|23}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =110 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=bl6mPR5t6Dk House Guest] |Datum = {{start date|df=yes|2021|5|21}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =111 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=1OpySUBlpvU Hounded] |Datum = {{start date|df=yes|2021|6|25}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =112 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=0FEY-VGiVhM Purrfect Storm] |Datum = {{start date|df=yes|2021|7|30}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =113 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=9_kANCDvB4A The Monster Returns] |Datum = {{start date|df=yes|2021|10|22}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =114 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=FaSZzuqcvRg Bugged] |Datum = {{start date|df=yes|2021|11|19}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =115 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=AEUnTdqYBO8 Light Lunch] |Datum = {{start date|df=yes|2021|12|10}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =116 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=5Aj1ldxw7A8 Cast Adrift] |Datum = {{start date|df=yes|2022|2|25}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =117 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=hTsV2mv_R3c Royal Gift] |Datum = {{start date|df=yes|2022|6|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =118 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=RT1zQlXVGmw The Shadow] |Datum = {{start date|df=yes|2022|7|7}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =119 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=1Elz31-vCZ8 Tricks of the Trade] |Datum = {{start date|df=yes|2022|8|4}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =120 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=LYEq8pcuDYM Homeward Bound] |Datum = {{start date|df=yes|2022|9|8}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =121 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=-FRWZTouT14 Spa Day] |Datum = {{start date|df=yes|2022|11|10}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =122 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Lyia0COewyE Tree Trouble] |Datum = {{start date|df=yes|2022|12|15}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =123 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=FdEA6rXwz3o Love is in the Air] |Datum = {{start date|df=yes|2023|2|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =124 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=W_5StAxMDas Luck of the Drawer] |Datum = {{start date|df=yes|2023|4|13}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =125 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=-5E1Ta6E07k The Trip] |Datum = {{start date|df=yes|2023|5|11}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =126 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=buQ7eanV5BU Packed Lunch] |Datum = {{start date|df=yes|2023|6|22}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =127 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=E1D-uoIqx1E Home Sweet Home] |Datum = {{start date|df=yes|2023|8|3}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =128 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=QtRrvSqxQFE Haunted House] |Datum = {{start date|df=yes|2023|10|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =129 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=P68v2fO8HbA Oh Deer!] |Datum = {{start date|df=yes|2023|12|14}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =130 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=4sFKE_oOsYU Zoomies] |Datum = {{start date|df=yes|2024|3|7}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =131 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=69m4gc0uSlA Kitten Surprise] |Datum = {{start date|df=yes|2024|5|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =132 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=5JReRww-x00 Finders Keepers] |Datum = {{start date|df=yes|2024|6|13}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =133 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=wyduxt-6qbo Forever Ever] |Datum = {{start date|df=yes|2024|7|11}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =134 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=LD-4SMHo1a Nightmare at the Vets] |Datum = {{start date|df=yes|2024|10|3}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =135 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=1JLztb-64mQ The Heist] |Datum = {{start date|df=yes|2024|11|7}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =136 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=EQfDqxm-v_g Wreck the Halls] |Datum = {{start date|df=yes|2024|12|12}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =137 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=QPoPofO5af4 Food Fight] |Datum = {{start date|df=yes|2025|2|7}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =138 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=H_YTvpEM2y8 Hangry Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2025|3|6}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =139 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=b91pkPnGqGo Tail Break] |Datum = {{start date|df=yes|2025|5|1}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =140 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=lY40o8kaKcU Fight and Flight] |Datum = {{start date|df=yes|2025|6|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =141 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=gkPYQqRigc8 Party Animals] |Datum = {{start date|df=yes|2025|7|3}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =142 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=7qu8Sn2ego0 Face Plant - Catnip Chaos] |Datum = {{start date|df=yes|2025|10|16}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =143 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=qlot0fb3-xY Secret Santa] |Datum = {{start date|df=yes|2025|12|4}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =144 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=GPC8WnP1tf4 Pain in the Glass] |Datum = {{start date|df=yes|2026|2|5}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =145 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=wNWMMgSOGQQ Wet Cat] |Datum = {{start date|df=yes|2026|4|30}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =146 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=2QOLHfJSHCI Flying the Nest] |Datum = {{start date|df=yes|2026|5|28}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =147 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Oi6_NsJ3mgY Mission Impawsible] |Datum = {{start date|df=yes|2026|7|2}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =148 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Q8PhBroQm9E Belly of the Beast] |Datum = {{start date|df=yes|2026|7|23}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =149 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=Org9PrQjCp8 Tale's End] |Datum = {{start date|df=yes|2026|8|20}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =150 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=1Xzzkfc2TP4 Prints of Darkness] |Datum = {{start date|df=yes|2026|10|8}} |BojaLinije = 347C17 }} {{Spisak epizoda |BrojEpizode =151 |Naslov = [https://www.youtube.com/watch?v=DsoiemFrYgY Nature Calls] |Datum = {{start date|df=yes|2026|11|5}} |BojaLinije = 347C17 }} |} ==Nagrade== Serijal ''Simon's Cat'' je dobio nekoliko nagrada na raznim festivalima. {| class="wikitable" |- ! Epizoda !! Nagrada !! Kategorija !! Datum |- | Cat Man Do || British Animation Awards || Najbolja animacija || mart 2008. |- | Cat Man Do || Festival international des Très Courts || Prix animacija || 2008. |- | Cat Man Do || Leicester Short Film Festival || Najbolja animacija || 2008. |- | Cat Man Do || Bradford Animation Festival || Posebna nagrada žirija || 2008. |- | Let Me In || Animae Caribe || Najbolja animacija || septembar 2008. |} '''Druge nagrade:''' * Serijal ''Simon's Cat'', "The Blockbuster" nagrada [[YouTube]]a (oktobar 2008.) ==Literatura== * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Simon's Cat|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2009|ISBN=978-1-84767-481-4|url=http://www.canongate.tv/simon-s-cat-hardback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-date=15. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615134228/http://www.canongate.tv/simon-s-cat-hardback.html|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Simon's Cat: Beyond the Fence|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2010|ISBN=978-1-84767-484-5|url=http://www.canongate.tv/simon-s-cat-2-hardback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-date=15. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615135935/http://www.canongate.tv/simon-s-cat-2-hardback.html|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Simon's Cat in Kitten Chaos|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2011|ISBN=978-0-85786-078-1|url=http://www.canongate.tv/simon-s-cat-3-hardback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-date=15. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615135929/http://www.canongate.tv/simon-s-cat-3-hardback.html|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Simon's Cat: Feed Me!|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2012|ISBN=978-0-85786-277-8|url=http://www.canongate.tv/feed-me-paperback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615131849/http://www.canongate.tv/feed-me-paperback.html|archive-date=15. 6. 2015|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Simon's Cat vs. The World!|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2012|ISBN=978-0-85786-080-4|url=http://www.canongate.tv/simon-s-cat-vs-the-world-printed-paper-cased.html|access-date=24. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615141245/http://www.canongate.tv/simon-s-cat-vs-the-world-printed-paper-cased.html|archive-date=15. 6. 2015|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Wake Up!|3=|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2013|ISBN=978-0-85786-773-5|url=http://www.canongate.tv/wake-up-paperback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615131808/http://www.canongate.tv/wake-up-paperback.html|archive-date=15. 6. 2015|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=Play Time!|3=|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2013|ISBN=978-0-85786-771-1|url=http://www.canongate.tv/play-time-paperback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-date=15. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615140314/http://www.canongate.tv/play-time-paperback.html|url-status=dead}} * {{cite book|author=Simon Tofield|title=The Bumper Book of Simon's Cat|3=|location=Edinburgh|publisher=Canongate|year=2013|ISBN=978-0-85786-079-8|url=http://www.canongate.tv/the-bumper-book-of-simon-s-cat-paperback.html|access-date=24. 6. 2015|archive-date=15. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615130904/http://www.canongate.tv/the-bumper-book-of-simon-s-cat-paperback.html|url-status=dead}} ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [http://www.simonscat.com/ Službena web-stranica] * {{Twitter|simonscat}} * [http://www.tandemfilms.com/ Tandem Films] * {{IMDb title|2057193|Simon's Cat}} [[Kategorija:Britanski animirani filmovi]] [[Kategorija:Disneyjevi kratki animirani filmovi]] [[Kategorija:Animirani filmovi iz 2008.]] [[Kategorija:Knjige izdavača Canongate Books]] 9rji70hiav4uqi463wltcu3nz4m5cp9 0 416048 3939618 3927738 2026-11-07T23:37:27Z Lapin kuski 187692 Datoteka 3939618 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | ime_muzičara = Dolly Parton | žanr = [[Country muzika|country]] | bgcolour = | slika = Young-Dolly-Parton (higher quality scan) (cropped).jpg | opis_slike = Parton 1977. | država = {{Sjedinjene Američke Države}} | karijera = 1956–2026. | mjesto_rođenja = [[Sevierville (Tennessee)|Sevierville]], [[Tennessee]] | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1946|01|19}} | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|08|25|1946|01|19}} | mjesto_smrti = [[Nashville]], [[Tennessee]] | instrument = vokal, [[gitara]] | izdavač = Goldband (1957–1959), Mercury Records (1962–1964), Monument (1965–1967), [[RCA Records|RCA]] (1967–1986), CBS (1987–1995), Rising Tide (1995–1997), Decca (1997–1998), Sugar Hill (1999–2006), Dolly Records (od 2007)<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/us/album/better-day/id443835362 |title=Dolly Records |publisher=itunes.apple.com |access-date=19. 4. 2014 |archive-date=10. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610005020/https://itunes.apple.com/us/album/better-day/id443835362 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.websterpr.com/dollyparton/1423-dolly-parton-to-release-new-album-blue-smoke-in-the-u-s-on-may-13-2014 |title=Dolly Parton to release new album, Blue Smoke, in the US on May 13, 2014 |date=21. 4. 2014 |publisher=websterpr.com |access-date=10. 5. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421064118/http://www.websterpr.com/dollyparton/1423-dolly-parton-to-release-new-album-blue-smoke-in-the-u-s-on-may-13-2014 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> | zanimanje = pjevačica, kantautorica, glumica, filantrop, preduzetnica | angažman = | URL = [http://www.dollyparton.com www.dollyparton.com] | najnoviji_album = | godina3 = | album2 = | godina2 = | album1 = | godina1 = | pozadina = }} [[File:Dolly Parton @ Lanxess-Arena (Köln).jpg|thumb|Dolly Parton (2014)]] '''Dolly Parton''' (pravo ime '''Dolly Rebecca Parton'''; [[Sevierville (Tennessee)|Sevierville]], 19. januar 1946 – [[Nashville]], 25. august 2026) bila je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Country muzika|country]] [[pjevač]]ica, kantautorica, muzička producentica, [[glumac|glumica]], spisateljica i filantrop. Njene pjesme su se 25 puta našle na prvom mjestu ''[[Billboard Hot 100|Billboardove]]'' top-liste, što nije uspjela nijedna druga pjevačica country muzike.<ref>{{Cite web |url=http://www.billboard.com/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story#/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story |title=Pjevačice sa najviše pjesama na prvom mjestu Billboardove top-liste |access-date=20. 4. 2012 |archive-date=27. 12. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227060545/http://www.billboard.com/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story#/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story |url-status=dead }}</ref> Tokom karijere prodala je preko 174 miliona nosača zvuka. Četrdeset dva albuma i 110 njenih pjesama našli su se među prvih deset na ''Billboardovoj'' listi. Komponovala je preko 3.000 pjesama, među kojima su najpoznatije "[[I Will Always Love You]]", koju je u kasnijoj verziji snimila [[Whitney Houston]], te "[[Coat of Many Colors]]", "[[9 to 5 (pjesma)|9 to 5]]" i "[[Jolene (pjesma)|Jolene]]".<ref>{{Cite web |url=http://www.dollymania.net/awards.html |title=Nagrade |publisher=dollymania.net}}</ref> == Biografija == === Djetinjstvo === Dolly Parton je rođena 19. januara 1946. u okrugu Sevier u [[Tennessee]]ju. Srednje ime dobila je po prabaki s majčine strane.<ref>{{cite web |title=Dolly Parton Biography |url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html;jsessionid=9CECAFF05AFFF508B71898273634EA3A |publisher=thebiographychannel.co.uk |access-date=30. 1. 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815072234/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html%3Bjsessionid%3D9CECAFF05AFFF508B71898273634EA3A |archive-date=15. 8. 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/35/Dolly-Parton.html |title=Dolly Parton bio |publisher=Filmreference.com |access-date=26. 3. 2012}}</ref> Odrasla je u siromašnoj porodici kao četvrto od dvanaestero djece Roberta i Avie Lee Parton.<ref>{{cite web |title=Daddy's Dinner Bucket: Mr. Lee Parton |url=http://dollyparton.com/front-porch-stories/daddys-dinner-bucket-lee-parton/ |publisher=DollyParton.com |access-date=9. 7. 2018}}</ref> Njen otac je bio nepismen poljoprivrednik.<ref name="belfasttelegraphifightilliteracy">{{cite news |title=Dolly Parton: 'I fight illiteracy for my father' |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/dolly-parton-i-fight-illiteracy-for-my-father-35185084.html |access-date=3. 7. 2018 |work=Belfast Telegraph |date=3. 11. 2016}}</ref> Njena majka Avie Lee Owens udala se sa 15 godina i do 35. godine rodila dvanaestero djece. Porodica je živjela u skromnim uslovima u planinskom području Appalachia.<ref>{{cite news |title=Dolly Parton talks new album, tour |url=http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/Music/07/09/dolly.parton.cnna/index.html |access-date=14. 7. 2014 |publisher=CNN |date=9. 7. 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060512112052/http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/Music/07/09/dolly.parton.cnna/index.html |archive-date=12. 5. 2006}}</ref> Gitaru je počela svirati sa osam godina, a već sa jedanaest pjevala je na lokalnoj radiostanici u [[Knoxville (Tennessee)|Knoxvilleu]]. Često je nastupala sa svojom porodicom u crkvi. Ujak joj je pomogao da se sa 12 godina pojavi na lokalnoj televiziji, a nedugo zatim i da snimi prvi singl za diskografsku kuću Goldband Records. Nakon završetka srednje škole 1964, preselila se u [[Nashville]], središte country muzike. U Nashvilleu je isprva radila kao autorica pjesama za druge izvođače. Iste godine u praonici je upoznala Carla Deana, skromnog građevinskog preduzetnika, za kojeg se udala 1966. Tokom višedecenijskog braka Dean se rijetko pojavljivao s njom u javnosti i vodio je povučen život. === Karijera === Prve uspješne singlove za Monument Records ("Dumb Blonde" i "Something Fishy") snimila je 1967. Iste godine počela je nastupati u emisiji [[Porter Wagoner|Portera Wagonera]], a 1968. potpisala je ugovor s diskografskom kućom [[RCA Records]]. Godine 1969. postala je stalna članica radijskog programa ''Grand Ole Opry''. Wagonerov šou napustila je 1974. nakon niza uspješnih samostalnih albuma (''Joshua'', ''[[Coat of Many Colors]]'' i ''[[Jolene]]''). Prilikom rastanka s njim napisala je pjesmu "[[I Will Always Love You]]", s kojom je iste godine po prvi put dospjela na prvo mjesto top-liste. Kao solo izvođačica dobila je nagrade Udruženja za country muziku (CMA) za najbolju pjevačicu 1975. i 1976. te za najboljeg zabavljača 1978. Njena pjesma "Here You Come Again" provela je pet sedmica na vrhu ljestvice 1978, a 1980. postigla je ogroman uspjeh naslovnom pjesmom i ulogom u filmu "[[9 to 5 (pjesma)|9 to 5]]". Godine 2011. dobila je Nagradu Grammy za životno djelo, a 2022. uvrštena je u [[Rock and Roll Hall of Fame|Kuću slavnih rokenrola]]. === Privatni život === U maju 1966. udala se za Carla Thomasa Deana. Nisu imali djece, ali su pomogli u odgoju i brizi o velikom broju djece u Nashvilleu, zbog čega je dobila nadimak ''Aunt Granny''. Bila je i kuma američkoj pjevačici i glumici [[Miley Cyrus]]. Bila je poznata i po obimnom humanitarnom radu, posebno kroz svoju organizaciju Dollywood Foundation i program poticanja pismenosti djece ''Imagination Library''. == Diskografija == === Studijski albumi === * ''[[Hello, I'm Dolly]]'' (1967) * ''[[Just Between You and Me]]'' (sa [[Porter Wagoner|Porterom Wagonerom]]) (1968) * ''[[Just Because I'm a Woman]]'' (1968) * ''[[Just the Two of Us]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1968) * ''[[In the Good Old Days (When Times Were Bad)]]'' (1969) * ''[[Always, Always]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1969) * ''[[My Blue Ridge Mountain Boy]]'' (1969) * ''[[The Fairest of Them All]]'' (1970) * ''[[Porter Wayne and Dolly Rebecca]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1970) * ''[[As Long as I Love]]'' (1970) * ''[[Once More]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1970) * ''[[Two of a Kind]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1971) * ''[[The Golden Streets of Glory]]'' (1971) * ''[[Joshua (album)|Joshua]]'' (1971) * ''[[Coat of Many Colors]]'' (1971) * ''[[The Right Combination • Burning the Midnight Oil]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1972) * ''[[Touch Your Woman]]'' (1972) * ''[[Together Always]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1972) * ''[[My Favorite Songwriter, Porter Wagoner]]'' (1972) * ''[[We Found It]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1973) * ''[[My Tennessee Mountain Home]]'' (1973) * ''[[Love and Music]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1973) * ''[[Bubbling Over]]'' (1973) * ''[[Jolene (album)|Jolene]]'' (1974) * ''[[Porter 'n' Dolly]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1974) * ''[[Love Is Like a Butterfly]]'' (1974) * ''[[The Bargain Store]]'' (1975) * ''[[Say Forever You'll Be Mine]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1975) * ''[[Dolly (album)|Dolly]]'' (1975) * ''[[All I Can Do]]'' (1976) * ''[[New Harvest...First Gathering]]'' (1977) * ''[[Here You Come Again]]'' (1977) * ''[[Heartbreaker (album Dolly Parton)|Heartbreaker]]'' (1978) * ''[[Great Balls of Fire (album Dolly Parton)|Great Balls of Fire]]'' (1979) * ''[[Dolly, Dolly, Dolly]]'' (1980) * ''[[Porter & Dolly]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1980) * ''[[9 to 5 and Odd Jobs]]'' (1980) * ''[[Heartbreak Express]]'' (1982) * ''[[Burlap & Satin]]'' (1983) * ''[[The Great Pretender (album Dolly Parton)|The Great Pretender]]'' (1984) * ''[[Once Upon a Christmas]]'' (sa [[Kenny Rogers|Kennyjem Rogersom]]) (1984) * ''[[Real Love (album Dolly Parton)|Real Love]]'' (1985) * ''[[Trio (album)|Trio]]'' (sa [[Emmylou Harris]] i [[Linda Ronstadt]]) (1987) * ''[[Rainbow (album Dolly Parton)|Rainbow]]'' (1987) * ''[[White Limozeen]]'' (1989) * ''[[Home for Christmas (album Dolly Parton)|Home for Christmas]]'' (1990) * ''[[Eagle When She Flies]]'' (1991) * ''[[Slow Dancing with the Moon]]'' (1993) * ''[[Honky Tonk Angels]]'' (sa [[Loretta Lynn]] i [[Tammy Wynette]]) (1993) * ''[[Something Special (album Dolly Parton)|Something Special]]'' (1995) * ''[[Treasures (album Dolly Parton)|Treasures]]'' (1996) * ''[[Hungry Again]]'' (1998) * ''[[Trio II]]'' (sa Emmylou Harris i Lindom Ronstadt) (1999) * ''[[Precious Memories]]'' (1999) * ''[[The Grass Is Blue]]'' (1999) * ''[[Little Sparrow]]'' (2001) * ''[[Halos & Horns]]'' (2002) * ''[[For God and Country (album Dolly Parton)|For God and Country]]'' (2003) * ''[[Those Were the Days (album Dolly Parton)|Those Were the Days]]'' (2005) * ''[[Backwoods Barbie]]'' (2008) * ''[[Better Day]]'' (2011) * ''[[Blue Smoke]]'' (2014) * ''[[Pure & Simple]]'' (2016) * ''[[I Believe in You (album Dolly Parton)|I Believe in You]]'' (2017) * ''[[A Holly Dolly Christmas]]'' (2020) * ''[[Run, Rose, Run]]'' (2022) * ''[[Rockstar (album Dolly Parton)|Rockstar]]'' (2023) == Objavljena djela == * ''Just the Way I Am: Poetic Selections on Reasons to Live, Reasons to Love and Reasons to Smile from the Songs of Dolly Parton'' (1979)<ref>{{Cite book |title=Just the Way I Am: Poetic Selections on "Reasons to Live, Reasons to Love and Reasons to Smile" from the Songs of Dolly Parton |url=https://archive.org/details/justwayiampoetic0000part |publisher=Blue Mountain Press |language=en |year=1979 |isbn=978-0883960431}}</ref> * ''My Life and Other Unfinished Business'' (1994)<ref>{{Cite book |last=Parton |first=Dolly |title=Dolly: My Life and Other Unfinished Business |url=https://archive.org/details/dollymylifeother00part_0 |publisher=HarperCollins |language=en |date=1. 10. 1994 |isbn=978-0060177201}}</ref> * ''Coat of Many Colors'' (1996)<ref>{{Cite book |title=Coat of Many Colors |url=https://archive.org/details/isbn_9780590899352 |isbn=978-0064434478 |last=Parton |first=Dolly |date=18. 1. 1996}}</ref> * ''Dolly’s Dixie Fixin’s: Love, Laughter and Lots of Good Food'' (2006)<ref>{{cite web |title=Dolly's Dixie Fixin's: Love, Laughter and Lots of Good Food |url=https://www.amazon.com/Dollys-Dixie-Fixins-Love-Laughter/dp/B000SSP25C/ |publisher=Viking Studio |access-date=2. 11. 2018}}</ref> * ''I Am a Rainbow'' (2009)<ref>{{cite web |title=I Am a Rainbow |url=https://www.amazon.com/I-Am-Rainbow-Dolly-Parton/dp/B006GJSJHU/ |publisher=G.P. Putnam's Sons |access-date=2. 11. 2018 |language=en |year=2009}}</ref> * ''Dream More: Celebrate the Dreamer in You'' (2012)<ref>{{Cite book |title=Dream More: Celebrate the Dreamer in You |url=https://archive.org/details/dreammorecelebra0000part_r8n2 |publisher=Riverhead Books |language=en |date=5. 11. 2013 |isbn=978-1594631313}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book |last=Schmidt |first=Randy L. |title=Dolly on Dolly: interviews and encounters with Dolly Parton |publisher=Chicago Review Press |year=2017 |isbn=978-1-61373-519-0}} * {{Cite book |last=Parton |first=Dolly |title=Dolly: My Life And Other Unfinished Business |url=https://archive.org/details/dollymylifeother00part_0 |publisher=[[Harper Collins]] |year=1994 |isbn=978-0-06-017720-1}} * {{Cite book |last=Whitburn |first=Joel |title=Top Country Songs 1944–2005 |publisher=Record Research Inc. |year=2005 |isbn=978-0-89820-165-9}} * {{Cite book |last=Cash |first=Johnny |title=Cash: The Autobiography |url=https://archive.org/details/cashautobiograph0000cash |year=1998}} * {{Cite book |last=Miller |first=Stephen |title=Smart Blonde – Dolly Parton |url=https://books.google.com/books?id=hZrxRDPPQ48C |year=2008 |publisher=Music Sales Group |isbn=978-0-85712-007-6}} * {{Cite book |last=Nash |first=Alanna |title=Dolly |url=https://archive.org/details/dolly0000nash |publisher=Reed Books |year=1978 |location=Los Angeles, California |isbn=978-0-89169-523-3}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Dolly Parton}} * {{IMDb ime|0000573}} * [http://www.dollyparton.com Službeni sajt] {{Grammy za životno djelo}} {{Nagrada "Jean Hersholt"}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Kategorija:Rođeni 1946.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Dobitnici Emmyja]] [[Kategorija:Američke glumice]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] 4p11aoe267249u182sx9fc09pf0aom5 0 460816 3939573 3871600 2026-11-07T12:03:21Z AnToni 2325 /* Rezultati */ 3939573 wikitext text/x-wiki {{Infokutija SP u biatlonu | disciplina = pojedinačno | godina = 2020 | slika = | veličina_slike = | opis_slike = | mjesto = [[Antholz]], {{ZID|Italija}} | datum = 19. februara 2020. | broj_učesnika = 1024 | broj_zemalja = 36 | broj_ekipa = | zlato = Martin Fourcade | zlato_NOK = FRA | srebro = Johannes Thingnes Bø | srebro_NOK = NOR | bronza = Dominik Landertinger | bronza_NOK = AUT | godina_p = 2020 | spol = muškarci | godina_s = 2021 }} {{Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020}} {{Glavni|Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.}} '''[[Biatlon#Discipline|Pojedinačna utrka]] na 20&nbsp;km''' na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|Svjetskom prvenstvu u biatlonu 2020.]] u muškoj konkurenciji održala se [[19. februar]]a 2020. u [[italija]]nskom gradu [[Antholz]]u.<ref>[https://www.biathlon-antholz.it/files/content/118703_12198_1_0/wettkampfprogramm2020.pdf Schedule]</ref><ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1920/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C51A_1.1.pdf Startna lista]</ref> == Rezultati == Početak utrke je bio u 14:15.<ref>[https://ibu.blob.core.windows.net/docs/1920/BT/SWRL/CH__/SMIN/BT_C73A_1.0.pdf Finalni rezultati]</ref><BR>(<small>Sva vremena početka utrka su po lokalnom vremenu ([[UTC]]+1)</small>) {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" !Plasman !! Startni<br>broj !! Ime !! Vrijeme !! Promašaji !! Zaostatak |- | {{gold1}} || 30 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Fourcade]]|FRA}} || 49:43.1 || 1 (0+0+0+1) || |- | {{silver2}} || 54 || align=left| {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø]]|NOR}} || 50:40.1 || 2 (1+0+0+1) || {{sort|+0:57.0|+57.0}} |- | {{bronze3}} || 5 || align=left| {{flagathlete|[[Dominik Landertinger]]|AUT}} || 51:05.2 || 1 (0+0+0+1) || +1:22.1 |- | 4 || 23 || align=left| {{flagathlete|[[Jakov Fak]]|SLO}} || 51:13.3 || 1 (0+1+0+0) || +1:30.2 |- | 5 || 44 || align=left| {{flagathlete|[[Benjamin Weger]]|ŠVI}} || 52:08.6 || 2 (0+1+1+0) || +2:25.5 |- | 6 || 21 || align=left| {{flagathlete|[[Tarjei Bø]]|NOR}} || 52:16.7 || 3 (0+1+0+2) || +2:33.6 |- | 7 || 51 || align=left| {{flagathlete|[[Quentin Fillon Maillet]]|FRA}} || 52:17.7 || 4 (1+1+2+0) || +2:34.6 |- | 8 || 33 || align=left| {{flagathlete|[[Leif Nordgren]]|SAD}} || 52:47.4 || 0 (0+0+0+0) || +3:04.3 |- | 9 || 31 || align=left| {{flagathlete|[[Johannes Dale]]|NOR}} || 53:03.2 || 4 (1+2+0+1) || +3:20.1 |- | 10 || 35 || align=left| {{flagathlete|[[Sebastian Samuelsson]]|ŠVE}} || 53:18.4 || 2 (0+1+1+0) || +3:35.3 |- | 11 || 43 || align=left| {{flagathlete|[[Nikita Porshnev]]|RUS}} || 53:36.4 || 2 (1+0+1+0) || +3:53.3 |- | 12 || 47 || align=left| {{flagathlete|[[Benedikt Doll]]|NJE}} || 53:37.8 || 4 (1+0+2+1) || +3:54.7 |- | 13 || 41 || align=left| {{flagathlete|[[Lukas Hofer]]|ITA}} || 53:38.2 || 4 (1+0+1+2) || +3:55.1 |- | 14 || 16 || align=left| {{flagathlete|[[Jevgenij Garaničev]]|RUS}} || 53:43.0 || 3 (1+2+0+0) || +3:59.9 |- | 15 || 7 || align=left| {{flagathlete|[[Aleksandar Loginov (biatlonac)|Aleksandar Loginov]]|RUS}} || 53:50.0 || 5 (1+0+1+3) || +4:06.9 |- | 16 || 18 || align=left| {{flagathlete|[[Ondřej Moravec]]|ČEŠ}} || 53:50.1 || 3 (0+1+0+2) || +4:07.0 |- | 17 || 96 || align=left| {{flagathlete|[[Peppe Femling]]|ŠVE}} || 53:52.8 || 2 (1+0+0+1) || +4:09.7 |- | 18 || 2 || align=left| {{flagathlete|[[Krasimir Anev]]|BUG}} || 53:56.2 || 2 (0+1+1+0) || +4:13.1 |- | 19 || 14 || align=left| {{flagathlete|[[Fabien Claude]]|FRA}} || 53:57.2 || 4 (2+1+0+1) || +4:14.1 |- | 20 || 49 || align=left| {{flagathlete|[[Christian Gow]]|KAN}} || 53:59.8 || 4 (1+0+1+2) || +4:16.7 |- | 21 || 74 || align=left| {{flagathlete|[[Philipp Horn]]|NJE}} || 54:06.1 || 4 (2+1+1+0) || +4:23.0 |- | 22 || 77 || align=left| {{flagathlete|[[Andrejs Rastorgujevs]]|LAT}} || 54:15.5 || 4 (1+0+0+3) || +4:32.4 |- | 23 || 75 || align=left| {{flagathlete|[[Michal Krčmář]]|ČEŠ}} || 54:18.3 || 3 (0+1+1+1) || +4:35.2 |- | 24 || 3 || align=left| {{flagathlete|[[Sean Doherty (biatlonac)|Sean Doherty]]|SAD}} || 54:20.4 || 3 (0+2+0+1) || +4:37.3 |- | 25 || 32 || align=left| {{flagathlete|[[Florent Claude]]|BEL}} || 54:35.3 || 2 (0+0+1+1) || +4:52.2 |- | 26 || 52 || align=left| {{flagathlete|[[Johannes Kühn]]|NJE}} || 54:37.4 || 5 (2+1+0+2) || +4:54.3 |- | 27 || 26 || align=left| {{flagathlete|[[Felix Leitner]]|AUT}} || 54:42.6 || 5 (0+2+2+1) || +4:59.5 |- | 28 || 59 || align=left| {{flagathlete|[[Jules Burnotte]]|KAN}} || 54:42.7 || 3 (2+0+0+1) || +4:59.6 |- | 29 || 64 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Ponsiluoma]]|ŠVE}} || 54:49.5 || 4 (1+1+1+1) || +5:06.4 |- | 30 || 34 || align=left| {{flagathlete|[[Karol Dombrovski]]|LIT}} || 54:55.0 || 1 (0+0+0+1) || +5:11.9 |- | 31 || 8 || align=left| {{flagathlete|[[Serhij Semenov]]|UKR}} || 54:57.4 || 4 (2+1+1+0) || +5:14.3 |- | 32 || 66 || align=left| {{flagathlete|[[George Buta]]|RUM}} || 54:59.8 || 2 (0+0+1+1) || +5:16.7 |- | 33 || 13 || align=left| {{flagathlete|[[Klemen Bauer]]|SLO}} || 55:00.8 || 4 (0+2+1+1) || +5:17.7 |- | 34 || 55 || align=left| {{flagathlete|[[Anton Smolski]]|BJE}} || 55:02.5 || 3 (2+0+0+1) || +5:19.4 |- | 35 || 24 || align=left| {{flagathlete|[[Rene Zahkna]]|EST}} || 55:13.5 || 1 (1+0+0+0) || +5:30.4 |- | 36 || 17 || align=left| {{flagathlete|[[Artem Pryma]]|UKR}} || 55:17.2 || 4 (0+1+2+1) || +5:34.1 |- | 37 || 28 || align=left| {{flagathlete|[[Łukasz Szczurek]]|POL}} || 55:18.1 || 3 (1+0+0+2) || +5:35.0 |- | 38 || 1 || align=left| {{flagathlete|[[Thierry Langer]]|BEL}} || 55:41.7 || 3 (0+2+1+0) || +5:58.6 |- | 39 || 60 || align=left| {{flagathlete|[[Andrzej Nędza-Kubiniec]]|POL}} || 55:42.8 || 2 (0+2+0+0) || +5:59.7 |- | 40 || 89 || align=left| {{flagathlete|[[Simon Eder]]|AUT}} || 55:46.2 || 4 (0+3+1+0) || +6:03.1 |- | 41 || 11 || align=left| {{flagathlete|[[Grzegorz Guzik]]|POL}} || 55:54.6 || 4 (0+3+1+0) || +6:11.5 |- | 42 || 9 || align=left| {{flagathlete|[[Jesper Nelin]]|ŠVE}} || 55:55.3 || 5 (0+2+0+3) || +6:12.2 |- | 43 || 73 || align=left| {{flagathlete|[[Eduard Latipov]]|RUS}} || 55:58.0 || 4 (1+2+1+0) || +6:14.9 |- | 44 || 65 || align=left| {{flagathlete|[[Ruslan Tkalenko]]|UKR}} || 56:13.0 || 4 (2+0+1+1) || +6:29.9 |- | 45 || 36 || align=left| {{flagathlete|[[Mikito Tachizaki]]|JAP}} || 56:15.9 || 3 (0+1+1+1) || +6:32.8 |- | 46 || 78 || align=left| {{flagathlete|[[Jake Brown (biatlonac)|Jake Brown]]|SAD}} || 56:20.2 || 4 (0+1+1+2) || +6:37.1 |- | 47 || 83 || align=left| {{flagathlete|[[Philipp Nawrath]]|NJE}} || 56:22.9 || 5 (1+2+1+1) || +6:39.8 |- | rowspan=2|48 || 67 || align=left| {{flagathlete|[[Thomas Bormolini]]|ITA}} || 56:23.8 || 4 (0+2+2+0) || +6:40.7 |- | 98 || align=left| {{flagathlete|[[Paul Schommer]]|SAD}} || 56:23.8 || 3 (0+2+0+1) || +6:40.7 |- | 50 || 45 || align=left| {{flagathlete|[[Arnd Peiffer]]|NJE}} || 56:32.4 || 6 (0+2+0+4) || +6:49.3 |- | 51 || 4 || align=left| {{flagathlete|[[Serafin Wiestner]]|ŠVI}} || 56:34.4 || 6 (1+2+1+2) || +6:51.3 |- | 52 || 80 || align=left| {{flagathlete|[[Rok Tršan]]|SLO}} || 56:38.6 || 3 (0+0+1+2) || +6:55.5 |- | 53 || 81 || align=left| {{flagathlete|[[Raman Jaliotnau]]|BJE}} || 56:47.0 || 5 (1+2+0+2) || +7:03.9 |- | 54 || 29 || align=left| {{flagathlete|[[Vladimir Ilijev]]|BUG}} || 56:50.4 || 7 (1+2+2+2) || +7:07.3 |- | 55 || 72 || align=left| {{flagathlete|[[Vytautas Strolia]]|LIT}} || 56:53.2 || 3 (0+1+0+2) || +7:10.1 |- | 56 || 46 || align=left| {{flagathlete|[[Cheng Fangming]]|KIN}} || 56:56.1 || 5 (1+1+2+1) || +7:13.0 |- | 57 || 68 || align=left| {{flagathlete|[[Tang Jinle]]|KIN}} || 56:58.9 || 3 (1+1+0+1) || +7:15.8 |- | 58 || 27 || align=left| {{flagathlete|[[Timofej Lapšin]]|JKO}} || 57:03.2 || 5 (1+1+1+2) || +7:20.1 |- | 59 || 37 || align=left| {{flagathlete|[[Simon Desthieux]]|FRA}} || 57:04.6 || 6 (3+1+1+1) || +7:21.5 |- | 60 || 92 || align=left| {{flagathlete|[[Thierry Chenal]]|ITA}} || 57:09.6 || 4 (0+1+3+0) || +7:26.5 |- | 61 || 86 || align=left| {{flagathlete|[[Aleksandrs Patrijuks]]|LAT}} || 57:11.9 || 3 (1+0+0+2) || +7:28.8 |- | 62 || 62 || align=left| {{flagathlete|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]|NOR}} || 57:18.4 || 6 (0+2+2+2) || +7:35.3 |- | 63 || 39 || align=left| {{flagathlete|[[Cornel Puchianu]]|RUM}} || 57:24.1 || 5 (0+3+0+2) || +7:41.0 |- | 64 || 97 || align=left| {{flagathlete|[[Miha Dovžan]]|SLO}} || 57:32.0 || 4 (0+3+0+1) || +7:48.9 |- | 65 || 70 || align=left| {{flagathlete|[[Kōsuke Ozaki]]|JAP}} || 57:46.3 || 4 (1+2+0+1) || +8:03.2 |- | 66 || 85 || align=left| {{flagathlete|[[Olli Hiidensalo]]|FIN}} || 57:52.1 || 5 (0+1+3+1) || +8:09.0 |- | 67 || 82 || align=left| {{flagathlete|[[Simon Bartko]]|SLK}} || 57:52.7 || 6 (0+2+1+3) || +8:09.6 |- | 68 || 90 || align=left| {{flagathlete|[[Anton Dudčenko]]|UKR}} || 57:54.2 || 4 (1+1+0+2) || +8:11.1 |- | 69 || 79 || align=left| {{flagathlete|[[Anton Sinapov]]|BUG}} || 57:56.3 || 6 (0+3+2+1) || +8:13.2 |- | 70 || 6 || align=left| {{flagathlete|[[Jakub Štvrtecký]]|ČEŠ}} || 58:03.7 || 6 (1+3+1+1) || +8:20.6 |- | 71 || 19 || align=left| {{flagathlete|[[Martin Otčenáš]]|SLK}} || 58:14.0 || 5 (2+1+2+0) || +8:30.9 |- | 72 || 57 || align=left| {{flagathlete|[[Joscha Burkhalter]]|ŠVI}} || 58:36.9 || 5 (1+0+2+2) || +8:53.8 |- | 73 || 58 || align=left| {{flagathlete|[[Damir Rastić]]|SRB}} || 58:38.6 || 5 (0+2+1+2) || +8:55.5 |- | 74 || 95 || align=left| {{flagathlete|[[Tomas Kaukėnas]]|LIT}} || 58:49.2 || 4 (2+1+0+1) || +9:06.1 |- | 75 || 10 || align=left| {{flagathlete|[[Dominik Windisch]]|ITA}} || 58:50.8 || 8 (2+3+1+2) || +9:07.7 |- | 76 || 87 || align=left| {{flagathlete|[[Krešimir Crnković]]|HRV}} || 58:54.3 || 5 (0+2+1+2) || +9:11.2 |- | 77 || 103 || align=left| {{flagathlete|[[Dimitar Gerdžikov]]|BUG}} || 59:07.4 || 6 (2+3+0+1) || +9:24.3 |- | 78 || 102 || align=left| {{flagathlete|[[Michal Šíma]]|SLK}} || 59:12.4 || 5 (0+2+2+1) || +9:29.3 |- | 79 || 99 || align=left| {{flagathlete|[[Maksim Varabej]]|BJE}} || 59:32.9 || 6 (0+3+1+2) || +9:49.8 |- | 80 || 15 || align=left| {{flagathlete|[[Scott Gow]]|KAN}} || 59:33.9 || 8 (1+2+2+3) || +9:50.8 |- | 81 || 12 || align=left| {{flagathlete|[[Sergey Bocharnikov]]|BJE}} || 59:45.1 || 7 (3+2+1+1) || +10:02.0 |- | 82 || 56 || align=left| {{flagathlete|[[Roberto Piqueras]]|ŠPA}} || {{sort|60:10.3|1:00:10.3}} || 4 (2+0+0+2) || +10:27.2 |- | 83 || 38 || align=left| {{flagathlete|[[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]]|KAZ}} || {{sort|60:12.8|1:00:12.8}} || 8 (1+2+4+1) || +10:29.7 |- | 84 || 91 || align=left| {{flagathlete|[[Kristo Siimer]]|EST}} || {{sort|60:15.7|1:00:15.7}} || 5 (0+1+2+2) || +10:32.6 |- | 85 || 69 || align=left| {{flagathlete|[[Choi Du-jin]]|JKO}} || {{sort|60:16.7|1:00:16.7}} || 4 (1+2+0+1) || +10:33.6 |- | 86 || 84 || align=left| {{flagathlete|[[Kalev Ermits]]|EST}} || {{sort|60:42.3|1:00:42.3}} || 8 (2+3+1+2) || +10:59.2 |- | 87 || 50 || align=left| {{flagathlete|[[Tero Seppälä]]|FIN}} || {{sort|60:47.8|1:00:47.8}} || 9 (3+2+2+2) || +11:04.7 |- | 88 || 22 || align=left| {{flagathlete|[[Apostolos Angelis]]|GRČ}} || {{sort|60:53.8|1:00:53.8}} || 8 (2+2+0+4) || +11:10.7 |- | 89 || 88 || align=left| {{flagathlete|[[Michal Šlesingr]]|ČEŠ}} || {{sort|61:08.5|1:01:08.5}} || 7 (0+3+3+1) || +11:25.4 |- | 90 || 94 || align=left| {{flagathlete|[[Denis Şerban]]|RUM}} || {{sort|61:22.6|1:01:22.6}} || 5 (0+2+0+3) || +11:39.5 |- | 91 || 53 || align=left| {{flagathlete|[[Roberts Slotiņš]]|LAT}} || {{sort|61:31.2|1:01:31.2}} || 6 (1+3+0+2) || +11:48.1 |- | 92 || 105 || align=left| {{flagathlete|[[Shohei Kodama]]|JAP}} || {{sort|61:37.0|1:01:37.0}} || 5 (2+2+1+0) || +11:53.9 |- | 93 || 76 || align=left| {{flagathlete|[[Tom Lahaye-Goffart]]|BEL}} || {{sort|62:29.7|1:02:29.7}} || 7 (1+0+4+2) || +12:46.6 |- | 94 || 20 || align=left| {{flagathlete|[[Stavre Jada]]|SMK}} || {{sort|62:55.3|1:02:55.3}} || 5 (1+0+3+1) || +13:12.2 |- | 95 || 101 || align=left| {{flagathlete|[[Jaakko Ranta]]|FIN}} || {{sort|63:03.9|1:03:03.9}} || 7 (4+1+2+0) || +13:20.8 |- | 96 || 42 || align=left| {{flagathlete|[[Zana Öztunç]]|TUR}} || {{sort|64:38.6|1:04:38.6}} || 7 (4+1+1+1) || +14:55.5 |- | 97 || 104 || align=left| {{flagathlete|[[Sergej Sirik]]|KAZ}} || {{sort|66:02.7|1:06:02.7}} || 11 (3+2+3+3) || +16:19.6 |- | 98 || 100 || align=left| {{flagathlete|[[Aidan Millar]]|KAN}} || {{sort|66:08.5|1:06:08.5}} || 10 (1+3+4+2) || +16:25.4 |- | 99 || 71 || align=left| {{flagathlete|[[Danil Beletskiy]]|KAZ}} || {{sort|67:15.7|1:07:15.7}} || 13 (4+3+3+3) || +17:32.6 |- | 100 || 40 || align=left| {{flagathlete|[[Miloš Čolić]]|BIH}} || {{sort|67:37.5|1:07:37.5}} || 10 (2+2+3+3) || +17:54.4 |- | 101 || 63 || align=left| {{flagathlete|[[Dávid Panyik]]|MAĐ}} || {{sort|67:54.8|1:07:54.8}} || 8 (3+1+0+4) || +18:11.7 |- | 102 || 48 || align=left| {{flagathlete|[[Vinny Fountain]]|UK}} || {{sort|68:41.9|1:08:41.9}} || 11 (2+3+4+2) || +18:58.8 |- | 103 || 25 || align=left| {{flagathlete|[[Soma Gyallai]]|MAĐ}} || {{sort|69:07.9|1:09:07.9}} || 10 (1+3+3+3) || +19:24.8 |- | rowspan=2|{{hs|104}} || 61 || align=left| {{flagathlete|[[Julian Eberhard]]|AUT}} || rowspan=4| Nisu završili utrku || 8 (1+4+0+3) || |- | 93 || align=left| {{flagathlete|[[Mario Dolder]]|ŠVI}} ||c olspan=3| Nije startovao |} ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}}{{Biatlon portal}} [[Kategorija:Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.]] jeo1nxox2ssc1k2k3phvz064pe1d5wn 0 470746 3939612 3930825 2026-11-07T21:02:06Z ~2026-59242-89 187714 sitne izmjene, dvije riječi sa engleskog zaostale... 3939612 wikitext text/x-wiki '''Žučne kiseline''' su [[steroidi|steroidne]] [[kiseline]] koje se pretežno nalaze u [[žuč]]i [[sisari|sisara]] i drugih [[kičmenjaci|kičmenjaka]]. U [[jetra|jetri]] se sintetiziraju različite žučne kiseline.<ref name=pmid19638645>{{cite journal |vauthors=Hofmann AF, Hagey LR, Krasowski MD |title=Bile salts of vertebrates: structural variation and possible evolutionary significance |journal=J. Lipid Res. |volume=51 |issue=2 |pages=226–46 |date=februar 2010 |pmid=19638645 |pmc=2803226 |doi=10.1194/jlr.R000042 }}</ref> Žučne kiseline su konjugirane sa [[taurin]]skim ili [[glicin]]skim ostacima dajući anione zvane '''žučne soli'''.<ref name=pmid12543708>{{cite journal |author=Russell DW |title=The enzymes, regulation, and genetics of bile acid synthesis |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2003_72/page/137 |journal=Annu. Rev. Biochem. |volume=72 |pages=137–74 |year=2003 |pmid=12543708 |doi=10.1146/annurev.biochem.72.121801.161712}}</ref><ref name=pmid19346330>{{cite journal |author=Chiang JY |title=Bile acids: regulation of synthesis |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-lipid-research_2009-10_50_10/page/n8 |journal=J. Lipid Res. |volume=50 |issue=10 |pages=1955–66 |date=oktobar 2009 |pmid=19346330 |pmc=2739756 |doi=10.1194/jlr.R900010-JLR200 }}</ref><ref name=Small>{{Cite journal | last1 = Carey | first1 = MC. | last2 = Small | first2 = DM. | title = Micelle formation by bile salts. Physical-chemical and thermodynamic considerations. | journal = Arch Intern Med | volume = 130 | issue = 4 | pages = 506–27 |date=Oct 1972 | doi = 10.1001/archinte.1972.03650040040005| pmid = 4562149 }}</ref> '''Primarne žučne kiseline'''su one koje sintetizira [[jetra]]. '''Sekundarne žučne kiseline''' rezultat su djelovanja bakterija u [[debelo crijevo|debelom crijevu]]. Kod ljudi, [[tauroholna kiselina|tauroholna]] i [[glikoholna kiselina]] (derivati [[holna kiselina|holne kiseline]]), [[taurohenodeoksiholna kiselina|taurohenodeoksiholna]] i [[glikohenodeoksiholna kiselina]] (derivati [[henodeoksiholna kiselina|henodeoksiholne kiseline]]) su glavne žučne [[soli]]. Otprilike su jednake koncentracije.<ref name="pmid10597755">{{cite journal |author=Hofmann AF |title=The continuing importance of bile acids in liver and intestinal disease |journal=Arch. Intern. Med. |volume=159 |issue=22 |pages=2647–58 |year=1999 |pmid=10597755 |doi= 10.1001/archinte.159.22.2647|doi-access=free }}</ref> Pronađene su i soli njihovih 7-alfa-dehidroksiliranih derivata, [[dezoksiholna kiselina|dezoksiholna]] i [[litoholna kiselina]], a derivati holne, henodeoksiholne i deoksiholne kiseline čine više od 90% žučnih kiselina u žuči ljudi.<ref name=pmid10597755/> Žučne kiseline sadrže oko 80% organskih spojeva u žuči (drugi su [[fosfolipidi]] i [[holesterol]].<ref name=pmid10597755/> Povećano lučenje žučnih kiselina dovodi do povećanja protoka žuči. Žučne kiseline olakšavaju [[Probava|probavu hranjivihih masti i ulja]]. Suže kao [[micela|micele]] – formirajući [[surfaktant|tenzide]], koji inkapsuliraju hranjive sastojke, olakšavajući njihovu apsorpciju.<ref name=pmid14162533>{{cite journal |vauthors=Hofmann AF, Borgström B |title=The intraluminal phase of fat digestion in man: the lipid content of the micellar and oil phases of intestinal content obtained during fat digestion and absorption |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-investigation_1964-02_43_2/page/246 |journal=J. Clin. Invest. |volume=43 |issue= 2|pages=247–57 |date=februar 1964 |pmid=14162533 |pmc=289518 |doi=10.1172/JCI104909 }}</ref> Ove micele suspenduju se u [[himus]]u, prije [[metabolizam masnih kiselina|dalje prerade]]. Žučne kiseline također djeluju [[hormon]]ski u tijelu, posebno preko [[farnesoidni X-receptor|farnesoidnih X receptora]] i [[GPBAR1]] (poznat i kao TGR5).<ref name=pmid19758712>{{cite journal |vauthors=Fiorucci S, Mencarelli A, Palladino G, Cipriani S |title=Bile-acid-activated receptors: targeting TGR5 and farnesoid-X-receptor in lipid and glucose disorders |journal=Trends Pharmacol. Sci. |volume=30 |issue=11 |pages=570–80 |date=novembar 2009 |pmid=19758712 |doi=10.1016/j.tips.2009.08.001 }}</ref> [[Slika:Cholic Acid vs Other Bile Acids.svg|thumb|350px| Struktura [[holna kiselina|holne kiseline]] koja pokazuje odnos sa drugim žučnim kiselinama]] == Proizvodnja == Sinteza žučne kiseline odvija se u [[hepatocit|ćelijama jetre]], koje sintetiziraju '''primarne žučne kiseline''' ([[holna kiselina|holna]] i [[henodeoksiholna kiselina]] kod ljudi, putem [[citohrom P450|citohromom P450]] posredovane oksidacije [[holesterol]]a, u više koraka. Dnevno se sintetizira otprilike 600 &nbsp;mg žučnih soli, kako bi nadomjestilo žučne kiseline izgubljene u fecesu, iako se, kako je opisano u nastavku, izlučuju mnogo veće količine, koje se ponovo apsorbiraju u crijevima i recikliraju. [[Korak ograničavanja brzine]] u sintezi je dodavanje hidroksilne grupe na 7. položaju steroidne jezgre [[enzim]]om [[CYP7A1|holesterol 7 alfa-hidroksilaza]]. Ovaj enzim dolje regulira holna kiselina, a gornji holesterol inhibira se djelovanjem [[ileum]]skog [[hormon]]a [[FGF15/19]].<ref name=pmid12543708/><ref name=pmid19346330/> Prije izlučivanja bilo koje žučne kiseline (primarne ili sekundarne, vidi dolje), ćelije jetre ih konjugiraju ili sa [[glicin]]om ili [[taurin]]om, dajući ukupno osam mogućih '''konjugiranih žučnih kiselina'''. Ove konjugirane žučne kiseline često se označavaju kao '''žučne soli'''. [[Konstanta disocijacije kiseline|pKa]] nekonjugiranih žučnih kiselina je između 5 i 6,5,<ref name=Small/>, a pH duodenuma kreće se između 3 i 5, pa kada su nekonjugirane žučne kiseline tu gotovo uvijek protonirana (oblik HA), što ih čini relativno netopivima u vodi. Konjugacija žučnih kiselina sa [[aminokiselina]]ma snižava pKa konjugata žuč-kiselina / aminokiselina na između 1 i 4. Tako su konjugirane žučne kiseline u duodenumu gotovo uvijek u svom deprotoniranom (A–) obliku, što ih čini mnogo više topivim u vodi i mnogo sposobnijim da ispune svoju fiziološku funkciju emulgiranja masti.<ref>'Essentials of Medical Biochemistry, Lieberman, Marks and Smith, eds, p432, 2007'</ref><ref name="pmid14097367">{{cite journal |author=Hofmann AF |title=The function of bile salts in fat absorption. The solvent properties of dilute micellar solutions of conjugated bile salts|url=https://archive.org/details/sim_biochemical-journal_1963-10_89_1/page/56 |journal=Biochem. J. |volume=89 |pages=57–68 |date=oktobar 1963 |pmid=14097367 |pmc=1202272 |doi= 10.1042/bj0890057}}</ref> Izlučene u lumen crijeva, žučne soli modificiraju crijevne bakterije. Djelomično su dehidroksilirane. Njihove glicinske i taurinske grupe uklanjaju se, dajući '''sekundarne žučne kiseline''', [[dezoksiholna kiselina|dezoksiholnu]] i [[litoholna kiselina|litoholnu kiselinu]]. Holna pretvara se u dezoksiholnu kiselinu, a henodeoksiholna u litoholnu kiselinu. Sve četiri žučne kiseline reciklirane su u procesu poznatom kao [[enterohepatska cirkulacija]].<ref name="pmid12543708"/><ref name ="pmid19346330"/> == Funkcije == Kao [[amfipatija|amfipatijske]] molekule sa [[hidrofob]]nim i [[hidrofil]]nim regionima, konjugirane žučne soli nalaze se na granici lipida/vode i u pravoj koncentraciji formiraju [[micele]]. Dodatna topivost konjugiranih žučnih soli pomaže njihovoj funkciji, sprečavanjem pasivne ponovne apsorpcije u [[tanko crijevo|tankom crijevu]]. Kao rezultat, koncentracija žučnih kiselina / soli u tankom crijevu je dovoljno visoka da tvore micele i otapaju lipide. "Kritična koncentracija micela" odnosi se, kako na svojstveno svojstvo same žučne kiseline, tako i na količinu žučne kiseline neophodne za funkcioniranje u spontanom i dinamičnom stvaranju micela.<ref name="pmid14097367"/> Micele koje sadrže žučnu kiselinu pomažu [[lipaza]]ma za probavu lipida i njihovo približavanje membrani crijevne [[četksta granica|četkaste granice]], što rezultira apsorpcijom masti. Sinteza žučnih kiselina glavni je put metabolizma holesterola u većini vrsta, osim u ljudi. Tijelo proizvodi oko 800&nbsp;mg holesterola dnevno, a oko polovine od toga koristi se za sintezu žučnih kiselina, proizvodeći 400–600&nbsp;mg dnevno. Odrasli ljudi svakodnevno izlučuju između 12–18&nbsp;g žučnih kiselina u crijeva, uglavnom nakon obroka. Veličina bazena žučnih kiselina je između 4-6 g, što znači da se žučne kiseline recikliraju nekoliko puta dnevno. Otprilike 95% žučnih kiselina se ponovo apsorbira [[aktivni transport|aktivnim transportom]] u [[ileum]]u i reciklira natrag u jetru radi daljeg lučenja u žučni sistem i žučnu kesu. Ova [[enterohepatična cirkulacija]] žučnih kiselina omogućava nisku brzinu sinteze, samo oko 0,3 g/dan, ali s velikim količinama koje se izlučuju u crijevo.<ref name = "pmid10597755"/>.<ref name="pmid10597755"/> Žučne kiseline imaju i druge funkcije, uključujući uklanjanje holesterola iz tijela, podsticanje protoka žuči da bi se eliminirali određeni kataboliti (uključujući [[bilirubin]]), emulgiranje vitamina topivih u mastima, kako bi se omogućila njihova apsorpcija, te pomoć u pokretljivosti i smanjenju količine bakterija u tankom crijevu i žučnom traktu.<ref name = "pmid10597755"/> Žučne kiseline imaju metaboličke akcije u tijelu nalik djelovanju [[hormon]]a, djelujući preko dva specifična receptora: [[farnesoidni X-receptor]] i [[G-protein-spregnuti receptor žučne kiseline]] / [[G-protein-spregnuti receptor žučne kiseline|TGR5]].<ref name="pmid19758712"/><ref name="pmid25073467">{{cite journal |vauthors=Li T, Chiang JY |title=Bile acid signaling in metabolic disease and drug therapy |journal=Pharmacol. Rev. |volume=66 |issue=4 |pages=948–83 |year=2014 |pmid=25073467 |doi=10.1124/pr.113.008201 |pmc=4180336}}</ref> Oni se manje specifično vežu za neke druge receptore, a zabilježeno je i da regulišu aktivnost određenih enzima,<ref name="pmid25363242">{{cite journal |vauthors=Nagahashi M, Takabe K, Liu R, Peng K, Wang X, Wang Y, Hait NC, Wang X, Allegood JC, Yamada A, Aoyagi T, Liang J, Pandak WM, Spiegel S, Hylemon PB, Zhou H |title=Conjugated bile acid-activated S1P receptor 2 is a key regulator of sphingosine kinase 2 and hepatic gene expression |journal=Hepatology |volume=61 |issue=4 |pages=1216–26 |year=2015 |pmid=25363242 |doi=10.1002/hep.27592 |pmc=4376566}}</ref> ionskih kanala<ref name="pmid22735174">{{cite journal |vauthors=Wiemuth D, Sahin H, Falkenburger BH, Lefevre CM, Wasmuth HE, Grunder S |title=BASIC--a bile acid-sensitive ion channel highly expressed in bile ducts |url=https://archive.org/details/sim_faseb-journal_2012-10_26_10/page/4122 |journal=FASEB J. |volume=26 |issue=10 |pages=4122–30 |year=2012 |pmid=22735174 |doi=10.1096/fj.12-207043 }}</ref> i sinteze različitih supstanci, uključujući endogene masne kiseline [[etanolamid]]a.<ref name="Garau">{{cite journal | vauthors = Magotti P, Bauer I, Igarashi M, Babagoli M, Marotta R, Piomelli D, Garau G | title = Structure of Human N-Acylphosphatidylethanolamine-Hydrolyzing Phospholipase D: Regulation of Fatty Acid Ethanolamide Biosynthesis by Bile Acids | journal = Structure | volume = 23 | issue = 3 | date = 2015 | pmid = 25684574 | doi = 10.1016/j.str.2014.12.018 | pages=598–604 | pmc=4351732}}</ref> <ref name="Garau Gianpiero">{{cite journal | vauthors = Margheritis, E, Castellani B, Magotti P, Peruzzi S, Romeo E, Natali F, Mostarda S, Gioiello A, Piomelli D, Garau G | title = Bile Acid Recognition by NAPE-PLD | journal = ACS Chemical Biology | volume = 11 | issue = 10 | date = 2016 | pmid = 27571266 | doi = 10.1021/acschembio.6b00624 | pages=2908–2914 | pmc=5074845}}</ref> == Struktura i sinteza == <gallery widths="180px" heights="perrow=4" caption="Stukture glavnih ljudskih žučnih kiselina"> Cholic acid.svg|[[Holna kiselina]] Glycocholsäure.svg|[[Glikoholna kiselina]] Taurocholic acid.svg|[[Tauroholna kiselina]] Deoxycholic acid.svg|[[Dezoksiholna kiselina]] Chenodeoxycholic acid.svg|[[Henodezoksiholna kiselina]] Glycochenodeoxycholic acid.svg|[[Glikohenodezoksiholna kiselina]] Taurochenodeoxycholic acid.svg|[[Taurohenodezoksiholna kiselina]] Lithocholic acid acsv.svg|[[Litoholna kiselina]] </gallery> Žučne soli čine veliku porodicu molekula, sastavljenih od steroidne strukture s četiri prstena, bočnim lancem od pet ili osam ugljika, koji završava karboksilnom kiselinom i nekoliko hidroksilnih grupa čiji se broj i orijentacija razlikuje od specifične žućne soli.<ref name = "pmid19638645"/> Četiri prstena su označena A, B, C i D, od najudaljenijeg do najbližeg bočnom lancu s karboksilnom skupinom. D-prsten je za jedan [[ugljik]] manji od ostala tri. Struktura se obično crta s A lijevo i D desno. [[hidroksilna grupa|Hidroksilne grupe]] mogu biti u bilo kojoj od dvije konfiguracije: bilo gore (ili van), nazvane beta (β; često se povlače konvencionalno kao puna linija), ili dolje, nazvane alfa (α; prikazuju se kao isprekidana linija). Sve žučne kiseline imaju 3-hidroksilnu grupu, izvedenu iz matične molekule, [[holesterol]]a, u kojoj je 3-hidroksil beta.<ref name="pmid19638645"/> [[Slika:Steroid lettering numbering.svg|thumb|350px|[[IUPAC]]-ovo preporučeno označavanje u obliku prstena (lijevo) i numeriranje atoma (desno) steroidnog skeleta. Četiri prstena A-D čine jezgro [[steran]]a.]] Početni korak u klasičnom putu jetarske sinteze žučnih kiselina je enzimski dodatak 7α hidroksilne grupe pomoću [[holesterol]]ne 7α-hidroksilaze (CYP7A1), formirajući [[7α-hidroksiholesterol]]. To se zatim metabolira u [[7α-hidroksi-4-holesten-3-on]]. U sintezi žučne kiseline postoji više koraka, za koje je potrebno ukupno 14 enzima.<ref name ="pmid19346330"/> Oni rezultiraju promjenom spoja između prva dva steroidna prstena (A i B), čineći molekulu savijenim; u ovom procesu 3-hidroksil se pretvara u α orijentaciju. Najjednostavnija žučna kiselina, sa 24 ugljika, ima dvije hidroksilne grupe, na položajima 3α i 7α. To je 3α, 7α-dihidroksi-5β-holan-24-ojsna kiselina ili, kao što je uobičajenije poznato, [[henodeoksiholna kiselina]]. Ova žučna kiselina prvo je izolirana iz [[domaće guska|domaće guske]], odakle je izveden i ''heno'' dio imena ([[grčki jezik|grč.]]: χήν = guska). 5β u nazivu označava orijentaciju spoja između prstenova A i B steroidnog jezgra (u ovom slučaju su savijeni). Izraz "holan" označava određenu steroidnu strukturu od 24 ugljika, a "24-ojsna kiselina" ukazuje da se karboksilna kiselina nalazi na položaju 24, na kraju bočnog lanca. Henodeoksiholnu kiselinu proizvode mnoge vrste i ona je prototipska funkcijska žučna kiselina.<ref name="pmid12543708"/><ref name="pmid19346330"/> Alternativni (kiselinski) put sinteze žučne kiseline pokreće [[mitohondrija|mitohondrijska]] sterol 27-hidroksilaza ([[CYP27A1]]), eksprimirana u jetri, a također i u makrofagima i drugim tkivima. CYP27A1 značajno doprinosi ukupnoj sintezi žučnih kiselina, katalizirajući oksidaciju bočnog lanca sterola, nakon čega cijepanje jedinice od tri ugljika u [[peroksisom]]ima dovodi do stvaranja žučne kiseline C24. Manji putevi pokrenuti 25-hidroksilazom u jetri i 24-hidroksilazom u mozgu također mogu doprinijeti sintezi žučnih kiselina. 7α-[[hidroksilaza]] ([[CYP7B1]]) generira [[oksisterol]]e, koji se u jetri mogu dalje pretvoriti u CDCA.<ref name="pmid12543708"/><ref name="pmid19346330"/> [[Holna kiselina]], 3α, 7α, 12α-trihidroksi-5β-holan-24-ojna kiselina, najzastupljenija žučna kiselina kod ljudi i mnogih drugih vrsta, otkrivena je prije henodeoksiholne kiseline. To je tri-hidroksi-žučna kiselina sa 3 hidroksilne grupe (3α, 7α i 12α). U njenoj sintezi u jetri, 12α hidroksilacija se odvija dodatnim dejstvom [[CYP8B1]]. Kao što je to već bilo opisano, otkriće henodeoksholne kiseline (sa dvije hidroksilne grupe) učinilo je od ove nove žučne kiseline "dezoksiholnu kiselinu", jer je imala jednu hidroksilnu grupu manje od holske kiseline.<ref name="pmid12543708"/><ref name="pmid19346330"/> [[Dezoksiholna kiselina]] nastaje iz holne kiseline, 7-dehidroksilacijom, što rezultira u dvije hidroksilne grupe (3α i 12α). Ovaj postupak s henodeoksiholnom kiselinom rezultira žučnom kiselinom sa samo 3α hidroksilnom grupom, koja se naziva [[litoholna kiselina]] (''lito'' = kamen), a koja je prvo identificirana u žučnom kamenu teleta. Slabo je topiva u vodi i prilično je toksična za ćelije.<ref name = "pmid12543708"/><ref name = "pmid19346330"/> Različite porodice kičmenjaka evoluirale su da koriste modifikacije većine položaja na steroidnom jezgru i bočnom lancu strukture žučnih kiselina. Da bi se izbjegli problemi povezani s proizvodnjom litoholne kiseline, većina vrsta ima treću hidroksilnu grupu u henodeoksiholnoj kiselini. Naknadno uklanjanje 7α hidroksilne grupe crijevnim bakterijama rezultirat će manje toksičnom, ali još uvijek funkcionalnom dihidroksi žučnom kiselinom. Tokom evolucije kičmenjaka, odabran je niz položaja za smještanje treće hidroksilne grupe. U početku je favoriziran položaj 16α, posebno kod ptica. Kasnije je ovaj položaj zamijenjen kod velikog broja vrsta selekcijom položaja 12α. [[Primat]]i (uključujući ljude) imaju 12α kao svoj treći položaj hidroksilne grupe, proizvodeći holnu kiselinu. Kod [[miš]]eva i ostalih [[glodar]]a, 6β hidroksilacija formira [[muriholinska kiselina|muriholinsku kiseline]] (α ili β, ovisno o položaju 7 hidroksila). Svinje imaju 6α hidroksilaciju u [[hioholna kiselina|hioholnoj kiselini]] (3α, 6α, 7α-trihidroksi-5β-holanska kiselina), a ostale vrste imaju hidroksilnu grupu na položaju 23 bočnog lanca. [[Ursodezoksiholna kiselina]] prvi je put izolovana iz [[medvjedi|medvjeđe]] [[žuč]]i, koja se medicinski koristi stoljećima. Njena struktura podsjeća na henodeoksiholnu kiselinu, ali sa 7-hidroksilnom grupom u položaju β.<ref name ="pmid19638645"/> [[Obetiholna kiselina]], 6α-etil-hendodeoksiholna kiselina, je polusintetska žučna kiselina sa većom aktivnošću, kao FXR agonist, a koja je u fazi ispitivanja kao farmaceutsko sredstvo. == Hormonske aktivnosti == Žučne kiseline djeluju i kao steroidni [[hormon]]i koji se izlučuju iz jetre, apsorbiraju iz crijeva i imaju različita direktna metabolička djelovanja u tijelu, putem jedarnog receptora zvanog [[farnesoidni X-receptor]] (FXR), poznatog i pod imenom gena [[NR1H4]].<ref name="pmid10334992">{{cite journal |vauthors=Makishima M, Okamoto AY, Repa JJ |title=Identification of a nuclear receptor for bile acids |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-05-21_284_5418/page/1362 |journal=Science |volume=284 |issue=5418 |pages=1362–5 |date=maj 1999 |pmid=10334992 |doi= 10.1126/science.284.5418.1362|bibcode=1999Sci...284.1362M |display-authors=etal}}</ref><ref name="pmid10334993">{{cite journal |vauthors=Parks DJ, Blanchard SG, Bledsoe RK |title=Bile acids: natural ligands for an orphan nuclear receptor |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-05-21_284_5418/page/1364 |journal=Science |volume=284 |issue=5418 |pages=1365–8 |date=maj 1999 |pmid=10334993 |doi= 10.1126/science.284.5418.1365|bibcode=1999Sci...284.1365P |display-authors=etal}}</ref><ref name="pmid10360171">{{cite journal |vauthors=Wang H, Chen J, Hollister K, Sowers LC, Forman BM |title=Endogenous bile acids are ligands for the nuclear receptor FXR/BAR |journal=Mol. Cell |volume=3 |issue=5 |pages=543–53 |date=maj 1999 |pmid=10360171 |doi= 10.1016/s1097-2765(00)80348-2}}</ref> Drugi receptor žučne kiseline je receptor ćelijske membrane, poznat kao [[G-protein spregnuti receptor žučne kiseline]] 1 ili [[G-protein spregnuti receptor žučne kiseline|TGR5]]. Mnoge od njihovih funkcija signalnih molekula u jetri i crijevima su aktiviranjem FXR, dok TGR5 može biti uključen u metaboličke, endokrine i neurološke funkcije.<ref name = "pmid19758712"/> === Regulacija sinteze === Kao [[surfaktant]]i ili [[deterdžent]]i, žučne kiseline su potencijalno toksične za ćelije, pa su i njihove [[koncentracije]] strogo regulirane. Aktivacija FXR u jetri inhibira sintezu žučnih kiselina i jedan je od mehanizama povratne kontrole, kada su razine žučne kiseline previsoke. Drugo, FXR aktivacija žučnim kiselinama tokom apsorpcije u crijevima povećava transkripciju i sintezu [[FGF19]], što zatim inhibira sintezu žučnih kiselina u jetri.<ref>{{cite journal |last=Kim|first=I |author2=Ahn, SH |author3=Inagaki, T |author4=Choi, M |author5=Ito, S |author6=Guo, GL |author7=Kliewer, SA |author8=Gonzalez, FJ|title=Differential regulation of bile acid homeostasis by the farnesoid X receptor in liver and intestine|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-lipid-research_2007-12_48_12/page/2664|journal=Journal of Lipid Research|year=2007|volume=48|issue=12|pages=2664–72|pmid=17720959|doi=10.1194/jlr.M700330-JLR200|doi-access=free}}</ref> ===Metaboličke funkcije=== Novi dokazi povezuju aktivaciju FXR s promjenama u [[metabolizam|metabolizmu]] [[triglicerid]]a [[metabolizam glukoze|metabolizmu glukoze]] i rastu jetre.<ref name="pmid19758712"/><ref>{{Cite journal|last1=Shapiro|first1=Hagit|last2=Kolodziejczyk|first2=Aleksandra A.|last3=Halstuch|first3=Daniel|last4=Elinav|first4=Eran|date=16. 1. 2018|title=Bile acids in glucose metabolism in health and disease|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=215|issue=2|language=en|pages=383–396|doi=10.1084/jem.20171965|pmid=29339445|pmc=5789421|issn=0022-1007}}</ref> === Ostale interakcije === Žučne kiseline se, uz svoje hormonske receptore (FXR i TGR5) i njihove transportere, vežu i za neke druge proteine. Među tim proteinima, [[enzim]] [[N-acil fosfatidiletanolamin-specifična fosfolipaza D]] (NAPE-PLD) stvara bioaktivne lipidne amide (npr. erndogeni [[kanabinoid]] i [[anandamid]]), koji imaju važnu ulogu u nekoliko fizioloških puteva, uključujući reakcije na stres i bol, apetit i životni vijek. [[NAPE-PLD]] organizira direktnu unakrsnu razmjenu između signala lipidnih amida i fiziologije žučnih kiselina.<ref name="Garau"/> == Klinički značaj == === Hiperlipidemija === Kako se žučne kiseline prave od endogenog holesterola, poremećaj enterohepatske cirkulacije žučnih kiselina smanjit će holesterol. [[Sekvestrant žučne kiseline|Sekvestranti žučne kiseline]] vežu žučne kiseline u crijevima, sprečavajući reapsorpciju. Na taj način se više endogenog holesterola usmjerava u proizvodnju žučnih kiselina, čime se smanjuje nivo holesterola. Tako vezanne žučne kiseline se zatim izlučuju fecesom. .<ref name="pmid21392720">{{cite journal |author=Davidson MH |title=A systematic review of bile acid sequestrant therapy in children with familial hypercholesterolemia |journal=J Clin Lipidol |volume=5 |issue=2 |pages=76–81 |year=2011 |pmid=21392720 |doi=10.1016/j.jacl.2011.01.005 }}</ref> === Holestaza === Testovi na žučne kiseline korisni su i u ljudskoj i u veterinarskoj medicini, jer pomažu u dijagnozi brojnih stanja, uključujući vrste [[holestaza]], kao što su [[intrajetrena holestaza trudnoće]], [[portosistemska zamjena]] i [[jetrena mikrovaskularna displazija]] kod pasa.<ref name="pmid9926012">{{cite journal |vauthors=Allen L, Stobie D, Mauldin GN, Baer KE |title=Clinicopathologic features of dogs with hepatic microvascular dysplasia with and without portosystemic shunts: 42 cases (1991-1996) |journal=J. Am. Vet. Med. Assoc. |volume=214 |issue=2 |pages=218–20 |date=januar 1999 |pmid=9926012 }}</ref> Strukturne ili funkcijske abnormalnosti žučnog sistema rezultiraju porastom bilirubina ([[žutica]]) i žučnih kiselina u krvi. Žučne kiseline povezane su sa svrabom ([[pruritus]]), koji je čest u holestatskim stanjima kao što su [[primarna bilijarna ciroza]] (PBC), [[primarni sklerozirajući holangitis]] ili [[intrahepatsk holestaza trudnoće]].<ref name="pmid17535422">{{cite journal |vauthors=Pusl T, Beuers U |title=Intrahepatic cholestasis of pregnancy |journal=Orphanet J Rare Dis |volume=2 |pages=26 |year=2007 |pmid=17535422 |pmc=1891276 |doi=10.1186/1750-1172-2-26 }}</ref> Kod ovih holestatskih poremećaja primjenjuje se liječenje [[urssodezoksiholna kiselina|ursodezoksiholnom kiselinom]] već dugi niz godina.<ref name="pmid1674105">{{cite journal |vauthors=Poupon RE, Balkau B, Eschwège E, Poupon R |title=A multicenter, controlled trial of ursodiol for the treatment of primary biliary cirrhosis. UDCA-PBC Study Group |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1991-05-30_324_22/page/1548 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=324 |issue=22 |pages=1548–54 |date=maj 1991 |pmid=1674105 |doi=10.1056/NEJM199105303242204 }}</ref><ref name="pmid16317669">{{cite journal |vauthors=Glantz A, Marschall HU, Lammert F, Mattsson LA |title=Intrahepatic cholestasis of pregnancy: a randomized controlled trial comparing dexamethasone and ursodeoxycholic acid |url=https://archive.org/details/sim_hepatology_2005-12_42_6/page/1399 |journal=Hepatology |volume=42 |issue=6 |pages=1399–405 |date=decembar 2005 |pmid=16317669 |doi=10.1002/hep.20952 }}</ref> === Kamenje u žuči === {{Glavni | Kamenje u žuči}} Odnos žučnih kiselina i zasićenja holesterola u žuči i pada holesterola za stvaranje žučnih kamenaca opsežno je proučavan. Kamen u žuči može biti rezultat povećane zasićenosti holesterolom ili [[bilirubin]]a ili zastoja žuči. Niže koncentracije žučnih kiselina ili fosfolipida u žuči smanjuju rastvorljivost holesterola i dovode do stvaranja mikrokristala. Za otapanje kamenja u holesterolu korištena je oralna terapija henodezoksiholnom kiselinom i / ili ursodeoksiholnom kiselinom.<ref name="pmid5006919">{{cite journal |vauthors=Danzinger RG, Hofmann AF, Schoenfield LJ, Thistle JL |title=Dissolution of cholesterol gallstones by chenodeoxycholic acid |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1972-01-06_286_1/page/n32 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=286 |issue=1 |pages=1–8 |date= januar 1972 |pmid=5006919 |doi=10.1056/NEJM197201062860101 }}</ref><ref name="pmid4580472">{{cite journal |vauthors=Thistle JL, Hofmann AF |title=Efficacy and specificity of chenodeoxycholic acid therapy for dissolving gallstones |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1973-09-27_289_13/page/654 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=289 |issue=13 |pages=655–9 |date=septembar 1973 |pmid=4580472 |doi=10.1056/NEJM197309272891303 }}</ref><ref name="pmid11136285">{{cite journal |vauthors=Petroni ML, Jazrawi RP, Pazzi P |title=Ursodeoxycholic acid alone or with chenodeoxycholic acid for dissolution of cholesterol gallstones: a randomized multicentre trial. The British-Italian Gallstone Study group |url=https://archive.org/details/sim_alimentary-pharmacology-and-therapeutics_2001-01_15_1/page/123 |journal=Aliment. Pharmacol. Ther. |volume=15 |issue=1 |pages=123–8 |date=januar 2001 |pmid=11136285 |doi= 10.1046/j.1365-2036.2001.00853.x|display-authors=etal}}</ref> Nakon prekida liječenja, kamenje se može ponoviti. Terapija žučnim kiselinama može biti korisna za prevenciju kamenaca u određenim okolnostima, kao što je primjena [[bariatrijska hirurgija|bariatrijske hirurgije]].<ref name="pmid18574646">{{cite journal |vauthors=Uy MC, Talingdan-Te MC, Espinosa WZ, Daez ML, Ong JP |title=Ursodeoxycholic acid in the prevention of gallstone formation after bariatric surgery: a meta-analysis |journal=Obes Surg |volume=18 |issue=12 |pages=1532–8 |date=decembar 2008 |pmid=18574646 |doi=10.1007/s11695-008-9587-7}}</ref> ===Žučnokiselinski proljev === Prekomjerne koncentracije žučnih kiselina u debelom crijevu uzrok su [[hronični proljev|hroničnog proljeva]]. Često nastaje kada je ileum abnormalan ili je hirurški uklonjen, kao u [[Crohnova bolest|Crohnovoj bolesti]], ili uzrokuje stanje koje liči dijareji: [[sindrom iritabilnog crijeva]] (IBS-D). Ovo stanje dijareje žučne kiseline / [[malapsorpcija žučne kiseline]] može se dijagnosticirati testom [[SeHCAT]] i liječiti [[sekvestranti žučne kiseline|sekvestrantima žučne kiseline]].<ref>{{cite journal|last=Pattni|first=S|author2=Walters, JR|title=Recent advances in the understanding of bile acid malabsorption|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-bulletin_2009_92/page/78|journal=British Medical Bulletin|year=2009|volume=92|pages=79–93|pmid=19900947|doi=10.1093/bmb/ldp032|doi-access=free}}</ref> === Žučne kiseline i rak debelog crijeva === Žučne kiseline mogu imati određeni značaj u razvoju [[kolorektumski kancer|kolorektumskog karcinoma]].<ref name="pmid21724466">{{cite journal |vauthors=Degirolamo C, Modica S, Palasciano G, Moschetta A |title=Bile acids and colon cancer: Solving the puzzle with nuclear receptors |journal=Trends Mol Med |volume=17 |issue=10 |pages=564–72 |year=2011 |pmid=21724466 |doi=10.1016/j.molmed.2011.05.010}}</ref> Dezoksiholna kiselina (DCA) povećana je u sadržaju debelog crijeva kod ljudi, kao odgovor na prehranu s puno masnoća.<ref>{{cite journal |vauthors=Reddy BS, Hanson D, Mangat S |title=Effect of high-fat, high-beef diet and of mode of cooking of beef in the diet on fecal bacterial enzymes and fecal bile acids and neutral sterols |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1980-09_110_9/page/1880 |journal=J. Nutr. |volume=110 |issue=9 |pages=1880–7 |date=septembar 1980 |pmid=7411244 |doi= 10.1093/jn/110.9.1880|display-authors=etal}}</ref> U [[populacija]]ma s velikom učestalošću raka debelog creva, izmetske koncentracije žučnih kiselina su veće,<ref>{{cite journal |author=Hill MJ |title=Bile flow and colon cancer |journal=Mutat. Res. |volume=238 |issue=3 |pages=313–20 |date=maj 1990 |pmid=2188127 |doi= 10.1016/0165-1110(90)90023-5 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Cheah PY |title=Hypotheses for the etiology of colorectal cancer--an overview |url=https://archive.org/details/nutrition-and-cancer_1990_14_1/page/5 |journal=Nutr Cancer |volume=14 |issue=1 |pages=5–13 |year=1990 |pmid=2195469 |doi=10.1080/01635589009514073 }}</ref> i ova povezanost sugerira da bi povećana izloženost debelog crijeva žučnim kiselinama mogla imati ulogu u razvoju karcinoma. U jednoj posebnoj usporedbi, koncentracija DCA u fekalijama u urođenika iz Južne Afrike (koji jedu hranu s niskim udjelom masti) u odnosu na Afroamerikance (koji jedu hranu sa više masti) iznosila je 7,30 naspram 37,51 nmol / g mokre stolice.<ref>{{cite journal |vauthors=Ou J, DeLany JP, Zhang M, Sharma S, O'Keefe SJ |title=Association between low colonic short-chain fatty acids and high bile acids in high colon cancer risk populations |journal=Nutr Cancer |volume=64 |issue=1 |pages=34–40 |year=2012 |pmid=22136517 |doi=10.1080/01635581.2012.630164 |pmc=6844083 }}</ref> Afrički domoroci u Južnoj Africi imaju nisku stopu incidencije raka debelog crijeva, manju od 1:100.000,<ref>{{cite journal |vauthors=O'Keefe SJ, Kidd M, Espitalier-Noel G, Owira P |title=Rarity of colon cancer in Africans is associated with low animal product consumption, not fiber |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-gastroenterology_1999-05_94_5/page/1373 |journal=Am. J. Gastroenterol. |volume=94 |issue=5 |pages=1373–80 |date=maj 1999 |pmid=10235221 }}</ref> u poređenju sa visokom stopom incidencije za muškarce Afroamerikance od 72:100.000.<ref>American Cancer Society. Cancer Facts and Figures 2009. http://www.cancer.org/Research/CancerFactsFigures/cancer-facts-figures-2009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120913232938/http://www.cancer.org/Research/CancerFactsFigures/cancer-facts-figures-2009 |date=13. 9. 2012 }}</ref> Eksperimentalne studije također sugeriraju mehanizme uticaja žučnih kiselina u raku debelog crijeva. Izlaganje ćelija debelog creva visokim koncentracijama DCA povećava stvaranje [[reaktivna vrsta kisika|reaktivne vrste kiseika]], uzrokujući oksidacijski stres, a također povećava oštećenje [[DNK]].<ref>{{cite journal |vauthors=Bernstein H, Bernstein C, Payne CM, Dvorak K |title=Bile acids as endogenous etiologic agents in gastrointestinal cancer |journal=World J. Gastroenterol. |volume=15 |issue=27 |pages=3329–40 |date=juli 2009 |pmc=2712893 |doi= 10.3748/wjg.15.3329|pmid= 19610133}}</ref> [[Miš]]evi koji su se prehranjivali dodatkom DCA koji imitira nivoe DCA u debelom crevu kod ljudi uz hranu sa visokim udjelom masti razvili su [[neoplazma|neoplazije]], debelog crijeva, uključujući [[adenom]] i [[adenokarcinom]]e ([[kancer]]e, za razliku od miševa koji su se hranili kontrolnom hranom koja je proizvodila jednu desetinu nivoa DCA debelog crijeva, a koji nidu imali neoplaziju debelog crijeva.<ref name=Bernstein>{{cite journal |vauthors=Bernstein C, Holubec H, Bhattacharyya AK |title=Carcinogenicity of deoxycholate, a secondary bile acid |journal=Arch. Toxicol. |volume=85 |issue=8 |pages=863–71 |date=august 2011 |pmc=3149672 |doi=10.1007/s00204-011-0648-7 |pmid=21267546|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite journal | author = Prasad AR, Prasad S, Nguyen H, Facista A, Lewis C, Zaitlin B, Bernstein H, Bernstein C | date = Jul 2014 | title = Novel diet-related mouse model of colon cancer parallels human colon cancer | journal = World J Gastrointest Oncol | volume = 6 | issue = 7| pages = 225–43 | doi = 10.4251/wjgo.v6.i7.225 | pmid = 25024814 | pmc = 4092339 }}</ref> Učinci ursodezoksiholne kiseline (UDCA) na modificiranje rizika od raka debelog crijeva proučavani su u nekoliko studija, posebno pri [[primarni sklerozirajući holangitis|primarnom sklerozirajućem holangitisu]] i [[upalna bolest crijeva|upalnoj bolesti crijeva]], s različitim rezultatima, djelimično povezanim s doziranjem.<ref name="pmid23665966">{{cite journal |vauthors=Singh S, Khanna S, Pardi DS, Loftus EV, Talwalkar JA |title=Effect of ursodeoxycholic acid use on the risk of colorectal neoplasia in patients with primary sclerosing cholangitis and inflammatory bowel disease: a systematic review and meta-analysis |journal=Inflamm. Bowel Dis. |volume=19 |issue=8 |pages=1631–8 |year=2013 |pmid=23665966 |doi=10.1097/MIB.0b013e318286fa61}}</ref><ref name="pmid21556038">{{cite journal |vauthors=Eaton JE, Silveira MG, Pardi DS, Sinakos E, Kowdley KV, Luketic VA, Harrison ME, McCashland T, Befeler AS, Harnois D, Jorgensen R, Petz J, Lindor KD |title=High-dose ursodeoxycholic acid is associated with the development of colorectal neoplasia in patients with ulcerative colitis and primary sclerosing cholangitis |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-gastroenterology_2011-09_106_9/page/n91 |journal=Am. J. Gastroenterol. |volume=106 |issue=9 |pages=1638–45 |year=2011 |pmid=21556038 |pmc=3168684 |doi=10.1038/ajg.2011.156 }}</ref> U jednom opsežnom ispitivanju, nađeno je da su [[genetika|genetičke]] varijacije u ključnom enzimu za sintezu žučne kiseline, [[CYP7A1]], uticale na efikasnost UDCA u prevenciji kolorektalnog adenoma.<ref name="pmid22058145">{{cite journal |vauthors=Wertheim BC, Smith JW, Fang C, Alberts DS, Lance P, Thompson PA |title=Risk modification of colorectal adenoma by CYP7A1 polymorphisms and the role of bile acid metabolism in carcinogenesis |journal=Cancer Prev Res (Phila) |volume=5 |issue=2 |pages=197–204 |year=2012 |pmid=22058145 |pmc=3400261 |doi=10.1158/1940-6207.CAPR-11-0320 }}</ref> === Dermatologija === Žučne kiseline mogu se koristiti u potkožnim injekcijama za uklanjanje neželjenih masnih kiselina (vidi [[mezoterapija]]). Dezoksiholna kiselina kao injekcija dobila je odobrenje FDA za otapanje submentne masnoće.<ref>{{cite web|title=Deoxycholic acid injection|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a615026.html|publisher=Medline plus|access-date=26. 8. 2015}}</ref> Ispitivanja faze III pokazala su značajne odgovore, iako su mnogi ispitanici imali blage neželjene reakcije modrica, otoka, bolova, utrnulosti, eritema i čvrstoće oko tretiranog područja.<ref>{{cite journal|vauthors=Ascher B, Hoffmann K, Walker P, Lippert S, Wollina U, Havlickova B | title=Efficacy, patient-reported outcomes and safety profile of ATX-101 (deoxycholic acid), an injectable drug for the reduction of unwanted submental fat: results from a phase III, randomized, placebo-controlled study. | journal=J Eur Acad Dermatol Venereol | year= 2014 | volume= 28 | issue= 12 | pages= 1707–15 | pmid=24605812 | doi=10.1111/jdv.12377 | pmc=4263247 }}</ref><ref name="pmid25724831">{{cite journal|vauthors=Wollina U, Goldman A | title=ATX-101 for reduction of submental fat. | journal=Expert Opin Pharmacother | year= 2015 | volume= 16 | issue= 5 | pages= 755–62 | pmid=25724831 | doi=10.1517/14656566.2015.1019465}}</ref> ==Reference== {{refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== * {{MeshName|Bile+Acids+and+Salts}} * [http://www.mdpi.org/molecules/specialissues/bile-acids.htm Special Issue on "Bile Acids"] {{Authority control}} {{Portal|Biologija|Medicina}} [[Kategorija:Žučne kiseline]] [[Kategorija:Organske kiseline]] [[Kategorija:Hepatologija]] [[Kategorija:Fiziologija životinja]] st4zg20hsb0y5plhddszotk1if0iar1 0 502876 3939588 3890360 2026-11-07T13:15:55Z AnToni 2325 3939588 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Svjetski kup (zimski sportovi) | takmičenje = Svjetski kup u biatlonu 2023/2024. <!-- ** Pobjednik ** --> | takmičenje1 = Ukupno: | pobjednik1 = {{Žuto}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}}<br>{{Žuto}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lisa Vittozzi]]|ITA}} | takmičenje2 = [[Biatlon#Discipline|Pojedinačno:]] | pobjednik2 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}}<br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lisa Vittozzi]]|ITA}} | takmičenje3 = [[Biatlon#Discipline|Sprint:]] | pobjednik3 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Tarjei Bø]]|NOR}}<br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Ingrid Landmark Tandrevold|I. L. Tandrevold]]|NOR}} | takmičenje4 = [[Biatlon#Discipline|Potjera:]] | pobjednik4 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}}<br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lisa Vittozzi]]|ITA}} | takmičenje5 = [[Biatlon#Discipline|Masovni start:]] | pobjednik5 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}} <br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lou Jeanmonnot]]|FRA}} | takmičenje6 = [[Biatlon#Discipline|Štafete:]] | pobjednik6 = {{Crveno}} {{m}} {{ZID|Norveška}} <br>{{Crveno}} {{ž}} {{ZID|Norveška}} | takmičenje7 = Kup nacija: | pobjednik7 = {{Crveno}} {{m}} {{ZID|Norveška}} <br>{{Crveno}} {{ž}} {{ZID|Francuska}} | takmičenje8 = [[Biatlon#Discipline|Mješovite štafete:]] | pobjednik8 = {{Crveno}} {{m}}{{ž}} {{ZID|Norveška}} | takmičenje9 = U 25 | pobjednik9 = {{Plavo}} {{m}} {{flagathlete|[[Tommaso Giacomel]]|ITA}} <br>{{Plavo}} {{ž}} {{flagathlete|[[Elvira Öberg]]|ŠVE}} <!-- ** Takmičenje ** --> | mjesto = 9 | pojedinačna_takmičenja = 21 | timska_takmičenja = 11 | otkazana_takmičenja = | zaustavljena_takmičenja = <!-- ** Učesnici ** --> | države = {{m}} - <br> {{ž}}- | sportisti = {{m}} - <br> {{ž}} - <!-- ** ** --> | posljednja = [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] | sljedeća = [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] }} '''Svjetski kup u biatlonu 2023/24.''' (zvanično: ''BMW IBU World Cup Biathlon'') je 47. po redu takmičenje [[biatlon]]aca za [[Svjetski kup u biatlonu]] u organizaciji [[Međunarodni biatlonski savez|Međunarodnog biatlonskog saveza]] (IBU). Niz takmičenja je počeo 25. novembra 2023. u švedskom [[Östersund]]u, a planirano je da se završi 17. marta 2024. u [[Kanada|kanadskom]] [[Canmore (Alberta)|Canmoru]]. Vrhunac takmičenja je [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.]] u [[Češka|češkom]] [[Nové Město na Moravě]]u. Rezultati sa Svjetskog prvenstva neće se bodovati za plasman u Svjetskom kupu. Za vrednovanje i pravo učestvovanja korišteni su rezultati [[IBU kup 2022/23.|IBU kupa 2022/23]]. == Kalendar takmičenja == {{Takmičenja Svjetskog kupa u biatlonu 2023.}} {{clear}} {{SKB 2023 borilišta}} == Startne kvote == ; Muškarci ; Žene == Bodovanje == Od [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|sezone 2022/23.]] koristi se novi sistem bodovanja u kome pobjednik dobija 90 bodova, drugi 75, treći 60 itd.<ref>{{Cite web |url=https://www.biathlonworld.com/news/carlsson-2022-biathlon-rules/7zLHlnECP6Ggp3VxDf1HQp|title=IBU EB MAKES LEADERSHIP ANNOUNCEMENT AND TAKES IMPORTANT RULE DECISIONS |access-date=26. 10. 2022|language=en }}</ref> Ovaj sistem je zamijenio sistem od [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|sezone 2008/09.]] po kojem je pobjednik dobijao 60 bodova, drugi 54, treći 48 i svaki slijedeći plasman pet, četiri, tri, dva ili jedan bod manje. {{Biatlon bodovi 6}} {{Biatlon bodovi masovni start 2}} {{Biatlon bodovi štafeta}} {{Biatlon bodovi KN}} {{Biatlon bodovi mješovita štafeta}} == Muškarci == === Rezultati === {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=1. takmičenje Svjetskog kupa u [[Östersund]]u, {{ZID|Švedska}}, 22. novembra – 3. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 26. novembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Pojedinačno (20&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Roman Rees}} | {{flagathlete2|NJE|Justus Strelow}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} |- | 30. novembra 2023. <small>(četvrtak)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Endre Strømsheim]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Fabien Claude]]|[[Quentin Fillon Maillet]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[David Zobel]]|[[Philipp Nawrath]]|[[Benedikt Doll]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]}} |- | 2. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Philipp Nawrath}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Vebjørn Sørum}} |- | 3. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVE|Sebastian Samuelsson}} | {{flagathlete2|NJE|Philipp Nawrath}} | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=2. takmičenje Svjetskog kupa u [[Hochfilzen]]u, {{ZID|Austrija}}, 4–10. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 8. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|ŠVE|Sebastian Samuelsson}} |- | 9. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |- | 10. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Fabien Claude]]|[[Quentin Fillon Maillet]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[David Zobel]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]|[[Philipp Nawrath]]|[[Benedikt Doll]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=3. takmičenje Svjetskog kupa u [[Lenzerheide]] {{ZID|Švicarska}}, 11–17. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 15. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Benedikt Doll}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NJE|Philipp Nawrath}} |- | 16. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Endre Strømsheim}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Laegreid}} |- | 17. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=4. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oberhof]]u {{flagcountry|NJE}}, 1–7. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 5. januara 2024. <small>(petak)</small>{{FN|1}} | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Benedikt Doll}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NOR|Endre Strømsheim}} |- | 6. januara 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Endre Strømsheim}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} |- | 7. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Endre Strømsheim]]|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Roman Rees]]|[[Benedikt Doll]]|[[Philipp Nawrath]]|[[Philipp Horn]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Elia Zeni]]|[[Didier Bionaz]]|[[Lukas Hofer]]|[[Tommaso Giacomel]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=5. takmičenje Svjetskog kupa u [[Ruhpolding]]u {{flagcountry|NJE}}, 8–14. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 11. januara 2024. <small>(četvrtak)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Johannes Dale-Skjevdal]]|[[Tarjei Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Justus Strelow]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]|[[Benedikt Doll]]|[[Philipp Nawrath]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Elia Zeni]]|[[Didier Bionaz]]|[[Lukas Hofer]]|[[Tommaso Giacomel]]}} |- | 13. januara 2024. <small>(subota)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} | {{flagathlete2|ITA|Tommaso Giacomel}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |- | 14. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=6. takmičenje Svjetskog kupa u [[Antholz]]u, {{flagcountry|ITA}} 15–21. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 18. januara 2024. <small>(četvrtak)</small> | Pojedinačno (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NJE|Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn}} |- | 21. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Vebjørn Sørum}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=7. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oslo|Oslu]], {{flagcountry|NOR}}, 26. februara – 3. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 1. marta 2024. <small>(petak)</small> | Pojedinačno (20&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} |- | 2. marta 2024. <small>(subota)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NJE|Benedikt Doll}} | {{flagathlete2|ŠVE|Jesper Nelin}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=8. takmičenje Svjetskog kupa u [[Soldier Hollow]], {{flagcountry|SAD}} 4–10. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 8. marta 2024. <small>(petak)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Patrick Braunhofer]]|[[Tommaso Giacomel]]|[[Didier Bionaz]]|[[Lukas Hofer]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Justus Strelow]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]|[[Benedikt Doll]]|[[Philipp Nawrath]]}} |- | 9. marta 2024. <small>(subota)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot}} | {{flagathlete2|FRA|Émilien Jacquelin}} | {{flagathlete2|NOR|Johan-Olav Botn}} |- | 10. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|FRA|Émilien Jacquelin}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov= 9. takmičenje Svjetskog kupa u [[Canmore (Alberta)|Canmore]], {{flagcountry|KAN}} 11–17. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 15. marta 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|ITA|Tommaso Giacomel}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |- | 16. marta 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|ŠVE|Sebastian Samuelsson}} | {{flagathlete2|FRA|Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot}} |- | 17. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|FRA|Émilien Jacquelin}} |} === Pojedinačni rezultati === <!-- Aktualizirati nakon završetka takmičenja---> <!--{{Rezultati SKB 2023/24. (muškarci)}} {{Rezultati SKB 2023/24 - štafete (muškarci)}}--> === Tabele === {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 ukupno muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 pojedinačno muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 sprint muškarci}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 potjera muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 masovni start muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 štafeta muškarci}} {{col-3}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 U25 muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 Kup nacija muškarci}} {{col-3}} {{col-end}} == Žene == === Rezultati === {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=1. takmičenje Svjetskog kupa u [[Östersund]]u, {{ZID|Švedska}}, 22. novembra – 3. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 26. novembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Pojedinačno (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|NJE|Franziska Preuß}} | {{flagathlete2|NJE|Vanessa Voigt}} |- | 29. novembra 2023. <small>(srijeda)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Marthe Kråkstad Johansen]]|[[Juni Arnekleiv]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Linn Persson]]|[[Elvira Öberg]]|[[Hanna Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Janina Hettich-Walz]]|[[Selina Grotian]]|[[Vanessa Voigt]]|[[Franziska Preuß]]}} |- | 1. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|NOR|Karoline Offigstad Knotten}} | {{flagathlete2|NOR|Juni Arnekleiv}} |- | 3. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|NJE|Franziska Preuß}} | {{flagathlete2|NJE|Vanessa Voigt}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=2. takmičenje Svjetskog kupa u [[Hochfilzen]]u, {{ZID|Austrija}}, 4–10. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 8. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} |- | 9. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} |- | 10. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Marit Ishol Skogan]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Mona Brorsson]]|[[Hanna Öberg]]|[[Elvira Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Gilonne Guigonnat]]|[[Lou Jeanmonnot]]|[[Justine Braisaz-Bouchet]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=3. takmičenje Svjetskog kupa u [[Lenzerheide]] {{ZID|Švicarska}}, 11–17. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 14. decembra 2023. <small>(četvrtak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} |- | 16. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}}} | {{flagathlete2|NOR|Marit Ishol Skogan}} |- | 17. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|ŠVE|Hanna Öberg}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=4. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oberhof]]u {{flagcountry|NJE}}, 1–7. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 5. januara 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NJE|Franziska Preuß}} | {{flagathlete2|FRA|Sophie Chauveau}} |- | 6. januara 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}}} | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} |- | 7. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Lou Jeanmonnot]]|[[Justine Braisaz-Bouchet]]|[[Sophie Chauveau]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Marit Ishol Skogan]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Linn Persson]]|[[Hanna Öberg]]|[[Elvira Öberg]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=5. takmičenje Svjetskog kupa u [[Ruhpolding]]u {{flagcountry|NJE}}, 8–14. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 10. januara 2022. <small>(srijeda)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Lou Jeanmonnot]]|[[Jeanne Richard]]|[[Sophie Chauveau]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Linn Persson]]|[[Mona Brorsson]]|[[Elvira Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Janina Hettich-Walz]]|[[Sophia Schneider]]|[[Franziska Preuß]]|[[Hanna Kebinger]]}} |- | 12. januara 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ŠVE|Mona Brorsson}} | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} |- | 14. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|NOR|=Juni Arnekleiv}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=6. takmičenje Svjetskog kupa u [[Antholz]]u, {{flagcountry|ITA}} 15–21. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 19. januara 2024. <small>(petak)</small> | Pojedinačno (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} |- | 21. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=7. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oslo|Oslu]], {{flagcountry|NOR}}, 26. februara – 3. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 29. februara 2024. <small>(četvrtak)</small> | Pojedinačno (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|=Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|NOR|Ida Lien}} |- | 2. marta 2024. <small>(subota)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=8. takmičenje Svjetskog kupa u [[Soldier Hollow]], {{flagcountry|SAD}} 4–10. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 8. marta 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} |- | 9. marta 2024. <small>(subota)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Ida Lien]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Janina Hettich-Walz]]|[[Selina Grotian]]|[[Vanessa Voigt]]|[[Julia Kink]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Mona Brorsson]]|[[Hanna Öberg]]|[[Elvira Öberg]]}} |- | 10. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov= 9. takmičenje Svjetskog kupa u [[Canmore (Alberta)|Canmore]], {{flagcountry|KAN}} 11–17. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 14. marta 2024. <small>(četvrtak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} |- | 16. marta 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} |- | 17. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|NJE|Janina Hettich-Walz}} | {{flagathlete2|FRA|Gilonne Guigonnat}} |} === Pojedinačni rezultati === <!-- Aktualizirati nakon završetka takmičenja---> {{Rezultati SKB 2023/24. (žene)}} <!--{{Rezultati SKB 2023/24 - štafete (žene)}}---> === Tabele === {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 ukupno žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 pojedinačno žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 sprint žene}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 potjera žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 masovni start žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 štafeta žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 U25 žene}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 Kup nacija žene}} {{col-end}} == Mješovita štafeta== === Rezultati === {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=1. takmičenje Svjetskog kupa u [[Östersund]]u, {{ZID|Švedska}}, 22. novembra – 3. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 25. novembra 2023. <small>(subota)</small> | Pojedinačna mješovita štafeta (6&nbsp;km + 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Sebastian Samuelsson]]|[[Hanna Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Juni Arnekleiv]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Fabien Claude]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]}} |- | 25. novembra 2023. <small>(subota)</small> | Mješovita štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Quentin Fillon Maillet]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Justine Braisaz-Bouchet]]|[[Lou Jeanmonnot]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Didier Bionaz]]|[[Tommaso Giacomel]]|[[Dorothea Wierer]]|[[Lisa Vittozzi]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=6. takmičenje Svjetskog kupa u [[Antholz]]u, {{flagcountry|ITA}} 15–21. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 20. januara 2024. <small>(subota)</small> | Pojedinačna mješovita štafeta (6&nbsp;km + 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Vanessa Voigt]]|[[Justus Strelow]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|AUT}}|[[Lisa Hauser]]|[[Simon Eder]]}} |- | 20. januara 2024. <small>(subota)</small> | Mješovita štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Dorothea Wierer]]|[[Lisa Vittozzi]]|[[Didier Bionaz]]|[[Tommaso Giacomel]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Elvira Öberg]]|[[Jesper Nelin]]|[[Martin Ponsiluoma]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=7. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oslo|Oslu]], {{flagcountry|NOR}}, 26. februara – 3. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 3. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Pojedinačna mješovita štafeta (6&nbsp;km + 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Sebastian Samuelsson]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FIN}}|[[Suvi Minkkinen]]|[[Otto Invenius]]}} |- | 3. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Mješovita štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]|[[Sophie Chauveau]]|[[Fabien Claude]]|[[Quentin Fillon Maillet]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Mona Brorsson]]|[[Elvira Öberg]]|[[Jesper Nelin]]|[[Martin Ponsiluoma]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]|[[Ida Lien]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]}} |} === Pojedinačni rezultati === <!-- Aktualizirati nakon završetka takmičenja---> <!--{{Rezultati SKB 2023/24 - štafete (mješovito)}}--> === Tabele === {{SKB 2023 mješovite štafete}} == Pobjede u Svjetskom kupu == <center> {{col-begin|width=90%}} {{col-break}} ; Muškarci {{SKB 2023 pobjede muškarci}} {{col-break}} ; Žene {{SKB 2023 pobjede žene}} {{col-end}} </center> == Povlačenja == == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * [http://biathlonworld.com Službena stranica IBU-a] * [http://biathlonresults.com/ Službena stranica sa bankom podataka IBU-a] {{Biatlon portal}} {{Sezone Svjetskog kupa u biatlonu}} [[Kategorija:2023. u biatlonu]] [[Kategorija:2024. u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|*]] 12mxj5rhemtvux7fpvcj4plyoejf94w 3939590 3939588 2026-11-07T13:18:31Z AnToni 2325 /* Rezultati */ 3939590 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Svjetski kup (zimski sportovi) | takmičenje = Svjetski kup u biatlonu 2023/2024. <!-- ** Pobjednik ** --> | takmičenje1 = Ukupno: | pobjednik1 = {{Žuto}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}}<br>{{Žuto}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lisa Vittozzi]]|ITA}} | takmičenje2 = [[Biatlon#Discipline|Pojedinačno:]] | pobjednik2 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}}<br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lisa Vittozzi]]|ITA}} | takmičenje3 = [[Biatlon#Discipline|Sprint:]] | pobjednik3 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Tarjei Bø]]|NOR}}<br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Ingrid Landmark Tandrevold|I. L. Tandrevold]]|NOR}} | takmičenje4 = [[Biatlon#Discipline|Potjera:]] | pobjednik4 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}}<br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lisa Vittozzi]]|ITA}} | takmičenje5 = [[Biatlon#Discipline|Masovni start:]] | pobjednik5 = {{Crveno}} {{m}} {{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø|J. T. Bø]]|NOR}} <br>{{Crveno}} {{ž}} {{flagathlete|[[Lou Jeanmonnot]]|FRA}} | takmičenje6 = [[Biatlon#Discipline|Štafete:]] | pobjednik6 = {{Crveno}} {{m}} {{ZID|Norveška}} <br>{{Crveno}} {{ž}} {{ZID|Norveška}} | takmičenje7 = Kup nacija: | pobjednik7 = {{Crveno}} {{m}} {{ZID|Norveška}} <br>{{Crveno}} {{ž}} {{ZID|Francuska}} | takmičenje8 = [[Biatlon#Discipline|Mješovite štafete:]] | pobjednik8 = {{Crveno}} {{m}}{{ž}} {{ZID|Norveška}} | takmičenje9 = U 25 | pobjednik9 = {{Plavo}} {{m}} {{flagathlete|[[Tommaso Giacomel]]|ITA}} <br>{{Plavo}} {{ž}} {{flagathlete|[[Elvira Öberg]]|ŠVE}} <!-- ** Takmičenje ** --> | mjesto = 9 | pojedinačna_takmičenja = 21 | timska_takmičenja = 11 | otkazana_takmičenja = | zaustavljena_takmičenja = <!-- ** Učesnici ** --> | države = {{m}} - <br> {{ž}}- | sportisti = {{m}} - <br> {{ž}} - <!-- ** ** --> | posljednja = [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|2022/23.]] | sljedeća = [[Svjetski kup u biatlonu 2024/2025.|2024/25.]] }} '''Svjetski kup u biatlonu 2023/24.''' (zvanično: ''BMW IBU World Cup Biathlon'') je 47. po redu takmičenje [[biatlon]]aca za [[Svjetski kup u biatlonu]] u organizaciji [[Međunarodni biatlonski savez|Međunarodnog biatlonskog saveza]] (IBU). Niz takmičenja je počeo 25. novembra 2023. u švedskom [[Östersund]]u, a planirano je da se završi 17. marta 2024. u [[Kanada|kanadskom]] [[Canmore (Alberta)|Canmoru]]. Vrhunac takmičenja je [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2024.]] u [[Češka|češkom]] [[Nové Město na Moravě]]u. Rezultati sa Svjetskog prvenstva neće se bodovati za plasman u Svjetskom kupu. Za vrednovanje i pravo učestvovanja korišteni su rezultati [[IBU kup 2022/23.|IBU kupa 2022/23]]. == Kalendar takmičenja == {{Takmičenja Svjetskog kupa u biatlonu 2023.}} {{clear}} {{SKB 2023 borilišta}} == Startne kvote == ; Muškarci ; Žene == Bodovanje == Od [[Svjetski kup u biatlonu 2022/2023.|sezone 2022/23.]] koristi se novi sistem bodovanja u kome pobjednik dobija 90 bodova, drugi 75, treći 60 itd.<ref>{{Cite web |url=https://www.biathlonworld.com/news/carlsson-2022-biathlon-rules/7zLHlnECP6Ggp3VxDf1HQp|title=IBU EB MAKES LEADERSHIP ANNOUNCEMENT AND TAKES IMPORTANT RULE DECISIONS |access-date=26. 10. 2022|language=en }}</ref> Ovaj sistem je zamijenio sistem od [[Svjetski kup u biatlonu 2008/2009.|sezone 2008/09.]] po kojem je pobjednik dobijao 60 bodova, drugi 54, treći 48 i svaki slijedeći plasman pet, četiri, tri, dva ili jedan bod manje. {{Biatlon bodovi 6}} {{Biatlon bodovi masovni start 2}} {{Biatlon bodovi štafeta}} {{Biatlon bodovi KN}} {{Biatlon bodovi mješovita štafeta}} == Muškarci == === Rezultati === {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=1. takmičenje Svjetskog kupa u [[Östersund]]u, {{ZID|Švedska}}, 22. novembra – 3. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 26. novembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Pojedinačno (20&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Roman Rees}} | {{flagathlete2|NJE|Justus Strelow}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} |- | 30. novembra 2023. <small>(četvrtak)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Endre Strømsheim]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Fabien Claude]]|[[Quentin Fillon Maillet]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[David Zobel]]|[[Philipp Nawrath]]|[[Benedikt Doll]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]}} |- | 2. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Philipp Nawrath}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Vebjørn Sørum}} |- | 3. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVE|Sebastian Samuelsson}} | {{flagathlete2|NJE|Philipp Nawrath}} | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=2. takmičenje Svjetskog kupa u [[Hochfilzen]]u, {{ZID|Austrija}}, 4–10. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 8. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|ŠVE|Sebastian Samuelsson}} |- | 9. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |- | 10. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Fabien Claude]]|[[Quentin Fillon Maillet]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[David Zobel]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]|[[Philipp Nawrath]]|[[Benedikt Doll]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=3. takmičenje Svjetskog kupa u [[Lenzerheide]] {{ZID|Švicarska}}, 11–17. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 15. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Benedikt Doll}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NJE|Philipp Nawrath}} |- | 16. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Endre Strømsheim}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Laegreid}} |- | 17. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=4. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oberhof]]u {{flagcountry|NJE}}, 1–7. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 5. januara 2024. <small>(petak)</small>{{FN|1}} | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NJE|Benedikt Doll}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NOR|Endre Strømsheim}} |- | 6. januara 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Endre Strømsheim}} | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} |- | 7. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Endre Strømsheim]]|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Roman Rees]]|[[Benedikt Doll]]|[[Philipp Nawrath]]|[[Philipp Horn]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Elia Zeni]]|[[Didier Bionaz]]|[[Lukas Hofer]]|[[Tommaso Giacomel]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=5. takmičenje Svjetskog kupa u [[Ruhpolding]]u {{flagcountry|NJE}}, 8–14. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 11. januara 2024. <small>(četvrtak)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Johannes Dale-Skjevdal]]|[[Tarjei Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Justus Strelow]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]|[[Benedikt Doll]]|[[Philipp Nawrath]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Elia Zeni]]|[[Didier Bionaz]]|[[Lukas Hofer]]|[[Tommaso Giacomel]]}} |- | 13. januara 2024. <small>(subota)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} | {{flagathlete2|ITA|Tommaso Giacomel}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |- | 14. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=6. takmičenje Svjetskog kupa u [[Antholz]]u, {{flagcountry|ITA}} 15–21. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 18. januara 2024. <small>(četvrtak)</small> | Pojedinačno (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NJE|Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn}} |- | 21. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|NOR|Vebjørn Sørum}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=7. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oslo|Oslu]], {{flagcountry|NOR}}, 26. februara – 3. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 1. marta 2024. <small>(petak)</small> | Pojedinačno (20&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Vetle Sjåstad Christiansen}} |- | 2. marta 2024. <small>(subota)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Sturla Holm Lægreid}} | {{flagathlete2|NJE|Benedikt Doll}} | {{flagathlete2|ŠVE|Jesper Nelin}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=8. takmičenje Svjetskog kupa u [[Soldier Hollow]], {{flagcountry|SAD}} 4–10. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 8. marta 2024. <small>(petak)</small> | Štafeta (4 × 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Patrick Braunhofer]]|[[Tommaso Giacomel]]|[[Didier Bionaz]]|[[Lukas Hofer]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Justus Strelow]]|[[Johannes Kühn (biatlonac)|Johannes Kühn]]|[[Benedikt Doll]]|[[Philipp Nawrath]]}} |- | 9. marta 2024. <small>(subota)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot}} | {{flagathlete2|FRA|Émilien Jacquelin}} | {{flagathlete2|NOR|Johan-Olav Botn}} |- | 10. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} | {{flagathlete2|FRA|Émilien Jacquelin}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov= 9. takmičenje Svjetskog kupa u [[Canmore (Alberta)|Canmore]], {{flagcountry|KAN}} 11–17. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 15. marta 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|ITA|Tommaso Giacomel}} | {{flagathlete2|NOR|Tarjei Bø}} |- | 16. marta 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|ŠVE|Sebastian Samuelsson}} | {{flagathlete2|FRA|Éric Perrot (biatlonac)|Éric Perrot}} |- | 17. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Johannes Thingnes Bø}} | {{flagathlete2|NOR|Johannes Dale-Skjevdal}} | {{flagathlete2|FRA|Émilien Jacquelin}} |} === Pojedinačni rezultati === <!-- Aktualizirati nakon završetka takmičenja---> <!--{{Rezultati SKB 2023/24. (muškarci)}} {{Rezultati SKB 2023/24 - štafete (muškarci)}}--> === Tabele === {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 ukupno muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 pojedinačno muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 sprint muškarci}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 potjera muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 masovni start muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 štafeta muškarci}} {{col-3}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 U25 muškarci}} {{col-3}} {{SKB 2023 Kup nacija muškarci}} {{col-3}} {{col-end}} == Žene == === Rezultati === {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=1. takmičenje Svjetskog kupa u [[Östersund]]u, {{ZID|Švedska}}, 22. novembra – 3. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 26. novembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Pojedinačno (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|NJE|Franziska Preuß}} | {{flagathlete2|NJE|Vanessa Voigt}} |- | 29. novembra 2023. <small>(srijeda)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Marthe Kråkstad Johansen]]|[[Juni Arnekleiv]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Linn Persson]]|[[Elvira Öberg]]|[[Hanna Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Janina Hettich-Walz]]|[[Selina Grotian]]|[[Vanessa Voigt]]|[[Franziska Preuß]]}} |- | 1. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|NOR|Karoline Offigstad Knotten}} | {{flagathlete2|NOR|Juni Arnekleiv}} |- | 3. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|NJE|Franziska Preuß}} | {{flagathlete2|NJE|Vanessa Voigt}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=2. takmičenje Svjetskog kupa u [[Hochfilzen]]u, {{ZID|Austrija}}, 4–10. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 8. decembra 2023. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} |- | 9. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} |- | 10. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Marit Ishol Skogan]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Mona Brorsson]]|[[Hanna Öberg]]|[[Elvira Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Gilonne Guigonnat]]|[[Lou Jeanmonnot]]|[[Justine Braisaz-Bouchet]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=3. takmičenje Svjetskog kupa u [[Lenzerheide]] {{ZID|Švicarska}}, 11–17. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 14. decembra 2023. <small>(četvrtak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} |- | 16. decembra 2023. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon}} | {{flagathlete2|NOR|Marit Ishol Skogan}} |- | 17. decembra 2023. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|ŠVE|Hanna Öberg}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=4. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oberhof]]u {{flagcountry|NJE}}, 1–7. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 5. januara 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NJE|Franziska Preuß}} | {{flagathlete2|FRA|Sophie Chauveau}} |- | 6. januara 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon}} | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} |- | 7. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Lou Jeanmonnot]]|[[Justine Braisaz-Bouchet]]|[[Sophie Chauveau]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Marit Ishol Skogan]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Linn Persson]]|[[Hanna Öberg]]|[[Elvira Öberg]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=5. takmičenje Svjetskog kupa u [[Ruhpolding]]u {{flagcountry|NJE}}, 8–14. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 10. januara 2022. <small>(srijeda)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Lou Jeanmonnot]]|[[Jeanne Richard]]|[[Sophie Chauveau]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Linn Persson]]|[[Mona Brorsson]]|[[Elvira Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Janina Hettich-Walz]]|[[Sophia Schneider]]|[[Franziska Preuß]]|[[Hanna Kebinger]]}} |- | 12. januara 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ŠVE|Mona Brorsson}} | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} |- | 14. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|NOR|=Juni Arnekleiv}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=6. takmičenje Svjetskog kupa u [[Antholz]]u, {{flagcountry|ITA}} 15–21. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 19. januara 2024. <small>(petak)</small> | Pojedinačno (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} |- | 21. januara 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=7. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oslo|Oslu]], {{flagcountry|NOR}}, 26. februara – 3. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 29. februara 2024. <small>(četvrtak)</small> | Pojedinačno (15&nbsp;km) | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|ŠVE|Elvira Öberg}} | {{flagathlete2|NOR|Ida Lien}} |- | 2. marta 2024. <small>(subota)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=8. takmičenje Svjetskog kupa u [[Soldier Hollow]], {{flagcountry|SAD}} 4–10. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 8. marta 2024. <small>(petak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} | {{flagathlete2|NOR|Ingrid Landmark Tandrevold}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} |- | 9. marta 2024. <small>(subota)</small> | Štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Ida Lien]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Janina Hettich-Walz]]|[[Selina Grotian]]|[[Vanessa Voigt]]|[[Julia Kink]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Mona Brorsson]]|[[Hanna Öberg]]|[[Elvira Öberg]]}} |- | 10. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|FRA|Julia Simon (biatlonka){{!}}Julia Simon}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov= 9. takmičenje Svjetskog kupa u [[Canmore (Alberta)|Canmore]], {{flagcountry|KAN}} 11–17. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 14. marta 2024. <small>(četvrtak)</small> | Sprint (7,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|ŠVI|Lena Häcki-Groß}} |- | 16. marta 2024. <small>(subota)</small> | Potjera (10&nbsp;km) | {{flagathlete2|ITA|Lisa Vittozzi}} | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|FRA|Justine Braisaz-Bouchet}} |- | 17. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Masovni start (12,5&nbsp;km) | {{flagathlete2|FRA|Lou Jeanmonnot}} | {{flagathlete2|NJE|Janina Hettich-Walz}} | {{flagathlete2|FRA|Gilonne Guigonnat}} |} === Pojedinačni rezultati === <!-- Aktualizirati nakon završetka takmičenja---> {{Rezultati SKB 2023/24. (žene)}} <!--{{Rezultati SKB 2023/24 - štafete (žene)}}---> === Tabele === {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 ukupno žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 pojedinačno žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 sprint žene}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 potjera žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 masovni start žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 štafeta žene}} {{col-3}} {{SKB 2023 U25 žene}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-3}} {{SKB 2023 Kup nacija žene}} {{col-end}} == Mješovita štafeta== === Rezultati === {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=1. takmičenje Svjetskog kupa u [[Östersund]]u, {{ZID|Švedska}}, 22. novembra – 3. decembra 2023.|Rastojanje=1em}} |- | 25. novembra 2023. <small>(subota)</small> | Pojedinačna mješovita štafeta (6&nbsp;km + 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|ŠVE}}|[[Sebastian Samuelsson]]|[[Hanna Öberg]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Sturla Holm Lægreid]]|[[Juni Arnekleiv]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Fabien Claude]]|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]}} |- | 25. novembra 2023. <small>(subota)</small> | Mješovita štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Quentin Fillon Maillet]]|[[Émilien Jacquelin]]|[[Justine Braisaz-Bouchet]]|[[Lou Jeanmonnot]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Didier Bionaz]]|[[Tommaso Giacomel]]|[[Dorothea Wierer]]|[[Lisa Vittozzi]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=6. takmičenje Svjetskog kupa u [[Antholz]]u, {{flagcountry|ITA}} 15–21. januara 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 20. januara 2024. <small>(subota)</small> | Pojedinačna mješovita štafeta (6&nbsp;km + 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NJE}}|[[Vanessa Voigt]]|[[Justus Strelow]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|AUT}}|[[Lisa Hauser]]|[[Simon Eder]]}} |- | 20. januara 2024. <small>(subota)</small> | Mješovita štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Karoline Offigstad Knotten]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|ITA}}|[[Dorothea Wierer]]|[[Lisa Vittozzi]]|[[Didier Bionaz]]|[[Tommaso Giacomel]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Elvira Öberg]]|[[Jesper Nelin]]|[[Martin Ponsiluoma]]}} |} {| {{Rezultati takmičenja|Naslov=7. takmičenje Svjetskog kupa u [[Oslo|Oslu]], {{flagcountry|NOR}}, 26. februara – 3. marta 2024.|Rastojanje=1em}} |- | 3. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Pojedinačna mješovita štafeta (6&nbsp;km + 7,5&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Juni Arnekleiv]]|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Anna Magnusson]]|[[Sebastian Samuelsson]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|FIN}}|[[Suvi Minkkinen]]|[[Otto Invenius]]}} |- | 3. marta 2024. <small>(nedelja)</small> | Mješovita štafeta (4 × 6&nbsp;km) | {{Štafeta|{{flagcountry|FRA}}|[[Julia Simon (biatlonka){{!}}]]|[[Sophie Chauveau]]|[[Fabien Claude]]|[[Quentin Fillon Maillet]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|SWE}}|[[Mona Brorsson]]|[[Elvira Öberg]]|[[Jesper Nelin]]|[[Martin Ponsiluoma]]}} | {{Štafeta|{{flagcountry|NOR}}|[[Ingrid Landmark Tandrevold]]|[[Ida Lien]]|[[Tarjei Bø]]|[[Johannes Thingnes Bø]]}} |} === Pojedinačni rezultati === <!-- Aktualizirati nakon završetka takmičenja---> <!--{{Rezultati SKB 2023/24 - štafete (mješovito)}}--> === Tabele === {{SKB 2023 mješovite štafete}} == Pobjede u Svjetskom kupu == <center> {{col-begin|width=90%}} {{col-break}} ; Muškarci {{SKB 2023 pobjede muškarci}} {{col-break}} ; Žene {{SKB 2023 pobjede žene}} {{col-end}} </center> == Povlačenja == == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * [http://biathlonworld.com Službena stranica IBU-a] * [http://biathlonresults.com/ Službena stranica sa bankom podataka IBU-a] {{Biatlon portal}} {{Sezone Svjetskog kupa u biatlonu}} [[Kategorija:2023. u biatlonu]] [[Kategorija:2024. u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski kup u biatlonu 2023/2024.|*]] p3048ogfekihdlcy7q1v4h0ww7x1qlr 4 520499 3939625 3741829 2026-11-08T02:29:01Z Aca 97019 3939625 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:MPS}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna saradnja također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedia, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju. == Struktura == Odluke Međuprojektne saradnje donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe. == Strateški ciljevi == Međuprojektna saradnja ima sljedeće strateške ciljeve: # Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica # Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata # Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica # Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica # Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije == Konkretni ciljevi == Međuprojektna saradnja ima sljedeće konkretne ciljeve: # Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija # Centraliziranje međuprojektne komunikacije # Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica # Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja # Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji == Aktivnosti == Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne saradnje bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke. Spisak aktivnosti dostupan je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|Activities]]'''". == Podržavatelji i podržavateljice == Spisak podržavatelja i podržavateljica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|Supporters]]'''". == Članovi i članice == Spisak aktualnih članova i članica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|Members]]'''". == Resursi == * [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]] == Članstvo == Međuprojektna saradnja traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom. Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]]. === Kriteriji za članstvo === Međuprojektna saradnja razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe. Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo. Kandidat/kandidatkinja za članstvo: * mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta * ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima * mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe * nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica. === Očekivanje aktivnosti === Od članova i članica Međuprojektne saradnje očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe. Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva. == Discord == Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne saradnje, razmislite o pridruživanju našem serveru na Discordu. To možete učiniti klikom na dugme ispod: {{Clickable button 2|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|class=mw-ui-progressive}} [[Kategorija:Međuprojektna saradnja| ]] [[Kategorija:Wikipedia]] fzswamiv607lzpx2jr2iwqy1jf45rrr 3939627 3939625 2026-11-08T02:29:28Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja]] na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]]: prema odluci 3939625 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:MPS}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna saradnja također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedia, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju. == Struktura == Odluke Međuprojektne saradnje donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe. == Strateški ciljevi == Međuprojektna saradnja ima sljedeće strateške ciljeve: # Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica # Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata # Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica # Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica # Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije == Konkretni ciljevi == Međuprojektna saradnja ima sljedeće konkretne ciljeve: # Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija # Centraliziranje međuprojektne komunikacije # Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica # Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja # Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji == Aktivnosti == Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne saradnje bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke. Spisak aktivnosti dostupan je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|Activities]]'''". == Podržavatelji i podržavateljice == Spisak podržavatelja i podržavateljica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|Supporters]]'''". == Članovi i članice == Spisak aktualnih članova i članica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|Members]]'''". == Resursi == * [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]] == Članstvo == Međuprojektna saradnja traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom. Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]]. === Kriteriji za članstvo === Međuprojektna saradnja razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe. Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo. Kandidat/kandidatkinja za članstvo: * mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta * ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima * mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe * nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica. === Očekivanje aktivnosti === Od članova i članica Međuprojektne saradnje očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe. Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva. == Discord == Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne saradnje, razmislite o pridruživanju našem serveru na Discordu. To možete učiniti klikom na dugme ispod: {{Clickable button 2|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|class=mw-ui-progressive}} [[Kategorija:Međuprojektna saradnja| ]] [[Kategorija:Wikipedia]] fzswamiv607lzpx2jr2iwqy1jf45rrr 3939646 3939627 2026-11-08T02:34:53Z Aca 97019 3939646 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:MPS}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna saradnja također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedia, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju. == Struktura == Odluke Međuprojektne saradnje donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe. == Strateški ciljevi == Međuprojektna saradnja ima sljedeće strateške ciljeve: # Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica # Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata # Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica # Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica # Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije == Konkretni ciljevi == Međuprojektna saradnja ima sljedeće konkretne ciljeve: # Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija # Centraliziranje međuprojektne komunikacije # Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica # Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja # Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji == Aktivnosti == Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne saradnje bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke. Spisak aktivnosti dostupan je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|Activities]]'''". == Podržavatelji i podržavateljice == Spisak podržavatelja i podržavateljica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|Supporters]]'''". == Članovi i članice == Spisak aktualnih članova i članica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|Members]]'''". == Resursi == * [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]] == Članstvo == Međuprojektna saradnja traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom. Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]]. === Kriteriji za članstvo === Međuprojektna saradnja razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe. Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo. Kandidat/kandidatkinja za članstvo: * mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta * ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima * mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe * nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica. === Očekivanje aktivnosti === Od članova i članica Međuprojektne saradnje očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe. Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva. == Discord == Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne saradnje, razmislite o pridruživanju našem serveru na Discordu. To možete učiniti klikom na dugme ispod: {{Clickable button 2|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|class=mw-ui-progressive}} [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa| ]] [[Kategorija:Wikipedia]] brjwxvthiswyeglh3fhlgfzb60cusra 3939652 3939646 2026-11-08T02:36:30Z Aca 97019 3939652 wikitext text/x-wiki {{prečica|WP:MPS}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna inicijativa također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedia, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju. == Struktura == Odluke Međuprojektne inicijative donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe. == Strateški ciljevi == Međuprojektna inicijativa ima sljedeće strateške ciljeve: # Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica # Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata # Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica # Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica # Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije == Konkretni ciljevi == Međuprojektna inicijativa ima sljedeće konkretne ciljeve: # Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija # Centraliziranje međuprojektne komunikacije # Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica # Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja # Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji == Aktivnosti == Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne inicijative bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke. Spisak aktivnosti dostupan je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|Activities]]'''". == Podržavatelji i podržavateljice == Spisak podržavatelja i podržavateljica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|Supporters]]'''". == Članovi i članice == Spisak aktualnih članova i članica dostupan je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku "'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|Members]]'''". == Resursi == * [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]] == Članstvo == Međuprojektna inicijativa traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom. Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]]. === Kriteriji za članstvo === Međuprojektna inicijativa razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe. Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo. Kandidat/kandidatkinja za članstvo: * mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta * ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima * mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe * nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica. === Očekivanje aktivnosti === Od članova i članica Međuprojektne inicijative očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe. Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva. == Discord == Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne inicijative, razmislite o pridruživanju našem serveru na Discordu. To možete učiniti klikom na dugme ispod: {{Clickable button 2|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|class=mw-ui-progressive}} [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa| ]] [[Kategorija:Wikipedia]] 6arfmnwcl6nv3zlx7nyf6jys1da245q 4 520510 3939639 3705997 2026-11-08T02:33:11Z Xqbot 17178 Robot: Popravlja dvostruka preusmjerenja na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] 3939639 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] kageh2rmrpjf3554766jmsu2k4f0c3m 4 520513 3939640 3706014 2026-11-08T02:33:16Z Xqbot 17178 Robot: Popravlja dvostruka preusmjerenja na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] 3939640 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] kageh2rmrpjf3554766jmsu2k4f0c3m 4 520514 3939641 3706015 2026-11-08T02:33:21Z Xqbot 17178 Robot: Popravlja dvostruka preusmjerenja na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] 3939641 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] kageh2rmrpjf3554766jmsu2k4f0c3m 4 521177 3939624 3747275 2026-11-08T02:28:59Z Aca 97019 3939624 wikitext text/x-wiki == Ideja == Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalni projekt sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Projekt se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''. Cilj ovog projekta jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promovisanje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristrasnosti. Projekt se organizira na Wikipedijama na bosanskom, [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i [[:sh:Wikipedija:Međuprojektna_akcija_sređivanja_neutralnosti_članaka|srpskohrvatskom jeziku]]. == O Međuprojektnoj saradnji == {{see also|Wikipedia:Međuprojektna saradnja}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} == Ciljevi == Opći ciljevi projekta u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedia|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje: * Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem. * Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije. * Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja. * Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama. * Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata. Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora. == Smjernice == U nastavku su pružene smjernice o radu: # Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]'''). # Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedia:Neutralno gledište]]). # Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka}}. # Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u projektu. # Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''. == Učesnici i učesnice == <!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: # ~~~~ Hvala na učešću! --> U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije: # [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] ([[Razgovor s korisnikom:Z1KA|razgovor]]) # [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) # [[Korisnik:6akisa|6akisa]] ([[Razgovor s korisnikom:6akisa|razgovor]]) == Organizatori == U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''. == Resursi == Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama: * [[:Kategorija:Neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Neutralnost osporena}}) * [[:Kategorija:Sekcije u kojima je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Sekcije u kojima je neutralnost osporena}}) * [[:Kategorija:Tačnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Tačnost osporena}}) * [[:Kategorija:Sekcije kojima je tačnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Sekcije kojima je tačnost osporena}}) * [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}}) * [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}}) * [[:Kategorija:Sekcije sa originalnim istraživanjem]] ({{PAGESINCAT:Sekcije sa originalnim istraživanjem}}) * [[:Kategorija:Kontroverzna tema]] ({{PAGESINCAT:Kontroverzna tema}}) Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima. == Nagrada == U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama projekta: {{/Nagrada}} Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se projekt završi. == Evidencija == U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka: {| class="wikitable sortable" |+Evidencija sređenih članaka |- !Br.!! Članak !! Sredio/-la !Sažetak sređivanja !Recenzija |- |1. || [[Referendum o autonomiji Sandžaka]] || {{u|Z1KA}} || Kontroverznost || ''bez recenzije'' |- |2. || [[Bosanska Krupa#Rat u Bosni i Hercegovini]] || {{u|Z1KA}} || Neutralnost sekcije || ''bez recenzije'' |- |3. || [[Dedžal]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i preuređivanje || ''bez recenzije'' |- |4. || [[Demokratska stranka federalista]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |5. || [[Diktatura]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |6. || [[Septembarski pogrom]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |7. || [[Viktoria Faust]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |8. || [[Ustaška vojnica]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |9. || [[Srpskohrvatski jezik]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |10. || [[Hizbul Islam]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |11. || [[Nazim Hakkani]] || {{u|6akisa}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |} [[Kategorija:Wikipedia:Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka| ]] [[Kategorija:Wikipedia:Projekti|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka]] [[Kategorija:Međuprojektna saradnja|Projekt]] nnortajdtsws7r6o3fixi387b1n7esq 3939638 3939624 2026-11-08T02:33:01Z Aca 97019 3939638 wikitext text/x-wiki == Ideja == Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalni projekt sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Projekt se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''. Cilj ovog projekta jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promovisanje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristrasnosti. Projekt se organizira na Wikipedijama na bosanskom, [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i [[:sh:Wikipedija:Međuprojektna_akcija_sređivanja_neutralnosti_članaka|srpskohrvatskom jeziku]]. == O Međuprojektnoj inicijativi == {{see also|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} == Ciljevi == Opći ciljevi projekta u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedia|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje: * Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem. * Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije. * Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja. * Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama. * Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata. Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora. == Smjernice == U nastavku su pružene smjernice o radu: # Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]'''). # Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedia:Neutralno gledište]]). # Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka}}. # Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u projektu. # Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''. == Učesnici i učesnice == <!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: # ~~~~ Hvala na učešću! --> U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije: # [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] ([[Razgovor s korisnikom:Z1KA|razgovor]]) # [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) # [[Korisnik:6akisa|6akisa]] ([[Razgovor s korisnikom:6akisa|razgovor]]) == Organizatori == U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''. == Resursi == Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama: * [[:Kategorija:Neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Neutralnost osporena}}) * [[:Kategorija:Sekcije u kojima je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Sekcije u kojima je neutralnost osporena}}) * [[:Kategorija:Tačnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Tačnost osporena}}) * [[:Kategorija:Sekcije kojima je tačnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Sekcije kojima je tačnost osporena}}) * [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}}) * [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}}) * [[:Kategorija:Sekcije sa originalnim istraživanjem]] ({{PAGESINCAT:Sekcije sa originalnim istraživanjem}}) * [[:Kategorija:Kontroverzna tema]] ({{PAGESINCAT:Kontroverzna tema}}) Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima. == Nagrada == U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama projekta: {{/Nagrada}} Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se projekt završi. == Evidencija == U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka: {| class="wikitable sortable" |+Evidencija sređenih članaka |- !Br.!! Članak !! Sredio/-la !Sažetak sređivanja !Recenzija |- |1. || [[Referendum o autonomiji Sandžaka]] || {{u|Z1KA}} || Kontroverznost || ''bez recenzije'' |- |2. || [[Bosanska Krupa#Rat u Bosni i Hercegovini]] || {{u|Z1KA}} || Neutralnost sekcije || ''bez recenzije'' |- |3. || [[Dedžal]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i preuređivanje || ''bez recenzije'' |- |4. || [[Demokratska stranka federalista]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |5. || [[Diktatura]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |6. || [[Septembarski pogrom]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |7. || [[Viktoria Faust]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |8. || [[Ustaška vojnica]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |9. || [[Srpskohrvatski jezik]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |10. || [[Hizbul Islam]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |11. || [[Nazim Hakkani]] || {{u|6akisa}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |} [[Kategorija:Wikipedia:Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka| ]] [[Kategorija:Wikipedia:Projekti|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka]] [[Kategorija:Međuprojektna saradnja|Projekt]] sfr5gfr352t305bsj2ub0x36ldksp5h 3939648 3939638 2026-11-08T02:35:05Z Aca 97019 3939648 wikitext text/x-wiki == Ideja == Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalni projekt sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Projekt se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''. Cilj ovog projekta jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promovisanje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristrasnosti. Projekt se organizira na Wikipedijama na bosanskom, [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i [[:sh:Wikipedija:Međuprojektna_akcija_sređivanja_neutralnosti_članaka|srpskohrvatskom jeziku]]. == O Međuprojektnoj inicijativi == {{see also|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa}} {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} == Ciljevi == Opći ciljevi projekta u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedia|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje: * Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem. * Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije. * Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja. * Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama. * Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata. Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora. == Smjernice == U nastavku su pružene smjernice o radu: # Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]'''). # Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedia:Neutralno gledište]]). # Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka}}. # Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u projektu. # Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''. == Učesnici i učesnice == <!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: # ~~~~ Hvala na učešću! --> U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije: # [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] ([[Razgovor s korisnikom:Z1KA|razgovor]]) # [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) # [[Korisnik:6akisa|6akisa]] ([[Razgovor s korisnikom:6akisa|razgovor]]) == Organizatori == U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''. == Resursi == Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama: * [[:Kategorija:Neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Neutralnost osporena}}) * [[:Kategorija:Sekcije u kojima je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Sekcije u kojima je neutralnost osporena}}) * [[:Kategorija:Tačnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Tačnost osporena}}) * [[:Kategorija:Sekcije kojima je tačnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Sekcije kojima je tačnost osporena}}) * [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}}) * [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}}) * [[:Kategorija:Sekcije sa originalnim istraživanjem]] ({{PAGESINCAT:Sekcije sa originalnim istraživanjem}}) * [[:Kategorija:Kontroverzna tema]] ({{PAGESINCAT:Kontroverzna tema}}) Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima. == Nagrada == U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama projekta: {{/Nagrada}} Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se projekt završi. == Evidencija == U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka: {| class="wikitable sortable" |+Evidencija sređenih članaka |- !Br.!! Članak !! Sredio/-la !Sažetak sređivanja !Recenzija |- |1. || [[Referendum o autonomiji Sandžaka]] || {{u|Z1KA}} || Kontroverznost || ''bez recenzije'' |- |2. || [[Bosanska Krupa#Rat u Bosni i Hercegovini]] || {{u|Z1KA}} || Neutralnost sekcije || ''bez recenzije'' |- |3. || [[Dedžal]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i preuređivanje || ''bez recenzije'' |- |4. || [[Demokratska stranka federalista]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |5. || [[Diktatura]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |6. || [[Septembarski pogrom]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |7. || [[Viktoria Faust]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |8. || [[Ustaška vojnica]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |9. || [[Srpskohrvatski jezik]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |10. || [[Hizbul Islam]] || {{u|Panasko}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |- |11. || [[Nazim Hakkani]] || {{u|6akisa}} || Neutralnost i dodani izvori || ''bez recenzije'' |} [[Kategorija:Wikipedia:Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka| ]] [[Kategorija:Wikipedia:Projekti|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka]] [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Projekt]] 59wbofh887nd4ezqkk9dofdm66h9quw 14 521782 3939626 3741844 2026-11-08T02:29:08Z Aca 97019 3939626 wikitext text/x-wiki {{cat main|Wikipedia:Međuprojektna saradnja|article=no}} Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja|Međuprojektne saradnje]]. {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}} [[Kategorija:Wikipedia]] eec175nyjoudaq8jahwmyjqmtnx18vo 3939637 3939626 2026-11-08T02:32:08Z Aca 97019 3939637 wikitext text/x-wiki {{cat main|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|article=no}} Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektne inicijative]]. {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}} [[Kategorija:Wikipedia]] 3ijm2axlhf0fxe8oax4rwi8biz97z3s 3939649 3939637 2026-11-08T02:35:19Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] na [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]] 3939637 wikitext text/x-wiki {{cat main|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|article=no}} Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektne inicijative]]. {{Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}} [[Kategorija:Wikipedia]] 3ijm2axlhf0fxe8oax4rwi8biz97z3s 5 521858 3939629 3712065 2026-11-08T02:29:28Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna saradnja]] na [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna inicijativa]]: prema odluci 3712065 wikitext text/x-wiki == Pristup == {{Ping|Aca}} Propustio sam dosta toga u uvodu, ali gdje bi se mogao prijaviti? [[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 21:01, 2 juni 2025 (CEST) :@[[Korisnik:AnToni|AnToni]]: Hvala na komentaru! Prudruži se našem '''[[discord:invite/eBgN5UmzpU|serveru na Discordu]]''', gdje redovno izvještavamo o plenarnim sjednicama. Prethodna plenarna sjednica održana je jučer, a naredna redovna sjednica održat će se 29. juna. Ako si zainteresiran da postaneš službeni član, izrazi želju na Discordu i obratit će ti se ImStevan s nekoliko pitanja. Nakon toga, grupa će se 29. juna izjasniti o prijemu u članstvo. :) – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 21:40, 2 juni 2025 (CEST) frqzcpyar78rhxpzpg0ndudrrugs5u0 4 521888 3939642 3712191 2026-11-08T02:33:26Z Xqbot 17178 Robot: Popravlja dvostruka preusmjerenja na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] 3939642 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] kageh2rmrpjf3554766jmsu2k4f0c3m 4 521891 3939644 3713661 2026-11-08T02:34:20Z Aca 97019 3939644 wikitext text/x-wiki {| style="max-width:170px; margin:auto; text-align:center; border: 2px #36c solid; font-size:85%;" | padding:5px;" | [[File:Barnstar of Integrity Hires.png|120px|link=]]<br />Za učešće u<br />[[Wikipedia:Projekti/Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|Međuprojektnom sređivanju<br />neutralnosti članaka]] |- | style="background: #36c; color:var(--color-inverted-fixed, #fff); padding:5px;" | Dodijelila<br />[[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|<span style="color:var(--color-inverted-fixed, #fff); font-weight:bold;">Međuprojektna inicijativa</span>]] |}<noinclude> {{dokumentacija|sadržaj=Ovo je nagrada koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama [[Wikipedia:Projekti/Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|Međuprojektnog sređivanja neutralnosti članaka]]. Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se projekt završi.}} [[Kategorija:Wikipedia:Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|*]] </noinclude> qfp3qfyw1hpqofltq0zxg8gwg4fcupc 14 522016 3939643 3713703 2026-11-08T02:33:28Z Aca 97019 3939643 wikitext text/x-wiki {{cat main|Wikipedia:Projekti/Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|article=no}} Ova kategorija sadrži stranice [[Wikipedia:Projekti/Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|Međuprojektnog sređivanja neutralnosti članaka]]. Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka regionalni je projekt koji organizira [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektna inicijativa]]. Cilj projekta jest smanjenje broja članaka sporne neutralnosti i činjenične tačnosti. [[Kategorija:Wikipedia:Projekti|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka]] [[Kategorija:Međuprojektna saradnja|Projekt]] ohrqkiud1xgre0ly606ezu1bpjioarm 3939645 3939643 2026-11-08T02:34:46Z Aca 97019 3939645 wikitext text/x-wiki {{cat main|Wikipedia:Projekti/Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|article=no}} Ova kategorija sadrži stranice [[Wikipedia:Projekti/Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka|Međuprojektnog sređivanja neutralnosti članaka]]. Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka regionalni je projekt koji organizira [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektna inicijativa]]. Cilj projekta jest smanjenje broja članaka sporne neutralnosti i činjenične tačnosti. [[Kategorija:Wikipedia:Projekti|Međuprojektno sređivanje neutralnosti članaka]] [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Projekt]] kvoqcbzybq4hz0dwlzwiv1l0knkcxaf 4 523985 3939623 3741816 2026-11-08T02:28:18Z Aca 97019 3939623 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|<strong>Inicijativa za međuprojektnu saradnju</strong>}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna inicijativa|<strong>Međuprojektna inicijativa</strong>}}, okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.<noinclude> {{dokumentacija|sadržaj=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektnoj inicijativi]]. == Sintaksa == === Osnovna upotreba === * {{tlx|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} === Upotreba bez podebljanja === * {{tlx|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "bez_podebljanja": { "label": "Bez podebljanja", "description": "Unesite vrijednost \"da\" kako biste uklonili podebljanja", "type": "line", "suggestedvalues": [ "da" ] } }, "description": "Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj inicijativi" } </templatedata> }} [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] </noinclude> l2xvngvdwhhl500obgsg2no9f5y9j00 3939632 3939623 2026-11-08T02:30:27Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja/Zaglavlje]] na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje]] 3939623 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|<strong>Inicijativa za međuprojektnu saradnju</strong>}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna inicijativa|<strong>Međuprojektna inicijativa</strong>}}, okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.<noinclude> {{dokumentacija|sadržaj=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektnoj inicijativi]]. == Sintaksa == === Osnovna upotreba === * {{tlx|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} === Upotreba bez podebljanja === * {{tlx|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "bez_podebljanja": { "label": "Bez podebljanja", "description": "Unesite vrijednost \"da\" kako biste uklonili podebljanja", "type": "line", "suggestedvalues": [ "da" ] } }, "description": "Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj inicijativi" } </templatedata> }} [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] </noinclude> l2xvngvdwhhl500obgsg2no9f5y9j00 3939647 3939632 2026-11-08T02:34:58Z Aca 97019 3939647 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|<strong>Inicijativa za međuprojektnu saradnju</strong>}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna inicijativa|<strong>Međuprojektna inicijativa</strong>}}, okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.<noinclude> {{dokumentacija|sadržaj=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektnoj inicijativi]]. == Sintaksa == === Osnovna upotreba === * {{tlx|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}} === Upotreba bez podebljanja === * {{tlx|Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "bez_podebljanja": { "label": "Bez podebljanja", "description": "Unesite vrijednost \"da\" kako biste uklonili podebljanja", "type": "line", "suggestedvalues": [ "da" ] } }, "description": "Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj inicijativi" } </templatedata> }} [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]] </noinclude> dcva3ywux86b14gzdh174h6oj30ioem 4 531423 3939563 3938095 2026-11-07T11:59:22Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Matriksna metalolproteinaza]]" ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3938095 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Symbol = MMP | Name = Matriksna metaloproteinaza | image = PBB GE MMP2 201069 at tn.png | width =250 | caption = Matriksna [[metaloproteinaza]] | InterPro= IPR021190 | SMART= | PROSITE = | SCOP = | TCDB = | OPM family= | OPM protein= | Pfam_clan = CL0126 | PDB= | Membranomska natporodica= 317 }} '''Matriksne metaloproteinaze''' ('''MMP'''), također poznate kao '''matriksne metalopeptidaze''' ili '''matriksini''', su [[metaloproteinaza|metaloproteinaze]] koje su [[kalcij]]-zavisne i sadrže [[cink]]ne [[endopeptidaza|endopeptidaze]];<ref name="pmid17275314">{{cite journal |vauthors=Verma RP, Hansch C |title=Matrix metalloproteinases (MMPs): chemical-biological functions and (Q)SARs |journal=Bioorg. Med. Chem. |volume=15 |issue=6 |pages=2223–68 |date=mart 2007 |pmid=17275314 |doi=10.1016/j.bmc.2007.01.011 |url=http://www.enzim.hu/~lbarna/articles/17275314.pdf |access-date=21. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513135358/http://www.enzim.hu/~lbarna/articles/17275314.pdf |archive-date=13. 5. 2015 |url-status=dead }}</ref> ostali članovi porodice su [[adamalizin]], [[seralizin]] i [[astacin]]. MMP pripadaju većoj porodici [[proteaza]] poznatoj kao [[metzincinska natporodica]].<ref name="MMP">[http://pharmaxchange.info/press/2011/11/matrix-metalloproteinases-its-implications-in-cardiovascular-disorders/ Matrix Metalloproteinases: Its implications in cardiovascular disorders]</ref> Zajedno, ovi [[enzimi]] su sposobni razgraditi sve vrste proteina [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]], ali također mogu obraditi brojne bioaktivne molekule. Poznato je da su uključeni u cijepanje receptora na površini ćelija, oslobađanje liganada (kao što je [[ligand]] FAS) i inaktivaciju [[hemokin]]a/[[citokin]]a.<ref name="pmid17709402">{{cite journal |vauthors=Van Lint P, Libert C |title=Chemokine and cytokine processing by matrix metalloproteinases and its effect on leukocyte migration and inflammation |journal=J. Leukoc. Biol.|volume=82 |issue=6 |pages=1375–81 |date=decembar 2007 |pmid=17709402 |doi=10.1189/jlb.0607338 |doi-access=free }}</ref> Smatra se da MMP-i također igraju glavnu ulogu u ponašanju ćelija kao što su [[proliferacija ćelija]], [[ćelijska migracija|migracija]] ([[ćelijska adhezija|adhezija]]/disperzija), [[ćelijska diferencijacija|diferencijacija]], [[angiogeneza]], [[apoptoza]] i [[imunski sistem|odbrana domaćina]]. Prvi put su opisani kod [[kičmenjaci|kičmenjaka]] u 1962,<ref>{{cite journal | pmid = 13902219 | doi=10.1073/pnas.48.6.1014 | pmc=220898 | volume=48 | title=Collagenolytic activity in amphibian tissues: a tissue culture assay | date=juni 1962 | pages=1014–22 | issue=6 | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences| last1=Gross | first1=J. | last2=Lapiere | first2=C. M. | bibcode=1962PNAS...48.1014G | doi-access=free }}</ref> uključujući ljude, ali su od tada pronađeni kod [[beskičmenjak]]a i [[biljke|biljaka]]. Razlikuju se od drugih [[endopeptidaza]] po svojoj zavisnosti od [[metal]]nih iona kao kofaktora, po svojoj sposobnosti da razgrade [[vanćelijski matriks]] i po svojoj specifičnoj evolucijskoj sekvenci [[DNK]]. ==Historija== MMP-ove su prvi opisali Jerome Gross i Charles Lapiere 1962. godine, koji su posmatrali [[enzim]]sku aktivnost (degradaciju [[kolagen]]a [[trostruka spirala|trostruke spirale]]) tokom [[metamorfoza|metamorfoze]] repa [[punoglavac|punoglavca]] (stavljanjem repa punoglavca u ploču kolagene matrice)).<ref>{{cite journal |vauthors=Gross J, Lapiere C |title=Collagenolytic Activity in Amphibian Tissues: A Tissue Culture Assay |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1962-06_48_6/page/1014 |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=48 |issue= 6|pages=1014–22 |year= 1962|pmid=13902219 |doi=10.1073/pnas.48.6.1014 |pmc=220898|bibcode=1962PNAS...48.1014G |doi-access=free }}</ref> Stoga je enzim nazvan intersticijska [[kolagenaza]] ([[MMP1|MMP-1]]). Kasnije je pročišćen iz ljudske kože (1968.),<ref>{{cite journal |vauthors=Eisen A, Jeffrey J, Gross J |title=Human skin collagenase. Isolation and mechanism of attack on the collagen molecule |journal=Biochim Biophys Acta |volume=151 |issue=3 |pages=637–45 |year=1968 |pmid=4967132 |doi=10.1016/0005-2744(68)90010-7}}</ref> i prepoznato je da je sintetiziran kao [[zimogen]].<ref>{{cite journal |vauthors=Harper E, Bloch K, Gross J |title=The zymogen of tadpole collagenase |journal=Biochemistry |volume=10 |issue=16 |pages=3035–41 |year=1971 |pmid=4331330 |doi=10.1021/bi00792a008}}</ref> "Cisteinski prekidač" je opisan 1990. godine.<ref>{{cite journal |vauthors=Van Wart H, Birkedal-Hansen H |title=The cysteine switch: a principle of regulation of metalloproteinase activity with potential applicability to the entire matrix metalloproteinase gene family |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=87 |issue=14 |pages=5578–82 |year=1990 |pmid=2164689 |doi=10.1073/pnas.87.14.5578 |pmc=54368|bibcode=1990PNAS...87.5578V |doi-access=free }}</ref> ==Struktura== MMP-ovi imaju zajedničku domenu [[Struktura proteina|struktura]]. Tri zajednička domena su pro-peptid, [[katalitički domen]] i [[hemopeksin]]u-sličan [[C-terminal]]ni domen, koji je povezan s katalitskom domenom fleksibilnom šarnirskom regijom.<ref name="MMP"/> ===Pro-peptid=== MMP-ovi se inicijalno sintetiziraju kao neaktivni [[zimogen]]i s pro-peptidnim domenom koji se mora ukloniti prije nego što [[enzim]] postane aktivan. Pro-peptidni domen je dio "cisteinskog prekidača". On sadrži konzervirani [[cistein]]ski ostatak koji interaguje sa [[cink]]om u [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] i sprječava vezivanje i cijepanje [[supstrat (biohemija)|supstrata]], održavajući enzim u neaktivnom obliku. U većini MMP-ova, [[cistein]]ski ostatak se nalazi u [[konzervirana sekvenca|konzerviranoj sekvenci]] PRCGxPD. Neki MMP-ovi imaju mjesto cijepanja prohormon konvertaze (slično furinu) kao dio ove domene, koje, kada se cijepa, aktivira enzim. MMP-23A i [[MMP23B|MMP-23B]] uključuju segment [[Transmembranski protein|transmembranski]] u ovom domenu.<ref>{{cite journal |vauthors=Pei D, Kang T, Qi H |title=Cysteine array matrix metalloproteinase (CA-MMP)/MMP-23 is a type II transmembrane matrix metalloproteinase regulated by a single cleavage for both secretion and activation |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-10-27_275_43/page/33988 |journal=J Biol Chem |volume=275 |issue=43 |pages=33988–97 |year=2000 |pmid=10945999 |doi=10.1074/jbc.M006493200|doi-access=free }}</ref> ===Katalitski domen=== [[Rendgenska kristalografija]] strukture nekoliko MMP katalitskih domena pokazale su da je ovaj domen spljoštena sfera dimenzija 35 x 30 x 30 [[angstrom|Å]] (3,5&nbsp;×&nbsp;3 x 3 [[nanometar|nm]]). [[aktivno mjesto]] je žlijeb od 20 Å (2&nbsp;nm) koji se proteže preko katalitskog doma. U dijelu katalitskog doma koji formira [[aktivno mjesto]] nalazi se katalitski važan [[cink|Zn]]²⁺ ion, koji je vezan s tri [[histidin]]ska ostatka koja se nalaze u konzerviranoj sekvenci HExxHxxGxxH. Dakle, ova sekvenca je motiv koji veže cink. Želatinaze, kao što je MMP2, uključuju module [[fibronektin]]a tipa II umetnute neposredno prije u motiv vezivanja cinka u katalitskom domenu.<ref>{{cite journal |vauthors=Trexler M, Briknarová K, Gehrmann M, Llinás M, Patthy L |title=Peptide ligands for the fibronectin type II modules of matrix metalloproteinase 2 (MMP-2) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-04-04_278_14/page/12241 |journal=J Biol Chem |volume=278 |issue=14 |pages=12241–6 |year=2003 |pmid=12486137 |doi=10.1074/jbc.M210116200|doi-access=free }}</ref> ===Zglobna regija=== Katalitski domen je povezan sa [[C-terminal]]nim domenom fleksibilnim zglobnim ili linkerskim regionom. Dug je do 75 [[aminokiselina]] i nema odredivu strukturu. ===C-terminalni domen sličan hemopeksinu=== [[Datoteka:Protein MMP9 PDB 1itv.png|thumb|C-terminalni domen sličan hemopeksinu u MMP9 PDB 1itv]] C-terminalni domen ima strukturne sličnosti sa [[krvnom plazmom|serumom]] [[proteinom]] [[hemopeksinom]]. Ima strukturu β-propelera sa četiri lopatice. β-propelerske strukture pružaju veliku ravnu površinu za koju se smatra da je uključena u [[interakcije protein-protein]]. Ovo određuje specifičnost supstrata i mjesto je interakcije sa TIMP-ovima ([[tkivni inhibitor metaloproteinaza]]). Domen sličan hemopeksinu je odsutan u [[MMP-7]], MMP-23, MMP-26, te [[biljka]]ma i [[nematoda]]ma. MMP-ovi vezani za membranu (MT-MMP) su usidreni za [[plazmamambrana|plazmamembranu]] putem transmembrane ili GPI-usidrenog domena. ==Katalitski mehanizam== Objavljena su tri katalitska mehanizma. * U prvom mehanizmu, Browner M.F. i kolege<ref>{{cite journal |vauthors=Browner MF, Smith WW, Castelhano AL |title=Matrilysin-inhibitor complexes: common themes among metalloproteases |journal=Biochemistry |volume=34 |issue=20 |pages=6602–10 |year=1995 |pmid=7756291|doi=10.1021/bi00020a004}}</ref> predložili su mehanizam bazne katalize, koji se provodi konzerviranim ostatkom [[glutamat]]a i [[cink|Zn²⁺]] ionom. * U drugom mehanizmu, Matthewsovom mehanizmu, Kester i Matthews <ref>{{cite journal |vauthors=Kester WR, Matthews BW |title=Crystallographic study of the binding of dipeptide inhibitors to thermolysin: implications for the mechanism of catalysis |journal=Biochemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2506–16 |year=1977 |pmid=861218|doi=10.1021/bi00630a030}}</ref> sugerirali su interakciju između molekule vode i [[cink|Zn²⁺]] iona tokom [[kiselo-bazna kataliza|kiselo-bazne katalize]]. *U trećem mehanizmu, Manzettijevom mehanizmu, Manzetti Sergio i kolege<ref>{{cite journal |vauthors=Manzetti S, McCulloch DR, Herington AC, van der Spoel D |title=Modeling of enzyme-substrate complexes for the metalloproteases MMP-3, ADAM-9 and ADAM-10 |journal=J. Comput.-Aided Mol. Des. |volume=17 |issue=9 |pages=551–65 |year=2003 |pmid=14713188|doi=10.1023/B:JCAM.0000005765.13637.38|bibcode=2003JCAMD..17..551M |s2cid=17453639 }}</ref> pružili su dokaze da je koordinacija između vode i cinka tokom katalize malo vjerovatna i predložio treći mehanizam u kojem [[histidin]] iz HExxHxxGxxH-motiva učestvuje u [[kataliza|katalizi]] tako što omogućava [[cink|Zn²⁺]] ionu da preuzme kvazi-penta koordinirano stanje, putem disocijacije od njega. U ovom stanju, [[cink|Zn²⁺]] ion je koordiniran sa dva atoma kisika iz katalitske [[glutamat|glutaminske kiseline]], [[karbonil]]nim atomom kisika supstrata i dva histidinska ostatka, te može polarizovati atom kisika glutaminske kiseline, približiti se [[cijepljivoj vezi]] i indukovati je da djeluje kao reverzibilni donor elektrona. Ovo formira oksianion [[prelazno stanje]]. U ovoj fazi, molekula vode djeluje na disociranu cijepljivu vezu i dovršava hidrolizu supstrata. ==Klasifikacija== [[Slika:Matrix Metalloproteinases.png|thumb|400px| Funkcionalna klasifikacija matričnih metaloproteinaza.]] MMP-ovi se mogu podijeliti na različite načine. ===Evolucijski=== Korištenje [[bioinformatičkih]] metoda za poređenje primarnih sekvenci MMP-ova sugerira sljedeće [[evolucijske]] grupe MMP-ova: * MMP-19 * MMP-ovi 11, [[MMP14|14]], 15, 16 i 17 * [[MMP2|MMP-2]] i [[MMP9|MMP-9]] * Svi ostali MMP-ovi Analiza katalitičkih domena u izolaciji sugerira da su se katalitički domeni dalje razvijali nakon što su se glavne grupe diferencirale, što je također naznačeno [[specifičnost supstrata|specifičnosti supstrata]] [[enzima]]. ===Funkcionalno=== Najčešće korištene grupe (od strane istraživača u biologiji MMP) zasnivaju se dijelom na historijskoj procjeni specifičnosti supstrata MMP-a, a dijelom na [[protein#Ćelijska lokalizacija|ćelijskoj lokalizaciji]] MMP-a. Ove grupe su kolagenaze, želatinaze, stromelizini i MMP-ovi membranskog tipa (MT-MMP). * Kolagenaze su sposobne da razgrade trostruko-spiralni fibrilarni kolagen u karakteristične 3/4 i 1/4 fragmente. Ovi kolageni su glavne komponente kostiju, hrskavice i dentina, a MMP-ovi su jedini poznati enzimi kod sisara koji ih mogu razgraditi. Kolagenaze su br. 1, br. 8, br. 13 i br. 18. Osim toga, pokazano je da br. 14 također cijepa fibrilarni [[kolagen]], a postoje dokazi da je br. 2 sposoban za kolagenolizu. U [[Medical Subject Headings|MeSH]], trenutna lista kolagenaza uključuje br. 1, br. 2, br. 8, br. 9 i br. 13. Kolagenaza br. 14 je prisutna u MeSH, ali nije navedena kao kolagenaza, dok br. 18 nije navedena u MeSH. * Glavni supstrati [[želatinaza]] su [[kolagen tipa IV]] i [[želatin]], a ovi enzimi se razlikuju po prisustvu dodatnog domena umetnutog u katalitičku domenu. Ova regija koja veže želatin nalazi se neposredno prije motiva koji veže cink i formira zasebnu jedinicu savijanja koja ne remeti strukturu katalitičke domene. Želatinaze su br. 2 i br. 9. * Stromelizini pokazuju široku sposobnost cijepanja proteina [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]], ali nisu u stanju cijepati trostruko-spiralne fibrilarne [[kolagen]]e. Tri kanonska člana ove grupe su br. 3, br. 10 i br. 11. * Svih šest MMP membranskog tipa ([[MMP14|br. 14]], br. 15, br. 16, br. 17, br. 24 i br. 25) imaju mjesto cijepanja [[furin]] u propeptidu, što je karakteristika koju dijeli i br. 11. Međutim, sve je jasnije da su ove podjele donekle vještačke jer postoji niz MMP-ova koji se ne uklapaju ni u jednu od tradicionalnih grupa. ===Geni=== {| class="sortable wikitable" ! Gen !! Naziv!! Aliasi !! Lokacija !! Opis |- | [[MMP1]] || Intersticijska kolagenaza || CLG, CLGN || izlučuje se || Supstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, želatin |- | [[MMP2]] || Želatinaza-A, 72 [[kilodalton|kDa]] želatinaza || || izlučuje se || Supstrati uključuju želatin, Col I, II, III, IV, Vii, X |- | [[MMP3]] || Stromelizin 1 || CHDS6, MMP-3, SL-1, STMY, STMY1, STR1 || izlučuje se || Supstrati uključuju Col II, IV, IX, X, XI, želatin |- | [[MMP7]] || Matrilizin, PUMP 1 || MMP-7, MPSL1, PUMP-1 || izlučuje se || membrana povezana vezivanjem za holesterol sulfat u ćelijskim membranama, supstrati uključuju: fibronektin, laminin, Col IV, želatin |- | [[MMP8]] || Neutrofilna kolagenaza || CLG1, HNC, MMP-8, PMNL-CL || izlučuje se || Supstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, agrekan, želatin |- | [[MMP9]] || Želatinaza-B, 92 kDa želatinaza || CLG4B, GELB, MANDP2, MMP-9 || izlučuje se || Supstrati uključuju želatin, Col IV, V |- | [[MMP10]] || Stromelizin 2 || SL-2, STMY2 || izlučuje se || Supstrati uključuju Col IV, laminin, fibronektin, elastin |- | [[MMP11]] || Stromelizin 3 || SL-3, ST3, STMY3 || sekretuje || MMP-11 pokazuje veću sličnost sa MT-MMP-ovima, aktivira se konvertazom i sekretuje se, stoga se obično povezuje sa MMP-ovima koji se aktiviraju konvertazom. Supstrati uključuju Col IV, fibronektin, laminin, agrekan |- | [[MMP12]] || Makrofagna metaloelastaza || HME, ME, MME, MMP-12 || sekretuje || Supstrati uključuju elastin, fibronektin, Col IV |- | [[MMP13]] || Kolagenaza 3 || CLG3, MANDP1, MMP-13 || sekretuje || Supstrati uključuju Col I, II, III, IV, IX, X, XIV, želatin |- | [[MMP14]] || MT1-MMP || MMP-14, MMP-X1, MT-MMP, MT-MMP 1, MT1-MMP, MT1MMP, MTMMP1, WNCHRS || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP15]] || MT2-MMP || MT2-MMP, MTMMP2, SMCP-2, MMP-15, MT2MMP || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP16]] || MT3-MMP || C8orf57, MMP-X2, MT-MMP2, MT-MMP3, MT3-MMP || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP17]] || MT4-MMP || MT4-MMP, MMP-17, MT4MMP, MTMMP4 || membranski povezani || [[GPI sidro|glikozil fosfatidilinozitol]]-vezani; supstrati uključuju fibrinogen, fibrin |- | ''MMP18'' || Kolagenaza 4, xcol4, [[xenopus]] kolagenaza || || – || Nema poznatog ljudskog [[ortologa]] |- | [[MMP19]] || RASI-1, povremeno nazivan stromelizin-4 || MMP18, RASI-1, CODA || – || |- | [[MMP20]] || Enamelizin || AI2A2, MMP-20 || izlučuje se || |- | [[MMP21]] || X-MMP || MMP-21, HTX7 || izlučuje se || |- | [[MMP23A]] || CA-MMP || || membranski povezan || transmembranski cisteinski niz tipa II |- | [[MMP23B]] || – || MIFR, MIFR-1, MMP22, MMP23A || membranski povezan || transmembranski cisteinski niz tipa II |- | [[MMP24]] || MT5-MMP || MMP-24, MMP25, MT-MMP 5, MT-MMP5, MT5-MMP, MT5MMP, MTMMP5 || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I |- | [[MMP25]] || MT6-MMP || MMP-25, MMP20, MMP20A, MMPL1, MT-MMP 6, MT-MMP6, MT6-MMP, MT6MMP, MTMMP6 || membranski povezan || [[GPI sidro|glikozil fosfatidilinozitol]]-vezan |- | [[MMP26]] || Matrilizin-2, endometaza || || – || |- | [[MMP27]] || MMP-22, C-MMP || MMP-27 || – || |- | MMP28]] || Epilizin || EPILIZIN, MM28, MMP-25, MMP-28, MMP25 || izlučuje se || Otkriven 2001. godine i dobio ime zbog otkrića u ljudskim [[keratinocit]]ima. Za razliku od drugih MMP-a, ovaj enzim se konstitutivno eksprimira u mnogim tkivima (visoko eksprimiran u [[testisi]]ma, a na nižim nivoima u plućima, srcu, mozgu, debelom crijevu, crijevima, posteljici, pljuvačnim žlijezdama, maternici i koži). [[Treonin]] zamjenjuje [[prolin]] u svom [[cistein]]skom prekidaču (PRCGVTD).<ref>{{cite journal |vauthors=Lohi J, Wilson CL, Roby JD, Parks WC |title=Epilysin, a novel human matrix metalloproteinase (MMP-28) expressed in testis and keratinocytes and in response to injury |journal= J Biol Chem |volume=276 |issue=13 |pages=10134–10144 |year=2001 |pmid=11121398 |doi=10.1074/jbc.M001599200|doi-access=free }}</ref> |} [[Matriksne metaloproteinaze se kombiniraju s proteinom koji veže [[metal]], [[metalotionin]]om; na taj način pomažući u mehanizmu vezivanja metala. ==Funkcija== MMP-ovi igraju važnu ulogu u [[remodeliranje tkiva|remodeliranju tkiva]] povezanom s različitim fiziološkim ili patološkim procesima kao što su [[morfogeneza]], [[angiogeneza]], [[popravak tkiva]], [[ciroza]], [[artritis]] i [[metastaze]]. Smatra se da su [[MMP2|MMP-2]] i [[MMP9|MMP-9]] važni u metastazama. Vjeruje se i da je [[MMP1|MMP-1]] važan kod [[reumatski artritis|reumatoidnog artritisa]] i [[osteoartritis]]a. Nedavni podaci ukazuju na aktivnu ulogu MMP-ova u patogenezi aortnih [[aneurizma|aneurizmi]]; višak MMP-ova degradira strukturne proteine zida aorte. Disregulacija ravnoteže između MMP-ova i TIMP-ova također je karakteristična za akutne i kronične kardiovaskularne bolesti.<ref>{{cite journal |author1=Snoek-van Beurden PAM |author2 = Von den Hoff JW|title=Zymographic techniques for the analysis of matrix metalloproteinases and their inhibitors |url=https://archive.org/details/biotechniques_2005-01_38_1/page/73 |journal= BioTechniques |volume=38 |issue=1 |pages=73–83 |year=2005 |pmid=15679089 |doi=10.2144/05381RV01|doi-access=free |hdl=2066/47379 |hdl-access=free }}</ref> === MMP-ovi u zacjeljivanju rana === Tokom [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanja rana]], matriksne metaloproteinaze služe kao tim za čišćenje, razgrađujući stara tkiva kako bi napravile mjesta za nova. MMP-8 iz neutrofila se rano uključuje kako bi uklonio ostatke i ubrzao cjelokupno zacjeljivanje kože, dok MMP-1 iz [[kolagen]]aza poboljšava [[kretanje]] [[keratinocit]]a kroz [[kolagen]]ska vlakna, pomažući u početku popravka nakon povrede. MMP-13 zatim preuzima funkciju smanjenja veličine rane i pokretanja reepitelizacije. Brže zatvaranje se postiže spajanjem rubova rane. U međuvremenu, aktiviranjem MMP-9 i usmjeravanjem keratinocita da migriraju u prazninu, želatinaze MMP-2 ubrzavaju proces zacjeljivanja, dok sam MMP-9 potiče migraciju ćelija svugdje unutar rane.<ref>{{Cite journal |last1=Pilcher |first1=Brian K. |last2=Dumin |first2=Jo Ann |last3=Sudbeck |first3=Barry D. |last4=Krane |first4=Stephen M. |last5=Welgus |first5=Howard G. |last6=Parks |first6=William C. |date=16. 6. 1997 |title=The Activity of Collagenase-1 Is Required for Keratinocyte Migration on a Type I Collagen Matrix |url=https://rupress.org/jcb/article/137/6/1445/637/The-Activity-of-Collagenase-1-Is-Required-for |journal=The Journal of Cell Biology |language=en |volume=137 |issue=6 |pages=1445–1457 |doi=10.1083/jcb.137.6.1445 |pmid=9182674 |issn=0021-9525}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lobmann |first1=R. |last2=Ambrosch |first2=A. |last3=Schultz |first3=G. |last4=Waldmann |first4=K. |last5=Schiweck |first5=S. |last6=Lehnert |first6=H. |date=juni 2002 |title=Expression of matrix-metalloproteinases and their inhibitors in the wounds of diabetic and non-diabetic patients |url=http://link.springer.com/10.1007/s00125-002-0868-8 |journal=Diabetologia |language=en |volume=45 |issue=7 |pages=1011–1016 |doi=10.1007/s00125-002-0868-8 |pmid=12136400 |issn=0012-186X}}</ref><ref name="linkinghub.elsevier.com">{{Cite journal |last1=Toriseva |first1=Mervi J. |last2=Ala-aho |first2=Risto |last3=Karvinen |first3=Jarkko |last4=Baker |first4=Andrew H. |last5=Marjomäki |first5=Varpu S. |last6=Heino |first6=Jyrki |last7=Kähäri |first7=Veli-Matti |date=januar 2007 |title=Collagenase-3 (MMP-13) Enhances Remodeling of Three-Dimensional Collagen and Promotes Survival of Human Skin Fibroblasts |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022202X15331067 |journal=Journal of Investigative Dermatology |language=en |volume=127 |issue=1 |pages=49–59 |doi=10.1038/sj.jid.5700500 |pmid=16917496 }}</ref> Na osnovu toga, stromelizini i drugi MMP-ovi fino podešavaju završne faze. đMMP-3 dodatno aktivira MMP-9 i pomaže u kontrakciji rane, sprječavajući ožiljke ili deformaciju tkiva, dok MMP-10 luče keratinociti na rubovima rane kako bi podržali remodeliranje. Glavna uloga MMP-7 je reepitelizacija, prolazak kroz barijere poput elastina i laminina omogućavajući novim ćelijama kože da se šire, a MMP-12 upravlja angiogenezom stvaranjem angiostatina, koji kontroliše rast novih krvnih sudova sprečavajući njihov prekomjerni rast. Ovi MMP-ovi rade zajedno kako bi uravnotežili razgradnju i obnovu, transformišući oštećeno [[tkivo]] u zdravo tkivo.<ref name="linkinghub.elsevier.com"/><ref>{{Cite journal |last1=Bullard |first1=Kelli M. |last2=Lund |first2=Leif |last3=Mudgett |first3=John S. |last4=Mellin |first4=Theodore N. |last5=Hunt |first5=Thomas K. |last6=Murphy |first6=Beth |last7=Ronan |first7=John |last8=Werb |first8=Zena |last9=Banda |first9=Michael J. |date=august 1999 |title=Impaired Wound Contraction in Stromelysin-1–Deficient Mice |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-surgery_1999-08_230_2/page/260 |journal=Annals of Surgery |language=en |volume=230 |issue=2 |pages=260–265 |doi=10.1097/00000658-199908000-00017 |issn=0003-4932 |pmc=1420869 |pmid=10450741}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Peter |last2=McGuire |first2=John K. |last3=Hackman |first3=Robert C. |last4=Kim |first4=Kyoung-Hee |last5=Black |first5=Roy A. |last6=Poindexter |first6=Kurt |last7=Yan |first7=Wei |last8=Liu |first8=Phillip |last9=Chen |first9=Ann J. |last10=Parks |first10=William C. |last11=Madtes |first11=David K. |date=maj 2008 |title=Tissue Inhibitor of Metalloproteinase-1 Moderates Airway Re-Epithelialization by Regulating Matrilysin Activity |url=https://archive.org/details/american-journal-of-pathology_2008-05_172_5/page/1256 |journal=The American Journal of Pathology |language=en |volume=172 |issue=5 |pages=1256–1270 |doi=10.2353/ajpath.2008.070891 |pmc=2329835 |pmid=18385523}}</ref> === Uloga MMP-a u bolestima === Kada su MMP-i disregulisani, mogu učiniti bolesti agresivnijim i pogoršati ih umjesto da ih izliječe. Naprimjer, povišeni nivoi MMP-1 oslobađaju [[faktor rasta|faktore rasta]] koji pojačavaju metastaze raka, a kod dijabetesnih čireva na stopalu usporava [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanje prekomjernom razgradnjom tkiva]]. Nivoi MMP-8 rastu kod astme, a kod [[dijabetes]]a povećavaju hroničnu upalu. MMP-13 uzrokuje oštećenje zglobova kod [[osteoartritis]]a, dok nivoi MMP-2 i MMP-9 rastu kod kolorektumskog [[karcinom]]a i srčanih bolesti, uzrokujući abnormalne promjene u zidovima [[krvni sud|krvnih sudova]] i uzrokujući fibrozu. MMP-3 pomaže kod reumatoidnog artritisa i problema s kičmom, MMP-10 utiče na rast kostiju, MMP-7 se povećava kod [[ateroskleroza|ateroskleroze]] koja začepljuje arterije, a MMP-12 uzrokuje pretjeranu reakciju imunskih ćelija, uzrokujući tešku upalu. U osnovi, nekontrolisana aktivnost MMP-a pretvara korisne alate u one koji stvaraju probleme.<ref>{{Cite journal |last1=Sunami |first1=Eiji |last2=Tsuno |first2=Nelson |last3=Osada |first3=Takuya |last4=Saito |first4=Shinsuke |last5=Kitayama |first5=Joji |last6=Tomozawa |first6=Shigeru |last7=Tsuruo |first7=Takashi |last8=Shibata |first8=Yoichi |last9=Muto |first9=Tetsuichiro |last10=Nagawa |first10=Hirokazu |date=1. 4. 2000 |title=MMP-1 is a Prognostic Marker for Hematogenous Metastasis of Colorectal Cancer |url=https://academic.oup.com/oncolo/article/5/2/108/6385854 |journal=The Oncologist |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=108–114 |doi=10.1634/theoncologist.5-2-108 |pmid=10794801 |issn=1083-7159|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Prikk |first1=Kaiu |last2=Maisi |first2=Päivi |last3=Pirilä |first3=Emma |last4=Reintam |first4=Mari-Ann |last5=Salo |first5=Tuula |last6=Sorsa |first6=Timo |last7=Sepper |first7=Ruth |date=novembar 2002 |title=Airway Obstruction Correlates with Collagenase-2 (MMP-8) Expression and Activation in Bronchial Asthma |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0023683722036285 |journal=Laboratory Investigation |language=en |volume=82 |issue=11 |pages=1535–1545 |doi=10.1097/01.LAB.0000035023.53893.B6 |pmid=12429813 }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Human Verification |url=https://www.eurekaselect.com/openurl/content.php?genre=article&issn=0929-8673&volume=18&issue=7&spage=977 |access-date=8. 12. 2025 |website=www.eurekaselect.com |doi=10.2174/092986711794940905|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Krstic |first1=Jelena |last2=Santibanez |first2=Juan F. |date=2014 |title=Transforming Growth Factor-Beta and Matrix Metalloproteinases: Functional Interactions in Tumor Stroma-Infiltrating Myeloid Cells |journal=The Scientific World Journal |language=en |volume=2014 |pages=1–14 |doi=10.1155/2014/521754 |doi-access=free |issn=2356-6140 |pmc=3918721 |pmid=24578639}}</ref> ==Aktivacija== [[Slika:Mutual MMP activation.svg|thumb|Međusobna aktivacija MMP-ova|desno]] Svi MMP-ovi se sintetiziraju u latentnom obliku (Zymogen). Izlučuju se kao proenzimi i zahtijevaju ekstracelularnu aktivaciju. Mogu se aktivirati ''[[in vitro]]'' mnogim mehanizmima, uključujući organomerkurije, haotropne agense i druge [[proteaza|proteaze]]. ==Inhibitori== MMP-ove inhibiraju specifični endogeni [[tkivni inhibitor metaloproteinaza]] (TIMP-ovi), koji čine porodicu od četiri [[inhibitor proteaze (biologija)|inhibitor proteaze]]: TIMP-1, TIMP-2, TIMP-3 i TIMP-4. TIMP-ovi su mali proteini sastavljeni od dva dijela koji imaju [[N-terminal]]ni domen (ovo je glavni inhibitorni dio) i [[C-terminal]]ni domen. Osim zaustavljanja MMP-ova, TIMP-ovi mogu obavljati i druge poslove, poput direktnog vezivanja za receptore na površini ćelije, radi signalizacije.<ref>{{Cite journal |last1=Vandenbroucke |first1=Roosmarijn E. |last2=Libert |first2=Claude |date=decembar 2014 |title=Is there new hope for therapeutic matrix metalloproteinase inhibition? |url=https://www.nature.com/articles/nrd4390 |journal=Nature Reviews Drug Discovery |language=en |volume=13 |issue=12 |pages=904–927 |doi=10.1038/nrd4390 |pmid=25376097 |issn=1474-1784}}</ref> ;Postoje četiri glavna TIMP-a: * TIMP-1 proizvodi gotovo svaka ćelija u tijelu. Ima veći afinitet prema MMP-9 i pro-MMP-9, ali ne inhibira neke od MMP-a membranskog tipa (kao što su MMP-14, MMP-16, MMP-18, MMP-19, MT1-MMP, MT2-MMP, MT3-MMP i MT5-MMP). * TIMP-2 je uvijek prisutan u većini tkiva; ćelije ga proizvode cijelo vrijeme, a faktori rasta ne mijenjaju mnogo njegove nivoe. * TIMP-3 ostaje u [[vanćelijski matriks|vanćelijskom matriksu]] i nalazi se posebno u bazalnim membranama [[oči]]ju i bubrega. * TIMP-4 se uglavnom proizvodi u [[srce|srcu]] [[jajnici]]ma, [[bubrezi]]ma, pankreasu, debelom crijevu, [[testis]]ima, [[mozak|mozgu]] i [[masno tkivo|masnom tkivu]].<ref>{{Cite journal |last1=Brew |first1=Keith |last2=Nagase |first2=Hideaki |date=1. 1. 2010 |title=The tissue inhibitors of metalloproteinases (TIMPs): An ancient family with structural and functional diversity |journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular Cell Research |series=Matrix Metalloproteinases |volume=1803 |issue=1 |pages=55–71 |doi=10.1016/j.bbamcr.2010.01.003 |issn=0167-4889 |pmc=2853873 |pmid=20080133}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rivera |first1=Santiago |last2=Khrestchatisky |first2=Michel |last3=Kaczmarek |first3=Leszek |last4=Rosenberg |first4=Gary A. |last5=Jaworski |first5=Diane M. |date=17. 11. 2010 |title=Metzincin Proteases and Their Inhibitors: Foes or Friends in Nervous System Physiology? |url=https://www.jneurosci.org/content/30/46/15337 |journal=Journal of Neuroscience |language=en |volume=30 |issue=46 |pages=15337–15357 |doi=10.1523/JNEUROSCI.3467-10.2010 |issn=0270-6474 |pmid=21084591 |pmc=3072038 }}</ref> Sintetski inhibitori uglavnom sadrže [[helacija|helirajuću grupu]] koja čvrsto veže katalitički atom [[cink]]a na [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] MMP-a. Uobičajene helirajuće grupe uključuju [[hidroksamat]]e, [[karboksilat|karboksilne kiseline]], [[tiol]]e i [[fosfinska kiselina|fosfinile]]. Hidroksimati su posebno potentni inhibitori MMP-a i drugih enzima zavisnih od cinka, zbog njihove bidentatne [[helacija|helacije]] atoma [[cink]a. ]Drugi supstituenti ovih inhibitora obično su dizajnirani da interaguju sa različitim džepovima za vezivanje na MMP-u od interesa, čineći inhibitor manje ili više specifičnim za date MMP-ove.<ref name="MMP"/> === Regulacija MMP-ova === U fiziološkim uslovima, MMP-ovi su regulisani na pet nivoa: [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]; aktivacija prekursora [[zimogen]]a; interakcija sa komponentama ECM-a; inhibicija pomoću TIMP-ova; i regulisana [[apsorpcija]]/eliminacija aktivnih proteaza iz vanćelijskog okruženja. Većina literature zasniva se na istraživanju modifikacija na transkripcijskom nivou (nivo 1), kojem nedostaju informacije o fiziološki relevantnim djelovanjima i kontroli sekretovanih i posttranslacijski aktiviranih [[proteaza]].]Buduća istraživanja bi se mogla fokusirati na posttranskripcijsku regulaciju aktivnosti MMP, posebno ''[[in vivo]]''.<ref>{{Cite journal |last1=Cabral-Pacheco |first1=Griselda A |last2=Garza-Veloz |first2=Idalia |last3=Castruita-De la Rosa |first3=Claudia |last4=Ramirez-Acuña |first4=Jesús M |last5=Perez-Romero |first5=Braulio A |last6=Guerrero-Rodriguez |first6=Jesús F |last7=Martinez-Avila |first7=Nadia |last8=Martinez-Fierro |first8=Margarita L |date=20. 12. 2020 |title=The Roles of Matrix Metalloproteinases and Their Inhibitors in Human Diseases |journal=International Journal of Molecular Sciences |language=en |volume=21 |issue=24 |pages=9739 |doi=10.3390/ijms21249739 |doi-access=free |issn=1422-0067 |pmc=7767220 |pmid=33419373 |bibcode=2020IJMSc..21.9739C }}</ref> ===Farmakologija=== [[Doksiciklin]], u subantimikrobnim dozama, inhibira aktivnost MMP-a i korišten je u raznim eksperimentalnim sistemima u tu svrhu, kao što je za rekalcitrantne rekurentne erozije [[rožnjača]]. Klinički se koristi za liječenje [[parodontalns bolest|parodontalne bolesti]] i jedini je inhibitor MMP-a koji je široko dostupan klinički. Prodaje ga pod trgovačkim nazivom Periostat od strane kompanije [[CollaGenex]]. Pokazalo se da minociklin, još jedan [[tetraciklin]]ski [[antibiotik]], također inhibira aktivnost MMP-a. Brojni racionalno dizajnirani inhibitori MMP-a pokazali su obećanje u liječenju patologija za koje se sumnja da su uključeni MMP-i (vidi gore). Međutim, većina njih, kao što su [[marimastat]] (BB-2516), inhibitor MMP-a širokog spektra, i [[cipemastat]] (Ro 32-3555), selektivni inhibitor [[MMP1|MMP-1]], slabo su se pokazali u [[kliničko ispitivanje|kliničkim ispitivanjima]]. Neuspjeh Marimastata bio je djelimično odgovoran za propast kompanije [[British Biotech]], koja ga je razvila. Neuspjeh ovih lijekova uglavnom je posljedica toksičnosti (posebno mišićno-skeletne [[toksičnost]]i u slučaju inhibitora širokog spektra) i neuspjeha u pokazivanju očekivanih rezultata (u slučaju trocadea, obećavajući rezultati na modelima artritisa kod zečeva nisu ponovljeni u ispitivanjima na ljudima). Razlozi za uglavnom razočaravajuće kliničke rezultate MMP inhibitora nisu jasni, posebno s obzirom na njihovu aktivnost u [[modelni organizam|životinjskim modelima]]. ==Također pogledajte== * [[Kolagen hibridizirajući peptid]], peptid koji se može vezati i obojiti kolagen koji MMP cijepa * [[Otkriće lijekova i razvoj MMP inhibitora]] * [[Proteaze u angiogenezi]] ==Reference== {{refspisak|30em}} Synergistic effect of stromelysin-1 (matrix metalloproteinase-3) promoter (-1171 5A->6A) polymorphism in oral submucous fibrosis and head and neck lesions.Chaudhary AK, Singh M, Bharti AC, Singh M, Shukla S, Singh AK, Mehrotra R. BMC Cancer. 2010 Jul 14;10:369. == Vanjski linkovi == * {{usurped|1=[https://archive.today/20140401051926/http://www.mechanobio.info/modules/go-0022617%231_go-0022617 MBInfo – Matrix metalloproteinases (MMPs) facilitate extracellular matrix disassembly]}} * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20071007185111/http://macromoleculeinsights.com/mmp.php The Matrix Metalloproteinase Protein]}} * [https://web.archive.org/web/20041212102535/http://www.fibrinolysis.org/NewFiles/Proteins.html Extracellular proteolysis at fibrinolysis.org] * [https://web.archive.org/web/20050908072033/http://www.clip.ubc.ca/mmp_timp_folder/mmp_substrates.shtm Currently identified substrates for mammalian MMPs at clip.ubc.ca] * {{MeshName|Matrix+metalloproteinases}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal |Biologija|border=no}} {{DEFAULTSORT:Matrix Metalloproteinase}} [[Kategorija:Matriksne metaloproteinaze| ]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:EC 3.4.24|*]] [[Kategorija:Metaloproteini]] [[Kategorija:Cinkovi enzimi]] lc0r4fyrtd9ps3fx4x3zfxig490v149 3939570 3939563 2026-11-07T12:02:01Z Palapa 383 3939570 wikitext text/x-wiki {{Napisao Čaraparko}}{{Infokutija protein | Symbol = MMP | Name = Matriksna metaloproteinaza | image = PBB GE MMP2 201069 at tn.png | width =250 | caption = Matriksna [[metaloproteinaza]] | InterPro= IPR021190 | SMART= | PROSITE = | SCOP = | TCDB = | OPM family= | OPM protein= | Pfam_clan = CL0126 | PDB= | Membranomska natporodica= 317 }} '''Matriksne metaloproteinaze''' ('''MMP'''), također poznate kao '''matriksne metalopeptidaze''' ili '''matriksini''', su [[metaloproteinaza|metaloproteinaze]] koje su [[kalcij]]-zavisne i sadrže [[cink]]ne [[endopeptidaza|endopeptidaze]];<ref name="pmid17275314">{{cite journal |vauthors=Verma RP, Hansch C |title=Matrix metalloproteinases (MMPs): chemical-biological functions and (Q)SARs |journal=Bioorg. Med. Chem. |volume=15 |issue=6 |pages=2223–68 |date=mart 2007 |pmid=17275314 |doi=10.1016/j.bmc.2007.01.011 |url=http://www.enzim.hu/~lbarna/articles/17275314.pdf |access-date=21. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513135358/http://www.enzim.hu/~lbarna/articles/17275314.pdf |archive-date=13. 5. 2015 |url-status=dead }}</ref> ostali članovi porodice su [[adamalizin]], [[seralizin]] i [[astacin]]. MMP pripadaju većoj porodici [[proteaza]] poznatoj kao [[metzincinska natporodica]].<ref name="MMP">[http://pharmaxchange.info/press/2011/11/matrix-metalloproteinases-its-implications-in-cardiovascular-disorders/ Matrix Metalloproteinases: Its implications in cardiovascular disorders]</ref> Zajedno, ovi [[enzimi]] su sposobni razgraditi sve vrste proteina [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]], ali također mogu obraditi brojne bioaktivne molekule. Poznato je da su uključeni u cijepanje receptora na površini ćelija, oslobađanje liganada (kao što je [[ligand]] FAS) i inaktivaciju [[hemokin]]a/[[citokin]]a.<ref name="pmid17709402">{{cite journal |vauthors=Van Lint P, Libert C |title=Chemokine and cytokine processing by matrix metalloproteinases and its effect on leukocyte migration and inflammation |journal=J. Leukoc. Biol.|volume=82 |issue=6 |pages=1375–81 |date=decembar 2007 |pmid=17709402 |doi=10.1189/jlb.0607338 |doi-access=free }}</ref> Smatra se da MMP-i također igraju glavnu ulogu u ponašanju ćelija kao što su [[proliferacija ćelija]], [[ćelijska migracija|migracija]] ([[ćelijska adhezija|adhezija]]/disperzija), [[ćelijska diferencijacija|diferencijacija]], [[angiogeneza]], [[apoptoza]] i [[imunski sistem|odbrana domaćina]]. Prvi put su opisani kod [[kičmenjaci|kičmenjaka]] u 1962,<ref>{{cite journal | pmid = 13902219 | doi=10.1073/pnas.48.6.1014 | pmc=220898 | volume=48 | title=Collagenolytic activity in amphibian tissues: a tissue culture assay | date=juni 1962 | pages=1014–22 | issue=6 | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences| last1=Gross | first1=J. | last2=Lapiere | first2=C. M. | bibcode=1962PNAS...48.1014G | doi-access=free }}</ref> uključujući ljude, ali su od tada pronađeni kod [[beskičmenjak]]a i [[biljke|biljaka]]. Razlikuju se od drugih [[endopeptidaza]] po svojoj zavisnosti od [[metal]]nih iona kao kofaktora, po svojoj sposobnosti da razgrade [[vanćelijski matriks]] i po svojoj specifičnoj evolucijskoj sekvenci [[DNK]]. ==Historija== MMP-ove su prvi opisali Jerome Gross i Charles Lapiere 1962. godine, koji su posmatrali [[enzim]]sku aktivnost (degradaciju [[kolagen]]a [[trostruka spirala|trostruke spirale]]) tokom [[metamorfoza|metamorfoze]] repa [[punoglavac|punoglavca]] (stavljanjem repa punoglavca u ploču kolagene matrice)).<ref>{{cite journal |vauthors=Gross J, Lapiere C |title=Collagenolytic Activity in Amphibian Tissues: A Tissue Culture Assay |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1962-06_48_6/page/1014 |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=48 |issue= 6|pages=1014–22 |year= 1962|pmid=13902219 |doi=10.1073/pnas.48.6.1014 |pmc=220898|bibcode=1962PNAS...48.1014G |doi-access=free }}</ref> Stoga je enzim nazvan intersticijska [[kolagenaza]] ([[MMP1|MMP-1]]). Kasnije je pročišćen iz ljudske kože (1968.),<ref>{{cite journal |vauthors=Eisen A, Jeffrey J, Gross J |title=Human skin collagenase. Isolation and mechanism of attack on the collagen molecule |journal=Biochim Biophys Acta |volume=151 |issue=3 |pages=637–45 |year=1968 |pmid=4967132 |doi=10.1016/0005-2744(68)90010-7}}</ref> i prepoznato je da je sintetiziran kao [[zimogen]].<ref>{{cite journal |vauthors=Harper E, Bloch K, Gross J |title=The zymogen of tadpole collagenase |journal=Biochemistry |volume=10 |issue=16 |pages=3035–41 |year=1971 |pmid=4331330 |doi=10.1021/bi00792a008}}</ref> "Cisteinski prekidač" je opisan 1990. godine.<ref>{{cite journal |vauthors=Van Wart H, Birkedal-Hansen H |title=The cysteine switch: a principle of regulation of metalloproteinase activity with potential applicability to the entire matrix metalloproteinase gene family |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=87 |issue=14 |pages=5578–82 |year=1990 |pmid=2164689 |doi=10.1073/pnas.87.14.5578 |pmc=54368|bibcode=1990PNAS...87.5578V |doi-access=free }}</ref> ==Struktura== MMP-ovi imaju zajedničku domenu [[Struktura proteina|struktura]]. Tri zajednička domena su pro-peptid, [[katalitički domen]] i [[hemopeksin]]u-sličan [[C-terminal]]ni domen, koji je povezan s katalitskom domenom fleksibilnom šarnirskom regijom.<ref name="MMP"/> ===Pro-peptid=== MMP-ovi se inicijalno sintetiziraju kao neaktivni [[zimogen]]i s pro-peptidnim domenom koji se mora ukloniti prije nego što [[enzim]] postane aktivan. Pro-peptidni domen je dio "cisteinskog prekidača". On sadrži konzervirani [[cistein]]ski ostatak koji interaguje sa [[cink]]om u [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] i sprječava vezivanje i cijepanje [[supstrat (biohemija)|supstrata]], održavajući enzim u neaktivnom obliku. U većini MMP-ova, [[cistein]]ski ostatak se nalazi u [[konzervirana sekvenca|konzerviranoj sekvenci]] PRCGxPD. Neki MMP-ovi imaju mjesto cijepanja prohormon konvertaze (slično furinu) kao dio ove domene, koje, kada se cijepa, aktivira enzim. MMP-23A i [[MMP23B|MMP-23B]] uključuju segment [[Transmembranski protein|transmembranski]] u ovom domenu.<ref>{{cite journal |vauthors=Pei D, Kang T, Qi H |title=Cysteine array matrix metalloproteinase (CA-MMP)/MMP-23 is a type II transmembrane matrix metalloproteinase regulated by a single cleavage for both secretion and activation |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-10-27_275_43/page/33988 |journal=J Biol Chem |volume=275 |issue=43 |pages=33988–97 |year=2000 |pmid=10945999 |doi=10.1074/jbc.M006493200|doi-access=free }}</ref> ===Katalitski domen=== [[Rendgenska kristalografija]] strukture nekoliko MMP katalitskih domena pokazale su da je ovaj domen spljoštena sfera dimenzija 35 x 30 x 30 [[angstrom|Å]] (3,5&nbsp;×&nbsp;3 x 3 [[nanometar|nm]]). [[aktivno mjesto]] je žlijeb od 20 Å (2&nbsp;nm) koji se proteže preko katalitskog doma. U dijelu katalitskog doma koji formira [[aktivno mjesto]] nalazi se katalitski važan [[cink|Zn]]²⁺ ion, koji je vezan s tri [[histidin]]ska ostatka koja se nalaze u konzerviranoj sekvenci HExxHxxGxxH. Dakle, ova sekvenca je motiv koji veže cink. Želatinaze, kao što je MMP2, uključuju module [[fibronektin]]a tipa II umetnute neposredno prije u motiv vezivanja cinka u katalitskom domenu.<ref>{{cite journal |vauthors=Trexler M, Briknarová K, Gehrmann M, Llinás M, Patthy L |title=Peptide ligands for the fibronectin type II modules of matrix metalloproteinase 2 (MMP-2) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-04-04_278_14/page/12241 |journal=J Biol Chem |volume=278 |issue=14 |pages=12241–6 |year=2003 |pmid=12486137 |doi=10.1074/jbc.M210116200|doi-access=free }}</ref> ===Zglobna regija=== Katalitski domen je povezan sa [[C-terminal]]nim domenom fleksibilnim zglobnim ili linkerskim regionom. Dug je do 75 [[aminokiselina]] i nema odredivu strukturu. ===C-terminalni domen sličan hemopeksinu=== [[Datoteka:Protein MMP9 PDB 1itv.png|thumb|C-terminalni domen sličan hemopeksinu u MMP9 PDB 1itv]] C-terminalni domen ima strukturne sličnosti sa [[krvnom plazmom|serumom]] [[proteinom]] [[hemopeksinom]]. Ima strukturu β-propelera sa četiri lopatice. β-propelerske strukture pružaju veliku ravnu površinu za koju se smatra da je uključena u [[interakcije protein-protein]]. Ovo određuje specifičnost supstrata i mjesto je interakcije sa TIMP-ovima ([[tkivni inhibitor metaloproteinaza]]). Domen sličan hemopeksinu je odsutan u [[MMP-7]], MMP-23, MMP-26, te [[biljka]]ma i [[nematoda]]ma. MMP-ovi vezani za membranu (MT-MMP) su usidreni za [[plazmamambrana|plazmamembranu]] putem transmembrane ili GPI-usidrenog domena. ==Katalitski mehanizam== Objavljena su tri katalitska mehanizma. * U prvom mehanizmu, Browner M.F. i kolege<ref>{{cite journal |vauthors=Browner MF, Smith WW, Castelhano AL |title=Matrilysin-inhibitor complexes: common themes among metalloproteases |journal=Biochemistry |volume=34 |issue=20 |pages=6602–10 |year=1995 |pmid=7756291|doi=10.1021/bi00020a004}}</ref> predložili su mehanizam bazne katalize, koji se provodi konzerviranim ostatkom [[glutamat]]a i [[cink|Zn²⁺]] ionom. * U drugom mehanizmu, Matthewsovom mehanizmu, Kester i Matthews <ref>{{cite journal |vauthors=Kester WR, Matthews BW |title=Crystallographic study of the binding of dipeptide inhibitors to thermolysin: implications for the mechanism of catalysis |journal=Biochemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2506–16 |year=1977 |pmid=861218|doi=10.1021/bi00630a030}}</ref> sugerirali su interakciju između molekule vode i [[cink|Zn²⁺]] iona tokom [[kiselo-bazna kataliza|kiselo-bazne katalize]]. *U trećem mehanizmu, Manzettijevom mehanizmu, Manzetti Sergio i kolege<ref>{{cite journal |vauthors=Manzetti S, McCulloch DR, Herington AC, van der Spoel D |title=Modeling of enzyme-substrate complexes for the metalloproteases MMP-3, ADAM-9 and ADAM-10 |journal=J. Comput.-Aided Mol. Des. |volume=17 |issue=9 |pages=551–65 |year=2003 |pmid=14713188|doi=10.1023/B:JCAM.0000005765.13637.38|bibcode=2003JCAMD..17..551M |s2cid=17453639 }}</ref> pružili su dokaze da je koordinacija između vode i cinka tokom katalize malo vjerovatna i predložio treći mehanizam u kojem [[histidin]] iz HExxHxxGxxH-motiva učestvuje u [[kataliza|katalizi]] tako što omogućava [[cink|Zn²⁺]] ionu da preuzme kvazi-penta koordinirano stanje, putem disocijacije od njega. U ovom stanju, [[cink|Zn²⁺]] ion je koordiniran sa dva atoma kisika iz katalitske [[glutamat|glutaminske kiseline]], [[karbonil]]nim atomom kisika supstrata i dva histidinska ostatka, te može polarizovati atom kisika glutaminske kiseline, približiti se [[cijepljivoj vezi]] i indukovati je da djeluje kao reverzibilni donor elektrona. Ovo formira oksianion [[prelazno stanje]]. U ovoj fazi, molekula vode djeluje na disociranu cijepljivu vezu i dovršava hidrolizu supstrata. ==Klasifikacija== [[Slika:Matrix Metalloproteinases.png|thumb|400px| Funkcionalna klasifikacija matričnih metaloproteinaza.]] MMP-ovi se mogu podijeliti na različite načine. ===Evolucijski=== Korištenje [[bioinformatičkih]] metoda za poređenje primarnih sekvenci MMP-ova sugerira sljedeće [[evolucijske]] grupe MMP-ova: * MMP-19 * MMP-ovi 11, [[MMP14|14]], 15, 16 i 17 * [[MMP2|MMP-2]] i [[MMP9|MMP-9]] * Svi ostali MMP-ovi Analiza katalitičkih domena u izolaciji sugerira da su se katalitički domeni dalje razvijali nakon što su se glavne grupe diferencirale, što je također naznačeno [[specifičnost supstrata|specifičnosti supstrata]] [[enzima]]. ===Funkcionalno=== Najčešće korištene grupe (od strane istraživača u biologiji MMP) zasnivaju se dijelom na historijskoj procjeni specifičnosti supstrata MMP-a, a dijelom na [[protein#Ćelijska lokalizacija|ćelijskoj lokalizaciji]] MMP-a. Ove grupe su kolagenaze, želatinaze, stromelizini i MMP-ovi membranskog tipa (MT-MMP). * Kolagenaze su sposobne da razgrade trostruko-spiralni fibrilarni kolagen u karakteristične 3/4 i 1/4 fragmente. Ovi kolageni su glavne komponente kostiju, hrskavice i dentina, a MMP-ovi su jedini poznati enzimi kod sisara koji ih mogu razgraditi. Kolagenaze su br. 1, br. 8, br. 13 i br. 18. Osim toga, pokazano je da br. 14 također cijepa fibrilarni [[kolagen]], a postoje dokazi da je br. 2 sposoban za kolagenolizu. U [[Medical Subject Headings|MeSH]], trenutna lista kolagenaza uključuje br. 1, br. 2, br. 8, br. 9 i br. 13. Kolagenaza br. 14 je prisutna u MeSH, ali nije navedena kao kolagenaza, dok br. 18 nije navedena u MeSH. * Glavni supstrati [[želatinaza]] su [[kolagen tipa IV]] i [[želatin]], a ovi enzimi se razlikuju po prisustvu dodatnog domena umetnutog u katalitičku domenu. Ova regija koja veže želatin nalazi se neposredno prije motiva koji veže cink i formira zasebnu jedinicu savijanja koja ne remeti strukturu katalitičke domene. Želatinaze su br. 2 i br. 9. * Stromelizini pokazuju široku sposobnost cijepanja proteina [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]], ali nisu u stanju cijepati trostruko-spiralne fibrilarne [[kolagen]]e. Tri kanonska člana ove grupe su br. 3, br. 10 i br. 11. * Svih šest MMP membranskog tipa ([[MMP14|br. 14]], br. 15, br. 16, br. 17, br. 24 i br. 25) imaju mjesto cijepanja [[furin]] u propeptidu, što je karakteristika koju dijeli i br. 11. Međutim, sve je jasnije da su ove podjele donekle vještačke jer postoji niz MMP-ova koji se ne uklapaju ni u jednu od tradicionalnih grupa. ===Geni=== {| class="sortable wikitable" ! Gen !! Naziv!! Aliasi !! Lokacija !! Opis |- | [[MMP1]] || Intersticijska kolagenaza || CLG, CLGN || izlučuje se || Supstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, želatin |- | [[MMP2]] || Želatinaza-A, 72 [[kilodalton|kDa]] želatinaza || || izlučuje se || Supstrati uključuju želatin, Col I, II, III, IV, Vii, X |- | [[MMP3]] || Stromelizin 1 || CHDS6, MMP-3, SL-1, STMY, STMY1, STR1 || izlučuje se || Supstrati uključuju Col II, IV, IX, X, XI, želatin |- | [[MMP7]] || Matrilizin, PUMP 1 || MMP-7, MPSL1, PUMP-1 || izlučuje se || membrana povezana vezivanjem za holesterol sulfat u ćelijskim membranama, supstrati uključuju: fibronektin, laminin, Col IV, želatin |- | [[MMP8]] || Neutrofilna kolagenaza || CLG1, HNC, MMP-8, PMNL-CL || izlučuje se || Supstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, agrekan, želatin |- | [[MMP9]] || Želatinaza-B, 92 kDa želatinaza || CLG4B, GELB, MANDP2, MMP-9 || izlučuje se || Supstrati uključuju želatin, Col IV, V |- | [[MMP10]] || Stromelizin 2 || SL-2, STMY2 || izlučuje se || Supstrati uključuju Col IV, laminin, fibronektin, elastin |- | [[MMP11]] || Stromelizin 3 || SL-3, ST3, STMY3 || sekretuje || MMP-11 pokazuje veću sličnost sa MT-MMP-ovima, aktivira se konvertazom i sekretuje se, stoga se obično povezuje sa MMP-ovima koji se aktiviraju konvertazom. Supstrati uključuju Col IV, fibronektin, laminin, agrekan |- | [[MMP12]] || Makrofagna metaloelastaza || HME, ME, MME, MMP-12 || sekretuje || Supstrati uključuju elastin, fibronektin, Col IV |- | [[MMP13]] || Kolagenaza 3 || CLG3, MANDP1, MMP-13 || sekretuje || Supstrati uključuju Col I, II, III, IV, IX, X, XIV, želatin |- | [[MMP14]] || MT1-MMP || MMP-14, MMP-X1, MT-MMP, MT-MMP 1, MT1-MMP, MT1MMP, MTMMP1, WNCHRS || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP15]] || MT2-MMP || MT2-MMP, MTMMP2, SMCP-2, MMP-15, MT2MMP || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP16]] || MT3-MMP || C8orf57, MMP-X2, MT-MMP2, MT-MMP3, MT3-MMP || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP17]] || MT4-MMP || MT4-MMP, MMP-17, MT4MMP, MTMMP4 || membranski povezani || [[GPI sidro|glikozil fosfatidilinozitol]]-vezani; supstrati uključuju fibrinogen, fibrin |- | ''MMP18'' || Kolagenaza 4, xcol4, [[xenopus]] kolagenaza || || – || Nema poznatog ljudskog [[ortologa]] |- | [[MMP19]] || RASI-1, povremeno nazivan stromelizin-4 || MMP18, RASI-1, CODA || – || |- | [[MMP20]] || Enamelizin || AI2A2, MMP-20 || izlučuje se || |- | [[MMP21]] || X-MMP || MMP-21, HTX7 || izlučuje se || |- | [[MMP23A]] || CA-MMP || || membranski povezan || transmembranski cisteinski niz tipa II |- | [[MMP23B]] || – || MIFR, MIFR-1, MMP22, MMP23A || membranski povezan || transmembranski cisteinski niz tipa II |- | [[MMP24]] || MT5-MMP || MMP-24, MMP25, MT-MMP 5, MT-MMP5, MT5-MMP, MT5MMP, MTMMP5 || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I |- | [[MMP25]] || MT6-MMP || MMP-25, MMP20, MMP20A, MMPL1, MT-MMP 6, MT-MMP6, MT6-MMP, MT6MMP, MTMMP6 || membranski povezan || [[GPI sidro|glikozil fosfatidilinozitol]]-vezan |- | [[MMP26]] || Matrilizin-2, endometaza || || – || |- | [[MMP27]] || MMP-22, C-MMP || MMP-27 || – || |- | MMP28]] || Epilizin || EPILIZIN, MM28, MMP-25, MMP-28, MMP25 || izlučuje se || Otkriven 2001. godine i dobio ime zbog otkrića u ljudskim [[keratinocit]]ima. Za razliku od drugih MMP-a, ovaj enzim se konstitutivno eksprimira u mnogim tkivima (visoko eksprimiran u [[testisi]]ma, a na nižim nivoima u plućima, srcu, mozgu, debelom crijevu, crijevima, posteljici, pljuvačnim žlijezdama, maternici i koži). [[Treonin]] zamjenjuje [[prolin]] u svom [[cistein]]skom prekidaču (PRCGVTD).<ref>{{cite journal |vauthors=Lohi J, Wilson CL, Roby JD, Parks WC |title=Epilysin, a novel human matrix metalloproteinase (MMP-28) expressed in testis and keratinocytes and in response to injury |journal= J Biol Chem |volume=276 |issue=13 |pages=10134–10144 |year=2001 |pmid=11121398 |doi=10.1074/jbc.M001599200|doi-access=free }}</ref> |} [[Matriksne metaloproteinaze se kombiniraju s proteinom koji veže [[metal]], [[metalotionin]]om; na taj način pomažući u mehanizmu vezivanja metala. ==Funkcija== MMP-ovi igraju važnu ulogu u [[remodeliranje tkiva|remodeliranju tkiva]] povezanom s različitim fiziološkim ili patološkim procesima kao što su [[morfogeneza]], [[angiogeneza]], [[popravak tkiva]], [[ciroza]], [[artritis]] i [[metastaze]]. Smatra se da su [[MMP2|MMP-2]] i [[MMP9|MMP-9]] važni u metastazama. Vjeruje se i da je [[MMP1|MMP-1]] važan kod [[reumatski artritis|reumatoidnog artritisa]] i [[osteoartritis]]a. Nedavni podaci ukazuju na aktivnu ulogu MMP-ova u patogenezi aortnih [[aneurizma|aneurizmi]]; višak MMP-ova degradira strukturne proteine zida aorte. Disregulacija ravnoteže između MMP-ova i TIMP-ova također je karakteristična za akutne i kronične kardiovaskularne bolesti.<ref>{{cite journal |author1=Snoek-van Beurden PAM |author2 = Von den Hoff JW|title=Zymographic techniques for the analysis of matrix metalloproteinases and their inhibitors |url=https://archive.org/details/biotechniques_2005-01_38_1/page/73 |journal= BioTechniques |volume=38 |issue=1 |pages=73–83 |year=2005 |pmid=15679089 |doi=10.2144/05381RV01|doi-access=free |hdl=2066/47379 |hdl-access=free }}</ref> === MMP-ovi u zacjeljivanju rana === Tokom [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanja rana]], matriksne metaloproteinaze služe kao tim za čišćenje, razgrađujući stara tkiva kako bi napravile mjesta za nova. MMP-8 iz neutrofila se rano uključuje kako bi uklonio ostatke i ubrzao cjelokupno zacjeljivanje kože, dok MMP-1 iz [[kolagen]]aza poboljšava [[kretanje]] [[keratinocit]]a kroz [[kolagen]]ska vlakna, pomažući u početku popravka nakon povrede. MMP-13 zatim preuzima funkciju smanjenja veličine rane i pokretanja reepitelizacije. Brže zatvaranje se postiže spajanjem rubova rane. U međuvremenu, aktiviranjem MMP-9 i usmjeravanjem keratinocita da migriraju u prazninu, želatinaze MMP-2 ubrzavaju proces zacjeljivanja, dok sam MMP-9 potiče migraciju ćelija svugdje unutar rane.<ref>{{Cite journal |last1=Pilcher |first1=Brian K. |last2=Dumin |first2=Jo Ann |last3=Sudbeck |first3=Barry D. |last4=Krane |first4=Stephen M. |last5=Welgus |first5=Howard G. |last6=Parks |first6=William C. |date=16. 6. 1997 |title=The Activity of Collagenase-1 Is Required for Keratinocyte Migration on a Type I Collagen Matrix |url=https://rupress.org/jcb/article/137/6/1445/637/The-Activity-of-Collagenase-1-Is-Required-for |journal=The Journal of Cell Biology |language=en |volume=137 |issue=6 |pages=1445–1457 |doi=10.1083/jcb.137.6.1445 |pmid=9182674 |issn=0021-9525}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lobmann |first1=R. |last2=Ambrosch |first2=A. |last3=Schultz |first3=G. |last4=Waldmann |first4=K. |last5=Schiweck |first5=S. |last6=Lehnert |first6=H. |date=juni 2002 |title=Expression of matrix-metalloproteinases and their inhibitors in the wounds of diabetic and non-diabetic patients |url=http://link.springer.com/10.1007/s00125-002-0868-8 |journal=Diabetologia |language=en |volume=45 |issue=7 |pages=1011–1016 |doi=10.1007/s00125-002-0868-8 |pmid=12136400 |issn=0012-186X}}</ref><ref name="linkinghub.elsevier.com">{{Cite journal |last1=Toriseva |first1=Mervi J. |last2=Ala-aho |first2=Risto |last3=Karvinen |first3=Jarkko |last4=Baker |first4=Andrew H. |last5=Marjomäki |first5=Varpu S. |last6=Heino |first6=Jyrki |last7=Kähäri |first7=Veli-Matti |date=januar 2007 |title=Collagenase-3 (MMP-13) Enhances Remodeling of Three-Dimensional Collagen and Promotes Survival of Human Skin Fibroblasts |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022202X15331067 |journal=Journal of Investigative Dermatology |language=en |volume=127 |issue=1 |pages=49–59 |doi=10.1038/sj.jid.5700500 |pmid=16917496 }}</ref> Na osnovu toga, stromelizini i drugi MMP-ovi fino podešavaju završne faze. đMMP-3 dodatno aktivira MMP-9 i pomaže u kontrakciji rane, sprječavajući ožiljke ili deformaciju tkiva, dok MMP-10 luče keratinociti na rubovima rane kako bi podržali remodeliranje. Glavna uloga MMP-7 je reepitelizacija, prolazak kroz barijere poput elastina i laminina omogućavajući novim ćelijama kože da se šire, a MMP-12 upravlja angiogenezom stvaranjem angiostatina, koji kontroliše rast novih krvnih sudova sprečavajući njihov prekomjerni rast. Ovi MMP-ovi rade zajedno kako bi uravnotežili razgradnju i obnovu, transformišući oštećeno [[tkivo]] u zdravo tkivo.<ref name="linkinghub.elsevier.com"/><ref>{{Cite journal |last1=Bullard |first1=Kelli M. |last2=Lund |first2=Leif |last3=Mudgett |first3=John S. |last4=Mellin |first4=Theodore N. |last5=Hunt |first5=Thomas K. |last6=Murphy |first6=Beth |last7=Ronan |first7=John |last8=Werb |first8=Zena |last9=Banda |first9=Michael J. |date=august 1999 |title=Impaired Wound Contraction in Stromelysin-1–Deficient Mice |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-surgery_1999-08_230_2/page/260 |journal=Annals of Surgery |language=en |volume=230 |issue=2 |pages=260–265 |doi=10.1097/00000658-199908000-00017 |issn=0003-4932 |pmc=1420869 |pmid=10450741}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Peter |last2=McGuire |first2=John K. |last3=Hackman |first3=Robert C. |last4=Kim |first4=Kyoung-Hee |last5=Black |first5=Roy A. |last6=Poindexter |first6=Kurt |last7=Yan |first7=Wei |last8=Liu |first8=Phillip |last9=Chen |first9=Ann J. |last10=Parks |first10=William C. |last11=Madtes |first11=David K. |date=maj 2008 |title=Tissue Inhibitor of Metalloproteinase-1 Moderates Airway Re-Epithelialization by Regulating Matrilysin Activity |url=https://archive.org/details/american-journal-of-pathology_2008-05_172_5/page/1256 |journal=The American Journal of Pathology |language=en |volume=172 |issue=5 |pages=1256–1270 |doi=10.2353/ajpath.2008.070891 |pmc=2329835 |pmid=18385523}}</ref> === Uloga MMP-a u bolestima === Kada su MMP-i disregulisani, mogu učiniti bolesti agresivnijim i pogoršati ih umjesto da ih izliječe. Naprimjer, povišeni nivoi MMP-1 oslobađaju [[faktor rasta|faktore rasta]] koji pojačavaju metastaze raka, a kod dijabetesnih čireva na stopalu usporava [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanje prekomjernom razgradnjom tkiva]]. Nivoi MMP-8 rastu kod astme, a kod [[dijabetes]]a povećavaju hroničnu upalu. MMP-13 uzrokuje oštećenje zglobova kod [[osteoartritis]]a, dok nivoi MMP-2 i MMP-9 rastu kod kolorektumskog [[karcinom]]a i srčanih bolesti, uzrokujući abnormalne promjene u zidovima [[krvni sud|krvnih sudova]] i uzrokujući fibrozu. MMP-3 pomaže kod reumatoidnog artritisa i problema s kičmom, MMP-10 utiče na rast kostiju, MMP-7 se povećava kod [[ateroskleroza|ateroskleroze]] koja začepljuje arterije, a MMP-12 uzrokuje pretjeranu reakciju imunskih ćelija, uzrokujući tešku upalu. U osnovi, nekontrolisana aktivnost MMP-a pretvara korisne alate u one koji stvaraju probleme.<ref>{{Cite journal |last1=Sunami |first1=Eiji |last2=Tsuno |first2=Nelson |last3=Osada |first3=Takuya |last4=Saito |first4=Shinsuke |last5=Kitayama |first5=Joji |last6=Tomozawa |first6=Shigeru |last7=Tsuruo |first7=Takashi |last8=Shibata |first8=Yoichi |last9=Muto |first9=Tetsuichiro |last10=Nagawa |first10=Hirokazu |date=1. 4. 2000 |title=MMP-1 is a Prognostic Marker for Hematogenous Metastasis of Colorectal Cancer |url=https://academic.oup.com/oncolo/article/5/2/108/6385854 |journal=The Oncologist |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=108–114 |doi=10.1634/theoncologist.5-2-108 |pmid=10794801 |issn=1083-7159|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Prikk |first1=Kaiu |last2=Maisi |first2=Päivi |last3=Pirilä |first3=Emma |last4=Reintam |first4=Mari-Ann |last5=Salo |first5=Tuula |last6=Sorsa |first6=Timo |last7=Sepper |first7=Ruth |date=novembar 2002 |title=Airway Obstruction Correlates with Collagenase-2 (MMP-8) Expression and Activation in Bronchial Asthma |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0023683722036285 |journal=Laboratory Investigation |language=en |volume=82 |issue=11 |pages=1535–1545 |doi=10.1097/01.LAB.0000035023.53893.B6 |pmid=12429813 }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Human Verification |url=https://www.eurekaselect.com/openurl/content.php?genre=article&issn=0929-8673&volume=18&issue=7&spage=977 |access-date=8. 12. 2025 |website=www.eurekaselect.com |doi=10.2174/092986711794940905|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Krstic |first1=Jelena |last2=Santibanez |first2=Juan F. |date=2014 |title=Transforming Growth Factor-Beta and Matrix Metalloproteinases: Functional Interactions in Tumor Stroma-Infiltrating Myeloid Cells |journal=The Scientific World Journal |language=en |volume=2014 |pages=1–14 |doi=10.1155/2014/521754 |doi-access=free |issn=2356-6140 |pmc=3918721 |pmid=24578639}}</ref> ==Aktivacija== [[Slika:Mutual MMP activation.svg|thumb|Međusobna aktivacija MMP-ova|desno]] Svi MMP-ovi se sintetiziraju u latentnom obliku (Zymogen). Izlučuju se kao proenzimi i zahtijevaju ekstracelularnu aktivaciju. Mogu se aktivirati ''[[in vitro]]'' mnogim mehanizmima, uključujući organomerkurije, haotropne agense i druge [[proteaza|proteaze]]. ==Inhibitori== MMP-ove inhibiraju specifični endogeni [[tkivni inhibitor metaloproteinaza]] (TIMP-ovi), koji čine porodicu od četiri [[inhibitor proteaze (biologija)|inhibitor proteaze]]: TIMP-1, TIMP-2, TIMP-3 i TIMP-4. TIMP-ovi su mali proteini sastavljeni od dva dijela koji imaju [[N-terminal]]ni domen (ovo je glavni inhibitorni dio) i [[C-terminal]]ni domen. Osim zaustavljanja MMP-ova, TIMP-ovi mogu obavljati i druge poslove, poput direktnog vezivanja za receptore na površini ćelije, radi signalizacije.<ref>{{Cite journal |last1=Vandenbroucke |first1=Roosmarijn E. |last2=Libert |first2=Claude |date=decembar 2014 |title=Is there new hope for therapeutic matrix metalloproteinase inhibition? |url=https://www.nature.com/articles/nrd4390 |journal=Nature Reviews Drug Discovery |language=en |volume=13 |issue=12 |pages=904–927 |doi=10.1038/nrd4390 |pmid=25376097 |issn=1474-1784}}</ref> ;Postoje četiri glavna TIMP-a: * TIMP-1 proizvodi gotovo svaka ćelija u tijelu. Ima veći afinitet prema MMP-9 i pro-MMP-9, ali ne inhibira neke od MMP-a membranskog tipa (kao što su MMP-14, MMP-16, MMP-18, MMP-19, MT1-MMP, MT2-MMP, MT3-MMP i MT5-MMP). * TIMP-2 je uvijek prisutan u većini tkiva; ćelije ga proizvode cijelo vrijeme, a faktori rasta ne mijenjaju mnogo njegove nivoe. * TIMP-3 ostaje u [[vanćelijski matriks|vanćelijskom matriksu]] i nalazi se posebno u bazalnim membranama [[oči]]ju i bubrega. * TIMP-4 se uglavnom proizvodi u [[srce|srcu]] [[jajnici]]ma, [[bubrezi]]ma, pankreasu, debelom crijevu, [[testis]]ima, [[mozak|mozgu]] i [[masno tkivo|masnom tkivu]].<ref>{{Cite journal |last1=Brew |first1=Keith |last2=Nagase |first2=Hideaki |date=1. 1. 2010 |title=The tissue inhibitors of metalloproteinases (TIMPs): An ancient family with structural and functional diversity |journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular Cell Research |series=Matrix Metalloproteinases |volume=1803 |issue=1 |pages=55–71 |doi=10.1016/j.bbamcr.2010.01.003 |issn=0167-4889 |pmc=2853873 |pmid=20080133}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rivera |first1=Santiago |last2=Khrestchatisky |first2=Michel |last3=Kaczmarek |first3=Leszek |last4=Rosenberg |first4=Gary A. |last5=Jaworski |first5=Diane M. |date=17. 11. 2010 |title=Metzincin Proteases and Their Inhibitors: Foes or Friends in Nervous System Physiology? |url=https://www.jneurosci.org/content/30/46/15337 |journal=Journal of Neuroscience |language=en |volume=30 |issue=46 |pages=15337–15357 |doi=10.1523/JNEUROSCI.3467-10.2010 |issn=0270-6474 |pmid=21084591 |pmc=3072038 }}</ref> Sintetski inhibitori uglavnom sadrže [[helacija|helirajuću grupu]] koja čvrsto veže katalitički atom [[cink]]a na [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] MMP-a. Uobičajene helirajuće grupe uključuju [[hidroksamat]]e, [[karboksilat|karboksilne kiseline]], [[tiol]]e i [[fosfinska kiselina|fosfinile]]. Hidroksimati su posebno potentni inhibitori MMP-a i drugih enzima zavisnih od cinka, zbog njihove bidentatne [[helacija|helacije]] atoma [[cink]a. ]Drugi supstituenti ovih inhibitora obično su dizajnirani da interaguju sa različitim džepovima za vezivanje na MMP-u od interesa, čineći inhibitor manje ili više specifičnim za date MMP-ove.<ref name="MMP"/> === Regulacija MMP-ova === U fiziološkim uslovima, MMP-ovi su regulisani na pet nivoa: [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]; aktivacija prekursora [[zimogen]]a; interakcija sa komponentama ECM-a; inhibicija pomoću TIMP-ova; i regulisana [[apsorpcija]]/eliminacija aktivnih proteaza iz vanćelijskog okruženja. Većina literature zasniva se na istraživanju modifikacija na transkripcijskom nivou (nivo 1), kojem nedostaju informacije o fiziološki relevantnim djelovanjima i kontroli sekretovanih i posttranslacijski aktiviranih [[proteaza]].]Buduća istraživanja bi se mogla fokusirati na posttranskripcijsku regulaciju aktivnosti MMP, posebno ''[[in vivo]]''.<ref>{{Cite journal |last1=Cabral-Pacheco |first1=Griselda A |last2=Garza-Veloz |first2=Idalia |last3=Castruita-De la Rosa |first3=Claudia |last4=Ramirez-Acuña |first4=Jesús M |last5=Perez-Romero |first5=Braulio A |last6=Guerrero-Rodriguez |first6=Jesús F |last7=Martinez-Avila |first7=Nadia |last8=Martinez-Fierro |first8=Margarita L |date=20. 12. 2020 |title=The Roles of Matrix Metalloproteinases and Their Inhibitors in Human Diseases |journal=International Journal of Molecular Sciences |language=en |volume=21 |issue=24 |pages=9739 |doi=10.3390/ijms21249739 |doi-access=free |issn=1422-0067 |pmc=7767220 |pmid=33419373 |bibcode=2020IJMSc..21.9739C }}</ref> ===Farmakologija=== [[Doksiciklin]], u subantimikrobnim dozama, inhibira aktivnost MMP-a i korišten je u raznim eksperimentalnim sistemima u tu svrhu, kao što je za rekalcitrantne rekurentne erozije [[rožnjača]]. Klinički se koristi za liječenje [[parodontalns bolest|parodontalne bolesti]] i jedini je inhibitor MMP-a koji je široko dostupan klinički. Prodaje ga pod trgovačkim nazivom Periostat od strane kompanije [[CollaGenex]]. Pokazalo se da minociklin, još jedan [[tetraciklin]]ski [[antibiotik]], također inhibira aktivnost MMP-a. Brojni racionalno dizajnirani inhibitori MMP-a pokazali su obećanje u liječenju patologija za koje se sumnja da su uključeni MMP-i (vidi gore). Međutim, većina njih, kao što su [[marimastat]] (BB-2516), inhibitor MMP-a širokog spektra, i [[cipemastat]] (Ro 32-3555), selektivni inhibitor [[MMP1|MMP-1]], slabo su se pokazali u [[kliničko ispitivanje|kliničkim ispitivanjima]]. Neuspjeh Marimastata bio je djelimično odgovoran za propast kompanije [[British Biotech]], koja ga je razvila. Neuspjeh ovih lijekova uglavnom je posljedica toksičnosti (posebno mišićno-skeletne [[toksičnost]]i u slučaju inhibitora širokog spektra) i neuspjeha u pokazivanju očekivanih rezultata (u slučaju trocadea, obećavajući rezultati na modelima artritisa kod zečeva nisu ponovljeni u ispitivanjima na ljudima). Razlozi za uglavnom razočaravajuće kliničke rezultate MMP inhibitora nisu jasni, posebno s obzirom na njihovu aktivnost u [[modelni organizam|životinjskim modelima]]. ==Također pogledajte== * [[Kolagen hibridizirajući peptid]], peptid koji se može vezati i obojiti kolagen koji MMP cijepa * [[Otkriće lijekova i razvoj MMP inhibitora]] * [[Proteaze u angiogenezi]] ==Reference== {{refspisak|30em}} Synergistic effect of stromelysin-1 (matrix metalloproteinase-3) promoter (-1171 5A->6A) polymorphism in oral submucous fibrosis and head and neck lesions.Chaudhary AK, Singh M, Bharti AC, Singh M, Shukla S, Singh AK, Mehrotra R. BMC Cancer. 2010 Jul 14;10:369. == Vanjski linkovi == * {{usurped|1=[https://archive.today/20140401051926/http://www.mechanobio.info/modules/go-0022617%231_go-0022617 MBInfo – Matrix metalloproteinases (MMPs) facilitate extracellular matrix disassembly]}} * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20071007185111/http://macromoleculeinsights.com/mmp.php The Matrix Metalloproteinase Protein]}} * [https://web.archive.org/web/20041212102535/http://www.fibrinolysis.org/NewFiles/Proteins.html Extracellular proteolysis at fibrinolysis.org] * [https://web.archive.org/web/20050908072033/http://www.clip.ubc.ca/mmp_timp_folder/mmp_substrates.shtm Currently identified substrates for mammalian MMPs at clip.ubc.ca] * {{MeshName|Matrix+metalloproteinases}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal |Biologija|border=no}} {{DEFAULTSORT:Matrix Metalloproteinase}} [[Kategorija:Matriksne metaloproteinaze| ]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:EC 3.4.24|*]] [[Kategorija:Metaloproteini]] [[Kategorija:Cinkovi enzimi]] 0yqm692c0o1rup1wq32f3526zkq8ygk 3939585 3939570 2026-11-07T12:39:22Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Matriksna metalolproteinaza]] na [[Wikipedia:Igralište/Matriksna metalolproteinaza]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939570 wikitext text/x-wiki {{Napisao Čaraparko}}{{Infokutija protein | Symbol = MMP | Name = Matriksna metaloproteinaza | image = PBB GE MMP2 201069 at tn.png | width =250 | caption = Matriksna [[metaloproteinaza]] | InterPro= IPR021190 | SMART= | PROSITE = | SCOP = | TCDB = | OPM family= | OPM protein= | Pfam_clan = CL0126 | PDB= | Membranomska natporodica= 317 }} '''Matriksne metaloproteinaze''' ('''MMP'''), također poznate kao '''matriksne metalopeptidaze''' ili '''matriksini''', su [[metaloproteinaza|metaloproteinaze]] koje su [[kalcij]]-zavisne i sadrže [[cink]]ne [[endopeptidaza|endopeptidaze]];<ref name="pmid17275314">{{cite journal |vauthors=Verma RP, Hansch C |title=Matrix metalloproteinases (MMPs): chemical-biological functions and (Q)SARs |journal=Bioorg. Med. Chem. |volume=15 |issue=6 |pages=2223–68 |date=mart 2007 |pmid=17275314 |doi=10.1016/j.bmc.2007.01.011 |url=http://www.enzim.hu/~lbarna/articles/17275314.pdf |access-date=21. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513135358/http://www.enzim.hu/~lbarna/articles/17275314.pdf |archive-date=13. 5. 2015 |url-status=dead }}</ref> ostali članovi porodice su [[adamalizin]], [[seralizin]] i [[astacin]]. MMP pripadaju većoj porodici [[proteaza]] poznatoj kao [[metzincinska natporodica]].<ref name="MMP">[http://pharmaxchange.info/press/2011/11/matrix-metalloproteinases-its-implications-in-cardiovascular-disorders/ Matrix Metalloproteinases: Its implications in cardiovascular disorders]</ref> Zajedno, ovi [[enzimi]] su sposobni razgraditi sve vrste proteina [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]], ali također mogu obraditi brojne bioaktivne molekule. Poznato je da su uključeni u cijepanje receptora na površini ćelija, oslobađanje liganada (kao što je [[ligand]] FAS) i inaktivaciju [[hemokin]]a/[[citokin]]a.<ref name="pmid17709402">{{cite journal |vauthors=Van Lint P, Libert C |title=Chemokine and cytokine processing by matrix metalloproteinases and its effect on leukocyte migration and inflammation |journal=J. Leukoc. Biol.|volume=82 |issue=6 |pages=1375–81 |date=decembar 2007 |pmid=17709402 |doi=10.1189/jlb.0607338 |doi-access=free }}</ref> Smatra se da MMP-i također igraju glavnu ulogu u ponašanju ćelija kao što su [[proliferacija ćelija]], [[ćelijska migracija|migracija]] ([[ćelijska adhezija|adhezija]]/disperzija), [[ćelijska diferencijacija|diferencijacija]], [[angiogeneza]], [[apoptoza]] i [[imunski sistem|odbrana domaćina]]. Prvi put su opisani kod [[kičmenjaci|kičmenjaka]] u 1962,<ref>{{cite journal | pmid = 13902219 | doi=10.1073/pnas.48.6.1014 | pmc=220898 | volume=48 | title=Collagenolytic activity in amphibian tissues: a tissue culture assay | date=juni 1962 | pages=1014–22 | issue=6 | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences| last1=Gross | first1=J. | last2=Lapiere | first2=C. M. | bibcode=1962PNAS...48.1014G | doi-access=free }}</ref> uključujući ljude, ali su od tada pronađeni kod [[beskičmenjak]]a i [[biljke|biljaka]]. Razlikuju se od drugih [[endopeptidaza]] po svojoj zavisnosti od [[metal]]nih iona kao kofaktora, po svojoj sposobnosti da razgrade [[vanćelijski matriks]] i po svojoj specifičnoj evolucijskoj sekvenci [[DNK]]. ==Historija== MMP-ove su prvi opisali Jerome Gross i Charles Lapiere 1962. godine, koji su posmatrali [[enzim]]sku aktivnost (degradaciju [[kolagen]]a [[trostruka spirala|trostruke spirale]]) tokom [[metamorfoza|metamorfoze]] repa [[punoglavac|punoglavca]] (stavljanjem repa punoglavca u ploču kolagene matrice)).<ref>{{cite journal |vauthors=Gross J, Lapiere C |title=Collagenolytic Activity in Amphibian Tissues: A Tissue Culture Assay |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1962-06_48_6/page/1014 |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=48 |issue= 6|pages=1014–22 |year= 1962|pmid=13902219 |doi=10.1073/pnas.48.6.1014 |pmc=220898|bibcode=1962PNAS...48.1014G |doi-access=free }}</ref> Stoga je enzim nazvan intersticijska [[kolagenaza]] ([[MMP1|MMP-1]]). Kasnije je pročišćen iz ljudske kože (1968.),<ref>{{cite journal |vauthors=Eisen A, Jeffrey J, Gross J |title=Human skin collagenase. Isolation and mechanism of attack on the collagen molecule |journal=Biochim Biophys Acta |volume=151 |issue=3 |pages=637–45 |year=1968 |pmid=4967132 |doi=10.1016/0005-2744(68)90010-7}}</ref> i prepoznato je da je sintetiziran kao [[zimogen]].<ref>{{cite journal |vauthors=Harper E, Bloch K, Gross J |title=The zymogen of tadpole collagenase |journal=Biochemistry |volume=10 |issue=16 |pages=3035–41 |year=1971 |pmid=4331330 |doi=10.1021/bi00792a008}}</ref> "Cisteinski prekidač" je opisan 1990. godine.<ref>{{cite journal |vauthors=Van Wart H, Birkedal-Hansen H |title=The cysteine switch: a principle of regulation of metalloproteinase activity with potential applicability to the entire matrix metalloproteinase gene family |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=87 |issue=14 |pages=5578–82 |year=1990 |pmid=2164689 |doi=10.1073/pnas.87.14.5578 |pmc=54368|bibcode=1990PNAS...87.5578V |doi-access=free }}</ref> ==Struktura== MMP-ovi imaju zajedničku domenu [[Struktura proteina|struktura]]. Tri zajednička domena su pro-peptid, [[katalitički domen]] i [[hemopeksin]]u-sličan [[C-terminal]]ni domen, koji je povezan s katalitskom domenom fleksibilnom šarnirskom regijom.<ref name="MMP"/> ===Pro-peptid=== MMP-ovi se inicijalno sintetiziraju kao neaktivni [[zimogen]]i s pro-peptidnim domenom koji se mora ukloniti prije nego što [[enzim]] postane aktivan. Pro-peptidni domen je dio "cisteinskog prekidača". On sadrži konzervirani [[cistein]]ski ostatak koji interaguje sa [[cink]]om u [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] i sprječava vezivanje i cijepanje [[supstrat (biohemija)|supstrata]], održavajući enzim u neaktivnom obliku. U većini MMP-ova, [[cistein]]ski ostatak se nalazi u [[konzervirana sekvenca|konzerviranoj sekvenci]] PRCGxPD. Neki MMP-ovi imaju mjesto cijepanja prohormon konvertaze (slično furinu) kao dio ove domene, koje, kada se cijepa, aktivira enzim. MMP-23A i [[MMP23B|MMP-23B]] uključuju segment [[Transmembranski protein|transmembranski]] u ovom domenu.<ref>{{cite journal |vauthors=Pei D, Kang T, Qi H |title=Cysteine array matrix metalloproteinase (CA-MMP)/MMP-23 is a type II transmembrane matrix metalloproteinase regulated by a single cleavage for both secretion and activation |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-10-27_275_43/page/33988 |journal=J Biol Chem |volume=275 |issue=43 |pages=33988–97 |year=2000 |pmid=10945999 |doi=10.1074/jbc.M006493200|doi-access=free }}</ref> ===Katalitski domen=== [[Rendgenska kristalografija]] strukture nekoliko MMP katalitskih domena pokazale su da je ovaj domen spljoštena sfera dimenzija 35 x 30 x 30 [[angstrom|Å]] (3,5&nbsp;×&nbsp;3 x 3 [[nanometar|nm]]). [[aktivno mjesto]] je žlijeb od 20 Å (2&nbsp;nm) koji se proteže preko katalitskog doma. U dijelu katalitskog doma koji formira [[aktivno mjesto]] nalazi se katalitski važan [[cink|Zn]]²⁺ ion, koji je vezan s tri [[histidin]]ska ostatka koja se nalaze u konzerviranoj sekvenci HExxHxxGxxH. Dakle, ova sekvenca je motiv koji veže cink. Želatinaze, kao što je MMP2, uključuju module [[fibronektin]]a tipa II umetnute neposredno prije u motiv vezivanja cinka u katalitskom domenu.<ref>{{cite journal |vauthors=Trexler M, Briknarová K, Gehrmann M, Llinás M, Patthy L |title=Peptide ligands for the fibronectin type II modules of matrix metalloproteinase 2 (MMP-2) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-04-04_278_14/page/12241 |journal=J Biol Chem |volume=278 |issue=14 |pages=12241–6 |year=2003 |pmid=12486137 |doi=10.1074/jbc.M210116200|doi-access=free }}</ref> ===Zglobna regija=== Katalitski domen je povezan sa [[C-terminal]]nim domenom fleksibilnim zglobnim ili linkerskim regionom. Dug je do 75 [[aminokiselina]] i nema odredivu strukturu. ===C-terminalni domen sličan hemopeksinu=== [[Datoteka:Protein MMP9 PDB 1itv.png|thumb|C-terminalni domen sličan hemopeksinu u MMP9 PDB 1itv]] C-terminalni domen ima strukturne sličnosti sa [[krvnom plazmom|serumom]] [[proteinom]] [[hemopeksinom]]. Ima strukturu β-propelera sa četiri lopatice. β-propelerske strukture pružaju veliku ravnu površinu za koju se smatra da je uključena u [[interakcije protein-protein]]. Ovo određuje specifičnost supstrata i mjesto je interakcije sa TIMP-ovima ([[tkivni inhibitor metaloproteinaza]]). Domen sličan hemopeksinu je odsutan u [[MMP-7]], MMP-23, MMP-26, te [[biljka]]ma i [[nematoda]]ma. MMP-ovi vezani za membranu (MT-MMP) su usidreni za [[plazmamambrana|plazmamembranu]] putem transmembrane ili GPI-usidrenog domena. ==Katalitski mehanizam== Objavljena su tri katalitska mehanizma. * U prvom mehanizmu, Browner M.F. i kolege<ref>{{cite journal |vauthors=Browner MF, Smith WW, Castelhano AL |title=Matrilysin-inhibitor complexes: common themes among metalloproteases |journal=Biochemistry |volume=34 |issue=20 |pages=6602–10 |year=1995 |pmid=7756291|doi=10.1021/bi00020a004}}</ref> predložili su mehanizam bazne katalize, koji se provodi konzerviranim ostatkom [[glutamat]]a i [[cink|Zn²⁺]] ionom. * U drugom mehanizmu, Matthewsovom mehanizmu, Kester i Matthews <ref>{{cite journal |vauthors=Kester WR, Matthews BW |title=Crystallographic study of the binding of dipeptide inhibitors to thermolysin: implications for the mechanism of catalysis |journal=Biochemistry |volume=16 |issue=11 |pages=2506–16 |year=1977 |pmid=861218|doi=10.1021/bi00630a030}}</ref> sugerirali su interakciju između molekule vode i [[cink|Zn²⁺]] iona tokom [[kiselo-bazna kataliza|kiselo-bazne katalize]]. *U trećem mehanizmu, Manzettijevom mehanizmu, Manzetti Sergio i kolege<ref>{{cite journal |vauthors=Manzetti S, McCulloch DR, Herington AC, van der Spoel D |title=Modeling of enzyme-substrate complexes for the metalloproteases MMP-3, ADAM-9 and ADAM-10 |journal=J. Comput.-Aided Mol. Des. |volume=17 |issue=9 |pages=551–65 |year=2003 |pmid=14713188|doi=10.1023/B:JCAM.0000005765.13637.38|bibcode=2003JCAMD..17..551M |s2cid=17453639 }}</ref> pružili su dokaze da je koordinacija između vode i cinka tokom katalize malo vjerovatna i predložio treći mehanizam u kojem [[histidin]] iz HExxHxxGxxH-motiva učestvuje u [[kataliza|katalizi]] tako što omogućava [[cink|Zn²⁺]] ionu da preuzme kvazi-penta koordinirano stanje, putem disocijacije od njega. U ovom stanju, [[cink|Zn²⁺]] ion je koordiniran sa dva atoma kisika iz katalitske [[glutamat|glutaminske kiseline]], [[karbonil]]nim atomom kisika supstrata i dva histidinska ostatka, te može polarizovati atom kisika glutaminske kiseline, približiti se [[cijepljivoj vezi]] i indukovati je da djeluje kao reverzibilni donor elektrona. Ovo formira oksianion [[prelazno stanje]]. U ovoj fazi, molekula vode djeluje na disociranu cijepljivu vezu i dovršava hidrolizu supstrata. ==Klasifikacija== [[Slika:Matrix Metalloproteinases.png|thumb|400px| Funkcionalna klasifikacija matričnih metaloproteinaza.]] MMP-ovi se mogu podijeliti na različite načine. ===Evolucijski=== Korištenje [[bioinformatičkih]] metoda za poređenje primarnih sekvenci MMP-ova sugerira sljedeće [[evolucijske]] grupe MMP-ova: * MMP-19 * MMP-ovi 11, [[MMP14|14]], 15, 16 i 17 * [[MMP2|MMP-2]] i [[MMP9|MMP-9]] * Svi ostali MMP-ovi Analiza katalitičkih domena u izolaciji sugerira da su se katalitički domeni dalje razvijali nakon što su se glavne grupe diferencirale, što je također naznačeno [[specifičnost supstrata|specifičnosti supstrata]] [[enzima]]. ===Funkcionalno=== Najčešće korištene grupe (od strane istraživača u biologiji MMP) zasnivaju se dijelom na historijskoj procjeni specifičnosti supstrata MMP-a, a dijelom na [[protein#Ćelijska lokalizacija|ćelijskoj lokalizaciji]] MMP-a. Ove grupe su kolagenaze, želatinaze, stromelizini i MMP-ovi membranskog tipa (MT-MMP). * Kolagenaze su sposobne da razgrade trostruko-spiralni fibrilarni kolagen u karakteristične 3/4 i 1/4 fragmente. Ovi kolageni su glavne komponente kostiju, hrskavice i dentina, a MMP-ovi su jedini poznati enzimi kod sisara koji ih mogu razgraditi. Kolagenaze su br. 1, br. 8, br. 13 i br. 18. Osim toga, pokazano je da br. 14 također cijepa fibrilarni [[kolagen]], a postoje dokazi da je br. 2 sposoban za kolagenolizu. U [[Medical Subject Headings|MeSH]], trenutna lista kolagenaza uključuje br. 1, br. 2, br. 8, br. 9 i br. 13. Kolagenaza br. 14 je prisutna u MeSH, ali nije navedena kao kolagenaza, dok br. 18 nije navedena u MeSH. * Glavni supstrati [[želatinaza]] su [[kolagen tipa IV]] i [[želatin]], a ovi enzimi se razlikuju po prisustvu dodatnog domena umetnutog u katalitičku domenu. Ova regija koja veže želatin nalazi se neposredno prije motiva koji veže cink i formira zasebnu jedinicu savijanja koja ne remeti strukturu katalitičke domene. Želatinaze su br. 2 i br. 9. * Stromelizini pokazuju široku sposobnost cijepanja proteina [[vanćelijski matriks|vanćelijskog matriksa]], ali nisu u stanju cijepati trostruko-spiralne fibrilarne [[kolagen]]e. Tri kanonska člana ove grupe su br. 3, br. 10 i br. 11. * Svih šest MMP membranskog tipa ([[MMP14|br. 14]], br. 15, br. 16, br. 17, br. 24 i br. 25) imaju mjesto cijepanja [[furin]] u propeptidu, što je karakteristika koju dijeli i br. 11. Međutim, sve je jasnije da su ove podjele donekle vještačke jer postoji niz MMP-ova koji se ne uklapaju ni u jednu od tradicionalnih grupa. ===Geni=== {| class="sortable wikitable" ! Gen !! Naziv!! Aliasi !! Lokacija !! Opis |- | [[MMP1]] || Intersticijska kolagenaza || CLG, CLGN || izlučuje se || Supstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, želatin |- | [[MMP2]] || Želatinaza-A, 72 [[kilodalton|kDa]] želatinaza || || izlučuje se || Supstrati uključuju želatin, Col I, II, III, IV, Vii, X |- | [[MMP3]] || Stromelizin 1 || CHDS6, MMP-3, SL-1, STMY, STMY1, STR1 || izlučuje se || Supstrati uključuju Col II, IV, IX, X, XI, želatin |- | [[MMP7]] || Matrilizin, PUMP 1 || MMP-7, MPSL1, PUMP-1 || izlučuje se || membrana povezana vezivanjem za holesterol sulfat u ćelijskim membranama, supstrati uključuju: fibronektin, laminin, Col IV, želatin |- | [[MMP8]] || Neutrofilna kolagenaza || CLG1, HNC, MMP-8, PMNL-CL || izlučuje se || Supstrati uključuju Col I, II, III, VII, VIII, X, agrekan, želatin |- | [[MMP9]] || Želatinaza-B, 92 kDa želatinaza || CLG4B, GELB, MANDP2, MMP-9 || izlučuje se || Supstrati uključuju želatin, Col IV, V |- | [[MMP10]] || Stromelizin 2 || SL-2, STMY2 || izlučuje se || Supstrati uključuju Col IV, laminin, fibronektin, elastin |- | [[MMP11]] || Stromelizin 3 || SL-3, ST3, STMY3 || sekretuje || MMP-11 pokazuje veću sličnost sa MT-MMP-ovima, aktivira se konvertazom i sekretuje se, stoga se obično povezuje sa MMP-ovima koji se aktiviraju konvertazom. Supstrati uključuju Col IV, fibronektin, laminin, agrekan |- | [[MMP12]] || Makrofagna metaloelastaza || HME, ME, MME, MMP-12 || sekretuje || Supstrati uključuju elastin, fibronektin, Col IV |- | [[MMP13]] || Kolagenaza 3 || CLG3, MANDP1, MMP-13 || sekretuje || Supstrati uključuju Col I, II, III, IV, IX, X, XIV, želatin |- | [[MMP14]] || MT1-MMP || MMP-14, MMP-X1, MT-MMP, MT-MMP 1, MT1-MMP, MT1MMP, MTMMP1, WNCHRS || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP15]] || MT2-MMP || MT2-MMP, MTMMP2, SMCP-2, MMP-15, MT2MMP || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP16]] || MT3-MMP || C8orf57, MMP-X2, MT-MMP2, MT-MMP3, MT3-MMP || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I; supstrati uključuju želatin, fibronektin, laminin |- | [[MMP17]] || MT4-MMP || MT4-MMP, MMP-17, MT4MMP, MTMMP4 || membranski povezani || [[GPI sidro|glikozil fosfatidilinozitol]]-vezani; supstrati uključuju fibrinogen, fibrin |- | ''MMP18'' || Kolagenaza 4, xcol4, [[xenopus]] kolagenaza || || – || Nema poznatog ljudskog [[ortologa]] |- | [[MMP19]] || RASI-1, povremeno nazivan stromelizin-4 || MMP18, RASI-1, CODA || – || |- | [[MMP20]] || Enamelizin || AI2A2, MMP-20 || izlučuje se || |- | [[MMP21]] || X-MMP || MMP-21, HTX7 || izlučuje se || |- | [[MMP23A]] || CA-MMP || || membranski povezan || transmembranski cisteinski niz tipa II |- | [[MMP23B]] || – || MIFR, MIFR-1, MMP22, MMP23A || membranski povezan || transmembranski cisteinski niz tipa II |- | [[MMP24]] || MT5-MMP || MMP-24, MMP25, MT-MMP 5, MT-MMP5, MT5-MMP, MT5MMP, MTMMP5 || membranski povezan || transmembranski MMP tipa I |- | [[MMP25]] || MT6-MMP || MMP-25, MMP20, MMP20A, MMPL1, MT-MMP 6, MT-MMP6, MT6-MMP, MT6MMP, MTMMP6 || membranski povezan || [[GPI sidro|glikozil fosfatidilinozitol]]-vezan |- | [[MMP26]] || Matrilizin-2, endometaza || || – || |- | [[MMP27]] || MMP-22, C-MMP || MMP-27 || – || |- | MMP28]] || Epilizin || EPILIZIN, MM28, MMP-25, MMP-28, MMP25 || izlučuje se || Otkriven 2001. godine i dobio ime zbog otkrića u ljudskim [[keratinocit]]ima. Za razliku od drugih MMP-a, ovaj enzim se konstitutivno eksprimira u mnogim tkivima (visoko eksprimiran u [[testisi]]ma, a na nižim nivoima u plućima, srcu, mozgu, debelom crijevu, crijevima, posteljici, pljuvačnim žlijezdama, maternici i koži). [[Treonin]] zamjenjuje [[prolin]] u svom [[cistein]]skom prekidaču (PRCGVTD).<ref>{{cite journal |vauthors=Lohi J, Wilson CL, Roby JD, Parks WC |title=Epilysin, a novel human matrix metalloproteinase (MMP-28) expressed in testis and keratinocytes and in response to injury |journal= J Biol Chem |volume=276 |issue=13 |pages=10134–10144 |year=2001 |pmid=11121398 |doi=10.1074/jbc.M001599200|doi-access=free }}</ref> |} [[Matriksne metaloproteinaze se kombiniraju s proteinom koji veže [[metal]], [[metalotionin]]om; na taj način pomažući u mehanizmu vezivanja metala. ==Funkcija== MMP-ovi igraju važnu ulogu u [[remodeliranje tkiva|remodeliranju tkiva]] povezanom s različitim fiziološkim ili patološkim procesima kao što su [[morfogeneza]], [[angiogeneza]], [[popravak tkiva]], [[ciroza]], [[artritis]] i [[metastaze]]. Smatra se da su [[MMP2|MMP-2]] i [[MMP9|MMP-9]] važni u metastazama. Vjeruje se i da je [[MMP1|MMP-1]] važan kod [[reumatski artritis|reumatoidnog artritisa]] i [[osteoartritis]]a. Nedavni podaci ukazuju na aktivnu ulogu MMP-ova u patogenezi aortnih [[aneurizma|aneurizmi]]; višak MMP-ova degradira strukturne proteine zida aorte. Disregulacija ravnoteže između MMP-ova i TIMP-ova također je karakteristična za akutne i kronične kardiovaskularne bolesti.<ref>{{cite journal |author1=Snoek-van Beurden PAM |author2 = Von den Hoff JW|title=Zymographic techniques for the analysis of matrix metalloproteinases and their inhibitors |url=https://archive.org/details/biotechniques_2005-01_38_1/page/73 |journal= BioTechniques |volume=38 |issue=1 |pages=73–83 |year=2005 |pmid=15679089 |doi=10.2144/05381RV01|doi-access=free |hdl=2066/47379 |hdl-access=free }}</ref> === MMP-ovi u zacjeljivanju rana === Tokom [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanja rana]], matriksne metaloproteinaze služe kao tim za čišćenje, razgrađujući stara tkiva kako bi napravile mjesta za nova. MMP-8 iz neutrofila se rano uključuje kako bi uklonio ostatke i ubrzao cjelokupno zacjeljivanje kože, dok MMP-1 iz [[kolagen]]aza poboljšava [[kretanje]] [[keratinocit]]a kroz [[kolagen]]ska vlakna, pomažući u početku popravka nakon povrede. MMP-13 zatim preuzima funkciju smanjenja veličine rane i pokretanja reepitelizacije. Brže zatvaranje se postiže spajanjem rubova rane. U međuvremenu, aktiviranjem MMP-9 i usmjeravanjem keratinocita da migriraju u prazninu, želatinaze MMP-2 ubrzavaju proces zacjeljivanja, dok sam MMP-9 potiče migraciju ćelija svugdje unutar rane.<ref>{{Cite journal |last1=Pilcher |first1=Brian K. |last2=Dumin |first2=Jo Ann |last3=Sudbeck |first3=Barry D. |last4=Krane |first4=Stephen M. |last5=Welgus |first5=Howard G. |last6=Parks |first6=William C. |date=16. 6. 1997 |title=The Activity of Collagenase-1 Is Required for Keratinocyte Migration on a Type I Collagen Matrix |url=https://rupress.org/jcb/article/137/6/1445/637/The-Activity-of-Collagenase-1-Is-Required-for |journal=The Journal of Cell Biology |language=en |volume=137 |issue=6 |pages=1445–1457 |doi=10.1083/jcb.137.6.1445 |pmid=9182674 |issn=0021-9525}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lobmann |first1=R. |last2=Ambrosch |first2=A. |last3=Schultz |first3=G. |last4=Waldmann |first4=K. |last5=Schiweck |first5=S. |last6=Lehnert |first6=H. |date=juni 2002 |title=Expression of matrix-metalloproteinases and their inhibitors in the wounds of diabetic and non-diabetic patients |url=http://link.springer.com/10.1007/s00125-002-0868-8 |journal=Diabetologia |language=en |volume=45 |issue=7 |pages=1011–1016 |doi=10.1007/s00125-002-0868-8 |pmid=12136400 |issn=0012-186X}}</ref><ref name="linkinghub.elsevier.com">{{Cite journal |last1=Toriseva |first1=Mervi J. |last2=Ala-aho |first2=Risto |last3=Karvinen |first3=Jarkko |last4=Baker |first4=Andrew H. |last5=Marjomäki |first5=Varpu S. |last6=Heino |first6=Jyrki |last7=Kähäri |first7=Veli-Matti |date=januar 2007 |title=Collagenase-3 (MMP-13) Enhances Remodeling of Three-Dimensional Collagen and Promotes Survival of Human Skin Fibroblasts |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022202X15331067 |journal=Journal of Investigative Dermatology |language=en |volume=127 |issue=1 |pages=49–59 |doi=10.1038/sj.jid.5700500 |pmid=16917496 }}</ref> Na osnovu toga, stromelizini i drugi MMP-ovi fino podešavaju završne faze. đMMP-3 dodatno aktivira MMP-9 i pomaže u kontrakciji rane, sprječavajući ožiljke ili deformaciju tkiva, dok MMP-10 luče keratinociti na rubovima rane kako bi podržali remodeliranje. Glavna uloga MMP-7 je reepitelizacija, prolazak kroz barijere poput elastina i laminina omogućavajući novim ćelijama kože da se šire, a MMP-12 upravlja angiogenezom stvaranjem angiostatina, koji kontroliše rast novih krvnih sudova sprečavajući njihov prekomjerni rast. Ovi MMP-ovi rade zajedno kako bi uravnotežili razgradnju i obnovu, transformišući oštećeno [[tkivo]] u zdravo tkivo.<ref name="linkinghub.elsevier.com"/><ref>{{Cite journal |last1=Bullard |first1=Kelli M. |last2=Lund |first2=Leif |last3=Mudgett |first3=John S. |last4=Mellin |first4=Theodore N. |last5=Hunt |first5=Thomas K. |last6=Murphy |first6=Beth |last7=Ronan |first7=John |last8=Werb |first8=Zena |last9=Banda |first9=Michael J. |date=august 1999 |title=Impaired Wound Contraction in Stromelysin-1–Deficient Mice |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-surgery_1999-08_230_2/page/260 |journal=Annals of Surgery |language=en |volume=230 |issue=2 |pages=260–265 |doi=10.1097/00000658-199908000-00017 |issn=0003-4932 |pmc=1420869 |pmid=10450741}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Peter |last2=McGuire |first2=John K. |last3=Hackman |first3=Robert C. |last4=Kim |first4=Kyoung-Hee |last5=Black |first5=Roy A. |last6=Poindexter |first6=Kurt |last7=Yan |first7=Wei |last8=Liu |first8=Phillip |last9=Chen |first9=Ann J. |last10=Parks |first10=William C. |last11=Madtes |first11=David K. |date=maj 2008 |title=Tissue Inhibitor of Metalloproteinase-1 Moderates Airway Re-Epithelialization by Regulating Matrilysin Activity |url=https://archive.org/details/american-journal-of-pathology_2008-05_172_5/page/1256 |journal=The American Journal of Pathology |language=en |volume=172 |issue=5 |pages=1256–1270 |doi=10.2353/ajpath.2008.070891 |pmc=2329835 |pmid=18385523}}</ref> === Uloga MMP-a u bolestima === Kada su MMP-i disregulisani, mogu učiniti bolesti agresivnijim i pogoršati ih umjesto da ih izliječe. Naprimjer, povišeni nivoi MMP-1 oslobađaju [[faktor rasta|faktore rasta]] koji pojačavaju metastaze raka, a kod dijabetesnih čireva na stopalu usporava [[zacjeljivanje rana|zacjeljivanje prekomjernom razgradnjom tkiva]]. Nivoi MMP-8 rastu kod astme, a kod [[dijabetes]]a povećavaju hroničnu upalu. MMP-13 uzrokuje oštećenje zglobova kod [[osteoartritis]]a, dok nivoi MMP-2 i MMP-9 rastu kod kolorektumskog [[karcinom]]a i srčanih bolesti, uzrokujući abnormalne promjene u zidovima [[krvni sud|krvnih sudova]] i uzrokujući fibrozu. MMP-3 pomaže kod reumatoidnog artritisa i problema s kičmom, MMP-10 utiče na rast kostiju, MMP-7 se povećava kod [[ateroskleroza|ateroskleroze]] koja začepljuje arterije, a MMP-12 uzrokuje pretjeranu reakciju imunskih ćelija, uzrokujući tešku upalu. U osnovi, nekontrolisana aktivnost MMP-a pretvara korisne alate u one koji stvaraju probleme.<ref>{{Cite journal |last1=Sunami |first1=Eiji |last2=Tsuno |first2=Nelson |last3=Osada |first3=Takuya |last4=Saito |first4=Shinsuke |last5=Kitayama |first5=Joji |last6=Tomozawa |first6=Shigeru |last7=Tsuruo |first7=Takashi |last8=Shibata |first8=Yoichi |last9=Muto |first9=Tetsuichiro |last10=Nagawa |first10=Hirokazu |date=1. 4. 2000 |title=MMP-1 is a Prognostic Marker for Hematogenous Metastasis of Colorectal Cancer |url=https://academic.oup.com/oncolo/article/5/2/108/6385854 |journal=The Oncologist |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=108–114 |doi=10.1634/theoncologist.5-2-108 |pmid=10794801 |issn=1083-7159|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Prikk |first1=Kaiu |last2=Maisi |first2=Päivi |last3=Pirilä |first3=Emma |last4=Reintam |first4=Mari-Ann |last5=Salo |first5=Tuula |last6=Sorsa |first6=Timo |last7=Sepper |first7=Ruth |date=novembar 2002 |title=Airway Obstruction Correlates with Collagenase-2 (MMP-8) Expression and Activation in Bronchial Asthma |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0023683722036285 |journal=Laboratory Investigation |language=en |volume=82 |issue=11 |pages=1535–1545 |doi=10.1097/01.LAB.0000035023.53893.B6 |pmid=12429813 }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Human Verification |url=https://www.eurekaselect.com/openurl/content.php?genre=article&issn=0929-8673&volume=18&issue=7&spage=977 |access-date=8. 12. 2025 |website=www.eurekaselect.com |doi=10.2174/092986711794940905|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Krstic |first1=Jelena |last2=Santibanez |first2=Juan F. |date=2014 |title=Transforming Growth Factor-Beta and Matrix Metalloproteinases: Functional Interactions in Tumor Stroma-Infiltrating Myeloid Cells |journal=The Scientific World Journal |language=en |volume=2014 |pages=1–14 |doi=10.1155/2014/521754 |doi-access=free |issn=2356-6140 |pmc=3918721 |pmid=24578639}}</ref> ==Aktivacija== [[Slika:Mutual MMP activation.svg|thumb|Međusobna aktivacija MMP-ova|desno]] Svi MMP-ovi se sintetiziraju u latentnom obliku (Zymogen). Izlučuju se kao proenzimi i zahtijevaju ekstracelularnu aktivaciju. Mogu se aktivirati ''[[in vitro]]'' mnogim mehanizmima, uključujući organomerkurije, haotropne agense i druge [[proteaza|proteaze]]. ==Inhibitori== MMP-ove inhibiraju specifični endogeni [[tkivni inhibitor metaloproteinaza]] (TIMP-ovi), koji čine porodicu od četiri [[inhibitor proteaze (biologija)|inhibitor proteaze]]: TIMP-1, TIMP-2, TIMP-3 i TIMP-4. TIMP-ovi su mali proteini sastavljeni od dva dijela koji imaju [[N-terminal]]ni domen (ovo je glavni inhibitorni dio) i [[C-terminal]]ni domen. Osim zaustavljanja MMP-ova, TIMP-ovi mogu obavljati i druge poslove, poput direktnog vezivanja za receptore na površini ćelije, radi signalizacije.<ref>{{Cite journal |last1=Vandenbroucke |first1=Roosmarijn E. |last2=Libert |first2=Claude |date=decembar 2014 |title=Is there new hope for therapeutic matrix metalloproteinase inhibition? |url=https://www.nature.com/articles/nrd4390 |journal=Nature Reviews Drug Discovery |language=en |volume=13 |issue=12 |pages=904–927 |doi=10.1038/nrd4390 |pmid=25376097 |issn=1474-1784}}</ref> ;Postoje četiri glavna TIMP-a: * TIMP-1 proizvodi gotovo svaka ćelija u tijelu. Ima veći afinitet prema MMP-9 i pro-MMP-9, ali ne inhibira neke od MMP-a membranskog tipa (kao što su MMP-14, MMP-16, MMP-18, MMP-19, MT1-MMP, MT2-MMP, MT3-MMP i MT5-MMP). * TIMP-2 je uvijek prisutan u većini tkiva; ćelije ga proizvode cijelo vrijeme, a faktori rasta ne mijenjaju mnogo njegove nivoe. * TIMP-3 ostaje u [[vanćelijski matriks|vanćelijskom matriksu]] i nalazi se posebno u bazalnim membranama [[oči]]ju i bubrega. * TIMP-4 se uglavnom proizvodi u [[srce|srcu]] [[jajnici]]ma, [[bubrezi]]ma, pankreasu, debelom crijevu, [[testis]]ima, [[mozak|mozgu]] i [[masno tkivo|masnom tkivu]].<ref>{{Cite journal |last1=Brew |first1=Keith |last2=Nagase |first2=Hideaki |date=1. 1. 2010 |title=The tissue inhibitors of metalloproteinases (TIMPs): An ancient family with structural and functional diversity |journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular Cell Research |series=Matrix Metalloproteinases |volume=1803 |issue=1 |pages=55–71 |doi=10.1016/j.bbamcr.2010.01.003 |issn=0167-4889 |pmc=2853873 |pmid=20080133}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rivera |first1=Santiago |last2=Khrestchatisky |first2=Michel |last3=Kaczmarek |first3=Leszek |last4=Rosenberg |first4=Gary A. |last5=Jaworski |first5=Diane M. |date=17. 11. 2010 |title=Metzincin Proteases and Their Inhibitors: Foes or Friends in Nervous System Physiology? |url=https://www.jneurosci.org/content/30/46/15337 |journal=Journal of Neuroscience |language=en |volume=30 |issue=46 |pages=15337–15357 |doi=10.1523/JNEUROSCI.3467-10.2010 |issn=0270-6474 |pmid=21084591 |pmc=3072038 }}</ref> Sintetski inhibitori uglavnom sadrže [[helacija|helirajuću grupu]] koja čvrsto veže katalitički atom [[cink]]a na [[aktivno mjesto|aktivnom mjestu]] MMP-a. Uobičajene helirajuće grupe uključuju [[hidroksamat]]e, [[karboksilat|karboksilne kiseline]], [[tiol]]e i [[fosfinska kiselina|fosfinile]]. Hidroksimati su posebno potentni inhibitori MMP-a i drugih enzima zavisnih od cinka, zbog njihove bidentatne [[helacija|helacije]] atoma [[cink]a. ]Drugi supstituenti ovih inhibitora obično su dizajnirani da interaguju sa različitim džepovima za vezivanje na MMP-u od interesa, čineći inhibitor manje ili više specifičnim za date MMP-ove.<ref name="MMP"/> === Regulacija MMP-ova === U fiziološkim uslovima, MMP-ovi su regulisani na pet nivoa: [[transkripcija (genetika)|transkripcija]]; aktivacija prekursora [[zimogen]]a; interakcija sa komponentama ECM-a; inhibicija pomoću TIMP-ova; i regulisana [[apsorpcija]]/eliminacija aktivnih proteaza iz vanćelijskog okruženja. Većina literature zasniva se na istraživanju modifikacija na transkripcijskom nivou (nivo 1), kojem nedostaju informacije o fiziološki relevantnim djelovanjima i kontroli sekretovanih i posttranslacijski aktiviranih [[proteaza]].]Buduća istraživanja bi se mogla fokusirati na posttranskripcijsku regulaciju aktivnosti MMP, posebno ''[[in vivo]]''.<ref>{{Cite journal |last1=Cabral-Pacheco |first1=Griselda A |last2=Garza-Veloz |first2=Idalia |last3=Castruita-De la Rosa |first3=Claudia |last4=Ramirez-Acuña |first4=Jesús M |last5=Perez-Romero |first5=Braulio A |last6=Guerrero-Rodriguez |first6=Jesús F |last7=Martinez-Avila |first7=Nadia |last8=Martinez-Fierro |first8=Margarita L |date=20. 12. 2020 |title=The Roles of Matrix Metalloproteinases and Their Inhibitors in Human Diseases |journal=International Journal of Molecular Sciences |language=en |volume=21 |issue=24 |pages=9739 |doi=10.3390/ijms21249739 |doi-access=free |issn=1422-0067 |pmc=7767220 |pmid=33419373 |bibcode=2020IJMSc..21.9739C }}</ref> ===Farmakologija=== [[Doksiciklin]], u subantimikrobnim dozama, inhibira aktivnost MMP-a i korišten je u raznim eksperimentalnim sistemima u tu svrhu, kao što je za rekalcitrantne rekurentne erozije [[rožnjača]]. Klinički se koristi za liječenje [[parodontalns bolest|parodontalne bolesti]] i jedini je inhibitor MMP-a koji je široko dostupan klinički. Prodaje ga pod trgovačkim nazivom Periostat od strane kompanije [[CollaGenex]]. Pokazalo se da minociklin, još jedan [[tetraciklin]]ski [[antibiotik]], također inhibira aktivnost MMP-a. Brojni racionalno dizajnirani inhibitori MMP-a pokazali su obećanje u liječenju patologija za koje se sumnja da su uključeni MMP-i (vidi gore). Međutim, većina njih, kao što su [[marimastat]] (BB-2516), inhibitor MMP-a širokog spektra, i [[cipemastat]] (Ro 32-3555), selektivni inhibitor [[MMP1|MMP-1]], slabo su se pokazali u [[kliničko ispitivanje|kliničkim ispitivanjima]]. Neuspjeh Marimastata bio je djelimično odgovoran za propast kompanije [[British Biotech]], koja ga je razvila. Neuspjeh ovih lijekova uglavnom je posljedica toksičnosti (posebno mišićno-skeletne [[toksičnost]]i u slučaju inhibitora širokog spektra) i neuspjeha u pokazivanju očekivanih rezultata (u slučaju trocadea, obećavajući rezultati na modelima artritisa kod zečeva nisu ponovljeni u ispitivanjima na ljudima). Razlozi za uglavnom razočaravajuće kliničke rezultate MMP inhibitora nisu jasni, posebno s obzirom na njihovu aktivnost u [[modelni organizam|životinjskim modelima]]. ==Također pogledajte== * [[Kolagen hibridizirajući peptid]], peptid koji se može vezati i obojiti kolagen koji MMP cijepa * [[Otkriće lijekova i razvoj MMP inhibitora]] * [[Proteaze u angiogenezi]] ==Reference== {{refspisak|30em}} Synergistic effect of stromelysin-1 (matrix metalloproteinase-3) promoter (-1171 5A->6A) polymorphism in oral submucous fibrosis and head and neck lesions.Chaudhary AK, Singh M, Bharti AC, Singh M, Shukla S, Singh AK, Mehrotra R. BMC Cancer. 2010 Jul 14;10:369. == Vanjski linkovi == * {{usurped|1=[https://archive.today/20140401051926/http://www.mechanobio.info/modules/go-0022617%231_go-0022617 MBInfo – Matrix metalloproteinases (MMPs) facilitate extracellular matrix disassembly]}} * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20071007185111/http://macromoleculeinsights.com/mmp.php The Matrix Metalloproteinase Protein]}} * [https://web.archive.org/web/20041212102535/http://www.fibrinolysis.org/NewFiles/Proteins.html Extracellular proteolysis at fibrinolysis.org] * [https://web.archive.org/web/20050908072033/http://www.clip.ubc.ca/mmp_timp_folder/mmp_substrates.shtm Currently identified substrates for mammalian MMPs at clip.ubc.ca] * {{MeshName|Matrix+metalloproteinases}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal |Biologija|border=no}} {{DEFAULTSORT:Matrix Metalloproteinase}} [[Kategorija:Matriksne metaloproteinaze| ]] [[Kategorija:Enzimi]] [[Kategorija:EC 3.4.24|*]] [[Kategorija:Metaloproteini]] [[Kategorija:Cinkovi enzimi]] 0yqm692c0o1rup1wq32f3526zkq8ygk 4 539153 3939569 3939179 2026-11-07T12:01:56Z AnToni 2325 3939569 wikitext text/x-wiki Unesite svoje koričko ime u donju tabelu. Možete se prijaviti bilo kada. Dodajte svoje ime ako želite da učestvujete u tabelu zajedno s brojem napisanih članaka. Boje prvih trojice korisnika odgovaraju bojama medalja. Prijaviti se može, kao i dodati članke na listu i preko [https://fountain.toolforge.org/editathons/wikipedijin-azijski-mjesec-bs-2026 Fountain tool]. == Učesnici == {{Stubičasti dijagram | naslov = Azijski mjesec 2026. | širina = 300px | širina_stubovima = 60% | lijevo1 = Autor | desno1 = Broj bodova | maks = 15 |ime_stuba1= [[Korisnik:Panasko|Panasko]] |boja_stuba1=gold |cifra_stuba1=13 |ime_stuba2= [[Korisnik:Bosancica by MK|{{Nowrap|Bosancica by MK}}]] |boja_stuba2=silver |cifra_stuba2=7 |ime_stuba3= [[Korisnik:AnToni|AnToni]] |boja_stuba3=#d8e6c4|cifra_stuba3=5 }} === Države === {{Stubičasti dijagram | naslov = Azijski mjesec 2026. | širina = 300px | širina_stubovima = 40% | lijevo1 = Država | desno1 = Broj članaka | maks = 20 |ime_stuba1={{ZID|Izrael}}|boja_stuba1=gold|cifra_stuba1=13 |ime_stuba2={{ZID|Palestina}}|boja_stuba2=silver|cifra_stuba2=16 |ime_stuba3={{ZID|Kina}}|boja_stuba3=#f8e6c4|cifra_stuba3=3 |ime_stuba4={{ZID|Tajvan}}|boja_stuba4=#4169E1|cifra_stuba4=1 |ime_stuba5={{ZID|Japan}}|boja_stuba5=#A020F0|cifra_stuba5=1 |ime_stuba6={{ZID|Sirija}}|boja_stuba6=#00ABC2|cifra_stuba6=1 |ime_stuba7={{ZID|Kazahstan}}|boja_stuba7=#B03060|cifra_stuba7=3 |ime_stuba8={{ZID|Kambodža}}|boja_stuba8=#FFFF40|cifra_stuba8=1 }} dsv5u8klvj6iosfvq7xxwwo18uolfyp 0 539295 3939609 3939514 2026-11-07T14:50:04Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Seralizin]]": Ustrajno [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparenje]] ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3939514 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = Seralizin |Symbol=S-lys | EC_number = 3.4.24.40 | CAS_number = 70851-98-8 | GO_code = | image = PDB_1go7_EBI.jpg | width = | caption = Seralizin-C }} '''Seralizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.40]], alkalna [[proteinaza]] bakterije ''Pseudomonas aeruginosa'', proteinaza bakterije ''Escherichia freundii'', vanćelijska proteinaza bakterije ''Serratia marcescens'', [[metaloproteinaza]] [[bakterije]] ''Serratia marcescens'', alkalna proteaza bakterije ''Pseudomonas aeruginosa'', metaloproteaza bakterije ''Serratia marcescens'') jest [[enzim]].<ref>{{cite journal | vauthors = Morihara K, Tsuzuki H, Oka T | title = Comparison of the specificities of various neutral proteinases from microorganisms | journal = Archives of Biochemistry and Biophysics | volume = 123 | issue = 3 | pages = 572–88 | date = March 1968 | pmid = 4967801 | doi = 10.1016/0003-9861(68)90179-3 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Morihara K, Tsuzuki H, Oka T | title = On the specificity of Pseudomonas aeruginosa alkaline proteinase with synthetic peptides | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Enzymology | volume = 309 | issue = 2 | pages = 414–29 | date = June 1973 | pmid = 4199986 | doi = 10.1016/0005-2744(73)90040-5 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Nakajima M, Mizusawa K, Yoshida F | title = Purification and properties of an extracellular proteinase of psychrophilic Escherichia freundii | journal = European Journal of Biochemistry | volume = 44 | issue = 1 | pages = 87–96 | date = May 1974 | pmid = 4212288 | doi = 10.1111/j.1432-1033.1974.tb03460.x | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Decedue CJ, Broussard EA, Larson AD, Braymer HD | title = Purification and characterization of the extracellular proteinase of Serratia marcescens | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Enzymology | volume = 569 | issue = 2 | pages = 293–301 | date = August 1979 | pmid = 383155 | doi = 10.1016/0005-2744(79)90065-2 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Doerr M, Traub WH | title = Purification and characterization of two Serratia marcescens proteases | journal = Zentralblatt für Bakteriologie, Mikrobiologie, und Hygiene. Series A, Medical Microbiology, Infectious Diseases, Virology, Parasitology| volume = 257 | issue = 1 | pages = 6–19 | date = May 1984 | pmid = 6380155 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Nakahama K, Yoshimura K, Marumoto R, Kikuchi M, Lee IS, Hase T, Matsubara H | title = Cloning and sequencing of Serratia protease gene | journal = Nucleic Acids Research | volume = 14 | issue = 14 | pages = 5843–55 | date = July 1986 | pmid = 3016665 | pmc = 311595 | doi = 10.1093/nar/14.14.5843 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Dahler GS, Barras F, Keen NT | title = Cloning of genes encoding extracellular metalloproteases from Erwinia chrysanthemi EC16 | journal = Journal of Bacteriology | volume = 172 | issue = 10 | pages = 5803–15 | date = October 1990 | doi = 10.1128/jb.172.10.5803-5815.1990 | pmid = 2211513 | pmc = 526898 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Okuda K, Morihara K, Atsumi Y, Takeuchi H, Kawamoto S, Kawasaki H, Suzuki K, Fukushima J | title = Complete nucleotide sequence of the structural gene for alkaline proteinase from Pseudomonas aeruginosa IFO 3455 | journal = Infection and Immunity | volume = 58 | issue = 12 | pages = 4083–8 | date = December 1990 | doi = 10.1128/IAI.58.12.4083-4088.1990 | pmid = 2123832 | pmc = 313780 }}</ref> Ovaj enzim katalizuje sljedeću hemijsku reakciju: : Preferencijalno cijepanje veza kod kojih se na poziciji P1' nalaze [[hidrofob]]ni ostaci. Ova vanćelijska [[endopeptidaza]] prisutna je kod vrsta ''Pseudomonas aeruginosa'', ''Escherichia freundii'', ''Serratia marcescens'' i ''Erwinia chrysanthemi''. ==Također pogledajte== *[[Matriksna metaloendopeptidaza]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeshName|Serralysin}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 3.4.24]] [[Kategorija:Enzimi]] ke78etmxwe3ajfjrd2m0t43k9ijjwl4 5 539296 3939586 3939515 2026-11-07T12:39:23Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Razgovor:Matriksna metalolproteinaza]] na [[Razgovor o Wikipediji:Igralište/Matriksna metalolproteinaza]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939515 wikitext text/x-wiki == Genetičar == Zašto mi ne dopuštate promjenu lozinke za moje izvorno korisničko ime Genetičar. Zatim me optužujete za više korisničkih imena, što nije po pravilima Zajednice. odredite mi vi stalnu lozinku, pa mirna Bolsna![[Posebno:Doprinosi/~2026-59261-95|~2026-59261-95]] ([[Razgovor s korisnikom:~2026-59261-95|talk]]) 09:44, 7 novembar 2026 (CET) 3tdtyzvryf05r8dypwqvzdbyrnzxlbd 4 539297 3939577 3939562 2026-11-07T12:04:06Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Adamalizin]] na [[Wikipedia:Igralište/Adamalizin]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939517 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = Adamalizin |Symbol =A-lys | EC_number = 3.4.24.46 | CAS_number = 74812-51-4 | GO_code = | image = PBB_GE_ADAM15_217007_s_at_fs.png | width = | caption = Tkivna distribucija }} '''Adamalizin''' ([[EC broj|EC 3.4.24.46]], ''Crotalus adamanteus metaloendopeptidaza'', ''proteinaza I i II'', ''proteinaza II otrova Crotalus adamanteus'', ''[[adamalizin II]]'') jeste [[enzim]].<ref>{{cite journal | vauthors = Kurecki T, Laskowski M, Kress LF | title = Purification and some properties of two proteinases from Crotalus adamanteus venom that inactivate human alpha 1-proteinase inhibitor | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 253 | issue = 22 | pages = 8340–5 | date = November 1978 | doi = 10.1016/S0021-9258(17)34403-4 | doi-access = free | pmid = 309470 }}</ref> Ovaj enzim [[kataliza|katalizira]] sljedeću [[hemijska reakcija|hemijsku reakciju]]. : Cijepanje Phe ¹-Val, His⁵-Leu, His¹⁰-Leu, Ala¹⁴-Leu, Leu¹⁵-Tyr i Tyr¹⁶- Leu B-lanca [[insulin]]a Ovaj enzim prisutan je u [[otrov]]u istočne dijamantske čegrtuše ''[[Crotalus adamanteus]]''. == Također pogledajte == * [[Dezintegrin i metaloproteinaza]] *[[Matriksna metaloproteinaza]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeshName|Adamalysin}} {{Metaloendopeptidaze}} {{Enzimi}} {{Portal|Biologija|border=no}} [[Kategorija:EC 3.4.24]] [[Kategorija:Enzimi]] 1sj2x4skalxozyb7o99yzgnvjxfcyw7 4 539298 3939576 3939560 2026-11-07T12:03:52Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Arhejski transkripcijski faktor B]] na [[Wikipedia:Igralište/Arhejski transkripcijski faktor B]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939518 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name =Transkripcijski faktor II B | image = 1D3U.png | width = | caption = [[Rendgenska kristalografija|Kristalografska struktura]] transkripcijskog faktora II B (gore; obojen duginim bojama, [[N-terminak]] = plava, [[C-terminal]] = crvena) u kompleksu sa dvolančanom DNK (dolje). | Organism = ''Pyrococcus woesei'' | TaxID = 2262 | Symbol = tfb | AltSymbols = | EntrezGene = | HGNCid = | OMIM = | PDB =1d3u | RefSeq = | UniProt = P61999 | EC_number = | Chromosome = | Arm = | Band = | LocusSupplementaryData = }} '''Arhejski transkripcijski faktor B''' ('''ATFB''' ili '''TFB''') je [[proteinska porodica]] vanjskih [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] koji vode inicijaciju [[Transkripcija (biologija)|transkripcije]] [[RNK]] u organizmima koji spadaju u [[dolmen (biologiua)|domen]] [[Archaea]].<ref name="Micorescu_2008">{{cite journal | vauthors = Micorescu M, Grünberg S, Franke A, Cramer P, Thomm M, Bartlett M | title = Archaeal transcription: function of an alternative transcription factor B from Pyrococcus furiosus | journal = Journal of Bacteriology | volume = 190 | issue = 1 | pages = 157–67 | date = January 2008 | pmid = 17965161 | doi = 10.1128/JB.01498-07 | pmc = 2223750 }}</ref> Homologan je eukariotskom [[transkripcijski faktor II B|TFIIB]] i, u daljem srodstvu, bakterijskom [[sigma faktor]]u.<ref>{{cite journal | vauthors = Burton SP, Burton ZF | title = The σ enigma: bacterial σ factors, archaeal TFB and eukaryotic TFIIB are homologs | journal = Transcription | volume = 5 | issue = 4 | date = 6 November 2014 | pmid = 25483602 | pmc = 4581349 | doi = 10.4161/21541264.2014.967599 }}</ref> Poput ovih proteina, učestvuje u formiranju [[transkripcijski preinicijacijski kompleks|transkripcijskih preinicijacijskih kompleksa]].<ref name="Soppa_1999">{{cite journal | vauthors = Soppa J | title = Transcription initiation in Archaea: facts, factors and future aspects | journal = Molecular Microbiology | volume = 31 | issue = 5 | pages = 1295–305 | date = March 1999 | pmid = 10200952 | doi = 10.1046/j.1365-2958.1999.01273.x | doi-access = free }}</ref> Njegova struktura uključuje nekoliko konzerviranih motiva koji stupaju u interakciju s DNK i drugim transkripcijskim faktorima, a posebno sa jedinstvenom vrstom [[RNK-polimeraza]] koja vrši transkripciju kod arheja.<ref name="Micorescu_2008" /> == Historija == Kod [[bakterija]] i [[eukarioti|eukariota]], proteini TFIIB i sigma-faktor učestvuju u inicijaciji transkripcije, pri čemu olakšavaju formiranje preinicijacijskog kompleksa i specifično vezivanje [[RNK-polimeraza|RNK-polimeraze]] za DNK. Arhejski ekvivalent ova dva proteina je TFB, koji je prvi put identifikovan kod vrste ''[[Pyrococcus woesei]]'' u 1992.<ref>{{cite journal | vauthors = Kyrpides NC, Ouzounis CA | title = Transcription in archaea | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 15 | pages = 8545–50 | date = July 1999 | pmid = 10411912 | pmc = 17553 | doi = 10.1073/pnas.96.15.8545 | bibcode = 1999PNAS...96.8545K | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ouzounis C, Sander C | title = TFIIB, an evolutionary link between the transcription machineries of archaebacteria and eukaryotes | journal = Cell | volume = 71 | issue = 2 | pages = 189–90 | date = October 1992 | pmid = 1423586 | doi = 10.1016/0092-8674(92)90347-F | s2cid = 11141214 }}</ref> Od tada istraživanja su pokazala da vrste iz domena arheja moraju sadržavati barem jednu kopiju TFB-a da bi mogle funkcionisati, iako neke vrste u svom [[genom]]u mogu imati više [[proteinska izoforma|izoformi]].<ref name="Gehring_2016">{{cite journal | vauthors = Gehring AM, Walker JE, Santangelo TJ | title = Transcription Regulation in Archaea | journal = Journal of Bacteriology | volume = 198 | issue = 14 | pages = 1906–1917 | date = July 2016 | pmid = 27137495 | doi = 10.1128/JB.00255-16 | pmc = 4936096 }}</ref> == Struktura == TFB jeste jednostruki polipeptid, dužine oko 280 do 300 [[aminokiselina]] i mase 34 kDa,<ref name="Soppa_1999"/> koji je neophodan za regrutovanje [[RNK-polimeraza|RNK-polimeraze]] (RNAP) radi započinjanja transkripcije. Također može uticati na strukturu transkripcijskog kompleksa tokom promjena koje se dešavaju prije transkripcije, iako precizni mehanizmi nisu poznati. Struktura TFB-a sastoji se od [[N-kraj|aminoterminalnog]] regiona (TFB_N) sa [[konzervirana sekvenca|konzerviranim sekvencama[[ i složenim strukturama, koji je povezan sa većim, globulastim [[C-kraj|karboksiterminalnim]] regionom. (TFB_C).<ref name="Micorescu_2008"/> Dok [[N-terminal]]ni domen posreduje u interakcijama sa RNAP-om, [[C-terminal]]ni domen posreduje u interakcijama sa kompleksom koji čine [[TATA-kutija]] i TBP – DNK sekvenca i polipeptid uključeni u inicijaciju translacije.<ref name="Renfrow_2004">{{cite journal | vauthors = Renfrow MB, Naryshkin N, Lewis LM, Chen HT, Ebright RH, Scott RA | title = Transcription factor B contacts promoter DNA near the transcription start site of the archaeal transcription initiation complex | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 279 | issue = 4 | pages = 2825–31 | date = January 2004 | pmid = 14597623 | doi = 10.1074/jbc.M311433200 | doi-access = free }}</ref> Stepen konzerviranosti sekvence TFB-a unutar domena [[Archaea]] kreće se od 50% do 60%.<ref name="Soppa_1999"/> U poređenju sa svojim eukariotskim ekvivalentom, TFB pokazuje „visok stepen strukturne i funkcionalne konzerviranosti”.<ref name="Micorescu_2008"/> Interakcije između TBP-a i sekvence uzvodno od TATA-kutije određuju polarnost transkripcije, „formiraju arhejski preinicijacijski kompleks” i usmjeravaju taj kompleks u pravcu u kojem treba da se transkribuje ciljni gen. TBP pokazuje obrnutu orijentaciju u poređenju sa [[eukariot]]skim TFIIB-om.<ref>{{cite journal | vauthors = Bell SD, Kosa PL, Sigler PB, Jackson SP | title = Orientation of the transcription preinitiation complex in archaea | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 96 | issue = 24 | pages = 13662–7 | date = November 1999 | pmid = 10570129 | pmc = 24121 | doi = 10.1073/pnas.96.24.13662 | bibcode = 1999PNAS...9613662B | doi-access = free }}</ref> TFB_N čini približno jednu trećinu proteina i sadrži kako motiv „B-prsta” (homologan B-prstu faktora TFIIB), tako i motiv „[[cinkov prst|cinkovog prsta]]”,<ref>{{cite journal | vauthors = Paytubi S, White MF | title = The crenarchaeal DNA damage-inducible transcription factor B paralogue TFB3 is a general activator of transcription | journal = Molecular Microbiology | volume = 72 | issue = 6 | pages = 1487–99 | date = June 2009 | pmid = 19460096 | doi = 10.1111/j.1365-2958.2009.06737.x | s2cid = 37733296 }}</ref> od kojih se potonji nalazi na aminokiselinama 2–34.<ref name="UniProt_P61999">{{Cite web|url=https://www.uniprot.org/uniprot/P61999|title=tfb - Transcription initiation factor IIB - Pyrococcus woesei - tfb gene & protein|website=www.uniprot.org |access-date=2018-07-15}}</ref> Veličina N-terminalnog domena varira od 100 do 120 [[aminokiselina]].<ref name="Soppa_1999"/> Eksperimenti [[Umrežavanje DNK|umrežavanja]] su pokazali da se ovaj domen nalazi blizu mjesta početka transkripcije. Cinkov prst interaguje sa RNAP dock domenom, a B-prst može uticati na interakcije RNAP-promotora. TFB_C sadrži motive koji interreaguju sa [[TATA-vezujući protein| TATA-vezujućim proteinom]] (TBP), [[B-element prepoznavanja|TFB-elementima za prepoznavanje]] (BRE) uzvodno od [[TATA-kutija|TATA-okvira]] i sekvencama DNK nizvodno od TATA.<ref name="Micorescu_2008"/> Veličine je približno 180 aminokiselina, a sastoji se od dva ponavljanja sekvence od 90 aminokiselina. Konkretno, C-terminalni domen bi mogao biti taj koji utiče na orijentaciju preinicijacijskog kompleksa.<ref name="Soppa_1999" /> Budući da se TFB_N vezuje za RNAP, a TFB_C za TBP-TATA kompleks, TBP povezuje ta dva dijela.<ref name="Renfrow_2004" /> == Mehanizam == TFB regrutuje drugi faktor, TBP, nakon što on prepozna TATA-kutiju i savije DNK, čime se omogućava početak transkripcije. TFB stabilizuje TBP-DNK kompleks, omogućavajući proteinima da regrutuju RNK-polimerazu i razdvoje lance DNK putem mehanizma koji još uvijek nije poznat. Kod arheja, ovo razdvajanje lanaca DNK nije proces koji zavisi od energije; s obzirom na to da su TFB, TBP i RNAP međusobno bliže pozicionirani nego kod eukariota, zbijenost proteina i njihove interakcije mogu stvoriti dodatne kontaktne tačke za razdvajanje lanaca DNK, kao i fizički napregnuti DNK, što dovodi do formiranja otvorenog transkripcijskog kompleksa.<ref name="Gehring_2016" /> TFB koristi jon [[cink]]a (Zn²⁺) kao kofaktor, pri čemu jedna podjedinica vezuje jedan jon.<ref name="UniProt_P61999" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Transkripcija}} [[Kategorija:Arhejski geni]] [[Kategorija: Arhejski proteini]] [[Kategorija:Ekspresija gena]] c4boet9hn8k96lcjtfdga3ug3jsnwhf 4 539299 3939575 3939559 2026-11-07T12:03:35Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Ifetonban]] na [[Wikipedia:Igralište/Ifetonban]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939522 wikitext text/x-wiki {{Infokutija lijek | Naziv lijeka = Ifetoban | Druga_imena = | Grupa = Antagonisti tromboksanskih receptora | Trgovačka imena = | ATC kodovi = Nema | CAS_registarski_bro = 143443-90-7 | Dostupnost bez recepta =Ne | Strukturna formula = [[slika:Ifetroban.svg|250px]] | IUPAC ime =3-[2-({(1''S'',2''R'',3''S'')-3-[4-(pentilkarbamoil)-1,3-oksazol-2-il]-7-oksabiciklo[2.2.1]hept-2-il}metil)fenil]propanska kiselinanomenklaturi--> | Sumarna formula = C₂₅ H₃₂ N₂ O₅ | smiles = O=C(NCCCCC)c1nc(oc1)[C@@H]4C2O[C@@H](CC2)[C@@H]4Cc3ccccc3CCC(=O)O | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Molarna masa = | Biološka raspoloživost = | Metabolizam = | Poluvrijeme eliminacije = | Izlučivanje = Bubrežno<br>[[PubChem]] = 23724921 }} '''Ifetroban''' je snažan i selektivan [[antagonist tromboksanskih receptora]].<ref>{{cite journal | vauthors = Rosenfeld L, Grover GJ, Stier CT | title = Ifetroban sodium: an effective TxA2/PGH2 receptor antagonist | journal = Cardiovascular Drug Reviews | volume = 19 | issue = 2 | pages = 97–115 | year = 2006 | pmid = 11484065 | doi = 10.1111/j.1527-3466.2001.tb00058.x | doi-access = free }}</ref> Proučavan je na životinjskim modelima za liječenje [[metastaza]] [[kancer|raka]],<ref>{{cite journal | vauthors = Werfel TA, Hicks DJ, Rahman B, Bendeman WE, Duvernay MT, Maeng JG, Hamm H, Lavieri RR, Joly MM, Pulley JM, Elion DL, Brantley-Sieders DM, Cook RS | display-authors = 6 | title = Repurposing of a Thromboxane Receptor Inhibitor Based on a Novel Role in Metastasis Identified by Phenome-Wide Association Study | journal = Molecular Cancer Therapeutics | volume = 19 | issue = 12 | pages = 2454–2464 | date = December 2020 | pmid = 33033174 | doi = 10.1158/1535-7163.MCT-19-1106 | s2cid = 222237252 | doi-access = free }}</ref> [[miokardna ishemija|miokardne ishemije]], [[hipertenzija|hipertenzije]], [[moždani udar|moždanog udar]]], [[tromboza]], [[kardiomiopatija]],<ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Voss BM, Pavliv L, de Caestecker M, Hemnes AR, Carrier EJ | title = Antagonism of the thromboxane-prostanoid receptor is cardioprotective against right ventricular pressure overload | journal = Pulmonary Circulation | volume = 6 | issue = 2 | pages = 211–223 | date = June 2016 | pmid = 27252848 | pmc = 4869926 | doi = 10.1086/686140 }}</ref> i zbog njegovih učinaka na [[trombocit]]e.<ref>{{cite journal | vauthors = Dockens RC, Santone KS, Mitroka JG, Morrison RA, Jemal M, Greene DS, Barbhaiya RH | title = Disposition of radiolabeled ifetroban in rats, dogs, monkeys, and humans | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 28 | issue = 8 | pages = 973–980 | date = August 2000 | doi = 10.1016/S0090-9556(24)15172-0 | pmid = 10901709 | url = http://dmd.aspetjournals.org/content/dmd/28/8/973.full.pdf }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = West JD, Galindo CL, Kim K, Shin JJ, Atkinson JB, Macias-Perez I, Pavliv L, Knollmann BC, Soslow JH, Markham LW, Carrier EJ | display-authors = 6 | title = Antagonism of the Thromboxane-Prostanoid Receptor as a Potential Therapy for Cardiomyopathy of Muscular Dystrophy | journal = Journal of the American Heart Association | volume = 8 | issue = 21 | date = November 2019 | pmid = 31662020 | pmc = 6898850 | doi = 10.1161/JAHA.118.011902 | doi-access = free }}</ref> Klinička ispitivanja procjenjuju terapijsku sigurnost i efikasnost oralnih kapsula ifetrobana za liječenje metastaza raka,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03694249|A Pilot Trial of Ifetroban, A Thromboxane A2 Receptor Antagonist, in Patients With Malignant Solid Tumors at High Risk of Metastatic Recurrence}}</ref> [[kardiovaskularna bolest|kardiovaskularne bolesti]],<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03962855|The Thromboxane Receptor Antagonist to Blunt the Effects of Non-Platelet Thromboxane Generation and Improve Endothelial Cell Function (TRAP) Trial}}</ref> respiratorne bolesti pogoršane aspirinom,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02216357|A Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Determine the Safety of Oral Ifetroban in Patients With a History of Aspirin Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03326063|Therapeutic Control of Aspirin-Exacerbated Respiratory Disease}}</ref><ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03028350|A Phase 2 Multicenter, Double-blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial to Evaluate Oral Ifetroban in Subjects With Symptomatic Aspirin Exacerbated Respiratory Disease (AERD)}}</ref> sistemske skleroze,<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT02682511|A Phase 2 Multicenter, Randomized, Double-blind, Placebo-controlled Study to Assess the Safety and Efficacy of Ifetroban in Patients With Diffuse Cutaneous Systemic Sclerosis (SSc) or SSc-associated Pulmonary Arterial Hypertension (SSc-PAH) }}</ref> i [[Duchenneova mišićna distrofija|Duchenneove mišićne distrofije]].<ref>{{ClinicalTrialsGov|NCT03340675|A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Multiple Dose Study With an Open-Label Extension to Determine the Safety, Pharmacokinetics and Efficacy of Oral Ifetroban in Subjects With Duchenne Muscular Dystrophy }}</ref> ==Sinteza== [[File:Ifetroban synthesis.png|thumb|center|700px|Sinteza ifetrobana<ref>Drugs Future (usp. Lednicer, knjiga 6)</ref>]] == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Prostanoidergici}} [[Kategorija:Oksazoli]] [[Kategorija:Pentilna jedinjenja]] [[Kategorija:Eksperimentalni lijekovi]] 319babmli9u2g3j05qsxb1y37pf38v7 4 539300 3939574 3939558 2026-11-07T12:03:24Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Citomika]] na [[Wikipedia:Igralište/Citomika]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939525 wikitext text/x-wiki [[File:022S.jpg|thumb|300px| Ćelije prikazane pomoću [[imunobojenje|imunobojenja]], posmatrane [[konfokusni mikroskop|konfokusnim mikroskopom]].]] '''Citomika''' je proučavanje ćelijske biologije ([[citologija|citologije]]) i [[biohemija|biohemije]] u ćelijskim sistemima na nivou pojedinačne ćelije.<ref name="DaviesStankovic2001">{{cite journal|last1=Davies|first1=Eric|last2=Stankovic|first2=Bratislav|last3=Azama|first3=Kishu|last4=Shibata|first4=Koichi|last5=Abe|first5=Shunnosuke|title=Novel components of the plant cytoskeleton: a beginning to plant 'cytomics'|journal=Plant Science|volume=160|issue=2|year=2001|pages=185–196|issn=0168-9452|doi=10.1016/S0168-9452(00)00365-4|pmid=11164590 }}</ref><ref name="Valet2005">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter|title=Cytomics: An entry to biomedical cell systems biology|journal=Cytometry Part A|volume=63A|issue=2|year=2005|pages=67–68|issn=1552-4922|doi=10.1002/cyto.a.20110|pmid=15657925 |doi-access=free}}</ref><ref name="ValetTárnok2003">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter K.|last2=Tárnok|first2=Attila|title=Cytomics in predictive medicine|journal=Cytometry Part B|volume=53B|issue=1|year=2003|pages=1–3|issn=1552-4949|doi=10.1002/cyto.b.10035|pmid=12717684|doi-access=}}</ref> Ovo objedinjuje sva [[bioinformatika| bioinformatička]] znanja u pokušaju razumijevanja molekularne arhitekture i funkcionalnosti ćelijskog sistema (citoma). Veliki dio toga postiže se primjenom molekularnih i mikroskopskih tehnika koje omogućavaju vizualizaciju različitih ćelijskih komponenti dok one međusobno djeluju ''[[in vivo]]''. ==Citom== [[Citom]]i predstavljaju ćelijske sisteme, podsisteme i funkcionalne komponente tijela. Citom je skup složenih i dinamičkih ćelijskih procesa (strukture i funkcije) koji čine osnovu fizioloških procesa. On opisuje strukturnu i funkcionalnu heterogenost ćelijske raznolikosti jednog organizma. ==Projekt ljudskog citoma== [[Projekt ljudskog citoma]] usmjeren je na proučavanje strukture i funkcije biološkog sistema organizma na nivou citoma.<ref>Valet G., Predictive medicine by cytomics and the challenges of a human cytome project, Business Briefing: Future Drug Discovery 2004, Ed: E Cooper, World Markets Research Center Ltd, London, 2004; 46-51.</ref> == Također pogledajte== * [[Protočna citometrija]] * [[Genomika]] * [[Omika]] * [[Proteomika]] * [[Lipidomika]] * [[Spisak tema iz oblasti omike u biologiji]] * [[Metabolomika]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatni izvori == * Bernas T., Gregori G., Asem E. K., Robinson J. P., Integrating cytomics and proteomics, Mol Cell Proteomics. 2006 Jan;5(1):2-13. * Herrera G., Diaz L., Martinez-Romero A., Gomes A., Villamon E., Callaghan R. C., O'connor J. E., Cytomics: A multiparametric, dynamic approach to cell research, Toxicol In Vitro. 2006 Jul 22. * Kriete A., Cytomics in the realm of systems biology, Cytometry A. 2005 Nov;68(1):19-20. * Murphy R. F., Cytomics and location proteomics: automated interpretation of subcellular patterns in fluorescence microscope images, Cytometry A. 2005 Sep;67(1):1-3. * Schubert W., Cytomics in characterizing toponomes: towards the biological code of the cell, Cytometry A. 2006 Apr;69(4):209-11. * Van Osta P., Ver Donck K., Bols L., Geysen J., Cytomics and drug discovery., Cytometry A. 2006 Mar;69(3):117-8. ==Vanjski linkovi== {{Genomika}} [[Kategorija:Citologija]] fknza9ixturn707qh5mmj7ddten7pml 3939622 3939574 2026-11-08T00:35:54Z DragonflySixtyseven 55304 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:022S.jpg]] → [[File:Cells shown with immunostaining observed with a confocal microscope (022S).jpg]] old name is not meaningful 3939622 wikitext text/x-wiki [[File:Cells shown with immunostaining observed with a confocal microscope (022S).jpg|thumb|300px| Ćelije prikazane pomoću [[imunobojenje|imunobojenja]], posmatrane [[konfokusni mikroskop|konfokusnim mikroskopom]].]] '''Citomika''' je proučavanje ćelijske biologije ([[citologija|citologije]]) i [[biohemija|biohemije]] u ćelijskim sistemima na nivou pojedinačne ćelije.<ref name="DaviesStankovic2001">{{cite journal|last1=Davies|first1=Eric|last2=Stankovic|first2=Bratislav|last3=Azama|first3=Kishu|last4=Shibata|first4=Koichi|last5=Abe|first5=Shunnosuke|title=Novel components of the plant cytoskeleton: a beginning to plant 'cytomics'|journal=Plant Science|volume=160|issue=2|year=2001|pages=185–196|issn=0168-9452|doi=10.1016/S0168-9452(00)00365-4|pmid=11164590 }}</ref><ref name="Valet2005">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter|title=Cytomics: An entry to biomedical cell systems biology|journal=Cytometry Part A|volume=63A|issue=2|year=2005|pages=67–68|issn=1552-4922|doi=10.1002/cyto.a.20110|pmid=15657925 |doi-access=free}}</ref><ref name="ValetTárnok2003">{{cite journal|last1=Valet|first1=Günter K.|last2=Tárnok|first2=Attila|title=Cytomics in predictive medicine|journal=Cytometry Part B|volume=53B|issue=1|year=2003|pages=1–3|issn=1552-4949|doi=10.1002/cyto.b.10035|pmid=12717684|doi-access=}}</ref> Ovo objedinjuje sva [[bioinformatika| bioinformatička]] znanja u pokušaju razumijevanja molekularne arhitekture i funkcionalnosti ćelijskog sistema (citoma). Veliki dio toga postiže se primjenom molekularnih i mikroskopskih tehnika koje omogućavaju vizualizaciju različitih ćelijskih komponenti dok one međusobno djeluju ''[[in vivo]]''. ==Citom== [[Citom]]i predstavljaju ćelijske sisteme, podsisteme i funkcionalne komponente tijela. Citom je skup složenih i dinamičkih ćelijskih procesa (strukture i funkcije) koji čine osnovu fizioloških procesa. On opisuje strukturnu i funkcionalnu heterogenost ćelijske raznolikosti jednog organizma. ==Projekt ljudskog citoma== [[Projekt ljudskog citoma]] usmjeren je na proučavanje strukture i funkcije biološkog sistema organizma na nivou citoma.<ref>Valet G., Predictive medicine by cytomics and the challenges of a human cytome project, Business Briefing: Future Drug Discovery 2004, Ed: E Cooper, World Markets Research Center Ltd, London, 2004; 46-51.</ref> == Također pogledajte== * [[Protočna citometrija]] * [[Genomika]] * [[Omika]] * [[Proteomika]] * [[Lipidomika]] * [[Spisak tema iz oblasti omike u biologiji]] * [[Metabolomika]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatni izvori == * Bernas T., Gregori G., Asem E. K., Robinson J. P., Integrating cytomics and proteomics, Mol Cell Proteomics. 2006 Jan;5(1):2-13. * Herrera G., Diaz L., Martinez-Romero A., Gomes A., Villamon E., Callaghan R. C., O'connor J. E., Cytomics: A multiparametric, dynamic approach to cell research, Toxicol In Vitro. 2006 Jul 22. * Kriete A., Cytomics in the realm of systems biology, Cytometry A. 2005 Nov;68(1):19-20. * Murphy R. F., Cytomics and location proteomics: automated interpretation of subcellular patterns in fluorescence microscope images, Cytometry A. 2005 Sep;67(1):1-3. * Schubert W., Cytomics in characterizing toponomes: towards the biological code of the cell, Cytometry A. 2006 Apr;69(4):209-11. * Van Osta P., Ver Donck K., Bols L., Geysen J., Cytomics and drug discovery., Cytometry A. 2006 Mar;69(3):117-8. ==Vanjski linkovi== {{Genomika}} [[Kategorija:Citologija]] 82t5d4n30hzss6slze9yncez123swtw 4 539303 3939572 3939542 2026-11-07T12:03:09Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Hromid]] na [[Wikipedia:Igralište/Hromid]] bez ostavljanja preusmjerenja 3939537 wikitext text/x-wiki '''Hromidi''',<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Fournes|first1=Florian|last2=Val|first2=Marie-Eve|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Mazel|first4=Didier|date=2018|title=Replicate Once Per Cell Cycle: Replication Control of Secondary Chromosomes|journal=Frontiers in Microbiology|volume=9|page=1833|doi=10.3389/fmicb.2018.01833|issn=1664-302X|pmc=6090056|pmid=30131796|doi-access=free}}</ref> ranije (i manje specifično) '''sekundarni hromosomi''',{{efn|Neki sekundarni hromosomi nisu hromidi. Naprimjer, sekundarni hromosom ''[[Brucella melitensis]]'' ne nosi replikacijske sisteme slične plazmidima i umjesto toga koristi standardni DnaA/oriC,<ref>{{cite journal |last1=DelVecchio |first1=VG |last2=Kapatral |first2=V |last3=Redkar |first3=RJ |last4=Patra |first4=G |last5=Mujer |first5=C |last6=Los |first6=T |last7=Ivanova |first7=N |last8=Anderson |first8=I |last9=Bhattacharyya |first9=A |last10=Lykidis |first10=A |last11=Reznik |first11=G |last12=Jablonski |first12=L |last13=Larsen |first13=N |last14=D'Souza |first14=M |last15=Bernal |first15=A |last16=Mazur |first16=M |last17=Goltsman |first17=E |last18=Selkov |first18=E |last19=Elzer |first19=PH |last20=Hagius |first20=S |last21=O'Callaghan |first21=D |last22=Letesson |first22=JJ |last23=Haselkorn |first23=R |author23-link=Robert Haselkorn |last24=Kyrpides |first24=N |last25=Overbeek |first25=R |title=The genome sequence of the facultative intracellular pathogen Brucella melitensis. |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |date=8 January 2002 |volume=99 |issue=1 |pages=443–8 |doi=10.1073/pnas.221575398 |pmid=11756688 |pmc=117579|bibcode=2002PNAS...99..443D |doi-access=free }}</ref> iako njegovi srodnici u rodu ''Ochrobactrum'' koriste RepABC sistem.<ref>{{cite journal |last1=Krzyżanowska |first1=DM |last2=Maciąg |first2=T |last3=Ossowicki |first3=A |last4=Rajewska |first4=M |last5=Kaczyński |first5=Z |last6=Czerwicka |first6=M |last7=Rąbalski |first7=Ł |last8=Czaplewska |first8=P |last9=Jafra |first9=S |title=Ochrobactrum quorumnocens sp. nov., a quorum quenching bacterium from the potato rhizosphere, and comparative genome analysis with related type strains. |journal=PLOS ONE |date=2019 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1371/journal.pone.0210874 |pmid=30668584 |pmc=6342446|doi-access=free }}</ref> Hromidni način stvaranja replikona također se viđa samo kod bakterija (zaključno s 2023. godinom), dok se „sekundarni hromosomi” arheja repliciraju poput uobičajenih hromosoma.<ref>{{cite journal |last1=Ausiannikava |first1=D |last2=Mitchell |first2=L |last3=Marriott |first3=H |last4=Smith |first4=V |last5=Hawkins |first5=M |last6=Makarova |first6=KS |last7=Koonin |first7=EV |last8=Nieduszynski |first8=CA |last9=Allers |first9=T |title=Evolution of Genome Architecture in Archaea: Spontaneous Generation of a New Chromosome in Haloferax volcanii. |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 August 2018 |volume=35 |issue=8 |pages=1855–1868 |doi=10.1093/molbev/msy075 |pmid=29668953|pmc=6063281 }}</ref>}} predstavljaju klasu bakterijskih replikona (molekula DNK koje se repliciraju). Ovi [[replikon (genetka)|replikoni]] nazivaju se „hromidi” (engl. ''chromids'') jer posjeduju karakteristične osobine i '''hro'''mosoma i plaz'''mid'''a. U početku se smatralo da se svi osnovni (esencijalni) geni nalaze na glavnom hromosomu bakterije. Međutim, 1989. godine otkriven je replikon (danas poznat kao hromid) koji sadrži osnovne gene, a nalazi se izvan glavnog [[hromosom]]a. Zbog prisustva ovih osnovnih gena, hromid je neophodan za opstanak organizma. Hromidi su veliki replikoni, mada ne toliko veliki kao glavni hromosom; ipak, gotovo su uvijek veći od plazmida (ili megaplazmida). Hromidi također dijele mnoge [[genom]]ske odlike s hromosomima, uključujući sadržaj [[guanin|G]][[citozin|C]] parova i specifičan obrazac upotrebe kodona. S druge strane, hromidi ne koriste iste sisteme replikacije kao hromosomi, već se služe sistemom replikacije karakterističnim za plazmide. Hromidi su prisutni kod 10% bakterijskih vrsta čiji je genom sekvenciran 2009.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harrison|first1=Peter W.|last2=Lower|first2=Ryan P.J.|last3=Kim|first3=Nayoung K.D.|last4=Young|first4=J. Peter W.|date=2010|title=Introducing the bacterial 'chromid': not a eeolikonichromosome, not a plasmid|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0966842X09002698|journal=Trends in Microbiology|language=en|volume=18|issue=4|pages=141–148|doi=10.1016/j.tim.2009.12.010|pmid=20080407|url-access=subscription}}</ref> Za bakterijske genome koji su podijeljeni na glavni hromosom i jedan ili više hromida (i/ili megaplazmida) kaže se da su podijeljeni ili [[višedjelnost|višedijelni]] (multipartitni) genomi. Velika većina [[bakterija]] koje posjeduju hromide ima samo jedan hromid, iako ih 9% ima više od jednog (u poređenju sa 12% bakterija koje sadrže više megaplazmida). Rod ''[[Azospirillum]]'' obuhvata tri vrste koje imaju do po pet hromida, što je najveći broj hromida zabilježen kod jedne vrste do danas. Također se čini da su hromidi češći kod bakterija koje stupaju u [[simbioza|simbiotske]] ili [[patogen]]e odnose sa [[eukarioti]]ma<ref name=":7">{{Cite journal|last1=diCenzo|first1=George C.|last2=Finan|first2=Turlough M.|date=9 August 2017|title=The Divided Bacterial Genome: Structure, Function, and Evolution|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|volume=81|issue=3|language=EN|doi=10.1128/MMBR.00019-17|pmc=5584315|pmid=28794225}}</ref> a i s organizmima koji imaju visoku toleranciju na abiotičke stresore.<ref>{{Cite journal|last1=Sonnenberg|first1=Cecilie Bækkedal|last2=Haugen|first2=Peik|date=1 September 2021|title=The Pseudoalteromonas multipartite genome: distribution and expression of pangene categories, and a hypothesis for the origin and evolution of the chromid|journal=G3: Genes, Genomes, Genetics|volume=11|issue=9|doi=10.1093/g3journal/jkab256|issn=2160-1836|pmc=8496264|pmid=34544144}}</ref> Hromidi su otkriveni 1989. godine kod vrste [[Alphaproteobacteria]] poznate kao ''[[Rhodobacter sphaeroides]]''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Suwanto|first1=A|last2=Kaplan|first2=S|date=1989|title=Physical and genetic mapping of the Rhodobacter sphaeroides 2.4.1 genome: presence of two unique circular chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=171|issue=11|pages=5850–5859|doi=10.1128/jb.171.11.5850-5859.1989|issn=0021-9193|pmc=210445|pmid=2808300}}</ref> Međutim, formalizacija koncepta „hromida” kao nezavisnog tipa replikona dogodila se tek 2010. godine.<ref name=":4"/> Nekoliko klasifikacija pravi dodatne razlike među hromidima, zavisno od uslova njihove esencijalnosti, sistema replikacije i drugih faktora. Postoje dvije hipoteze o porijeklu hromida: hipoteza o „plazmidu” i hipoteza o „cijepanju” (šizmi). Prema hipotezi o plazmidu, hromidi potiču od plazmida koji su tokom evolucije stekli ključne gene i tako se stabilizovali u svojim linijama. Prema hipotezi o cijepanju, i hromidi i glavni [[hromosom]] nastali su cijepanjem jednog većeg, ranijeg hromosoma. Hipoteza o plazmidu danas je široko prihvaćena, iako mogu postojati rijetki slučajevi u kojima veliki replikoni nastaju hromosomskim cijepanjem. Jedno istraživanje ukazuje na to da su se hromidi pojavili 45 puta tokom evolucije bakterija, a da su u dva navrata izgubljeni.<ref name=":7"/> == Otkriće i klasifikacija == === Otkriće === U ranim fazama razvoja bakterijske genomike, smatralo se da bakterijski [[genom]] ima relativno jednostavnu strukturu. Sve poznate [[bakterije]] imale su kružne hromosome koji su sadržavali sve ključne gene. Neke bakterije posjedovale su dodatne replikone, poznate kao [[plazmid]]i; plazmidi su, po pravilu, bili mali, kružni i neesencijalni (što znači da su kodirali samo gene koji nisu neophodni za preživljavanje).<ref name=":2">{{Cite journal|last=Ochman|first=Howard|date=25 June 2002|title=Bacterial Evolution: Chromosome Arithmetic and Geometry|journal=Current Biology|language=English|volume=12|issue=12|pages=R427–R428|doi=10.1016/S0960-9822(02)00916-8|issn=0960-9822|pmid=12123594|s2cid=7121998|doi-access=free}}</ref> Kako se proučavalo sve više bakterija i njihovih genoma, počeli su se otkrivati mnogi alternativni oblici bakterijske genomske arhitekture. Kod brojnih [[vrsta]] otkriveni su linearni hromosomi i linearni plazmidi. Ubrzo nakon toga otkrivene su bakterije s nekoliko velikih replikona, što je dovelo do shvatanja da bakterije, baš kao i [[eukarioti]], mogu imati genom sastavljen od više od jednog hromosoma.<ref name=":2"/> Prvi primjer toga bila je bakterija ''[[Rhodobacter sphaeroides]]'' 1989. godine,<ref name=":1" /> a ubrzo su uslijedila i druga otkrića, poput onog kod vrste ''[[Brucella melitensis]]'' 1993.,<ref>{{Cite journal|last1=Michaux|first1=S|last2=Paillisson|first2=J|last3=Carles-Nurit|first3=M J|last4=Bourg|first4=G|last5=Allardet-Servent|first5=A|last6=Ramuz|first6=M|date=1993|title=Presence of two independent chromosomes in the Brucella melitensis 16M genome|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=175|issue=3|pages=701–705|doi=10.1128/jb.175.3.701-705.1993|issn=0021-9193|pmc=196208|pmid=8423146}}</ref> ''[[Burkholderia cepacia complex]]'' u 1994.,<ref>{{Cite journal|last1=Cheng|first1=H P|last2=Lessie|first2=T G|date=1994|title=Multiple replicons constituting the genome of Pseudomonas cepacia 17616|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=176|issue=13|pages=4034–4042|doi=10.1128/jb.176.13.4034-4042.1994|issn=0021-9193|pmc=205602|pmid=7517389}}</ref> ''[[Rhizobium meliloti]]'' 1995.ref>{{Cite journal|last1=Honeycutt|first1=R. J.|last2=McClelland|first2=M.|last3=Sobral|first3=B. W.|date=1993|title=Physical map of the genome of Rhizobium meliloti 1021|journal=Journal of Bacteriology|volume=175|issue=21|pages=6945–6952|language=EN|doi=10.1128/jb.175.21.6945-6952.1993|pmc=206821|pmid=8226638}}</ref> ''[[Bacillus thuringiensis]]'' u 1996.,<ref>{{Cite journal|last1=Carlson|first1=Cathrine Rein|last2=Johansen|first2=Trine|last3=Lecadet|first3=Marguerite-M.|last4=Kolsto|first4=Anne-BritYR 1996|title=Genomic organization of the entomopathogenic bacterium Bacillus thuringiensis subsp. berliner 1715|journal=Microbiology|year=1996|volume=142|issue=7|pages=1625–1634|doi=10.1099/13500872-142-7-1625|issn=1465-2080|doi-access=free}}</ref> a danas je poznato da oko 10% bakterijskih vrsta posjeduje velike replikone koji su odvojeni od glavnog hromosoma. === Definicija === S pojavom ovih otkrića predloženo je nekoliko pristupa klasifikaciji različitih komponenti višedijelnih genoma. Za opisivanje velikih replikona, koji nisu glavni hromosom, korišteni su različiti termini; oni se, između ostalog, nazivaju dodatnim hromosomima, „minihromosomima”, „megaplazmidima” ili „sekundarnim hromosomima”. Kriteriji koji se koriste za razlikovanje ovih replikona obično se zasnivaju na karakteristikama kao što su veličina i prisustvo ključnih gena.<ref name=":2"/> Godine 2010. predloženo je da se ovi genomski elementi klasificiraju kao „hromidi” (engl. ''chromids''). Raniji termini, poput „sekundarni hromosom”, smatraju se neprikladnim, s obzirom na to da ovi replikoni sadrže sisteme replikacije karakteristične za [[plazmid]]e, te stoga predstavljaju suštinski drugačiju klasu replikona u odnosu na [[hromosom]]e.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Dziewit|first1=Lukasz|last2=Czarnecki|first2=Jakub|last3=Wibberg|first3=Daniel|last4=Radlinska|first4=Monika|last5=Mrozek|first5=Paulina|last6=Szymczak|first6=Michal|last7=Schlüter|first7=Andreas|last8=Pühler|first8=Alfred|last9=Bartosik|first9=Dariusz|date=2014|title=Architecture and functions of a multipartite genome of the methylotrophic bacterium Paracoccus aminophilus JCM 7686, containing primary and secondary chromids|journal=BMC Genomics|language=en|volume=15|issue=1|page=124|doi=10.1186/1471-2164-15-124|issn=1471-2164|pmc=3925955|pmid=24517536 |doi-access=free }}</ref> Prvobitna definicija „hromida” (engl. podrazumijeva ispunjavanje tri kriterija:<ref name=":0" /> {{Ordered list|list-style-type=lower-roman | hromidi posjeduju sisteme za održavanje i replikaciju tipične za plazmide; | hromidi imaju [[nukleotid]]ni sastav sličan onom kod [[hromosom]]a; | hromidi nose ključne gene koji se kod drugih vrsta nalaze na hromosomu. }} Iako je ova definicija čvrsta, autori koji su je predložili očekivali su pojavu izuzetaka koji bi zamaglili granice između hromida i drugih [[replikon]]a. Ovo očekivanje proizlazi iz opće tendencije evolucijskih linija da stvaraju sisteme koji nisu jasno razgraničeni; slična pojava dovela je i do dobro poznatih poteškoća pri formuliranju sveobuhvatne definicije vrste.<ref name=":0"/> Nakon uvođenja klasifikacije hromida, otkriveni su i drugi replikoni koji dijele određene karakteristike s hromidima, ali su ipak svrstani u zasebne kategorije. Jedan od primjera je takozvani „''rrn''-plazmid”, pronađen u jednom [[kladus]]u unutar bakterijskog roda ''[[Aureimonas]]''. Ovaj ''rrn''-plazmid sadrži ''rrn'' ([[rRNK]]) operon (po čemu je i dobio ime), a taj operon nije prisutan na glavnom hromosomu. Zbog toga se glavni hromosom naziva „hromosom bez ''rrn'' [[operon]]a” (engl. ''rrn-lacking chromosome'' – RLC), a klada bakterija roda ''Aureimonas'' koja posjeduje ovaj plazmid naziva se „RLC kladus”. Pripadnici RLC kladusa posjeduju devet replikona, od kojih je glavni hromosom najveći, dok je ''rrn''-plazmid najmanji, s veličinom od svega 9,4 kb. Također, ''rrn''-plazmid je u RLC bakterijama prisutan u velikom broju kopija. Iako ove karakteristike – vrlo mala veličina i veliki broj kopija – više podsjećaju na plazmide nego na hromide, ''rrn''-plazmid ipak sadrži jedine kopije gena unutar ''rrn'' operona, kao i gena za [[tRNK]([[izoleucin|Ile]]). Ovaj karakterističan skup osobina naveo je naučnike koji su otkrili ovaj replikon da ga jednostavno klasifikuju kao „rrn”-plazmid, što se smatra zasebnom klasifikacijom u odnosu na „plazmid” ili „hromid”.<ref>{{Cite journal|last1=Anda|first1=Mizue|last2=Ohtsubo|first2=Yoshiyuki|last3=Okubo|first3=Takashi|last4=Sugawara|first4=Masayuki|last5=Nagata|first5=Yuji|last6=Tsuda|first6=Masataka|last7=Minamisawa|first7=Kiwamu|last8=Mitsui|first8=Hisayuki|date=17 November 2015|title=Bacterial clade with the ribosomal RNA operon on a small plasmid rather than the chromosome|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=112|issue=46|pages=14343–14347|doi=10.1073/pnas.1514326112|issn=0027-8424|pmc=4655564|pmid=26534993|bibcode=2015PNAS..11214343A|doi-access=free}}</ref> === Dodatne predložene klasifikacije === Pored klasificiranja određenih replikona kao hromida, brojni naučnici su predložili dodatno razlikovanje između različitih tipova hromida. Jedna klasifikacija pravi razliku između primarnih i sekundarnih hromida. Primarni hromidi se definiraju kao hromidi koji sadrže osnovne gene (tzv. jezgarne gene) koji su uvijek neophodni za preživljavanje bakterije u svim uvjetima. Sekundarni hromidi se definiraju kao hromidi koji su neophodni za preživljavanje u prirodnim uvjetima za datu bakteriju, ali mogu biti nevažni u određenim "sigurnim" uvjetima, kao što je laboratorijsko okruženje. Sekundarni hromidi također mogu imati novije evolucijsko porijeklo i mogu zadržati određene karakteristike sličnije plazmidima u poređenju s primarnim hromidima. Primjer predloženog primarnog hromida je "hromosom II" kod bakterije ''[[Paracoccus denitrificans]]'' PD1222.<ref name=":7" /><ref name=":6"/> == Karakteristike == === Veličina i broj kopija === U bakterijskom [[genom]]u, glavni [[hromosom]] uvijek je najveći [[replikon]], a slijede ga hromid, pa plazmid. Jedan izuzetak od ovog pravila zabilježen je kod bakterije ''[[Deinococcus deserti]]'' VCD115, gdje su oba plazmida veća od hromida.<ref name=":0" /> Veličina hromida značajno varira između različitih organizama. Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', glavni hromosom varira između 3,0 i 3,3 Mb, dok veličina hromida varira između 0,8 i 2,4 Mb.<ref name=":3"/> Jedan replikon kod soja bakterije ''[[Buchnera (bakterija)|Buchnera]]'', koji [[kodon|kodira]] određene osnovne gene, veličine je svega 7,8 kb.<ref>{{Cite journal|last1=Shigenobu|first1=Shuji|last2=Watanabe|first2=Hidemi|last3=Hattori|first3=Masahira|last4=Sakaki|first4=Yoshiyuki|last5=Ishikawa|first5=Hajime|date=2000|title=Genome sequence of the endocellular bacterial symbiont of aphids Buchnera sp. APS|journal=Nature|language=en|volume=407|issue=6800|pages=81–86|doi=10.1038/35024074|pmid=10993077|bibcode=2000Natur.407...81S|s2cid=4405072|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Iako prisustvo ključnih gena može dovesti do klasifikacije ovog replikona kao hromida, prema određenim definicijama on se može i isključiti iz te kategorije. Neki pristupi svrstavaju replikone u hromide samo ako dostižu graničnu veličinu od 350 kb. Također je primijećeno da hromidi, baš kao i hromosomi te megaplazmidi, obično imaju mali broj kopija unutar ćelije. U prosjeku, hromidi su dvostruko veći od megaplazmida (stoga je nastanak hromida iz megaplazmida povezan sa značajnim nakupljanjem gena nakon same konverzije).<ref name=":7"/> Jedan od najvećih hromida nalazi se u bakteriji ''[[Burkholderia pseudomallei]]''; njegova veličina premašuje 3,1 milion nukleotida, odnosno 3,1 megabazu (3,1 Mb).<ref>{{Cite journal|last1=Holden|first1=M. T. G.|last2=Titball|first2=R. W.|last3=Peacock|first3=S. J.|last4=Cerdeno-Tarraga|first4=A. M.|last5=Atkins|first5=T.|last6=Crossman|first6=L. C.|last7=Pitt|first7=T.|last8=Churcher|first8=C.|last9=Mungall|first9=K.|last10=Bentley|first10=S. D.|last11=Sebaihia|first11=M.|date=28 September 2004|title=Genomic plasticity of the causative agent of melioidosis, Burkholderia pseudomallei|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=39|pages=14240–14245|doi=10.1073/pnas.0403302101|issn=0027-8424|pmc=521101|pmid=15377794|doi-access=free}}</ref> === Genomske karakteristike === Hromidi češće imaju manji sadržaj [[guanin|G]] + [[citozin|C]] baza u poređenju sa glavnim hromosomom, mada ta povezanost nije naročito snažna. Sadržaj G + C baza u hromidu obično odstupa za najviše 1% od sadržaja u glavnom hromosomu, što ukazuje na to da se njegov bazni sastav približio ravnotežnom stanju glavnog hromosoma, nakon što je stabilno postojao unutar određene bakterijske linije tokom potrebnog vremenskog perioda. Hromidi takođe sliče glavnom hromosomu po pitanju [[pristrasnost u upotrebi kodona]].ref name=":0" /><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Fogel|first2=Michael A.|last3=Waldor|first3=Matthew K.|date=30 March 2005|title=Divided genomes: negotiating the cell cycle in prokaryotes with multiple chromosomes: Multiple chromosomes in prokaryotes|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|journal=Molecular Microbiology|language=en|volume=56|issue=5|pages=1129–1138|doi=10.1111/j.1365-2958.2005.04622.x|pmid=15882408|s2cid=12362731|url-access=subscription}}</ref> Jedna analiza je pokazala da hromidi imaju medijanu razlike u GC-sadržaju od 0,34 % u odnosu na glavni hromosom, za razliku od vrijednosti od 1,9 % za megaplazmide i 2,8 % za plazmide.<ref name=":7" /> Hromidi posjeduju barem jedan osnovni gen koji nedostaje na glavnom hromosomu. (Glavni hromosomi sadrže većinu osnovnih gena [[bakterije]], dok plazmidi ne sadrže nijedan osnovni gen.) Naprimjer, hromid kod bakterije ''[[Vibrio cholerae]]'' sadrži gene za [[ribosom]]ske podjedinice L20 i L35.<ref>{{Cite journal|last1=Waldor|first1=Matthew K.|last2=RayChaudhuri|first2=Debabrata|date=3 August 2000|title=Treasure trove for cholera research|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=469–470|doi=10.1038/35020178|pmid=10952295|s2cid=205007987|issn=0028-0836|doi-access=free}}</ref> Iako većina hromida sadrži nesrazmjerno manji broj esencijalnih gena u poređenju sa glavnim hromozomom – poput gena za rRNK ili gena unutar [[rRNK]] [[operon]]a – neki mogu imati znatno više esencijalnih gena, te se čak mogu smatrati „ravnopravnim partnerima” hromosomu.<ref>{{Cite journal|last1=Mackenzie|first1=Chris|last2=Choudhary|first2=Madhusudan|last3=Larimer|first3=Frank W.|last4=Predki|first4=Paul F.|last5=Stilwagen|first5=Stephanie|last6=Armitage|first6=Judith P.|last7=Barber|first7=Robert D.|last8=Donohue|first8=Timothy J.|last9=Hosler|first9=Jonathan P.|last10=Newman|first10=Jack E.|last11=Shapleigh|first11=James P.|date=2001|title=The home stretch, a first analysis of the nearly completed genome of Rhodobacter sphaeroides 2.4.1|url=https://link.springer.com/10.1023/A:1013831823701|journal=Photosynthesis Research|volume=70|issue=1|pages=19–41|doi=10.1023/A:1013831823701|pmid=16228360|s2cid=1035709|url-access=subscription}}</ref> Općenito, hromidi također pokazuju obogaćenost genima uključenim u procese transporta, metabolizma, transkripcije, regulatorne funkcije, [[transdukcija signala]] i funkcije povezane s pokretljivošću. Proteini smješteni na hromidima učestvuju u procesima koji mogu stupati u interakciju s proteinima kodiranim na glavnom hromosomu. Hromidi također sadrže više gena za transpozaze nego hromosomi, ali manje nego megaplazmidi.<ref name=":7"/> === Filogenetska distribucija === Prisustvo osnovnih (jezgrenih) gena čini hromid neophodnim za preživljavanje bakterije. Isti osnovni geni nalaze se na hromidima unutar jednog [[rod (biologija)|roda]], ali ne nužno i između različitih rodova. ]Svi hromidi unutar jednog roda mogu dodatno dijeliti veliki broj konzerviranih, ali neesencijalnih gena koji pomažu u definiranju fenotipa tog roda (pri čemu se čini da je pojava hromida primarna evolucijska sila u formiranju bakterijskih rodova koji ih posjeduju, kao što je sugerirano u slučaju roda ''Vibrio<ref name=":5" />''). Nasuprot tome, bakterijski hromosomi mogu dijeliti stotine konzerviranih osnovnih gena, univerzalno ili gotovo univerzalno. Plazmidi ne sadrže osnovne gene i, za razliku od hromida, plazmidi različitih vrsta unutar jednog bakterijskog roda (ili čak različitih izolata unutar iste vrste) dijele vrlo malo gena. To je djelimično posljedica čestog sticanja i gubitka plazmida, kao i njihovog prenosa između bakterija putem [[konjugacija (bakterije)|konjugacije]] (oblika [[horizontalni prenos gena|horizontalnog prenosa gena]]), dok se hromidi prenose putem [[ćelijska dioba|ćelijskih dioba]] (vertikalno), pri čemu nema dokaza o njihovom prenosu putem horizontalnog prenosa gena.<ref name=":0" /> Primijećeno je da se hromid kod barem jedne bakterijske vrste može eliminirati, a da bakterija pritom ne izgubi sposobnost preživljavanja; međutim, bakterija postaje [[auksotrofija|auksotrofna]], što ukazuje na ozbiljno narušavanje [[fitnes]]a (prilagođenosti) povezano s gubitkom hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Hynes|first1=Michael F.|last2=Quandt|first2=Jürgen|last3=O'Connell|first3=Michael P.|last4=Pühler|first4=Alfred|date=1989|title=Direct selection for curing and deletion of Rhizobium plasmids using transposons carrying the Bacillus subtilis sacB gene|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0378111989903193|journal=Gene|language=en|volume=78|issue=1|pages=111–120|doi=10.1016/0378-1119(89)90319-3|pmid=2548927|url-access=subscription}}</ref> Zbog svog stabilnog prisustva unutar određenog bakterijskog roda, hromidi također posjeduju osobinu filogenetske ograničenosti na specifične rodove. Primjeri bakterijskih rodova koji sadrže hromide uključuju ''[[Deinococcus]]'', ''[[Leptospira]]'', ''[[Cyanothece]]'' (vrsta [[cijanobakterija]]), kao i niz rodova unutar grupe ''[[Pseudomonadota]]''. Sveukupno, sekvenciranje bakterijskih genoma ukazuje na to da otprilike 10% bakterijskih vrsta posjeduje hromid.<ref name=":0" /> Također je utvrđeno da postoji tendencija ka istovremenom prisustvu hromida i megaplazmida u istom organizmu. Hromidi se, štaviše, češće pojavljuju u [[filogeneza| filogenetskim linijama]] nego megaplazmidi (prisutni su kod otprilike dvostruko više vrsta), iako se smatra da su megaplazmidi evolucijski izvor iz kojeg su nastali hromidi. To bi moglo biti posljedica sklonosti organizama da tokom vremena gube svoje megaplazmide, za razliku od hromida, koji pokazuju inherentno veću evolucijsku stabilnost.<ref name=":7" /> === Replikacija === Hromidi dijele karakteristike replikacije i hromosoma i plazmida. Naime, hromidi koriste sistem replikacije karakterističan za plazmide. Dok se plazmidi ne repliciraju usklađeno s glavnim hromosomom ili ćelijskim ciklusom,<ref>{{Cite journal|last1=del Solar|first1=Gloria|last2=Giraldo|first2=Rafael|last3=Ruiz-Echevarría|first3=María Jesús|last4=Espinosa|first4=Manuel|last5=Díaz-Orejas|first5=Ramón|date=1998|title=Replication and Control of Circular Bacterial Plasmids|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews|language=en|volume=62|issue=2|pages=434–464|doi=10.1128/MMBR.62.2.434-464.1998|pmid=9618448|pmc=98921|issn=1092-2172}}</ref> hromidi se repliciraju, i to samo jednom po [[ćelijski ciklus|ćelijskom ciklusu]].<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S|last2=Løbner-Olesen|first2=Anders|last3=Waldor|first3=Matthew K|date=2004|title=Synchronous replication initiation of the two Vibrio cholerae chromosomes|journal=Current Biology|language=en|volume=14|issue=13|pages=R501–R502|doi=10.1016/j.cub.2004.06.036|pmid=15242627|s2cid=6532702|doi-access=free}}</ref> Kod bakterijskog roda ''[[Vibrio]]'', replikacija glavnog hromosoma započinje prije replikacije hromida. Hromid je manji od hromosoma, pa je za završetak njegove replikacije potrebno manje vremena. Iz tog razloga, replikacija hromida je odgođena kako bi se uskladio završetak replikacije hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Rasmussen|first1=Tue|last2=Bugge Jensen|first2=Rasmus|last3=Skovgaard|first3=Ole|date=11 July 2007|title=The two chromosomes of Vibrio cholerae are initiated at different time points in the cell cycle|journal=The EMBO Journal|volume=26|issue=13|pages=3124–3131|doi=10.1038/sj.emboj.7601747|issn=0261-4189|pmc=1914095|pmid=17557077}}</ref> Ranija replikacija hromosoma u poređenju sa hromidom je takođe uočena kod ''[[Ensifer meliloti]]''.<ref>{{Cite journal|last1=Nisco|first1=Nicole J. De|last2=Abo|first2=Ryan P.|last3=Wu|first3=C. Max|last4=Penterman|first4=Jon|last5=Walker|first5=Graham C.|date=4 March 2014|title=Global analysis of cell cycle gene expression of the legume symbiont Sinorhizobium meliloti|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=111|issue=9|pages=3217–3224|doi=10.1073/pnas.1400421111|issn=0027-8424|pmc=3948222|pmid=24501121|bibcode=2014PNAS..111.3217D|doi-access=free}}</ref> [[Bakterije]] također se oslanjaju na različite faktore replikacije kako bi pokrenule replikaciju hromosoma i hromida.<ref>{{Cite journal|last1=Egan|first1=Elizabeth S.|last2=Waldor|first2=Matthew K.|date=22 August 2003|title=Distinct Replication Requirements for the Two Vibrio cholerae Chromosomes|journal=Cell|language=English|volume=114|issue=4|pages=521–530|doi=10.1016/S0092-8674(03)00611-1|issn=0092-8674|pmid=12941279|s2cid=17177569|doi-access=free}}</ref> Replikacija hromosoma započinje stimulacijom ekspresije proteina [[DnaA]], dok replikacija hromida, iako također zahtijeva DnaA, zavisi i od proteina RctB. Ovo je slično plazmidima F1 i P, koji također zavise od DnaA, ali je njihova replikacija ipak pod kontrolom drugih proteina (konkretno, RepA i RepE).<ref>{{Cite journal|last1=Duigou|first1=Stéphane|last2=Knudsen|first2=Kristine G.|last3=Skovgaard|first3=Ole|last4=Egan|first4=Elizabeth S.|last5=Løbner-Olesen|first5=Anders|last6=Waldor|first6=Matthew K.|date=2006|title=Independent Control of Replication Initiation of the Two Vibrio cholerae Chromosomes by DnaA and RctB|journal=Journal of Bacteriology|volume=188|issue=17|pages=6419–6424|language=EN|doi=10.1128/JB.00565-06|pmc=1595377|pmid=16923911}}</ref> Segregacija hromida odvija se prema različitim obrascima kod različitih rodova bakterija, iako se obično dešava nakon segregacije glavnog hromosoma.<ref name=":7"/> Do sada poznato je da se hromidi repliciraju pomoću jednog od dva tipa sistema: sistema repABC ili pomoću [[iteron]]a.<ref name=":4"/> === Evolucijska fleksibilnost === Nekoliko studija ukazuje na to da su hromidi manje [[konzervirana sekvenca|konzervirani]] i da evoluiraju brže od hromosoma kod bakterija. U studiji koja je obuhvatila mnoge vrste roda ''[[Vibrio]]'' utvrđeno je da glavni, veliki hromosom ima stabilan raspon veličine od 3–3,3 Mb, dok sekundarni hromosom varira u rasponu od 0,8 do 2,4 Mb. Ova značajna varijacija ukazuje na veći stepen strukturne fleksibilnosti. Bakterije roda ''[[Agrobacterium]]'', kao i neki drugi rodovi, mogu imati tri ili više hromida; kod nekoliko sojeva, ovi višestruki hromidi često prolaze kroz preuređenja velikih razmjera, koja mogu uključivati translokaciju znatnog dijela jednog hromida u drugi.<ref name=":3">{{Cite journal|last1=Okada|first1=Kazuhisa|last2=Iida|first2=Tetsuya|last3=Kita-Tsukamoto|first3=Kumiko|last4=Honda|first4=Takeshi|date=15 January 2005|title=Vibrios Commonly Possess Two Chromosomes|journal=Journal of Bacteriology|language=en|volume=187|issue=2|pages=752–757|doi=10.1128/JB.187.2.752-757.2005|issn=0021-9193|pmc=543535|pmid=15629946}}</ref> Geni smješteni na hromidima također su podložniji evoluciji i podliježu manjem stepenu [[negativna selekcija (prirodna selekcija)|pročišćavajuće selekcije]]. Budući da se uobičajene definicije vrsta kod prokariota zasnivaju na sekvenci DNK ili prosječnom identitetu nukleotida, veća evolutivna plastičnost hromida može dovesti do toga da organizmi koji ih posjeduju imaju izraženiju sklonost ka [[specijacija|specijaciji]].<ref>{{Cite journal|last1=Cooper|first1=Vaughn S.|last2=Vohr|first2=Samuel H.|last3=Wrocklage|first3=Sarah C.|last4=Hatcher|first4=Philip J.|date=1 April 2010|editor-last=Wilke|editor-first=Claus O.|title=Why Genes Evolve Faster on Secondary Chromosomes in Bacteria|journal=PLOS Computational Biology|language=en|volume=6|issue=4|doi=10.1371/journal.pcbi.1000732|issn=1553-7358|pmc=2848543|pmid=20369015|bibcode=2010PLSCB...6E0732C |doi-access=free }}</ref> == Porijeklo == === Hipoteze o „cijepanju” i „plazmidu” === Izneseno je nekoliko prijedloga za objašnjenje porijekla hromida. Dvije glavne hipoteze su „hipoteza o cijepanju” (engl. ''schism hypothesis'') i „hipoteza o plazmidu”. Prema hipotezi o cijepanju, dva odvojena bakterijska [[hromosom]]a mogu nastati cijepanjem jednog većeg hromosoma, pri čemu nastaju glavni i sekundarni hromosom (odnosno hromid). Međutim, s obzirom na to da hromidi posjeduju sisteme održavanja i replikacije karakteristične za plazmide, te zbog neravnomjerne raspodjele ključnih gena između glavnog hromosoma i hromida, široko je prihvaćena hipoteza o plazmidu. Prema njoj, hromidi su evoluirali od megaplazmida koji su stekli ključne gene.''<ref name=":5" />'' Kada megaplazmidi preuzmu ključne gene s glavnog hromosoma – uz istovremeni gubitak tih gena na samom glavnom hromosomu – plazmid postaje stabilan i neophodan element bakterijskog genoma. (Megaplazmidi također mogu steći duplikate ključnih gena s glavnog hromosoma. Duplikat gena na glavnom hromosomu može s vremenom degradirati, ostavljajući taj gen prisutnim isključivo na novonastalom hromidu. U tom slučaju, hromid nastaje putem neutralne tranzicije.) Ovaj događaj također stabilizira ostale gene smještene na novom hromidu, što može rezultirati karakterističnim fenotipom za novu liniju. Ovi ključni geni mogu dospjeti u megaplazmid na nekoliko načina. Jedan od njih je [[homologna rekombinacija]] između glavnog hromosoma i plazmida. Također je moguće da se postojeći hromid rekombinira s plazmidom kako bi preuzeo njegov sistem replikacije. Jednom kada se hromid pojavi u nekoj liniji, on ostaje stabilan tokom dugih evolucijskih perioda. Nekoliko bakterijskih rodova posjeduje hromide koji su karakteristični za svaki od tih rodova. Iako hromidi unutar jednog roda mogu dijeliti veliki broj zajedničkih gena, ne postoje geni koji su univerzalno prisutni u hromidima različitih rodova.<ref name=":0" /> Plazmidi gotovo uvijek (ako ne i uvijek) predstavljaju izvor iz kojeg nastaju hromidi; međutim, kod najmanje dva bakterijska soja, veliki replikoni bi mogli poticati od cijepanja većeg hromosoma. U ovim izuzetnim slučajevima, termin „sekundarni hromosom” može se zadržati za njihov opis, čime se – u tom smislu – pravi razlika u odnosu na „hromide”. Identifikacija nekog replikona kao „sekundarnog hromozoma” može se zasnivati na očuvanoj sinteniji i nasumičnoj raspodjeli ključnih gena u odnosu na glavni hromozom.<ref name=":7" /> === Predloženi adaptivni uzroci === Pitanje porijekla hromida povezano je s pitanjem zašto su oni evoluirali. Jedna od mogućnosti je da su hromidi „zamrznuti slučaj” (engl. ''frozen accident'') – nastali su pukim slučajem, bez nekog posebnog razloga, te su upravo zbog toga prisutni u liniji potomaka organizma u kojem su se prvobitno pojavili. U ovom scenariju, ključni geni dospijevaju na hromid slučajno, ali njihovo fiksiranje na sekundarnom replikonu – putem neutralnih promjena – dovodi do toga da oni postanu neophodni za opstanak organizma. S druge strane, hromidi mogu pružati i određene prednosti koje bakteriji pomažu u takmičenju unutar njene okoline. Primijećeno je da bakterije koje posjeduju hromide brže rastu u laboratorijskim kulturama, a također imaju i znatno veće [[genom]]e. [[Bakterije]] koje sadrže hromide imaju genom prosječne veličine 5,73 ± 1,66 Mb, dok bakterije bez hromida imaju genom prosječne veličine 3,38 ± 1,81 Mb. Zbog toga su neki istraživači zaključili da smještanje određenog broja gena na hromid, umjesto na glavni hromosom, omogućava širenje genoma bez narušavanja brzine i efikasnosti replikacije.<ref name=":0" /> S druge strane, dvije trećine bakterijskih genoma većih od 6 Mb nisu podijeljene na više dijelova (nisu multipartitni), a među pedeset najvećih genoma samo su tri multipartitna; stoga još uvijek nije uzročno dokazano da je veći genom razlog evolucijskog nastanka hromida. Hromidi se također često nalaze kod bakterija koje brzo rastu, što sugeriše da bi mogli doprinositi brzini replikacije i diobe; međutim, pojedine analize dovode u pitanje ovu pretpostavku, odnosno to da bi to mogla biti pokretačka evolucijska sila za nastanak hromida. Vjerovatnije je da širenje genoma i brža replikacija igraju ulogu u zadržavanju hromida unutar određenih linija, ali ne predstavljaju uzročno objašnjenje za njihov prvobitni nastanak.<ref name=":7" /> Hromidi također mogu omogućiti koordiniranu ekspresiju gena specifičnih za određenu [[ekološka niša| ekološku nišu]].<ref>{{Cite journal|last1=Heidelberg|first1=John F.|last2=Eisen|first2=Jonathan A.|last3=Nelson|first3=William C.|last4=Clayton|first4=Rebecca A.|last5=Gwinn|first5=Michelle L.|last6=Dodson|first6=Robert J.|last7=Haft|first7=Daniel H.|last8=Hickey|first8=Erin K.|last9=Peterson|first9=Jeremy D.|last10=Umayam|first10=Lowell|last11=Gill|first11=Steven R.|date=3 August 2000|title=DNA sequence of both chromosomes of the cholera pathogen Vibrio cholerae|journal=Nature|language=en|volume=406|issue=6795|pages=477–483|doi=10.1038/35020000|issn=0028-0836|pmc=8288016|pmid=10952301|bibcode=2000Natur.406..477H}}</ref><ref name=":3"/> Nasumična, premda rijetka, pojava hromida koji slučajno posjeduju gene neophodne za ostvarivanje povoljnog načina života u datom okruženju može imati važnu ulogu u stabilizaciji tog hromida unutar organizma, te dovesti do nastanka nove loze koju definiše prisustvo [[replikon]]a – elementa koji je u tom trenutku postao ključan.<ref>{{Cite journal|last1=Chain|first1=Patrick S. G.|last2=Denef|first2=Vincent J.|last3=Konstantinidis|first3=Konstantinos T.|last4=Vergez|first4=Lisa M.|last5=Agulló|first5=Loreine|last6=Reyes|first6=Valeria Latorre|last7=Hauser|first7=Loren|last8=Córdova|first8=Macarena|last9=Gómez|first9=Luis|last10=González|first10=Myriam|last11=Land|first11=Miriam|date=17 October 2006|title=Burkholderia xenovorans LB400 harbors a multi-replicon, 9.73-Mbp genome shaped for versatility|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=103|issue=42|pages=15280–15287|doi=10.1073/pnas.0606924103|issn=0027-8424|pmc=1622818|pmid=17030797|doi-access=free}}</ref> == Reference == {{notelist}} {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Samoreplicirajuće organske strukture}} [[Kategorija:Replikacija DNK]] [[Kategorija:Bakterijska genetika]] j663ojxsx8g1pt2hdw7rg5m5z0mrabl 0 539306 3939564 3939561 2026-11-07T11:59:43Z AnToni 2325 3939564 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Sirik | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–153.jpg | opis_slike = | puno ime = | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1994|11|8}} | mjesto rođenja = [[Balkašino]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = | visina = | težina = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''0''' | medalje OI = | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = '''107.''' ([[IBU kup 2020/2021.|2020/21.]]) | pobjede EK štafeta= 0 | kraj karijere = 2023. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 5. 11. 2025. }} '''Sergej Sirik''' ({{jez-kk|Роман Александрович Ерёмин}}) rođen 8. novembra 1994. u [[Balkašino|Balkašinu]], [[Kazahstan]] je nekadašnji [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 7. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ10811199401|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === Sergej Sirik nije nastupao na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|89]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|97]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|106]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|84]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|96]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |} Sirik je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 47-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|utrci na 10 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 18-o mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]], koje je osvojio s [[Galina Višnjevska (biatlonka)|Galinom Višnjevskom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Sirika u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]]u 2. decembra 2018. u mješovitoj štafeti s [[Jelisaveta Belecka|Jelisavetom Beleckom]], [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]] i [[Vladislav Vitenko|Vladislavom Vitenkom]] osvojio je 18-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 18-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 25. januara 2019. u utrci na 10&nbsp;km, kada je bez promašaja bio 1:03.7&nbsp;min sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je jedanaesto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 12. januara 2018. u [[Ruhpolding]]u s [[Maksim Braun|Maksimom Braunom]], [[Vasilij Podkoritov|Vasilijem Podkoritovim]] i [[Timur Hamitgatin|Timurom Hamitgatinom]]. --> == Prestanak karijere == Iz aktivnog bavljenja biatlonom povukao se 2023. godine. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Jeremin, Sergej}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1994.]] [[Kategorija:Biografije, Balkašino]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 8aovo12dd66d5mwz4pdjnuceeizw0fi 3939565 3939564 2026-11-07T12:00:12Z AnToni 2325 3939565 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Sirik | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–153.jpg | opis_slike = | puno ime = | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1994|11|8}} | mjesto rođenja = [[Balkašino]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = | visina = | težina = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''0''' | medalje OI = | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = '''107.''' ([[IBU kup 2020/2021.|2020/21.]]) | pobjede EK štafeta= 0 | kraj karijere = 2023. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 5. 11. 2025. }} '''Sergej Sirik''' ({{jez-kk|Сергей Сирик}}) rođen 8. novembra 1994. u [[Balkašino|Balkašinu]], [[Kazahstan]] je nekadašnji [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 7. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ10811199401|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === Sergej Sirik nije nastupao na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|89]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|97]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|106]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|84]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|96]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |} Sirik je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 47-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|utrci na 10 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 18-o mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]], koje je osvojio s [[Galina Višnjevska (biatlonka)|Galinom Višnjevskom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Sirika u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]]u 2. decembra 2018. u mješovitoj štafeti s [[Jelisaveta Belecka|Jelisavetom Beleckom]], [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]] i [[Vladislav Vitenko|Vladislavom Vitenkom]] osvojio je 18-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 18-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 25. januara 2019. u utrci na 10&nbsp;km, kada je bez promašaja bio 1:03.7&nbsp;min sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je jedanaesto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 12. januara 2018. u [[Ruhpolding]]u s [[Maksim Braun|Maksimom Braunom]], [[Vasilij Podkoritov|Vasilijem Podkoritovim]] i [[Timur Hamitgatin|Timurom Hamitgatinom]]. --> == Prestanak karijere == Iz aktivnog bavljenja biatlonom povukao se 2023. godine. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Jeremin, Sergej}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1994.]] [[Kategorija:Biografije, Balkašino]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 5g19agf23ycrtb9orty63vkjc5mhhyi 3939571 3939565 2026-11-07T12:02:48Z AnToni 2325 3939571 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Sirik | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–153.jpg | opis_slike = | puno ime = | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1994|11|8}} | mjesto rođenja = [[Balkašino]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] | visina = 174 | težina = 69 <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''0''' | medalje OI = | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = '''107.''' ([[IBU kup 2020/2021.|2020/21.]]) | pobjede EK štafeta= 0 | kraj karijere = 2023. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 5. 11. 2025. }} '''Sergej Sirik''' ({{jez-kk|Сергей Сирик}}) rođen 8. novembra 1994. u [[Balkašino|Balkašinu]], [[Kazahstan]] je nekadašnji [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 7. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ10811199401|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === Sergej Sirik nije nastupao na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|89]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|97]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|106]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|84]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|96]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |} Sirik je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 47-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|SP 2019.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 10 km|utrci na 10 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 18-o mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – pojedinačna štafeta (mješovito)|pojedinačnoj štafeti]], koje je osvojio s [[Galina Višnjevska (biatlonka)|Galinom Višnjevskom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Sirika u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]]u 2. decembra 2018. u mješovitoj štafeti s [[Jelisaveta Belecka|Jelisavetom Beleckom]], [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]] i [[Vladislav Vitenko|Vladislavom Vitenkom]] osvojio je 18-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 18-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 25. januara 2019. u utrci na 10&nbsp;km, kada je bez promašaja bio 1:03.7&nbsp;min sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je jedanaesto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 12. januara 2018. u [[Ruhpolding]]u s [[Maksim Braun|Maksimom Braunom]], [[Vasilij Podkoritov|Vasilijem Podkoritovim]] i [[Timur Hamitgatin|Timurom Hamitgatinom]]. --> == Prestanak karijere == Iz aktivnog bavljenja biatlonom povukao se 2023. godine. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Jeremin, Sergej}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1994.]] [[Kategorija:Biografije, Balkašino]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 1x3jvmu94u6d96301pq9boriv1764ie 3939579 3939571 2026-11-07T12:06:25Z AnToni 2325 3939579 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Sirik | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–153.jpg | opis_slike = | puno ime = | država = {{ZID|Kazahstan}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1994|11|8}} | mjesto rođenja = [[Balkašino]] | država rođenja = [[Kazahstan]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandar Muhin]] | visina = 174 | težina = 69 <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''0''' | medalje OI = | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019.|2019]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020.|2020]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|2021]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023.|2023.]]) | medalje SP = '''0''' | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede SK = '''0''' | plasman SK = | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = [[IBU kup 2018/2019.|2018/19.]] | pobjede EK = '''0''' | plasman EK = '''107.''' ([[IBU kup 2020/2021.|2020/21.]]) | pobjede EK štafeta= 0 | kraj karijere = 2023. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaTakmičenje|AI}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 | [[Biatlon na Azijskim igrama|Azijske igre]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 5. 11. 2025. }} '''Sergej Sirik''' ({{jez-kk|Сергей Сирик}}) rođen 8. novembra 1994. u [[Balkašino|Balkašinu]], [[Kazahstan]] je nekadašnji [[kazahstan]]ski [[biatlon]]ac.<ref>{{cite web |title= Athlete Statistics - real biathlon |accessdate = 7. 11. 2026 |website = www.realbiathlon.com |url = https://www.realbiathlon.com/athletes.html?ibuId=BTKAZ10811199401|language=en }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === Sergej Sirik nije nastupao na [[Zimske olimpijske igre|olimpijskim igrama]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} !! {{Tooltip|PŠ.|Pojedinačna štafeta}} |- | align="left" | {{NaziviSPB|2019}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – 20 km|89]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2019 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2020}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 20 km|97]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – 10 km|106]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2021}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|84]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |- | align="left" | {{NaziviSPB|2023}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – 10 km|96]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2023 – štafeta (muškarci)|{{Tooltip|KRU|Pretečen/a za jedan krug}}]] | | |} Sirik je nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 84-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021.|SP 2021.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2021 – 20 km|utrci na 10 km]]; a u štafeti mu je najbolji rezultat bilo 20-o mjesto u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2020 – štafeta (muškraci)|štafeti]], koje je osvojio s [[Aleksandar Muhin (biatlonac)|Aleksandrom Muhinom]], [[Vladislav Kirejev|Vladislavom Kirejevim]] i [[Aset Djusenov|Asetom Djusenovim]], ali su bili pretečeni za jedan krug. === Svjetski kup === Prvi nastup Sirika u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] <!-- Na prvom nastupu na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]]u 2. decembra 2018. u mješovitoj štafeti s [[Jelisaveta Belecka|Jelisavetom Beleckom]], [[Ljudmila Ahatova|Ljudmilom Ahatovom]] i [[Vladislav Vitenko|Vladislavom Vitenkom]] osvojio je 18-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 18-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2018/2019.|sezoni 2018/19.]] u [[italija]]nskom [[Antholz]]u 25. januara 2019. u utrci na 10&nbsp;km, kada je bez promašaja bio 1:03.7&nbsp;min sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Johannes Thingnes Bø|Johannesa Thingnesa Bøa]]. Najbolji rezultat u štafeti mu je jedanaesto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 2017/2018.|sezoni 2017/18.]] 12. januara 2018. u [[Ruhpolding]]u s [[Maksim Braun|Maksimom Braunom]], [[Vasilij Podkoritov|Vasilijem Podkoritovim]] i [[Timur Hamitgatin|Timurom Hamitgatinom]]. --> == Prestanak karijere == Iz aktivnog bavljenja biatlonom povukao se 2023. godine. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline}} * {{Sport365-m|-}} * [http://biathlonresults.com/ Zvanična banka podataka IBU-a] == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Jeremin, Sergej}} [[Kategorija:Kazahstanski biatlonci]] [[Kategorija:Rođeni 1994.]] [[Kategorija:Biografije, Balkašino]] [[Kategorija:Živi ljudi]] tuufexi7e9n14amwu6q2l6y9aq4f34k 1 539307 3939568 2026-11-07T12:01:34Z AnToni 2325 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikipedijin-azijski-mjesec-bs-2026 3939568 wikitext text/x-wiki {{Azijski mjesec 2026 - članak}} 3jgtr7on3k3cem51l0w2nxltd5liyje 0 539308 3939578 2026-11-07T12:05:55Z Bosancica by MK 173186 Novi članak 3939578 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Vladimir Vidrić | slika = Vladimir Vidrić portrait, 1900s.jpg | alt_slike = Portret Vladimira Vidrića | opis = Hrvatski pjesnik | ime_pri_rođenju = Vladimir Antun Ljuboslav Vidrić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1875|4|30}} | mjesto_rođenja = [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1909|9|29}} | mjesto_smrti = [[Stenjevec]], [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Pjesnik]], [[pravo|pravnik]] | godine_aktivnosti = 1889–1907. | poznat_po = Pjesničkom stvaralaštvu | značajna_djela = ''Pjesme'' (1907) | potpis = Vladimir Vidrić signature.png }} '''Vladimir Antun Ljuboslav Vidrić''' (30. april 1875 – 29. septembar 1909) bio je [[Hrvati|hrvatski]] [[pjesnik]] i jedan od najistaknutijih predstavnika [[Hrvatska moderna|hrvatske moderne]]. Po obrazovanju je bio pravnik, a književni ugled stekao je [[Lirska pjesma|lirskim stvaralaštvom]] u kojem se prepliću elementi [[impresionizam|impresionizma]], [[simbolizam|simbolizma]] i [[esteticizam|esteticizma]]. Njegovu poeziju karakterišu slikovitost, izražen osjećaj za boje i svjetlost te motivi iz antičke, egipatske, biblijske, slavenske i srednjovjekovne tradicije. Za života je objavio jednu zbirku pjesama, ''Pjesme'' (1907), koja je obuhvatila 25 pjesama. Njegov cjelokupni pjesnički opus procjenjuje se na približno četrdeset pjesama.<ref name="HE">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje |title=Vidrić, Vladimir |publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža |year=2013–2026 |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/vidric-vladimir |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Biografija == Vladimir Vidrić rođen je 30. aprila 1875. u Zagrebu, u imućnoj građanskoj porodici. Njegov otac Lovro Vidrić bio je advokat slovenskog porijekla. Klasičnu gimnaziju završio je u Zagrebu 1892. Prve pjesme objavio je još tokom gimnazijskog školovanja, 1889, u školskom listu ''Lovor''.<ref name="HE" /><ref name="Vuković">{{cite journal |last=Vuković Runjić |first=Milana |title=Elegantna i neuhvatljiva Arkadija Vladimira Vidrića |journal=Kolo |volume=35 |issue=4 |year=2025 |publisher=Matica hrvatska |url=https://www.matica.hr/kolo/838/elegantna-i-neuhvatljiva-arkadija-vladimira-vidrica-39235/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon završetka gimnazije studirao je [[pravo]] u [[Prag]]u, [[Zagreb]] i [[Beč]]u. Tokom studentskih godina učestvovao je u političkim demonstracijama protiv ugarskog utjecaja u Hrvatskoj. Dana 16. oktobra 1895, prilikom posjete cara [[Franjo Josip, car Austrije|Franje Josipa]] Zagrebu, bio je jedan od predvodnika studentske povorke tokom koje je na [[Trg bana Josipa Jelačića|Trgu bana Josipa Jelačića]] spaljena mađarska zastava. Vidrić je nosio studentski barjak, zbog čega je uhapšen i osuđen na četiri mjeseca strogog zatvora.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Pravni studij završio je u Beču 1900, a 1903. stekao je doktorat iz pravnih nauka na [[Univerzitet u Zagrebu|Univerzitetu u Zagrebu]]. Bavio se [[advokat]]urom, a jedno vrijeme radio je u kancelariji svoga oca. Boravio je i u Beču, gdje se pripremao za akademsku karijeru u oblasti [[Rimsko pravo|rimskog prava]], ali se vratio u Zagreb.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Godine 1908. smješten je u Zavod za umobolne u Stenjevcu, gdje je boravio uz kraći prekid. Umro je 29. septembra 1909. u Stenjevcu, a sahranjen je na zagrebačkom groblju [[Mirogoj]].<ref name="Vuković" /> == Književno stvaralaštvo == Vidrić je pjesme pisao još kao gimnazijalac, a u književnosti se afirmirao krajem 19. stoljeća. Njegova pjesma ''Boni mores'', objavljena u časopisu ''Vienac'', obično se navodi kao jedan od ranih važnih trenutaka njegovog književnog predstavljanja. U istom časopisu objavljivao je i druge pjesme, među kojima je ''Mrtva ljubav''. Njegovi stihovi objavljivani su i u časopisima ''Mladost'', ''Život'' i ''Savremenik''.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Godine 1907. u vlastitoj nakladi objavio je zbirku ''Pjesme'', jedinu knjigu koju je objavio za života. U nju je uvršteno 25 pjesama nastalih u periodu od 1896. do 1907. Iako je zbirka obimom mala, Vidrićev pjesnički opus obuhvata približno četrdeset pjesama, uključujući i one koje nisu bile uvrštene u prvo izdanje, a objavljene su u časopisima ili naknadnim izdanjima.<ref name="HE" /><ref name="Užarević">{{cite journal |last=Uzarević |first=Josip |title=Vidrićeve "Pjesme" - knjiga ili zbirka? |journal=Croatica: časopis za hrvatski jezik, književnost i kulturu |volume=27 |issue=45-46 |pages=347–358 |year=1998 |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |url=https://hrcak.srce.hr/214742 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> === Tematsko-motivske osobine === U Vidrićevoj poeziji zastupljeni su različiti tematski i motivski krugovi. Značajno mjesto zauzimaju [[Antička Grčka|antička grčka]] i [[rimska mitologija]], [[Egipatska mitologija|egipatska tradicija]], biblijski motivi, [[slavenska mitologija]] i srednjovjekovna historija. U pjesmama se pojavljuju bogovi, satiri, mitski junaci i likovi smješteni u historijski ili mitološki oblikovane prostore. Ti motivi predstavljaju okvir kroz koji pjesnik oblikuje pitanja ljudske prolaznosti, slobode, smrti, ljubavi i odnosa prema životu.<ref name="HE" /> Uz [[Mitologija|mitološke]] i historijske motive, u njegovom stvaralaštvu zastupljeni su pejzažna, ljubavna i erotska lirika te pjesnički portreti. Pejzaži su često imaginarni, alegorijski ili povezani s mitološkim i pseudohistorijskim prostorima. Prikazi prirode, svjetlosti i ljudskog tijela oblikovani su posebnom vizuelnošću, dok se u pojedinim pjesmama pojavljuje i suprotstavljanje životnog zanosa i slutnje prolaznosti.<ref name="HE" /> Jedno od prepoznatljivih karakteristika Vidrićeve poezije jeste povezanost pjesničkog i likovnog izraza. Slike su često građene na kontrastima svjetlosti i tame, pri čemu se svijetli i tamni stihovi ili strofe smjenjuju unutar pjesme. Takva stilska sredstva naročito dolaze do izražaja u pjesmama ''Dva pejsaža'' i ''Na Nilu''. Na njegovu osjetljivost za likovnu stranu pjesničkog izraza upućuju i veze s hrvatskim slikarima njegovog vremena, među kojima su bili [[Bela Čikoš Sesija]], [[Menci Clement Crnčić]], [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]] i [[Rudolf Valdec]].<ref name="HE" /> Vidrićev stih predstavlja prijelaz od strože formaliziranog prema slobodnijem oblikovanju. Pjesnički doživljaj često je smješten u objektivizirani okvir, najčešće mitološki ili prostorni, dok se lirski subjekt povlači ili se pojavljuje posredno. Takva distanca između lirskog subjekta i prikazanog svijeta doprinosi stvaranju monumentalnih i vizuelno zaokruženih prizora.<ref name="HE" /> === Pjesnička zbirka ''Pjesme'' === Zbirka ''Pjesme'' iz 1907. nije samo skup pjesama nastalih u određenom periodu, nego je predmet književnokritičkih rasprava o njenoj unutrašnjoj kompoziciji. Josip Užarević u naučnom radu iz 1997. razmatra mogućnost da se zbirka tumači kao cjelovita pjesnička knjiga, a ne kao hronološki raspoređen skup pojedinačnih pjesama. Prema njegovoj analizi, izbor početne i završne pjesme upućuje na tematsku i formalnu povezanost cjeline.<ref name="Užarević" /> U monografskoj studiji ''Vladimir Vidrić i njegove pjesme'' iz 2009. Užarević dodatno analizira kompozicijske osobine zbirke, vizuelnu organizaciju pjesničkog izraza i različita tumačenja pjesme ''Pejsaž I''. Knjiga je objavljena uz fototipsko izdanje prvog izdanja Vidrićeve zbirke iz 1907, čime je omogućeno poređenje izvornog teksta s kasnijim izdanjima pjesama.<ref name="Uzarevic_Vladimir_2009">{{cite book |last=Užarević |first=Josip |title=Vladimir Vidrić i njegove pjesme |publisher=Disput |location=Zagreb |year=2009 |pages=127 |isbn=978-953-260-090-2 |url=https://www.knjiznica-krizevci.hr/mkatalog/knjiga.php?id=43055 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Pojedinačni motivi u Vidrićevoj poeziji također su bili predmet naučnih istraživanja. Sanja Grakalić Plenković u radu ''Poetika vode u Pjesmama Vladimira Vidrića'' iz 2017. analizira različite oblike i značenja vode u njegovim pjesmama. Voda se u tom tumačenju povezuje s vremenom, snom, smrću, životom i slutnjom, a pojavljuje se kroz motive mora, suza, valova, kapi i rose.<ref name="Poetika_vode_2017">{{cite book |last=Grakalić Plenković |first=Sanja |title=Zbornik radova s Međunarodnoga znanstvenog skupa Zadarski filološki dani 6 |chapter=Poetika vode u Pjesmama Vladimira Vidrića |publisher=Sveučilište u Zadru |location=Zadar |year=2017 |pages=285–300 |url=https://www.croris.hr/crosbi/publikacija/prilog-skup/652891 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Recepcija i književnokritička tumačenja == Vidrićevo pjesništvo od objavljivanja zbirke ''Pjesme'' izazivalo je interes književnih kritičara. Njegovi savremenici, među kojima su bili [[Antun Gustav Matoš]], [[Vladimir Nazor]] i [[Tin Ujević]], pisali su o njegovoj poeziji, a književna kritika nastavila se baviti njegovim djelom i nakon smrti. O Vidrićevoj poeziji objavljeno više od dvije stotine kritičkih napisa, dok su opsežnije studije njegovog pjesništva napisali [[Antun Barac]] i [[Ivo Frangeš]].<ref name="Šicel">{{cite journal |last=Šicel |first=Miroslav |title=Vidrićeva poezija u interpretaciji Antuna Barca i Ive Frangeša |journal=Kolo |volume=20 |issue=1-2 |year=2010 |publisher=Matica hrvatska |url=https://www.matica.hr/kolo/317/Vidri%C4%87eva%20poezija%20u%20interpretaciji%20Antuna%20Barca%20i%20Ive%20Frange%C5%A1a/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Antun Barac objavio je 1940. monografiju ''Vidrić'', u kojoj je razmatrao pjesnikov život i književno stvaralaštvo. Ivo Frangeš posvetio je Vidrićevoj poeziji više stilističkih i interpretativnih studija, među kojima su analize pjesama ''Pomona'', ''Ambrozijska noć'', ''Jutro'', ''Notturno'' i ''Pejsaž II''. Njihovi pristupi razlikovali su se metodološki: Barac je Vidrićevo djelo posmatrao u širem književno-historijskom i društvenom kontekstu, dok je Frangeš naglasak stavljao na stilističku analizu i estetske osobine pjesničkog teksta.<ref name="Šicel" /> U novijim istraživanjima posebno se ističu radovi Josipa Užarevića, koji se bavi kompozicijom zbirke i interpretacijom pojedinačnih pjesama, te studije usmjerene na motive i poetičke karakteristike u Vidrićevom stvaralaštvu. Njegova poezija razmatrana je i u kontekstu odnosa književnosti i likovne umjetnosti, impresionizma, simbolizma i secesije.<ref name="Užarević" /><ref name="Vidric_2013">{{cite book |title=Frangešovo čitanje Vidrića |journal=Zbornik o Ivi Frangešu |publisher=Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu |year=2013 |url=https://fhs.unizg.hr/images/50043113/franges_merged.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="Frangesovo_citanje_Vidrica_2013">{{cite book |title=Zbornik o Ivi Frangešu |chapter=Frangešovo čitanje Vidrića |publisher=Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu |location=Zagreb |year=2013 |url=https://fhs.unizg.hr/images/50043113/franges_merged.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Vidrićevo djelo spominjano je i u književno-kritičkim raspravama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Književni kritičar [[Midhat Begić]] naveo je Vidrićevo pjesništvo kao primjer neponovljivosti književnog djela u njegovoj historijskoj i jezičkoj posebnosti, ističući da se njegova vrijednost ne može zamijeniti djelima drugih evropskih pjesnika, poput [[Friedrich Hölderlin|Friedricha Hölderlina]] ili [[Arthur Rimbaud|Arthura Rimbauda]]. Begićev stav razmatra [[Enver Kazaz]] u radu o razvoju njegove poetske kritike i književno-kritičkom vrednovanju djela u južnoslavenskom književnom prostoru.<ref name="Kazaz_Midhat_Begic_2020">{{cite web |last=Kazaz |first=Enver |title=Midhat Begić – transformacija poetske kritike i zasnivanje bosnistike i bošnjakistike |website=ivanlovrenovic.com |date=10. 10. 2020 |url=https://ivanlovrenovic.com/clanci/varia/enver-kazaz-midhat-begic-transformacija-poetske-kritike-i-zasnivanje-bosnistike-i-bosnjakistike |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> == Muzičke obrade == Neke Vidrićeve pjesme poslužile su kao predložak za muzička djela. Hrvatska kompozitorica [[Ivana Lang]] komponovala je muziku na više njegovih pjesama, među kojima su ''Na Nilu'', ''Jutro'', ''Grijeh'' i ''Roblje''. Pjesme su obrađene za glas i klavir, odnosno glas i orkestar. Vidrićeva poezija bila je inspiracija i drugim kompozitorima, među kojima su Božidar Kunc i Josip Jozefović.<ref name="HAZU_Vidric_muzicke_obrade">{{cite book |title=Rad o muzičkim obradama poezije Vladimira Vidrića |publisher=Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti (HAZU) – Digitalna zbirka HAZU (DiZBi) |location=Zagreb |url=https://dizbi.hazu.hr/d17b118n/main/a/g3/k19/ag3k19clmejg.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Izdanja == * ''Pjesme'', vlastito izdanje, Zagreb, 1907. * ''Sabrane pjesme'', uredio Dragutin Tadijanović, Jugoslavenska akademija nauka i umjetnosti, Zagreb, 1969. * ''Izabrane pjesme'', priredio Ivo Frangeš, Matica hrvatska, Zagreb, 1996. * ''Vladimir Vidrić i njegove pjesme'', Josip Užarević, Disput, Zagreb, 2009. * ''Izbor pjesama / Izabrana djela'', Vladimir Vidrić i Mihovil Nikolić, uredio Vlatko Pavletić, Matica hrvatska, Zagreb, 2000. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vidrić, Vladimir}} [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici]] [[Kategorija:Hrvatski književnici]] [[Kategorija:Pjesnici hrvatske moderne]] [[Kategorija:Rođeni 1875.]] [[Kategorija:Umrli 1909.]] k711p8rn602hiqeunae1vicmllxw3bm 3939580 3939578 2026-11-07T12:12:52Z Bosancica by MK 173186 3939580 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Vladimir Vidrić | slika = Vladimir Vidrić portrait, 1900s.jpg | alt_slike = Portret Vladimira Vidrića | opis = Hrvatski pjesnik | ime_pri_rođenju = Vladimir Antun Ljuboslav Vidrić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1875|4|30}} | mjesto_rođenja = [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1909|9|29}} | mjesto_smrti = [[Stenjevec]], [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Pjesnik]], [[pravo|pravnik]] | godine_aktivnosti = 1889–1907. | poznat_po = Pjesničkom stvaralaštvu | značajna_djela = ''Pjesme'' (1907) | potpis = Vladimir Vidrić signature.png }} [[Datoteka:Vladimir Vidric 0707.JPG|mini|desno|300px|Spomen-ploča Vladimiru Vidriću na rodnoj kući u Zagrebu]] '''Vladimir Antun Ljuboslav Vidrić''' (30. april 1875 – 29. septembar 1909) bio je [[Hrvati|hrvatski]] [[pjesnik]] i jedan od najistaknutijih predstavnika [[Hrvatska moderna|hrvatske moderne]]. Po obrazovanju je bio pravnik, a književni ugled stekao je [[Lirska pjesma|lirskim stvaralaštvom]] u kojem se prepliću elementi [[impresionizam|impresionizma]], [[simbolizam|simbolizma]] i [[esteticizam|esteticizma]]. Njegovu poeziju karakterišu slikovitost, izražen osjećaj za boje i svjetlost te motivi iz antičke, egipatske, biblijske, slavenske i srednjovjekovne tradicije. Za života je objavio jednu zbirku pjesama, ''Pjesme'' (1907), koja je obuhvatila 25 pjesama. Njegov cjelokupni pjesnički opus procjenjuje se na približno četrdeset pjesama.<ref name="HE">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje |title=Vidrić, Vladimir |publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža |year=2013–2026 |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/vidric-vladimir |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Biografija == Vladimir Vidrić rođen je 30. aprila 1875. u Zagrebu, u imućnoj građanskoj porodici. Njegov otac Lovro Vidrić bio je advokat slovenskog porijekla. Klasičnu gimnaziju završio je u Zagrebu 1892. Prve pjesme objavio je još tokom gimnazijskog školovanja, 1889, u školskom listu ''Lovor''.<ref name="HE" /><ref name="Vuković">{{cite journal |last=Vuković Runjić |first=Milana |title=Elegantna i neuhvatljiva Arkadija Vladimira Vidrića |journal=Kolo |volume=35 |issue=4 |year=2025 |publisher=Matica hrvatska |url=https://www.matica.hr/kolo/838/elegantna-i-neuhvatljiva-arkadija-vladimira-vidrica-39235/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon završetka gimnazije studirao je [[pravo]] u [[Prag]]u, [[Zagreb]] i [[Beč]]u. Tokom studentskih godina učestvovao je u političkim demonstracijama protiv ugarskog utjecaja u Hrvatskoj. Dana 16. oktobra 1895, prilikom posjete cara [[Franjo Josip, car Austrije|Franje Josipa]] Zagrebu, bio je jedan od predvodnika studentske povorke tokom koje je na [[Trg bana Josipa Jelačića|Trgu bana Josipa Jelačića]] spaljena mađarska zastava. Vidrić je nosio studentski barjak, zbog čega je uhapšen i osuđen na četiri mjeseca strogog zatvora.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Pravni studij završio je u Beču 1900, a 1903. stekao je doktorat iz pravnih nauka na [[Univerzitet u Zagrebu|Univerzitetu u Zagrebu]]. Bavio se [[advokat]]urom, a jedno vrijeme radio je u kancelariji svoga oca. Boravio je i u Beču, gdje se pripremao za akademsku karijeru u oblasti [[Rimsko pravo|rimskog prava]], ali se vratio u Zagreb.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Godine 1908. smješten je u Zavod za umobolne u Stenjevcu, gdje je boravio uz kraći prekid. Umro je 29. septembra 1909. u Stenjevcu, a sahranjen je na zagrebačkom groblju [[Mirogoj]].<ref name="Vuković" /> == Književno stvaralaštvo == Vidrić je pjesme pisao još kao gimnazijalac, a u književnosti se afirmirao krajem 19. stoljeća. Njegova pjesma ''Boni mores'', objavljena u časopisu ''Vienac'', obično se navodi kao jedan od ranih važnih trenutaka njegovog književnog predstavljanja. U istom časopisu objavljivao je i druge pjesme, među kojima je ''Mrtva ljubav''. Njegovi stihovi objavljivani su i u časopisima ''Mladost'', ''Život'' i ''Savremenik''.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Godine 1907. u vlastitoj nakladi objavio je zbirku ''Pjesme'', jedinu knjigu koju je objavio za života. U nju je uvršteno 25 pjesama nastalih u periodu od 1896. do 1907. Iako je zbirka obimom mala, Vidrićev pjesnički opus obuhvata približno četrdeset pjesama, uključujući i one koje nisu bile uvrštene u prvo izdanje, a objavljene su u časopisima ili naknadnim izdanjima.<ref name="HE" /><ref name="Užarević">{{cite journal |last=Uzarević |first=Josip |title=Vidrićeve "Pjesme" - knjiga ili zbirka? |journal=Croatica: časopis za hrvatski jezik, književnost i kulturu |volume=27 |issue=45-46 |pages=347–358 |year=1998 |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |url=https://hrcak.srce.hr/214742 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> === Tematsko-motivske osobine === U Vidrićevoj poeziji zastupljeni su različiti tematski i motivski krugovi. Značajno mjesto zauzimaju [[Antička Grčka|antička grčka]] i [[rimska mitologija]], [[Egipatska mitologija|egipatska tradicija]], biblijski motivi, [[slavenska mitologija]] i srednjovjekovna historija. U pjesmama se pojavljuju bogovi, satiri, mitski junaci i likovi smješteni u historijski ili mitološki oblikovane prostore. Ti motivi predstavljaju okvir kroz koji pjesnik oblikuje pitanja ljudske prolaznosti, slobode, smrti, ljubavi i odnosa prema životu.<ref name="HE" /> Uz [[Mitologija|mitološke]] i historijske motive, u njegovom stvaralaštvu zastupljeni su pejzažna, ljubavna i erotska lirika te pjesnički portreti. Pejzaži su često imaginarni, alegorijski ili povezani s mitološkim i pseudohistorijskim prostorima. Prikazi prirode, svjetlosti i ljudskog tijela oblikovani su posebnom vizuelnošću, dok se u pojedinim pjesmama pojavljuje i suprotstavljanje životnog zanosa i slutnje prolaznosti.<ref name="HE" /> Jedno od prepoznatljivih karakteristika Vidrićeve poezije jeste povezanost pjesničkog i likovnog izraza. Slike su često građene na kontrastima svjetlosti i tame, pri čemu se svijetli i tamni stihovi ili strofe smjenjuju unutar pjesme. Takva stilska sredstva naročito dolaze do izražaja u pjesmama ''Dva pejsaža'' i ''Na Nilu''. Na njegovu osjetljivost za likovnu stranu pjesničkog izraza upućuju i veze s hrvatskim slikarima njegovog vremena, među kojima su bili [[Bela Čikoš Sesija]], [[Menci Clement Crnčić]], [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]] i [[Rudolf Valdec]].<ref name="HE" /> Vidrićev stih predstavlja prijelaz od strože formaliziranog prema slobodnijem oblikovanju. Pjesnički doživljaj često je smješten u objektivizirani okvir, najčešće mitološki ili prostorni, dok se lirski subjekt povlači ili se pojavljuje posredno. Takva distanca između lirskog subjekta i prikazanog svijeta doprinosi stvaranju monumentalnih i vizuelno zaokruženih prizora.<ref name="HE" /> === Pjesnička zbirka ''Pjesme'' === Zbirka ''Pjesme'' iz 1907. nije samo skup pjesama nastalih u određenom periodu, nego je predmet književnokritičkih rasprava o njenoj unutrašnjoj kompoziciji. Josip Užarević u naučnom radu iz 1997. razmatra mogućnost da se zbirka tumači kao cjelovita pjesnička knjiga, a ne kao hronološki raspoređen skup pojedinačnih pjesama. Prema njegovoj analizi, izbor početne i završne pjesme upućuje na tematsku i formalnu povezanost cjeline.<ref name="Užarević" /> U monografskoj studiji ''Vladimir Vidrić i njegove pjesme'' iz 2009. Užarević dodatno analizira kompozicijske osobine zbirke, vizuelnu organizaciju pjesničkog izraza i različita tumačenja pjesme ''Pejsaž I''. Knjiga je objavljena uz fototipsko izdanje prvog izdanja Vidrićeve zbirke iz 1907, čime je omogućeno poređenje izvornog teksta s kasnijim izdanjima pjesama.<ref name="Uzarevic_Vladimir_2009">{{cite book |last=Užarević |first=Josip |title=Vladimir Vidrić i njegove pjesme |publisher=Disput |location=Zagreb |year=2009 |pages=127 |isbn=978-953-260-090-2 |url=https://www.knjiznica-krizevci.hr/mkatalog/knjiga.php?id=43055 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Pojedinačni motivi u Vidrićevoj poeziji također su bili predmet naučnih istraživanja. Sanja Grakalić Plenković u radu ''Poetika vode u Pjesmama Vladimira Vidrića'' iz 2017. analizira različite oblike i značenja vode u njegovim pjesmama. Voda se u tom tumačenju povezuje s vremenom, snom, smrću, životom i slutnjom, a pojavljuje se kroz motive mora, suza, valova, kapi i rose.<ref name="Poetika_vode_2017">{{cite book |last=Grakalić Plenković |first=Sanja |title=Zbornik radova s Međunarodnoga znanstvenog skupa Zadarski filološki dani 6 |chapter=Poetika vode u Pjesmama Vladimira Vidrića |publisher=Sveučilište u Zadru |location=Zadar |year=2017 |pages=285–300 |url=https://www.croris.hr/crosbi/publikacija/prilog-skup/652891 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Recepcija i književno-kritička tumačenja == Vidrićevo pjesništvo od objavljivanja zbirke ''Pjesme'' izazivalo je interes književnih kritičara. Njegovi savremenici, među kojima su bili [[Antun Gustav Matoš]], [[Vladimir Nazor]] i [[Tin Ujević]], pisali su o njegovoj poeziji, a književna kritika nastavila se baviti njegovim djelom i nakon smrti. O Vidrićevoj poeziji objavljeno više od dvije stotine kritičkih napisa, dok su opsežnije studije njegovog pjesništva napisali [[Antun Barac]] i [[Ivo Frangeš]].<ref name="Šicel">{{cite journal |last=Šicel |first=Miroslav |title=Vidrićeva poezija u interpretaciji Antuna Barca i Ive Frangeša |journal=Kolo |volume=20 |issue=1-2 |year=2010 |publisher=Matica hrvatska |url=https://www.matica.hr/kolo/317/Vidri%C4%87eva%20poezija%20u%20interpretaciji%20Antuna%20Barca%20i%20Ive%20Frange%C5%A1a/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Antun Barac objavio je 1940. monografiju ''Vidrić'', u kojoj je razmatrao pjesnikov život i književno stvaralaštvo. Ivo Frangeš posvetio je Vidrićevoj poeziji više stilističkih i interpretativnih studija, među kojima su analize pjesama ''Pomona'', ''Ambrozijska noć'', ''Jutro'', ''Notturno'' i ''Pejsaž II''. Njihovi pristupi razlikovali su se metodološki: Barac je Vidrićevo djelo posmatrao u širem književno-historijskom i društvenom kontekstu, dok je Frangeš naglasak stavljao na stilističku analizu i estetske osobine pjesničkog teksta.<ref name="Šicel" /> U novijim istraživanjima posebno se ističu radovi Josipa Užarevića, koji se bavi kompozicijom zbirke i interpretacijom pojedinačnih pjesama, te studije usmjerene na motive i poetičke karakteristike u Vidrićevom stvaralaštvu. Njegova poezija razmatrana je i u kontekstu odnosa književnosti i likovne umjetnosti, impresionizma, simbolizma i secesije.<ref name="Užarević" /><ref name="Vidric_2013">{{cite book |title=Frangešovo čitanje Vidrića |journal=Zbornik o Ivi Frangešu |publisher=Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu |year=2013 |url=https://fhs.unizg.hr/images/50043113/franges_merged.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="Frangesovo_citanje_Vidrica_2013">{{cite book |title=Zbornik o Ivi Frangešu |chapter=Frangešovo čitanje Vidrića |publisher=Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu |location=Zagreb |year=2013 |url=https://fhs.unizg.hr/images/50043113/franges_merged.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Vidrićevo djelo spominjano je i u književno-kritičkim raspravama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Književni kritičar [[Midhat Begić]] naveo je Vidrićevo pjesništvo kao primjer neponovljivosti književnog djela u njegovoj historijskoj i jezičkoj posebnosti, ističući da se njegova vrijednost ne može zamijeniti djelima drugih evropskih pjesnika, poput [[Friedrich Hölderlin|Friedricha Hölderlina]] ili [[Arthur Rimbaud|Arthura Rimbauda]]. Begićev stav razmatra [[Enver Kazaz]] u radu o razvoju njegove poetske kritike i književno-kritičkom vrednovanju djela u južnoslavenskom književnom prostoru.<ref name="Kazaz_Midhat_Begic_2020">{{cite web |last=Kazaz |first=Enver |title=Midhat Begić – transformacija poetske kritike i zasnivanje bosnistike i bošnjakistike |website=ivanlovrenovic.com |date=10. 10. 2020 |url=https://ivanlovrenovic.com/clanci/varia/enver-kazaz-midhat-begic-transformacija-poetske-kritike-i-zasnivanje-bosnistike-i-bosnjakistike |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> == Muzičke obrade == Neke Vidrićeve pjesme poslužile su kao predložak za muzička djela. Hrvatska kompozitorica [[Ivana Lang]] komponovala je muziku na više njegovih pjesama, među kojima su ''Na Nilu'', ''Jutro'', ''Grijeh'' i ''Roblje''. Pjesme su obrađene za glas i klavir, odnosno glas i orkestar. Vidrićeva poezija bila je inspiracija i drugim kompozitorima, među kojima su Božidar Kunc i Josip Jozefović.<ref name="HAZU_Vidric_muzicke_obrade">{{cite book |title=Rad o muzičkim obradama poezije Vladimira Vidrića |publisher=Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti (HAZU) – Digitalna zbirka HAZU (DiZBi) |location=Zagreb |url=https://dizbi.hazu.hr/d17b118n/main/a/g3/k19/ag3k19clmejg.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Izdanja == * ''Pjesme'', vlastito izdanje, Zagreb, 1907. * ''Sabrane pjesme'', uredio Dragutin Tadijanović, Jugoslavenska akademija nauka i umjetnosti, Zagreb, 1969. * ''Izabrane pjesme'', priredio Ivo Frangeš, Matica hrvatska, Zagreb, 1996. * ''Vladimir Vidrić i njegove pjesme'', Josip Užarević, Disput, Zagreb, 2009. * ''Izbor pjesama / Izabrana djela'', Vladimir Vidrić i Mihovil Nikolić, uredio Vlatko Pavletić, Matica hrvatska, Zagreb, 2000. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vidrić, Vladimir}} [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici]] [[Kategorija:Hrvatski književnici]] [[Kategorija:Pjesnici hrvatske moderne]] [[Kategorija:Rođeni 1875.]] [[Kategorija:Umrli 1909.]] dw8fm4qq73n9x59vu00kml291aqanet 3939616 3939580 2026-11-07T21:57:09Z Bosancica by MK 173186 3939616 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Vladimir Vidrić | slika = Vladimir Vidrić portrait, 1900s.jpg | alt_slike = Portret Vladimira Vidrića | opis = Hrvatski pjesnik | ime_pri_rođenju = Vladimir Antun Ljuboslav Vidrić | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1875|4|30}} | mjesto_rođenja = [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | datum_smrti = {{Datum smrti|1909|9|29}} | mjesto_smrti = [[Stenjevec]], [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Pjesnik]], [[pravo|pravnik]] | godine_aktivnosti = 1889–1907. | poznat_po = Pjesničkom stvaralaštvu | značajna_djela = ''Pjesme'' (1907) | potpis = Vladimir Vidrić signature.png }} [[Datoteka:Vladimir Vidric 0707.JPG|mini|desno|300px|Spomen-ploča Vladimiru Vidriću na rodnoj kući u Zagrebu]] '''Vladimir Antun Ljuboslav Vidrić''' (30. april 1875 – 29. septembar 1909) bio je [[Hrvati|hrvatski]] [[pjesnik]] i jedan od najistaknutijih predstavnika [[Hrvatska moderna|hrvatske moderne]]. Po obrazovanju je bio pravnik, a književni ugled stekao je [[Lirska pjesma|lirskim stvaralaštvom]] u kojem se prepliću elementi [[impresionizam|impresionizma]], [[simbolizam|simbolizma]] i [[esteticizam|esteticizma]]. Njegovu poeziju karakterišu slikovitost, izražen osjećaj za boje i svjetlost te motivi iz antičke, egipatske, biblijske, slavenske i srednjovjekovne tradicije. Za života je objavio jednu zbirku pjesama, ''Pjesme'' (1907), koja je obuhvatila 25 pjesama. Njegov cjelokupni pjesnički opus procjenjuje se na približno četrdeset pjesama.<ref name="HE">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje |title=Vidrić, Vladimir |publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža |year=2013–2026 |url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/vidric-vladimir |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Biografija == Vladimir Vidrić rođen je 30. aprila 1875. u Zagrebu, u imućnoj građanskoj porodici. Njegov otac Lovro Vidrić bio je advokat slovenskog porijekla. Klasičnu gimnaziju završio je u Zagrebu 1892. Prve pjesme objavio je još tokom gimnazijskog školovanja, 1889, u školskom listu ''Lovor''.<ref name="HE" /><ref name="Vuković">{{cite journal |last=Vuković Runjić |first=Milana |title=Elegantna i neuhvatljiva Arkadija Vladimira Vidrića |journal=Kolo |volume=35 |issue=4 |year=2025 |publisher=Matica hrvatska |url=https://www.matica.hr/kolo/838/elegantna-i-neuhvatljiva-arkadija-vladimira-vidrica-39235/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon završetka gimnazije studirao je [[pravo]] u [[Prag]]u, [[Zagreb]] i [[Beč]]u. Tokom studentskih godina učestvovao je u političkim demonstracijama protiv ugarskog utjecaja u Hrvatskoj. Dana 16. oktobra 1895, prilikom posjete cara [[Franjo Josip, car Austrije|Franje Josipa]] Zagrebu, bio je jedan od predvodnika studentske povorke tokom koje je na [[Trg bana Josipa Jelačića|Trgu bana Josipa Jelačića]] spaljena mađarska zastava. Vidrić je nosio studentski barjak, zbog čega je uhapšen i osuđen na četiri mjeseca strogog zatvora.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Pravni studij završio je u Beču 1900, a 1903. stekao je doktorat iz pravnih nauka na [[Univerzitet u Zagrebu|Univerzitetu u Zagrebu]]. Bavio se [[advokat]]urom, a jedno vrijeme radio je u kancelariji svoga oca. Boravio je i u Beču, gdje se pripremao za akademsku karijeru u oblasti [[Rimsko pravo|rimskog prava]], ali se vratio u Zagreb.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Godine 1908. smješten je u Zavod za umobolne u Stenjevcu, gdje je boravio uz kraći prekid. Umro je 29. septembra 1909. u Stenjevcu, a sahranjen je na zagrebačkom groblju [[Mirogoj]].<ref name="Vuković" /> == Književno stvaralaštvo == Vidrić je pjesme pisao još kao gimnazijalac, a u književnosti se afirmirao krajem 19. stoljeća. Njegova pjesma ''Boni mores'', objavljena u časopisu ''Vienac'', obično se navodi kao jedan od ranih važnih trenutaka njegovog književnog predstavljanja. U istom časopisu objavljivao je i druge pjesme, među kojima je ''Mrtva ljubav''. Njegovi stihovi objavljivani su i u časopisima ''Mladost'', ''Život'' i ''Savremenik''.<ref name="HE" /><ref name="Vuković" /> Godine 1907. u vlastitoj nakladi objavio je zbirku ''Pjesme'', jedinu knjigu koju je objavio za života. U nju je uvršteno 25 pjesama nastalih u periodu od 1896. do 1907. Iako je zbirka obimom mala, Vidrićev pjesnički opus obuhvata približno četrdeset pjesama, uključujući i one koje nisu bile uvrštene u prvo izdanje, a objavljene su u časopisima ili naknadnim izdanjima.<ref name="HE" /><ref name="Užarević">{{cite journal |last=Uzarević |first=Josip |title=Vidrićeve "Pjesme" - knjiga ili zbirka? |journal=Croatica: časopis za hrvatski jezik, književnost i kulturu |volume=27 |issue=45-46 |pages=347–358 |year=1998 |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |url=https://hrcak.srce.hr/214742 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> === Tematsko-motivske osobine === U Vidrićevoj poeziji zastupljeni su različiti tematski i motivski krugovi. Značajno mjesto zauzimaju [[Antička Grčka|antička grčka]] i [[rimska mitologija]], [[Egipatska mitologija|egipatska tradicija]], biblijski motivi, [[slavenska mitologija]] i srednjovjekovna historija. U pjesmama se pojavljuju bogovi, satiri, mitski junaci i likovi smješteni u historijski ili mitološki oblikovane prostore. Ti motivi predstavljaju okvir kroz koji pjesnik oblikuje pitanja ljudske prolaznosti, slobode, smrti, ljubavi i odnosa prema životu.<ref name="HE" /> Uz [[Mitologija|mitološke]] i historijske motive, u njegovom stvaralaštvu zastupljeni su pejzažna, ljubavna i erotska lirika te pjesnički portreti. Pejzaži su često imaginarni, alegorijski ili povezani s mitološkim i pseudohistorijskim prostorima. Prikazi prirode, svjetlosti i ljudskog tijela oblikovani su posebnom vizuelnošću, dok se u pojedinim pjesmama pojavljuje i suprotstavljanje životnog zanosa i slutnje prolaznosti.<ref name="HE" /> Jedno od prepoznatljivih karakteristika Vidrićeve poezije jeste povezanost pjesničkog i likovnog izraza. Slike su često građene na kontrastima svjetlosti i tame, pri čemu se svijetli i tamni stihovi ili strofe smjenjuju unutar pjesme. Takva stilska sredstva naročito dolaze do izražaja u pjesmama ''Dva pejsaža'' i ''Na Nilu''. Na njegovu osjetljivost za likovnu stranu pjesničkog izraza upućuju i veze s hrvatskim slikarima njegovog vremena, među kojima su bili [[Bela Čikoš Sesija]], [[Menci Clement Crnčić]], [[Robert Frangeš-Mihanović|Robert Frangeš]] i [[Rudolf Valdec]].<ref name="HE" /> Vidrićev stih predstavlja prijelaz od strože formaliziranog prema slobodnijem oblikovanju. Pjesnički doživljaj često je smješten u objektivizirani okvir, najčešće mitološki ili prostorni, dok se lirski subjekt povlači ili se pojavljuje posredno. Takva distanca između lirskog subjekta i prikazanog svijeta doprinosi stvaranju monumentalnih i vizuelno zaokruženih prizora.<ref name="HE" /> === Pjesnička zbirka ''Pjesme'' === Zbirka ''Pjesme'' iz 1907. nije samo skup pjesama nastalih u određenom periodu, nego je predmet književnokritičkih rasprava o njenoj unutrašnjoj kompoziciji. Josip Užarević u naučnom radu iz 1997. razmatra mogućnost da se zbirka tumači kao cjelovita pjesnička knjiga, a ne kao hronološki raspoređen skup pojedinačnih pjesama. Prema njegovoj analizi, izbor početne i završne pjesme upućuje na tematsku i formalnu povezanost cjeline.<ref name="Užarević" /> U monografskoj studiji ''Vladimir Vidrić i njegove pjesme'' iz 2009. Užarević dodatno analizira kompozicijske osobine zbirke, vizuelnu organizaciju pjesničkog izraza i različita tumačenja pjesme ''Pejsaž I''. Knjiga je objavljena uz fototipsko izdanje prvog izdanja Vidrićeve zbirke iz 1907, čime je omogućeno poređenje izvornog teksta s kasnijim izdanjima pjesama.<ref name="Uzarevic_Vladimir_2009">{{cite book |last=Užarević |first=Josip |title=Vladimir Vidrić i njegove pjesme |publisher=Disput |location=Zagreb |year=2009 |pages=127 |isbn=978-953-260-090-2 |url=https://www.knjiznica-krizevci.hr/mkatalog/knjiga.php?id=43055 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Pojedinačni motivi u Vidrićevoj poeziji također su bili predmet naučnih istraživanja. Sanja Grakalić Plenković u radu ''Poetika vode u Pjesmama Vladimira Vidrića'' iz 2017. analizira različite oblike i značenja vode u njegovim pjesmama. Voda se u tom tumačenju povezuje s vremenom, snom, smrću, životom i slutnjom, a pojavljuje se kroz motive mora, suza, valova, kapi i rose.<ref name="Poetika_vode_2017">{{cite book |last=Grakalić Plenković |first=Sanja |title=Zbornik radova s Međunarodnoga znanstvenog skupa Zadarski filološki dani 6 |chapter=Poetika vode u Pjesmama Vladimira Vidrića |publisher=Sveučilište u Zadru |location=Zadar |year=2017 |pages=285–300 |url=https://www.croris.hr/crosbi/publikacija/prilog-skup/652891 |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Recepcija i književno-kritička tumačenja == Vidrićevo pjesništvo od objavljivanja zbirke ''Pjesme'' izazivalo je interes književnih kritičara. Njegovi savremenici, među kojima su bili [[Antun Gustav Matoš]], [[Vladimir Nazor]] i [[Tin Ujević]], pisali su o njegovoj poeziji, a književna kritika nastavila se baviti njegovim djelom i nakon smrti. O Vidrićevoj poeziji objavljeno više od dvije stotine kritičkih napisa, dok su opsežnije studije njegovog pjesništva napisali [[Antun Barac]] i [[Ivo Frangeš]].<ref name="Šicel">{{cite journal |last=Šicel |first=Miroslav |title=Vidrićeva poezija u interpretaciji Antuna Barca i Ive Frangeša |journal=Kolo |volume=20 |issue=1-2 |year=2010 |publisher=Matica hrvatska |url=https://www.matica.hr/kolo/317/Vidri%C4%87eva%20poezija%20u%20interpretaciji%20Antuna%20Barca%20i%20Ive%20Frange%C5%A1a/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Antun Barac objavio je 1940. monografiju ''Vidrić'', u kojoj je razmatrao pjesnikov život i književno stvaralaštvo. Ivo Frangeš posvetio je Vidrićevoj poeziji više stilističkih i interpretativnih studija, među kojima su analize pjesama ''Pomona'', ''Ambrozijska noć'', ''Jutro'', ''Notturno'' i ''Pejsaž II''. Njihovi pristupi razlikovali su se metodološki: Barac je Vidrićevo djelo posmatrao u širem književno-historijskom i društvenom kontekstu, dok je Frangeš naglasak stavljao na stilističku analizu i estetske osobine pjesničkog teksta.<ref name="Šicel" /> U novijim istraživanjima posebno se ističu radovi Josipa Užarevića, koji se bavi kompozicijom zbirke i interpretacijom pojedinačnih pjesama, te studije usmjerene na motive i poetičke karakteristike u Vidrićevom stvaralaštvu. Njegova poezija razmatrana je i u kontekstu odnosa književnosti i likovne umjetnosti, impresionizma, simbolizma i secesije.<ref name="Užarević" /><ref name="Vidric_2013">{{cite book |title=Frangešovo čitanje Vidrića |journal=Zbornik o Ivi Frangešu |publisher=Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu |year=2013 |url=https://fhs.unizg.hr/images/50043113/franges_merged.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="Frangesovo_citanje_Vidrica_2013">{{cite book |title=Zbornik o Ivi Frangešu |chapter=Frangešovo čitanje Vidrića |publisher=Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu |location=Zagreb |year=2013 |url=https://fhs.unizg.hr/images/50043113/franges_merged.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Vidrićevo djelo spominjano je i u književno-kritičkim raspravama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Književni kritičar [[Midhat Begić]] naveo je Vidrićevo pjesništvo kao primjer neponovljivosti književnog djela u njegovoj historijskoj i jezičkoj posebnosti, ističući da se njegova vrijednost ne može zamijeniti djelima drugih evropskih pjesnika, poput [[Friedrich Hölderlin|Friedricha Hölderlina]] ili [[Arthur Rimbaud|Arthura Rimbauda]]. Begićev stav razmatra [[Enver Kazaz]] u radu o razvoju njegove poetske kritike i književno-kritičkom vrednovanju djela u južnoslavenskom književnom prostoru.<ref name="Kazaz_Midhat_Begic_2020">{{cite web |last=Kazaz |first=Enver |title=Midhat Begić – transformacija poetske kritike i zasnivanje bosnistike i bošnjakistike |website=ivanlovrenovic.com |date=10. 10. 2020 |url=https://ivanlovrenovic.com/clanci/varia/enver-kazaz-midhat-begic-transformacija-poetske-kritike-i-zasnivanje-bosnistike-i-bosnjakistike |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> == Muzičke obrade == Neke Vidrićeve pjesme poslužile su kao predložak za muzička djela. Hrvatska kompozitorica [[Ivana Lang]] komponovala je muziku na više njegovih pjesama, među kojima su ''Na Nilu'', ''Jutro'', ''Grijeh'' i ''Roblje''. Pjesme su obrađene za glas i klavir, odnosno glas i orkestar. Vidrićeva poezija bila je inspiracija i drugim kompozitorima, među kojima su Božidar Kunc i Josip Jozefović.<ref name="HAZU_Vidric_muzicke_obrade">{{cite book |title=Rad o muzičkim obradama poezije Vladimira Vidrića |publisher=Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti (HAZU) – Digitalna zbirka HAZU (DiZBi) |location=Zagreb |url=https://dizbi.hazu.hr/d17b118n/main/a/g3/k19/ag3k19clmejg.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Izdanja == * ''Pjesme'', vlastito izdanje, Zagreb, 1907. * ''Sabrane pjesme'', uredio Dragutin Tadijanović, Jugoslavenska akademija nauka i umjetnosti, Zagreb, 1969. * ''Izabrane pjesme'', priredio Ivo Frangeš, Matica hrvatska, Zagreb, 1996. * ''Vladimir Vidrić i njegove pjesme'', Josip Užarević, Disput, Zagreb, 2009. * ''Izbor pjesama / Izabrana djela'', Vladimir Vidrić i Mihovil Nikolić, uredio Vlatko Pavletić, Matica hrvatska, Zagreb, 2000. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vidrić, Vladimir}} [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici]] [[Kategorija:Hrvatski pisci]] [[Kategorija:Pjesnici hrvatske moderne]] [[Kategorija:Rođeni 1875.]] [[Kategorija:Umrli 1909.]] hbpbjzjchcdhpc73jpk2znfnlaf8xju 10 539309 3939591 2026-11-07T13:26:58Z AnToni 2325 Nova stranica: {|{{SKB discipline2/zaglavlje |Disciplina = Ukupni rezultati |Broj takmičenja = 21 |Datum = 9. 1. 2024. |Naziv = SKB 2022 ukupno muškarci }} {{SKB discipline/red|1|Johannes Thingnes Bø|NOR|1262|8}} {{SKB discipline/red|2|Tarjei Bø|NOR|1080|1}} {{SKB discipline/red|3|Johannes Dale|NOR|949|1}} |- {{PCT|4}} |- {{SKB discipline/red|4|Sturla Holm Lægreid|NOR|862|2}} {{SKB discipline/red|5|Vetle Sjåstad Christiansen|NOR|817|2}} {{SKB discipline/red|6|... 3939591 wikitext text/x-wiki {|{{SKB discipline2/zaglavlje |Disciplina = Ukupni rezultati |Broj takmičenja = 21 |Datum = 9. 1. 2024. |Naziv = SKB 2022 ukupno muškarci }} {{SKB discipline/red|1|Johannes Thingnes Bø|NOR|1262|8}} {{SKB discipline/red|2|Tarjei Bø|NOR|1080|1}} {{SKB discipline/red|3|Johannes Dale|NOR|949|1}} |- {{PCT|4}} |- {{SKB discipline/red|4|Sturla Holm Lægreid|NOR|862|2}} {{SKB discipline/red|5|Vetle Sjåstad Christiansen|NOR|817|2}} {{SKB discipline/red|6|Émilien Jacquelin|FRA|712|-}} {{SKB discipline/red|7|Endre Strømsheim|NOR|700|1}} {{SKB discipline/red|8|Tommaso Giacomel|ITA|688|-}} {{SKB discipline/red|9|Sebastian Samuelsson|ŠVE|671|1}} {{SKB discipline/red|10|Martin Ponsiluoma|ŠVE|638|-}} {{SKB discipline/red|11|Éric Perrot (biatlonac){{!}}Éric Perrot|FRA|622|1}} {{SKB discipline/red|12|Johannes Kühn|NJE|617|-}} {{SKB discipline/red|13|Benedikt Doll|NJE|611|2}} {{SKB discipline/red|14|Justus Strelow|NJE|610|-}} {{SKB discipline/red|15|Philipp Nawrath|NJE|589|1}} {{SKB discipline/red|27|Roman Rees|NJE|283|1}} |} |}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni Svjetskog kupa u biatlonu 2023/2024.]] {{Šablon:SKB ukupno muškarci}} </noinclude> <!-- {{SKB discipline/red|91|Krešimir Crnković|HRV|10|-}} {{SKB discipline/red|53|Tsukasa Kobonoki|JAP|87|-}} {{SKB discipline/red|51|Scott Gow|KAN|114|-}} {{SKB discipline/red|20|Lukas Hofer|ITA|404|-}} {{SKB discipline/red|7|Simon Desthieux|FRA|590|-}} {{SKB discipline/red|9|Sivert Guttorm Bakken|NOR|553|-}} {{SKB discipline/red|8|Quentin Fillon Maillet|FRA|671|-}} {{SKB discipline/red|10|Fabien Claude|FRA|635|-}} {{SKB discipline/red|11|Niklas Hartweg|ŠVI|608|-}} {{SKB discipline/red|13|Michal Krčmář|ČEŠ|581|-}} {{SKB discipline/red|15|Jesper Nelin|ŠVE|440|-}} {{SKB discipline/red|17|Sebastian Stadler|ŠVI|426|-}} {{SKB discipline/red|18|Simon Eder|AUT|406|-}} {{SKB discipline/red|19|Jakov Fak|SLO|401|-}} {{SKB discipline/red|20|Antonin Guigonnat|FRA|397|-}} {{SKB discipline/red|23|Florent Claude|BEL|341|-}} {{SKB discipline/red|24|David Zobel|NJE|336|-}} {{SKB discipline/red|25|Filip Fjeld Andersen|NOR|322|-}} {{SKB discipline/red|27|Vytautas Strolia|LIT|274|-}} {{SKB discipline/red|29|Tero Seppälä|FIN|229|-}} {{SKB discipline/red|30|Olli Hiidensalo|FIN|223|-}} {{SKB discipline/red|33|David Komatz|AUT|193|-}} {{SKB discipline/red|37|Felix Leitner|AUT|123|-}} {{SKB discipline/red|40|Anton Vidmar|SLO|95|-}} {{SKB discipline/red|41|Tuomas Harjula|FIN|94|-}} {{SKB discipline/red|43|Christian Gow|KAN|88|-}} {{SKB discipline/red|44|Jakub Štvrtecký|ČEŠ|86|-}} {{SKB discipline/red|48|Émilien Claude|FRA|72|-}} {{SKB discipline/red|50|Miha Dovžan|SLO|70|-}} {{SKB discipline/red|54|Patrick Braunhofer|ITA|55|-}} {{SKB discipline/red|55|Campbell Wright|NZL|55|-}} {{SKB discipline/red|62|Paul Schommer|SAD|38|-}} {{SKB discipline/red|69|Emil Nykvist|ŠVE|27|-}} {{SKB discipline/red|78|Taras Lesijuk|UKR|15|-}} {{SKB discipline/red|83|Lovro Planko|SLO|10|-}} {{SKB discipline/red|93|Patrick Jakob|AUT|2|-}} {{SKB discipline/red|95|Oskar Brandt|ŠVE|1|-}} --> suq1hspc6nu9mrjsn4wana2waipw6fx 3939592 3939591 2026-11-07T13:27:15Z AnToni 2325 3939592 wikitext text/x-wiki {|{{SKB discipline2/zaglavlje |Disciplina = Ukupni rezultati |Broj takmičenja = 21 |Datum = 7. 11. 2026. |Naziv = SKB 2022 ukupno muškarci }} {{SKB discipline/red|1|Johannes Thingnes Bø|NOR|1262|8}} {{SKB discipline/red|2|Tarjei Bø|NOR|1080|1}} {{SKB discipline/red|3|Johannes Dale|NOR|949|1}} |- {{PCT|4}} |- {{SKB discipline/red|4|Sturla Holm Lægreid|NOR|862|2}} {{SKB discipline/red|5|Vetle Sjåstad Christiansen|NOR|817|2}} {{SKB discipline/red|6|Émilien Jacquelin|FRA|712|-}} {{SKB discipline/red|7|Endre Strømsheim|NOR|700|1}} {{SKB discipline/red|8|Tommaso Giacomel|ITA|688|-}} {{SKB discipline/red|9|Sebastian Samuelsson|ŠVE|671|1}} {{SKB discipline/red|10|Martin Ponsiluoma|ŠVE|638|-}} {{SKB discipline/red|11|Éric Perrot (biatlonac){{!}}Éric Perrot|FRA|622|1}} {{SKB discipline/red|12|Johannes Kühn|NJE|617|-}} {{SKB discipline/red|13|Benedikt Doll|NJE|611|2}} {{SKB discipline/red|14|Justus Strelow|NJE|610|-}} {{SKB discipline/red|15|Philipp Nawrath|NJE|589|1}} {{SKB discipline/red|27|Roman Rees|NJE|283|1}} |} |}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni Svjetskog kupa u biatlonu 2023/2024.]] {{Šablon:SKB ukupno muškarci}} </noinclude> <!-- {{SKB discipline/red|91|Krešimir Crnković|HRV|10|-}} {{SKB discipline/red|53|Tsukasa Kobonoki|JAP|87|-}} {{SKB discipline/red|51|Scott Gow|KAN|114|-}} {{SKB discipline/red|20|Lukas Hofer|ITA|404|-}} {{SKB discipline/red|7|Simon Desthieux|FRA|590|-}} {{SKB discipline/red|9|Sivert Guttorm Bakken|NOR|553|-}} {{SKB discipline/red|8|Quentin Fillon Maillet|FRA|671|-}} {{SKB discipline/red|10|Fabien Claude|FRA|635|-}} {{SKB discipline/red|11|Niklas Hartweg|ŠVI|608|-}} {{SKB discipline/red|13|Michal Krčmář|ČEŠ|581|-}} {{SKB discipline/red|15|Jesper Nelin|ŠVE|440|-}} {{SKB discipline/red|17|Sebastian Stadler|ŠVI|426|-}} {{SKB discipline/red|18|Simon Eder|AUT|406|-}} {{SKB discipline/red|19|Jakov Fak|SLO|401|-}} {{SKB discipline/red|20|Antonin Guigonnat|FRA|397|-}} {{SKB discipline/red|23|Florent Claude|BEL|341|-}} {{SKB discipline/red|24|David Zobel|NJE|336|-}} {{SKB discipline/red|25|Filip Fjeld Andersen|NOR|322|-}} {{SKB discipline/red|27|Vytautas Strolia|LIT|274|-}} {{SKB discipline/red|29|Tero Seppälä|FIN|229|-}} {{SKB discipline/red|30|Olli Hiidensalo|FIN|223|-}} {{SKB discipline/red|33|David Komatz|AUT|193|-}} {{SKB discipline/red|37|Felix Leitner|AUT|123|-}} {{SKB discipline/red|40|Anton Vidmar|SLO|95|-}} {{SKB discipline/red|41|Tuomas Harjula|FIN|94|-}} {{SKB discipline/red|43|Christian Gow|KAN|88|-}} {{SKB discipline/red|44|Jakub Štvrtecký|ČEŠ|86|-}} {{SKB discipline/red|48|Émilien Claude|FRA|72|-}} {{SKB discipline/red|50|Miha Dovžan|SLO|70|-}} {{SKB discipline/red|54|Patrick Braunhofer|ITA|55|-}} {{SKB discipline/red|55|Campbell Wright|NZL|55|-}} {{SKB discipline/red|62|Paul Schommer|SAD|38|-}} {{SKB discipline/red|69|Emil Nykvist|ŠVE|27|-}} {{SKB discipline/red|78|Taras Lesijuk|UKR|15|-}} {{SKB discipline/red|83|Lovro Planko|SLO|10|-}} {{SKB discipline/red|93|Patrick Jakob|AUT|2|-}} {{SKB discipline/red|95|Oskar Brandt|ŠVE|1|-}} --> 7qt8kepejvghq63yta3nka0hbecpeyf 0 539310 3939596 2026-11-07T13:49:58Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3939596 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija pisac | ime = Miroslav Toholj | slika = | opis_slike = | puno_ime = Miroslav Toholj | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1957|4|11}} | mjesto_rođenja = [[Ljubinje]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2021|7|23|1957|4|11}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[Književnik]], [[Publicistika|publicista]], [[političar]] | jezik = | nacionalnost = [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbin]] | obrazovanje = {{Plainlist| * [[Filozofski fakultet u Sarajevu]] * [[Univerzitet Komenskog|Univerzitet Komenskog u Bratislavi]] }} | period = | žanr = [[Roman]], [[pripovijetka]], [[esej]], [[publicistika]] | poznata_djela = {{Plainlist| * ''To sniva lamparija'' * ''Gospodar srca'' * ''Kuća Pavlovića'' * ''Crna knjiga'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nagrada Branko Ćopić]] * [[Nagrada Ivo Andrić]] * [[Nagrada Borisav Stanković]] * [[Vukova nagrada]] }} | potpis = | web_stranica = }} '''Miroslav Toholj''' (11. april 1957 – 23. juli 2021) bio je bosanskohercegovački i srpski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]]. Bio je jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), urednik sarajevskog sedmičnjaka ''Javnost'' i ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]] od januara 1993. do decembra 1995. Nakon rata obavljao je funkciju generalnog direktora Srpske radio-televizije, a 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]].<ref name="Euronews2021">{{cite news |title=Preminuo književnik Miroslav Toholj |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/10070/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/vest |work=Euronews Srbija |date=24. 7. 2021 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="ANURS2015">{{cite news |title=Izabrani novi članovi Akademije nauka i umjetnosti RS |url=https://www.nezavisne.com/kultura/vizuelna-umjetnost/Izabrani-novi-clanovi-Akademije-nauka-i-umjetnosti-RS/340785 |work=Nezavisne novine |date=7. 12. 2015 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Biografija == Toholj je rođen 11. aprila 1957. u [[Ljubinje|Ljubinju]]. Srednju školu završio je u [[Trebinje|Trebinju]], a diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]], na grupi za historiju jugoslavenskih književnosti. Od 1980. do 1983. pohađao je lektorske studije slovačkog jezika i kulture na [[Univerzitet Komenskog|Univerzitetu Komenskog u Bratislavi]], gdje je stekao status apsolventa. Kraće vrijeme radio je kao saradnik u izdavačkom preduzeću ''Svjetlost'' u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Matična biblioteka Istočno Sarajevo |url=https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Od 1984. do 1988. bio je sekretar Udruženja književnika Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Početkom devedesetih godina uključio se u politički život i bio jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]]. Obavljao je funkcije u njenom Glavnom i Izvršnom odboru te bio potpredsjednik Političkog savjeta stranke. U Sarajevu je pokrenuo i uređivao sedmičnjak ''Javnost'', koji je izlazio od 1990. do 1997. List je pokrenula SDS, a Toholj je bio njegov [[glavni urednik]].<ref name="Prometej">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Izdavačka kuća Prometej |url=https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="UNS2021">{{cite web |title=Miroslav Toholj (1957–2021) – Poslednji pozdrav nezaboravnom uredniku „Javnosti“! |publisher=Udruženje novinara Srbije (UNS) |date=16. 1. 2021 |url=https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/120289/miroslav-toholj-19572021--poslednji-pozdrav-nezaboravnom-uredniku-javnosti.html |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] živio je u Sarajevu. Od 1992. do 1997. boravio je na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], gdje je bio dio političkog rukovodstva [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] i poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. U junu 1992. imenovan je za direktora Državnog dokumentacijskog centra tadašnje Srpske Republike Bosne i Hercegovine, ustanove osnovane radi prikupljanja dokumentacije o zločinima počinjenim nad srpskim stanovništvom.<ref name="KaradzicJudgement">{{cite report |author=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |title=Prosecutor v. Radovan Karadžić, Judgement |date=24. 3. 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tjug/en/160324_judgement.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Od januara 1993. do decembra 1995. bio je ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]]. Nakon rata imenovan je za generalnog direktora Srpske radio-televizije, a na prvim poslijeratnim parlamentarnim izborima izabran je za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. Godine 1998. preselio se u [[Beograd]], gdje je nastavio književni i izdavački rad.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> Toholj je 4. i 5. novembra 2013. svjedočio kao svjedok odbrane na suđenju [[Radovan Karadžić|Radovanu Karadžiću]] pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. U sudskom postupku govorio je o svom radu u političkim i informativnim strukturama bosanskih Srba tokom rata, pri čemu je njegovo svjedočenje predstavljalo dio dokaznog postupka odbrane.<ref name="ICTY_2013">{{cite report |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |title=ICTY Weekly Update – 739 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=8. 11. 2013 |url=https://www.icty.org/x/file/Cases/Weeklyupdate/2013/weekly_update_739.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> U decembru 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]], u Odjeljenju književnosti i umjetnosti.<ref name="ANURS2015" /> Preminuo je 23. jula 2021. u [[Beograd]]u, u 64. godini života.<ref name="Euronews2021" /> == Također pogledajte == * [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske]] * [[Bosanskohercegovačka književnost]] * [[Radovan Karadžić]] * [[Srpska demokratska stranka]] == Reference == {{reference}} == Vanjski linkovi == * [https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj Miroslav Toholj] – Matična biblioteka Istočno Sarajevo * [https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ Miroslav Toholj] – Prometej {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Toholj, Miroslav}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Umrli 2021.]] [[Kategorija:Biografije, Ljubinje]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački književnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] ebjh5joqt24sw7qgg63fj3bjceyz5a8 3939599 3939596 2026-11-07T13:55:02Z Bosancica by MK 173186 3939599 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija pisac | ime = Miroslav Toholj | slika = | opis_slike = | puno_ime = Miroslav Toholj | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1957|4|11}} | mjesto_rođenja = [[Ljubinje]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2021|7|23|1957|4|11}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[Književnik]], [[Publicistika|publicista]], [[političar]] | jezik = | nacionalnost = [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbin]] | obrazovanje = {{Plainlist| * [[Filozofski fakultet u Sarajevu]] * [[Univerzitet Komenskog|Univerzitet Komenskog u Bratislavi]] }} | period = | žanr = [[Roman]], [[pripovijetka]], [[esej]], [[publicistika]] | poznata_djela = {{Plainlist| * ''To sniva lamparija'' * ''Gospodar srca'' * ''Kuća Pavlovića'' * ''Crna knjiga'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nagrada Branko Ćopić]] * [[Nagrada Ivo Andrić]] * [[Nagrada Borisav Stanković]] * [[Vukova nagrada]] }} | potpis = | web_stranica = }} '''Miroslav Toholj''' (11. april 1957 – 23. juli 2021) bio je bosanskohercegovački i srpski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]]. Bio je jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), urednik sarajevskog sedmičnjaka ''Javnost'' i ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]] od januara 1993. do decembra 1995. Nakon rata obavljao je funkciju generalnog direktora Srpske radio-televizije, a 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]].<ref name="Euronews2021">{{cite news |title=Preminuo književnik Miroslav Toholj |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/10070/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/vest |work=Euronews Srbija |date=24. 7. 2021 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="ANURS2015">{{cite news |title=Izabrani novi članovi Akademije nauka i umjetnosti RS |url=https://www.nezavisne.com/kultura/vizuelna-umjetnost/Izabrani-novi-clanovi-Akademije-nauka-i-umjetnosti-RS/340785 |work=Nezavisne novine |date=7. 12. 2015 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Biografija == Toholj je rođen 11. aprila 1957. u [[Ljubinje|Ljubinju]]. Srednju školu završio je u [[Trebinje|Trebinju]], a diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]], na grupi za historiju jugoslavenskih književnosti. Od 1980. do 1983. pohađao je lektorske studije slovačkog jezika i kulture na [[Univerzitet Komenskog|Univerzitetu Komenskog u Bratislavi]], gdje je stekao status apsolventa. Kraće vrijeme radio je kao saradnik u izdavačkom preduzeću ''Svjetlost'' u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Matična biblioteka Istočno Sarajevo |url=https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Od 1984. do 1988. bio je sekretar Udruženja književnika Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Početkom devedesetih godina uključio se u politički život i bio jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]]. Obavljao je funkcije u njenom Glavnom i Izvršnom odboru te bio potpredsjednik Političkog savjeta stranke. U Sarajevu je pokrenuo i uređivao sedmičnjak ''Javnost'', koji je izlazio od 1990. do 1997. List je pokrenula SDS, a Toholj je bio njegov [[glavni urednik]].<ref name="Prometej">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Izdavačka kuća Prometej |url=https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="UNS2021">{{cite web |title=Miroslav Toholj (1957–2021) – Poslednji pozdrav nezaboravnom uredniku „Javnosti“! |publisher=Udruženje novinara Srbije (UNS) |date=16. 1. 2021 |url=https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/120289/miroslav-toholj-19572021--poslednji-pozdrav-nezaboravnom-uredniku-javnosti.html |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] živio je u Sarajevu. Od 1992. do 1997. boravio je na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], gdje je bio dio političkog rukovodstva [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] i poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. U junu 1992. imenovan je za direktora Državnog dokumentacijskog centra tadašnje Srpske Republike Bosne i Hercegovine, ustanove osnovane radi prikupljanja dokumentacije o zločinima počinjenim nad srpskim stanovništvom.<ref name="KaradzicJudgement">{{cite report |author=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |title=Prosecutor v. Radovan Karadžić, Judgement |date=24. 3. 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tjug/en/160324_judgement.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Od januara 1993. do decembra 1995. bio je ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]]. Nakon rata imenovan je za generalnog direktora Srpske radio-televizije, a na prvim poslijeratnim parlamentarnim izborima izabran je za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. Godine 1998. preselio se u [[Beograd]], gdje je nastavio književni i izdavački rad.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> Toholj je 4. i 5. novembra 2013. svjedočio kao svjedok odbrane na suđenju [[Radovan Karadžić|Radovanu Karadžiću]] pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. U sudskom postupku govorio je o svom radu u političkim i informativnim strukturama bosanskih Srba tokom rata, pri čemu je njegovo svjedočenje predstavljalo dio dokaznog postupka odbrane.<ref name="ICTY_2013">{{cite report |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |title=ICTY Weekly Update – 739 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=8. 11. 2013 |url=https://www.icty.org/x/file/Cases/Weeklyupdate/2013/weekly_update_739.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> U decembru 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]], u Odjeljenju književnosti i umjetnosti.<ref name="ANURS2015" /> Preminuo je 23. jula 2021. u [[Beograd]]u, u 64. godini života.<ref name="Euronews2021" /> == Također pogledajte == * [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske]] * [[Bosanskohercegovačka književnost]] * [[Radovan Karadžić]] * [[Srpska demokratska stranka]] == Reference == {{reference}} == Vanjski linkovi == * [https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj Miroslav Toholj] – Matična biblioteka Istočno Sarajevo * [https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ Miroslav Toholj] – Prometej {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Toholj, Miroslav}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Umrli 2021.]] [[Kategorija:Biografije, Ljubinje]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] oq9f96zd7idtnpmzmqpn9sag5vmj0if 3939602 3939599 2026-11-07T14:00:12Z Bosancica by MK 173186 Dodana slika 3939602 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija pisac | ime = Miroslav Toholj | slika = Miroslav Toholj.jpg | opis_slike = | puno_ime = Miroslav Toholj | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1957|4|11}} | mjesto_rođenja = [[Ljubinje]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2021|7|23|1957|4|11}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[Književnik]], [[Publicistika|publicista]], [[političar]] | jezik = | nacionalnost = [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbin]] | obrazovanje = {{Plainlist| * [[Filozofski fakultet u Sarajevu]] * [[Univerzitet Komenskog|Univerzitet Komenskog u Bratislavi]] }} | period = | žanr = [[Roman]], [[pripovijetka]], [[esej]], [[publicistika]] | poznata_djela = {{Plainlist| * ''To sniva lamparija'' * ''Gospodar srca'' * ''Kuća Pavlovića'' * ''Crna knjiga'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nagrada Branko Ćopić]] * [[Nagrada Ivo Andrić]] * [[Nagrada Borisav Stanković]] * [[Vukova nagrada]] }} | potpis = | web_stranica = }} '''Miroslav Toholj''' (11. april 1957 – 23. juli 2021) bio je bosanskohercegovački i srpski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]]. Bio je jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), urednik sarajevskog sedmičnjaka ''Javnost'' i ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]] od januara 1993. do decembra 1995. Nakon rata obavljao je funkciju generalnog direktora Srpske radio-televizije, a 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]].<ref name="Euronews2021">{{cite news |title=Preminuo književnik Miroslav Toholj |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/10070/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/vest |work=Euronews Srbija |date=24. 7. 2021 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="ANURS2015">{{cite news |title=Izabrani novi članovi Akademije nauka i umjetnosti RS |url=https://www.nezavisne.com/kultura/vizuelna-umjetnost/Izabrani-novi-clanovi-Akademije-nauka-i-umjetnosti-RS/340785 |work=Nezavisne novine |date=7. 12. 2015 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Biografija == Toholj je rođen 11. aprila 1957. u [[Ljubinje|Ljubinju]]. Srednju školu završio je u [[Trebinje|Trebinju]], a diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]], na grupi za historiju jugoslavenskih književnosti. Od 1980. do 1983. pohađao je lektorske studije slovačkog jezika i kulture na [[Univerzitet Komenskog|Univerzitetu Komenskog u Bratislavi]], gdje je stekao status apsolventa. Kraće vrijeme radio je kao saradnik u izdavačkom preduzeću ''Svjetlost'' u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Matična biblioteka Istočno Sarajevo |url=https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Od 1984. do 1988. bio je sekretar Udruženja književnika Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Početkom devedesetih godina uključio se u politički život i bio jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]]. Obavljao je funkcije u njenom Glavnom i Izvršnom odboru te bio potpredsjednik Političkog savjeta stranke. U Sarajevu je pokrenuo i uređivao sedmičnjak ''Javnost'', koji je izlazio od 1990. do 1997. List je pokrenula SDS, a Toholj je bio njegov [[glavni urednik]].<ref name="Prometej">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Izdavačka kuća Prometej |url=https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="UNS2021">{{cite web |title=Miroslav Toholj (1957–2021) – Poslednji pozdrav nezaboravnom uredniku „Javnosti“! |publisher=Udruženje novinara Srbije (UNS) |date=16. 1. 2021 |url=https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/120289/miroslav-toholj-19572021--poslednji-pozdrav-nezaboravnom-uredniku-javnosti.html |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] živio je u Sarajevu. Od 1992. do 1997. boravio je na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], gdje je bio dio političkog rukovodstva [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] i poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. U junu 1992. imenovan je za direktora Državnog dokumentacijskog centra tadašnje Srpske Republike Bosne i Hercegovine, ustanove osnovane radi prikupljanja dokumentacije o zločinima počinjenim nad srpskim stanovništvom.<ref name="KaradzicJudgement">{{cite report |author=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |title=Prosecutor v. Radovan Karadžić, Judgement |date=24. 3. 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tjug/en/160324_judgement.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Od januara 1993. do decembra 1995. bio je ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]]. Nakon rata imenovan je za generalnog direktora Srpske radio-televizije, a na prvim poslijeratnim parlamentarnim izborima izabran je za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. Godine 1998. preselio se u [[Beograd]], gdje je nastavio književni i izdavački rad.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> Toholj je 4. i 5. novembra 2013. svjedočio kao svjedok odbrane na suđenju [[Radovan Karadžić|Radovanu Karadžiću]] pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. U sudskom postupku govorio je o svom radu u političkim i informativnim strukturama bosanskih Srba tokom rata, pri čemu je njegovo svjedočenje predstavljalo dio dokaznog postupka odbrane.<ref name="ICTY_2013">{{cite report |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |title=ICTY Weekly Update – 739 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=8. 11. 2013 |url=https://www.icty.org/x/file/Cases/Weeklyupdate/2013/weekly_update_739.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> U decembru 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]], u Odjeljenju književnosti i umjetnosti.<ref name="ANURS2015" /> Preminuo je 23. jula 2021. u [[Beograd]]u, u 64. godini života.<ref name="Euronews2021" /> == Također pogledajte == * [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske]] * [[Bosanskohercegovačka književnost]] * [[Radovan Karadžić]] * [[Srpska demokratska stranka]] == Reference == {{reference}} == Vanjski linkovi == * [https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj Miroslav Toholj] – Matična biblioteka Istočno Sarajevo * [https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ Miroslav Toholj] – Prometej {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Toholj, Miroslav}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Umrli 2021.]] [[Kategorija:Biografije, Ljubinje]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] dmg7e74wbr5d2c3wm03j6wz9vyxlm7p 3939610 3939602 2026-11-07T18:33:20Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3939610 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija pisac | ime = Miroslav Toholj | slika = Miroslav Toholj.jpg | opis_slike = | puno_ime = Miroslav Toholj | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1957|4|11}} | mjesto_rođenja = [[Ljubinje]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2021|7|23|1957|4|11}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[Književnik]], [[Publicistika|publicista]], [[političar]] | jezik = | nacionalnost = [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbin]] | obrazovanje = {{Plainlist| * [[Filozofski fakultet u Sarajevu]] * [[Univerzitet Komenskog|Univerzitet Komenskog u Bratislavi]] }} | period = | žanr = [[Roman]], [[pripovijetka]], [[esej]], [[publicistika]] | poznata_djela = {{Plainlist| * ''To sniva lamparija'' * ''Gospodar srca'' * ''Kuća Pavlovića'' * ''Crna knjiga'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nagrada Branko Ćopić]] * [[Nagrada Ivo Andrić]] * [[Nagrada Borisav Stanković]] * [[Vukova nagrada]] }} | potpis = | web_stranica = }} '''Miroslav Toholj''' (11. april 1957 – 23. juli 2021) bio je bosanskohercegovački i srpski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]]. Bio je jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), urednik sarajevskog sedmičnjaka ''Javnost'' i ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]] od januara 1993. do decembra 1995. Nakon rata obavljao je funkciju generalnog direktora Srpske radio-televizije, a 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]].<ref name="Euronews2021">{{cite news |title=Preminuo književnik Miroslav Toholj |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/10070/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/vest |work=Euronews Srbija |date=24. 7. 2021 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="ANURS2015">{{cite news |title=Izabrani novi članovi Akademije nauka i umjetnosti RS |url=https://www.nezavisne.com/kultura/vizuelna-umjetnost/Izabrani-novi-clanovi-Akademije-nauka-i-umjetnosti-RS/340785 |work=Nezavisne novine |date=7. 12. 2015 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Biografija == Toholj je rođen 11. aprila 1957. u [[Ljubinje|Ljubinju]]. Srednju školu završio je u [[Trebinje|Trebinju]], a diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]], na grupi za historiju jugoslavenskih književnosti. Od 1980. do 1983. pohađao je lektorske studije slovačkog jezika i kulture na [[Univerzitet Komenskog|Univerzitetu Komenskog u Bratislavi]], gdje je stekao status apsolventa. Kraće vrijeme radio je kao saradnik u izdavačkom preduzeću ''Svjetlost'' u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Matična biblioteka Istočno Sarajevo |url=https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Od 1984. do 1988. bio je sekretar Udruženja književnika Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Početkom devedesetih godina uključio se u politički život i bio jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]]. Obavljao je funkcije u njenom Glavnom i Izvršnom odboru te bio potpredsjednik Političkog savjeta stranke. U Sarajevu je pokrenuo i uređivao sedmičnjak ''Javnost'', koji je izlazio od 1990. do 1997. List je pokrenula SDS, a Toholj je bio njegov [[glavni urednik]].<ref name="Prometej">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Izdavačka kuća Prometej |url=https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="UNS2021">{{cite web |title=Miroslav Toholj (1957–2021) – Poslednji pozdrav nezaboravnom uredniku „Javnosti“! |publisher=Udruženje novinara Srbije (UNS) |date=16. 1. 2021 |url=https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/120289/miroslav-toholj-19572021--poslednji-pozdrav-nezaboravnom-uredniku-javnosti.html |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] živio je u Sarajevu. Od 1992. do 1997. boravio je na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], gdje je bio dio političkog rukovodstva [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] i poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. U junu 1992. imenovan je za direktora Državnog dokumentacijskog centra tadašnje Srpske Republike Bosne i Hercegovine, ustanove osnovane radi prikupljanja dokumentacije o zločinima počinjenim nad srpskim stanovništvom.<ref name="KaradzicJudgement">{{cite report |author=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |title=Prosecutor v. Radovan Karadžić, Judgement |date=24. 3. 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tjug/en/160324_judgement.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Od januara 1993. do decembra 1995. bio je ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]]. Nakon rata imenovan je za generalnog direktora Srpske radio-televizije, a na prvim poslijeratnim parlamentarnim izborima izabran je za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. Godine 1998. preselio se u [[Beograd]], gdje je nastavio književni i izdavački rad.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> Toholj je 4. i 5. novembra 2013. svjedočio kao svjedok odbrane na suđenju [[Radovan Karadžić|Radovanu Karadžiću]] pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. U sudskom postupku govorio je o svom radu u političkim i informativnim strukturama bosanskih Srba tokom rata, pri čemu je njegovo svjedočenje predstavljalo dio dokaznog postupka odbrane.<ref name="ICTY_2013">{{cite report |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |title=ICTY Weekly Update – 739 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=8. 11. 2013 |url=https://www.icty.org/x/file/Cases/Weeklyupdate/2013/weekly_update_739.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> U decembru 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]], u Odjeljenju književnosti i umjetnosti.<ref name="ANURS2015" /> Preminuo je 23. jula 2021. u [[Beograd]]u, u 64. godini života.<ref name="Euronews2021" /> == Književni rad == Toholj je u književnosti debitovao romanom ''To sniva lamparija'', objavljenim 1979. u izdanju sarajevske ''Svjetlosti''. Naredne godine objavio je zbirku novela ''Apotekarkin raj i muške stvari'' (1981), nakon koje su ga pojedini književni kritičari svrstali među predstavnike [[Postmodernizam|postmodernističke]] proze u Bosni i Hercegovini. Njegove rane knjige objavljene su u Sarajevu, a kasniji romani uglavnom kod izdavača u Beogradu.<ref name="MatBiblioteka" /> Roman ''Stid'' počeo je izlaziti u nastavcima u sarajevskom časopisu ''Lica'' 1983, ali je objavljivanje prekinuto. U knjiškom izdanju objavljen je u Beogradu 1989, a naredne godine uslijedilo je izdanje izdavačke kuće BIGZ. Roman ''Gospodar srca'' objavljen je sredinom osamdesetih godina, a u književnoj kritici i bibliografskim zapisima spominje se kao jedno od njegovih zapaženijih ranih djela.<ref name="MatBiblioteka" /><ref name="Vukicevic_2020">{{cite book |last=Vukićević |first=Dejan |chapter=Selektivna bibliografija Miroslava Toholja |title=Savremena srpska proza: Zbornik 36. književnih susreta |publisher=Biblioteka "Jefimija" |location=Trstenik |year=2020 |isbn=978-86-83191-86-4 |url=https://www.bibliotekajefimija.rs/docs/ssp-pdf/SSP-032.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Među njegovim kasnijim proznim djelima nalaze se romani ''Kuća Pavlovića'' (2001), ''Zvona za Trojicu'' (2010) i ''Sestre'' (2013), kao i zbirke pripovjedaka ''Mala Azija i priče o bolu'' (2002) i ''Vjenčanje u vozu'' (2007). Pisao je i eseje te publicističke knjige koje se bave ratom u Bosni i Hercegovini i položajem srpskog stanovništva.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> O njegovoj prozi objavljivani su književno-kritički prikazi i studije. Među autorima koji su pisali o njegovim djelima bili su [[Josip Osti]], [[Stevan Tontić]], [[Džemaludin Alić]], [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]] i [[Miljenko Jergović]]. Književno-kritički radovi o njegovoj prozi objedinjeni su, između ostalog, u knjizi ''Tamna ljepota brisanog prostora: Proza Miroslava Toholja'', koju je priredio Aleksandar Đunđerin.<ref name="Dundjerin_Tamna_lepota_Toholja_2016">{{cite book |editor-last=Dunđerin |editor-first=Aleksandar |title=Tamna lepota brisanog prostora: Proza Miroslava Toholja |publisher=Dom kulture Gračanica |location=Gračanica |year=2016 |url=https://toholj.wordpress.com/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Također pogledajte == * [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske]] * [[Bosanskohercegovačka književnost]] * [[Radovan Karadžić]] * [[Srpska demokratska stranka]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj Miroslav Toholj] – Matična biblioteka Istočno Sarajevo * [https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ Miroslav Toholj] – Prometej {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Toholj, Miroslav}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Umrli 2021.]] [[Kategorija:Biografije, Ljubinje]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] 0ar1rpsgp38wj1s4zlq9j2h1aezhv9i 3939611 3939610 2026-11-07T20:12:30Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3939611 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Miroslav Toholj | slika = Miroslav Toholj.jpg | opis_slike = | puno_ime = Miroslav Toholj | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1957|4|11}} | mjesto_rođenja = [[Ljubinje]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2021|7|23|1957|4|11}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[Književnik]], [[Publicistika|publicista]], [[političar]] | jezik = | nacionalnost = [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbin]] | obrazovanje = {{Plainlist| * [[Filozofski fakultet u Sarajevu]] * [[Univerzitet Komenskog|Univerzitet Komenskog u Bratislavi]] }} | period = | žanr = [[Roman]], [[pripovijetka]], [[esej]], [[publicistika]] | poznata_djela = {{Plainlist| * ''To sniva lamparija'' * ''Gospodar srca'' * ''Kuća Pavlovića'' * ''Crna knjiga'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = {{Plainlist| * [[Nagrada Branko Ćopić]] * [[Nagrada Ivo Andrić]] * [[Nagrada Borisav Stanković]] * [[Vukova nagrada]] }} | potpis = | web_stranica = }} '''Miroslav Toholj''' (11. april 1957 – 23. juli 2021) bio je bosanskohercegovački i srpski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i [[političar]]. Bio je jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), urednik sarajevskog sedmičnjaka ''Javnost'' i ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]] od januara 1993. do decembra 1995. Nakon rata obavljao je funkciju generalnog direktora Srpske radio-televizije, a 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]].<ref name="Euronews2021">{{cite news |title=Preminuo književnik Miroslav Toholj |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/10070/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/vest |work=Euronews Srbija |date=24. 7. 2021 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="ANURS2015">{{cite news |title=Izabrani novi članovi Akademije nauka i umjetnosti RS |url=https://www.nezavisne.com/kultura/vizuelna-umjetnost/Izabrani-novi-clanovi-Akademije-nauka-i-umjetnosti-RS/340785 |work=Nezavisne novine |date=7. 12. 2015 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Biografija == Toholj je rođen 11. aprila 1957. u [[Ljubinje|Ljubinju]]. Srednju školu završio je u [[Trebinje|Trebinju]], a diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu]], na grupi za historiju jugoslavenskih književnosti. Od 1980. do 1983. pohađao je lektorske studije slovačkog jezika i kulture na [[Univerzitet Komenskog|Univerzitetu Komenskog u Bratislavi]], gdje je stekao status apsolventa. Kraće vrijeme radio je kao saradnik u izdavačkom preduzeću ''Svjetlost'' u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Matična biblioteka Istočno Sarajevo |url=https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Od 1984. do 1988. bio je sekretar Udruženja književnika Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Početkom devedesetih godina uključio se u politički život i bio jedan od osnivača [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]]. Obavljao je funkcije u njenom Glavnom i Izvršnom odboru te bio potpredsjednik Političkog savjeta stranke. U Sarajevu je pokrenuo i uređivao sedmičnjak ''Javnost'', koji je izlazio od 1990. do 1997. List je pokrenula SDS, a Toholj je bio njegov [[glavni urednik]].<ref name="Prometej">{{cite web |title=Miroslav Toholj |publisher=Izdavačka kuća Prometej |url=https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="UNS2021">{{cite web |title=Miroslav Toholj (1957–2021) – Poslednji pozdrav nezaboravnom uredniku „Javnosti“! |publisher=Udruženje novinara Srbije (UNS) |date=16. 1. 2021 |url=https://www.uns.org.rs/sr/desk/vesti-iz-medija/120289/miroslav-toholj-19572021--poslednji-pozdrav-nezaboravnom-uredniku-javnosti.html |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] živio je u Sarajevu. Od 1992. do 1997. boravio je na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], gdje je bio dio političkog rukovodstva [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] i poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. U junu 1992. imenovan je za direktora Državnog dokumentacijskog centra tadašnje Srpske Republike Bosne i Hercegovine, ustanove osnovane radi prikupljanja dokumentacije o zločinima počinjenim nad srpskim stanovništvom.<ref name="KaradzicJudgement">{{cite report |author=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |title=Prosecutor v. Radovan Karadžić, Judgement |date=24. 3. 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tjug/en/160324_judgement.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Od januara 1993. do decembra 1995. bio je ministar informisanja u [[Vlada Republike Srpske|Vladi Republike Srpske]]. Nakon rata imenovan je za generalnog direktora Srpske radio-televizije, a na prvim poslijeratnim parlamentarnim izborima izabran je za poslanika u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]]. Godine 1998. preselio se u [[Beograd]], gdje je nastavio književni i izdavački rad.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> Toholj je 4. i 5. novembra 2013. svjedočio kao svjedok odbrane na suđenju [[Radovan Karadžić|Radovanu Karadžiću]] pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]]. U sudskom postupku govorio je o svom radu u političkim i informativnim strukturama bosanskih Srba tokom rata, pri čemu je njegovo svjedočenje predstavljalo dio dokaznog postupka odbrane.<ref name="ICTY_2013">{{cite report |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |title=ICTY Weekly Update – 739 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=8. 11. 2013 |url=https://www.icty.org/x/file/Cases/Weeklyupdate/2013/weekly_update_739.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> U decembru 2015. izabran je za dopisnog člana [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske|Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske]], u Odjeljenju književnosti i umjetnosti.<ref name="ANURS2015" /> Preminuo je 23. jula 2021. u [[Beograd]]u, u 64. godini života.<ref name="Euronews2021" /> == Književni rad == Toholj je u književnosti debitovao romanom ''To sniva lamparija'', objavljenim 1979. u izdanju sarajevske ''Svjetlosti''. Naredne godine objavio je zbirku novela ''Apotekarkin raj i muške stvari'' (1981), nakon koje su ga pojedini književni kritičari svrstali među predstavnike [[Postmodernizam|postmodernističke]] proze u Bosni i Hercegovini. Njegove rane knjige objavljene su u Sarajevu, a kasniji romani uglavnom kod izdavača u Beogradu.<ref name="MatBiblioteka" /> Roman ''Stid'' počeo je izlaziti u nastavcima u sarajevskom časopisu ''Lica'' 1983, ali je objavljivanje prekinuto. U knjiškom izdanju objavljen je u Beogradu 1989, a naredne godine uslijedilo je izdanje izdavačke kuće BIGZ. Roman ''Gospodar srca'' objavljen je sredinom osamdesetih godina, a u književnoj kritici i bibliografskim zapisima spominje se kao jedno od njegovih zapaženijih ranih djela.<ref name="MatBiblioteka" /><ref name="Vukicevic_2020">{{cite book |last=Vukićević |first=Dejan |chapter=Selektivna bibliografija Miroslava Toholja |title=Savremena srpska proza: Zbornik 36. književnih susreta |publisher=Biblioteka "Jefimija" |location=Trstenik |year=2020 |isbn=978-86-83191-86-4 |url=https://www.bibliotekajefimija.rs/docs/ssp-pdf/SSP-032.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Među njegovim kasnijim proznim djelima nalaze se romani ''Kuća Pavlovića'' (2001), ''Zvona za Trojicu'' (2010) i ''Sestre'' (2013), kao i zbirke pripovjedaka ''Mala Azija i priče o bolu'' (2002) i ''Vjenčanje u vozu'' (2007).<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> == Političko i publicističko djelovanje i informativna politika == Toholj je tokom rata obavljao dužnost ministra informisanja [[Republika Srpska|Republike Srpske]], a njegovo djelovanje u oblasti informisanja bilo je predmet političkih i međunarodnih kritika. Na vanrednoj sjednici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]] održanoj 23. i 24. maja 1995. govorio je o potrebi organizovanja informativne strategije za predstavljanje Republike Srpske u zemlji i inostranstvu. Tom prilikom je izjavio:<ref name="NSRS_1995">{{cite report |author=Narodna skupština Republike Srpske |title=Tonski zapis sa 3. vanredne sjednice Narodne skupštine Republike Srpske održane 23. i 24. maja 1995. godine u Banjoj Luci |publisher=Memorijalni centar Srebrenica |date=24. 5. 1995 |url=https://srebrenicamemorial.org/app/tg/assets/pdf/p/3.%20VANREDNA%20SJEDNICA.pdf |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> {{Citat|Ja mogu napraviti konstrukciju informativnog rata za prezentaciju Republike Srpske, nije to problem. Pitanje je samo da li ćemo moći osigurati sredstva da vodimo taj rat.}} Nakon rata bio je generalni direktor Srpske radio-televizije (SRT) sa sjedištem na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]]. Njen program i uređivačka politika bili su predmet kritika međunarodnih predstavnika. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik]] [[Carlos Westendorp]] optužio je u augustu 1997. ovu televiziju za širenje [[dezinformacija]], pristrasno izvještavanje i korištenje uvredljivog jezika, nakon što je u programu prikazan prilog u kojem su snimci [[Nacistička Njemačka|nacističkih]] tenkova premotavani i presijecani sa snimcima trupa [[SFOR]]-a raspoređenih u Bosni i Hercegovini, što je [[NATO]] procijenio kao kršenje [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]]. Toholj je na te optužbe odgovorio pismom u kojem je odbacio takve ocjene i usprotivio se međunarodnom intervenisanju u rad televizije.<ref name="OHR_Local_News_Issues_24_Aug_1997">{{cite report |author=Office of the High Representative (OHR) |title=OHR Local News Issues, 24 Aug 1997 |publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] |date=24. 8. 1997 |url=https://www.ohr.int/ohr_archive/ohr-local-news-issues-24-aug-1997/?print=print |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> O uređivačkoj politici televizije i Toholjevim stavovima u tom periodu izvještavao je i ''[[Los Angeles Times]]''.<ref name="LATimes_1997">{{cite news |last=Williams |first=Carol J. |title=Serbs' Shrill TV Riling the West |work=Los Angeles Times |date=22. 7. 1997 |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-jul-22-mn-15024-story.html |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Sukobi oko kontrole nad medijskim prostorom eskalirali su tokom političkog rascjepa između frakcije lojalne [[Radovan Karadžić|Radovanu Karadžiću]] na Palama i struje predvođene tadašnjom predsjednicom Republike Srpske [[Biljana Plavšić|Biljanom Plavšić]] u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. Nakon što je Westendorp 1. oktobra 1997. osudio SRT zbog kontinuiranog kršenja Dejtonskog sporazuma, SFOR je zaplijenio četiri televizijska predajnika koja je koristio studio na Palama i predao ih na upravljanje entitetskom emiterskom servisu u Banjoj Luci. Toholj je preuzimanje predajnika proglasio "nasiljem nad slobodom medija", dok su novinari radija i televizije na Palama stupili u štrajk. [[Komitet za zaštitu novinara]] u izvještaju o stanju [[medij]]a u Bosni i Hercegovini za 1997. opisao je većinu medija pod kontrolom političkih struktura kao sredstva [[Nacionalizam|nacionalističke]] propagande, dok je studio na Palama povezao s [[Propagandni rat|propagandnim]] aparatom rukovodstva [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] lojalnog [[Radovan Karadžić|Karadžiću]].<ref name="CPJ1997">{{cite report |author=Committee to Protect Journalists (CPJ) |title=Attacks on the Press in 1997 – Bosnia-Herzegovina |publisher=Refworld / Committee to Protect Journalists |date=1. 2. 1998 |url=https://www.refworld.org/reference/annualreport/cpj/1998/55592 |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Toholj je nakon rata nastavio objavljivati publicističke tekstove i knjige o ratu u Bosni i Hercegovini. Među njima je dvotomna ''Crna knjiga – patnje Srba u Bosni i Hercegovini 1992–1995'', objavljena 2000, u kojoj je obrađivao stradanje srpskog stanovništva.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> U knjizi ''Sveti ratnici i rat u Bosni i Hercegovini'' (2001) bavio se stranim borcima koji su tokom rata pristupili jedinicama Armije Republike Bosne i Hercegovine. U tekstu "Tri mučenika", objavljenom u časopisu ''NIN'' 2001, koristio je izraze i opise koji su [[musliman]]ske vjerske simbole i pripadnike tih jedinica predstavljali podrugljivim i generalizirajućim jezikom.<ref name="NIN_2001">{{cite web |last=Toholj |first=Miroslav |title=„Sveti ratnici“ u Bosni i Hercegovini (2): Tri mučenika |website=NIN |date=4. 10. 2001 |url=https://www.nin.rs/2001-10/04/20017.html |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Toholj je 2008. objavio knjigu ''Noćna pošta – prepiska sa Radovanom Karadžićem 1996–2004'', koja sadrži izbor njihove međusobne korespondencije iz perioda nakon rata. U pismu od 9. septembra 1999. Karadžić je naveo da su njegovi i Toholjevi stavovi o [[Srpska demokratska stranka|SDS]]-u podudarni. Objavljivanje prepiske dokumentuje nastavak njihovih političkih kontakata nakon završetka rata.<ref name="Skondric_2008">{{cite news |last=Škondrić |first=Radmila |title=Noćna pošta – Prepiska sa Radovanom Karadžićem 1996–2004, nova knjiga Miroslava Toholja |work=Glas Srpske |date=9. 11. 2008 |url=https://www.glassrpske.com/lat/novosti/politika/nocna-posta-prepiska-sa-radovanom-karadzicem-1996-2004-nova-knjiga-miroslava-toholja/13758 |access-date=7. 11. 2026 |language=bs}}</ref> O njihovom odnosu i Toholjevoj ulozi u izdavanju Karadžićevih knjiga pisao je i novinar Ed Vulliamy u ''The Guardianu'' 2007.<ref name="Vulliamy_2007">{{cite news |last=Vulliamy |first=Ed |title=His old friends, loyal to the end |work=The Guardian |date=2. 12. 2007 |url=https://www.theguardian.com/world/2007/dec/02/warcrimes.dvdreviews |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> U intervjuima nakon rata Toholj je svoje političko djelovanje tokom devedesetih predstavljao kao patriotski angažman i zalaganje za srpske nacionalne interese.<ref name="Pecat_2010">{{cite news |last=Dunđerin |first=Aleksandar |title=MIROSLAV TOHOLJ Mnogim Srbima vrane su popile prirodnu, a evropski komesari dosuli veštačku pamet |work=Pečat |date=8. 1. 2010 |url=https://www.pecat.co.rs/2010/01/mnogim-srbima-vrane-su-popile-prirodnu-a-evropski-komesari-dosuli-vestacku-pamet/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Književna recepcija i kritika == Toholjeva rana proza bila je predmet književnokritičkih osvrta u Bosni i Hercegovini tokom 1980-ih. O njegovoj prozi objavljivani su književno-kritički prikazi i studije. Među autorima koji su pisali o njegovim djelima bili su [[Josip Osti]], [[Stevan Tontić]], [[Džemaludin Alić]], [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]] i [[Miljenko Jergović]]. Književno-kritički radovi o njegovoj prozi objedinjeni su, između ostalog, u knjizi ''Tamna ljepota brisanog prostora: Proza Miroslava Toholja'', koju je priredio Aleksandar Đunđerin.<ref name="Dundjerin_Tamna_lepota_Toholja_2016">{{cite book |editor-last=Dunđerin |editor-first=Aleksandar |title=Tamna lepota brisanog prostora: Proza Miroslava Toholja |publisher=Dom kulture Gračanica |location=Gračanica |year=2016 |url=https://toholj.wordpress.com/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> U kasnijoj kritici razmatran je odnos između njegovog književnog stvaralaštva i političkog angažmana tokom rata. U eseju "Andrićevi mostovi i Toholjev kolac" iz 2008. književni kritičar [[Saša Ilić (pisac)|Saša Ilić]] analizirao je zbirku ''Mala Azija i priče o bolu'' i njenu povezanost s publicističkom knjigom ''Crna knjiga – patnje Srba u Bosni i Hercegovini 1992–1995''. Ilić je tvrdio da se političke i nacionalne ideje iz ''Crne knjige'' prenose u književni svijet ''Male Azije'', posebno u pripovijetki "Kolac", u kojoj je prepoznao stereotipne prikaze [[Osmanlije|Osmanlija]] i [[Bošnjaci|Bošnjaka]].<ref name="Ilic_2008">{{cite web |last=Ilić |first=Saša |title=Andrićevi mostovi i Toholjev kolac |website=Peščanik |date=7. 1. 2008 |url=https://pescanik.net/andricevi-mostovi-i-toholjev-kolac/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Djela == === Romani === * ''To sniva lamparija'' (1979) * ''Gospodar srca'' (1986) * ''Stid'' (1989) * ''Kuća Pavlovića'' (2001) * ''Zvona za Trojicu'' (2010) * ''Sestre'' (2013) === Zbirke pripovjedaka i novela === * ''Apotekarkin raj i muške stvari'' (1981) * ''Mala Azija i priče o bolu'' (2002) * ''Vjenčanje u vozu'' (2007) * ''Отгадай – кто погиб'' (2013) * ''Vrsta koja izumire'' (2016) === Eseji i publicistika === * ''Razmišljanja pod pritiskom'' (2008) * ''Nedjelje neotpjevanog jada'' (2012) * ''Crna knjiga – patnje Srba u Bosni i Hercegovini 1992–1995'' (2000) * ''Sveti ratnici i rat u Bosni i Hercegovini'' (2001) * ''Noćna pošta – prepiska sa Radovanom Karadžićem 1996–2004'' (2008) == Nagrade i priznanja == Toholj je tokom književne karijere dobio više književnih i društvenih priznanja. Za roman ''To sniva lamparija'' i zbirku ''Apotekarkin raj i muške stvari'' dobio je godišnje nagrade izdavačke kuće ''Svjetlost'', odnosno Književne omladine Bosne i Hercegovine. Za roman ''Gospodar srca'' nagrađen je priznanjem Udruženja književnika Bosne i Hercegovine i nagradom Zajednice kulture grada Sarajeva.<ref name="Euronews2021" /><ref name="MatBiblioteka" /> Među ostalim nagradama i priznanjima su: * specijalno priznanje za izdavački poduhvat na Salonu knjiga u Novom Sadu za ''Crnu knjigu'' (2001), * nagrada ''Branko Ćopić'' za roman ''Kuća Pavlovića'' (2002), * nagrada Zadužbine ''Ivo Andrić'' za zbirku ''Mala Azija i priče o bolu'' (2003), * nagrada ''Borisav Stanković'' za zbirku ''Vjenčanje u vozu'' (2008), * nagrada ''Svetozar Ćorović'' za roman ''Zvona za Trojicu'' (2012), * ''Vukova nagrada'' za doprinos razvoju kulture (2015). Bio je nosilac Ordena Njegoša prvog i drugog reda i Srebrnog grba Republike Srpske.<ref name="Euronews2021" /> == Također pogledajte == * [[Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske]] * [[Bosanskohercegovačka književnost]] * [[Radovan Karadžić]] * [[Srpska demokratska stranka]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.matbibli.rs.ba/sr/autori/miroslav-toholj Miroslav Toholj] – Matična biblioteka Istočno Sarajevo * [https://www.prometej.rs/autori/miroslav-toholj/ Miroslav Toholj] – Prometej {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Toholj, Miroslav}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Umrli 2021.]] [[Kategorija:Biografije, Ljubinje]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] dq3aebz8stb1ug6303bvn6pgr8owjfp 6 539311 3939601 2026-11-07T13:59:34Z Bosancica by MK 173186 {{Infoslika |Opis= Portret srpskog književnika i publiciste Miroslava Toholja (1957–2021). Slika se koristi u svrhu vizuelne identifikacije preminule osobe u infokutiji na vrhu biografskog članka. |Izvor= https://citulje.politika.rs/en/in-memoriam/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/1011 |Datum= 7. novembar 2026. (datum učitavanja na bs.wiki) |Autor= Nepoznat (autorsko pravo najvjerovatnije drži novine Politika ili autor čitulje) |Objašnjenje= Poštena upotreba (Fair use) u članku [[Miroslav T... 3939601 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis= Portret srpskog književnika i publiciste Miroslava Toholja (1957–2021). Slika se koristi u svrhu vizuelne identifikacije preminule osobe u infokutiji na vrhu biografskog članka. |Izvor= https://citulje.politika.rs/en/in-memoriam/preminuo-knjizevnik-miroslav-toholj/1011 |Datum= 7. novembar 2026. (datum učitavanja na bs.wiki) |Autor= Nepoznat (autorsko pravo najvjerovatnije drži novine Politika ili autor čitulje) |Objašnjenje= Poštena upotreba (Fair use) u članku [[Miroslav Toholj]]. Fotografija prikazuje preminulu osobu za koju nije moguće napraviti ili pronaći novu, slobodnu fotografiju, čime je zadovoljen kriterij nezamjenjivosti. Slika služi isključivo u edukativne svrhe i ne ugrožava originalnu tržišnu ulogu niti komercijalnu vrijednost zaštićenog medija. }} == Licenciranje == {{Neslobodna historijska slika|datoteka ima obrazloženje=da}} chlcdgb6izyyjo2x6indl6nwq0g8890 0 539312 3939614 2026-11-07T21:50:23Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3939614 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Saša Ilić | slika = Saša Ilić (cropped)-bs.jpg | opis_slike = | puno_ime = Saša Ilić | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1972}} | mjesto_rođenja = [[Jagodina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | zanimanje = [[Književnik]], [[publicista]], urednik | jezik = srpski | nacionalnost = | obrazovanje = Filološki fakultet [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] | period = | žanr = Roman, pripovijetka, esej | poznata_djela = {{Plainlist| * ''Berlinsko okno'' * ''Pas i kontrabas'' * ''Rt'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = [[NIN-ova nagrada]] (2020) | potpis = | web_stranica = }} '''Saša Ilić''' (Jagodina, 1972) je [[srbija]]nski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i urednik. Autor je zbirki [[Pripovijetka|pripovjedaka]] i [[roman]]a, a za roman ''Pas i kontrabas'' dobio je [[NIN-ova nagrada|NIN-ovu nagradu]] za roman godine 2019. Jedan je od pokretača i urednika književnog podlistka ''Beton'', koji je izlazio u dnevnom listu ''Danas'', te jedan od osnivača izdanja ''Beton International''. U književnom i publicističkom radu bavi se [[Raspad Jugoslavije|raspadom Jugoslavije]], ratovima 1990-ih, [[Nacionalizam|nacionalizmom]], kolektivnim sjećanjem, društvenim posljedicama političkog [[Nasilje|nasilja]] i položajem kulture u savremenom društvu.<ref name="Orfelin">{{cite web |title=Saša Ilić |website=Orfelin izdavaštvo |url=https://www.orfelin.info/sasa-ilic/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="Vervaet">{{cite journal |last=Vervaet |first=Stijn |title=Facing the Legacy of the 1990s: Saša Ilić's Berlinsko okno |journal=Slavic and East European Journal |volume=57 |issue=1 |year=2013 |pages=13–27 |url=https://biblio.ugent.be/publication/4093135 |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Biografija == Ilić je rođen 1972. u [[Jagodina|Jagodini]]. Diplomirao je na Filološkom fakultetu [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]]. Književno se afirmirao tokom 1990-ih, a prve tekstove objavljivao je u časopisu ''Reč'', u kojem je debitovao 1995. Godine 1998. s [[Dragan Bošković|Draganom Boškovićem]] objavio je koautorsku knjigu ''Odisej''. Njegova prva samostalna prozna knjiga, ''Predosećanje građanskog rata'', objavljena je 2000.<ref name="Orfelin" /><ref name="NIN">{{cite web |title=NIN-ova nagrada: Saša Ilić – "Pas i kontrabas" |website=NIN |date=20. 1. 2020 |url=https://www.nin.rs/nin-ova-nagrada/iz-arhive/41323/sasa-ilic-pas-i-kontrabas |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Uredničkim i [[Publicistika|publicističkim]] radom bavi se od početka 2000-ih. Bio je jedan od pokretača i urednika književnog podlistka ''Beton'', koji je od 2006. do oktobra 2013. izlazio uz dnevni list ''Danas''. Nakon prestanka rada prvobitne redakcije, u decembru 2013. s Alidom Bremer pokrenuo je ''Beton International'', izdanje na [[Njemački jezik|njemačkom jeziku]] koje je izlazilo kao podlistak novina ''taz'' i ''Frankfurter Rundschau''. Učestvovao je i u uređivanju Međunarodnog književnog festivala POLIP u [[Priština|Prištini]], a tekstove je objavljivao na portalu ''Peščanik'' i u drugim publikacijama.<ref name="Orfelin" /> == Književno stvaralaštvo == Ilićev književni opus obuhvata [[roman]]e i zbirke [[Pripovijetka|pripovjedaka]] u kojima se često prepliću porodične i lične sudbine s društvenim i historijskim događajima. Među njegovim ranijim romanima su ''Berlinsko okno'' (2005) i ''Pad Kolumbije'' (2010), dok je 2015. objavio zbirke pripovjedaka ''Dušanovac. Pošta'' i ''Lov na ježeve''.<ref name="Orfelin" /> Roman ''Berlinsko okno'' bavi se naslijeđem ratova iz 1990-ih i odnosom srbijanskog društva prema vlastitoj nedavnoj prošlosti. Književni istraživač Stijn Vervaet analizirao je roman u kontekstu kolektivnog sjećanja, politike zaborava i potrebe suočavanja [[Srbija|Srbije]] s ulogom u ratovima nakon [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]]. Prema njegovoj interpretaciji, roman daje prostor glasovima žrtava nasilja i otvara pitanje odgovornosti književnosti u oblikovanju javnog sjećanja.<ref name="Vervaet" /> Širu pažnju javnosti privukao je roman ''Pas i kontrabas'', objavljen 2019. Njegov glavni lik Filip Isaković je džez kontrabasista i bivši pripadnik [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] koji se nakon ratnih iskustava nalazi u psihijatrijskoj ustanovi. Kroz njegovu sudbinu i priče drugih likova roman obrađuje ratnu [[trauma|traumu]], položaj veterana, institucionalnu [[Psihijatrija|psihijatriju]], migracije i društvene posljedice raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. NIN-ov žiri opisao ga je kao kompleksnu priču o prošlosti i sadašnjosti i povratak velikoj naraciji.<ref name="NIN" /><ref name="BIRN">{{cite web |last=Stojanović |first=Milica |title=Saša Ilić: Književnost koja ruši tabue ima "oslobađajući potencijal" |website=Balkan Insight |date=18. 1. 2021 |url=https://dev.balkaninsight.com/sr/2021/01/18/sasa-ilic-knjizevnost-koja-rusi-tabue-ima-oslobadajuci-potencijal/btj-sr |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Za ''Psa i kontrabas'' Ilić je 2020. dobio NIN-ovu nagradu kritike za najbolji roman objavljen na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] u 2019. Odluku je donio žiri kojim je predsjedavao [[Teofil Pančić]], a za nagrađeni roman glasali su Marija Nenezić, [[Branko Kukić]] i [[Marjan Čakarević]].<ref name="NIN" /> Godine 2025. objavio je roman ''Rt'', u kojem se historijski događaji iz različitih razdoblja povezuju s porodičnim odnosima, ratnim naslijeđem i savremenim društvenim problemima. U osvrtu na roman objavljenom u ''Novom listu'' istaknute su njegove antiratne i ekološke teme, kao i kritika društvene nepravde i interesa koji ugrožavaju prirodnu sredinu.<ref name="NoviListRt">{{cite web |last=Krmpotić |first=Marinko |title=Obiteljski, ekološki i antiratni roman. Saša Ilić romanom "Rt" pokazao da spada u najzanimljivije ex yu književnike |website=Novi list |date=14. 12. 2025 |url=https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/knjizevnost/obiteljski-ekoloski-i-antiratni-roman-sasa-ilic-romanom-rt-pokazao-da-spada-u-najzanimljivije-ex-yu-knjizevnike/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Publicistički i urednički rad == Ilićev publicistički rad usmjeren je na kritiku [[Nacionalizam|nacionalističkih]] [[ideologija]], historijskog revizionizma i načina na koji političke strukture utječu na kulturu i javno pamćenje. U tekstovima i javnim nastupima posebno se bavi naslijeđem politike iz 1990-ih, odnosom prema [[ratni zločin|ratnim zločinima]], položajem nezavisnih medija i ulogom kulturnih institucija u oblikovanju društvenih stavova.<ref name="BIRN" /><ref name="NoviList2016">{{cite web |last=Gromača Vadanjel |first=Tatjana |title=Saša Ilić: Bez književne internacionale nema otpora nacionalistima i neofašistima u regiji |website=Novi list |date=30. 5. 2016 |url=https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/knjizevnost/sasa-ilic-bez-knjizevne-internacionale-nema-otpora-nacionalistima-i-neofasistima-u-regiji/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Kao urednik ''Betona'' učestvovao je u oblikovanju kritičkog pristupa srbijanskoj kulturnoj politici i njenim vezama s nacionalističkim idejama. U intervjuu za [[Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda|Radio Slobodna Evropa]] iz 2010. naveo je da su tekstovi podlistka bili usmjereni na kulturnu politiku i utjecaj [[Srpska akademija nauka i umjetnosti|Srpske akademije nauka i umjetnosti]], posebno na kontinuitet ideja povezanih s Memorandumom iz 1986. ''Beton'' je objavljivao polemičke tekstove o književnosti, kulturnim institucijama i javnim ličnostima, zbog čega je izazivao i podršku i oštre negativne reakcije.<ref name="RSEBeton">{{cite web |last=Mihajlović |first=Branka |title="O Beton se smrsk'o i Matija i Dobrica" |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/beton_jubilej/2098521.html |website=Radio Slobodna Evropa |date=13. 7. 2010 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> U svojim tekstovima Ilić je kritikovao i način na koji se u Srbiji vrednuju književnost i kulturna postignuća. Godine 2010. objavio je kritiku historije i načina dodjeljivanja NIN-ove nagrade, smatrajući da nagrada nakon političkih promjena 2000. nije ostvarila očekivanu promjenu u književnom životu i da je ostala pod utjecajem postojećih političkih i izdavačkih struktura. Deset godina kasnije, nakon što je njegov roman dobio isto priznanje, ponovo osvrnuo na svoje ranije stavove i polemike koje su pratile dodjelu.<ref name="BBCNIN">{{cite web |title=Bojkot i dodela NIN-ove nagrade: Roman godine je "Pas i kontrabas" Saše Ilića |url=https://www.021.rs/bbc/bbc/232603/bojkot-i-dodela-nin-ove-nagrade-je-pas-i-kontrabas-sase-ilica |website=021.rs/BBC News na srpskom |date=20. 1. 2020 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="BlicNIN">{{cite web |title=Saša Ilić za "Blic": Mi danas nemamo institucije, ali one imaju nas |url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/sasa-ilic-za-blic-mi-danas-nemamo-institucije-ali-one-imaju-nas/6rj4d5n |website=Blic |date=2020 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Polemike i kritički osvrti == Dodjela NIN-ove nagrade romanu ''Pas i kontrabas'' izazvala je oštre polemike u srbijanskoj književnoj i javnoj sferi. Osnovni uzrok sukoba ležao je u dubokoj ideološkoj polarizaciji i tematskom usmjerenju samog romana, u kojem se Ilić bavi dekonstrukcijom nacionalnih mitova, traumom rata i otvoreno tematizuje pitanja odgovornosti za [[Ratni zločin|ratne zločine]] iz 1990-ih. Dio konzervativno i nacionalno usmjerenih intelektualaca, pisaca i univerzitetskih profesora takav je pristup smatrao ideološki nametnutim narativom, pa je osporio odluku žirija i pokrenuo bojkot nagrade. Kritičari su dovodili u pitanje sastav i stručnost žirija, tvrdeći da su estetski kriteriji podređeni "političkoj korektnosti", dok se polemika ubrzo proširila s analize književnog djela na javne rasprave o Ilićevim dugogodišnjim političkim stavovima i njegovom književnom angažmanu.<ref name="BBCNIN" /><ref name="DerStandard">{{cite web |last=Wölfl |first=Adelheid |title=Kontroverse um Literaturpreis für Saša Ilić in Serbien |website=Der Standard |date=22. 10. 2020 |url=https://www.derstandard.at/story/2000121107321/kontroverse-um-literaturpreis-fuer-sasa-ilicin-serbien |access-date=7. 11. 2026 |language=de}}</ref> Pored sukoba oko samog književnog establišmenta, napadi na roman poprimili su i oblik lične i medijske diskvalifikacije. Posebnu pažnju izazvao je intervju književnog teoretičara [[Igor Perišić|Igora Perišića]] za dnevni list ''Kurir'', u kojem je Ilićev književni rad upoređen s djelovanjem Ratka Mladića, uz tvrdnju da njegova literatura priprema novi genocid u Bosni i Hercegovini. Ilić je zbog tih izjava pokrenuo sudski postupak, smatrajući ih ličnim napadom i političkim targetiranjem, a ne legitimnom književnom kritikom. O ovom slučaju izvještavali su i domaći i međunarodni mediji, smještajući ga u širi kontekst otpora srbijanske kulturne elite prema otvaranju tema o ratnoj prošlosti.<ref name="DerStandard" /><ref name="Autonomija">{{cite web |title=Saša Ilić: Pisanje o ratnim zločinima u Srbiji je strogo zabranjeno |website=Autonomija |date=12. 6. 2022 |url=https://autonomija.info/sasa-ilic-pisanje-o-ratnim-zlocinima-u-srbiji-je-strogo-zabranjeno/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> U javnoj raspravi i inicijativi protiv odluke žirija učestvovao je i reditelj [[Emir Kusturica]] s drugim potpisnicima, čije su se primjedbe odnosile na legitimitet žirija, ideološku usmjerenost nagrađenog romana i odnos [[književnost]]i i [[politika|politike]]. S druge strane, Ilić i njegovi podržavaoci naglašavali su da su napadi na roman reakcija konzervativnih krugova na raskrinkavanje srbijanske ratne politike te da su osporavanja nagrade prelazila granice estetske rasprave i služila za marginalizaciju kritičkih glasova u [[Kultura|kulturi]].<ref name="BBCNIN" /><ref name="DerStandard" /> == Djela == === Knjige === * ''Odisej'' (1998, s Draganom Boškovićem) * ''Predosećanje građanskog rata'' (2000) * ''Berlinsko okno'' (2005) * ''Pad Kolumbije'' (2010) * ''Dušanovac. Pošta'' (2015) * ''Lov na ježeve'' (2015) * ''Pas i kontrabas'' (2019) * ''Rt'' (2025) === Urednički rad === * ''Pseći vek'' (2000), izbor pripovjedaka mladih autora * ''Beton'', književni podlistak dnevnog lista ''Danas'' (2006–2013) * ''Beton International'' (od 2013), s Alidom Bremer == Nagrade i priznanja == * NIN-ova nagrada za roman ''Pas i kontrabas'' (2020). == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.novinki.de/petzer-tatjana-ein-blick-durchs-berliner-fenster/ Ein Blick durchs Berliner Fenster], intervju sa Sašom Ilićem {{de simbol}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Ilić, Saša}} [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Jagodina]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku]] ggpqwpvd1jqupffhqaha1x50ertjpti 3939615 3939614 2026-11-07T21:54:23Z Bosancica by MK 173186 3939615 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Saša Ilić | slika = Saša Ilić (cropped)-bs.jpg | opis_slike = | puno_ime = Saša Ilić | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1972}} | mjesto_rođenja = [[Jagodina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | zanimanje = [[Književnik]], [[publicista]], urednik | jezik = srpski | nacionalnost = | obrazovanje = Filološki fakultet [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] | period = | žanr = Roman, pripovijetka, esej | poznata_djela = {{Plainlist| * ''Berlinsko okno'' * ''Pas i kontrabas'' * ''Rt'' }} | supružnik = | djeca = | nagrade = [[NIN-ova nagrada]] (2020) | potpis = | web_stranica = }} '''Saša Ilić''' (Jagodina, 1972) je [[srbija]]nski [[književnik]], [[Publicistika|publicista]] i urednik. Autor je zbirki [[Pripovijetka|pripovjedaka]] i [[roman]]a, a za roman ''Pas i kontrabas'' dobio je [[NIN-ova nagrada|NIN-ovu nagradu]] za roman godine 2019. Jedan je od pokretača i urednika književnog podlistka ''Beton'', koji je izlazio u dnevnom listu ''Danas'', te jedan od osnivača izdanja ''Beton International''. U književnom i publicističkom radu bavi se [[Raspad Jugoslavije|raspadom Jugoslavije]], ratovima 1990-ih, [[Nacionalizam|nacionalizmom]], kolektivnim sjećanjem, društvenim posljedicama političkog [[Nasilje|nasilja]] i položajem kulture u savremenom društvu.<ref name="Orfelin">{{cite web |title=Saša Ilić |website=Orfelin izdavaštvo |url=https://www.orfelin.info/sasa-ilic/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="Vervaet">{{cite journal |last=Vervaet |first=Stijn |title=Facing the Legacy of the 1990s: Saša Ilić's Berlinsko okno |journal=Slavic and East European Journal |volume=57 |issue=1 |year=2013 |pages=13–27 |url=https://biblio.ugent.be/publication/4093135 |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Biografija == Ilić je rođen 1972. u [[Jagodina|Jagodini]]. Diplomirao je na Filološkom fakultetu [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]]. Književno se afirmirao tokom 1990-ih, a prve tekstove objavljivao je u časopisu ''Reč'', u kojem je debitovao 1995. Godine 1998. s [[Dragan Bošković|Draganom Boškovićem]] objavio je koautorsku knjigu ''Odisej''. Njegova prva samostalna prozna knjiga, ''Predosećanje građanskog rata'', objavljena je 2000.<ref name="Orfelin" /><ref name="NIN">{{cite web |title=NIN-ova nagrada: Saša Ilić – "Pas i kontrabas" |website=NIN |date=20. 1. 2020 |url=https://www.nin.rs/nin-ova-nagrada/iz-arhive/41323/sasa-ilic-pas-i-kontrabas |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Uredničkim i [[Publicistika|publicističkim]] radom bavi se od početka 2000-ih. Bio je jedan od pokretača i urednika književnog podlistka ''Beton'', koji je od 2006. do oktobra 2013. izlazio uz dnevni list ''Danas''. Nakon prestanka rada prvobitne redakcije, u decembru 2013. s Alidom Bremer pokrenuo je ''Beton International'', izdanje na [[Njemački jezik|njemačkom jeziku]] koje je izlazilo kao podlistak novina ''taz'' i ''Frankfurter Rundschau''. Učestvovao je i u uređivanju Međunarodnog književnog festivala POLIP u [[Priština|Prištini]], a tekstove je objavljivao na portalu ''Peščanik'' i u drugim publikacijama.<ref name="Orfelin" /> == Književno stvaralaštvo == Ilićev književni opus obuhvata [[roman]]e i zbirke [[Pripovijetka|pripovjedaka]] u kojima se često prepliću porodične i lične sudbine s društvenim i historijskim događajima. Među njegovim ranijim romanima su ''Berlinsko okno'' (2005) i ''Pad Kolumbije'' (2010), dok je 2015. objavio zbirke pripovjedaka ''Dušanovac. Pošta'' i ''Lov na ježeve''.<ref name="Orfelin" /> Roman ''Berlinsko okno'' bavi se naslijeđem ratova iz 1990-ih i odnosom srbijanskog društva prema vlastitoj nedavnoj prošlosti. Književni istraživač Stijn Vervaet analizirao je roman u kontekstu kolektivnog sjećanja, politike zaborava i potrebe suočavanja [[Srbija|Srbije]] s ulogom u ratovima nakon [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]]. Prema njegovoj interpretaciji, roman daje prostor glasovima žrtava nasilja i otvara pitanje odgovornosti književnosti u oblikovanju javnog sjećanja.<ref name="Vervaet" /> Širu pažnju javnosti privukao je roman ''Pas i kontrabas'', objavljen 2019. Njegov glavni lik Filip Isaković je džez kontrabasista i bivši pripadnik [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] koji se nakon ratnih iskustava nalazi u psihijatrijskoj ustanovi. Kroz njegovu sudbinu i priče drugih likova roman obrađuje ratnu [[trauma|traumu]], položaj veterana, institucionalnu [[Psihijatrija|psihijatriju]], migracije i društvene posljedice raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. NIN-ov žiri opisao ga je kao kompleksnu priču o prošlosti i sadašnjosti i povratak velikoj naraciji.<ref name="NIN" /><ref name="BIRN">{{cite web |last=Stojanović |first=Milica |title=Saša Ilić: Književnost koja ruši tabue ima "oslobađajući potencijal" |website=Balkan Insight |date=18. 1. 2021 |url=https://dev.balkaninsight.com/sr/2021/01/18/sasa-ilic-knjizevnost-koja-rusi-tabue-ima-oslobadajuci-potencijal/btj-sr |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> Za ''Psa i kontrabas'' Ilić je 2020. dobio NIN-ovu nagradu kritike za najbolji roman objavljen na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] u 2019. Odluku je donio žiri kojim je predsjedavao [[Teofil Pančić]], a za nagrađeni roman glasali su Marija Nenezić, [[Branko Kukić]] i [[Marjan Čakarević]].<ref name="NIN" /> Godine 2025. objavio je roman ''Rt'', u kojem se historijski događaji iz različitih razdoblja povezuju s porodičnim odnosima, ratnim naslijeđem i savremenim društvenim problemima. U osvrtu na roman objavljenom u ''Novom listu'' istaknute su njegove antiratne i ekološke teme, kao i kritika društvene nepravde i interesa koji ugrožavaju prirodnu sredinu.<ref name="NoviListRt">{{cite web |last=Krmpotić |first=Marinko |title=Obiteljski, ekološki i antiratni roman. Saša Ilić romanom "Rt" pokazao da spada u najzanimljivije ex yu književnike |website=Novi list |date=14. 12. 2025 |url=https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/knjizevnost/obiteljski-ekoloski-i-antiratni-roman-sasa-ilic-romanom-rt-pokazao-da-spada-u-najzanimljivije-ex-yu-knjizevnike/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> == Publicistički i urednički rad == Ilićev publicistički rad usmjeren je na kritiku [[Nacionalizam|nacionalističkih]] [[ideologija]], historijskog revizionizma i načina na koji političke strukture utječu na kulturu i javno pamćenje. U tekstovima i javnim nastupima posebno se bavi naslijeđem politike iz 1990-ih, odnosom prema [[ratni zločin|ratnim zločinima]], položajem nezavisnih medija i ulogom kulturnih institucija u oblikovanju društvenih stavova.<ref name="BIRN" /><ref name="NoviList2016">{{cite web |last=Gromača Vadanjel |first=Tatjana |title=Saša Ilić: Bez književne internacionale nema otpora nacionalistima i neofašistima u regiji |website=Novi list |date=30. 5. 2016 |url=https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/knjizevnost/sasa-ilic-bez-knjizevne-internacionale-nema-otpora-nacionalistima-i-neofasistima-u-regiji/ |access-date=7. 11. 2026 |language=hr}}</ref> Kao urednik ''Betona'' učestvovao je u oblikovanju kritičkog pristupa srbijanskoj kulturnoj politici i njenim vezama s nacionalističkim idejama. U intervjuu za [[Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda|Radio Slobodna Evropa]] iz 2010. naveo je da su tekstovi podlistka bili usmjereni na kulturnu politiku i utjecaj [[Srpska akademija nauka i umjetnosti|Srpske akademije nauka i umjetnosti]], posebno na kontinuitet ideja povezanih s Memorandumom iz 1986. ''Beton'' je objavljivao polemičke tekstove o književnosti, kulturnim institucijama i javnim ličnostima, zbog čega je izazivao i podršku i oštre negativne reakcije.<ref name="RSEBeton">{{cite web |last=Mihajlović |first=Branka |title="O Beton se smrsk'o i Matija i Dobrica" |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/beton_jubilej/2098521.html |website=Radio Slobodna Evropa |date=13. 7. 2010 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> U svojim tekstovima Ilić je kritikovao i način na koji se u Srbiji vrednuju književnost i kulturna postignuća. Godine 2010. objavio je kritiku historije i načina dodjeljivanja NIN-ove nagrade, smatrajući da nagrada nakon političkih promjena 2000. nije ostvarila očekivanu promjenu u književnom životu i da je ostala pod utjecajem postojećih političkih i izdavačkih struktura. Deset godina kasnije, nakon što je njegov roman dobio isto priznanje, ponovo osvrnuo na svoje ranije stavove i polemike koje su pratile dodjelu.<ref name="BBCNIN">{{cite web |title=Bojkot i dodela NIN-ove nagrade: Roman godine je "Pas i kontrabas" Saše Ilića |url=https://www.021.rs/bbc/bbc/232603/bojkot-i-dodela-nin-ove-nagrade-je-pas-i-kontrabas-sase-ilica |website=021.rs/BBC News na srpskom |date=20. 1. 2020 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="BlicNIN">{{cite web |title=Saša Ilić za "Blic": Mi danas nemamo institucije, ali one imaju nas |url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/sasa-ilic-za-blic-mi-danas-nemamo-institucije-ali-one-imaju-nas/6rj4d5n |website=Blic |date=2020 |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> == Polemike i kritički osvrti == Dodjela NIN-ove nagrade romanu ''Pas i kontrabas'' izazvala je oštre polemike u srbijanskoj književnoj i javnoj sferi. Osnovni uzrok sukoba ležao je u dubokoj ideološkoj polarizaciji i tematskom usmjerenju samog romana, u kojem se Ilić bavi dekonstrukcijom nacionalnih mitova, traumom rata i otvoreno tematizuje pitanja odgovornosti za [[Ratni zločin|ratne zločine]] iz 1990-ih. Dio konzervativno i nacionalno usmjerenih intelektualaca, pisaca i univerzitetskih profesora takav je pristup smatrao ideološki nametnutim narativom, pa je osporio odluku žirija i pokrenuo bojkot nagrade. Kritičari su dovodili u pitanje sastav i stručnost žirija, tvrdeći da su estetski kriteriji podređeni "političkoj korektnosti", dok se polemika ubrzo proširila s analize književnog djela na javne rasprave o Ilićevim dugogodišnjim političkim stavovima i njegovom književnom angažmanu.<ref name="BBCNIN" /><ref name="DerStandard">{{cite web |last=Wölfl |first=Adelheid |title=Kontroverse um Literaturpreis für Saša Ilić in Serbien |website=Der Standard |date=22. 10. 2020 |url=https://www.derstandard.at/story/2000121107321/kontroverse-um-literaturpreis-fuer-sasa-ilicin-serbien |access-date=7. 11. 2026 |language=de}}</ref> Pored sukoba oko samog književnog establišmenta, napadi na roman poprimili su i oblik lične i medijske diskvalifikacije. Posebnu pažnju izazvao je intervju književnog teoretičara [[Igor Perišić|Igora Perišića]] za dnevni list ''Kurir'', u kojem je Ilićev književni rad upoređen s djelovanjem Ratka Mladića, uz tvrdnju da njegova literatura priprema novi genocid u Bosni i Hercegovini. Ilić je zbog tih izjava pokrenuo sudski postupak, smatrajući ih ličnim napadom i političkim targetiranjem, a ne legitimnom književnom kritikom. O ovom slučaju izvještavali su i domaći i međunarodni mediji, smještajući ga u širi kontekst otpora srbijanske kulturne elite prema otvaranju tema o ratnoj prošlosti.<ref name="DerStandard" /><ref name="Autonomija">{{cite web |title=Saša Ilić: Pisanje o ratnim zločinima u Srbiji je strogo zabranjeno |website=Autonomija |date=12. 6. 2022 |url=https://autonomija.info/sasa-ilic-pisanje-o-ratnim-zlocinima-u-srbiji-je-strogo-zabranjeno/ |access-date=7. 11. 2026 |language=sr}}</ref> U javnoj raspravi i inicijativi protiv odluke žirija učestvovao je i reditelj [[Emir Kusturica]] s drugim potpisnicima, čije su se primjedbe odnosile na legitimitet žirija, ideološku usmjerenost nagrađenog romana i odnos [[književnost]]i i [[politika|politike]]. S druge strane, Ilić i njegovi podržavaoci naglašavali su da su napadi na roman reakcija konzervativnih krugova na raskrinkavanje srbijanske ratne politike te da su osporavanja nagrade prelazila granice estetske rasprave i služila za marginalizaciju kritičkih glasova u [[Kultura|kulturi]].<ref name="BBCNIN" /><ref name="DerStandard" /> == Djela == === Knjige === * ''Odisej'' (1998, s Draganom Boškovićem) * ''Predosećanje građanskog rata'' (2000) * ''Berlinsko okno'' (2005) * ''Pad Kolumbije'' (2010) * ''Dušanovac. Pošta'' (2015) * ''Lov na ježeve'' (2015) * ''Pas i kontrabas'' (2019) * ''Rt'' (2025) === Urednički rad === * ''Pseći vek'' (2000), izbor pripovjedaka mladih autora * ''Beton'', književni podlistak dnevnog lista ''Danas'' (2006–2013) * ''Beton International'' (od 2013), s Alidom Bremer == Nagrade i priznanja == * NIN-ova nagrada za roman ''Pas i kontrabas'' (2020). == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.novinki.de/petzer-tatjana-ein-blick-durchs-berliner-fenster/ Ein Blick durchs Berliner Fenster], intervju sa Sašom Ilićem {{de simbol}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Ilić, Saša}} [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Jagodina]] [[Kategorija:Srbijanski pisci]] [[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku]] qsgrn0kbtyh3jyd3ko46i08otgwf90r 0 539313 3939621 2026-11-08T00:20:52Z Bosancica by MK 173186 Prvi dio članka 3939621 wikitext text/x-wiki {{Infokutija |naslov = |tijelostil = |iznad = Visoko obrazovanje |iznadstil = background-color: #add8e6; color: black; font-weight: bold; padding: 0.3em; |slika = [[Datoteka:University of Al Qaraouiyine.jpg|center|250px]] |slikastil = |tekst = [[Univerzitet Al-Karaouine]] u Fezu (Maroko), osnovan 859, najstarija kontinuirano djelujuća visokoškolska ustanova na svijetu |captionstyle = font-size: 95%; text-align: center; padding: 0.5em; |zaglavljestil = |oznakastil = background-color: #f0f8ff; width: 40%; |podacistil = |zaglavlje1 = |oznaka1 = Drugi naziv |podaci1 = Tercijarno obrazovanje |oznaka2 = Nivo u ISCED-u |podaci2 = Nivoi 5–8 (ISCED 2011) |oznaka3 = Prethodni nivo |podaci3 = [[Srednje obrazovanje]] |oznaka4 = Vrste ustanova |podaci4 = [[Univerzitet]]i, [[Fakultet]]i, visoke škole, akademije |oznaka5 = Osnovni ciklusi |podaci5 = [[Bachelor]] (1. ciklus)<br />[[Master (akademski stepen)|Master]] (2. ciklus)<br />[[Doktorat]] (3. ciklus) |oznaka6 = Sistem bodovanja |podaci6 = [[ECTS]] (u [[Evropski prostor visokog obrazovanja|EHEA]]) |oznaka7 = Međunarodni okvir |podaci7 = [[UNESCO]] / ISCED, [[Lisabonska konvencija]] |ispodstil = |ispod = }} '''Visoko obrazovanje''' ili '''tercijarno obrazovanje''' predstavlja dio [[Obrazovanje|obrazovnog sistema]] koji se ostvaruje kroz akademske i stručne studijske programe na univerzitetima, visokim školama i drugim priznatim visokoškolskim ustanovama. Njegova osnovna uloga je razvoj naprednih znanja i kompetencija, obrazovanje stručnjaka te doprinos naučnom, tehnološkom, kulturnom i društvenom razvoju.<ref name="UNESCO_Global_Convention_2019">{{cite web |author=UNESCO |title=Global Convention on the Recognition of Qualifications concerning Higher Education |website=UNESCO |date=25. 11. 2019 |url=https://www.unesco.org/en/legal-affairs/global-convention-recognition-qualifications-concerning-higher-education |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref><ref name="WorldBank_Tertiary_Education">{{cite web |author=World Bank |title=Tertiary Education |website=World Bank |url=https://www.worldbank.org/ext/en/topic/education/tertiary-education |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> Sistemi visokog obrazovanja razlikuju se među državama prema organizaciji ustanova, načinu finansiranja, uslovima upisa, trajanju studija i akademskim kvalifikacijama. Međunarodni klasifikacijski okviri i sporazumi o priznavanju kvalifikacija olakšavaju poređenje obrazovnih sistema i akademsku i profesionalnu mobilnost.<ref name="UNESCO_Global_Convention_2019" /><ref name="UNESCO_ISCED_2012">{{cite web |author=UNESCO Institute for Statistics |title=International Standard Classification of Education (ISCED) |website=UNESCO Institute for Statistics |date=2012 |url=https://www.uis.unesco.org/en/methods-and-tools/isced |access-date=7. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Definicija i klasifikacija == U međunarodnoj statistici obrazovanja koristi se pojam "tercijarno obrazovanje", koji je definisan [[Međunarodna standardna klasifikacija obrazovanja|Međunarodnom standardnom klasifikacijom obrazovanja]] (ISCED 2011), koju je razvio UNESCO. Ova klasifikacija omogućava razvrstavanje obrazovnih programa i kvalifikacija prema njihovom nivou i sadržaju te međunarodno poređenje obrazovnih sistema. Tercijarno obrazovanje obuhvata nivoe od 5 do 8, dok nivo 4 označava postsekundarno obrazovanje koje nije tercijarno.<ref name="UNESCO_ISCED_2012" /> Prema klasifikaciji ISCED 2011, tercijarno obrazovanje dijeli se na četiri nivoa: * Nivo 5 – kratki ciklus tercijarnog obrazovanja: obuhvata programe koji pružaju stručna znanja i praktične vještine za određena zanimanja. Mogu predstavljati i osnovu za nastavak obrazovanja na višim nivoima. * Nivo 6 – bachelor ili ekvivalentni nivo: obuhvata programe koji pružaju akademska ili stručna znanja u određenoj oblasti i osposobljavaju za profesionalni rad ili nastavak obrazovanja. * Nivo 7 – magistarski ili ekvivalentni nivo: obuhvata programe naprednog akademskog ili profesionalnog obrazovanja, s višim stepenom specijalizacije. * Nivo 8 – doktorski ili ekvivalentni nivo: obuhvata programe usmjerene na napredni naučno-istraživački rad i stvaranje novih znanja.<ref name="UNESCO_ISCED_2012" /> Nivo 4 ISCED-a odnosi se na postsekundarno obrazovanje koje nije tercijarno. Obuhvata programe koji se izvode nakon [[Srednje obrazovanje|srednjeg obrazovanja]], ali ne ispunjavaju kriterije nivoa složenosti i specijalizacije potrebne za razvrstavanje u tercijarno obrazovanje.<ref name="UNESCO_ISCED_2012" /><ref name="UNESCO_ISCED_4_Post_Secondary">{{cite web |author=UNESCO Institute for Statistics |title=ISCED 4: Post-secondary non-tertiary education |website=UNESCO Institute for Statistics |url=https://uis.unesco.org/en/glossary-term/isced-4-post-secondary-non-tertiary-education |access-date=8. 11. 2026 |language=en}}</ref> ISCED 2011 predstavlja međunarodni statistički okvir, a ne jedinstven model organizacije visokog obrazovanja. Nazivi kvalifikacija, trajanje studija, uslovi upisa i struktura visokoškolskih ustanova razlikuju se među državama. Zbog toga se programi razvrstavaju prema njihovom sadržaju i nivou obrazovnih ishoda, a ne isključivo prema nazivu kvalifikacije.<ref name="UNESCO_ISCED_2012" /> === Evropski okviri kvalifikacija === U [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskom prostoru visokog obrazovanja]] primjenjuje se [[QF-EHEA|Okvir kvalifikacija Evropskog prostora visokog obrazovanja]] (QF-EHEA), razvijen u okviru [[Bolonjski proces|Bolonjskog procesa]]. Usvojen je 2005. na konferenciji ministara obrazovanja u [[Bergen]]u, a revidiran 2018. na konferenciji u [[Pariz]]u. Okvir obuhvata četiri ciklusa visokog obrazovanja: kratki ciklus, prvi ciklus (bachelor), drugi ciklus (master) i treći ciklus (doktorski studij). Za svaki ciklus utvrđeni su opći deskriptori ishoda učenja, poznati kao Dablinski deskriptori, koji opisuju očekivana znanja, razumijevanje, sposobnost primjene znanja, prosuđivanje, komunikacijske vještine i sposobnost daljnjeg učenja.<ref name="EHEA_Qualification_Frameworks">{{cite web |author=European Higher Education Area |title=Qualification Frameworks |website=European Higher Education Area |url=https://ehea.info/bologna-policy/qualification-frameworks/ |access-date=8. 11. 2026 |language=en}}</ref> Od ovog okvira razlikuje se [[Evropski okvir kvalifikacija za cjeloživotno učenje]] (EQF), koji je uspostavila [[Evropska unija]] radi lakšeg poređenja kvalifikacija među državama. EQF ima osam nivoa, opisanih kroz ishode učenja u područjima znanja, vještina te odgovornosti i samostalnosti. Za razliku od QF-EHEA, obuhvata sve vrste i nivoe kvalifikacija, uključujući opće, stručno i visoko obrazovanje.<ref name="Europass_EQF">{{cite web |author=European Union |title=The European Qualifications Framework (EQF) |website=Europass |url=https://europass.europa.eu/en/european-qualifications-framework-eqf |access-date=8. 11. 2026 |language=en}}</ref> QF-EHEA i EQF međusobno su kompatibilni i komplementarni, ali imaju različite namjene. Prvi je usmjeren na cikluse visokog obrazovanja u [[Evropski prostor visokog obrazovanja|Evropskom prostoru visokog obrazovanja]], dok drugi omogućava poređenje kvalifikacija iz različitih oblasti obrazovanja i osposobljavanja. Uobičajeno povezivanje njihovih nivoa podrazumijeva kratki ciklus s petim nivoom EQF-a, prvi ciklus sa šestim, drugi ciklus sa sedmim i treći ciklus s osmim nivoom. To povezivanje ne znači da se svaka nacionalna kvalifikacija automatski razvrstava prema nazivu ili trajanju studija, nego se uzimaju u obzir njeni ishodi učenja i odgovarajući nacionalni okvir kvalifikacija.<ref name="EHEA_Qualification_Frameworks" /><ref name="Europass_Eight_EQF_Levels">{{cite web |author=European Union |title=Description of the eight EQF levels |website=Europass |url=https://europass.europa.eu/en/description-eight-eqf-levels |access-date=8. 11. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book|last=Brick|first=Jean|title=Academic Culture: A Student's Guide to Studying at University |year=2006 |publisher=National Centre for English Language Teaching and Research |location=Sydney, NSW |isbn=978-1-74138-135-1 |pages=1–10 |chapter=What is academic culture?}} * {{cite book |last1=Alkamel |first1=Mohammed Adulkareem A. |last2=Chouthaiwale |first2=Santosh S. |last3=Yassin |first3=Amr Abdullatif |last4=AlAjmi |first4=Qasim |last5=Albaadany |first5=Hanan Yahia |date=2021 |chapter=Online Testing in Higher Education Institutions During the Outbreak of COVID-19: Challenges and Opportunities |editor1-last=Arpaci |editor1-first=Ibrahim |editor2-last=Al-Emran |editor2-first=Mostafa |editor3-last=Al-Sharafi |editor3-first=Mohammed A. |editor4-last=Marques |editor4-first=Gonçalo |title=Emerging Technologies During the Era of COVID-19 Pandemic |location=Cham |publisher=Springer Nature |volume=348 |pages=349–363 |doi=10.1007/978-3-030-67716-9_22 |isbn=978-3-030-67715-2 |pmc=7980164 |s2cid=232322223 }} == Vanjski linkovi == {{Commons category|Higher education}} * [http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=167&IF_Language=eng Statistika tercijarnog obrazovanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305071440/http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=167&IF_Language=eng |date=5. mart 2012 }}, UNESCO {{en simbol}} * [http://www.qualityresearchinternational.com/glossary/tertiaryeducation.htm Quality Research International – (Rječnik pojmova)] {{en simbol}} * [http://www.ashe.ws/ Udruženje za proučavanje visokog obrazovanja] {{en simbol}} * [http://www.aera.net/ Američko udruženje za istraživanje obrazovanja] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20000522113207/http://www.worldbank.org/education/tertiary/ Svjetska banka – Visoko obrazovanje] {{en simbol}} * [https://www.coe.int/en/web/higher-education-and-research/publications Publikacije Vijeća Evrope o visokom obrazovanju i istraživanju] {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Visoko obrazovanje}} [[Kategorija:Visoko obrazovanje| ]] [[Kategorija:Obrazovni nivoi]] mehs9zgnoj0bi626lhv1orogn181uz9 4 539314 3939628 2026-11-08T02:29:28Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja]] na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]]: prema odluci 3939628 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa]] kageh2rmrpjf3554766jmsu2k4f0c3m 5 539315 3939630 2026-11-08T02:29:28Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna saradnja]] na [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna inicijativa]]: prema odluci 3939630 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna inicijativa]] emiaxfa0mg0pd63e4tz98et447d54j9 3939631 3939630 2026-11-08T02:29:51Z Aca 97019 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1d) 3939631 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=nepotrebno preusmerenje <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> #PREUSMJERI [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna inicijativa]] t7028hefscld73u0wxlxd7x344u21uy 3939636 3939631 2026-11-08T02:31:15Z Aca 97019 3939636 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=nepotrebno preusmjerenje <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> #PREUSMJERI [[Razgovor o Wikipediji:Međuprojektna inicijativa]] i7pw31gbu8xd1ph5slfqlzl878uvop6 4 539316 3939633 2026-11-08T02:30:27Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja/Zaglavlje]] na [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje]] 3939633 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje]] lzvbcpdq22p22f1ggtrtb3k9kstbyvb 3939634 3939633 2026-11-08T02:30:46Z Aca 97019 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1d) 3939634 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=nepotrebno preusmerenje <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje]] 9tva4oedm464hnfpoph4g41paw2utot 3939635 3939634 2026-11-08T02:30:58Z Aca 97019 3939635 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=nepotrebno preusmjerenje <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> #PREUSMJERI [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje]] gc4767gon8u58owic0490aidiiupp9c 14 539317 3939650 2026-11-08T02:35:19Z Aca 97019 Aca premjestio je stranicu [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] na [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]] 3939650 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[:Kategorija:Međuprojektna inicijativa]] cfbu34kj351r18i6fbwmq0eryrk95mt 3939651 3939650 2026-11-08T02:35:44Z Aca 97019 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1d) 3939651 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=nepotrebno preusmjerenje <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> #PREUSMJERI [[:Kategorija:Međuprojektna inicijativa]] j0sjf0z9ra9e3m4453994t6xhh0cie4