Wikipedia bxrwiki https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8E%D1%83%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Меди Тусхай Хэлэлсэхэ Хэрэглэгшэ Хэрэглэгшые хэлэлсэхэ Википеэди Википеэди тухай хэлэлсэхэ Файл Файл хэлэлсэхэ MediaWiki MediaWiki хэлэлсэхэ Загбар Загбар хэлэлсэхэ Туһаламжа Туһаламжа хэлэлсэл Категори Категори хэлэлсэхэ TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2716 75034 72889 2026-11-01T23:56:35Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 75034 wikitext text/x-wiki {{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн |BxrNm = Москвагай можо |RuNm = Московская область |FSFlag = [[File:Flag of Moscow oblast.svg|140px]] |FSCoA = [[File:Coat of Arms of Moscow oblast.svg|110px]] |FlagLnk = Москва туг |CoALnk = Москва гүрэнэй һүлдэ |FSMapName = Map of Russia - Moscow Oblast (2008-03).svg |FSCtrWhat = [[Ниислэл]] |FSCtrNm = [[Москва]] |AreaRnk = 57 |TotArea = 45799 |WaterPrcnt = 0.4 |PopRnk = 2 |PopQty = 6752727 |PopCtDate = 2010 |PopDens = 146.6 |UrbanPopulation = 5459700 |RuralPopulation = 1293027 |GDP = |GDPCtDate = |GDP(PPP) = |FedDistrNm = Центральный |EcRegNm = Центральный |CadNo = 50, 150 |HeadTtl = [[Губернатор]] |HeadNm = {{s|[[Громов, Борис Всеволодович|Борис Всеволодович Громов]]}} |LegislTtl = [[Вице-губернатор]] |LegislNm = {{s|[[Седов, Константин Вячеславович|Константин Вячеславович Седов]]}} |FSAnthem = |MSKS = 0}} [[File:Moscow region.png|thumb|300px|Карта Московской области]] [[File:Sheremetyevo_Intertnational_airport.webm|thumb|left|300px|Шереметьево аэропорт]] '''Москвагай можо''' ({{lang-ru|Моско́вская о́бласть|r=Moskovskaya oblast'|p=mɐˈskofskəjə ˈobləsʲtʲ}}), гү, али '''Подмосковье'''<ref name="OffNm">{{cite web|url=http://www.molnet.ru/monitor.asp?NewsID={9A032EE2-E74A-4253-9672-C112EA7A7B75}|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105121322/http://www.molnet.ru/monitor.asp?NewsID=%7B9A032EE2-E74A-4253-9672-C112EA7A7B75%7D|archive-date=January 5, 2009|title=Московскую область назвали официально|access-date=January 18, 2007|author=Molnet.ru|date=May 29, 2006|language=ru|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> ({{lang-ru|Подмоско́вье|p=pədmɐˈskovʲjə}}, буквальнаар "[[wiktionary:под-|доодо]] [[Москва]]"), гээшэ [[Оросой холбоото улас]]ай [[нютаг можо]]. Ниислэл — [[Москва]]. == Географи == == Хотонууд == * [[Балашиха]] * [[Химки]] * [[Подольск]] == Демокраати == == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == {{Commonscat|Moscow Oblast}} * [http://www.mosreg.ru/ Правительство Московской области] ({{rus icon}}) * [http://www.online.zakonia.ru/ Онлайн-приемы членов Правительства Московской области] ({{rus icon}}) * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=50 Московская область в справочнике-каталоге «Вся Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231085728/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=50 |date=2010-12-31 }} ({{rus icon}}) * [https://web.archive.org/web/20110609223344/http://www.reforma-mo.ru/userdata/docs/abc_np_03_08_06.zip Перечень населённых пунктов муниципальных районов Московской области] ({{rus icon}}) * [https://web.archive.org/web/20120114154412/http://www.isles.ru/depository/region_50.html База данных по памятникам архитектуры Московской области] ({{rus icon}}) * [http://www.ecomo.ru Общество охраны природы Московской области] ({{rus icon}}) * [http://www.classbase.ru/okato/index/parent/12705 Состав Московской области по ОКАТО] ({{rus icon}}) {{Оросой холбоото улас}} {{rus-el}} [[Категори:Москвагай можо| ]] {{stub}} dz8to8m6w81xug9f7o0hx600kt2dncm 0 3251 75033 74719 2026-11-01T23:36:55Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 75033 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Загаһан (''Pisces'') |fossil_range = |image=Pieni 2 0139.jpg |image_width =250px |image_caption=Түрэл бүриин далайн загаһан |regnum=[[Амитан]] |phylum=[[Хүбшэтэн]] |classis= '''Загаһан (''Pisces'')''' |subdivision_ranks = Дэд анги |subdivision = * [[Туяа үдэтэ загаһан]] (''Actinopterygii'') * [[Мэнгээрһэтэ загаһан]] (''Chondrichthyes'') * † [[Акантода]] (''Acanthodii'') * † [[Плакодерма]] (''Placodermi'') | commons = Category:Fish | eol = 4656086 }} '''Загаhан''' ({{lang-la|''Pisces''}}) [[һээр нюруутан]]ай эртэнэй бүлэг болохо загаһаниинь 30000 оршом зүйлые багтааһан хамагай олон талада байдалаараа илгагдадаг. Загаһанай 10 % дабһангүй уһан дотор амидардаг. Загаһануудынь [[зангалай]]гаар амисхалдаг, уһан оршондо амидардаг [[хүйтэн шуһата амитад]] юм. Яһата загаһануудынь мэнгээрһэн [[араг яһан|араг яһатай]] загаһануудтай харисуулхад дэлэнхи олоные эзэлдэг. Яһата загаһануудынь далайн гүнһээ эхилээд [[гол мүрэн]], [[нуур]], тэрэ бүү хэлэн сөөрмын оршондошье амидардаг. Зарим зүйлнүүдынь дабһангүй болон дабһатай уһанай хоорондо шэлжэжэ байдаг. Эдэгээр загаһануудай [[араг яһан]]иинь кальцын фосфор хүшэлэй дабһаар бэхэжэһэн байдагаараа тэнгисэй амитад болохо [[абарга загаһан]]ууд (акулa, [[скат]]) зэргэ мэнгээрһэтэй загаһануудай араг яһанһаа илгаатай. Бүхы [[Дэлхэй]]дэ загаһанай ([[2013 он]]ой [[8 һарын 5|8 һарын 5 үдэртэ]]) 32 834 зүйлнүүд мэдээгдэдэг<ref name="EschmeyerFong">Eschmeyer W. N., Fong J. D. [http://research.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp Species by family/subfamily.] In: Catalog of Fishes. Electronic version accessed 6 August 2013.</ref>. Жэл бүри 300—500 оршом шэнэ зүйлнүүд бэшэгдэһэн юм. [[ОХУ|Россида]] 3000 тухай зүйлнүүд байдаг<ref>[http://www.zin.ru/projects/zooint_r/zi2.htm Высшие таксоны животных: данные о числе видов для России и всего мира (А. В. Неелов, 1995)]</ref>, энэ тоондо 280 зүйлнүүд дабһангүй уһан дотор амидардаг<ref>[http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?pre_fishes.html база данных «Позвоночные животные России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924125715/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?pre_fishes.html |date=2015-09-24 }}, см. также [[:ru:Список рыб пресных вод России]]</ref>. == Загаһанай анатоми == Загаһанай бэеын хэлбэринь түүнэй онсогой зуршалда даһан зохисоһон байдаг, жэшээнь ёроолой [[амитан]] болохо халпинь загаһан хабтагай хэлбэритэй. Дайшан аншан болохо сурхай загаһан шунгадаг мина шэнги хэлбэритэй. Загаһанай жэбэрнүүдынь залаха болон урагша хүдэлхэд туһална. Сээжын болон хэбэлэй хос жэбэрынь зайшалан ябахад туһалдаг бол харин нюруунай, һүбэнэй болон һүүлэй жэбрнүүд загаһанай бэеэ тэнсэбэритэй байлгахад нүлөөлдэг. Хосгүй һэлэлтэнь һүүлэй жэбэрүүдэй шэглэлтэ түлхэлтүүд болон үүнэтэй нэгэн зэргэ бэеэ хотойлгосной үрэ дүн. Загаһан өөрынхөө хүбэгжэ шэнжэ шанарые агаараар дүүргэһэн хүбэгжэ сэбэрүүнэй туһалалсаатайгаар зохисуулдаг. Бэеын дээрэхи хажуугай шугамынь уһанай урдагал, тэнгисэй ёроол болон янза бүриин объектуудай ойртожо буйе мэдэрдэг эрхэтэн юм. Загаһаниинь хамгаалалтын хайрһаар бүрхэгдэһэн нимгэн арһатай байдаг. Яһата загаһанууд жэжэгхэн бэе бэеэ даража бүрхэһэн яһан ялтаһууд бүхы арһатай. == Абарга загаһан == {{main|Абарга загаһан}} [[Файл:Tiburón.jpg|мини|слева|Абарга загаһанууд далайда хэдэн сая жэлээр ноёрхоһоор байна]] Томо сагаан акула загаһан 3-7 м ута, 1500 кг жэнтэй. Ангяан хэмээхэ абарга загаһан толгойтойгоо холбогдоһон сээжын хүсэрхэг жэгүүр хэлбэриин жэбрүүдтэй. Халиман [[абарга загаһан]] — [[Дэлхэй]] дээрэхи хамагай томо загаһан: тэрээр уһан доторхи эгээн жэжэг [[амитан]] [[ургамал]]ай [[махабад]]уудые ([[планктон]]) шүүхэ замаар хоололдог. Ангяан абарга загаһанай үнгэнь хүрээлэн буй оршондоо уудахад туһалдаг: зарим тиимэ загаһан хортой хатхуур хэлээр зэбһэглэгдэһэн байдаг. [[File:Lampanyctodes hectoris (Hector's lanternfish).svg|right|thumb|250px|<span style="color:grey;">Загаhан</span>]] [[Абарга загаһан]]уудынь бараг 300 [[сая]] жэлэй туршада дүрсээ хубиргалгүй байһаар байгаа ба задгай тэнгистэ гайхалтай һэлдэг амитад. Маша хурса үнэрлэхүйтэй, өөртэнь үргэл болохо шуһан болон бусад бодосуудые хол зайнһаа мэдэрдэг. Зарим абарга загаһан ганса үндэгэ гаргадаг бол заримынь амида зулзага түрүүлхэньшье бии. Хэбэлэй тусгай жэбэр дотоодо үрэ тогтолтондо ашаглагддаг. Хатуурһан хайрһанһаа хүгжэһэн тэдэнэй шүдэн эрүүндээ байдаггүй. Абарга загаһаниинь өөртэ баригдаһан амитанаа бүхэлээрынь залгиха юмуу, эсэбэл хүсэрхэг эрүүгээрээ хэдэн хэһэг болгон таһашадаг. == Хоол тэжээл ба нүхэн үрэжэлгэ == Загаһаниинь [[ургамал]], [[планктон]] (уһан доторхи эгээн жэжэг амитан ургамалай организмууд) болон бусад загаһаар хоололдог. [[Аман]]ай байрлалиинь ехэбшэлэн тэдэгээрэй хоол унданай зуршалай үзүүлэлтэ болодог. Ехэнхи загаһанууд гадаада үрэ тогтолтотой. Эмэгшэн загаһан үндэгэн эсээ гаргадаг, харин эрэгшэниинь мүн тэрэ үеэр уһанда өөрын үрын шэнгэнээ гаргана. Үндэгэнэй тоонь загаһанай зүйлһээ шалтагаална. Сөөн тооной зүйл болохо [[гуппи]] /үрэ шүдэтэнэй багай жэжэгхэн загаһан/ болон зарим абарга загаһанууд амида зулзага түрүүлдэг. Үндэгэнь эмэгшэныхээ дотор үрэ тогтодог. Хамтарһан эрхэтэныхээ туһаламжатайгаар эрэгшэниинь оруулдаг. Түрэһэныхөө дараа залуу загаһанууд бараг лэ шууд бэе даан һэлэжэ шададаг. == Загаһанай нүүдэл ба шаталһан загаһан нэбтэрүүлэлгэ == Зарим загаһанууд дабһангүй болон дабһатай уһанай хоорондо амидаралай өөр оршон руу нүүдэлэлдэг. Яргай загаһан түрһээ сасахын тулада тэнгисһээ гол руу нүүдэг бол европын могой загаһан дабһангүй уһанһаа далай руу үржэлэй түлөө нүүдэг. Нэлээд хожом хоёр зүйлэй мальки загаһан аялалынхаа мүсэлигые дууһагахаар бусадаг байна. Нүүдэлдэ далангууд носотой һаад болодог. Одоо сагта энэхүү саадые дабаха боломжые загаһануудта олгоһон уһанай боолтын заршамаар ажалалдаг шаталһан загаһае нэбтэрүүлэлтые ашаглажа байна. == XXI зуун == Загаһан баригша хүлэг онгосын тусгай тороор загаһан барихань маша үрэ дүнтэй, ушарынь зарим зүйлнүүд (май, сардин) хэдэн сая бүхы субаа үүдхэдэг. [[Дэлхэй]]дэ үдэр бүри 140 [[сая]] тонно загаһан баридаг. Үлүүдэл агнуур хэхэнь загаһанай үржэлые мэдэгдэхүйсэ бууруулхад хүргэдэг. == Ангилал == [[Файл:Goldfish.jpg|thumb|right|250px|[[Алтан загаһан]]]] * Загаһан (''Pisces'') ** Анги [[Хуягтай загаһан]] буюу плакодерма (''Placodermi'') † ** Анги [[Мэнгээрһэтэ загаһан]] (''Chondrichthyes'') ** Анги [[Акантода]] (''Acanthodii'') † ** Анги [[Яһата загаһан]] (''Osteichthyes'') *** Дэд анги [[Туяа үдэтэ загаһан]] (''Actinopterygii'') *** Дэд анги [[Һэлюур үдэтэ загаһан]] (''Sarcopterygii'') **** Дээдэ баг [[Сарбуу үдэтэ загаһан]] (''Crossopterygii'') **** Дээдэ баг [[Хоёр амисхалта загаһан]] (''Dipnoi'') == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Ном зохёол == * ''Жизнь животных. Энциклопедия в шести томах. Том 4. Часть первая. (Рыбы)''. Общая редакция члена-корреспондента АН СССР профессора Л. А. Зенкевича. М. Просвещение, 1971. 656 стр. * Павлов Д. А. ''Морфологическая изменчивость в раннем онтогенезе костистых рыб'' — М.: ГЕОС, 2007. — 262 с. * Павлов Д. С., Лупандин А. И., Костин В. В. ''Механизмы покатной миграции молоди речных рыб'' — М.: Наука, 2007. — 212 с. * Попов П. А. ''Рыбы Сибири: распространение, экология, вылов'' — Новосибирск, 2007. — 525 с. * Баклашова Т. А. ''Ихтиология'' — М.: Пищевая пром-сть, 1980. — 324 с. == Холбооһон == <!-- === Ссылки на сайты === =================================================== =================================================== Википедия не является площадкой для раскрутки сайтов Пожалуйста, не добавляйте в Википедию ссылки на коммерческие или свои собственные сайты с целью их рекламы, раскрутки или повышения индекса цитируемости (обратите внимание, что все внешние ссылки автоматически получают атрибут nofollow и для так называемого «продвижения» бесполезны). Википедия не является площадкой для размещения рекламы или коллекцией ссылок (см. Википедия: Внешние ссылки, Википедия: СПАМ, Википедия: Чем не является Википедия). Учтите, что ссылки, добавленные вами в статьи с этой целью и не несущие пользы читателю статьи, будут удалены. Тем не менее, мы рады приветствовать вас на нашем проекте, где вы можете внести свой вклад в создание энциклопедии. Данный шаблон-предупреждение предназначен для тех случаев, когда раздел «Ссылки» в статье постоянно захламляют ссылками на сайты, либо не соответствующие теме статьи (например, в статье о городе ставят ссылки на сайты коммерческих фирм, ночных клубов, отделений политических партий и т. д.), либо не соответствующие критериям значимости (например, неофициальные сайты о какой-нибудь известной киноактрисе, которых может набраться не одна сотня). =================================================== =================================================== --> {{commonscat|Fish}} * {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D1%8B%20(%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B5)|title=Рыбы}} * [http://fishbase.org/home.htm FishBase // WorldFish Center] — БД по рыбам мира (на декабрь 2006 — 29600 видов, 222490 народных названия, 43600 изображения, 39200 ссылок) * [https://web.archive.org/web/20210925162250/https://db.angfa.org.au/ ANGFA] – Illustrated database of freshwater fishes of Australia and New Guinea * [http://www.fischinfos.de/ Fischinfos.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111130234923/http://fischinfos.de/ |date=2011-11-30 }} – Illustrated database of the freshwater fishes of Germany {{de icon}} * [http://www.fishbase.org/ FishBase online] – Comprehensive database with information on over 29,000 fish species * [http://fishdata.siu.edu/ Fisheries and Illinois Aquaculture Center]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218211743/http://fishdata.siu.edu/ |date=2015-02-18 }} – Data outlet for fisheries and aquaculture research center in the central US * [http://www.poppe-images.com/ Philippines Fishes] – Database with thousands of Philippine Fishes photographed in natural habitat * [http://www.nativefish.org/ The Native Fish Conservancy] – Conservation and study of North American freshwater fishes * [http://www.fao.org/fi/website/FIRetrieveAction.do?dom=topic&fid=2888 United Nation] – Fisheries and Aquaculture Department: Fish and seafood utilization * [http://content.lib.washington.edu/cgi-bin/queryresults.exe?CISOOP=adv&CISORESTMP=%2Fsite-templates%2Fsearch_results-sub.html&CISOVIEWTMP=%2Fsite-templates%2Fitem_viewer.html&CISOMODE=thumb&CISOGRID=thumbnail%2CA%2C1%3Btitle%2CA%2C1%3Bsubjec%2CA%2C0%3Bdescri%2C200%2C0%3B0%2CA%2C0%3B10&CISOBIB=title%2CA%2C1%2CN%3Bsubjec%2CA%2C0%2CN%3Bdescri%2CK%2C0%2CN%3B0%2CA%2C0%2CN%3B0%2CA%2C0%2CN%3B10&CISOTHUMB=3%2C5&CISOTITLE=10&CISOPARM=%2Ffishimages%3Asubjec%3Afish&x=20&y=1 University of Washington Libraries Digital Collections]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Digital collection of freshwater and marine fish images {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Загаhад| ]] kfddbebngjtyoetnwijffngg27u0d8a 0 4584 75035 74925 2026-11-02T00:25:23Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 75035 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс улас | conventional_long_name = Бүгэдэ Найрамдаха Словени Улас | common_name = Словени | native_name = Republika Slovenija ([[Словен хэлэн|словен]]) | image_flag = Flag of Slovenia (Pantone).svg | image_coat = Coat of arms of Slovenia (Pantone).svg | symbol_type = {{nowrap|[[Словени уласай һүлдэ|Түрын һүлдэ]]}} | flag_type = {{nowrap|[[Словени уласай туг|Түрын туг]]}} | national_anthem = ''[[Словени уласай түрын дуулал|Zdravljica]]''<br>[[File:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]] | image_map = EU-Slovenia.svg | map_caption = | image_map2 = | capital = [[Файл:Blason_ville_si_Ljubljana_(Slovénie).svg|21px]] [[Любляна]] | coordinates = {{Coord|46|03|N|14|30|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Словен хэлэн|Словен]] | languages2_type = Мэдээжэ болоһон </br>хэлэн | languages2 = [[Словени дахи Итали хэлэн|Итали]]<br>[[Унгар хэлэн]] | religion = 77.8% [[Христосой шажан|Христос]] </br>18.3% шажангүй </br>3.9% бусад | religion_year = 2018 | religion_ref = <ref name="EB2018">{{citation|title=Eurobarometer 90.4 (December 2018): Attitudes of Europeans towards Biodiversity, Awareness and Perceptions of EU customs, and Perceptions of Antisemitism|work=[[Eurobarometer|Special Eurobarometer]]|year=2019|url=http://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|access-date=9 August 2019|publisher=[[European Commission]]|location=[[European Union]]|via=[[GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|GESIS]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313212123/https://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes |date=13 March 2020 }}</ref> | ethnic_groups = 83.1% [[Словенүүд]] </br>2.0% [[Словенидэхи сербүүд|Сербишууд]] </br>1.8% [[Словенидэхи хорвадууд|Хорвадууд]] </br>1.6% [[Мусульманууд]] </br>0.4% [[Цыганууд]] </br>0.3% [[Унгарнууд]] </br>0.1% [[Истриин Италишууд|Италишууд]] </br>2.2% бусад </br>8.9% мэдэгдээгүй | ethnic_groups_year = 2002<ref name="2002census">{{cite web |url= http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 |title= Census 2002: 7. Population by ethnic affiliation, Slovenia, Census 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 and 2002 |publisher= Statistical Office of the Republic of Slovenia |access-date= 2 February 2011 |accessdate= 24 June 2021 |archivedate= 6 August 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110806084849/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/population-demographic-situation-languages-and-religions-77_sl |title=Prebivalstvo: demografsko stanje, jeziki in veroizpovedi|date=10 October 2017}}</ref> | demonym = | government_type = {{nowrap|[[Нэгэдэмэл улас|Нэгэдэмэл]] </br>[[Парламентай систем|парламентай]]</br> [[Үндэhэн хуули|үндэhэн хуулита]] </br>[[бүгэдэ найрамдаха улас|бүгэдэ найрамдаха </br>улас]]}} | leader_title1 = [[Словени уласай Юрэнхылэгшэ|Юрэнхылэгшэ]] | leader_name1 = [[Борут Пахор]] | leader_title2 = [[Словени уласай Юрэнхы сайд|Юрэнхы сайд]] | leader_name2 = [[Янез Янша]] | legislature = [[Словениин Парламент|Парламент]] | upper_house = [[Уласай Зүблэл (Словени)|Уласай Зүблэл]] | lower_house = [[Уласай Хурал (Словени)|Уласай Хурал]] | sovereignty_type = Түүхэ | established_event1 = [[Словенүүд, Хорвадууд ба Сербүүдэй Гүрэн|Словенүүд, </br>Хорвадууд </br>ба Сербүүдэй </br>Гүрэн]] | established_date1 = 1918 оной </br>10 һарын 29 | established_event2 = [[Югославиин байгуулга|Словенүүд, </br>Хорвадууд </br>ба Сербүүдэй </br>хаанта улас]] | established_date2 = 1918 оной </br>12 һарын 1 | established_event3 = [[Словениин Үндэһэнэй Сүлөөлэлгын Комитед|Словениин Үндэһэнэй </br>Сүлөөлэлгын Комитет]] | established_date3 = 1944 оной </br>2 һарын 19 | established_event4 = [[Югославиин Социалис Холбооной Бүгэдэ Найрамдаха Улас|Югославиин Социалис </br>Холбооной Бүгэдэ </br>Найрамдаха Улас]] | established_date4 = 1945 оной </br>11 һарын 29 | established_event5 = Тусгаар тогтонол | established_date5 = 1991 оной </br>6 һарын 25 | established_event6 = [[Бриониин хэлсээн]] | established_date6 = 1991 оной </br>7 һарын 7 | established_event7 = [[Словениин Үндэhэн хуули|Мүнөөнэй үндэhэн <br>хуули]]баталагдаhан | established_date7 = 1991 оной </br>12 һарын 23 | established_event8 = [[НҮБ]]-эй </br>гэшүүн болоһон | established_date8 = 1992 оной </br>5 һарын 22 | established_event9 = [[Европын Холбоо|Европын Холбоондо]] </br>[[2004 оной Европын холбооной үргэдэлгэ|нэгэдэһэн]] | established_date9 = 2004 оной </br>5 һарын 1 | area_km2 = 20,271 | area_rank = 151 <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 7,826.677 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.7<ref name="Surface2005">{{cite web |url= http://www.stat.si/letopis/2010/01_10/01-03-10.htm |title= Površina ozemlja in pokrovnost tal, določena planimetrično, 2005 |trans-title= Surface area and land cover determined planimetrically, 2005 |language= sl, en |publisher= Statistical Office of the Republic of Slovenia |access-date= 2 February 2011 |accessdate= 24 June 2021 |archivedate= 11 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110511203510/http://www.stat.si/letopis/2010/01_10/01-03-10.htm }}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} 2,108,977<ref name="Statistical Office of Slovenia">{{cite web|url=https://www.stat.si/StatWeb/Field/Index/17|title=Prebivalstvo|access-date=30 April 2021|language=sl|publisher=[[Statistical Office of Slovenia]]|accessdate=24 June 2021|archivedate=19 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719060614/https://www.stat.si/StatWeb/Field/Index/17}}</ref> | population_census = 1,964,036 | population_estimate_year = 2021 | population_estimate_rank = 147 | population_census_year = 2002 | population_density_km2 = 103<ref name="Statistical Office of Slovenia"/> | population_density_sq_mi = 262<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 106 | GDP_PPP = $83&nbsp;тэрбүм<ref name="IMFWEOSI">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=61&pr1.y=2&c=961&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=3 January 2020}}</ref></br> | GDP_PPP_year = 2020 | GDP_PPP_rank = 93 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $40,343<ref name="IMFWEOSI"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 35 | GDP_nominal = $56&nbsp;тэрбүм<ref name="IMFWEOSI"/></br> | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_rank = 80 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $27,452<ref name="IMFWEOSI"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 34 | Gini = 23.9 <!--number only--> | Gini_year = 2019 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |access-date=19 June 2020}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.917 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name=HDI>{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 22 | iso3166code = SI<!-- the vehicle<ref>{{Cite web|title=Car: international car registration letters Word Lists {{!}} Collins English Word Lists|url=https://www.collinsdictionary.com/word-lists/car-international-car-registration-letters|access-date=2021-03-26|website=www.collinsdictionary.com|language=en}}</ref> and IOC<ref>{{Cite web|date=2020-11-09|title=Slovenia - National Olympic Committee (NOC)|url=https://www.olympic.org/slovenia|access-date=2021-03-26|website=International Olympic Committee|language=en}}</ref> codes are SLO --> | currency = [[Евро]] ([[Еврогой тэмдэг|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[Түб Европын Саг|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[Түб Европын Зунай Саг|CEST]] | calling_code = +386 | cctld = [[.si]] | footnotes = {{notelist-lr}} | official_website = | today = }} '''Словени''' ({{lang-sl|Slovenija}} {{IPA-sl|slɔˈʋèːnija|}}),<ref>{{cite web|title=Slovenski pravopis 2001: Slovenija|url=http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=Slovenija&hs=1|accessdate=2021-06-24|archivedate=2014-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140512224005/http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=Slovenija&hs=1}}</ref> албан ёһоор '''Бүгэдэ Найрамдаха Словени Улас''' (Словен: {{Audio|Sl-Republika Slovenija.oga|''Republika Slovenija''}},<ref>{{IPA-sl|ɾɛˈpùːblika slɔˈʋèːnija}}. Source: {{cite web|title=Slovenski pravopis 2001: Republika Slovenija|url=http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=republika+slovenija&hs=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023034923/http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=republika+slovenija&hs=1|archivedate=2014-10-23|accessdate=2021-06-24}}</ref>) — болбол [[Түб Европо|Түб Европын]] улас.<ref name="cultures">{{cite book|url=http://zgs.zrc-sazu.si/Portals/8/Slo_Geo_Over/23.pdf|title=Gateway to Western, Central, and Southeastern Europe|first=Andrej|last=Černe|page=127|series=Slovenia: A Geographical Overview|editor=Orožen Adamič, Milan|publisher=Association of the Geographical Societies of Slovenia|year=2004|isbn=961-6500-49-X|quote=For centuries, the territory of Slovenia has been crossed by traditional transportation routes connecting northern Europe with southern, eastern, and western Europe. Slovenia's location in the northwestern part of the Mediterranean's most inland bay on the Adriatic Sea where the Alps, the plateaus of the Dinaric Alps, and the western margins of the Pannonian Basin meet gives [it] a relatively quite advantageous traffic and geographical position distinguished by its transitional character and the links between these geographical regions. In the wider macroregional sense, this transitional character and these links have not changed since prehistoric times.}}</ref> Энэнь баруун зүгтэ [[Итали]], хойто зүгтэ [[Австри]], зүүн хойно зүгтэ [[Унгар]], зүүн урда зүгтэ [[Хорвати]], баруун урда зүгтэ [[Адриатикын тэнгис|Адриатикын тэнгистэй]] хилэлдэг.<ref name="Encyclopedia Britannica 2021">{{cite web|title=Slovenia - History, Geography, & People|website=Encyclopedia Britannica|date=2021-06-05|url=https://www.britannica.com/place/Slovenia|access-date=2021-06-16}}</ref> Словениин газар нютагай ехэнхиинь уулархаг, ой модотой<ref name="perko2008">{{cite journal|url=http://www.theslovenian.com/articles/2008/perko.pdf|title=Slovenia at the Junction of Major European Geographical Units|first=Drago|last=Perko|year=2008|newspaper=The Slovenian|publisher=Vse Slovenski Kulturni Odbor [The All Slovenian Cultural Committee]|place=Toronto}} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://theslovenian.com/articles/2008/perko.pdf |accessdate=2024-03-18 |archivedate=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128140453/http://theslovenian.com/articles/2008/perko.pdf }}</ref> ба 20,271 хабтагай дүрбэлжэн километр газар нютагые эзэлдэг ба 2,1 сая хүн зонтойһоо 500,000-нь [[ниислэл]] ба хамагай томо хото [[Любляна|Люблянада]] амидардаг.<ref name="InfoPlease 2017">{{cite web|title=Slovenia|website=InfoPlease|date=2017-02-03|url=https://www.infoplease.com/world/countries/slovenia|access-date=2021-06-16}}</ref> [[Словеншууд]] тус уласай хүн зоной олонхиие бүридүүлдэг ба [[сербүүд]] хамагай томо хүн зоной бага юм.<ref name="KÄ Nationsonline.Org 1991">{{cite web|last=KÄ|first=Klaus|last2=Nationsonline.Org|first2=Stle -|title=Slovenia - Country Profile|website=Nations Online Project|date=1991-06-25|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/slovenia.htm|access-date=2021-06-16}}</ref> Урда Славян хэлэн болохо [[словени хэлэн|словени хэлэниинь]] албан ёһоной хэлэн юм.<ref name="Encyclopedia Britannica">{{cite web|title=Slovene language|website=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Slovene-language|access-date=2021-06-16}}</ref> Газарай дундада тэнгисэй уур амисхалтай Словениин эрье шадар болон [[Альпын уур амисхал|Альпын уур амисхалтай]] баруун хойто хэһэгтэ оршихо [[Юлиин Альпа|Юлиин Альпые]]<ref>{{cite book|chapter-url=http://zgds.zrc-sazu.si/glasgow/9.pdf|first=Darko|last=Ogrin|chapter=Modern Climate Change in Slovenia|page=45|title=Slovenia: A Geographical Overview|editor=Orožen Adamič, Milan|publisher=Association of the Geographical Societies of Slovenia|year=2004|isbn=961-6500-49-X|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717233733/http://zgds.zrc-sazu.si/glasgow/9.pdf|archive-date=17 July 2013|df=dmy-all}}</ref> эсэ тоособол Словениинь гол түлэб [[Эхэ газарай уур амисхал|эхэ газарай уур амисхалтай]].<ref name="Fallon2007">{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Pb_eXmEyPvwC&pg=PA40|title=Slovenia|chapter=Environment|first=Steve|last=Fallon|publisher=Lonely Planet|year=2007|edition=5|isbn=978-1-74104-480-5|page=40}}</ref> [[Любляна|Люблянань]] уласай ниислэл ба томоохон хото юм.<ref name="Mestna občina Ljubljana 2017">{{cite web|title=About Ljubljana|website=Mestna občina Ljubljana|date=2017-07-03|url=https://www.ljubljana.si/en/about-ljubljana/|access-date=2021-06-16|accessdate=2021-06-24|archivedate=2020-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200516212207/https://www.ljubljana.si/en/about-ljubljana/}}</ref> == Зүүлтэ == <references /> == Холбоо == но {{Европо}} [[Категори:Словени| ]] [[Категори:Балканай уласууд]] [[Категори:Түб Европын уласууд]] [[Категори:НАТО-гай гэшүүн уласууд]] [[Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд]] [[Категори:Европын Холбооной гэшүүн уласууд]] [[Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд]] [[Категори:Бүгэдэ Найрамдаха Уласууд]] [[Категори:Урда Европын уласууд]] [[Категори:Зүүн Урда Европын уласууд]] [[Категори:1991 ондо байгуулагдаhан улас ба газар нютаг]] [[Категори:1415 ондо Европодо байгуулагдаhан]] [[Категори:Европын уласууд]] {{stub}} sxgg6ylgaaomq1sxtx1h8isve46ddhf 0 4591 75036 74210 2026-11-02T00:54:36Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 75036 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс улас |conventional_long_name = Холбооной Швейцари Улас |common_name = Швейцари |native_name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; |title = {{resize|1.0 em|Бусад табан албан ёһоной хэлээр}} |{{center|{{nowrap|Schweizerische Eidgenossenschaft}} ([[Германи хэлэн|Германи]]) </br>Confédération suisse ([[Франци хэлэн|Франци]]) </br>Confederazione Svizzera ([[Итали хэлэн|Итали]]) </br>Confederaziun svizra ([[Руманша хэлэн|Руманша]]) </br>Confoederatio Helvetica ([[Латин хэлэн|Латин]]) }} }} |image_flag = Flag of Switzerland.svg |image_coat = Coat of Arms of Switzerland.svg | symbol_type = {{nowrap|[[Швейцари уласай һүлдэ|Түрын һүлдэ]]}} | flag_type = {{nowrap|[[Швейцари уласай туг|Түрын туг]]}} |national_motto = <center>"[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]"<br>{{small|"Нэгэниинь ниитын түлөө, ниитэнь нэгэнэй түлөө"}}</center> |national_anthem = "[[Швейцариин Түрын Дуулал|Швейцариин псалм]]"<div style="padding-top:0.5em;">[[File:Swiss Psalm.ogg|center]]</div> |image_map = Europe-Switzerland.svg |map_caption = |capital = {{plainlist| *Үгы {{small|(''[[де юре]]'')}} *[[Берн]] {{small|(''[[де факто]]'')}}<ref name=deFacto>{{cite journal |title=Die Hauptstadt existiert nicht |type=scientific article |last=Holenstein |first=André |volume=152 (Sonderfall Hauptstatdtregion) |journal=UniPress – Forschung und Wissenschaft an der Universität Bern |publisher=Department Communication, University of Berne |location=Berne |year=2012 |pages=16–19 |language=de |doi=10.7892/boris.41280 |quote=Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung.» Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden. }}</ref>}} |coordinates = {{Coord|46|57|N|7|27|E|type:city}} |largest_city = |official_languages = [[Германи хэлэн|Германи]] </br>[[Франци хэлэн|Франци]] </br>[[Итали хэлэн|Итали]] </br>[[Романша хэлэн|Романша]] |religion_year = 2018<ref name=SFOReligions>{{cite web |url= https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/population/languages-religions/religions.html |title=Religions |type=official statistics |publisher=Federal Statistical Office FSO |date=2020 |location=Neuchâtel, Switzerland |access-date=30 May 2020}}</ref> |religion = 65.5% [[Христосой шажан|Христосой]] </br>26.3% Шажангүй </br>5.3% [[Лалын шажан|Лалын]] </br> 1.6% Бусад</br>1.3% мэдэгдээгүй |demonym = |government_type = [[Холбооной улас|Холбооной]] </br>[[Парламентай систем|парламентай]] </br> [[Бүгэдэ найрамдаха улас|бүгэдэ найрамдаха</br> улас]] |leader_title1 = [[Холбооной Зүблэл (Швейцари)|Холбооной Зүблэл]] |leader_name1 =[[Ги Пармелен]] </br>{{small|([[Швейцариин Холбооной Юрэнхылэгшэ|Юрэнхылэгшэ]])}} </br>[[Иньяцио Кассис]] </br>{{small|([[Швейцариин Холбооной Юрэнхылэгшэ|Вице-Юрэнхылэгшэ]])}} </br>[[Ален Берсе]] </br>[[Ули Маурер]] </br>[[Симонетта Соммаруга]] </br>[[Виола Амерд]] </br>[[Карин Келлер-Зуттер]] |leader_title2 = {{nowrap|[[Швейцариин Холбооной Канцлер|Холбооной Канцлер]]}} |leader_name2 = [[Вальтер Турнһерр]] |legislature = [[Швейцариин Холбооной Хурал|Холбооной Хурал]] |upper_house = [[Уласуудай Зүблэл (Швейцари)|Уласуудай Зүблэл]] |lower_house = [[Үндэһэнэй Зүблэл (Швейцари)|Үндэһэнэй Зүблэл]] |sovereignty_type = [[Швейцариин Түүхэ|Түүхэ]] |established_event1 = Түрүү холбоо |established_date1 = 1291 оной 8 һарын 1 |established_event2 = Бүрин эрхэ |established_date2 = 1648 оной 10 һарын 24 |established_event3 = Сэргэһэн |established_date3 = 1815 оной 8 һарын 7 |established_event4 = Холбооной улас |established_date4 = 1848 оной 9 һарын 12 |area_km2 = 41,285 |area_rank = 132 |area_sq_mi = 15,940 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.34<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=2020-10-11|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} {{formatnum:8570146}}<ref name=population>{{cite web |trans-title=Recent monthly and quarterly figures: provisional data |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2019-0447.html |title=Bevölkerungsbestand am Ende des 2. Quartal 2019 |date=19 September 2019 |id=1155-1500 |publisher=Swiss Federal Statistical Office (FSO), Swiss Confederation |location=Neuchâtel, Switzerland |language=de, fr, it |format=XLS |type=official statistics |access-date=20 September 2019 }}</ref> |population_census = 8,327,126<ref name=PopCensus>{{cite report |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/population.assetdetail.1401565.html |title=Switzerland's population 2015 |date=22 November 2016 |editor=Jacqueline Kucera |editor2=Athena Krummenacher |series=Swiss Statistics |issue=1 Population |publisher=Swiss Federal Statistical Office (FSO), Swiss Confederation |location=Neuchâtel, Switzerland |format=PDF |type=official report |access-date=7 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220075134/https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/population.assetdetail.1401565.html |archive-date=20 December 2016}}</ref> |population_estimate_year = 2019 |population_estimate_rank = 99 |population_census_year = 2015 |population_density_km2 = {{#expr: 8555541/41285 round 0}} |population_density_rank = 48 |GDP_PPP = {{increase}} $584 тэрбум<ref name=IMFWEOCH>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=6&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database, October 2019|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=29 July 2020}}</ref></br> |GDP_PPP_year = 2020 |GDP_PPP_rank = 38 |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $67,557<ref name=IMFWEOCH/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 9 |GDP_nominal = {{increase}} $749 тэрбум<ref name=IMFWEOCH/></br> |GDP_nominal_year = 2020 |GDP_nominal_rank = 20 |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $86,673<ref name=IMFWEOCH/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 2 |Gini = 29.7 <!--number only--> |Gini_year = 2018 |Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref =<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=20 October 2019}}</ref> |Gini_rank = 19 |HDI = 0.955 <!--number only--> |HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|access-date=10 December 2019|format=PDF|archive-date=30 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430080741/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|url-status=dead}}</ref> |HDI_rank = 2 |currency = [[Швейцариин франк|Франк]], [[WIR-Банк|WIR франк]], </br>[[WIR евро]]</br> |currency_code = CHF, CHW, CHE |time_zone = [[Түб Европын Саг|CET]] |utc_offset = +1 |utc_offset_DST = +2 |time_zone_DST = [[Түб Европын Зунай Саг|CEST]] |date_format = |drives_on = |calling_code = +41 |patron_saint = [[Nicholas of Flüe|St Nicholas of Flüe]] |iso3166code = CH |cctld = [[.ch]], [[.swiss]] |today= |ethnic_groups = 74.7% [[Швейцари арад|Швейцаршүүд]] </br>25.3% гадаада |ethnic_groups_ref = <ref name=CHPopForeign2019>{{cite web |title=DSTAT-TAB - interactive tables (FSO): Demographic balance by citizenship |url=https://www.pxweb.bfs.admin.ch/pxweb/de/px-x-0103010000_151/px-x-0103010000_151/px-x-0103010000_151.px |type=official statistics |publisher=Federal Statistical Office, FSO |date=2020 |location=Neuchâtel, Switzerland |language=en, de, fr, it |access-date=6 April 2021 }}</ref> |ethnic_groups_year = 2019 }} '''Швейцари''' ({{lang-de|Schweiz}}, {{lang-fr|Suisse}}, {{lang-it|Svizzera}}, ромш. Svizra) — Түб [[Европ]]ын улас, албан ёһоор '''Холбоотой Швейцари Улас''' ({{lang-la|Confoederatio Helvetica}} ушар тус ороной ISO-гай уласай кодынь CH ба CHE) бол баруун [[Европо]]до байрлаха 7.5 сая хүн зонтой, 41,285 км² газар нютагтай, [[далайда гаралгагүй уласууд|далайда гаралгагүй орон]] юм. Швейцаринь 26 уласһаа бүридэһэн холбооной бүгэдэ найрамдаха улас болон эдыгээр уласуудые өөрөөр баһа кантон гэжэ нэрлэдэг. [[Берн]] хото бол Холбооной уласай засагай газар байрлаха хото болон ''де факто'' ниислэл хотонь юм. Энэ ороной эдэй засагай түбүүдиинь [[Женева]] ба [[Цюрих]] хотууд болоно. Швейцари бол дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ мүн. Швейцари улас [[Германи]], [[Франци]], [[Итали]], [[Австри]] ба [[Лихтенштейн]] уласуудтай хилэлдэг. Швейцаринь олон хэлэтэй улас болон герман, франци, итали, руманш гэһэн дүрбэн хэлые [[үндэһэнэй хэлэн]] гэжэ үзэдэг. Хэрэглээнэй түбшэндэ [[англи хэлэн]] нэлээд түгээмэл тархаһан. Швейцари улас түбые сахиха эртэнэй уламжалалтай болон 1815 онһоо хойшо [[дайн]]да ороогүй. Эндэ [[Олон Уласай Улаан Загалмайн Ниигэмлэг]], [[Дэлхэйн Худалдаанай Байгуулалга]], [[НҮБ]]-ын Европо дахи хоёр түб офис байрладаг. Швейцариин [[латин хэлэн|латин нэрэ]] гү, али ''Confoederatio Helvetica'' гэдэгиинь [[Альпууд|Альпуудай бүһэ нютагта]] амидаржа байһан эртэнэй кельт гаралтай хельвет аймагай нэрэһээ гаралтай юм. Швейцари уласай байгуулагдаһан огноог уламжалал ёһоор 1291 оной 8 һарын 1 гэжэ үзэдэг ушар энэ үдэрые үндэһэнэй баярын үдэр хэмээн тэмдэглэдэг. Уласай ехэ хотонууд: [[Берн]], [[Базель]], [[Лозанна]], [[Цюрих]], [[Женева]]. == Кантонууд == {| class="standard" ! Кантон || Томьёо¹ || Хамагай ехэ хото|| Талмай,<br /> мян.&nbsp;км² || Хүн зон,<br /> мян. хүн |- | [[Файл:Wappen Zürich matt.svg|20px]] [[Цюрих (кантон)|Цюрих]] || ZH || [[Цюрих]] || 1,7 || 1 351 |- | [[Файл:CHE Bern COA.svg|20px]] [[Берн (кантон)|Берн]] || BE || [[Берн]] || 5,9 || 974 |- | [[Файл:Wappen Luzern matt.svg|20px]] [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] || LU || [[Люцерн]] || 1,5 || 372,9 |- | [[Файл:Wappen Uri matt.svg|20px]] [[Ури]] || UR || [[Альтдорф]] || 1,1 || 35 |- | [[Файл:Wappen des Kantons Schwyz.svg|20px]] [[Швиц (кантон)|Швиц]] || SZ || [[Швиц (коммуна)|Швиц]] || 0,9 || 144,6 |- | [[Файл:Wappen Obwalden matt.svg|20px]] [[Обвальден]] || OW || [[Зарнен]] || 0,5 || 35 |- | [[Файл:Wappen Nidwalden matt.svg|20px]] [[Нидвальден]] || NW || [[Штанс]] || 0,3 || 40,8 |- | [[Файл:Wappen Glarus matt.svg|20px]] [[Гларус (кантон)|Гларус]] || GL || [[Гларус]] || 0,7 || 38,4 |- | [[Файл:Wappen Zug matt.svg|20px]] [[Цуг (кантон)|Цуг]] || ZG || [[Цуг (гӀала)|Цуг]] || 0,2 || 110,8 |- | [[Файл:Wappen Freiburg matt.svg|20px]] [[Фрибур (кантон)|Фрибур]] || FR || [[Фрибур]] || 1,7 || 273 |- | [[Файл:Wappen Solothurn matt.svg|20px]] [[Золотурн (кантон)|Золотурн]] || SO || [[Золотурн]] || 0,8 || 252,7 |- | [[Файл:Wappen Basel-Stadt matt.svg|20px]] [[Базель-Штадт]] || BS || [[Базель]] || 0,04 || 187,8 |- | [[Файл:Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg|20px]] [[Базель-Ланд]] || BL || [[Листаль]] || 0,4 || 272,8 |- | [[Файл:Wappen Schaffhausen matt.svg|20px]] [[Шаффхаузен (кантон)|Шаффхаузен]] || SH || [[Шаффхаузен]] || 0,3 || 75,6 |- | [[Файл:Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg|20px]] [[Аппенцелль-Ауссерроден]] || AR || [[Херизау]] || 0,2 || 53 |- | [[Файл:Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg|20px]] [[Аппенцелль-Иннерроден]] || AI || [[Аппенцелль (гӀала)|Аппенцелль]] || 0,2 || 15,6 |- | [[Файл:Coat of arms of canton of St. Gallen.svg|20px]] [[Сен-Галлен (кантон)|Санкт-Галлен]] || SG || [[Санкт-Галлен]] || 2,0 || 474,6 |- | [[Файл:CHE Graubünden COA.svg|20px]] [[Граубюнден]] || GR || [[Кур (Граубюнден)|Кур]] || 7,1 || 191,8 |- | [[Файл:CHE Aargau COA.svg|20px]] [[Аргау]] || AG || [[Арау]] || 1,4 || 600 |- | [[Файл:Wappen Thurgau matt.svg|20px]] [[Тургау]] || TG || [[Фрауэнфельд]] || 1,0 || 244,8 |- | [[Файл:Wappen Tessin matt.svg|20px]] [[Тичино]] || TI || [[Беллинцона]] || 2,8 || 335,7 |- | [[Файл:Wappen Waadt matt.svg|20px]] [[Во (кантон)|Во]] || VD || [[Лозанна]] || 3,2 || 701,5 |- | [[Файл:Wappen Wallis matt.svg|20px]] [[Вале (кантон)|Вале]] || VS || [[Сьон]] || 5,2 || 307,4 |- | [[Файл:Wappen Neuenburg matt.svg|20px]] [[Невшатель (кантон)|Невшатель]] || NE || [[Невшатель]] || 0,8 || 171,6 |- | [[Файл:Wappen Genf matt.svg|20px]] [[Женева (кантон)|Женева]] || GE || [[Женева]] || 0,3 || 453 |- | [[Файл:Wappen Jura matt.svg|20px]] [[Юра (кантон)|Юра]]² || JU || [[Делемон]] || 0,8 || 70 |} == Зурагай сомог == <gallery> Sz-map.gif|Швейцариин газарай зураг Bundesgericht-VD.jpg|Засагай газар Schweiz graubuenden sent.jpg|Кантон Граубюнден Gotthard-Strassentunnel Nord-Süd-8880.jpg|Готтхард туннель Milouf-suisse.jpg|Швейцариин сэрэг Swiss Army marching Fcb981.JPG|Швейцариин сэрэгүүд </gallery> == Ажаглалтууд == {{reflist|30em|group=note}} == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == * {{commons|Confoederatio Helvetica}} ; Засагай газар * [http://www.admin.ch/ The Federal Authorities of the Swiss Confederation] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114085557/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html |date=2009-01-14 }} * [http://www.swissworld.org/ Swissworld.org, Switzerland's information portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040626090054/http://www.swissworld.org/ |date=2004-06-26 }} * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index.html Swiss Statistics], official website of the Swiss Federal Statistical Office ; Зүүлтэ * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/577225/Switzerland Switzerland] entry at ''Encyclopaedia Britannica'' * [https://web.archive.org/web/20080607085823/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/switzerland.htm Switzerland] at ''UCB Libraries GovPubs'' ; Газар зүй * [http://www.swisstopo.ch/ Federal Office of Topography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012150754/http://www.swisstopo.ch/ |date=2014-10-12 }} * [http://map.search.ch/ Searchable interactive map (search.ch)] ; Туризм * [http://www.myswitzerland.com/ MySwitzerland.com], official website of Switzerland Tourism ; Түүхэ * [http://www.hls-dhs-dss.ch/index.php Historical Dictionary of Switzerland] * [http://history-switzerland.geschichte-schweiz.ch/index.html History of Switzerland] ; Мэдээсэл * [http://nzz.ch/ Neue Zьrcher Zeitung], a Swiss daily newspaper * [http://www.letemps.ch/ Le Temps], a Swiss daily newspaper * [http://www.cdt.ch/ Corriere Del Ticino], a Swiss daily newspaper * [http://www.swissinfo.ch/ swissinfo.ch, Swiss News - Worldwide] * [http://expatinch.com/html/media_tv_telephony.html expatinch.com, Swiss media resources page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120917111519/http://expatinch.com/html/media_tv_telephony.html |date=2012-09-17 }} ; Болбосорол * [http://www.educa.ch/ The Swiss School System] * [http://www.universitieshandbook.com/ Swiss Universities Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423124129/http://www.universitieshandbook.com/ |date=2013-04-23 }} * [http://www.swissuniversity.ch/ Universities in Switzerland] * [http://www.sieps.ch sieps.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421053044/http://www.sieps.ch/ |date=2021-04-21 }} Information Services on Swiss Private Schools and Universities ; Шэнжэлхэ ухаан, технологи * [http://www.myscience.ch/ The Swiss Portal for Research and Innovation] * [http://www.sbf.admin.ch/ State Secretariat for Education and Research, SER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114023631/http://www.sbf.admin.ch/ |date=2012-11-14 }} * [http://wwww.snf.ch/ The Swiss National Science Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729223551/http://wwww.snf.ch/ |date=2013-07-29 }} * [http://www.bbt.admin.ch/kti/ CTI, Commission for Technology and Innovation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222020711/http://www.bbt.admin.ch/kti/ |date=2010-12-22 }} {{Европ}} {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Швейцари| ]] [[Категори:Түб Европын уласууд]] [[Категори:Холбооной бүгэдэ найрамдаха улас]] [[Категори:Германи хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд]] [[Категори:Франци хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютаг]] [[Категори:Итали хэлээр хэлэлсэдэг уласууд ба газар нютагууд]] [[Категори:Далайда гаралгагүй уласууд]] [[Категори:Европын Зүблэлэй гэшүүн уласууд]] [[Категори:НҮБ-эй гэшүүн уласууд]] [[Категори:Европын Сүлөөтэ Худалдаанай Эблэлэй гэшүүн уласууд]] [[Категори:Баруун Европын уласууд]] [[Категори:Европын уласууд]] cb7rbl27wpeq2jtl3gkefg0ap6xw24m