Wikipedia bxrwiki https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8E%D1%83%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Меди Тусхай Хэлэлсэхэ Хэрэглэгшэ Хэрэглэгшые хэлэлсэхэ Википеэди Википеэди тухай хэлэлсэхэ Файл Файл хэлэлсэхэ MediaWiki MediaWiki хэлэлсэхэ Загбар Загбар хэлэлсэхэ Туһаламжа Туһаламжа хэлэлсэл Категори Категори хэлэлсэхэ TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4379 75082 74581 2026-11-11T01:48:11Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75082 wikitext text/x-wiki '''Якуб Колас''' (03.11.1882 - 13.08.1956 [[Беларусь]]) == Мүн үзэхэ == * [[Янка Купала]] == Хэтэдээ уншаха == * Вялікі пясняр беларускага народа. Зборнік артыкулаў аб жыцці і дзейнасці Якуба Коласа. Мінск, 1959. * З жыццяпісу Якуба Коласа: Дакументы і матэрыялы / Уклад., уступ. артыкул і імян. паказ. Г. В. Кісялёва; Рэд. В. В. Барысенка, М. І. Мушынскі. Мінск, 1982. * Казбярук У. М. Колас Якуб // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. Мінск, 1999. С. 382—384. * Лужанін М. Колас расказвае пра сябе. Мінск, 1982. * Мацюх М. Д., Мушынскі М. І. Колас Якуб // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 3 / Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Рэспублікі Беларусь, Беларус. Энцыкл.; Пад рэд. А. В. Мальдзіса. Мінск, 1994. С. 299—304. * Мушынскі М. І. Коласазнаўства // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. Мінск:, 1999. С. 386—387. * Мушынскі М. І. Якуб Колас: Летапіс жыцця і творчасці. Мінск, 1982. * Навуменка І. Я. Якуб Колас: Нарыс жыцця і творчасці. Мінск, 1982. * Разам з народам. Матэрыялы юбілейнай навуковай сесіі АН БССР, прысвечанай 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Купалы і Якуба Коласа / Пад рэд. І. Я. Навуменкі. Мінск, 1983. * Тычына М. Колас Якуб // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4. Мінск, 1997. С. 225—227. * Якуб Колас: Да 100-годдзя з дня нараджэння. Біябібліягр. паказ. / Склад. Н. Б. Ватацы, М. І. Пратасевіч, Н. А. Адамовіч, А. Б. Дунаеўская; Рэд. В. П. Рагойша. Мінск, 1983. * Янка Купала і Якуб Колас у кантэксце славянскіх літаратур. — Мн., 2002. == Холбооһон == {{Commons|Yakub Kolas}} * [https://web.archive.org/web/20120111115100/http://www.yakubkolas.ru/ Паэтычная старонка Якуба Коласа] * [http://knihi.com/Jakub_Kolas/ Творы на «Беларускай Палічцы»] * [http://inf.by/library/2288/?mode=print Неизвестный Колас. К 125-летию.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705203437/http://inf.by/library/2288/?mode=print |date=2011-07-05 }} {{stub}} tv91o13p54rmpazub5twz0h2ew8ucgd 0 5266 75076 74833 2026-11-11T00:14:40Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75076 wikitext text/x-wiki {{Дайн |conflict= Дэлхэйн хоёрдугаар дайн |partof= |image= [[Файл:WW2Montage.PNG|300px]] |caption= Дээрээһээ сагай зүүнэй эрьелтээр: Холбоотоны сэрэгүүд сүлд; Япон сэрэгүүд Хитадай эргэниие амидарань булжа байна; Зүблэлтын армиин добтолгоо; Японой нисэхэ онгос тээбэрлэгшэ дээрэһээ онгос хөөрэхэ гэжэ байна; Зүблэлтын сэрэгүүд Берлинда байлдажа байна; Германиин шумбагша онгосууд добтолжо байна. |date= 1939 оной 9 һарын 1 – 1945 оной 9 һарын 2 |place= [[Европо]], [[Номгон далай]], [[Зүүн урда Ази]], [[Ойрохи Дурна]], [[Газарай дундада тэнгис]], [[Африка]] |casus= |territory= |result= [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай холбоотонууд|Холбоотонуудай]] илалта. [[Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгууллага]] байгуулагдаһан. [[АНУ]] ба [[ЗСБНХУ]] хоёр гүрэн маш хүчирхэгжсэн. Холбоотонуудой колониудын тусгаар тогтнол. Европын уласууд АНУ, ЗСБНХУ-ын холбоотонууд болж хоёр хэсэгт хубаагдажа, [[Хүйтэн дайн]]ай эхилэл табигдаһан. Герман хоёр хэһэгтэ хубаагдаһан. |combatant1=[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22x20px]] [[Ехэ Британи]]<br /> [[Файл:Flag of France.svg|22x20px]] [[Франци]]<br /> {{*}} [[Файл:Flag_of_Free_France_(1940-1944).svg|22x20px]] [[Сүлөөтэ Франци]] (1940-1944)<br />[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]<br />[[Файл:US_flag_48_stars.svg|22x20px]] [[Америкын Нэгэдэһэн Улас|АНУ]]<br />[[Файл:Flag of the Republic of China.svg|22x20px]] [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас|Хитад]]<br />[[Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай холбоотонууд|''бусад'']] |combatant2=[[Файл:Flag of Germany 1933.svg|22x20px]] [[Германи]]<br />[[Файл:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|22x20px]] [[Итали]]<br />[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|22x20px]] [[Япон]]<br />[[Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай тэнхлэгын хүшэныхэн|''бусад'']] |commander1 =[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22x20px]] [[Уинстонн Черчилль]]<br /> [[Файл:Flag_of_Free_France_(1940-1944).svg|22x20px]] [[Шарль де Голль]]<br />[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Иосиф Сталин]]<br />[[Файл:US_flag_48_stars.svg|22x20px]] [[Франклин Рузвельт]]<br />[[Файл:Flag of the Republic of China.svg|22x20px]] [[Чан Кайши]]<br />[[Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай холбоотонуудай ударидагшад|''бусад'']] |commander2 = [[Файл:Flag of Germany 1933.svg|22x20px]] [[Адольф Һитлер]]<br />[[Файл:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|22x20px]] [[Бенито Муссолини]]<br />[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|22x20px]] [[Тоожоо Хидэки]]<br />[[Дэлхийн хоёрдугаар дайны тэнхлэгийн хүчнийхний удирдагчид|''бусад'']] |casualties1= '''Сэрэгэй хохирол''':<br />үхсэн 14,000,000 гаруй<br />'''Энгын иргэд''':<br />үхсэн 36,000,000 гаруй<br />'''Ниитэ хохирол''':<br />50,000,000 гаруй<br /> |casualties2= '''Сэрэгэй хохирол''':<br />үхсэн 8,000,000 гаруй<br />'''Энгын иргэд''':<br />үхсэн 4,000,000 гаруй<br />'''Ниитэ хохирол'''<br />үхсэн 12,000,000 гаруй<br /> }} '''Дэлхэйн хоёрдугаар дайн'''<ref>Official military histories in Commonwealth nations refer to the conflict as the Second World War, while the United States' official histories refer to the conflict as World War II. English translations of the official histories of other nations tend to resolve into English as Second World War also, for example ''Zweiter Weltkrieg'' in German. See [[C.P. Stacey]] ''Official History of the Canadian Army in the Second World War'', for example. «Official» usage of these terms is giving way to popular usage and the two terms are becoming interchangeable even in formal military history.</ref> — 1939—1945 он хороондо үргэлжэлһэн дэлхэйдэхи эгээн ехэ буруушаал байһан болоод хүн түрэлхитэнэй түүхэдэхи хамагай аймшагтай [[дайн]] байһан бэлэй<ref>Hartmann, Frederick H. ''The relations of nations'', pg. 312</ref>. Дэлхэйн 2-дугаар дайн эгээн аюултай, ехэнхи хоротой түүхын конфликт: ойролсоогоор 78 сая хүн үхэбэ, 67 % ниигэмэй алдалгууд байгаа. Шахуу удалгүй дэлхэйн агуу хүсэнүүдые хуримталуулһан энэ дайнда улас оронууд 2 хэһэгтэ хубаагдаһан [[Холбоотонууд]] болон [[Тэнхэлигэйхин]] байгаа. Энэ дайнда 61 улас орон, дэлхэйн хүн амай 80 % шахам оролсожо, 110 сая үлүү хүн сэрэгэй албанда татагдаһан байгаа. Ниитэ 60-һаа үлүү сая хүн ами үрэгдэһэнэй ехэнхи энгын ерэгэд байһан ба ниитэ хүн зоной 2,5 % байгаа<ref>[[Jim Dunnigan|Dunnigan, James]]. Dirty Little Secrets of World War II: Military Information No One Told You About the Greatest, Most Terrible War in History, William Morrow & Company, 1994. ISBN 0-688-12235-3</ref>.Энэ дайниинь 1939 оной 9 һарын 1-ндэ [[Зүблэлтэ Холбоо|СССР-һээ]] дэмжэгдэһэн [[Гурбадугаар Райх|Нацис Германи]] [[Польшо]] руу добтолһоноор эхилһэн юм. Германиин дайн зарлаһаниие элидхэхэ дараагай үйлэдэл [[Франци]] болон [[Ехэ Британи]], тэрэнэй холбоотон уласууд руу добтолһон ябадал байба. Энэ бүхэнэй шалтагаан [[Европо]]до агуу томо улас байгуулаха байһан ба 1939 оной һүүлһөө 1941 оной эхин үе хүрэтэр хэһэн дайн тулаандаа [[Европо|Европын]] ехэнхи нютагые эзэлжэ шадаада байһан юм. Хэды тиимэ болобошье [[Ехэ Британи]] болон тэрэнэй холбоотон уласууд Тэнхэлигэйидтэй тэмсэхэ гол хүсэн боложо [[Урда Африка]]да хүсэнтэй тулаан хэһээр байба. 1941 оной 6 һарада Европын Тэнхэлигэй уласууд [[Зүблэлтэ Холбоо|СССР]] руу добтолһоноор, дайнда шухала үүргые гүйсэдхэһэн гэжэ хэлэжэ болохо [[Зүблэлтэ Холбоо]]ниие татан оруулһан хэрэг байһан юм. 1941 оной 12 һарада [[Япон]] улас [[Номгон Далай]]да оршохо [[АНУ]] болон [[Европо|Европын]] харьяан руу дайраһанаар, хурдан хугасаанда тэрэ хэһэгэй газар нютагые ехээр эзэлжэ шадаһан байна. Тэнхэлигэйхидэй газар нютаг эзэлжэ урагшалха байдал 1942 ондо, [[Япон]] уласай удаа дараа хүлеэһэн далай дээрэхэ тулаан, Европын Тэнхэлигэй уласуудай Урда Африкада хүлеэһэн илагдалһаа болон [[Волгоград|Сталинград]] дахи тулаанһаа боложо зогсоһон юм. 1943 ондо [[Германи]] уласай Зүүн [[Европо]]до хүлеэһэн илагдал, Холбоотонуудай Фашист [[Итали]] руу добтолһон добтолгоо болон [[АНУ]]-ай [[Номгон Далай]]да байгуулаһан илалтаһаа боложо Тэнхэлигэй уласууд һанаашалга алдажа, бүхэ фронт татаха һанаашалга барижа эхилһэн юм. 1944 ондо Зүблэлтэ Холбоон, Германи болон тэрэнэй холбоотон уласуудта алдаһан газар нютагаа эргүүлэн абашье байхад Баруун Холбоотонууд [[Франци]] уласые сүлөөлжэ байба. [[Европо]]до энэ дайниинь [[Берлин]]ые [[ЗХУ]]-ай мүн [[Польш]] уласай сэрэгүүд эзэлжэ абаһанаар [[Германи]] уласай болзолгүй буужа үгэһэнөөр 1945 оной 5 һарын 9-ндэ дууһаһан юм. Харин [[Ази]]да [[Япон]] улас [[АНУ]]-ай добтолгооноор Уһан флот алдаһанай дараа 1945 оной 8 һарын 15-нда буужа үгэхэ һаналые хүлеэн зүбшөөрһэнөөр, дайн дууһаһан байна. == Дайнай үмэнэхи байдал == [[Дэлхэйн нэгэдүгээр дайн]]да илагдаһан [[Германиин эзэнтэ гүрэн]] Версалиин хэрээндэ гарай үзэг зураһан байба<ref>{{cite book |last=Hakim |first=Joy |title=A History of Us: War, Peace and all that Jazz |url=https://archive.org/details/historyofusbook50000haki |publisher=Oxford University Press |date=1995 |location=New York |isbn=0-19-509514-6}}</ref>. Энэ хэрээгээр Германиинь нилээд хэмжээнэй газар нютагаа алдажа, ехэхэн хэмжээнэй түлбэри түлэһэн ба дээрэнь хизаарлагдамал [[арми]]тай байха үүргэ хүлээһэн байна. 1917 ондо Ородто гараһан хубисхалаар [[Зүблэлтэ Холбоо]] бии боложо, удалгүй [[Иосиф Сталин|Сталинай]] аймшагтай ударидалгада оробо. [[Итали]]да, [[Бенито Муссолини]] түрын эрхэндэ гараһан ба «Шэнэ Римэй эзэнтэ гүрэниие байгуулна» гэжэ тунхаглаба<ref>Shaw, Anthony. ''World War II Day by Day'', pg. 35</ref>. [[Хитад]]та [[Гоминьданиин нам]] [[Хитадай Коммунист нам]]тай нэгэдэн тус уласта ноёрхожо байһан жаахан сэрэгэй эрхэтнүүдтэй байлдажа байһан болобошье, удалгүй хоёр холбоотон хоорондоо дайтажа эхилжээ. 1931 онһоо [[Япон эзэнтэ гүрэн]]эй милитаристууд иргэнэй дайнда нэрбэгдэһэн Хитадта хяналтаа тогтоожо эхилбэ<ref>Myers, Ramon; Peattie, Mark. ''The Japanese Colonial Empire, 1895—1945'', pg. 458</ref>. [[Файл:Reichsparteitag 1935 mod.jpg|thumb|left|Германиин ябаган сэрэгүүд, 1935]] [[Адольф Хитлер|Адольф Һитлер]] 1933 ондо Германиин түрын эрхэдэ гаража Германиин уласые зэбсэглэжэ эхилһэн байна<ref>Wouk, Herman. ''The Winds of War'', pg. 72</ref>. [[Франци]], [[Ехэ Британи]], [[Итали]] зэргэ уласууд Германиин энэхүү үйлдэлдэ ехэхэн түгшэһэн ба 1935 ондо Франци-Италиин Германида эсэргүү холбоотон болохо хэлэлсээр байгуулагдаһан байна. Уг хэлэлсээрээр Италиинь [[Этиопи]]да хяналтаа тогтоохо эрхэтэй боложоо<ref>Brody, J. Kenneth. ''The Avoidable War: Pierre Laval and the Politics of Reality, 1935—1936'', pg. 4</ref>. Энэ үедэ Германи [[Версалиин хэрээ]]нһээ татгалзажа байгаагаа мэдэгдэбэ. Германида эсэргүү Ехэ Британи, Франци, Итали хамтран [[Стрезагай хэрээ]]е байгуулаба. [[ЗХУ]] ба Франциин хамтарһан хэрээе баһа энэ үедэ байгуулһан байна. Энэ үедэ [[Үндэһэтэнүүдэй Лига]] тодорхой үүргэ гүйсэтгэжэ шадаагүй байна<ref>Record, Jeffery. ''Appeasement Reconsidered: Investigating the Mythology of the 1930s'', pg. 50</ref><ref>Mandelbaum, Michael. ''The Fate of Nations: The Search for National Security in the Nineteenth and Twentieth Centuries'', pg. 96</ref>. 1935 оной 6 һарада Ехэ Британи Германи хоёр уһан сэрэгэй флотой хэмжээе харилсан тохирһон хэрээ байгуулаба. 1935 оной 8 һарада [[АНУ]] [[Европо]] ба [[Ази]]да боложо буй үйлэ ябадалда түбые һахиха байра һууритай байгаагаа зарлаба<ref>Schmitz, David F. ''Henry L. Stimson: The First Wise Man'', pg. 124</ref>. 10-р һарада Итали Этиопые эзэлжэ, мүн Германи Австрие эзэлхэ һанаархалда табиһан хоригоо суслаба<ref>Kitson, Alison. ''Germany 1858—1990: Hope, Terror, and Revival'', pg. 231</ref>. 1936 оной 3-р һараар Гитлер Версалиин хэрээнһээ албан ёһоноор гаралаа. Үүндэ Европын уласууд хорилго табижа шадаһангүй<ref>Adamthwaite, Anthony P. ''The Making of the Second World War'', pg 52</ref>. [[Испани]]да эрхэтэнэй дайн эхилхэд Германи ба Италиинь Франциско Франкогой Испаниин националистуудые дэмжэһэн ба нүгөө таладань Зүблэлтүүдэй дэмжэлгэ бүхы Испани Бүгэдэ Найрамдахашууд байһан байна. Хоёр таланууд энэ дайнаар шэнэ зэбсэг, дайнай тактика туршижаа<ref>Graham, Helen. ''The Spanish Civil War: A Very Short Introduction'', pg. 110</ref>. 1939 оной эхээр Франкогой тала дайнда илажа [[Испаниин иргэнэй дайн]] дууһаба. 1939 оной 10 һарада Германи, Итали хоёр «Рома-Берлинай тэнхэлэг» гэһэн холбоо байгуулаба. Нэгэ һарын дараа Германи ба Японой хоорондо ЗХУ-та эсэргүү гү, али коммунизмда эсэргүү хандаһан «Коминтернда эсэргүү хэрээ» байгуулажа, жэлэй дараа энэ хэрээндэ Итали мүн нэгэдэһэн байна. Хитадта Гоминьдань ба Коммунист намууд галаа зогсоон Япондо эсэргүү нэгэдэһэн фронт байгуулха болоо<ref>Busky, Donald F. ''Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas'', pg. 10</ref>. == Байлдагшад == ''[[Гитлертэ эсэргүү коалици]]:'' [[Польш]], [[Британиин эзэнтэ гүрэн]] (ба Британиин доминионууд: [[Канада]], [[Британиин Энэдхэг|Энэдхэг]], [[Урда Африкын Холбоо]], [[Австрали]], [[Шэнэ Зеланд]]), [[Франци]], [[Этиопи]], [[Дани]], [[Норвеги]], [[Бельги]], [[Нидерланд]], [[Люксембург]], [[Грек]], [[Югослави]], [[Зүблэлтэ Холбоо]], [[Танну Тува]], [[Бүгэдэ Найрамдаха Монгол Арад Улас|Монгол]], [[АНУ]], [[Филиппин]], [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас|Гоминьданын Хитад]], [[Мексика]], [[Бразил]] : ''Дэмжэлэгшэд:'' [[Панама]], [[Коста Рика]], [[Доминикана Бүгэдэ Найрамдаха Улас]], [[Сальвадор]], [[Гаити]], [[Гондурас]], [[Никарагуа]], [[Гватемала]], [[Куба]], [[Балба]], [[Аргентинэ]], [[Чили]], [[Перу]], [[Колумби]], [[Иран]], [[Албани]], [[Парагвай]], [[Эквадор]], [[Сан Марино]], [[Турк]], [[Уругвай]], [[Венесуэла]], [[Ливан]], [[Саудын Араб]], [[Либери]], [[Боливи]]. : ''Хуушанай Тэнхэлигэйхид:'' [[Ирак]], [[Италиин хаанта улас|Итали]], [[Румыни]], [[Болгари]], [[Финланд]] ''[[Гитлертэ эсэргүү коалици]]:'' [[Германи]], [[Словаки]], [[Итали]], [[Албани]], [[Унгар]], [[Ирак]], [[Румын]]и, [[Хорват]]и, [[Финланд]], [[Япон эзэнтэ гүрэн|Япон]], [[Маньчжоу-го]], [[Болгари]], [[Тайланд]], [[Ван Цзинвэиин Хитад]], [[Мьянмар]], [[Филиппин]] [[Файл:WWII powers.png|thumb|upright=2|<font color="green">''Бараан ногоон''</font>: Японой [[Пёрл Һарбортохи добтолго]] үмэнэ ниилэһэн Холбоотоной хүсэнүүд. <br /><font color="#66FF00">''Сайбар ногоон''</font>: Японой [[Пёрл Һарбортохи добтолго]] һүүлдэ ниилэһэн Холбоотоной хүсэнүүд. <br /><font color="orange">''Улбар шара''</font>: Тэнхэлигэйхин хүсэнүүд.]] {| class="wikitable" |+ Дайнай соносхол !Хэн!! Хэнэйдэ!!Һара үдэр |- |[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх]]||[[Файл:Flag of Poland.svg|22x20px|link=Польш]] [[Польш]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 1]] |- |[[Файл:Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg|22x20px|link=Нэгэдүгээр Бүгэдэ Найрамдаха Словаки Улас]] [[Словаки]]||[[Файл:Flag of Poland.svg|22x20px|link=Польш]] [[Польш]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 1]] |- |[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22x20px]] [[Британиин эзэнтэ гүрэн]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 3]] |- |[[Файл:Flag of France.svg|22x20px]] [[Франци]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 3]] |- |[[Файл:Flag of Australia (converted).svg|22x20px]] [[Австрали]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 3]] |- |[[Файл:Flag of New Zealand.svg|22x20px]] [[Шэнэ Зеланд]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 3]] |- |[[Файл:British Raj Red Ensign.svg|22x20px]] [[Британиин Энэдхэг]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 3]] |- |[[Файл:Flag of South Africa (1928-1994).svg|22x20px]] [[Урда Африкын Холбоо]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 6]] |- |[[Файл:Canadian Red Ensign 1921-1957.svg|22x20px]] [[Канада]]||[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[1939 он]]ой [[9 һарын 10]] |- |[[Файл:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|22x20px]] [[Италиин хаанта улас|Итали]]||[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22x20px]] [[Британиин эзэнтэ гүрэн]]||[[1940 он]]ой [[6 һарын 10]] |- |[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]||[[1941 он]]ой [[6 һарын 22]] |- |[[Файл:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|22x20px]] [[Италиин хаанта улас|Итали]]||[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]||[[1941 он]]ой [[6 һарын 22]] |- |[[Файл:Flag of Romania.svg|22x20px]] [[Румыниин хаанта улас]]||[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]||[[1941 он]]ой [[6 һарын 22]] |- |[[Файл:Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg|22x20px|link=Нэгэдүгээр Бүгэдэ Найрамдаха Словаки Улас]] [[Словаки]]||[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]||[[1941 он]]ой [[6 һарын 23]] |- |[[Файл:Flag of Finland.svg|22x20px]] [[Финланд]]||[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]||[[1941 он]]ой [[6 һарын 26]] |- |[[Файл:Flag of Hungary (1920–1946).svg|22x20px]] [[Унгар хаанта улас|Унгар]]||[[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|22x20px]] [[Зүблэлтэ Холбоо]]||[[1941 он]]ой [[6 һарын 27]] |- |[[Файл:US_flag_48_stars.svg|22x20px]] [[АНУ]]||[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|22x20px]] [[Япон эзэнтэ гүрэн|Япон]]||[[1941 он]]ой [[12 һарын 8]] |- |[[Файл:Flag of the United Kingdom.svg|22x20px]] [[Британиин эзэнтэ гүрэн]]||[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|22x20px]] [[Япон эзэнтэ гүрэн|Япон]]||[[1941 он]]ой [[12 һарын 8]] |- |[[Файл:Flag of South Korea.svg|22x20px]] [[Урда Солонгос|Солонгос]]<ref name=autogenerated4>{{cite news | first = | last = | title = 임시정부 대일선전포고 71주년 기념식 (71th anniversary of the Declaration of war on Japan) | date = 21 July 2013 | url = http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2012/12/07/0200000000AKR20121207070000043.HTML?from=search | work = Yonhapnews | accessdate = 7 December 2012 | language = English}}</ref>||[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|22x20px]] [[Япон эзэнтэ гүрэн|Япон]]||[[1941 он]]ой [[12 һарын 10]] |- |[[Файл:Flag of German Reich (1935–1945).svg|22x20px|link=Гүрбэдэхи райх]] [[Гүрбэдэхи райх|Гурбадахи райх]]||[[Файл:US flag 48 stars.svg|22x20px]] [[АНУ]]||[[1941 он]]ой [[12 һарын 11]] |- |[[Файл:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|22x20px]] [[Италиин хаанта улас|Итали]]||[[Файл:US flag 48 stars.svg|22x20px]] [[АНУ]]||[[1941 он]]ой [[12 һарын 11]] |} == Cаг хугаcаа == [[Файл:News. V.E. Day BAnQ P48S1P12270.jpg|thumb|''Montreal Daily Star'': «Germany Quit», 1945 Табадугаар 7]] Энэ дайн 1939 оной 9 һарын 1-ндэ [[Германи]] улас [[Польш]] руу добтолһоноор эхилһэн ба 2 хоногой дараа [[Франци]] болон [[Ехэ Британи]] уласууд [[Германи]]да дайн зарлаһан юм. Дайнай эхилэлэй өөрэ нэгэ он тоололонь боло 1937 оной 7 һарын 7-нда эхилһэн [[Хоёрдугаар Хитад-Японой дайн]] бэлэй. Бусадаараа [[Ехэ Британи]]гай түүхэшэ [[А.Ж.П.Тайлор]]ай дэбшүүлһэн һанаае дагадга болоод тэрэнь [[Зүүн Ази]]да үрнэжэ байһан [[Хоёрдугаар Хитад-Японой дайн]] болон [[Европо]]до үрнэжэ байһан [[Европо]], тэрэнэй колони оронуудай хоорондохо [[Европо|Европын]] Хоёрдугаар [[дайн]] нэгэдэһэн гэхэ ябадал юм. Хоёр дайн 1941 ондо нэгэдэһэнээр дэлхэй дахинай нэгэн томохон зүршэл болоһон болоод дайн 1945 он хүрэтэр үргэлжэлһэн бэлэй. Дайн дууһаһан хугасаае дэлхэй дахинда тогтоһон хугасаа байдадаггүй. 1945 оной 9 һарын 2 гү, али [[Япон]]ой албан ёһоноор буужа үгэһэн үдэр гэхэһээн үлүү [[Номгон далай]]да [[Япон]]ые илаһан 1945 оной 8 һарын 14-нда дайн дууһуһан гэжэ үзэдэг. Харин зарим [[Европо|Европын]] түүхэшэд 1945 оной 5 һарын 8-нда Болзолгүй буужа үгэхэ баримтанда [[Германи]]ин тала гарай үзэг зурһанаар дууһуһан гэжэ үзэдэг байна. Хэды тиимэ болобошье [[Япон]] уластай найрамдалтай байха Олон уласай бэшэг баримтанда 1951 он хүрэтэр гарай үзэг зураагүй байһан юм. == Дайнай тойм == === Европодохи дайн === [[1939]] оной [[9 һарын 1|9 һарын 1-ндэ]], [[Адольф Һитлер]] ба [[НСДАП|Нацис намаар]] ударидуулһан [[Германшууд]] [[Дэлхэйн нэгэдүгээр дайн]]да алдаһан газар нютагаа эрьюулжэ абаха гэжэ [[Зүблэлтэ Холбоо|ЗСБНХУ]]-тай байгуулһан нюуса хэрээнэй ёһoop [[Польш]] руу добтололоо. ЗСБНХУ нь [[9 һарын 17|9 һарын 17-нда]] энэ түримхэйлэлдэ оролсожо эхилһэн юм]]<ref>Zaloga, Steven J. ''Poland 1939: The Birth of Blitzkrieg'', pg. 80</ref>. Үүнэй харюуд [[Ехэ Британи]], [[Австрали]], [[Шэнэ Зеланди]], [[Франци]] юһэдүгээр һарын 3-нда Германида дайн зарлаһан юм<ref>May, Ernest R. ''Strange Victory: Hitler’s Conquest of France'', pg. 93</ref>. Урда [[Африка]] ([[9 һарын 6|9 һарын 6-нда]]) ба [[Канада]] ([[9 һарын 10|9 һарын 10-нда]]) дээрэхэ уласуудые даган дайн зарлаба. Германиинь [[Блицкриг]] гү, али «сахилгаан дайн» гэдэг тактикын ёһoop Польшые 5-хан долоо хоногой дотор эзэлбэ. Зүблэлтүүд мүн [[Польш]]ын тодорхой хэһэгые өөртөө нэгэдхэһэнэй дараа, Балтиин оронууд руу добтолһон байна. [[Финланд]] 4 һара тулалдаһанай эсэстэ [[Москва]]тай энхын хэрээ байгуулаба<ref>Hanhimäki, Jussi M. ''Containing Coexistence: America, Russia, and the «Finnish Solution»'', pg. 13</ref>. 1940 оной дундуур ЗСБНХУ өөрын эзэлһэн Балтын оронууддаа зүблэлтэ маягай дэглэм тогтообо<ref>Bilinsky, Yaroslav. ''Endgame in NATO’s Enlargement: The Baltic States and Ukraine'', pg. 9</ref>. Германи [[1940]] ондо [[Норвеги]], [[Нидерланд]], [[Бельги]], [[Франци]]ие, [[1941]] ондо [[Югослави]], [[Грек]]ые добтолжо, түргэн хугасаанда маша олон илалта байгуулһан юм<ref>Commager, Henry Steele. ''The Story of the Second World War'', pg. 30</ref><ref>Reynolds, David. ''From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s'', pgs. 76, 77</ref>. Эхилээд [[Итали]]ин сэрэг, һүүлдэнь Германиин сэрэгүүд хойто Африкада байһан Британиин сэрэгүүд рүү добтолжоо<ref>Brown, David. ''The Road to Oran: Anglo-French Naval Relations, September 1939-July 1940'', pg. xxx</ref>. 1941 оной зун гэхэдэ Германиинь Франци ба [[Баруун Европо|Баруун Европын]] ехэнхи хэһэгые өөрын эрхэ мэдэлдээ абаһан байлаа. Харын Британиие Хаанай агаарай сэрэгэй хүсэн, Хаанай уһан сэрэгэй флотой эсэргүүсэлэй уламһаа тиимэ амар дэлжэ шадаһангүй<ref>Kelly, Nigel; Rees, Rosemary; Shuter, Jane. ''Twentieth Century World'', pg. 38</ref><ref>Goldstein, Margaret J. ''World War II'', pg. 35</ref>. Һитлер дараань [[1941]] оной [[6 һарын 22|6 һарын 22-нда]] "[[Барбаросса түсэб]]"эй ёһoop гэнэтэй дайралтаар ЗСБНХУ-ые добтолбо. Зүблэлтэй нютаг руу маша гүнзэгэй нэбтэрэн орожо, 1941 оной һүүлшэ гэхэдэ [[Москва]]да тулаба<ref name="Shukman, Harold pg. 113">Shukman, Harold. ''Stalin’s Generals'', pg. 113</ref>. Зүблэлтүүд Алас Зүүнһээ гү, али Манжуу-го Зүблэлтэй хилэ оршомдо нөөсэлһэн сэрэгээ татан, сүрэг дабшилтанда орожо [[Москвагай тулалдаан]]да илалта байгалуужа<ref name="Shukman, Harold pg. 113"/>. [[Сталинградай байлдаан]] ([[1942]]—[[1943]])-дэ Германиин 6-дугаар армиие буулгажа абан<ref>Badsey, Stephen. ''The Hutchinson Atlas of World War II Battle Plans: Before and After'', pgs. 235—236</ref>, [[Курскай байлдаан]]да Германшуудые бута сохин, [[Ленинградай бүһэлэлгэ|Ленинградай бүһэлэлгые]] һэтлэбэ<ref>Shukman, Harold. ''Stalin’s Generals'', pg. 142</ref>. Дараань [[Улаан арми]] ухарша байһан Вермахтые [[Берлин]] хүрэтэр хөөн, [[Берлинай тулалдаан]]да иллаа. Яга энэ үедэ Һитлер газар доорохо байрандаа [[1945]] оной [[4 һарын 30|4 һарын 30-нда]] шэнээр һууһан эхэнэр [[Эфа Браун]]тайгаа хамта амиа хорлолоо. Энэ үедэ баруунай холбоотонууд хойто Африкые [[1940|1940-һөө]] [[1943]] оной хугасаанда амжилтатай хамгаалжа, [[1943]] ондо Италие эзэлжэ<ref>Lamb, Richard. ''War in Italy, 1943—1945: A Brutal Story'', pgs. 154—155</ref>, 1944 ондо [[Норманди]]да бууһан 132,500 сэрэгэй тусламжатайгаар Франциие сүлөөлэбэ<ref>Zaloga, Steven J. ''US Armored Units in the North African and Italian Campaigns 19422-45'', pg. 81</ref><ref>Badsey, Stephen. ''Normandy 1944: Allied Landings and Breakout'', pg. 91</ref>. Германтай тулалдаһаар ерэһээр баруунай холбоотонууд [[Райн мүрэн]]ые гаталан Зүблэлтэй сэрэгтэй Германиин дундуур урһаха [[Эльбэ мүрэн]] дээрэ [[Эльбэ мүрэн дээрэ уулзалга|уулзаба]]. Европо дахи дайнай туршид 6 сая [[ейврей]]нүүд, [[цыган]]ууд, [[славян]]ууд, [[коммунизм|коммунистууд]], [[гомосексуализм|гомосексуалистууд]], тахир дутуу зэргэ группанууд Нацис Германиин түрэһөө зохёон байгуулһан хидалгада үртэжэ ами наһаа алдаа һэн. == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == <div class="references-small"> ; Мэдээллийн сангууд * [http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ Yahoo — «World War II»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312060824/http://dir.yahoo.com/Arts/Humanities/History/By_Time_Period/20th_Century/Military_History/World_War_II/ |date=2008-03-12 }} * [http://www.militaryindexes.com/worldwartwo/ Directory of Online World War II Indexes & Records] * [http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html WWW-VL: History: WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708042559/http://vlib.iue.it/history/mil/ww2.html |date=2009-07-08 }} ; Юрэнхы * [http://www.ww2db.com/ World War II Database] * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WW.htm The Second World War] * [http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php Deutsche Welle special section on World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050507150818/http://www6.dw-world.de/en/worldwarII.php |date=2005-05-07 }} created by one of Germany’s public broadcasters on World War II and the world 60 years after. * [http://www.wwii.ca/ Canada and WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414134838/http://www.wwii.ca/ |date=2009-04-14 }} * [http://www.historisches-centrum.de/index.php?id=427 End of World War II in Germany] * [http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226140 World War II Encyclopedia by the History Channel] * [http://www.ww2awards.com World War II Awards and their recipients] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623215837/http://www.ww2awards.com/ |date=2009-06-23 }} * [http://www.gettysburg.edu/special_collections/collections/manuscripts/collections/ms056.dot World War II German Prisoner of War Collection at Gettysburg College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703062300/http://www.gettysburg.edu/special_collections/collections/manuscripts/collections/ms056.dot |date=2009-07-03 }} ; Mэдээлэл * [http://www.archives.gov/research/ww2/ U.S. National Archives Photos] * [http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&q=WWII World War II Poster Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415140517/http://digital.library.unt.edu/search.tkl?type=collection&q=WWII |date=2008-04-15 }} hosted by the University of North Texas Libraries' * [http://gettysburg.cdmhost.com/cdm4/browse.php?CISOROOT=%2Fp126301coll3 World War II Poster Digital Collection at Gettysburg College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427054552/http://gettysburg.cdmhost.com/cdm4/browse.php?CISOROOT=%2Fp126301coll3 |date=2009-04-27 }} * [http://digital.library.unt.edu/ Digital Collections] * [http://www.psywar.org/leaflets.php World War II Propaganda Leaflet Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326040930/http://www.psywar.org/leaflets.php |date=2014-03-26 }} * [http://www.ww2incolor.com/gallery/ World War 2 Pictures In Colour] * [https://web.archive.org/web/20090710013606/http://worldwartwozone.com/photopost/ World War II Zone Photo and Multi-media gallery] (Blanked, requires registration) * [http://english.pobediteli.ru/ Multimedia map] — Presentation that covers the war from the invasion of the Soviet Union to the fall of Berlin * [http://www.otr.net/?p=news Radio news from 1938 to 1945] * [http://www.nationalarchives.gov.uk/theartofwar/ The Art of War Online Exhibition at the UK National Archive] ; Он-лайн баримтууд * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/maps/wwii/ World War II Military Situation Maps. Library of Congress] * [http://www.american-divisions.com After Action Reports (AAR’s) and other official documents about the American Divisions during the Second World War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429062902/http://www.american-divisions.com/ |date=2009-04-29 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/history_ww2.html Maps from the Pacific and Italian theaters] * [http://www.theblackvault.com/modules.php?name=core&showPage=true&pageID=35 Officially Declassified U.S. Government Documents about World War II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126201539/http://www.theblackvault.com/modules.php?name=core&showPage=true&pageID=35 |date=2009-01-26 }} <!-- NOTE TO WIKI EDITORS: I did ask to add this link via the talk page, and received permission. --> * [http://www.foia.cia.gov/CPE/CAESAR/caesar-25.pdf ''The Soviet History of World War II''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724225922/http://www.foia.cia.gov/CPE/CAESAR/caesar-25.pdf |date=2009-07-24 }}, 28 October 1959 — Central Intelligence Agency, Office of Current Intelligence. * [http://chrito.users1.50megs.com/ Daily German action reports] </div> {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Дайнууд]] [[Категори:Дэлхэйн хоёрдугаар дайн|*]] {{stub}} sn9eivmyrc4sexk4ulujasvvwpg33gw 0 5704 75081 74712 2026-11-11T01:46:27Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75081 wikitext text/x-wiki {{Нютаг |албан_нэрэ = Эрхүү хото |type = хотын тойрог |анхаарах_нэр = {{lang-ru|город Иркутск}} |image_flag = Flag of Irkutsk (Irkutsk oblast).svg |flag_size = |image_seal = Coat of Arms of Irkutsk.svg |seal_size = 90px |image_skyline = Church of the Epiphany (Irkutsk).jpg |image_map = |map_caption = |latd= |latm= |lats= |latNS=N |longd= |longm= |longs= |longEW=E |улас_эсбэл = Улас орон |али_улас_эсбэл = {{flagicon|RUS}} [[Оросой холбоото улас|ОХУ]] |нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ = Можо нютаг |нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг = [[Эрхүүгэй можо]] |хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ = Хотын тойрог |хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг = '''Эрхүү''' |гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ = 4 хороо |гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг = Дүрбэн хороотой |нютагай_түбые_юу_гэхэ = |нютагай_түб = |газар_нютаг = 432 км² |газарай_байса = д.н.д. 440 м |хүн_ама = 2015 ондо {{increase}} 620 099 хүн |хүн_ама_үмэнэхэ = |хүн_ама_тоол = |хүн_ама_тоос = |хүн_ама_бүүгэнэрэл = |нягтрал = 1435,41 хүн/км² |арад_түмэн = |сугаараа = Эрхүүгэйхид |даргые_юу_гэхэ = Дарга |даргын_нэрэ = Дмитрий Викторович Бердников |түүхэн_он = 1686 он |түүхын_үйлэ = байгуулагдаһан |түүхын_он1 = |түүхын_үйлэ1 = |түүхын_он2 = |түүхын_үйлэ2 = |байгуулагша = |сагай_бүһэ = |utc_offset = +4 |телефоной_код = +7 3952 |шууданай_индекс = |автомашин_дугаар = |website = [http://admirk.ru/ admirk.ru] (ородоор) |тэмдэглэл = }} '''Эрхүү''' ({{lang-ru|Иркутск}}), [[Оросой холбоото улас]]ай [[Эрхүүгэй можо|Эрхүүгэй можын]] засагай захиргаанай түб, [[Сибирь|Сибириин]] шухала томо хотонуудай нэгэн. [[Эрхүү гол]]ой [[Ангар мүрэн]] руу шудхажа ородог адагта һууна. == Газар зүй == Эрхүү хото Орос уласай ниислэл [[Москва]] хотоһоо 5185 км, [[Байгал]] нуурһаа баруун хойшо 72 км зайда, [[Енисей мүрэн]]дэ шудхажа ородог [[Ангар мүрэн]]эй эрьедэ оршдог. Эрхүүгэй Уһан сахилгаанай станциин хэһэгтэ мүрэн 580 м үргэн болодог. Хотын нэрын анхадагша удха болоһон [[Эрхүү гол]] хотын баруун урдаһаа ерэжэ Ангарта шудхадаг. Ангар хотые зүүн эрье, баруун эрье гэжэ хоёр хубаана. Эрхүү зундаа халуун, үбэлдөө хүйтэн. 7 һарада дундажаар +18 °C, ехэдээ +37.2 °C, 1 һарада дундажаар −18 °C, туйлдаа −49.7 °C хүрэнэ. == Түүхэ == 1652 ондо Иван Похабов хэжэ нэрэтэй хасаг, хасагуудай үбэлжөөнэй модон гэр (Эрхүү голой Ангар гол руу ородог адагта) болбосоруулаад бариһан байна. 1661 ондо Яков Похабов хажуудань модон хэрэм бариба. Энэ хэрэм алта наймаалха, мүн зэрлиг амитадай зөөлэн арһа [[Буряадууд|буряад арадһаа]] абаха гэжэ хэрэглэн табигдаһан байна. Нэгэ хэды жэл болоод энэ модон хэрэм 1686 онһоо «хото» гэжэ нэрэллэдэг болобо. Түрүүшын [[Москва]] хүртэр харгы, Сибириин харгы гэжэ нэрэлһэн, 1760 ондо баригбада. Бараан ехынхиинь [[Хяагта]]ар гарадаг [[Ехэ Сайн зам]]аар [[Хитад Улас]]һаа Ород руу оруулладаг байна. Энэл сагта Эрхүү хото, худалдаа наймаанай түб хото болоод, өөдөө гараба. Эрхүүгэй худалдаа наймаанай бараа алтанһаа, үнтэй шулуунһаа, зөөлэн арһанһаа, модонһоо, сайһаа, торгонһоо болон бусад юмэнүүдһэй бүридэбэ. 19-дэхиин зуун жэлэй эхиндэ Эрхүү хото баруун тэһээ декабрист-эльгээһэншүүдэй газар болоод байгаа. Сэрэгшэдэй нойод, уран зохёолшод, уран зурагшад, бусад Ород Эзэлһэн Уласай нойод-дарганууд Эрхүү руу Николай I Хаанаар эльгээдэһэн байна. Тэдээнһэй боложо, Эрхүү хото эрдэм ухаанай, хүүнэй хамтын ажаһууриин түб болобо. Мүнөөшье болотор эдээнһээ (декабристнуудһаа) үлэһэн соёлой түүхэ Эрхүү баряад байна. Тэрэ сагта баригдаһан баян, уран, гоё модон гэрнүүд мүнөө болотор Эрхүүгэй түб соо байдаг. == Хүн зон == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ 1856—2013 оной Эрхүү хотын ажаһуугшадай тоо<ref>[http://www.mojgorod.ru/irkutsk_obl/irkutsk/index.html Народная энциклопедия «Мой город». Иркутск.]</ref><ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов)]</ref> |- ! width="100" | Он ! width="50" | 1856 ! width="50" | 1897 ! width="50" | 1931 ! width="50" | 1967 ! width="50" | 2000 ! width="50" | 2013 |- | '''Хүнэй тоо'''||24 100|| 51 000|| 113 200|| 420 000||593 700 ||606 137 |- |} Эрхүү хотодо 2013 ондо 620 мянган хүн ажа һуужа байна. 2010 оной тоололгоһоо үндэһэлбэл 91.8 процентынь [[ородууд]], 2.3 процент [[буряад яһатан|буряадууд]], 1,1 % [[украиншууд]], 0,8 % [[татарнууд]].<ref>[http://irkutskstat.gks.ru/vpn2010/DocLib/vpn-2010-27.12.12.htm Население города Иркутска по данным Всероссийской переписи населения 2010 года]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == * [http://www.admirkutsk.ru/ Сайт администрации города Иркутска]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823180255/http://www.admirkutsk.ru/ |date=2013-08-23 }} * [http://www.ageirk.baikal.ru/rus/vrml/card1.htm Исторический центр Иркутска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527064648/http://www.ageirk.baikal.ru/rus/vrml/card1.htm |date=2012-05-27 }} Виртуальная прогулка * [http://ru.wikivoyage.org/wiki/Иркутск Иркутск] Статья в путеводителе ''[[Wikivoyage]]'' * [https://web.archive.org/web/20100925085427/http://pribaikal.ru/irkutsk.html Иркутск] Проект «Прибайкалье» * [http://irkipedia.ru/content/irkutsk Иркутск] Проект «Иркипедия» * [http://www.irkutsk.org/fed/irkmap.html Карта с указанием улиц Иркутска] Роскартография, 1997 [[Категори:Эрхүүгэй можо]] [[Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд]] jfpwb7inf83nvdr8dtmcjn0048tcpae 0 5933 75078 72495 2026-11-11T01:00:10Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75078 wikitext text/x-wiki {{Улас |богони_нэрэ = НҮБ |буряад_нэрэ = '''Нэгэдэмэл Үндэhэтэнэй Байгуулга''' |уугуул_нэрэ =<small> United Nations<br /> Organisation des Nations unies<br /> الأمم المتحدة<br /> Организация Объединённых Наций<br /> Organización de las Naciones Unidas<br /> 联合国 </small> |name_color = #FFFFFF |background_color = #4B92DB |тугай_зураг = Flag of the United Nations.svg |һүлдын_зураг = Emblem_of_the_United_Nations.svg |подпись = [[Флаг ООН]] |газарай_зураг = United Nations (Member States and Territories).svg |легенда1 = <div style="text-align:center; padding-left:1em; font-size:90%">{{legend|#55AAFF|Государства — члены ООН}}</div> |засаглалай_хэлбэри = [[Уласхоорондын байгуулга]] |членство = 193 государства-члена |тип_центра = Түб байра |ниислэл_хото = Түб байра:<br /> [[File:Flag of the United States.svg|23px]] [[Нью-Йорк]]<br /> Офиснууд:<br /> [[File:Flag_of_Austria.svg|23px]] [[Венэ]]<br /> [[File:Flag of Kenya.svg|23px]] [[Найроби]]<br /> [[File:Flag_of_Switzerland.svg|18px]] [[Женева]] |языки = [[Английский язык|английский]], [[Французский язык|французский]], [[Русский язык|русский]], [[Китайский язык|китайский]], [[Арабский язык|арабский]], [[Испанский язык|испанский]] |тэргүүнэй_класс1 = '''Юрэнхы дарга''' |тэргүүнэй_нэрэ1 = [[File:Flag of Portugal.svg|23px]] [[Антониу Гутерриш]] |тэргүүнэй_класс2 = '''НҮБ-ын Юрэнхы Ассамблейн тойлгологшо''' |тэргүүнэй_нэрэ2 = [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|23px]] [[Дэннис Фрэнсис]] |должность_руководителя3 = |имя_руководителя3 = |түүхэн_утга = Түүхэ |түүхэн_үйл1 = '''Подписание Устава ООН''' |түүхэн_огноо1 = 26.06.1945 |түүхэн_үйл2 = '''Вступление Устава в силу''' |түүхэн_огноо2 = 24.10.1945 |событие_основания3 = |дата_основания3 = |событие_основания4 = |дата_основания4 = |интернет_домэйн = [http://www.un.org/ru/ UN.org/ru] }} '''Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулга''' (хуряамжалангяар '''НҮБ''', хуушаршаһанаар — ''Нэгэдэмэл Нацануудай Организаци'', заримандаа ''Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Эмхи'') — гээшэ [[уласхоорондын харилсаа|уласхоорондын]] [[энхэ тайбан|эб найрамдалай]] ба аюулгүй байдал хангахын түлөө 1945 ондо үндэһэлһэн [[уласхоорондын байгуулга]] мүн. [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]ай һүүлээр [[Һитлер]]эй эсэргүү тэмсэгшэ илагша уласууд НҮБ-ын һуури үндэһэ табиһан юм. НҮБ-ын зорилгонууд [[Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулгын дүрим|НҮБ-эй Дүримдэ]] тодорхойлогдоно: «Уласхоорондын энхэ тайбан, аюулгүй байдал сахюулха, энэ зорилгын түлөөхи тайбанда аюул заналые һэримжэлэн зайлуулха, түримхэйлэл гү, али энхэ тайбаниие һандаргадаг бусад ябуулгые дарахын тулада үрэ нүлөөтэй хамтарһан арга хэмжээ абаха... Улас үндэһэтэнэй хоорондо улас түмэнэй тэгшэ эрхэ, өөртөө заһан тохинохо заршамые хүндэдхэһэн найрсаг харилсаае хүгжүүлхэ... эдэй засагай, ниигэмэй, соёлой болон хүмүүнлигэй шэнжэ шанартай уласхоорондын асуудалнуудые шиидхэхэ, арһанай үнгэ, хүйһэ, хэлэ, шажан шүтэлгээр илгахагүйгөөр хүнэй эрхэ, хэн бүхэнэй үндэһэн эрхэ сүлөөе хүндэдхэхэ» гэжэ.<ref name="">{{cite web |url=https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=1211 |title=НЭГДСЭН ҮНДЭСТНИЙ БАЙГУУЛЛАГЫН ДҮРЭМ |publisher=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240706190508/https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=1211 |archivedate=2024-07-06 |accessdate=2024-07-06}}</ref> НҮБ-ын Дүримэй ёһоор дэлхэйн байгуулгын 6 гол эмхи бии болоһон: [[НҮБ-эй Аюулгүйн Зүблэл|Аюулгүйн Зүблэл]], Юрэнхы Ассамблей, Секретариат, Эдэй засагай болон Ниигэмэй Зүблэл, [[НҮБ-эй Харгалзалгын Зүблэл|Харгалзалгын Зүблэл]], ба [[Уласхоорондын Шүүхэ газар]]. Эдэнэй гадна, Дүримэй ёһоор Юрэнхы Ассамблейн зүбшөөлтэйгээр НҮБ-эй тусхай агентлигай үүргэ дүүргэдэг бусад өөрөө заһаха байгуулгые эмхидхэжэ болоно. Энэ зүйлэй ашаар Аюулгүйн Зүблэл энхэ тайбанай хүсэн байгуулха аргатай болоо. «Нэгэдэһэн Үндэһэтэн» гэжэ үгые эгээн түрүүшынхиеэ 1942 оной 1 һарын 1-ндэ [[АНУ]], [[Ехэ Британи]], [[СССР]], болон [[Хитад]] гэһэн дүрбэн гүрэнүүдэй гараа табиһан «Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй тунхаглал» соо хэрэглэбэ. НҮБ-ын Дүрим хадаа Сан-Франциско хотодо 1945 ондо апрель һараһаа июнь һара хүрэтэр болоһон хуралдаанда баталагдажа, 1945 оной 6 һарын 26-нда 50 улас гүрэнэй түлөөлэгшэд гараа табиба. НҮБ-ын Дүрим 1945 оной октябриин 24-дэ хүсэндөө ороһон — энэ үдэр НҮБ-эй үдэр гэжэ тэмдэглэгдэнэ. НҮБ хадаа 2001 ондо [[Нобелиин шагнал|Нобелиин энхэ тайбанай шагналда]] хүртэһэн, теэд ганса НҮБ бэшэ НҮБ ба НҮБ-эй Юрэнхы секретарь Кофи Аннанда Нобелиин шагнал үгэһэн. 1988 ондо НҮБ-эй энхэ тайбанай хүсэнүүд баһал [[Нобелиин шагнал]]да хүртэһэн байна. НҮБ-ын түб Нью-Йорк хотодо оршодог, албан ёһоной хэлэнүүдынь [[англи хэлэн|англи]], [[франци хэлэн|франци]], [[испани хэлэн|испан]], [[ород хэлэн|ород]], [[хитад хэлэн]]үүд юм. == Түүхэ == [[Үндэһэтэнэй Лигэ]] Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай эхилхэһээ һэргылжэ шадаагүй ба 1946 ондо албан ёһоор үгы болоһон. Дайнай жэлнүүдтэ [[АНУ]], [[Ехэ Британи]], [[СССР]], [[Франци]], [[Хитад]] гэжэ холбоотон агууехэ гүрэнүүд шэнэ уласхоорондын байгуулга эмхидхэхын талаар алхам хэгдэбэ. Дайнай һүжэрһэн үедэ 1941 оной 6 һарын 12-то баталагдаһан Холбоотонууд хоорондын тунхаглал дайнай һүүлээрхи уласхоорондын хамтын ажаллалгын уряа гаргаһан. «Нэгэдэһэн Үндэһэтэн» гэһэн нэрэ анха 1942 оной 1 һарын 1-ндэ 26 уласуудай түлөөлэгшэдэй гараа табиһан Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй тунхаглал соо бии болоһон. [[1943 он]]ой 10 һарада [[Москва]] хотодо [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]], [[Ехэ Британи]], ба [[СССР]]-эй гадаада хэрэгэй сайднарай хуралдаанда «Хүн түрэлтэнэй аюулгүй байдал тухай 4 уласай тунхаглал» гаргажа, [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн]]ай һүүлдэ уласхоорондын энхэ тайбанай эмхиие дахин байгуулха хэрэгтэй гэжэ үзэбэ. Энээн дээрэ үндэһэлэн, [[1944]] оной 8-10 һарада, АНУ, Ехэ Британи, Хитад Улас, СССР-эй түлөөлэгшэд [[Вашингтон хото|Вашингтон]] хотын Думбартон-Оуксто хуралдан, НҮБ-ын Дүримэй түсэл («Уласхоорондын эмхи байгуулха тухай») зохёобо. [[1945 он]]ой 4 һарын 25-нда [[Германи]] гү, али [[Япон]]до дайн тунхаглаһан 50 холбоотон оронуудай түлөөлэгшэд [[Сан-Франциско]]до сугларан, НҮБ-ые байгуулха Сан-Францискогой шуулган суглуулжа, Дамбартон-Оуксын хуралһаа болбосоруулагдаһан НҮБ-ын Дүримэй түсэлые хэлэлсэн баталһан түүхэтэй<ref name='UN-History of the UN'> {{cite web|url=http://www.un.org/aboutun/history.htm |title=History of the UN |accessdate=2008-06-01 |last=United Nations |date=2000 |publisher=United Nations }}</ref>. НҮБ хадаа 1945 оной 4 һарын 25-һаа — 6 һарын 26 хүрэтэр Сан-Франциско хотодо үнгэрһэн Уласхоорондын эмхидхэлэй хуралдаанда албан ёһоор байгуулагдаһан. 6 һарын 25-ай үдэшэлэн орой болоһон юрэнхы уулзалта дээрэ хуулитаар һайшаан баталагдаһан НҮБ-ын Дүримдэ гараа табиха ёһолол 6 һарын 26 үглөөгүүр эхилээ. Хуралдаанда түлөөлэгдээгүй Польшо гараа табижа шадахагүй, хожом Дүримдэ гараа табижа, НҮБ-эй 51-дэхи гэшүүн болоһон юм. НҮБ-ын Дүримдэ анха гараа табиһан 51 улас гүрэн олонхи баруун гүрэнүүд байгаа. 1955 ондо 16 шэнэ гэшүүд, тэрэ тоодо баруун бэшэ хэдэ хэдэн уласууд, НҮБ-да оролсоһон байна. 1960 ондо үшөө 17 Африкын улас гүрэн гэшүүн болоһон байна. Аажамаар деколонизациин үйлэ ябасануудай үрэ дүндэ НҮБ-ын хабаадалсагшад улам бүри үргэн, олон янза болоһон байна. 1993 он гэхэдэ, СССР-эй болон Зүүн Европын зарим гүрэнүүдэй һандарһанай үрэ дүндэ бии болоһон 20 оршом шэнэ уласууд НҮБ-дэ оролсоһон болоод гэшүүн уласуудай тоо 182 хүрэһэн байна. [[Швейцари]] хадаа 2002 оной 9 һарын 10-нда НҮБ-эй 190-дэхи гэшүүн улас болобо. 2024 оной байдалаар НҮБ хадаа 193 гэшүүн уластай. НҮБ-дэ 193-дахи гэшүүн болоһон һүүлшын улас болбол [[Урда Судан]] юм. == Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулгын бүридэл == Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулга доорохи 5 үндэһэн байгуулгаһаа бүридэнэ (хуушан 6 байһан ба Фонд харюусаһан зүблэлые 1994 ондо татан буулгаһан<ref>{{cite web| url=http://www.un.org/News/Press/docs/2005/org1436.doc.htm|title=Membership of Principal United Nations Organs in 2005|publisher=United Nations|date=[[2005-03-15]]}}</ref>). Тэрэ тоодо: Юрэнхы Ассамблей, Аюулгүйн Зүблэл, Эдэй засагай болон Ниигэмэй Зүблэл, Секретариат, Уласхоорондын Шүүхэ газар багтана. === НҮБ-ын Юрэнхы Ассамблей === Юрэнхы Ассамблей болбол НҮБ-ын зүбшэл үгэхэ, шиидхэбэри абаха ба түлөөлхэ байгуулга мүн. Юрэнхы Ассамблей хадаа дүүрэн засагай эрхэтэй бэшэ байгуулга, ушар юуб гэхэдэ Юрэнхы Ассамблей өөрынгөө шиидхэбэриеэ бэелүүлхэ эрхэгүй байна. Бүхы гэшүүн уласһаа бүридэхэ Юрэнхы Ассамблейдэ улас бүри 1 һаналай эрхэтэй болоод НҮБ-тэй холбоотой бүхы асуудалые хэлэлсэнэ. Бүхы гэшүүд һанал нэгэдэһэн асуудал лэ баталагдадаг системэтэй байһанһаа боложо үйлэ ажаллалгань зогсонги байдалда ороһон [[Үндэһэтэнэй Лигэ|Үндэһэтэнэй Лигын]] дүршэл дээрэ үндэһэлэн, Юрэнхы Ассамблей шухала асуудалнуудые гурбанай хоёр олонхиин һаналаар, юрын асуудалнуудые олонхиин дуугаар шиидбэрилдэг байна. Гэбэшье Юрэнхы Ассамблейн шиидбэри гансал гэшүүн гүрэнүүдтэ болон Аюулгүйн Зүблэлдэ хүргүүлхэ һанал тэды байна. === НҮБ-ын Аюулгүйн Зүблэл === [[Файл:UN security council 2005.jpg|thumb|НҮБ-ын Аюулгүйн Зүблэлэй танхим]] Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулгын [[НҮБ-ын Аюулгүйн Зүблэл|Аюулгүйн Зүблэлдэ]] маша ехэ эрхэ мэдэл олгоһон байдаг. НҮБ-ын Энхэ тайбаниие сахюулха хүсэнэй туһаламжатайгаар энхэ тайбаниие ханаха үйлэ ажаллалгые ябуулха эрхэтэй. Тэрэшэлэн Аюулгүйн Зүблэлэй байнгын гэшүүд болохо табан улас орон ([[АНУ]], [[Франци]], [[Ород]], [[Ехэ Британи]], [[Хитад]]) гансаараа вето табиха эрхэтэй<ref name ="ChapterV">{{cite web |url=http://www.un.org/aboutun/charter/chapter5.htm |title=НҮБ-ын Дүрим: V бүлэг |accessdate=2008-03-24 |publisher=United Nations }}</ref>. Мүн Аюулгүйн Зүблэл хадаа НҮБ-ын байгуулгануудай дундаһаа шиидхэбэринүүдээ бэелүүлхэ эрхэтэй ори ганса эмхи юм. == Гэшүүд == [[File:United Nations (Member States and Territories).svg|thumb|center|upright=2|<center>НҮБ-ын гэшүүн уласууд <br /><small>[[Антарктида]] хадаа түрэ, засагай газаргүй; [[Баруун Сахара|Баруун Сахарын]] улас түрын харьяалал маргаантай; НҮБ мүнөөдэр [[Тайвань]] ба [[Косово]]гой газар нютагые [[Хитад Улас]] ба [[Серби]] тус тус харьяалагдадаг гэжэ тоосодог.</small></center>]] == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == * [http://www.un.org/ www.un.org] (аангли, хитад, франц, испани, араб, ород хэлээр) * [http://www.un.org/documents/resga.htm Ерөнхий Ассамблейн тогтоолууд] (англи хэлээр) * [http://dmoz.org/Society/Goүernment/Multilateral/United_Nations/ Нээлттэй Жагсаалт: Society: Government: Multilateral: United Nations]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (англи болон бусад хэлээрх НҮБ-тэй холбоотой холбоосууд) * {{commons|United Nations}} [[Категори:Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй Байгуулга]] {{1000 үгүүлэл}} 0qtdgr8geke5ksq1vjb057vhbkmfzj1 0 7169 75080 73735 2026-11-11T01:20:35Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75080 wikitext text/x-wiki {{Улас |богони_нэрэ = ТУХН |буряад_нэрэ = '''Тусгаар Уласуудай Хамтын Нүхэрлэл''' |уугуул_нэрэ = <!-- Место для официальных языков ООН --> <small> '''Содружество Независимых Государств''' </small> <!-- Место для официальных языков ООН --> |name_color = #FFFFFF |background_color = #4B92DB |тугай_зураг = Flag of the CIS.svg |һүлдын_зураг = Emblem of CIS.svg |газарай_зураг = CIS (orthographic projection).svg |ниислэл_хото = Штаб-квартира:<br /> [[File:Flag of Belarus.svg|23px]] [[Минск]]<br /> [[File:Flag_of_Russia.svg|23px]] [[Москва]]<br /> |засаглалай_хэлбэри = Уласай байгуулга |тэргүүнэй_класс1 = '''Гүйсэдхэлгын дарга''' |тэргүүнэй_нэрэ1 = [[File:Flag of Russia.svg|23px]] [[Сергей Лебедев]] |интернет_домэйн = [www.cis.minsk.by www.cis.minsk.by] }} '''Тусгаар Уласуудай Хамтын Нүхэрлэлэй''' (ТУХН) уласууд хуушан [[Зүблэлтэ Холбоон]]ой бүрэлдэхүүндэ багтажа байһан оронуудай хамтын ажалалагаанай харилсаае зохёсуулха ёһотой бүһэ нютагай олон уласай байгуулалга юм. ТУХН уласай дээрэхэ улас бэшэ болоод һайн дурын үндэһэн дээрэ нэгэдэһэн байгуулалга юм. [[Армени]], [[Казахстан]], [[Молдав]], [[Ород Холбооной Улас]], [[Узбекистан]], [[Украина]] улсууд тус Хамтын нүхэрлэлэй гишүүн уласууд юм. == Гишүүн уласууд == {| class="wikitable" !Улас !ТУХН-эй Байгуулалгын Хэлсээные ратификациин үдэр<br />([[1991 он]]ой [[12 һарын 8]])<ref>{{cite web|url=http://cis.minsk.by/sm.aspx?uid=13074|title=Сведения о ратификации документов, принятых в рамках СНГ в 1991 – 2009 годах (действующих по состоянию на 1 января 2009 года)|publisher=Исполнительный комитет СНГ|accessdate=14 января 2008|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406184902/http://cis.minsk.by/sm.aspx?uid=13074|archivedate=2009-04-06}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sudsng.org/download_files/rh/1994/Rh_02_94_310394.pdf |accessdate=2013-12-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304234005/http://www.sudsng.org/download_files/rh/1994/Rh_02_94_310394.pdf }}</ref> !ТУХН-эй Байгуулалгын Хэлсээные ратификациин үдэр<br />([[1991 он]]ой [[12 һарын 21]]) !ТУХН-эй Үндэһэн тайлбари ратификациин үдэр |- |align="left"| [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|23px]] [[Азербайджан]] ||[[1993 он]]ой [[9 һарын 24]]||[[1993 он]]ой [[9 һарын 24]]||[[1993 он]]ой [[12 һарын 14]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Armenia.svg|23px]] [[Армени]] ||[[1991 он]]ой [[12 һарын 26]]||[[1991 он]]ой [[12 һарын 26]]||[[1993 он]]ой [[11 һарын 9]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Belarus.svg|23px]] [[Беларусь]] ||[[1991 он]]ой [[12 һарын 10]]<ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 10 декабря 1991 г. № 1296-XII О ратификации Соглашения об образовании Содружества Независимых Государств |url=http://www.busel.org/texts/cat1er/id5ewqenl.htm |accessdate=2013-12-15 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203014136/http://www.busel.org/texts/cat1er/id5ewqenl.htm }}</ref>|| — ||[[1994 он]]ой [[1 һарын 18]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|23px]] [[Казахстан]] ||[[1991 он]]ой [[12 һарын 23]]||[[1991 он]]ой [[12 һарын 23]]<ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета Республики Казахстан от 23 декабря 1991 года № 1026-XII О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств |url=http://www.epravo.kz/urist/detail.php?ELEMENT_ID=785 |accessdate=2013-12-15 |archivedate=2013-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215060031/http://www.epravo.kz/urist/detail.php?ELEMENT_ID=785 }}</ref>||[[1993 он]]ой [[3 һарын 31]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|23px]] [[Кыргызстан]]||[[1992 он]]ой [[3 һарын 6]]||[[1992 он]]ой [[3 һарын 6]]||[[1993 он]]ой [[12 һарын 18]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Moldova.svg|23px]] [[Молдав]] ||[[1994 он]]ой [[4 һарын 8]]<ref>{{Cite web |title=Заявление Президента Республики Молдова от 11 апреля 1994 года |url=http://www.e-cis.info/page.php?id=20670 |accessdate=2013-12-15 |archivedate=2013-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213174447/http://www.e-cis.info/page.php?id=20670 }}</ref>||—||[[1994 он]]ой [[6 һарын 27]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Russia.svg|23px]] [[ОХУ]] ||''[[1991 он]]ой [[12 һарын 12]]''<ref>[http://soveticus5.narod.ru/gazety/rg911217.htm#x002 Постановление Верховного Совета РСФСР от 12 декабря 1991 года «О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств»]</ref>||—||[[1993 он]]ой [[4 һарын 15]]<ref>[http://base.garant.ru/1118280/ Постановление ВС РФ от 15 апреля 1993 г. N 4799-I "О ратификации Устава Содружества Независимых Государств"]</ref> |- |align="left"| [[Файл:Flag of Tajikistan.svg|23px]] [[Таджикистан]] ||[[1991 он]]ой [[12 һарын 25]]<ref>[http://parlament.tj/ru/images/stories/1991/soglashenie_o_sozdanie_sng.doc Постановление Верховного Совета Республики Таджикистан от 25 декабря 1991 г. №462 О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>||—||[[1993 он]]ой [[6 һарын 26]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Turkmenistan.svg|23px]] [[Туркменистан]] ||[[1991 он]]ой [[12 һарын 26]]||[[1991 он]]ой [[12 һарын 26]]||гар табяагүй |- |align="left"| [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|23px]] [[Узбекистан]] ||[[1992 он]]ой [[1 һарын 4]]||[[1992 он]]ой [[1 һарын 4]]||[[1993 он]]ой [[5 һарын 6]] |- |align="left"| [[Файл:Flag of Ukraine.svg|23px]] [[Украина]] ||[[1991 он]]ой [[12 һарын 10]]<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203004701/http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1958-12 |archivedate=2013-12-03 |title=Постанова Верховної Ради України Про ратифікацію Угоди про створення Співдружності Незалежних Держав (застереження) 1991 |url=http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1958-12 |accessdate=2013-12-15}}</ref>|| абаагүй ||гар табяагүй |- style="background-color:gray" |- |} == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Олон уласай байгуулалгууд]] 6seyq9qow0sz2g7olggomvwgqofafjg 0 7276 75074 73935 2026-11-10T23:39:33Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75074 wikitext text/x-wiki [[Файл:BlackFlagSymbol.svg|thumb|120px|Хара туг - анархизмай тэмдэг]] {{Хадамал |монгол_бэшэг =[[Файл:Anarqizm.png|20px]] |кирилл_буряад =анархизм |кирилл_монгол =анархизм |кирилл_хальмаг =анархизм }} '''Анархизм''' ({{lang-el|ἀν}}, «ан», — «үгы» ба {{lang-el|ἄρχή}}, «архэ», — «засаг») — [[улас түрын гүн ухаан]], [[үзэл суртал]], [[юрэнхы һургаал]]ууд болон үзэл бодолууд байна гэбэл: ямаршье засаглалай, хүтэлэлгын, болон хүниие хүнэй зүгһөө хэрзэгыгээр мүлжэлгын ажал ябуулга зогсоохо<ref>''Кропоткин П. А.'' [http://avtonom.org/index.php?nid=1013 Что такое анархия?]; ''Малатеста Э.'' Анархизм — идея о том, что [[ниигэм|общество]] может и должно быть организовано без государственного принуждения. При этом существует множество различных направлений анархизма, которые часто расходятся в тех или иных вопросах: от второстепенных, и вплоть до основополагающих (в частности — относительно взглядов на [[частная собственность|частную собственность]], [[рынок|рыночные отношения]], [[национализм|этнонациональный]] вопрос).</ref>. Анархизм — [[эрхэ]]һээ үндэһэлһэн болон баалатын бүхы янза ба мүлжэлгын үгы хэлгын зорилготой [[улас түрын гүн ухаан]]. Анархизм засаг хүнэй харилсан туһалалсалгаар һолихо һаналтай<ref>''Кропоткин П. А.'' [http://avtonom.org/index.php?nid=1013 Что такое анархия?]; ''Его же.'' [http://avtonom.org/index.php?nid=992 Анархия, её философия, её идеал] // Анархия, её философия, её идеал. С. 203—252; ''Его же.'' Речи бунтовщика. — М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2009. С. 51-54; ''Rocker R.'' [http://flag.blackened.net/rocker/aasind.htm Anarchism and Anarcho-Syndicalism.]</ref>. Гэбэшье анархизмай үзэл суртал буруу, адуутай гэжэ ниитэдэ мэдээжэ баримта байна. Анархизм гэдэг нь ердийн засаглалыг эсэргүүцдэг улс төрийн философи. Анархист үзлийг дэмжигчид нь голдуу шууд ардчиллыг дэмждэг. Улмаар анархист ардчилал нь нийгэмд дэг журам алдагдуулж болдог. Хууль дүрэм нийтээрээ дагаж мөрддөг зан заншлыг үгүйсгэнэ. Төрийн эрхэнд өөрсдөө бүхнийг төлөөлөхийн төлөө тэмцэл өрнүүлдэг. == Анархизмай долоон гол эшэ үндэһэн == Анархизмай юрэнхы һургаал эдэ эшэ үндэһэтэй # засаг үгы # баалалтагүй эрхэ # суглаанай эрхэ # харилсан туһалалсалга # олон янза байлга # тэгшэ эрхэ # хани нүхэрлэл == Анархо-коммунизм == [[Файл:Atelier Nadar - Pierre Kropotkine.jpg|thumb|left|[[Гүн]] [[Пётр Кропоткин|П.А. Кропоткин]] (1842—1921) — анархо-коммунизмай түлэгдөөгүй теоретик]] Анархо-коммунистууд ниигэмэй байгууллагын жэнхэни сүлөөтэ хэлбэринь зүбхэн үйлэдбэрилэлэй хэрэгһэлые хамтын хэрэглээг зохёон байгуулжа байгаань өөрөө ударидаха коммуннуд, олон ниитын бүрдэхэнь ниигэмдэ алинь үзэдэгэнь шууд арашалалай заршамань хамтын, хамтын шиидбэри гаргаха болоод хоорондо Эдгээр коммуннуд хэбтээ болон (доороһоо дээшэнь босгоһон) босоо бонд дамжуулан холбоо болон / гү, али холбооны-д эвлэлдэн нэгдэх замаар холбогдсон байдаг.<ref>''Пуэнте И.'' [http://www.kras.fatal.ru/Puente.htm Программный очерк либертарного коммунизма.]</ref>. Гэһэн хэдыш зарим нэгэ анархо - коммунистууд Хэрэв энэ ардчилал зөвшөөрлөөр хувь хүн эрх чөлөө , хувийн ашиг сонирхолд нийцсэн боломжит саад хараад, шууд ардчиллын мажоритари чанарыг эсэргүүцэж , өөрөөр хэлбэл эдгээр талаараа харж шаталсан эхлэх , эрчим хүч, төрт ёсны сэргээн үндэс болно. Анархист Коммунистууд мөнгө байхгүй болих хэрэгтэй болно оноос хойш хүмүүс ( ашиг, цалин хуваалцах замаар ) хөдөлмөрийн шууд нөхөн олговор хүлээн авахгүй байх болно , харин коммун гаргасан бүх нөөц, илүүдэл чөлөөтэй нэвтрэх боломжтой байх хэрэгтэй болно . Тэд аж ​​ахуйн нэгж, харилцан туслалцаа үзүүлэх нь нийтийн эзэмшилд ашиг тусыг мэдэж байх болно учир нь анархо коммунист Петр Кропоткин ойлголт, үзэл санааны дагуу дараа нь Мюррей Букчин зэргэ нь нийгмийн гишүүд нь аяндаа , сайн дурын үндсэн дээр , шаардлагатай бүх ажлыг гүйцэтгэх юм.<ref>См.: ''Кропоткин П. А.'' Взаимопомощь как фактор эволюции.; ''Его же.'' [http://www.kras.fatal.ru/poljafabriki.htm Поля, фабрики и мастерские.] П-д.-М.: Голос труда, 1921.; ''Его же.'' [http://avtonom.org/lib/theory/kropotkin/hleb.html Хлеб и воля] // Хлеб и воля. современная наука и анархия.; Bookchin, Murray Post Scarcity Anarchism (1971 and 2004) ISBN 1-904859-06-2.</ref>. == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Ном зохёол == * ''[[Бердяев, Николай Александрович|Бердяев Н. А.]]'' [http://www.vehi.net/berdyaev/neraven/10.html Философия неравенства] // Философия свободы. — : АСТ: АСТ МОСКВА, 2007. С. 627—641 * ''[[Дюкло, Жак|Дюкло Ж.]]'' Бакунин и Маркс: Тень и Свет. — М.: Прогресс, 1975 * ''[[Ильин, Иван Александрович|Ильин И. А.]]'' О сопротивлении злу силой. — М.: Даръ, 2005. * ''[[Каутский, Карл|Каутский К.]]'' Путь к власти: Политические очерки о врастании в революцию; Славяне и революция. М.: КомКнига, 2006. С. 71-75 * ''[[Ломброзо, Чезаре|Ломброзо Ч.]]'' [https://web.archive.org/web/20140103040933/http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Psihol/Lomb_Anarh/index.php Анархисты] // Преступление. Новейшие успехи науки о преступнике. Анархисты. — М.: Инфра-М, 2004. С. 227—315 * ''[[Масарик, Томаш Гарриг|Масарик Т. Г.]]'' Россия и Европа. Эссе о духовных течениях в России. Т.1-3. — СПб: РХГИ, 2004 * ''[[Маркс, Карл|Маркс К.]]'' [http://lugovoy-k.narod.ru/marx/03/cont.htm Немецкая идеология] // ''Маркс К., Энгельс Ф.'' Сочинения, 2 изд. Т. 3. — М.: Государственное издательство политической литературы, 1955. С. 7-544 * ''Маркс К.'' [http://lugovoy-k.narod.ru/marx/04/cont.htm Нищета философии] // ''Маркс К., Энгельс Ф.'' Сочинения, 2 изд. Т. 4. — М.: Государственное издательство политической литературы, 1955. С. 65-185 * ''[[Плеханов Г. В.]]'' [http://www.1917.com/Marxism/Plehanov/Anarchy_and_Communism/Main.html Анархизм и социализм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231061836/http://www.1917.com/Marxism/Plehanov/Anarchy_and_Communism/Main.html |date=2008-12-31 }} // Соч. Т. 4. — М., 1925 * ''Смирнов И. П.'' [http://ec-dejavu.ru/a/Anarchism.html Человек человеку — философ.] — СПб.: Алтей, 1999. С. 297—327 * ''[[Сталин И. В.]]'' [http://grachev62.narod.ru/stalin/t1/t1_33.htm Анархизм или социализм?] // Сочинения. Т. 1. — М.: ОГИЗ; Государственное издательство политической литературы, 1946. С. 294—372. * ''[[Тарасов, Александр Николаевич|Тарасов А.]]'' [http://magazines.russ.ru/nz/2009/5/ta5.html Мать беспорядка] // Неприкосновенный запас № 5(67), 2009 * ''Ударцев С. Ф.'' [http://www.kursach.com/biblio/0010020/401.htm#_Toc44652469 Критика классического анархизма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403141605/http://www.kursach.com/biblio/0010020/401.htm#_Toc44652469 |date=2009-04-03 }} // [http://www.kursach.com/biblio/0010020/000.htm Политическая и правовая теория анархизма в России: история и современность] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402152236/http://www.kursach.com/biblio/0010020/000.htm |date=2009-04-02 }}. — М.: Высшая школа права «Форум», 1994. С. 244—253 * ''Задирака В.'' [http://www.altermond.ru/anarchism.html Анархизм] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329105802/http://www.altermond.ru/anarchism.html |date=2013-03-29 }} // Энциклопедия «Альтернативная культура». — Екатеринбург: [[Ультра.Культура]], 2005 == Холбооһон == {{commonscat|Anarchism}} {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Улас түрэ]] 28pfsehbc8pxx00cvkgfgsctcyil4zy 0 7629 75075 74614 2026-11-11T00:11:02Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75075 wikitext text/x-wiki [[Файл:El Beso (Pinacoteca de Brera, Milán, 1859).jpg|мини|''[[Үндэлтэ]]'', [[Франческо Хайес]], 1859]] '''Хайра дуран''' гэжэ хэн нэгэндэ маша хүсэтэй татагдажа бай [[мэдэрэмжэ]]<ref>[http://www.ozhegov.ru/slovo/21805.html Любовь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102042606/http://www.ozhegov.ru/slovo/21805.html |date=2012-11-02 }} // Толковый словарь Ожегова ([http://lib.ru/DIC/OZHEGOW/ozhegow_e_l.txt копия])</ref><ref name="BSE1">''[[Аверинцев, Сергей Сергеевич|Аверинцев С. С.]], [[Спиркин, Александр Георгиевич|Спиркин А. Г.]]'' [http://bse.sci-lib.com/article071981.html Любовь] // [[БСЭ]]</ref><ref>Love // [[Oxford English Dictionary]]. — [[Oxford University Press]], 2008</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/love Love] // Merriam-Webster Dictionary</ref>, үүнһээ улбаалан гаража бай сэдьхэл хүдэлэлые хэлэнэ. Дуран гэдэг үгые маша олон улас үндэһэтэн, [[шажан]]ай номдо янза янзаар тайлбарилһан байдаг. [[Эртэнэй Грек]], [[Хитад]], [[Япон]], эсэбэл [[лалын шажан]], [[энэдхэгэй шажан]], [[Буддын шажан]], [[Христосой шажан]]да хайра дурые хэд хэдэн бүлэгтэ хубаажа ангилаад тус бүридэнь тайлбарилһан байдаг. Энэ бүгэдэһээ хүн хүнээ дураха дурые онсолжо хэлэбэл, [[гэр бүлэ]] ([[аба]], [[эжи]], [[аха дүү]]нэр), найза нүхэд, хосуудын гэжэ байжа болоно. Хайра бол олон янза. Энэ бүгэдэһээ бидэ эгэлгүй зүйлые оложо абадаг. Хайратай хүнээ аза жаргалтай байхые харахань хайралжа бай хүнэй аза жаргал болодог. [[Европо]]до улаан зүрхые дуранай бэлгэдэл болгодог. Энэ мүнөөе хүрэтэр бүхы дэлхэйн [[хүн түрэлхитэн]]эй хайрын бэлэгдэл болоһоор ерэһэн. Хүндэ дүрбэн һараһаа үлүү хугасаанда һайн байхань түүндэ хайратай болоһоной шэнжэ. == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == {{commonscat|Love}} * {{SEP|http://plato.stanford.edu/entries/love/ || Bennett Helm}} * {{IEP|http://www.iep.utm.edu/l/love.htm|Philosophy of Love|Alexander Moseley}} * Denis de Rougemont: [https://web.archive.org/web/20110926160848/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist3.xml;chunk.id=dv3-13;toc.depth=1;toc.id=dv3-13;brand=default Love], in: [[Dictionary of the History of Ideas]] {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Сэдьхэл зүй]] jncauqf9u105s3e9atk0se81djnvfzf 0 9517 75077 75065 2026-11-11T00:55:32Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75077 wikitext text/x-wiki {{Алдартай хүн | нэрэ = Ноам Чомски | уугуул_нэрэ = Noam Chomsky | зураг = Noam Chomsky, 2004.jpg | image_caption = 2004 оной зураг | түрэһэн_нэрэ = | түрэһэн_үдэр = | түрэһэн_газар = [[Филадельфи]], [[Пенсильвани]], [[Америкын Нэгэдэһэн Улас|АНУ]] | наһа_бараһан_үдэр = | наһа_бараһан_газар = | ажал_үйлэ = [[хэлэ шэнжэлгэ|хэлэ шэнжэлэгшэ]] | иргэн = {{flagcountry|United States}} | ажал_хэһэн_саг = | һургалта = | хэб_маяг = | шагнал = | гар = [[File:Noam Chomsky signature.svg|100px]] }} '''Аврам Ноам Чомски''' (ходо ''Хомский'' гэжэ [[ород хэлэн|ородшолно]], {{Lang-en|Avram Noam Chomsky}} [<span><span class="IPA">ˈnoʊm ˈtʃɒmski</span></span>]; 1928 оной 12 һарын 7, [[Филадельфи]], [[Пенсильвани]], [[Америкын Нэгэдэһэн Улас|АНУ]]) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас|америкын]] хэлэ шэнжэлэгшэ, гүрэнэй түрын зохёолшо, философ ба онолшо. Массачусетсын технологиин ехэ һургуулиин хүндытэ профессор, ''Чомскиин иерархи ''гэһэн формальна хэлэнүүдэй ангилалай зохёогшо. [[Түрүүлдэг грамматика|Түрүүлдэг грамматиканууд]] тухай тэрэнэй зохёолнуудынь [[бихевиоризм|бихевиоризмын]] уналтада болон танин мэдэхын (когнитивна) эрдэм ухаануудай хүгжэлдэ ехэ нэмэри оруулба. Хэлэ шэнжэлгын ажалнуудһаань гадна, Чомски үндэһэн [[Зүүнтэд|зүүнтэн]] уласай түрын үзэлээрээ ба [[АНУ]]-ай [[гадаада бодолго|гадаада бодолгодо]] эсэргүү шүүмжэлэлээрээ үргэн мэдэгдэһэн байна. Чомски өөрөө либертариан социалистаар ба анархо-синдикализмын түлөөлэгшээр гэнэ. Нэгэтэ «Нью-Йорк таймс Бук Ревью» тэрэнэй тухай иигэжэ бэшэһэн байна: «Эршэм хүсэн, хизаар, шэнэлиг шанар ба үзэлэйнь нүлөөе шүүбэл, Ноам Хомский мүнөө сагта амидардаг эгээн шухала сэхээтэд дунда бэзэ». «Arts and Humanities Citation Index»-ын мэдээнээр, 1980 ба 1992 оной хоорондо Чомски амидардаг эрдэмтэдэй дунда эгээн дурдагдаһан ба бүхы сагай эрдэмтэдэй дунда нэгэдэхи дурдагдаһан эхэ һорболжо жагсаһан юм байна.<ref>[http://web.mit.edu/newsoffice/1992/citation-0415.html Chomsky Is Citation Champ]</ref><ref>[http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/abcde/chomsky_noam.html Noam Chomsky Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528222251/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/abcde/chomsky_noam.html |date=2010-05-28 }} (недоступная ссылка&nbsp;с 13-05-2013 (1146&nbsp;дней)&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/abcde/chomsky_noam.html ''история''])</ref> == Шагналнууд == * Америкын психологиин ассоциациин шагнаһан Distinguished Scientific Contribution Award * Мессенджерэй лекцинүүд (1976) * [[Киото|Киотогой]] шагнал (1988) * Гельмгольцын медаль (1996) * Бенджамин Франклинай медаль (1999) * Dorothy Eldridge Peacemaker шагнал * Carl-von-Ossietzky-Preis für Zeitgeschichte und Politik (2004) * Thomas Merton Award (2010) * Erich-Fromm-Preis (2010) * Сиднейн энхэ тайбанай шагнал (2011) болон ондоо шагналда хүртэбэ.<ref><span class="citation">[http://www.chomsky.info/bios/2002----.htm Noam Chomsky, MIT Linguistics Program].&#x20; </span></ref> «Distinguished Contributions to Honesty and Clarity in Public Language» гэһэн ажалайнгаа ашаар хоёр дахин Үндэһэтэнэй англи хэлэнэй багшанарай зүблэлэй үгэдэг Orwell Award гэһэн шагналда хүртэбэ (1987 ба 1989 ондо).<ref><span class="citation">[http://www.ncte.org/library/NCTEFiles/Involved/Volunteer/Appointed%20Groups/Past_Recipients_Orwell_Award.pdf Past Recipients of the NCTE Orwell Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326134658/http://www.ncte.org/library/NCTEFiles/Involved/Volunteer/Appointed%20Groups/Past_Recipients_Orwell_Award.pdf |date=2009-03-26 }}&#x20;(PDF).&#x20;<small>Проверено 16 августа 2011.</small>&#x20;<small>.</small></span><span class="citation"></span></ref> * Сент-Эндрюс ехэ һургуулиин Хүндэтэ доктор (DLitt) (2012) == Зохёолнууд == [http://web.mit.edu/linguistics/people/faculty/chomsky/publications.html Хэлэ шэнжэлгын шэглэлээр бэшэһэн бүрин жагсаалта] (MIT-иин сахим газар). * «Мүнөө үеын ивридэй морфологи» (''Morphophonemics of Modern Hebrew'') (1951) * «Синтаксисэй бүтэсэнүүд» (''Syntactic Structures'') (1957) * «[https://web.archive.org/web/20160619162432/http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Linguist/homsk/index.php Синтаксис онолой үзэл түлэб]» (''Aspects of the Theory of Syntax'') (1965) * «Декартын хэлэ шэнжэлгэ» (1966) * «Америкын хүсэн ба шэнэ амбан түшэмэд» (''American Power and the New Mandarins'') (1969) * «Сүлөөгэй ба эрдэмэй асуудал» (1971) * «Дүримүүд ба түлөөлэлгэ» (1980) * «Эрдэм ба хэлэн» (1986) * «Хэлэн ба гүрэн түрэ» (1988) * «Заатагүй иллюзинүүд: арадшалһан ниигэмдэ һанаа бодолые хиналта» (''Necessary Illusions: Thought Control in a Democratic Society'') (1989) * «Тогтоохо арадшалал» (''Deterring Democracy'') (1992) * «Хэлэн ба һанаа бодол» (1994) * «Минималис программа» (''The Minimalist Program'') (1995) * «Ангиин дайн:Дэвидом Барзамятай интервью» (''Class Warfare: Inteгviews with David Baгsamian'') (1996) * «Шэнэ сэрэгэй гуманизм: Косовоһоо хэшээлнүүд» (''The New Military Humanism: Lessons from Kosovo'') (1999) * «Хүн зонһоо абтаһан олзо. Неолиберализм ба дэлхэйн журам» (''Profit over People: Neoliberalism and Global Order'') (1999) * «Ноёрхол гү, али амиды үлэхын түлөөхи тэмсэл: АНУ-гай дэлхэйн ноёрхолдо эрмэлзэлгэ» (''Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance'') (2003) * {{Книга|автор=Ноам Хомский|заглавие=Создавая будущее: Оккупации, вторжения, имперское мышление и стабильность|оригинал=Making The Future. Occupations, Interventions, Empire and Resistance|издательство=[[Альпина нон-фикшн]]|год=2015|место=М.|серия=|страниц=316|isbn=978-5-91671-361-9|ref=}} == Примечания == {{Зүүлтэ|2}} == Ном зохёол == * ''Гросс М., Лантен А.'' Теория формальных грамматик/ Пер. с фр. — М.: Мир, 1971. — 296 с. * ''Литвинов В. П.'' Мышление Ноама Хомского: Курс лекций / Международная академия бизнеса и банковского дела. — Тольятти, 1999. * ''Гурьянова Н. В.'' Понятие языка, знания языка и овладения этим знанием в концепции языка и мышления Н. Хомского // Учён. зап. Ульянов. гос. ун-та. — (Серия: Образование). — Ульяновск, 1999. — Вып. 2. — С. 182—191. * ''Капишин А. Е.'' «Генеративная лингвистика» Н. Хомского // Иностранный язык в школе. — 2002. — № 2. — С. 81—86. * ''Гурьянова Н. В.'' Современная лингвистическая концепция Н. Хомского : Автореф. дис. … канд. филол. наук: 10.02.19 / [Московский гос. лингвистический ун-т]. — М<span>.</span>, 1998. == Холбооһон == * [http://www.zcommunications.org/zspace/noamchomsky Официальный блог Хомского] * [http://www.adme.ru/psihologiya/10-sposobov-manipulirovaniya-lyudmi-s-pomoschyu-smi-406155/ 10 способов манипулирования людьми с помощью СМИ — разработка Н.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023223649/http://www.adme.ru/psihologiya/10-sposobov-manipulirovaniya-lyudmi-s-pomoschyu-smi-406155/ |date=2012-10-23 }} [http://www.adme.ru/psihologiya/10-sposobov-manipulirovaniya-lyudmi-s-pomoschyu-smi-406155/ Хомского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023223649/http://www.adme.ru/psihologiya/10-sposobov-manipulirovaniya-lyudmi-s-pomoschyu-smi-406155/ |date=2012-10-23 }} * [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=632334 Комплекс Хомского] * [http://www.scepsis.ru/authors/id_23.html Ноам Хомский в библиотеке сайта журнала «Скепсис»] * ''Тарасов А. Н.'' [http://www.scepsis.ru/library/print/id_555.html «Хомскианская революция» в России] // Скепсис, 23 сентября 2003 — 15 февраля 2004 ([http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&dirid=40&tek=778&issue=2 В сокращенном виде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613042222/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&dirid=40&tek=778&issue=2 |date=2013-06-13 }} опубликован в «Политическом журнале», 2004, № 9) * Jeffrey Blankfort о Хомском. [http://www.voltairenet.org/article143519.html part#1] [http://www.voltairenet.org/article143635.html part#2] [http://www.voltairenet.org/article143703.html part#3] * [http://ec-dejavu.ru/s/Secular_Priesthood.html Ноам Хомский.] [http://ec-dejavu.ru/s/Secular_Priesthood.html Секулярное священство и опасности, которые таит демократия] * [https://web.archive.org/web/20191018174718/http://left.ru/2005/3/ioffe120.phtml Преодоление Хомского] left.ru * [http://censura.ru/articles/chomskyandmind.htm Дискуссия в МГУ: Помогает ли Хомский понять сознание?] * [https://web.archive.org/web/20191018174717/http://left.ru/2005/3/govans120.phtml Галерея мерзавцев Хомского] left.ru * [http://www.archipelag.ru/geoeconomics/global/fight/ Ноам Хомский и его борьба против нового мирового порядка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904024411/http://www.archipelag.ru/geoeconomics/global/fight/ |date=2010-09-04 }} * [http://www.sorokinfond.ru/index.php?id=832 Константин Гусов: Неолиберализм как нелиберализм или Ноам Хомский — лингвист-политолог] * [http://krotov.info/libr_min/13_m/it/renina.htm Ольга Митренина.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811035426/http://krotov.info/libr_min/13_m/it/renina.htm |date=2016-08-11 }} [http://krotov.info/libr_min/13_m/it/renina.htm Бесцветные зелёные идеи живут и побеждают] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811035426/http://krotov.info/libr_min/13_m/it/renina.htm |date=2016-08-11 }} * [http://polismi.ru/politika/sled-anakondy/183-gegemoniya-i-ejo-alternativy.html Гегемония и её Альтернативы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815051559/http://polismi.ru/politika/sled-anakondy/183-gegemoniya-i-ejo-alternativy.html |date=2016-08-15 }} [[Категори:АНУ-ай эрдэмтэд]] {{1000 үгүүлэл}} f4mf30sxzngmp9mrxfvixtytbtums6j 0 10824 75079 52906 2026-11-11T01:10:36Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 75079 wikitext text/x-wiki {{Нютаг |албан_нэрэ = Салават хото |type = хотын тойрог |анхаарах_нэр = {{lang-ba|Салауат}} |image_flag = Flag of Salavat (Bashkortostan).png |flag_size = |image_seal = Coat of Arms of Salavat.png |seal_size = 90px |image_skyline = DK Neftehimik salavat.JPG |image_map = |map_caption = |latd0= 53 |latm= 22 |lats= |latNS=N |longd= 55 |longm= 56 |longs= |longEW=E |улас_эсбэл = Улас орон |али_улас_эсбэл = {{flagicon|RUS}} [[Оросой холбоото улас|ОХУ]] |нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ = Можо нютаг |нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг = [[Башкортостан|Башкортостан Улас]] |хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ = Хотын тойрог |хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг = '''Салават''' |гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ = 16 хороо |гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг = Арбан зургаан хороотой |нютагай_түбые_юу_гэхэ = |нютагай_түб = |газар_нютаг = 106,23<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/scripts/db_inet2/passport/table.aspx?opt=80739000200620072008200920102011|title=ПОКАЗАТЕЛИ,ХАРАКТЕРИЗУЮЩИЕ СОСТОЯНИЕ ЭКОНОМИКИ И СОЦИАЛЬНОЙ СФЕРЫ МУНИЦИПАЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ Городские округа Республики Башкортостан Городские округа город Салават за 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 годы|publisher=БД ПМО Республики Башкортостан|accessdate=2017-11-21}}</ref> км² |газарай_байса = д.н.д. 150 м |хүн_ама = 2017 ондо {{decrease}} 153 181 хүн |хүн_ама_үмэнэхэ = |хүн_ама_тоол = |хүн_ама_тоос = |хүн_ама_бүүгэнэрэл = |нягтрал = 1441,97 хүн/км² |арад_түмэн = |сугаараа = Салавадайхид |даргые_юу_гэхэ = Засаг захиргаанай толгойлогшо |даргын_нэрэ = Гильманов Фарит Фаррахович |түүхэн_он = 1948 он |түүхын_үйлэ = байгуулагдаһан |түүхын_он1 = |түүхын_үйлэ1 = |түүхын_он2 = |түүхын_үйлэ2 = |байгуулагша = |сагай_бүһэ = |utc_offset = +5 |телефоной_код = +7 3476 |шууданай_индекс = |автомашин_дугаар = |website = [http://www.salavat.ru/ salavat.ru] (ородоор) |тэмдэглэл = }} '''Салава́т''' ({{lang-ba|Салауат}} ) — [[Оросой холбоото улас]]ай хото, [[Башкортостан Улас]]ай томо ажаүйлэдбэриин түб. Уласай ажа холбогдолтой хото болоод, Салават хотын тойрогые бүридэнэ. Томо ажаүйлэдбэриин потенциалтай, 165 мянган хүн зонтой Урда-Башкортостанай олон түбтэ бөөгнэрэлдэ багтана. Тус хотодо Оростохи ганса нэгэ [[1,1-Диметилгидразин|гептил]] гэжэ ракетын түлишэ үйлэдбэридэг «Салавадай химиин үйлэдбэри» байрлана<ref>{{Cite web|accessdate = 2016-02-08|title = Роскосмос: Россия не зависит от импорта гептила|url = http://www.vesti.ru/doc.html?id=2638907|publisher = vesti.ru}}</ref><ref>{{Cite web|accessdate = 2016-02-08|title = Претензии Росприроднадзора могут привести к остановке единственного в России производства ракетного топлива - Газета РБК|url = http://rbcdaily.ru/industry/562949980978076|publisher = rbcdaily.ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.salavathz.ru/proizvodstvo/production.html|title=Продукция|author=|website=Салаватский химический завод|date=|publisher=|lang=ru|accessdate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171120131426/http://www.salavathz.ru/proizvodstvo/production.html|archivedate=2017-11-20}}</ref>. Тус хото Башкортостанай урда хэһэгтэ, Белой голой ([[Кама мүрэн]]эй оролго) баруун эрьедэ, ниислэл [[Уфа]] хотоһоо урда тээшэ 160 км зайда байрлана. Хотын эгээн дээдэ сэгынь далайн нюрууһаа дээшэ 175 м. Хотын дотоодо Курбалыкуль нуур байрлана. == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} [[Категори:Башкортостан]] [[Категори:Оросой холбоото уласай хотонууд]] 7rq4g8f31pdbhrc3m9juk6f5gtnlmiu