Wikipedia cdowiki https://cdo.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0u_Hi%C4%95k MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter 媒體 特殊 討論 用戶 用戶討論 Wikipedia Wikipedia討論 文件 文件討論 MediaWiki MediaWiki討論 模板 模板討論 幫助 幫助討論 分類 分類討論 TimedText TimedText talk 模組 模組討論 活動 活動討論 0 228 106228 106116 2026-11-04T03:11:15Z Davidzdh 7058 "bĭh" ô dâng, "bĭk" ciáh mò̤ dâng 106228 wikitext text/x-wiki {{Ô-lī-kó̤}} {{twin|0}} {{Infobox ngṳ̄-ngiòng |name= Hók-ciŭ-uâ |nativename= Hók-ciŭ-uâ / Hók-ciŭ-ngṳ̄ / Bàng-uâ<br />福州話 / 福州語 / 平話 |familycolor= Sino-Tibetan |states= {{flag|Dṳ̆ng-guók}}<br />{{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}}<br />{{flag|Hiŏng-gē̤ng}}<br />{{flag|Mā-lài-să̤-ā}}<br />{{flag|Sĭng-gă-pŏ̤}}<br />{{flag|Ùng-lài}} |region= [[Hók-ciŭ]] gâe̤ng [[Mā-cū (Dō̤)|Mā-cū]] |speakers= ? |script=[[Háng-cê]]<br />[[Bàng-uâ-cê]] |fam1= [[Háng-cáung-ngṳ̄-hiê]] |fam2= [[Háng-ngṳ̄|Háng-ngṳ̄-cŭk]] |fam3= [[Mìng-ngṳ̄|Mìng-ngṳ̄-ciĕ]] |fam4= [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] |fam5= [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng]] |nation= {{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}} [[Lièng-gŏng-gâing (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók)|Lièng-gŏng-gâing]] |minority= {{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}} Lièng-gŏng-gâing gì gău-tŭng ông-sók ngṳ̄-ngiòng |agency= Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Ùng-huá-buô |isoexpection=dialect |iso6= fzho }} '''Hók-ciŭ-uâ''' ({{Siăng|Cdo fuzhou dialect.ogg|福州話}}), diŏh [[Mā-cū (Dō̤)|Mā-cū]] bô hô̤ lā̤ '''Hók-ciŭ-ngṳ̄''' (福州語), sê [[Hók-gióng]] dĕ̤ng-buô gṳ̆-mìng nĭk-siòng sĕng-uăk diē-sié sāi gì siŏh cṳ̄ng [[ngṳ̄-ngiòng]], sṳ̆k [[Háng-cáung ngṳ̄-hiê]] [[Háng-ngṳ̄|Háng ngṳ̄-cŭk]] [[Mìng-ngṳ̄|Mìng-uŏk ngṳ̄-ciĕ]], sê [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng|Nàng-piéng]] gì dâi-biēu [[huŏng-ngiòng]]. Gòng sié-gái duâi iók ô 1,000 uâng nè̤ng â̤ gōng cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. == Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ == Hók-gióng dĕ̤ng buô lĭk-sṳ̄ dê-mĭk „[[Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék]]“ (閩中十邑) sê dék-duâi gì gōng Hók-ciŭ-uâ gì dê-huŏng, gòng sié-gái â̤ gōng Hók-ciŭ-uâ nè̤ng diē-sié chiĕu-guó 60% dŭ dêu găk cŭ-uái. [[Image:Hok-ciu-ua sai-eeung de-kuu.png|thumb|Hók-ciŭ-uâ găk Hók-gióng gì sāi-ê̤ṳng huâng-ùi (só-cê dâi-biēu gì dê-miàng Găk ùng-ciŏng diē-sié).]] :1 [[Hók-ciŭ]] (福州) :2 [[Mìng-âu]] (閩侯) :3 [[Bìng-nàng]] (屏南) :4 [[Kŭ-chèng]] (古田) :5 [[Mìng-chiăng]] (閩清) :6 [[Īng-tái]] (永泰) :7 [[Lò̤-nguòng]] (羅源) :8 [[Lièng-gŏng]] (連江) :9 [[Diòng-lŏ̤h]] (長樂) :10 [[Hók-chiăng]] (福清) :11 [[Bìng-tàng]] (平潭) Găk Sĕk-ék ī-nguôi, Hók-gióng gó ô 2 bĭk gâing-kṳ̆ diē-sié gì buô-huông hiŏng-déng liù-tŭng Hók-ciŭ-uâ. :12 [[Iòng-bìng]] (延平, sṳ̆k [[Nàng-bìng]] 南平) gì 3 déng (Tái-bìng, Ciŏng-hù, Iòng-âiu) 2 hiŏng (Chiáh-muòng, Ké̤ṳ-kāu) :13 [[Iù-kă̤]] (尤溪) gì 3 bĭk déng (Iù-kă̤-kāu, Sā̤-bĭng, Iòng-diŏng) [[Dṳ̆ng-nĭk Ciéng-cĕng]] sèng-hâiu, Hók-gióng sēng-céng-hū nô̤i-tó̤i gáu [[Īng-ăng]], ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ nè̤ng iâ cāu gáu [[Siông-diô|Siông-duô]] gâe̤ng [[Īng-ăng]] biê-nâng. Gĭng-dáng [[Īng-tái]] (dù diē-sié biĕu 15 gì ôi-dé) gâe̤ng [[Sông-chiŏng]] (dù diē-sié biĕu 16 gì ôi-dé) dēng dê-huŏng dŭ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng. [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] gióng-lĭk hâiu, Dṳ̆ng-guók céng-hū ciŏng [[Săng-mìng]] gióng-siék có̤ dê̤ṳng gĕ̤ng-ngiĕk [[siàng-chê]]. Téng hiā-sì-hâiu kī cêu ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ chĭng-nièng-gŏ̤ gáu Săng-mìng có̤-gĕ̤ng sìng-gă. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng Săng-mìng iâ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng sĕng-uăk găk cī. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng sié, Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék ô cĭng sâ̤ gì nè̤ng gáu [[Mā-lăk-gă]] sĕng-uăk. Cī piĕ nè̤ng iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ dái gáu gĭng-dáng Mā-lăk-gă dê-kṳ̆ [[guók-ga]] diē-sié kó̤. Gĭng-dáng [[Mā-lài-să̤-ā]], [[Éng-dô-nà̤-să̤-ā]], [[Sĭng-gă-pŏ̤]], [[Ùng-lài]] cī 4 bĭk guók-gă dŭ ô Sĕk-ék gì Hâiu-iô sĕng-uăk. Dṳ̆ng-guók [[Gāi-gáik-kŭi-huóng]] hâiu, Â-gĕ̤ng gì [[Diòng-lŏ̤h]], [[Hók-chiăng]] gâe̤ng [[Bìng-tàng]] săng gâing chê gì nè̤ng tŭng-guó gáuk-iông huŏng-huák chók-guók sĕng-uăk, iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ iê gáu ĭ-că̤ sĕng-uăk gì dê-huŏng. Gĭng-dáng [[Mī-guók]] dék-duâi siàng-chê [[Niū-iók]], Hók-ciŭ-uâ ī-gĭng siàng-ùi dâ̤ nê duâi gì [[Háng-nè̤ng]] ngṳ̄-ngiòng (dék duâi gi sê [[Guōng-dĕ̤ng-uâ]]). ==Mìng-chĭng== Gáu gĭng-dáng, Hók-ciŭ-uâ gó mò̤ ciáng-sék gì mìng-chĭng. Găk [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] hŏk-sŭk-gái diē-sié, ék-buăng kek „Mìng-dĕ̤ng huŏng-ngiòng Hók-ciŭ-uâ“ hĕ̤k „Hók-ciŭ huŏng-ngiòng“ lì chĭng-hŭ ĭ. [[Dṳ̆ng-huà Mìng-guók]] [[Lièng-gŏng Gâing]] Gáu-ṳ̆k-guŏk piĕng-siā gì [http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112195643/http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm |date=2006-11-12 }} sāi „'''Hók-ciŭ-ngṳ̄'''“ (福州語) lì chĭng-hŭ ĭ. Hiêng-câi [[uōng-diô]] gà̤-dēng iâ ô nè̤ng kĕk „'''[[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]]'''“ (閩東語) lì chĭng-hŭ ĭ. Ng-guó găk Sĕk-ék buōng-dê, „Mìng-dĕ̤ng“ táu-dā̤ dŭ mò̤ dò̤ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ. Găk Sĕk-ék nè̤ng lī-gāi diē-sié, „Mìng-dĕ̤ng“ sê bī [[Hók-ăng]] gâe̤ng [[Nìng-dáik]]. Nâ sāi „Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄“ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ gì uâ, ng-dáng buōng-iòng nè̤ng mâ̤ â̤ háng-lĭk sê Hók-ăng gâe̤ng Nìng-dáik gì uâ, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, cī bĭk sṳ̀ tĕ̤k la̤ iâ cĭng găk-chó̤i. Găk Sĕk-ék buōng-dê iòng-dŏng-diè sāi „'''Hók-ciŭ-uâ'''“ (福州話) cī bĭk mìng-chĭng lì chĭng-hŭ cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, ng-guó ô sèng-hâiu ôi la̤ giòng-diêu gáuk-dê gì kiŏng, â̤ sāi „Hók-chiăng-uâ“, „Kŭ-chèng-uâ“, „Diòng-lŏ̤h-uâ“ dēng mìng-chĭng. [[Mìng-dĕ̤ng]] dê-kṳ̆ (bău-guák [[Hók-ciŭ]] gâe̤ng [[Nìng-dáik]]) chŭi-iòng gáuk-dê gì kēu-ĭng dŭ mâ̤ siŏh-iông, dáng-sê dâi-gă-nè̤ng dŭ sāi „'''[[Bàng-uâ]]'''“ ({{Siăng|Cdo Bàng-uâ.oga|平話}}) lì chĭng-hŭ ĭ. ==Lĭk-sṳ̄== Hók-ciŭ sê gū-cā [[Mìng-uŏk-guók]] dŭ-siàng, có̤i cā gì gṳ̆-mìng gōng gì sê [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] (閩越語). [[Háng-ū-dá̤]] miĕk-uòng Mìng-uŏk-guók ī-hâiu, báe̤k-huŏng giòng-sié gì [[Háng-ùng-huá]] giàng diē Hók-gióng, Mìng-uŏk-ngṳ̄ iù-sê sṳ̀-dék-dék biéng có̤ [[Háng-ngṳ̄]] gì 1 ciĕ. Hŏk-ciā gōng, có̤i-cā gì [[Mìng-ngṳ̄]] éng-găi sê nguòng-sṳ̄ [[Ngù-ngṳ̄]] (吳語), [[Chū-ngṳ̄]] (楚語) gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì ṳ̀ng-hăk (chăng-kō̤ "[[Hók-gióng lĭk-sṳ̄]]"). Áng cài-lâiu gé-cái, Hók-ciŭ-uâ gì „15 ĭng hiê-tūng“ cêu sê [[Céng-dièu]] hìng-siàng gì, găk [[Dòng-dièu]] kăi-sṳ̄ diâng-hìng. Duâi-buô-hông sṳ̀ iù hiā sèng-hâiu gáu gĭng-dáng táu-dā̤ dŭ mò̤ biéng, bī-liê-gōng Dòng-dièu ô [[sĭ-ìng]] siā guó siŏh dà̤ [[sĭ]], diē-sié ô siŏh guó „郎罷別囝“, ciā „郎罷“ „囝“ cêu sê gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gì „lòng-bâ“ (hĕ̤k „nòng-mâ“) gâe̤ng „giāng“. Chŭi-iòng Hók-ciŭ-uâ cĭ hâiu dŭ mò̤ sêu gì-tă ngṳ̄-ngiòng gì īng-hiōng, dáng-sê 3 bĭk pé-ĭng ông-muōi ô̤h [[Siông-diô|Siông-duô]] ngṳ̄-ngiòng hūng-kuāng kiū biáng siŏh-dŏi /n/, /m/, /ŋ/ → /ŋ/. Giék-guō, „san (山)“ tĕ̤k có̤ /saŋ/, „sam (三)“ iâ tĕ̤k có̤ /saŋ/, gâe̤ng „sang (生)“ biéng có̤ dè̤ng-ĭng-cê. Sáik-muōi-ông-mō̤ iâ huák-sĕng dè̤ng-iông biéng huá, nguòng-lā̤ hùng-ông â-sāu gì sáik-muói /kˀ/ biéng có̤ hò̤-lè̤ng sáik-muōi /ˀ/, ngāi-sáik-muōi /tˀ/ gâe̤ng chói-puòi-sék-muōi /pˀ/ biáng gáu sáik-muōi /kˀ/ diē-sié, giék-guō /pakˀ/ biéng có̤ /paˀ/, „sit (實)“, gâe̤ng „sip (什)“ du te̤k có̤ /sikˀ/ gâe̤ng „sik (食)“ dè̤ng-ĭng. Gáu [[Chĭng-dièu]], ô nè̤ng kiū piĕng-siā ĭng-ông cṳ̆, Hók-ciŭ-uâ dék tāu-miàng gì ông-cṳ̆ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音) cêu sê hiā sèng-hâiu piĕng gì. Găk Ching-dièu sì-dô̤i Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông giék-sṳ̆k biéng-huá, chiông „Chiŭ-ông“ (秋韻) gâe̤ng „Siĕu-ông“ (燒韻) hăk-biáng, „Hŭi-ông“ (輝韻) gâe̤ng „Buŏi-ông“ (飛韻) hăk-biáng. Bók-guó dék duâi gì biéng-huá ô 2 bĭk: tàu-tàu bĭk sê [[ông-mō̤]] sùi [[siăng-diêu]] huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá, dâ̤ nê bĭk sê sṳ̀ dài-dŏng gì [[siăng-mō̤]] kiū huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k lôi-ĭng-huá. [[Mìng-guók]] cĭ hâiu, Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông cêu mò̤ cĭng duâi gì biéng-huá lāu. Gáu [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] sìng-lĭk, Hók-ciŭ-uâ siŏh-bĕng duâi-liông cióh diē [[Huà-ngṳ̄]] gì [[sṳ̀]], siŏh-bĕng găk céng-hū ngṳ̄-ngiòng céng-cháik gì páh-dáh â-dā̤ sāi-ê̤ṳng huâng-ùi duâi giŭ, dék duâi gì Hók-ciŭ-uâ siàng-chê Hók-ciŭ â̤-sê gṳ̆ng sùi [[Dài-báe̤k]] gì kă-cék, biéng có̤ dâ̤ nê bĭk diōng-hìng gáu Huà-ngṳ̄ gì Mìng-ngṳ̄ siàng-chê. ==Ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik== Hók-ciŭ-uâ sê [[Gū Háng-ngṳ̄|gū-cā Háng-ngū]] (nguòng-sṳ̄ [[Ngù-ngṳ̄]] gâe̤ng gū [[Chū-ngṳ̄]]) gâe̤ng [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] kău-kiăk buók-săng gì, găk hâiu-sié huák-diēng diô gà̤-dēng bô sêu gáu dŏng-dê [[dê-lī]] [[ùng-huá]] gì īng-hiōng, huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ gì ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik găk [[Háng-ngṳ̄]] diē-sié sê cêng-go̤ dŏk-chók. ===Ĭng-ông dĕk-sáik=== ''Ciō dèu-mĕ̤k: [[Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng]]'' Hók-ciŭ-uâ cĭng-sâ̤ gì [[Háng-cê]] ô lâng săng cṳ̄ng tĕ̤k-ĭng. Cuòi cêu sê bàng-siòng gōng gì „băh-uâ“ (白話) gâe̤ng „[[cṳ̆-ngṳ̄]]“ (書語). „Băh-uâ“ sê gū-cā Háng-ngṳ̄ làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, „cṳ̆-ngṳ̄“ sê ciŏng-muŏ-muŏ dò̤ la̤ tĕ̤k cṳ̆ sāi. Ĭng-ôi băh-uâ sê lĭk-sṳ̄ mì-làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, ô gì tĕ̤k-ĭng cêng-go̤ gū-lō̤, iù cī â̤ huāng-ióng chók Hók-ciŭ-uâ sê cêng-go̤ còng-gū gì ngṳ̄-ngiòng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th colspan="2" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style13"> <div align="center">Băh-uâ</div> </div></th> <th width="120" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style13"> <div align="center">Cṳ̆-ngṳ̄</div> </div></th> <th width="77" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"> <div align="center"><span class="style12">Háng-cê</span></div> </div></th> </tr> <tr> <td width="60"><div align="center" class="style16"> <div align="center">chiàng</div> </div></td> <td width="48"><div align="center" class="style10">siàng</div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">sìng</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">成</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">săng</div> <div align="center" class="style16"> <div align="center"></div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">chăng</div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">sĕng</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">生</div></td> </tr> <tr> <td colspan="2"><div align="center" class="style16"> <div align="center">buók</div> </div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">huák</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">發</div></td> </tr> <tr> <td colspan="2"><div align="center" class="style16"> <div align="center">huô</div> </div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">ṳ̄</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">雨</div></td> </tr> </table> Hók-ciŭ-uâ ô 7 bĭk [[siăng-diêu]], â̤ buŏng có̤ siông-puái gâe̤ng hâ-puái lâng cṳ̄ng. Găk Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié, hâ-puái gì [[diêu-dĭk]] dŭ bī siông-puái gèng. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié cêng-go̤ hāng giéng. Hók-ciŭ-uâ găk hâiu-sié huák-diēng guó-tiàng dṳ̆ng, [[ông-mō̤]] huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá gì biéng-huá, bêng-chiā cī cṳ̄ng biéng-huá gâe̤ng siăng-diêu guăng-hiê cêng-go̤ mĭk-chiék. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, iâ sê hāng-giéng gì. Hók-ciŭ-uâ găk 19 gáu 20 sié-gī sèng-hâiu, ĭng-ông hiê-tūng bô huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì [[siăng-mō̤]] huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k-ciā lôi-ĭng-huá. Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ â̤ huák-sĕng cūng-kuāng biéng-huá gì ngṳ̄-ngiòng ng sê cĭng sâ̤. Hók-ciŭ-uâ gì [[dông-sṳ̀]] dŏ̤-só dŭ sê dăng-kiă ĭng-ciék, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ â̤ huák-sĕng tiĕng-gă „l“ siăng-mō̤ gì hiêng-chiông, niông dông-sṳ̀ biéng có̤ sĕ̤ng-ĭng-ciék hĕ̤k dŏ̤-ĭng-ciék. Chiông „chiă“, tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „chiă-liă“, „dăng“ tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „dă-lăng“. Găk ùng-huák gà̤-dēng iâ ô tiĕng-gĕ ĭng-só gì hiêng-chiông. Dŏng nè̤ng buóh biēu-dăk „éng-hó“ cī bĭk kái-niêng sèng-hâiu, â̤ ciŏng dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ tiáh kŭi, tiĕng-gă siŏh bĭk [[ông-mō̤]] „i“. Chiông „siā“, tiĕng-gă „i“, biéng có̤ „sì-siā“. ===Gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông=== Hók-ciŭ-uâ ciō-iéu sê téng [[Gū Háng-ngṳ̄]] huák-diēng chók gì. Ĭng-ôi Hók-ciŭ sêu gáu báe̤k-huŏng īng-hiōng gá-ciēu, bó̤-làu cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. ====Ĭng-ông==== Gū Háng-ngṳ̄ ô 8 bĭk [[siăng-diêu]], găk gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié, dṳ̀ siông-ké̤ṳ-diêu (上去調) gâe̤ng siông-siōng-diêu (上上調) hăk-biáng có̤ siōng-siăng (上聲) ī-nguôi, gì-tă siăng-diêu dŭ uòng-chīng bō̤-làu giâ lì. =====Gâe̤ng Huà-ngṳ̄ bī-gáu===== Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ kĭng-sùng-ĭng (輕唇音) /f/. Gĭng-dáng [[Huà-ngṳ̄]] diē-sié tĕ̤k /f/ gì cê găk gô-dā̤ dŭ te̤k /p/ hĕ̤k /pʰ/. Cī bĭk hiêng-chiông găk gĭng-dáng Hók-ciĭ-uâ băh-uâ diē-sié ĭng-nguòng â̤ tō̤ diŏh. <table width="333" height="222" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">pŭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">fēng</div></td> <td><div align="center" class="style10">蜂</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">buông</div></td> <td><div align="center" class="style10">fàn</div></td> <td><div align="center" class="style10">飯</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">buók</div></td> <td><div align="center" class="style10">fā</div></td> <td><div align="center" class="style10">發</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">pù</div></td> <td><div align="center" class="style10">fú</div></td> <td><div align="center" class="style10">浮</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ siĕk-siông-ĭng (舌上音) /ʂ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k kiéu-siék-ĭng „zh“, „ch“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ ék-buăng dŭ tĕ̤k /t/ hĕ̤k /tʰ/. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dĭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhī</div></td> <td><div align="center" class="style10">知</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">tiŭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">chōu</div></td> <td><div align="center" class="style10">抽</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dâe̤ng</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhòng</div></td> <td><div align="center" class="style10">重</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dṳ̆k</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhú</div></td> <td><div align="center" class="style10">逐</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ăh“ gâe̤ng „Gùng“ lâng bĭk [[siăng-mō̤]] sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sé tĕ̤k „h“ hĕ̤k „x“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /k/, iâ ô tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ (零聲母, cêu sê mò̤ siăng-mō̤). Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gâing</div></td> <td><div align="center" class="style10">xiàn</div></td> <td><div align="center" class="style10">縣</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">hán</div></td> <td><div align="center" class="style10">寒</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gâu</div></td> <td><div align="center" class="style10">hòu</div></td> <td><div align="center" class="style10">厚</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">uăk</div></td> <td><div align="center" class="style10">huó</div></td> <td><div align="center" class="style10">活</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">âu</div></td> <td><div align="center" class="style10">hòu</div></td> <td><div align="center" class="style10">候</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">à̤</div></td> <td><div align="center" class="style10">xié</div></td> <td><div align="center" class="style10">鞋</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">èng</div></td> <td><div align="center" class="style10">xián</div></td> <td><div align="center" class="style10">閒</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Hùng“ gâe̤ng „Ăh“ lâng bĭk siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /h/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤ làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huòng</div></td> <td><div align="center" class="style10">yuán</div></td> <td><div align="center" class="style10">園</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hùng</div></td> <td><div align="center" class="style10">yún</div></td> <td><div align="center" class="style10">雲</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hiăh (hiĕh)</div></td> <td><div align="center" class="style10">yè</div></td> <td><div align="center" class="style10">頁</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huô</div></td> <td><div align="center" class="style10">yǔ</div></td> <td><div align="center" class="style10">雨</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ī (lìng-siăng-mō̤)“ gâe̤ng „Sià“ lâng bĭk siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siang-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /s/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sièng</div></td> <td><div align="center" class="style16">yán</div></td> <td><div align="center" class="style10">鹽</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sĭk</div></td> <td><div align="center" class="style16">yì</div></td> <td><div align="center" class="style10">翼</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sìng</div></td> <td><div align="center" class="style16">yíng</div></td> <td><div align="center" class="style10">蠅</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sê̤ṳ</div></td> <td><div align="center" class="style16">yǔ</div></td> <td><div align="center" class="style10">嶼</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì /k/, /kʰ/, /h/ găk sá̤-ông sèng-sāu mò̤ niōng-huá có̤ /tɕ/, /tɕʰ/, /ɕ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ô huák-sĕng cī cṳ̄ng niōng-huá. Hók-ciŭ-uâ uòng-ciòng bō̤-làu gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">jī</div></td> <td><div align="center" class="style10">機</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">kiă</div></td> <td><div align="center" class="style10">qī</div></td> <td><div align="center" class="style10">欺</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hṳ̆</div></td> <td><div align="center" class="style10">xū</div></td> <td><div align="center" class="style10">虛</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">jīn</div></td> <td><div align="center" class="style10">今</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gă</div></td> <td><div align="center" class="style10">jiā</div></td> <td><div align="center" class="style10">家</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hâ</div></td> <td><div align="center" class="style10">xià</div></td> <td><div align="center" class="style10">下</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">kìng</div></td> <td><div align="center" class="style10">qióng</div></td> <td><div align="center" class="style10">瓊</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì Ngì-mō̤ „/ŋ/“, gáu gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ī-gĭng biéng mò̤ lāu. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu cī bĭk siăng-mō̤. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nguāi</div></td> <td><div align="center" class="style10">wǒ</div></td> <td><div align="center" class="style10">我</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nguô</div></td> <td><div align="center" class="style10">wù</div></td> <td><div align="center" class="style10">誤</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ngṳ̀</div></td> <td><div align="center" class="style10">yú</div></td> <td><div align="center" class="style10">魚</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ngàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">ái</div></td> <td><div align="center" class="style10">癌</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ ô [[ĭk-siăng]] (入聲), gĭng-dáng Huà-ngṳ̄, [[Siông-diô|Siông-duô]] gì [[Mìng-báe̤k-uâ]] ī-gĭng mò̤ ĭk-siăng gó̤ lāu, bók-guó Hók-ciŭ-uâ gó lā̤ uòng-chīng bō̤-làu dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié gì ĭk-siăng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">só̤h</div></td> <td><div align="center" class="style10">suǒ</div></td> <td><div align="center" class="style10">索</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">lŏk</div></td> <td><div align="center" class="style10">luò</div></td> <td><div align="center" class="style10">洛</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">guŏk</div></td> <td><div align="center" class="style10">jú</div></td> <td><div align="center" class="style10">局</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nĭk</div></td> <td><div align="center" class="style10">rì<;/div></td> <td><div align="center" class="style10">日</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ṳ̆k</div></td> <td><div align="center" class="style10">yù</div></td> <td><div align="center" class="style10">育</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">diáh (diéh)</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhāi</div></td> <td><div align="center" class="style10">摘</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">miĕk</div></td> <td><div align="center" class="style10">miè</div></td> <td><div align="center" class="style10">滅</div></td> </tr> </table> =====Gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ bī-gáu===== Gà̤-dēng gōng gì sū-iū dĕk-diēng, [[Mìng-nàng-ngṳ̄]] dŭ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ siŏh-iông. Â-dā̤ gōng lâ Mìng-nàng-ngṳ̄ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ siŏh-iông gì dê-huŏng. Mìng-nàng-ngṳ̄ ô /m/, /n/, /ŋ/, /ⁿ/, /p/, /t/, /k/, /ʔ/ gì kṳ̆-biék, dáng-sê Hók-ciŭ-uâ nâ ô /ŋ/, /k/ gâe̤ng /ʔ/. <table width="333" height="222" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Mìng-nàng-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">sĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">sim</div></td> <td><div align="center" class="style10">心</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gṳ̆ng</div></td> <td><div align="center" class="style10">kin</div></td> <td><div align="center" class="style10">巾</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">keng</div></td> <td><div align="center" class="style10">經</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">giàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">kiâⁿ</div></td> <td><div align="center" class="style10">行</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">sĕk</div></td> <td><div align="center" class="style10">cha̍p</div></td> <td><div align="center" class="style10">十</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huák</div></td> <td><div align="center" class="style10">hoat</div></td> <td><div align="center" class="style10">法</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">guók</div></td> <td><div align="center" class="style10">kok</div></td> <td><div align="center" class="style10">國</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ŏ̤h</div></td> <td><div align="center" class="style10">o̍h</div></td> <td><div align="center" class="style10">學</div></td> </tr> </table> ====Sṳ̀-ngṳ̄==== Hók-ciŭ-uâ [[sṳ̀-ngṳ̄]] diē-sié iâ ô cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. Cī piĕ sṳ̀-ngṳ̄ găk gĭng-diēng diē-sié dŭ â̤ tō̤ diŏh. Ŏ̤h „diē-nè̤ng“ gì „'''diē'''“ (底), cī bĭk cê cêu sê [[Lĕ̤k-dièu]] sèng-hâiu gì ê̤ṳng-ngṳ̄. Lĕ̤k-dièu sèng-hâiu gì Háng-ngṳ̄ sāi „diē“ lì có̤ cī-sê ngì-ông-sṳ̀. Gó ô chiông „nguāi gì nó̤h“, „ĭ gì nó̤h“ diē-sié gì „gì“, sê téng [[Cìng-dièu]] sì-dô̤i bō̤-làu giâ lì. Gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié gì „nè̤ng-káh“, „[[hŭng-tăi]]“, „mìng-chòng“, „téng-cièng“ dŭ sê téng [[Dòng-dièu]] [[Sóng-dièu]] sì-dâi sāi gì [[gū Háng-ngṳ̄]] diē-sié bō̤-làu giâ lì. ===Hĭ Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông=== Hók-ciŭ-uâ siĕng-tā̤ sê [[Ngù-ngṳ̄]], [[Chū-ngṳ̄]] gâe̤ng [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] kău-kiăk buók-săng gì nguòng-sṳ̄ [[Mìng-ngṳ̄]], gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ iâ téng nguòng-sṳ̄ Mìng-ngṳ̄ diē-sié sìng-diòng giâ Chū-ngṳ̄ gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì sìng-hông, chŭi-muōng cī-piĕ sìng-hông mâ̤ sâ̤, dáng-sê găk bàng-siòng-găng dŭ â̤ sāi gáu ĭ. Chiông bâng-nè̤ng gì bâng diōng hō̤ sì-hâiu sāi gì „bâng ô chă gó̤ lāu“ gì „'''chă'''“ (瘥) cêu sê téng gū Chū-ngṳ̄ lì gì. Gó-ô gì-tă mâ̤ ciēu gì sṳ̀ sê gū-cā Mìng-uŏk-ngṳ̄ lì gì, chiông „'''[[kă]]'''“ ([[Háng-cê]] ô nè̤ng siā có̤ „骹“). ==Ùng-cê== [[Image:Foochow Bible in Characters.gif|thumb|300px|[[Háng-cê]] bēng-buōng gì Hók-ciŭ-uâ [[Séng-gĭng]].|right]] Hók-ciŭ-uâ sāi [[Háng-cê]] gâe̤ng [[Lò̤-mā-cê]] lâng cṳ̄ng [[ùng-cê]] gé-liŏh ngṳ̄-ngiòng. Háng-cê sê gṳ̆ng Háng-nè̤ng dái gáu Sĕk-ék gì. Hók-ciŭ-uâ săng buōng ông-cṳ̆ gâe̤ng tāu-miàng gì siēu-siók dŭ sê kĕk Háng-cê siā gì. Dŏng-dê chióng-hié, gōng [[bìng-uâ]] (評話) gì nè̤ng iâ sê kĕk Háng-cê siā gŏ̤-sṳ̀ hĕ̤k kiŏh-buōng. Buók-guó, Háng-cê gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ báh-hông-báh dó̤i-kiăk, ô gì cê mò̤ nièng-ngài kĕk Háng-cê siā, ô gì nè̤ng cêu siā „cióh-ĭng“, „hông-tĕ̤k“ gâe̤ng „cê̤ṳ-cháung Háng-cê“ săng cṳ̄ng huŏng-sék lì gāi-giók ciā ông-dà̤. [[Chĭng-dièu]] muăk-gĭ sèng-hâiu, téng [[Ĭng-guók]] lì gì [[Gĭ-dók-gáu]] Séng-gŭng-huôi [[diòng-gáu-sê̤ṳ]] [[Sṳ̄ Lŏk-báik]] (''Robert W. Stewart'') ôi Hók-ciŭ-uâ huák-mìng siŏh tó̤ sāi Lò̤-mā-cê pĭng-siā gì pĭng-ĭng huŏng-áng, hāu lō̤ „'''[[Bàng-uâ-cê]]'''“ (平話字). Gĭ-dók gáu-huôi iù-sê kĕk cī cṳ̄ng ùng-cê chók-bēng lāu Hók-ciŭ-uâ [[Séng-gĭng]] gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ [[sṳ̀-diēng]] (''Dictionary of Foochow Dialect''). ==Ông-cṳ̆== Găk [[Mìng-ngṳ̄]] diē-sié, dék-cā pieng-siā ông-cṳ̆ gì ngṳ̄-ngiòng sê Hók-ciu-uâ. Gáu ging-dáng, Hók-ciu-uâ ô 3 buōng ông-cṳ dék tāu-miàng, hung-biék sê «Chék Chăng-cióng Báik-ĭng Cê-ngiê Biêng-lāng» (戚參將八音字義便覽), «Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Sĭng-săng Ciŏ-ngṳ̆k Dùng-siăng» (太史林碧山先生珠玉同聲) gâe̤ng «[[Gă dêng Mī-ciòng Báik-ĭng]]» (加訂美全八音). Sèng lâng buōng găk [[Chĭng-dièu]] sèng-hâiu gâe̤ng nè̤ng hăk-biáng siŏh-dŏi, miàng-cê hāu lā̤ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音). ==Ùng-hŏk== Téng [[Chĭng-dièu]] kī cêu ô nè̤ng kĕk Hók-ciŭ-uâ siā [[siēu-siók]], miàng dék tāu gì siēu-siók sê «[[Mìng-dŭ Biék Gé]]» (閩都別記). Ĭ sê [[Chĭng-dièu]] sèng-hâiu siā gì, chók-ciā sê [[Lī-ìng-hò̤-giù]] (里人何求), cuòi sê ĭ gì bék-miàng, cáuk-ciā gì cĭng-miàng ī-gĭng mò̤ nièng-ngài tō̤ lāu. «Mìng-dŭ Biék Gé» sê ciŏng-huòi-tā̤ gì tŭng-sṳ̆k siēu-siók, táu cṳ̆ ô 380 huòi, diē-sié siā ô cĭng sâ̤ Hók-ciŭ dŏng-dê gì diòng-siók. Cī buô siēu-siók dó̤i Hók-ciŭ-uâ gì ngiêng-ngṳ̄ ô hēng duâi īng-hiōng, chiông „[[dáh-chió-cék]]“ cêu sê téng diē-sié lì gì. [[Bàng-uâ-cê]] [[ùng-hók]] mâ̤ sâ̤ bêng-chiā dŏ̤-só sê gâe̤ng [[cŭng-gáu]] ô găng-guó gì. Bàng-uâ-cê ùng-hók dé̤ṳ-cáuk sê 1908 nièng chók-bēng gì «'''SÉNG-GĬNG SĬNG-GÔ-IÓK CIÒNG-CṲ̆'''» ([https://web.archive.org/web/20060819172211/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl181&view=50&frames=0&seq=5 1], [https://web.archive.org/web/20060502084120/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl180&seq=3&frames=0&view=50 2]). Cī buô ciòng-cṳ̄ ciong gōng buô [[Séng-gĭng]] sāi Hók-ciŭ buōng-gē̤ng uâ hĕ̤k buōng-gē̤ng gì biēu-dăk huŏng-sék huăng-ĭk chók lì, chŭi-iòng ô gì ê̤ṳng-sṳ̀ piĕng [[ùng-ngiòng-ùng]], dáng sê ĭ gì gá-dĭk uòng-ciòng chiĕu-guó cī-pie chó̤-nguô. ==Ngiê-dāu lièng-giék== * [http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Lièng-gŏng Gâing Gáu-ṳ̆k-guŏk piĕng-siā gì Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112195643/http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm |date=2006-11-12 }} {{Authority control}} [[分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] [[分類:Hók-ciŭ]] [[分類:Sĕk-ék]] 87791kj2l5teszcsjebpfm5dr7y85so 106229 106228 2026-11-04T03:13:26Z Davidzdh 7058 hù-hô̤ 106229 wikitext text/x-wiki {{Ô-lī-kó̤}} {{twin|0}} {{Infobox ngṳ̄-ngiòng |name= Hók-ciŭ-uâ |nativename= Hók-ciŭ-uâ / Hók-ciŭ-ngṳ̄ / Bàng-uâ<br />福州話 / 福州語 / 平話 |familycolor= Sino-Tibetan |states= {{flag|Dṳ̆ng-guók}}<br />{{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}}<br />{{flag|Hiŏng-gē̤ng}}<br />{{flag|Mā-lài-să̤-ā}}<br />{{flag|Sĭng-gă-pŏ̤}}<br />{{flag|Ùng-lài}} |region= [[Hók-ciŭ]] gâe̤ng [[Mā-cū (Dō̤)|Mā-cū]] |speakers= ? |script=[[Háng-cê]]<br />[[Bàng-uâ-cê]] |fam1= [[Háng-cáung-ngṳ̄-hiê]] |fam2= [[Háng-ngṳ̄|Háng-ngṳ̄-cŭk]] |fam3= [[Mìng-ngṳ̄|Mìng-ngṳ̄-ciĕ]] |fam4= [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] |fam5= [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng]] |nation= {{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}} [[Lièng-gŏng-gâing (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók)|Lièng-gŏng-gâing]] |minority= {{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}} Lièng-gŏng-gâing gì gău-tŭng ông-sók ngṳ̄-ngiòng |agency= Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Ùng-huá-buô |isoexpection=dialect |iso6= fzho }} '''Hók-ciŭ-uâ''' ({{Siăng|Cdo fuzhou dialect.ogg|福州話}}), diŏh [[Mā-cū (Dō̤)|Mā-cū]] bô hô̤ lā̤ '''Hók-ciŭ-ngṳ̄''' (福州語), sê [[Hók-gióng]] dĕ̤ng-buô gṳ̆-mìng nĭk-siòng sĕng-uăk diē-sié sāi gì siŏh cṳ̄ng [[ngṳ̄-ngiòng]], sṳ̆k [[Háng-cáung ngṳ̄-hiê]] [[Háng-ngṳ̄|Háng ngṳ̄-cŭk]] [[Mìng-ngṳ̄|Mìng-uŏk ngṳ̄-ciĕ]], sê [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng|Nàng-piéng]] gì dâi-biēu [[huŏng-ngiòng]]. Gòng sié-gái duâi iók ô 1,000 uâng nè̤ng â̤ gōng cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. == Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ == Hók-gióng dĕ̤ng buô lĭk-sṳ̄ dê-mĭk „[[Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék]]“ (閩中十邑) sê dék-duâi gì gōng Hók-ciŭ-uâ gì dê-huŏng, gòng sié-gái â̤ gōng Hók-ciŭ-uâ nè̤ng diē-sié chiĕu-guó 60% dŭ dêu găk cŭ-uái. [[Image:Hok-ciu-ua sai-eeung de-kuu.png|thumb|Hók-ciŭ-uâ găk Hók-gióng gì sāi-ê̤ṳng huâng-ùi (só-cê dâi-biēu gì dê-miàng Găk ùng-ciŏng diē-sié).]] :1 [[Hók-ciŭ]] (福州) :2 [[Mìng-âu]] (閩侯) :3 [[Bìng-nàng]] (屏南) :4 [[Kŭ-chèng]] (古田) :5 [[Mìng-chiăng]] (閩清) :6 [[Īng-tái]] (永泰) :7 [[Lò̤-nguòng]] (羅源) :8 [[Lièng-gŏng]] (連江) :9 [[Diòng-lŏ̤h]] (長樂) :10 [[Hók-chiăng]] (福清) :11 [[Bìng-tàng]] (平潭) Găk Sĕk-ék ī-nguôi, Hók-gióng gó ô 2 bĭk gâing-kṳ̆ diē-sié gì buô-huông hiŏng-déng liù-tŭng Hók-ciŭ-uâ. :12 [[Iòng-bìng]] (延平, sṳ̆k [[Nàng-bìng]] 南平) gì 3 déng (Tái-bìng, Ciŏng-hù, Iòng-âiu) 2 hiŏng (Chiáh-muòng, Ké̤ṳ-kāu) :13 [[Iù-kă̤]] (尤溪) gì 3 bĭk déng (Iù-kă̤-kāu, Sā̤-bĭng, Iòng-diŏng) [[Dṳ̆ng-nĭk Ciéng-cĕng]] sèng-hâiu, Hók-gióng sēng-céng-hū nô̤i-tó̤i gáu [[Īng-ăng]], ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ nè̤ng iâ cāu gáu [[Siông-diô|Siông-duô]] gâe̤ng [[Īng-ăng]] biê-nâng. Gĭng-dáng [[Īng-tái]] (dù diē-sié biĕu 15 gì ôi-dé) gâe̤ng [[Sông-chiŏng]] (dù diē-sié biĕu 16 gì ôi-dé) dēng dê-huŏng dŭ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng. [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] gióng-lĭk hâiu, Dṳ̆ng-guók céng-hū ciŏng [[Săng-mìng]] gióng-siék có̤ dê̤ṳng gĕ̤ng-ngiĕk [[siàng-chê]]. Téng hiā-sì-hâiu kī cêu ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ chĭng-nièng-gŏ̤ gáu Săng-mìng có̤-gĕ̤ng sìng-gă. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng Săng-mìng iâ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng sĕng-uăk găk cī. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng sié, Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék ô cĭng sâ̤ gì nè̤ng gáu [[Mā-lăk-gă]] sĕng-uăk. Cī piĕ nè̤ng iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ dái gáu gĭng-dáng Mā-lăk-gă dê-kṳ̆ [[guók-ga]] diē-sié kó̤. Gĭng-dáng [[Mā-lài-să̤-ā]], [[Éng-dô-nà̤-să̤-ā]], [[Sĭng-gă-pŏ̤]], [[Ùng-lài]] cī 4 bĭk guók-gă dŭ ô Sĕk-ék gì Hâiu-iô sĕng-uăk. Dṳ̆ng-guók [[Gāi-gáik-kŭi-huóng]] hâiu, Â-gĕ̤ng gì [[Diòng-lŏ̤h]], [[Hók-chiăng]] gâe̤ng [[Bìng-tàng]] săng gâing chê gì nè̤ng tŭng-guó gáuk-iông huŏng-huák chók-guók sĕng-uăk, iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ iê gáu ĭ-că̤ sĕng-uăk gì dê-huŏng. Gĭng-dáng [[Mī-guók]] dék-duâi siàng-chê [[Niū-iók]], Hók-ciŭ-uâ ī-gĭng siàng-ùi dâ̤ nê duâi gì [[Háng-nè̤ng]] ngṳ̄-ngiòng (dék duâi gi sê [[Guōng-dĕ̤ng-uâ]]). ==Mìng-chĭng== Gáu gĭng-dáng, Hók-ciŭ-uâ gó mò̤ ciáng-sék gì mìng-chĭng. Găk [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] hŏk-sŭk-gái diē-sié, ék-buăng kek „Mìng-dĕ̤ng huŏng-ngiòng Hók-ciŭ-uâ“ hĕ̤k „Hók-ciŭ huŏng-ngiòng“ lì chĭng-hŭ ĭ. [[Dṳ̆ng-huà Mìng-guók]] [[Lièng-gŏng Gâing]] Gáu-ṳ̆k-guŏk piĕng-siā gì [http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112195643/http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm |date=2006-11-12 }} sāi „'''Hók-ciŭ-ngṳ̄'''“ (福州語) lì chĭng-hŭ ĭ. Hiêng-câi [[uōng-diô]] gà̤-dēng iâ ô nè̤ng kĕk „'''[[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]]'''“ (閩東語) lì chĭng-hŭ ĭ. Ng-guó găk Sĕk-ék buōng-dê, „Mìng-dĕ̤ng“ táu-dā̤ dŭ mò̤ dò̤ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ. Găk Sĕk-ék nè̤ng lī-gāi diē-sié, „Mìng-dĕ̤ng“ sê bī [[Hók-ăng]] gâe̤ng [[Nìng-dáik]]. Nâ sāi „Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄“ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ gì uâ, ng-dáng buōng-iòng nè̤ng mâ̤ â̤ háng-lĭk sê Hók-ăng gâe̤ng Nìng-dáik gì uâ, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, cī bĭk sṳ̀ tĕ̤k la̤ iâ cĭng găk-chó̤i. Găk Sĕk-ék buōng-dê iòng-dŏng-diè sāi „'''Hók-ciŭ-uâ'''“ (福州話) cī bĭk mìng-chĭng lì chĭng-hŭ cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, ng-guó ô sèng-hâiu ôi la̤ giòng-diêu gáuk-dê gì kiŏng, â̤ sāi „Hók-chiăng-uâ“, „Kŭ-chèng-uâ“, „Diòng-lŏ̤h-uâ“ dēng mìng-chĭng. [[Mìng-dĕ̤ng]] dê-kṳ̆ (bău-guák [[Hók-ciŭ]] gâe̤ng [[Nìng-dáik]]) chŭi-iòng gáuk-dê gì kēu-ĭng dŭ mâ̤ siŏh-iông, dáng-sê dâi-gă-nè̤ng dŭ sāi „'''[[Bàng-uâ]]'''“ ({{Siăng|Cdo Bàng-uâ.oga|平話}}) lì chĭng-hŭ ĭ. ==Lĭk-sṳ̄== Hók-ciŭ sê gū-cā [[Mìng-uŏk-guók]] dŭ-siàng, có̤i cā gì gṳ̆-mìng gōng gì sê [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] (閩越語). [[Háng-ū-dá̤]] miĕk-uòng Mìng-uŏk-guók ī-hâiu, báe̤k-huŏng giòng-sié gì [[Háng-ùng-huá]] giàng diē Hók-gióng, Mìng-uŏk-ngṳ̄ iù-sê sṳ̀-dék-dék biéng có̤ [[Háng-ngṳ̄]] gì 1 ciĕ. Hŏk-ciā gōng, có̤i-cā gì [[Mìng-ngṳ̄]] éng-găi sê nguòng-sṳ̄ [[Ngù-ngṳ̄]] (吳語), [[Chū-ngṳ̄]] (楚語) gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì ṳ̀ng-hăk (chăng-kō̤ "[[Hók-gióng lĭk-sṳ̄]]"). Áng cài-lâiu gé-cái, Hók-ciŭ-uâ gì „15 ĭng hiê-tūng“ cêu sê [[Céng-dièu]] hìng-siàng gì, găk [[Dòng-dièu]] kăi-sṳ̄ diâng-hìng. Duâi-buô-hông sṳ̀ iù hiā sèng-hâiu gáu gĭng-dáng táu-dā̤ dŭ mò̤ biéng, bī-liê-gōng Dòng-dièu ô [[sĭ-ìng]] siā guó siŏh dà̤ [[sĭ]], diē-sié ô siŏh guó „郎罷別囝“, ciā „郎罷“ „囝“ cêu sê gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gì „lòng-bâ“ (hĕ̤k „nòng-mâ“) gâe̤ng „giāng“. Chŭi-iòng Hók-ciŭ-uâ cĭ hâiu dŭ mò̤ sêu gì-tă ngṳ̄-ngiòng gì īng-hiōng, dáng-sê 3 bĭk pé-ĭng ông-muōi ô̤h [[Siông-diô|Siông-duô]] ngṳ̄-ngiòng hūng-kuāng kiū biáng siŏh-dŏi /n/, /m/, /ŋ/ → /ŋ/. Giék-guō, „san (山)“ tĕ̤k có̤ /saŋ/, „sam (三)“ iâ tĕ̤k có̤ /saŋ/, gâe̤ng „sang (生)“ biéng có̤ dè̤ng-ĭng-cê. Sáik-muōi-ông-mō̤ iâ huák-sĕng dè̤ng-iông biéng huá, nguòng-lā̤ hùng-ông â-sāu gì sáik-muói /kˀ/ biéng có̤ hò̤-lè̤ng sáik-muōi /ˀ/, ngāi-sáik-muōi /tˀ/ gâe̤ng chói-puòi-sék-muōi /pˀ/ biáng gáu sáik-muōi /kˀ/ diē-sié, giék-guō /pakˀ/ biéng có̤ /paˀ/, „sit (實)“, gâe̤ng „sip (什)“ du te̤k có̤ /sikˀ/ gâe̤ng „sik (食)“ dè̤ng-ĭng. Gáu [[Chĭng-dièu]], ô nè̤ng kiū piĕng-siā ĭng-ông cṳ̆, Hók-ciŭ-uâ dék tāu-miàng gì ông-cṳ̆ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音) cêu sê hiā sèng-hâiu piĕng gì. Găk Ching-dièu sì-dô̤i Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông giék-sṳ̆k biéng-huá, chiông „Chiŭ-ông“ (秋韻) gâe̤ng „Siĕu-ông“ (燒韻) hăk-biáng, „Hŭi-ông“ (輝韻) gâe̤ng „Buŏi-ông“ (飛韻) hăk-biáng. Bók-guó dék duâi gì biéng-huá ô 2 bĭk: tàu-tàu bĭk sê [[ông-mō̤]] sùi [[siăng-diêu]] huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá, dâ̤ nê bĭk sê sṳ̀ dài-dŏng gì [[siăng-mō̤]] kiū huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k lôi-ĭng-huá. [[Mìng-guók]] cĭ hâiu, Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông cêu mò̤ cĭng duâi gì biéng-huá lāu. Gáu [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] sìng-lĭk, Hók-ciŭ-uâ siŏh-bĕng duâi-liông cióh diē [[Huà-ngṳ̄]] gì [[sṳ̀]], siŏh-bĕng găk céng-hū ngṳ̄-ngiòng céng-cháik gì páh-dáh â-dā̤ sāi-ê̤ṳng huâng-ùi duâi giŭ, dék duâi gì Hók-ciŭ-uâ siàng-chê Hók-ciŭ â̤-sê gṳ̆ng sùi [[Dài-báe̤k]] gì kă-cék, biéng có̤ dâ̤ nê bĭk diōng-hìng gáu Huà-ngṳ̄ gì Mìng-ngṳ̄ siàng-chê. ==Ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik== Hók-ciŭ-uâ sê [[Gū Háng-ngṳ̄|gū-cā Háng-ngū]] (nguòng-sṳ̄ [[Ngù-ngṳ̄]] gâe̤ng gū [[Chū-ngṳ̄]]) gâe̤ng [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] kău-kiăk buók-săng gì, găk hâiu-sié huák-diēng diô gà̤-dēng bô sêu gáu dŏng-dê [[dê-lī]] [[ùng-huá]] gì īng-hiōng, huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ gì ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik găk [[Háng-ngṳ̄]] diē-sié sê cêng-go̤ dŏk-chók. ===Ĭng-ông dĕk-sáik=== ''Ciō dèu-mĕ̤k: [[Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng]]'' Hók-ciŭ-uâ cĭng-sâ̤ gì [[Háng-cê]] ô lâng săng cṳ̄ng tĕ̤k-ĭng. Cuòi cêu sê bàng-siòng gōng gì „băh-uâ“ (白話) gâe̤ng „[[cṳ̆-ngṳ̄]]“ (書語). „Băh-uâ“ sê gū-cā Háng-ngṳ̄ làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, „cṳ̆-ngṳ̄“ sê ciŏng-muŏ-muŏ dò̤ la̤ tĕ̤k cṳ̆ sāi. Ĭng-ôi băh-uâ sê lĭk-sṳ̄ mì-làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, ô gì tĕ̤k-ĭng cêng-go̤ gū-lō̤, iù cī â̤ huāng-ióng chók Hók-ciŭ-uâ sê cêng-go̤ còng-gū gì ngṳ̄-ngiòng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th colspan="2" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style13"> <div align="center">Băh-uâ</div> </div></th> <th width="120" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style13"> <div align="center">Cṳ̆-ngṳ̄</div> </div></th> <th width="77" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"> <div align="center"><span class="style12">Háng-cê</span></div> </div></th> </tr> <tr> <td width="60"><div align="center" class="style16"> <div align="center">chiàng</div> </div></td> <td width="48"><div align="center" class="style10">siàng</div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">sìng</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">成</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">săng</div> <div align="center" class="style16"> <div align="center"></div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">chăng</div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">sĕng</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">生</div></td> </tr> <tr> <td colspan="2"><div align="center" class="style16"> <div align="center">buók</div> </div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">huák</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">發</div></td> </tr> <tr> <td colspan="2"><div align="center" class="style16"> <div align="center">huô</div> </div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">ṳ̄</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">雨</div></td> </tr> </table> Hók-ciŭ-uâ ô 7 bĭk [[siăng-diêu]], â̤ buŏng có̤ siông-puái gâe̤ng hâ-puái lâng cṳ̄ng. Găk Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié, hâ-puái gì [[diêu-dĭk]] dŭ bī siông-puái gèng. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié cêng-go̤ hāng giéng. Hók-ciŭ-uâ găk hâiu-sié huák-diēng guó-tiàng dṳ̆ng, [[ông-mō̤]] huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá gì biéng-huá, bêng-chiā cī cṳ̄ng biéng-huá gâe̤ng siăng-diêu guăng-hiê cêng-go̤ mĭk-chiék. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, iâ sê hāng-giéng gì. Hók-ciŭ-uâ găk 19 gáu 20 sié-gī sèng-hâiu, ĭng-ông hiê-tūng bô huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì [[siăng-mō̤]] huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k-ciā lôi-ĭng-huá. Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ â̤ huák-sĕng cūng-kuāng biéng-huá gì ngṳ̄-ngiòng ng sê cĭng sâ̤. Hók-ciŭ-uâ gì [[dông-sṳ̀]] dŏ̤-só dŭ sê dăng-kiă ĭng-ciék, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ â̤ huák-sĕng tiĕng-gă „l“ siăng-mō̤ gì hiêng-chiông, niông dông-sṳ̀ biéng có̤ sĕ̤ng-ĭng-ciék hĕ̤k dŏ̤-ĭng-ciék. Chiông „chiă“, tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „chiă-liă“, „dăng“ tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „dă-lăng“. Găk ùng-huák gà̤-dēng iâ ô tiĕng-gĕ ĭng-só gì hiêng-chiông. Dŏng nè̤ng buóh biēu-dăk „éng-hó“ cī bĭk kái-niêng sèng-hâiu, â̤ ciŏng dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ tiáh kŭi, tiĕng-gă siŏh bĭk [[ông-mō̤]] „i“. Chiông „siā“, tiĕng-gă „i“, biéng có̤ „sì-siā“. ===Gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông=== Hók-ciŭ-uâ ciō-iéu sê téng [[Gū Háng-ngṳ̄]] huák-diēng chók gì. Ĭng-ôi Hók-ciŭ sêu gáu báe̤k-huŏng īng-hiōng gá-ciēu, bó̤-làu cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. ====Ĭng-ông==== Gū Háng-ngṳ̄ ô 8 bĭk [[siăng-diêu]], găk gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié, dṳ̀ siông-ké̤ṳ-diêu (上去調) gâe̤ng siông-siōng-diêu (上上調) hăk-biáng có̤ siōng-siăng (上聲) ī-nguôi, gì-tă siăng-diêu dŭ uòng-chīng bō̤-làu giâ lì. =====Gâe̤ng Huà-ngṳ̄ bī-gáu===== Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ kĭng-sùng-ĭng (輕唇音) /f/. Gĭng-dáng [[Huà-ngṳ̄]] diē-sié tĕ̤k /f/ gì cê găk gô-dā̤ dŭ te̤k /p/ hĕ̤k /pʰ/. Cī bĭk hiêng-chiông găk gĭng-dáng Hók-ciĭ-uâ băh-uâ diē-sié ĭng-nguòng â̤ tō̤ diŏh. <table width="333" height="222" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">pŭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">fēng</div></td> <td><div align="center" class="style10">蜂</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">buông</div></td> <td><div align="center" class="style10">fàn</div></td> <td><div align="center" class="style10">飯</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">buók</div></td> <td><div align="center" class="style10">fā</div></td> <td><div align="center" class="style10">發</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">pù</div></td> <td><div align="center" class="style10">fú</div></td> <td><div align="center" class="style10">浮</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ siĕk-siông-ĭng (舌上音) /ʂ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k kiéu-siék-ĭng „zh“, „ch“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ ék-buăng dŭ tĕ̤k /t/ hĕ̤k /tʰ/. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dĭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhī</div></td> <td><div align="center" class="style10">知</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">tiŭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">chōu</div></td> <td><div align="center" class="style10">抽</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dâe̤ng</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhòng</div></td> <td><div align="center" class="style10">重</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dṳ̆k</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhú</div></td> <td><div align="center" class="style10">逐</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ăh“ gâe̤ng „Gùng“ lâng bĭk [[siăng-mō̤]] sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sé tĕ̤k „h“ hĕ̤k „x“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /k/, iâ ô tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ (零聲母, cêu sê mò̤ siăng-mō̤). Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gâing</div></td> <td><div align="center" class="style10">xiàn</div></td> <td><div align="center" class="style10">縣</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">hán</div></td> <td><div align="center" class="style10">寒</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gâu</div></td> <td><div align="center" class="style10">hòu</div></td> <td><div align="center" class="style10">厚</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">uăk</div></td> <td><div align="center" class="style10">huó</div></td> <td><div align="center" class="style10">活</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">âu</div></td> <td><div align="center" class="style10">hòu</div></td> <td><div align="center" class="style10">候</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">à̤</div></td> <td><div align="center" class="style10">xié</div></td> <td><div align="center" class="style10">鞋</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">èng</div></td> <td><div align="center" class="style10">xián</div></td> <td><div align="center" class="style10">閒</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Hùng“ gâe̤ng „Ăh“ lâng bĭk siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /h/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤ làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huòng</div></td> <td><div align="center" class="style10">yuán</div></td> <td><div align="center" class="style10">園</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hùng</div></td> <td><div align="center" class="style10">yún</div></td> <td><div align="center" class="style10">雲</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hiăh (hiĕh)</div></td> <td><div align="center" class="style10">yè</div></td> <td><div align="center" class="style10">頁</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huô</div></td> <td><div align="center" class="style10">yǔ</div></td> <td><div align="center" class="style10">雨</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ī (lìng-siăng-mō̤)“ gâe̤ng „Sià“ lâng bĭk siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siang-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /s/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sièng</div></td> <td><div align="center" class="style16">yán</div></td> <td><div align="center" class="style10">鹽</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sĭk</div></td> <td><div align="center" class="style16">yì</div></td> <td><div align="center" class="style10">翼</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sìng</div></td> <td><div align="center" class="style16">yíng</div></td> <td><div align="center" class="style10">蠅</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sê̤ṳ</div></td> <td><div align="center" class="style16">yǔ</div></td> <td><div align="center" class="style10">嶼</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì /k/, /kʰ/, /h/ găk sá̤-ông sèng-sāu mò̤ niōng-huá có̤ /tɕ/, /tɕʰ/, /ɕ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ô huák-sĕng cī cṳ̄ng niōng-huá. Hók-ciŭ-uâ uòng-ciòng bō̤-làu gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">jī</div></td> <td><div align="center" class="style10">機</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">kiă</div></td> <td><div align="center" class="style10">qī</div></td> <td><div align="center" class="style10">欺</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hṳ̆</div></td> <td><div align="center" class="style10">xū</div></td> <td><div align="center" class="style10">虛</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">jīn</div></td> <td><div align="center" class="style10">今</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gă</div></td> <td><div align="center" class="style10">jiā</div></td> <td><div align="center" class="style10">家</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hâ</div></td> <td><div align="center" class="style10">xià</div></td> <td><div align="center" class="style10">下</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">kìng</div></td> <td><div align="center" class="style10">qióng</div></td> <td><div align="center" class="style10">瓊</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì Ngì-mō̤ „/ŋ/“, gáu gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ī-gĭng biéng mò̤ lāu. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu cī bĭk siăng-mō̤. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nguāi</div></td> <td><div align="center" class="style10">wǒ</div></td> <td><div align="center" class="style10">我</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nguô</div></td> <td><div align="center" class="style10">wù</div></td> <td><div align="center" class="style10">誤</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ngṳ̀</div></td> <td><div align="center" class="style10">yú</div></td> <td><div align="center" class="style10">魚</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ngàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">ái</div></td> <td><div align="center" class="style10">癌</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ ô [[ĭk-siăng]] (入聲), gĭng-dáng Huà-ngṳ̄, [[Siông-diô|Siông-duô]] gì [[Mìng-báe̤k-uâ]] ī-gĭng mò̤ ĭk-siăng gó̤ lāu, bók-guó Hók-ciŭ-uâ gó lā̤ uòng-chīng bō̤-làu dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié gì ĭk-siăng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">só̤h</div></td> <td><div align="center" class="style10">suǒ</div></td> <td><div align="center" class="style10">索</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">lŏk</div></td> <td><div align="center" class="style10">luò</div></td> <td><div align="center" class="style10">洛</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">guŏk</div></td> <td><div align="center" class="style10">jú</div></td> <td><div align="center" class="style10">局</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nĭk</div></td> <td><div align="center" class="style10">rì<;/div></td> <td><div align="center" class="style10">日</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ṳ̆k</div></td> <td><div align="center" class="style10">yù</div></td> <td><div align="center" class="style10">育</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">diáh (diéh)</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhāi</div></td> <td><div align="center" class="style10">摘</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">miĕk</div></td> <td><div align="center" class="style10">miè</div></td> <td><div align="center" class="style10">滅</div></td> </tr> </table> =====Gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ bī-gáu===== Gà̤-dēng gōng gì sū-iū dĕk-diēng, [[Mìng-nàng-ngṳ̄]] dŭ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ siŏh-iông. Â-dā̤ gōng lâ Mìng-nàng-ngṳ̄ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ siŏh-iông gì dê-huŏng. Mìng-nàng-ngṳ̄ ô /m/, /n/, /ŋ/, /ⁿ/, /p/, /t/, /k/, /ʔ/ gì kṳ̆-biék, dáng-sê Hók-ciŭ-uâ nâ ô /ŋ/, /k/ gâe̤ng /ʔ/. <table width="333" height="222" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Mìng-nàng-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">sĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">sim</div></td> <td><div align="center" class="style10">心</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gṳ̆ng</div></td> <td><div align="center" class="style10">kin</div></td> <td><div align="center" class="style10">巾</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">keng</div></td> <td><div align="center" class="style10">經</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">giàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">kiâⁿ</div></td> <td><div align="center" class="style10">行</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">sĕk</div></td> <td><div align="center" class="style10">cha̍p</div></td> <td><div align="center" class="style10">十</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huák</div></td> <td><div align="center" class="style10">hoat</div></td> <td><div align="center" class="style10">法</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">guók</div></td> <td><div align="center" class="style10">kok</div></td> <td><div align="center" class="style10">國</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ŏ̤h</div></td> <td><div align="center" class="style10">o̍h</div></td> <td><div align="center" class="style10">學</div></td> </tr> </table> ====Sṳ̀-ngṳ̄==== Hók-ciŭ-uâ [[sṳ̀-ngṳ̄]] diē-sié iâ ô cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. Cī piĕ sṳ̀-ngṳ̄ găk gĭng-diēng diē-sié dŭ â̤ tō̤ diŏh. Ŏ̤h „diē-nè̤ng“ gì „'''diē'''“ (底), cī bĭk cê cêu sê [[Lĕ̤k-dièu]] sèng-hâiu gì ê̤ṳng-ngṳ̄. Lĕ̤k-dièu sèng-hâiu gì Háng-ngṳ̄ sāi „diē“ lì có̤ cī-sê ngì-ông-sṳ̀. Gó ô chiông „nguāi gì nó̤h“, „ĭ gì nó̤h“ diē-sié gì „gì“, sê téng [[Cìng-dièu]] sì-dô̤i bō̤-làu giâ lì. Gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié gì „nè̤ng-káh“, „[[hŭng-tăi]]“, „mìng-chòng“, „téng-cièng“ dŭ sê téng [[Dòng-dièu]] [[Sóng-dièu]] sì-dâi sāi gì [[gū Háng-ngṳ̄]] diē-sié bō̤-làu giâ lì. ===Hĭ Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông=== Hók-ciŭ-uâ siĕng-tā̤ sê [[Ngù-ngṳ̄]], [[Chū-ngṳ̄]] gâe̤ng [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] kău-kiăk buók-săng gì nguòng-sṳ̄ [[Mìng-ngṳ̄]], gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ iâ téng nguòng-sṳ̄ Mìng-ngṳ̄ diē-sié sìng-diòng giâ Chū-ngṳ̄ gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì sìng-hông, chŭi-muōng cī-piĕ sìng-hông mâ̤ sâ̤, dáng-sê găk bàng-siòng-găng dŭ â̤ sāi gáu ĭ. Chiông bâng-nè̤ng gì bâng diōng hō̤ sì-hâiu sāi gì „bâng ô chă gó̤ lāu“ gì „'''chă'''“ (瘥) cêu sê téng gū Chū-ngṳ̄ lì gì. Gó-ô gì-tă mâ̤ ciēu gì sṳ̀ sê gū-cā Mìng-uŏk-ngṳ̄ lì gì, chiông „'''[[kă]]'''“ ([[Háng-cê]] ô nè̤ng siā có̤ „骹“). ==Ùng-cê== [[Image:Foochow Bible in Characters.gif|thumb|300px|[[Háng-cê]] bēng-buōng gì Hók-ciŭ-uâ [[Séng-gĭng]].|right]] Hók-ciŭ-uâ sāi [[Háng-cê]] gâe̤ng [[Lò̤-mā-cê]] lâng cṳ̄ng [[ùng-cê]] gé-liŏh ngṳ̄-ngiòng. Háng-cê sê gṳ̆ng Háng-nè̤ng dái gáu Sĕk-ék gì. Hók-ciŭ-uâ săng buōng ông-cṳ̆ gâe̤ng tāu-miàng gì siēu-siók dŭ sê kĕk Háng-cê siā gì. Dŏng-dê chióng-hié, gōng [[bìng-uâ]] (評話) gì nè̤ng iâ sê kĕk Háng-cê siā gŏ̤-sṳ̀ hĕ̤k kiŏh-buōng. Buók-guó, Háng-cê gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ báh-hông-báh dó̤i-kiăk, ô gì cê mò̤ nièng-ngài kĕk Háng-cê siā, ô gì nè̤ng cêu siā „cióh-ĭng“, „hông-tĕ̤k“ gâe̤ng „cê̤ṳ-cháung Háng-cê“ săng cṳ̄ng huŏng-sék lì gāi-giók ciā ông-dà̤. [[Chĭng-dièu]] muăk-gĭ sèng-hâiu, téng [[Ĭng-guók]] lì gì [[Gĭ-dók-gáu]] Séng-gŭng-huôi [[diòng-gáu-sê̤ṳ]] [[Sṳ̄ Lŏk-báik]] (''Robert W. Stewart'') ôi Hók-ciŭ-uâ huák-mìng siŏh tó̤ sāi Lò̤-mā-cê pĭng-siā gì pĭng-ĭng huŏng-áng, hāu lō̤ „'''[[Bàng-uâ-cê]]'''“ (平話字). Gĭ-dók gáu-huôi iù-sê kĕk cī cṳ̄ng ùng-cê chók-bēng lāu Hók-ciŭ-uâ [[Séng-gĭng]] gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ [[sṳ̀-diēng]] (''Dictionary of Foochow Dialect''). ==Ông-cṳ̆== Găk [[Mìng-ngṳ̄]] diē-sié, dék-cā pieng-siā ông-cṳ̆ gì ngṳ̄-ngiòng sê Hók-cĭu-uâ. Gáu gĭng-dáng, Hók-cĭu-uâ ô 3 buōng ông-cṳ̆ dék tāu-miàng, hŭng-biék sê «Chék Chăng-cióng Báik-ĭng Cê-ngiê Biêng-lāng» (戚參將八音字義便覽), «Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Sĭng-săng Ciŏ-ngṳ̆k Dùng-siăng» (太史林碧山先生珠玉同聲) gâe̤ng «[[Gă dêng Mī-ciòng Báik-ĭng]]» (加訂美全八音). Sèng lâng buōng găk [[Chĭng-dièu]] sèng-hâiu gâe̤ng nè̤ng hăk-biáng siŏh-dŏi, miàng-cê hāu lā̤ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音). ==Ùng-hŏk== Téng [[Chĭng-dièu]] kī cêu ô nè̤ng kĕk Hók-ciŭ-uâ siā [[siēu-siók]], miàng dék tāu gì siēu-siók sê «[[Mìng-dŭ Biék Gé]]» (閩都別記). Ĭ sê [[Chĭng-dièu]] sèng-hâiu siā gì, chók-ciā sê [[Lī-ìng-hò̤-giù]] (里人何求), cuòi sê ĭ gì bék-miàng, cáuk-ciā gì cĭng-miàng ī-gĭng mò̤ nièng-ngài tō̤ lāu. «Mìng-dŭ Biék Gé» sê ciŏng-huòi-tā̤ gì tŭng-sṳ̆k siēu-siók, táu cṳ̆ ô 380 huòi, diē-sié siā ô cĭng sâ̤ Hók-ciŭ dŏng-dê gì diòng-siók. Cī buô siēu-siók dó̤i Hók-ciŭ-uâ gì ngiêng-ngṳ̄ ô hēng duâi īng-hiōng, chiông „[[dáh-chió-cék]]“ cêu sê téng diē-sié lì gì. [[Bàng-uâ-cê]] [[ùng-hók]] mâ̤ sâ̤ bêng-chiā dŏ̤-só sê gâe̤ng [[cŭng-gáu]] ô găng-guó gì. Bàng-uâ-cê ùng-hók dé̤ṳ-cáuk sê 1908 nièng chók-bēng gì «'''SÉNG-GĬNG SĬNG-GÔ-IÓK CIÒNG-CṲ̆'''» ([https://web.archive.org/web/20060819172211/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl181&view=50&frames=0&seq=5 1], [https://web.archive.org/web/20060502084120/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl180&seq=3&frames=0&view=50 2]). Cī buô ciòng-cṳ̄ ciong gōng buô [[Séng-gĭng]] sāi Hók-ciŭ buōng-gē̤ng uâ hĕ̤k buōng-gē̤ng gì biēu-dăk huŏng-sék huăng-ĭk chók lì, chŭi-iòng ô gì ê̤ṳng-sṳ̀ piĕng [[ùng-ngiòng-ùng]], dáng sê ĭ gì gá-dĭk uòng-ciòng chiĕu-guó cī-pie chó̤-nguô. ==Ngiê-dāu lièng-giék== * [http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Lièng-gŏng Gâing Gáu-ṳ̆k-guŏk piĕng-siā gì Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112195643/http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm |date=2006-11-12 }} {{Authority control}} [[分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] [[分類:Hók-ciŭ]] [[分類:Sĕk-ék]] 8dpz4dss2xj85jttkiojgmfe84jbj8v 106230 106229 2026-11-04T03:15:32Z Davidzdh 7058 /* Ngiê-dāu lièng-giék */ 韻尾寫賺 106230 wikitext text/x-wiki {{Ô-lī-kó̤}} {{twin|0}} {{Infobox ngṳ̄-ngiòng |name= Hók-ciŭ-uâ |nativename= Hók-ciŭ-uâ / Hók-ciŭ-ngṳ̄ / Bàng-uâ<br />福州話 / 福州語 / 平話 |familycolor= Sino-Tibetan |states= {{flag|Dṳ̆ng-guók}}<br />{{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}}<br />{{flag|Hiŏng-gē̤ng}}<br />{{flag|Mā-lài-să̤-ā}}<br />{{flag|Sĭng-gă-pŏ̤}}<br />{{flag|Ùng-lài}} |region= [[Hók-ciŭ]] gâe̤ng [[Mā-cū (Dō̤)|Mā-cū]] |speakers= ? |script=[[Háng-cê]]<br />[[Bàng-uâ-cê]] |fam1= [[Háng-cáung-ngṳ̄-hiê]] |fam2= [[Háng-ngṳ̄|Háng-ngṳ̄-cŭk]] |fam3= [[Mìng-ngṳ̄|Mìng-ngṳ̄-ciĕ]] |fam4= [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] |fam5= [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng]] |nation= {{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}} [[Lièng-gŏng-gâing (Dṳ̆ng-huà Mìng-guók)|Lièng-gŏng-gâing]] |minority= {{flag|Dṳ̆ng-huà Mìng-guók}} Lièng-gŏng-gâing gì gău-tŭng ông-sók ngṳ̄-ngiòng |agency= Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Ùng-huá-buô |isoexpection=dialect |iso6= fzho }} '''Hók-ciŭ-uâ''' ({{Siăng|Cdo fuzhou dialect.ogg|福州話}}), diŏh [[Mā-cū (Dō̤)|Mā-cū]] bô hô̤ lā̤ '''Hók-ciŭ-ngṳ̄''' (福州語), sê [[Hók-gióng]] dĕ̤ng-buô gṳ̆-mìng nĭk-siòng sĕng-uăk diē-sié sāi gì siŏh cṳ̄ng [[ngṳ̄-ngiòng]], sṳ̆k [[Háng-cáung ngṳ̄-hiê]] [[Háng-ngṳ̄|Háng ngṳ̄-cŭk]] [[Mìng-ngṳ̄|Mìng-uŏk ngṳ̄-ciĕ]], sê [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] [[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng|Nàng-piéng]] gì dâi-biēu [[huŏng-ngiòng]]. Gòng sié-gái duâi iók ô 1,000 uâng nè̤ng â̤ gōng cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. == Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ == Hók-gióng dĕ̤ng buô lĭk-sṳ̄ dê-mĭk „[[Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék]]“ (閩中十邑) sê dék-duâi gì gōng Hók-ciŭ-uâ gì dê-huŏng, gòng sié-gái â̤ gōng Hók-ciŭ-uâ nè̤ng diē-sié chiĕu-guó 60% dŭ dêu găk cŭ-uái. [[Image:Hok-ciu-ua sai-eeung de-kuu.png|thumb|Hók-ciŭ-uâ găk Hók-gióng gì sāi-ê̤ṳng huâng-ùi (só-cê dâi-biēu gì dê-miàng Găk ùng-ciŏng diē-sié).]] :1 [[Hók-ciŭ]] (福州) :2 [[Mìng-âu]] (閩侯) :3 [[Bìng-nàng]] (屏南) :4 [[Kŭ-chèng]] (古田) :5 [[Mìng-chiăng]] (閩清) :6 [[Īng-tái]] (永泰) :7 [[Lò̤-nguòng]] (羅源) :8 [[Lièng-gŏng]] (連江) :9 [[Diòng-lŏ̤h]] (長樂) :10 [[Hók-chiăng]] (福清) :11 [[Bìng-tàng]] (平潭) Găk Sĕk-ék ī-nguôi, Hók-gióng gó ô 2 bĭk gâing-kṳ̆ diē-sié gì buô-huông hiŏng-déng liù-tŭng Hók-ciŭ-uâ. :12 [[Iòng-bìng]] (延平, sṳ̆k [[Nàng-bìng]] 南平) gì 3 déng (Tái-bìng, Ciŏng-hù, Iòng-âiu) 2 hiŏng (Chiáh-muòng, Ké̤ṳ-kāu) :13 [[Iù-kă̤]] (尤溪) gì 3 bĭk déng (Iù-kă̤-kāu, Sā̤-bĭng, Iòng-diŏng) [[Dṳ̆ng-nĭk Ciéng-cĕng]] sèng-hâiu, Hók-gióng sēng-céng-hū nô̤i-tó̤i gáu [[Īng-ăng]], ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ nè̤ng iâ cāu gáu [[Siông-diô|Siông-duô]] gâe̤ng [[Īng-ăng]] biê-nâng. Gĭng-dáng [[Īng-tái]] (dù diē-sié biĕu 15 gì ôi-dé) gâe̤ng [[Sông-chiŏng]] (dù diē-sié biĕu 16 gì ôi-dé) dēng dê-huŏng dŭ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng. [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] gióng-lĭk hâiu, Dṳ̆ng-guók céng-hū ciŏng [[Săng-mìng]] gióng-siék có̤ dê̤ṳng gĕ̤ng-ngiĕk [[siàng-chê]]. Téng hiā-sì-hâiu kī cêu ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ chĭng-nièng-gŏ̤ gáu Săng-mìng có̤-gĕ̤ng sìng-gă. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng Săng-mìng iâ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng sĕng-uăk găk cī. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng sié, Mìng-dṳ̆ng sĕk-ék ô cĭng sâ̤ gì nè̤ng gáu [[Mā-lăk-gă]] sĕng-uăk. Cī piĕ nè̤ng iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ dái gáu gĭng-dáng Mā-lăk-gă dê-kṳ̆ [[guók-ga]] diē-sié kó̤. Gĭng-dáng [[Mā-lài-să̤-ā]], [[Éng-dô-nà̤-să̤-ā]], [[Sĭng-gă-pŏ̤]], [[Ùng-lài]] cī 4 bĭk guók-gă dŭ ô Sĕk-ék gì Hâiu-iô sĕng-uăk. Dṳ̆ng-guók [[Gāi-gáik-kŭi-huóng]] hâiu, Â-gĕ̤ng gì [[Diòng-lŏ̤h]], [[Hók-chiăng]] gâe̤ng [[Bìng-tàng]] săng gâing chê gì nè̤ng tŭng-guó gáuk-iông huŏng-huák chók-guók sĕng-uăk, iâ ciŏng Hók-ciŭ-uâ iê gáu ĭ-că̤ sĕng-uăk gì dê-huŏng. Gĭng-dáng [[Mī-guók]] dék-duâi siàng-chê [[Niū-iók]], Hók-ciŭ-uâ ī-gĭng siàng-ùi dâ̤ nê duâi gì [[Háng-nè̤ng]] ngṳ̄-ngiòng (dék duâi gi sê [[Guōng-dĕ̤ng-uâ]]). ==Mìng-chĭng== Gáu gĭng-dáng, Hók-ciŭ-uâ gó mò̤ ciáng-sék gì mìng-chĭng. Găk [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] hŏk-sŭk-gái diē-sié, ék-buăng kek „Mìng-dĕ̤ng huŏng-ngiòng Hók-ciŭ-uâ“ hĕ̤k „Hók-ciŭ huŏng-ngiòng“ lì chĭng-hŭ ĭ. [[Dṳ̆ng-huà Mìng-guók]] [[Lièng-gŏng Gâing]] Gáu-ṳ̆k-guŏk piĕng-siā gì [http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112195643/http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm |date=2006-11-12 }} sāi „'''Hók-ciŭ-ngṳ̄'''“ (福州語) lì chĭng-hŭ ĭ. Hiêng-câi [[uōng-diô]] gà̤-dēng iâ ô nè̤ng kĕk „'''[[Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]]'''“ (閩東語) lì chĭng-hŭ ĭ. Ng-guó găk Sĕk-ék buōng-dê, „Mìng-dĕ̤ng“ táu-dā̤ dŭ mò̤ dò̤ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ. Găk Sĕk-ék nè̤ng lī-gāi diē-sié, „Mìng-dĕ̤ng“ sê bī [[Hók-ăng]] gâe̤ng [[Nìng-dáik]]. Nâ sāi „Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄“ lì chĭng-hŭ Hók-ciŭ-uâ gì uâ, ng-dáng buōng-iòng nè̤ng mâ̤ â̤ háng-lĭk sê Hók-ăng gâe̤ng Nìng-dáik gì uâ, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, cī bĭk sṳ̀ tĕ̤k la̤ iâ cĭng găk-chó̤i. Găk Sĕk-ék buōng-dê iòng-dŏng-diè sāi „'''Hók-ciŭ-uâ'''“ (福州話) cī bĭk mìng-chĭng lì chĭng-hŭ cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, ng-guó ô sèng-hâiu ôi la̤ giòng-diêu gáuk-dê gì kiŏng, â̤ sāi „Hók-chiăng-uâ“, „Kŭ-chèng-uâ“, „Diòng-lŏ̤h-uâ“ dēng mìng-chĭng. [[Mìng-dĕ̤ng]] dê-kṳ̆ (bău-guák [[Hók-ciŭ]] gâe̤ng [[Nìng-dáik]]) chŭi-iòng gáuk-dê gì kēu-ĭng dŭ mâ̤ siŏh-iông, dáng-sê dâi-gă-nè̤ng dŭ sāi „'''[[Bàng-uâ]]'''“ ({{Siăng|Cdo Bàng-uâ.oga|平話}}) lì chĭng-hŭ ĭ. ==Lĭk-sṳ̄== Hók-ciŭ sê gū-cā [[Mìng-uŏk-guók]] dŭ-siàng, có̤i cā gì gṳ̆-mìng gōng gì sê [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] (閩越語). [[Háng-ū-dá̤]] miĕk-uòng Mìng-uŏk-guók ī-hâiu, báe̤k-huŏng giòng-sié gì [[Háng-ùng-huá]] giàng diē Hók-gióng, Mìng-uŏk-ngṳ̄ iù-sê sṳ̀-dék-dék biéng có̤ [[Háng-ngṳ̄]] gì 1 ciĕ. Hŏk-ciā gōng, có̤i-cā gì [[Mìng-ngṳ̄]] éng-găi sê nguòng-sṳ̄ [[Ngù-ngṳ̄]] (吳語), [[Chū-ngṳ̄]] (楚語) gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì ṳ̀ng-hăk (chăng-kō̤ "[[Hók-gióng lĭk-sṳ̄]]"). Áng cài-lâiu gé-cái, Hók-ciŭ-uâ gì „15 ĭng hiê-tūng“ cêu sê [[Céng-dièu]] hìng-siàng gì, găk [[Dòng-dièu]] kăi-sṳ̄ diâng-hìng. Duâi-buô-hông sṳ̀ iù hiā sèng-hâiu gáu gĭng-dáng táu-dā̤ dŭ mò̤ biéng, bī-liê-gōng Dòng-dièu ô [[sĭ-ìng]] siā guó siŏh dà̤ [[sĭ]], diē-sié ô siŏh guó „郎罷別囝“, ciā „郎罷“ „囝“ cêu sê gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gì „lòng-bâ“ (hĕ̤k „nòng-mâ“) gâe̤ng „giāng“. Chŭi-iòng Hók-ciŭ-uâ cĭ hâiu dŭ mò̤ sêu gì-tă ngṳ̄-ngiòng gì īng-hiōng, dáng-sê 3 bĭk pé-ĭng ông-muōi ô̤h [[Siông-diô|Siông-duô]] ngṳ̄-ngiòng hūng-kuāng kiū biáng siŏh-dŏi /n/, /m/, /ŋ/ → /ŋ/. Giék-guō, „san (山)“ tĕ̤k có̤ /saŋ/, „sam (三)“ iâ tĕ̤k có̤ /saŋ/, gâe̤ng „sang (生)“ biéng có̤ dè̤ng-ĭng-cê. Sáik-muōi-ông-mō̤ iâ huák-sĕng dè̤ng-iông biéng huá, nguòng-lā̤ hùng-ông â-sāu gì sáik-muói /kˀ/ biéng có̤ hò̤-lè̤ng sáik-muōi /ˀ/, ngāi-sáik-muōi /tˀ/ gâe̤ng chói-puòi-sék-muōi /pˀ/ biáng gáu sáik-muōi /kˀ/ diē-sié, giék-guō /pakˀ/ biéng có̤ /paˀ/, „sit (實)“, gâe̤ng „sip (什)“ du te̤k có̤ /sikˀ/ gâe̤ng „sik (食)“ dè̤ng-ĭng. Gáu [[Chĭng-dièu]], ô nè̤ng kiū piĕng-siā ĭng-ông cṳ̆, Hók-ciŭ-uâ dék tāu-miàng gì ông-cṳ̆ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音) cêu sê hiā sèng-hâiu piĕng gì. Găk Ching-dièu sì-dô̤i Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông giék-sṳ̆k biéng-huá, chiông „Chiŭ-ông“ (秋韻) gâe̤ng „Siĕu-ông“ (燒韻) hăk-biáng, „Hŭi-ông“ (輝韻) gâe̤ng „Buŏi-ông“ (飛韻) hăk-biáng. Bók-guó dék duâi gì biéng-huá ô 2 bĭk: tàu-tàu bĭk sê [[ông-mō̤]] sùi [[siăng-diêu]] huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá, dâ̤ nê bĭk sê sṳ̀ dài-dŏng gì [[siăng-mō̤]] kiū huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k lôi-ĭng-huá. [[Mìng-guók]] cĭ hâiu, Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông cêu mò̤ cĭng duâi gì biéng-huá lāu. Gáu [[Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók]] sìng-lĭk, Hók-ciŭ-uâ siŏh-bĕng duâi-liông cióh diē [[Huà-ngṳ̄]] gì [[sṳ̀]], siŏh-bĕng găk céng-hū ngṳ̄-ngiòng céng-cháik gì páh-dáh â-dā̤ sāi-ê̤ṳng huâng-ùi duâi giŭ, dék duâi gì Hók-ciŭ-uâ siàng-chê Hók-ciŭ â̤-sê gṳ̆ng sùi [[Dài-báe̤k]] gì kă-cék, biéng có̤ dâ̤ nê bĭk diōng-hìng gáu Huà-ngṳ̄ gì Mìng-ngṳ̄ siàng-chê. ==Ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik== Hók-ciŭ-uâ sê [[Gū Háng-ngṳ̄|gū-cā Háng-ngū]] (nguòng-sṳ̄ [[Ngù-ngṳ̄]] gâe̤ng gū [[Chū-ngṳ̄]]) gâe̤ng [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] kău-kiăk buók-săng gì, găk hâiu-sié huák-diēng diô gà̤-dēng bô sêu gáu dŏng-dê [[dê-lī]] [[ùng-huá]] gì īng-hiōng, huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ gì ngṳ̄-ngiòng dĕk-sáik găk [[Háng-ngṳ̄]] diē-sié sê cêng-go̤ dŏk-chók. ===Ĭng-ông dĕk-sáik=== ''Ciō dèu-mĕ̤k: [[Hók-ciŭ-uâ ĭng-ông hiê-tūng]]'' Hók-ciŭ-uâ cĭng-sâ̤ gì [[Háng-cê]] ô lâng săng cṳ̄ng tĕ̤k-ĭng. Cuòi cêu sê bàng-siòng gōng gì „băh-uâ“ (白話) gâe̤ng „[[cṳ̆-ngṳ̄]]“ (書語). „Băh-uâ“ sê gū-cā Háng-ngṳ̄ làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, „cṳ̆-ngṳ̄“ sê ciŏng-muŏ-muŏ dò̤ la̤ tĕ̤k cṳ̆ sāi. Ĭng-ôi băh-uâ sê lĭk-sṳ̄ mì-làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, ô gì tĕ̤k-ĭng cêng-go̤ gū-lō̤, iù cī â̤ huāng-ióng chók Hók-ciŭ-uâ sê cêng-go̤ còng-gū gì ngṳ̄-ngiòng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th colspan="2" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style13"> <div align="center">Băh-uâ</div> </div></th> <th width="120" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style13"> <div align="center">Cṳ̆-ngṳ̄</div> </div></th> <th width="77" bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"> <div align="center"><span class="style12">Háng-cê</span></div> </div></th> </tr> <tr> <td width="60"><div align="center" class="style16"> <div align="center">chiàng</div> </div></td> <td width="48"><div align="center" class="style10">siàng</div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">sìng</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">成</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">săng</div> <div align="center" class="style16"> <div align="center"></div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">chăng</div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">sĕng</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">生</div></td> </tr> <tr> <td colspan="2"><div align="center" class="style16"> <div align="center">buók</div> </div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">huák</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">發</div></td> </tr> <tr> <td colspan="2"><div align="center" class="style16"> <div align="center">huô</div> </div></td> <td><div align="center" class="style16"> <div align="center">ṳ̄</div> </div></td> <td><div align="center" class="style10">雨</div></td> </tr> </table> Hók-ciŭ-uâ ô 7 bĭk [[siăng-diêu]], â̤ buŏng có̤ siông-puái gâe̤ng hâ-puái lâng cṳ̄ng. Găk Hók-ciŭ-kiŏng diē-sié, hâ-puái gì [[diêu-dĭk]] dŭ bī siông-puái gèng. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié cêng-go̤ hāng giéng. Hók-ciŭ-uâ găk hâiu-sié huák-diēng guó-tiàng dṳ̆ng, [[ông-mō̤]] huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá gì biéng-huá, bêng-chiā cī cṳ̄ng biéng-huá gâe̤ng siăng-diêu guăng-hiê cêng-go̤ mĭk-chiék. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, iâ sê hāng-giéng gì. Hók-ciŭ-uâ găk 19 gáu 20 sié-gī sèng-hâiu, ĭng-ông hiê-tūng bô huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì [[siăng-mō̤]] huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k-ciā lôi-ĭng-huá. Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ â̤ huák-sĕng cūng-kuāng biéng-huá gì ngṳ̄-ngiòng ng sê cĭng sâ̤. Hók-ciŭ-uâ gì [[dông-sṳ̀]] dŏ̤-só dŭ sê dăng-kiă ĭng-ciék, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ â̤ huák-sĕng tiĕng-gă „l“ siăng-mō̤ gì hiêng-chiông, niông dông-sṳ̀ biéng có̤ sĕ̤ng-ĭng-ciék hĕ̤k dŏ̤-ĭng-ciék. Chiông „chiă“, tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „chiă-liă“, „dăng“ tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „dă-lăng“. Găk ùng-huák gà̤-dēng iâ ô tiĕng-gĕ ĭng-só gì hiêng-chiông. Dŏng nè̤ng buóh biēu-dăk „éng-hó“ cī bĭk kái-niêng sèng-hâiu, â̤ ciŏng dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ tiáh kŭi, tiĕng-gă siŏh bĭk [[ông-mō̤]] „i“. Chiông „siā“, tiĕng-gă „i“, biéng có̤ „sì-siā“. ===Gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông=== Hók-ciŭ-uâ ciō-iéu sê téng [[Gū Háng-ngṳ̄]] huák-diēng chók gì. Ĭng-ôi Hók-ciŭ sêu gáu báe̤k-huŏng īng-hiōng gá-ciēu, bó̤-làu cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. ====Ĭng-ông==== Gū Háng-ngṳ̄ ô 8 bĭk [[siăng-diêu]], găk gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié, dṳ̀ siông-ké̤ṳ-diêu (上去調) gâe̤ng siông-siōng-diêu (上上調) hăk-biáng có̤ siōng-siăng (上聲) ī-nguôi, gì-tă siăng-diêu dŭ uòng-chīng bō̤-làu giâ lì. =====Gâe̤ng Huà-ngṳ̄ bī-gáu===== Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ kĭng-sùng-ĭng (輕唇音) /f/. Gĭng-dáng [[Huà-ngṳ̄]] diē-sié tĕ̤k /f/ gì cê găk gô-dā̤ dŭ te̤k /p/ hĕ̤k /pʰ/. Cī bĭk hiêng-chiông găk gĭng-dáng Hók-ciĭ-uâ băh-uâ diē-sié ĭng-nguòng â̤ tō̤ diŏh. <table width="333" height="222" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">pŭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">fēng</div></td> <td><div align="center" class="style10">蜂</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">buông</div></td> <td><div align="center" class="style10">fàn</div></td> <td><div align="center" class="style10">飯</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">buók</div></td> <td><div align="center" class="style10">fā</div></td> <td><div align="center" class="style10">發</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">pù</div></td> <td><div align="center" class="style10">fú</div></td> <td><div align="center" class="style10">浮</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ siĕk-siông-ĭng (舌上音) /ʂ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k kiéu-siék-ĭng „zh“, „ch“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ ék-buăng dŭ tĕ̤k /t/ hĕ̤k /tʰ/. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dĭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhī</div></td> <td><div align="center" class="style10">知</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">tiŭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">chōu</div></td> <td><div align="center" class="style10">抽</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dâe̤ng</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhòng</div></td> <td><div align="center" class="style10">重</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">dṳ̆k</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhú</div></td> <td><div align="center" class="style10">逐</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ăh“ gâe̤ng „Gùng“ lâng bĭk [[siăng-mō̤]] sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sé tĕ̤k „h“ hĕ̤k „x“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /k/, iâ ô tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ (零聲母, cêu sê mò̤ siăng-mō̤). Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gâing</div></td> <td><div align="center" class="style10">xiàn</div></td> <td><div align="center" class="style10">縣</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">hán</div></td> <td><div align="center" class="style10">寒</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gâu</div></td> <td><div align="center" class="style10">hòu</div></td> <td><div align="center" class="style10">厚</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">uăk</div></td> <td><div align="center" class="style10">huó</div></td> <td><div align="center" class="style10">活</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">âu</div></td> <td><div align="center" class="style10">hòu</div></td> <td><div align="center" class="style10">候</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">à̤</div></td> <td><div align="center" class="style10">xié</div></td> <td><div align="center" class="style10">鞋</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">èng</div></td> <td><div align="center" class="style10">xián</div></td> <td><div align="center" class="style10">閒</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Hùng“ gâe̤ng „Ăh“ lâng bĭk siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /h/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤ làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huòng</div></td> <td><div align="center" class="style10">yuán</div></td> <td><div align="center" class="style10">園</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hùng</div></td> <td><div align="center" class="style10">yún</div></td> <td><div align="center" class="style10">雲</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hiăh (hiĕh)</div></td> <td><div align="center" class="style10">yè</div></td> <td><div align="center" class="style10">頁</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huô</div></td> <td><div align="center" class="style10">yǔ</div></td> <td><div align="center" class="style10">雨</div></td> </tr> </table> Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ī (lìng-siăng-mō̤)“ gâe̤ng „Sià“ lâng bĭk siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siang-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /s/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sièng</div></td> <td><div align="center" class="style16">yán</div></td> <td><div align="center" class="style10">鹽</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sĭk</div></td> <td><div align="center" class="style16">yì</div></td> <td><div align="center" class="style10">翼</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sìng</div></td> <td><div align="center" class="style16">yíng</div></td> <td><div align="center" class="style10">蠅</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style16">sê̤ṳ</div></td> <td><div align="center" class="style16">yǔ</div></td> <td><div align="center" class="style10">嶼</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì /k/, /kʰ/, /h/ găk sá̤-ông sèng-sāu mò̤ niōng-huá có̤ /tɕ/, /tɕʰ/, /ɕ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ô huák-sĕng cī cṳ̄ng niōng-huá. Hók-ciŭ-uâ uòng-ciòng bō̤-làu gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭk dĕk-diēng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭ</div></td> <td><div align="center" class="style10">jī</div></td> <td><div align="center" class="style10">機</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">kiă</div></td> <td><div align="center" class="style10">qī</div></td> <td><div align="center" class="style10">欺</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hṳ̆</div></td> <td><div align="center" class="style10">xū</div></td> <td><div align="center" class="style10">虛</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">jīn</div></td> <td><div align="center" class="style10">今</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gă</div></td> <td><div align="center" class="style10">jiā</div></td> <td><div align="center" class="style10">家</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">hâ</div></td> <td><div align="center" class="style10">xià</div></td> <td><div align="center" class="style10">下</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">kìng</div></td> <td><div align="center" class="style10">qióng</div></td> <td><div align="center" class="style10">瓊</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì Ngì-mō̤ „/ŋ/“, gáu gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ ī-gĭng biéng mò̤ lāu. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu cī bĭk siăng-mō̤. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nguāi</div></td> <td><div align="center" class="style10">wǒ</div></td> <td><div align="center" class="style10">我</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nguô</div></td> <td><div align="center" class="style10">wù</div></td> <td><div align="center" class="style10">誤</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ngṳ̀</div></td> <td><div align="center" class="style10">yú</div></td> <td><div align="center" class="style10">魚</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ngàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">ái</div></td> <td><div align="center" class="style10">癌</div></td> </tr> </table> Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ ô [[ĭk-siăng]] (入聲), gĭng-dáng Huà-ngṳ̄, [[Siông-diô|Siông-duô]] gì [[Mìng-báe̤k-uâ]] ī-gĭng mò̤ ĭk-siăng gó̤ lāu, bók-guó Hók-ciŭ-uâ gó lā̤ uòng-chīng bō̤-làu dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié gì ĭk-siăng. <table width="333" height="221" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Huà-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">só̤h</div></td> <td><div align="center" class="style10">suǒ</div></td> <td><div align="center" class="style10">索</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">lŏk</div></td> <td><div align="center" class="style10">luò</div></td> <td><div align="center" class="style10">洛</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">guŏk</div></td> <td><div align="center" class="style10">jú</div></td> <td><div align="center" class="style10">局</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">nĭk</div></td> <td><div align="center" class="style10">rì<;/div></td> <td><div align="center" class="style10">日</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ṳ̆k</div></td> <td><div align="center" class="style10">yù</div></td> <td><div align="center" class="style10">育</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">diáh (diéh)</div></td> <td><div align="center" class="style10">zhāi</div></td> <td><div align="center" class="style10">摘</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">miĕk</div></td> <td><div align="center" class="style10">miè</div></td> <td><div align="center" class="style10">滅</div></td> </tr> </table> =====Gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ bī-gáu===== Gà̤-dēng gōng gì sū-iū dĕk-diēng, [[Mìng-nàng-ngṳ̄]] dŭ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ siŏh-iông. Â-dā̤ gōng lâ Mìng-nàng-ngṳ̄ gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ siŏh-iông gì dê-huŏng. Mìng-nàng-ngṳ̄ ô /m/, /n/, /ŋ/, /ⁿ/, /p/, /t/, /k/, /ʔ/ gì kṳ̆-biék, dáng-sê Hók-ciŭ-uâ nâ ô /ŋ/, /k/ gâe̤ng /ʔ/. <table width="333" height="222" border="1" align="center"> <tr> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Hók-ciŭ-uâ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Mìng-nàng-ngṳ̄ tĕ̤k-ĭng</span></div></th> <th bgcolor="#0099FF" scope="col"><div align="center" class="style11"><span class="style12">Háng-cê</span></div></th> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">sĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">sim</div></td> <td><div align="center" class="style10">心</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gṳ̆ng</div></td> <td><div align="center" class="style10">kin</div></td> <td><div align="center" class="style10">巾</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">gĭng</div></td> <td><div align="center" class="style10">keng</div></td> <td><div align="center" class="style10">經</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">giàng</div></td> <td><div align="center" class="style10">kiâⁿ</div></td> <td><div align="center" class="style10">行</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">sĕk</div></td> <td><div align="center" class="style10">cha̍p</div></td> <td><div align="center" class="style10">十</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">huák</div></td> <td><div align="center" class="style10">hoat</div></td> <td><div align="center" class="style10">法</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">guók</div></td> <td><div align="center" class="style10">kok</div></td> <td><div align="center" class="style10">國</div></td> </tr> <tr> <td><div align="center" class="style10">ŏ̤h</div></td> <td><div align="center" class="style10">o̍h</div></td> <td><div align="center" class="style10">學</div></td> </tr> </table> ====Sṳ̀-ngṳ̄==== Hók-ciŭ-uâ [[sṳ̀-ngṳ̄]] diē-sié iâ ô cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. Cī piĕ sṳ̀-ngṳ̄ găk gĭng-diēng diē-sié dŭ â̤ tō̤ diŏh. Ŏ̤h „diē-nè̤ng“ gì „'''diē'''“ (底), cī bĭk cê cêu sê [[Lĕ̤k-dièu]] sèng-hâiu gì ê̤ṳng-ngṳ̄. Lĕ̤k-dièu sèng-hâiu gì Háng-ngṳ̄ sāi „diē“ lì có̤ cī-sê ngì-ông-sṳ̀. Gó ô chiông „nguāi gì nó̤h“, „ĭ gì nó̤h“ diē-sié gì „gì“, sê téng [[Cìng-dièu]] sì-dô̤i bō̤-làu giâ lì. Gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié gì „nè̤ng-káh“, „[[hŭng-tăi]]“, „mìng-chòng“, „téng-cièng“ dŭ sê téng [[Dòng-dièu]] [[Sóng-dièu]] sì-dâi sāi gì [[gū Háng-ngṳ̄]] diē-sié bō̤-làu giâ lì. ===Hĭ Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông=== Hók-ciŭ-uâ siĕng-tā̤ sê [[Ngù-ngṳ̄]], [[Chū-ngṳ̄]] gâe̤ng [[Mìng-uŏk-ngṳ̄]] kău-kiăk buók-săng gì nguòng-sṳ̄ [[Mìng-ngṳ̄]], gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-uâ iâ téng nguòng-sṳ̄ Mìng-ngṳ̄ diē-sié sìng-diòng giâ Chū-ngṳ̄ gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì sìng-hông, chŭi-muōng cī-piĕ sìng-hông mâ̤ sâ̤, dáng-sê găk bàng-siòng-găng dŭ â̤ sāi gáu ĭ. Chiông bâng-nè̤ng gì bâng diōng hō̤ sì-hâiu sāi gì „bâng ô chă gó̤ lāu“ gì „'''chă'''“ (瘥) cêu sê téng gū Chū-ngṳ̄ lì gì. Gó-ô gì-tă mâ̤ ciēu gì sṳ̀ sê gū-cā Mìng-uŏk-ngṳ̄ lì gì, chiông „'''[[kă]]'''“ ([[Háng-cê]] ô nè̤ng siā có̤ „骹“). ==Ùng-cê== [[Image:Foochow Bible in Characters.gif|thumb|300px|[[Háng-cê]] bēng-buōng gì Hók-ciŭ-uâ [[Séng-gĭng]].|right]] Hók-ciŭ-uâ sāi [[Háng-cê]] gâe̤ng [[Lò̤-mā-cê]] lâng cṳ̄ng [[ùng-cê]] gé-liŏh ngṳ̄-ngiòng. Háng-cê sê gṳ̆ng Háng-nè̤ng dái gáu Sĕk-ék gì. Hók-ciŭ-uâ săng buōng ông-cṳ̆ gâe̤ng tāu-miàng gì siēu-siók dŭ sê kĕk Háng-cê siā gì. Dŏng-dê chióng-hié, gōng [[bìng-uâ]] (評話) gì nè̤ng iâ sê kĕk Háng-cê siā gŏ̤-sṳ̀ hĕ̤k kiŏh-buōng. Buók-guó, Háng-cê gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ báh-hông-báh dó̤i-kiăk, ô gì cê mò̤ nièng-ngài kĕk Háng-cê siā, ô gì nè̤ng cêu siā „cióh-ĭng“, „hông-tĕ̤k“ gâe̤ng „cê̤ṳ-cháung Háng-cê“ săng cṳ̄ng huŏng-sék lì gāi-giók ciā ông-dà̤. [[Chĭng-dièu]] muăk-gĭ sèng-hâiu, téng [[Ĭng-guók]] lì gì [[Gĭ-dók-gáu]] Séng-gŭng-huôi [[diòng-gáu-sê̤ṳ]] [[Sṳ̄ Lŏk-báik]] (''Robert W. Stewart'') ôi Hók-ciŭ-uâ huák-mìng siŏh tó̤ sāi Lò̤-mā-cê pĭng-siā gì pĭng-ĭng huŏng-áng, hāu lō̤ „'''[[Bàng-uâ-cê]]'''“ (平話字). Gĭ-dók gáu-huôi iù-sê kĕk cī cṳ̄ng ùng-cê chók-bēng lāu Hók-ciŭ-uâ [[Séng-gĭng]] gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ [[sṳ̀-diēng]] (''Dictionary of Foochow Dialect''). ==Ông-cṳ̆== Găk [[Mìng-ngṳ̄]] diē-sié, dék-cā pieng-siā ông-cṳ̆ gì ngṳ̄-ngiòng sê Hók-cĭu-uâ. Gáu gĭng-dáng, Hók-cĭu-uâ ô 3 buōng ông-cṳ̆ dék tāu-miàng, hŭng-biék sê «Chék Chăng-cióng Báik-ĭng Cê-ngiê Biêng-lāng» (戚參將八音字義便覽), «Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Sĭng-săng Ciŏ-ngṳ̆k Dùng-siăng» (太史林碧山先生珠玉同聲) gâe̤ng «[[Gă dêng Mī-ciòng Báik-ĭng]]» (加訂美全八音). Sèng lâng buōng găk [[Chĭng-dièu]] sèng-hâiu gâe̤ng nè̤ng hăk-biáng siŏh-dŏi, miàng-cê hāu lā̤ «[[Chék Lìng Báik-ĭng]]» (戚林八音). ==Ùng-hŏk== Téng [[Chĭng-dièu]] kī cêu ô nè̤ng kĕk Hók-ciŭ-uâ siā [[siēu-siók]], miàng dék tāu gì siēu-siók sê «[[Mìng-dŭ Biék Gé]]» (閩都別記). Ĭ sê [[Chĭng-dièu]] sèng-hâiu siā gì, chók-ciā sê [[Lī-ìng-hò̤-giù]] (里人何求), cuòi sê ĭ gì bék-miàng, cáuk-ciā gì cĭng-miàng ī-gĭng mò̤ nièng-ngài tō̤ lāu. «Mìng-dŭ Biék Gé» sê ciŏng-huòi-tā̤ gì tŭng-sṳ̆k siēu-siók, táu cṳ̆ ô 380 huòi, diē-sié siā ô cĭng sâ̤ Hók-ciŭ dŏng-dê gì diòng-siók. Cī buô siēu-siók dó̤i Hók-ciŭ-uâ gì ngiêng-ngṳ̄ ô hēng duâi īng-hiōng, chiông „[[dáh-chió-cék]]“ cêu sê téng diē-sié lì gì. [[Bàng-uâ-cê]] [[ùng-hók]] mâ̤ sâ̤ bêng-chiā dŏ̤-só sê gâe̤ng [[cŭng-gáu]] ô găng-guó gì. Bàng-uâ-cê ùng-hók dé̤ṳ-cáuk sê 1908 nièng chók-bēng gì «'''SÉNG-GĬNG SĬNG-GÔ-IÓK CIÒNG-CṲ̆'''» ([https://web.archive.org/web/20060819172211/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl181&view=50&frames=0&seq=5 1], [https://web.archive.org/web/20060502084120/http://historical.library.cornell.edu/cgi-bin/cul.cdl/docviewer?did=cdl180&seq=3&frames=0&view=50 2]). Cī buô ciòng-cṳ̄ ciong gōng buô [[Séng-gĭng]] sāi Hók-ciŭ buōng-gē̤ng uâ hĕ̤k buōng-gē̤ng gì biēu-dăk huŏng-sék huăng-ĭk chók lì, chŭi-iòng ô gì ê̤ṳng-sṳ̀ piĕng [[ùng-ngiòng-ùng]], dáng sê ĭ gì gá-dĭk uòng-ciòng chiĕu-guó cī-pie chó̤-nguô. ==Ngiê-dāu lièng-giék== * [http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Lièng-gŏng Gâing Gáu-ṳ̆k-guŏh piĕng-siā gì Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112195643/http://www.jjps.matsu.edu.tw/Web/mother/index.htm |date=2006-11-12 }} {{Authority control}} [[分類:Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄]] [[分類:Hók-ciŭ]] [[分類:Sĕk-ék]] mim8aft8ahgibwozcxx8v86582tsehp 0 4172 106227 103019 2026-11-04T03:02:07Z Davidzdh 7058 正字法 106227 wikitext text/x-wiki {{霧裡去}} {{twin|1}} {{Infobox 語言 |name= 福州話 |nativename= Hók-ciŭ-uâ / Hók-ciŭ-ngṳ̄ / Bàng-uâ<br />福州話 / 福州語 / 平話 |familycolor= Sino-Tibetan |states= {{flag|中國}}<br />{{flag|中華民國}}<br />{{flag|香港}}<br />{{flag|馬來西亞}}<br />{{flag|新加坡}}<br />{{flag|汶萊}} |region= [[福州]]共[[馬祖]] |speakers= ? |script=[[漢字]]<br />[[平話字]] |fam1= 漢藏語系 |fam2= 漢語族 |fam3= 閩語 |fam4= 閩東片 |nation= {{flag|中華民國}}[[連江縣 (中華民國)|連江縣]] |minority={{flag|中華民國}}[[連江縣 (中華民國)|連江縣]]其交通運輸語言 |agency= 中華民國文化部 |isoexpection=dialect |iso6= fzho }} [[Image:Hok-ciu-ua sai-eeung de-kuu.png|thumb|300px|福州話敆福建其使用範圍]] '''福州話'''（Hók-ciŭ-uâ，國際音標：{{聲|Cdo fuzhou dialect.ogg|{{IPA|/huʔ˨˩ tsiu˥˧ uɑ˨˦˨/}}}}），也號𡅏'''閩語'''<ref name="日華對譯福州語">{{cite book|quote=福州語ハ閩語トモ稱スル。|author=陳茂壬，北原癸己男，松田福信|title=日華對譯福州語|language=ja}}</ref><ref name="日閩會話">{{cite book|quote=閩語（福州語）ハ支那方言中ノ難ナルモノニテ。|author=台灣總督府，文教局學務課|title=日閩會話|language=ja}}</ref><ref>{{cite book|quote=|author=陶燠民|title=閩音研究|language=zh}}</ref><ref name="未命名-20250106100714">{{cite book|quote=Chen, L., & Norman, J. 1965. An introduction to the Foochow dialect. San Francisco: San Francisco State College.|author=陳立鴎, 羅傑瑞|title=閩語入門 1965. 舊金山: 舊金山州立大學.|language=en}}</ref><ref name="未命名_2-20250106100714">{{cite book|quote=Chen, L., & Norman, J. 1965. An introduction to the Foochow dialect. San Francisco: San Francisco State College.|author=陳立鴎, 羅傑瑞|title=閩語入門中文本 1965. 舊金山: 舊金山州立大學.|language=zh}}</ref><ref name="未命名_3-20250106100714">{{cite book|author=陳立鴎, 羅傑瑞|title=閩英詞彙 1965. 舊金山: 舊金山州立大學.|language=en}}</ref><ref name="閩語新探索">{{cite book|quote=|author=陳澤平|title=閩語新探索|language=zh}}</ref>、'''[[福建話]]'''，着[[馬祖]]復號𡅏'''福州語''' （Hók-ciŭ-ngṳ̄），是漢語中[[閩語]][[閩東片]]其蜀種[[語言]]，也是[[福州]]民系其本地話。福州當地儂共這蜀種話叫做{{聲|Cdo Bàng-uâ.oga|平話|help=no}}，意思是「平常講其話」。 雖然講福州話乞官方定叫蜀種[[方言]]，但是趁[[語言學]]其定義懸頂來看，福州話共[[普通話]]差野価，甚至根本無辦法講乞講[[閩語]]其其他分支其儂聽會意。故此趁總款意義上講，福州話著算蜀種語言，無能耐算方言。 福州話主要敆[[中華人民共和國]]東南部福建省其閩江流域中下游（包括支流大樟溪共古田溪流域）遘海口蜀帶，有11萆縣市，分別是鼓樓、臺江、倉山、晉安、馬尾、閩侯、永泰、閩清、長樂、羅源、連江、福清、平潭、屏南共古田。海外福州華僑組織有[[福州十邑同鄉會]]。[[中華民國]][[台灣]]地區其[[馬祖]]也是使福州話。 跟著福州儂向外國移民，福州話也傳遘東南亞、日本共美國等地其華人社區當中，變成敆外國影響力很大其漢語蜀種。 ==歷史共現狀== 福州地區最早住其儂是閩部落，遘後來越族遷底其，形成閩越族，後一度形成南方最強大的閩越國。公元前百一年，[[西漢]]滅亡[[閩越國]]，共閩越國民入全部遷到江淮地區。這時候其福州共總已經沟幾隻儂咯，後頭固定其先秦漢人共閩越亡國以後其遷來的北方漢人，變成這片土地其新主儂，[[古漢語]]就總款敆福州扎根咯。 中原漢人歷年遷底閩中，遘西晉永嘉之亂，衣冠入閩其時候，漢人大規模底閩，福州其[[晉安]]之名，就是證據。後頭經過幾回漢人其移民底閩，帶來𣍐蜀様其歷史層次其中原漢語，慢慢變成今旦其[[閩東片]]。福州話大概敆[[唐朝]]形成，故加歷來看作漢語其蜀萆分支。但是，千百年以來福州話也保存野価[[古齊語]]其特點。故此福州話事實上是中原古漢語其流承。1842年，福州開放通商口岸，福州話趁嚽塊開始也加很価英語其詞。 敆清朝末年以前，福州地區基本是單語社會。後頭其國民政府共中共都在福州大力推行國語（普通話），政府無讓市民敆公共場合、媒體，特別是學校當中講福州話。 幾十年其國語運動是敆茲蜀種理念懸頂：政府認為講，地方語共標準語是𣍐使齊存在其，故加激進其語言政策導致福州話野快變成瀕危語言，特別是敆福州市區，因為學校長期使普通話學書共野価家长認為講福州話對伲囝成长有負面影響，該加南下聲當命躃底，罔變罔価其福州後生囝𣍐八講福州話。 敆馬祖，福州話也面臨蜀様其喫虧。中華民國敆2000年頒佈其《大眾運輸工具播音語言平等保障法》，保護敆公共場合使福州話，故敆馬祖學校裡實使本地話來做本土語言教育。 ==參考文書== {{Reflist}} [[分類:語言]] mmep9a8t2dxnkdcr15nve4lh8xfvsba 0 36786 106226 106205 2026-11-04T02:54:43Z Davidzdh 7058 106226 wikitext text/x-wiki '''Să̤-muòng câng''' kō̤-nèng sê: *[[Să̤-muòng câng (Hók-ciŭ)]] (西門站): găk [[Hók-ciŭ]] [[Gū-làu]]. *[[Să̤-muòng câng (Dài-báe̤k)]] (西門站): găk [[Dài-uăng]] [[Dài-báe̤k]] [[Dṳ̆ng-céng-kṳ̆ (Dài-báe̤k-chê)|Dṳ̆ng-céng]]. {{Gì-ngiê}} 9cwb9nu8rh0rende64tl84oh830swt2 0 36788 106225 106223 2026-11-04T02:53:29Z Davidzdh 7058 106225 wikitext text/x-wiki {{delete|塗鴉。亂由寫2026 nièng 11 nguŏk 4 hô̤ (bái-săng) 02:53 (UTC)}} I mean yeah welcome to apolo i was here i think please dont go to the vietnamese wikipedia 1bp06qoa0aunxbfdtawihubpwm6at29